Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic Afganio 0 5 9442193 9439951 2026-07-30T23:54:37Z Kani 670 9442193 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = د افغانستان اسلامي امارت <br /> امارت اسلامی افغانستان | transskribo = [[paŝtuna lingvo|paŝtune]]: Də Afġānistān Islāmī Imārat <br /> [[daria lingvo|darie]]: Emārat-e Eslāmi-ye Afghānestān | eonomo = Islama Emirlando Afganio | flago = Flag of Taliban.svg | blazono = | nacia himno = سرودی ملی جمهوریت افغانستان | nacia devizo = الله اکبر | lokigo-bildo = [[Dosiero:Afghanistan (orthographic projection).svg|270ra|Situo]] | oficiala lingvo = [[paŝtuna lingvo|paŝtuna]], [[daria lingvo|daria]] | lingvoj = [[paŝtuna lingvo|paŝtuna]], [[daria lingvo|daria]] | ĉefurbo = [[Kabulo]] | religio = [[islamo]] | km2 = 652864<ref name="Area and administrative Population">[http://cso.gov.af/en Central Statistics Organization of Afghanistan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140624043601/http://cso.gov.af/en/ |date=2014-06-24 }}: [http://cso.gov.af/en/page/4722/2012-2-13 Statistical Yearbook 2012-2013] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140117152609/http://cso.gov.af/en/page/4722/2012-2-13 |date=2014-01-17 }}: [http://cso.gov.af/Content/files/Area%20and%20Administrative%20and%20Population.pdf Area and administrative Population] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171011104025/http://cso.gov.af/Content/files/Area%20and%20Administrative%20and%20Population.pdf |date=2017-10-11 }}</ref> | akvo = 0 | loĝantoj = afganoj | loĝantaro = 32890171<ref>Centra Statistika Oficejo Afganujo, 2020.</ref> ([[2020]]) | loĝdenso = 48.08 | vivlongeco = | valuto = [[Afgana afganio|afganio]] | valuta kodo = AFN | horzono = +4,5 | ttt = af | landkodo = AFG | tel = 93 | politika sistemo = DE FACTO [[Unueca ŝtato|Unueca]] [[Teokratio|teokratia]] [[Deobandismo|deobandisma]] [[Islama ŝtato|islama]] [[emirlando]] sub registaro ligita al [[Loja Ĝirga]] | ŝtatestro = [[emiro]] [[Hibatullah Aĥundzada]] | ĉefministro = [[Mohammad Hassan Aĥund]] (''[[de facto]]'') | nacia tago = | sendependeco = [[19-a de aŭgusto]] [[1956]] | de kiu = <br />[[Unuiĝinta Reĝlando]] | esperanto-asocio = | MEP = [[Usona dolaro|$]] 21.657 mlrd | MEP jaro = 2018 | MEP pokapa = $ 493 }} [[Dosiero:Afganistán en Wikiviajes.svg|maldekstra|eta|Mapo kun gravaj urboj en Afganio]] [[Dosiero:Herat view mosques.jpg|eta|240ra|[[Herat]].]] '''Afganio''' aŭ '''Afganujo''' (ankaŭ '''Afganistano''', [[paŝtuna lingvo|paŝtune]] افغانستان, latinlitere ''Afġānistān'' kaj perse ''Afganestan''), oficiale '''Islama Emirlando Afganio''' (aŭ '''Afgana Islama Respubliko'''), estas [[lando]] en la sudo de [[Centra Azio]] kaj en mondoregiono [[Granda Mezoriento]].<ref>"Afghanistan". The World Factbook. CIA. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|date=2017-09-20}} Alirita la 15an de Septembro 2016.</ref><ref>"U.S. maps". Pubs.usgs.gov. Arkivita el la originalo en 2013-12-25. [https://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131225134851/http://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html|date=2013-12-25}} Alirita la 15an de Majo 2012. "South Asia: Data, Projects, and Research". [http://www.worldbank.org/en/region/sar] Alirita la 15an de Septembro 2016. "MAPS SHOWING GEOLOGY, OIL AND GAS FIELDS AND GEOLOGICAL PROVINCES OF SOUTH ASIA (Includes Afghanistan)". [https://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131225134851/http://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html|date=2013-12-25}} Alirita la 15an de Septembro 2016. "University of Washington Jackson School of International Studies: The South Asia Center". Arkivita el la originalo la 2an de Aprilo 2015. [https://web.archive.org/web/20150402100846/http://jsis.washington.edu/advise/catalog/soasia-b.html] Alirita la 15an de Septembro 2016. "Syracruse University: The South Asia Center". [https://www.maxwell.syr.edu/moynihan/programs/sac/] Alirita la 15an de Septembro 2016. "Center for South Asian studies". [http://www.ii.umich.edu/csas] Alirita la 15an de Septembro 2016.</ref> Ĝi havas loĝantaron de proksimume 33 milionoj, kio ĝin situigas kiel la [[Listo de landoj laŭ loĝantaro|43a]] plej loĝata lando en la mondo. La ĉefaj religioj estas [[Islamo|islamanoj]] (tre fundamentismaj kaj tradiciemaj, [[Sunaismo|sunaistoj]] 84%, [[Ŝijaismo|ŝijaistoj]] 15%). En la teritorio de la nuna Afganio floris la [[Budhoj el Bamijano|budhaa arto]] kaj civilizo, el la influo de idoj de indiĝenoj kaj [[Grekoj|helendevenaj]] soldatoj de Aleksandro, konvertiĝintaj al [[budhismo]]. Afganio troviĝis poste centre de la multkulturaj imperioj fonditaj de la [[sakaoj]] ([[1-a jarcento]] a.n.e.) kaj de la [[Kuŝana imperio|kuŝanoj]] (la 1-a ĝis la 3-a jarcentoj n.e.) == Geografio == Ĝi havas limojn kun [[Pakistano]] sude kaj oriente; kun [[Irano]] okcidente; kun [[Turkmenio]], [[Uzbekio]], kaj [[Taĝikio]] norde; kaj kun [[Ĉinio]] en plej malproksima nordoriento. Ĝia teritorio kovras areon de 652,000&nbsp;km² (252,000 sq mi), tiel ke ĝi estas la [[Listo de landoj laŭ areo|40a plej granda]] lando en la mondo. Afganio estas lando montara kaj seka inter [[Pakistano]] kaj [[Irano]] en [[Centra Azio]]. Sed ekde [[Aleksandro la Granda]], ĝi estas lando dezirata pro sia strategia loko inter [[Barato]], [[Ĉinio]], [[Rusio]] kaj la [[Arabio|Araba Duoninsulo]]. Aleksandro, [[islamo]], la [[mongoloj]] kaj [[Timuro|Timuro (Tamerlano)]] konkeris ĝin, sed [[Brita imperio|Britio]] kaj [[Rusio]] fiaskis en la afero. Kaj lastatempe [[Usono]] batalis tie por kontroli la areon inter dumtempo malamika [[Irano]] kaj ne kontrolita [[Pakistano]]. == Etimologio == La nomoj ''Afganio'' aŭ ''Afganistano'' ([[paŝtuna lingvo|paŝtune]] افغانستان) ŝajne estas tiom antikva kiom la [[etnonimo]] ''[[Afganoj|Afgano]]'', kiu estis dokumentita jam en libro de la 10a jarcento de la geografo Hudud ul-'alam. La [[Radiko (lingvo)|radika]] nomo "Afgano" estis uzata historie reference al membro de la etno [[paŝtunoj]], kaj la sufikso "-stano" (reciproke ankaŭ ''-io'' se konsideri ĝin vera [[sufikso]]) signifas "loko de" en Persa. Tiele, Afganistano tradukiĝus al tero de Afganoj aŭ, pli specife laŭ historia senco, al ''tero de Paŝtunoj''. Tamen, la moderna [[Konstitucio de Afganio]] asertas ke la "vorto ''Afgano'' aplikiĝu al ĉiu ajn civitano de Afganio."<ref>"Constitution of Afghanistan". 2004. [http://www.afghanembassy.us/about-afghanistan/constitution/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160920112856/http://www.afghanembassy.us/about-afghanistan/constitution/|date=2016-09-20}} Alirita la 16an de Septembro 2016.</ref> == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Afganio}} Nomita ''Ariana'' en la antikvaj tempoj, la teritorio de la nuna Afganio estis parto de la persa [[Aĥemenida Imperio]], la greka regno [[Baktrio]], la [[Kuŝana imperio|Kuŝana Imperio]] kaj la persa [[Sasanida Imperio]]. Post la malapero de la greka regno Baktrio, la lando adoptis la [[Budhismo|budhismon]] kaj [[Hinduismo|hinduismon]] kiel religiojn. Poste, ili estis delokigitaj de [[Zoroastrismo|Zorastrismo]] kaj, poste, konvertiĝis al [[Islamo]] kun la alveno de la islamanoj en [[636]]. * '''Komenca historio''' * Islamaj kaj mongolaj periodoj (7-a ĝis 10-a jc) * [[Durana Imperio]] (1747) kaj [[Hotaka dinastio]] (18-a jarcento) * '''Moderna historio''' ** La 18-a kaj 19-a jarcentoj ** [[Anglaj-Afganaj militoj|Anglaj-afganaj militoj]] ** [[Emirlando Afganio]] (1823-1926) ** Monarkio de [[Mohammed Zahir Ŝaho|Zahir Ŝaho]] ([[Reĝlando Afganio]]) ** La Unua Respubliko kaj la [[Daud Khan|Daoud]]-diktaturo ** Aprila Revolucio ** [[Afgana milito (1979-1989)]] ** Enlanda milito (1992-1996) ** Talibana regado (1996-1998) ** Demokratia Respubliko Afganio. Usona enmiksiĝo (2001–2021) ** Milito en Afganio kaj foriro de Usono (2021) ** Afgana Islama Respubliko === Moderna historio de Afganio === ==== La 18-a kaj 19-a jarcentoj ==== Ĉefaj artikoloj: [[La Granda Ludo]], [[Anglaj-Afganaj Militoj]] kaj [[Traktato de Gandamak]]. [[Dosiero:19th century painting depicting Emperor Ahmad Shah Durrani of Afghanistan-cropped-2.jpg|eta|Ahmad Ŝaho Durrani de Afganio]] La politika historio de la moderna ŝtato Afganio ekis per la [[Hotaka dinastio|Hotaka]] kaj [[Durana Imperio]] en la 1[[8-a jarcento]]. Afganio fariĝis sendependa regno en [[1747]]. [[Ahmad Ŝaho Durrani|Ŝaho Ahmad Durrani]] aŭ ''Ahmad Shāh Durrānī'' (Paŝtune: احمد شاه دراني), konata ankaŭ kiel Ahmad Ĥān Abdālī (Paŝtune: احمد خان ابدالي), estis la fondinto de la [[Durana Imperio]] kaj estas konsiderata kiel la fondinto de la moderna ŝtato Afganio. En la fino de la [[19-a jarcento]], Afganio iĝis [[bufroŝtato]] en "[[La Granda Ludo]]" inter la [[Brita Hindio]] kaj la [[Rusia Imperio]] ([[1721]]–[[1917]]). ==== Afgana Imperio (1747 ĝis 1823) ==== La [[Afgana Imperio]] daŭris proksimume 76 jarojn kiel unuiĝinta imperio. En [[1747]], [[Ahmad Ŝaho Durrani|Ahmad Ŝaho Durani]] prenis la potencon en [[Kandaharo]] kaj tiel metis la fundamentojn de la [[Afgana Imperio]], kiu siavice fariĝis la fundamento de la moderna ŝtato Afganio. Post lia morto en [[1772]], la potenco transiris al liaj posteuloj. La Afgana Imperio kovris la areon de: la hodiaŭa Afganio, norda [[Barato]], plejparto de [[Pakistano]] kaj orienta [[Irano]]. ==== Angl-Afganaj militoj ==== {{Ĉefartikolo|Angl-Afganaj militoj}} Pro ĝia strategia loko en la centro de Eŭrazio, Afganio fariĝis la areno de lukto inter du potencaj potencoj de la tempo: la [[Brita imperio|Brita Imperio]] kaj [[Rusia Imperio|Rusa imperio]]. Ĉi tiu lukto fariĝis konata kiel "[[La Granda Ludo]]". Por kontroli Afganion, la okazis tri [[Anglaj-Afganaj Militoj|Anglajn-Afganajn militojn]], du el kiuj finiĝis per decida brita venko. Inter [[1838]]-[[1842]] Britaj fortoj invadas Afganion, instalas reĝon Ŝaho Ŝujah. Li estis murdita en [[1842]]. Britaj kaj hindaj soldatoj estas masakritaj dum retiriĝo el Kabulo. Inter [[1878]]-[[1880]] -okazis la dua Angla-Afgana Milito. Traktato donas al Britio kontrolon de afganaj eksterlandaj aferoj. 1919 - Emiro [[Amanullah Ĥan]] deklaras sendependecon de brita influo. Amanullah Ĥan estis reĝo de [[1919]] ĝis [[1929]]. La [[Reĝlando Afganio]] (paŝtune: د افغانستان واکمنان, perse: پادشاهي افغانستان) estis islama monarkio en la sudo de [[Centra Azio]], establita en 1926, sekvinte la Emirlandon Afganio post kiam Amanullah Ĥan iĝis reĝo kaj la proklamado de la reĝlando sep jarojn post sia enpoviĝo. Sekve al la [[Tria Angla-Afgana Milito]] en [[1919]], [[Amanullah Ĥan]] malsukcese klopodis modernigi la landon.[[Dosiero:Kabul river farm.jpg|eta|240ra|Bieno en [[Kabulo]].]] ==== Emirlando Afganio (1823-1926) ==== {{Ĉefartikolo|Emirlando Afganio}} La [[emirlando Afganio]] estis [[absoluta monarkio]] en [[Centra Azio]], kies ĉefurboj estis kaj [[Kabulo]] kaj [[Peŝavaro]]. [[Abdur Rahman Ĥano]] (paŝtune عبد رحمان خان) estis Emiro de Afganio de 1880 al 1901. Dum la [[Unua Mondmilito]], Afganio estis neŭtrala, malgraŭ provoj de Germanio kaj la Otomana Imperio impliki ĝin en la militon je sia flanko<ref>(ru) ''[https://www.vgifk.ru/sites/default/files/departmentdocs/germanskiy_proryv_v_afganistan.pdf ГЕРМАНСКИЙ ПРОРЫВ В АФГАНИСТАН: ИЗ ИСТОРИИ ВОЕННО-ДИПЛОМАТИЧЕСКОГО ПРОТИВОБОРСТВА ВЕЛИКИХ ДЕРЖАВ В НАЧАЛЕ ПЕРВОЙ МИРОВОЙ ВОЙНЫ]'' (PDF), [https://web.archive.org/web/20220304031933/https://www.vgifk.ru/sites/default/files/departmentdocs/germanskiy_proryv_v_afganistan.pdf Arkivita de la originalo], la 4-an de marto 2022. Alirita la 15-an de junio 2022.</ref>. En la Tria Angl-Afgana Milito de [[1919]], la afganoj fine sukcesis definitive venki la britojn. ==== Monarkio de Ŝaho Mohammed Zahir ==== {{Ĉefartikolo|Reĝlando Afganio}} En [[1933]] [[Mohammed Zahir Ŝaho|Ŝaho Mohammed Zahir]] fariĝas reĝo kaj Afganio restas monarkio dum la sekvaj 40 jaroj. [[Mohammed Zahir Ŝaho|Mohammed Zahir]] estis la lasta Reĝo de Afganio, el la familio Musahiban, kiu establis konstitucian [[Monarkio|monarkion]] en [[1963]]. Li pace regis dum kvar jardekoj, nome de [[1933]] ĝis li estis elpostenigita per [[puĉo]] en [[1973]]. Virinoj havis plenajn rajtojn kaj ne ekzistis devigaj vualigaj leĝoj por virinoj. Virinoj rajtis voĉdoni. Tajwar Kakar<ref name=":0">(en) ''[https://www.rferl.org/a/1051792.html Afghanistan: Tajwar Kakar -- Fighting For Women And Freedom] (Afganio: Tajwar Kakar -- Batalante por Virinoj kaj Libereco),'' Radio Free Europe/Radio Liberty, la 5-an de marto 2004.</ref>, iama konsilisto ĉe la afgana edukministerio kaj ministerio por virinaj rajtoj, memoras ke tiutempe knabinoj rajtis iri al lernejo kaj fari univesitatajn studojn. Estis ankaŭ inaj profeseroj kaj virinoj en la parlamento. ===== Dua Mondmilito ===== Dum la [[Dua Mondmilito]], Afganio konservis absolutan neŭtralecon rilate al ambaŭ tendaroj. [[Amanullah Ĥan]] finis la izoliĝon de la lando kaj establis diplomatiajn rilatojn kun diversaj eŭropaj landoj kaj [[Turkio]]. ==== La Unua Respubliko Afganio (1973–1978). La diktaturo Daud Khan ==== {{Ĉefartikolo|Respubliko Afganio (1973-1978)}} La 17-an de julio 1973, puĉo okazis en Afganio. La monarkio estis aboliciita, kaj la Respubliko Afganio (1973–1978) estis proklamita kaj la reĝimo de ĝeneralo [[Daud Khan]], la bofrato de Zahir, transprenis la povon kaj fariĝas ĉefministro. Li turnas sin al Sovetunio por ekonomia kaj milita helpo. Li enkondukas sociajn reformojn, kiel ekzemple la forigon de ''[[Purdaho|purdah]]'' (praktiko izoli virinojn de la publika videblo) Tamen ankaŭ tiu reĝimo estis renversita, post militista puĉo en [[1978]]. ==== Aprila Revolucio ==== En aprilo [[1978]], revolucio eksplodis en la lando. Prezidento [[Daud Khan]] kaj lia familio estis pafmortigitaj dum atako kontraŭ lia loĝejo, kaj la komunista Popola Demokrata Partio de Afganio (PDPA) ekpotenciĝas sed estas paralizita de internaj bataloj kaj alfrontas opozicion de Uson-apogataj muĝahidinoj subtenitaj de Usono. ==== Sovetia okupacio (1979-1989) ==== Ĉefaj artikoloj: [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj [[Demokratia Respubliko Afganio]] Decembre 1979 la soveta armeo invadas kaj subtenas la komunistan registaron. En [[1980]] Babrak Karmal, de Sovetunio subtenita komunista gvidanto, instaliĝis kiel reganto. Sed la opozicio intensiĝas, ĉar diversaj [[Muĝahidoj|muĝahidin]]-grupoj batalas kontraŭ sovetiaj fortoj. Usono, Pakistano, Ĉinio, Irano kaj Sauda Arabio provizas monon kaj armilojn al la muĝahidinoj. En '''[[1986]]''' Babrak Karmal estas anstataŭigita de Najibullah kiel estro de la sovet-apogita reĝimo. Ĉi tiu reĝimo enkondukis kelkajn progresemajn reformojn. Interalie, ĝi malpermesis aranĝitajn geedziĝojn sen la konsento de la virino, donis al virinoj la rajton voĉdoni, kaj permesis al virinoj partopreni en politiko. Ĉi tiu periodo en la historio karakteriziĝis per ekstrema politika malstabileco. La lando estis regita de [[komunismo|komunisma]] [[registaro]] sub [[diktatoro]] [[Daud Khan|Mohammed Daud Khan]], aliancano de [[Sovetunio]] estrita de Babrak Karmal, kiu provis efektivigi reformojn kaj modernigi la landon, sed finfine malsukcesis. Estiĝis la [[Demokratia Respubliko Afganio]] (perse: جمهوری دمکراتی افغانستان Jumhūrī-ye Dimukrātī-ye Afġānistān, pastune: دافغانستان دمکراتی جمهوریت - Afġānistān Dimukratī Jumhūriyat), kiu estis la oficiala nomo de Afganio post la proklamo de la komunista ŝtato en 1978. Alvenis virina emancipado: virinoj rajtis labori, studi ktp En la lando estis komencitaj reformoj, kiuj elvokis kontraŭstaron de konservema islama opozicio. En [[1979]], Sovetunio [[Afgana milito (1979-1989)|batalis]] vane ĝis [[1989]] kontraŭ lokaj armeoj ([[Muĝahidoj|''muaĝedinoj'']] gvidataj de virinoj kiel Tajwar Kakar<ref name=":0" />), kiuj estis subtenitaj de [[Pakistano]] per la mono kaj armiloj devenaj el arabaj landoj kaj ĉefe el [[Usono]]. La milito kontraŭ Sovetunio daŭris ĝis [[1989]] (retiriĝo de [[Soveta armeo|sovetia armeo]]) kaj ĉefe ĝis [[1992]], kiam la [[Nord-alianco|Nord-Alianco]] unuigis la landon denove, sed regis korupto. la interna milito daŭras dum mujahidoj klopodas renversi Najibullah. En 1992 la registaro de Najibullah renversiĝis, sed sekvas detruiga [[interna milito]]. ==== Interna milito (1992-1996) ==== {{Ĉefartikolo|Afgana Enlanda Milito}} En venontaj jaroj ĝi fariĝis areno de [[interna milito]] dum kiu diversaj frakcioj de [[Muĝahidoj|''muaĝedinoj'']] batalis inter si por preni la povon. De tiu kaoso profitis la talibanoj kiuj supervenkis la muaĝedinojn. Kiel parto de la strategio de la [[Malvarma milito|Malvarma Milito]], la muaĝedinoj estis subtenataj de [[Usono]], [[Pakistano]], [[Ĉinio]], [[Irano]] kaj [[Sauda Arabio]]<ref name=":1">(en) ''[https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12024253 Afghanistan profile - Timeline]'', [[BBC News]], la 9-an de septembro 2019. Alirdato: la 24-an de julio 2026</ref>. La batalado rezultigis la malvenkon de la sovetianoj kaj ilian devon retiriĝi el Afganio. Ĉi tion sekvis alia periodo de malstabileco, dum kiu aperis la talibana movado. ==== Talibana regado (1996-2001) ==== La [[Talibano|talibanoj]] ([[Islama fundamentismo|radikalaj islamistoj]]) konkeris [[Kabulo|Kabulon]] en [[1996]] kaj transprenis la landon, trudante striktan islaman reĝimon ([[islama fundamentismo]]), malpermesante al virinoj labori kaj enkondukante islamajn punojn, kiuj inkluzivas ŝtonumadon ĝis morto kaj amputojn<ref name=":2">[https://www.theguardian.com/world/2021/aug/15/taliban-poised-to-take-control-of-kabul-as-us-evacuates-embassy Taliban orders fighters into Kabul as US evacuates embassy] [[The Guardian]], 15-an de Aŭgusto 2021, Konsultita la 15-an de Aŭgusto 2021.</ref>. En 1997 la talibanoj estas agnoskitaj kiel legitimaj regantoj fare de [[Pakistano]] kaj [[Sauda Arabio]]. Ili nun kontrolas ĉirkaŭ du trionojn de la lando. Grava subteno de la nova reĝimo estis [[Usama bin Laden]] kaj lia araba legio. Depost [[1998]] grandan parton de la lando kun ĉefurbo regis la t[[Talibano|alibanoj]]. Tamen, la nordajn provincojn kontrolis la Norda Alianco, kiu estis subtenata de [[Usono]], [[Barato]], [[Rusio]] kaj aliaj landoj. Kelkaj gvidaj membroj de la alianco aliĝis al la registaro de [[Hamid Karzai]]. ==== Usona enmiksiĝo ==== {{Ĉefartikolo|Demokratia Respubliko Afganio}} En [[2001]] la talibana reĝimo estis renversita de la ribeloj komencintaj en la nordo kun helpo de [[Usono]], sed siavice la reĝimo starigita de [[Usono]] estis renversita de la [[talibano]]j. Virinoj rajtoj denove plene validis, virinoj rajtis esti policistoj, ili povis esti ŝtatoficistoj, instruistinoj kpt ==== Milito en Afganio kaj usona retiriĝo (2021) ==== [[Usama bin Laden|Osama Bin Laden]] uzis Afganion kiel bazon de sia [[terorismo|terorisma]] organizaĵo. Usono serĉis lin inter la multaj kavernoj kaj montoj de la lando, ĝis kiam oni mortigis lin finfine en loĝejo en [[Pakistano]]. Ĉar la talibanoj, la supozataj sekvantoj de [[Usama bin Laden|Osama Bin Laden]] estis kulpigitaj pri la teroristaj [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|atencoj de 11-a de Septembro]] en Usono, Usono kaj ĝiaj aliancanoj intervenis en Afganio kaj renversis la talibanan registaron. En oktobro 2001 komenciĝis bombado de Afganio. Ankaŭ pro la malegala pozicio de virinoj sub la talibanoj, internacia koalicio sub NATO-gvidata Internacia Sekureca Asista Forto (ISAF) konsentis partopreni en la milito kontraŭ la talibanoj post aprobo en la [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]]. Kontraŭ-talibanaj fortoj de la [[Nord-alianco]] eniras Kabulon baldaŭ poste facile venkis la talibanojn. Nova provizora registaro estis starigita provizoran registaron sub [[Hamid Karzai]]. ==== Islama Respubliko de Afganio ==== {{Ĉefartikolo|Islama Respubliko de Afganio}} Posta afgana prezidento estis [[Aŝraf Ghani]], la 15-an de aŭgusto 2021, nur kelkajn tagojn post kiam usonaj fortoj kaj aliancanoj kiuj apogis lian reĝimon retiriĝis el Afganio, [[Aŝraf Ghani|Aŝraf Ghan]] fuĝis al [[Taĝikio]]<ref name=":2" />, permesante al la [[Talibano|talibanoj]] plifortigi sian ribelon kaj eniri la ĉefurbon [[Kabulo]]n. La de Usono subtenata afgana registaro falis. Virinoj ne plu povas deĵori en [[publika sektoro]], labori por [[Ne-registara organizaĵo|ne-registrataj organizaĵoj]], ne plu iri al publikaj [[Parko|parkoj]] aŭ [[Banejo|banejoj]], ne vojaĝi sen akompananta viro, ne rajtas [[Almozpetulo|almozpeti]], riskante pagi [[Monpuno|monpunon]]. Ili ne plu rajtas iri al univesitato aŭ stiri aŭtomobilon. La 7-an de septembro 2021, la talibanoj anoncis provizoran registaron estratan de Hassan Akhund<ref>(en) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750 Hardliners get key posts in new Taliban government]'', BBC, la 7-an de Septembro 2021. Alirdato: la 24-an de julio 2026.</ref>, kvankam la registaro restis internacie neagnoskita. ===== Humanitara helpo ===== Okcidentaj landoj haltigis plejparton de la [[Humaneca helpo|humanitara helpo]] al Afganio post kiam la talibanoj ekregis en la lando en aŭgusto 2021. Usono frostigis ĉirkaŭ 9 miliardojn da dolaroj en aktivaĵoj apartenantaj al la centra banko de Afganio, blokante la aliron de la talibanoj al miliardoj da dolaroj en usonaj bankkontoj. En oktobro 2021, pli ol duono de la 39 milionoj da afganaj loĝantoj alfrontis akutajn manĝaĵmankojn<ref>(en) Stefanie Glinski, ''[https://www.theguardian.com/global-development/2021/oct/25/countdown-to-catastrophe-half-of-afghans-face-hunger-this-winter-un Countdown to catastrophe’: half of Afghans face hunger this winter – UN]'', [[The Guardian]], la 25-an de oktobro 2025. Alirdato: la 24-an de julio 2026.</ref>. == Geografio == [[Dosiero:Geography_of_Afghanistan.jpg|eta|273x273ra|Geografio de Afganio.]] === Natura geografio === [[Dosiero:Northwestern Afghanistan.jpg|eta|maldekstre|240ra|Pejzaĝo en nordokcidenta Afganujo.]] [[Dosiero:Band e Paneer.jpg|eta|maldekstre|240ra|Band-e Panir, unu el la lagoj [[Nacia Parko Band-e Amir|Band-e Amir]] ĉe Bamijan.]] Afganujo estas regno, kiu ne havas aliron al iu [[maro]]. Ĝi havas gravan strategian rolon en la regiono. La lando estas ĉefe montara, nur malpli ol 10 % de la areo situas sub alto de 600&nbsp;m super la [[marnivelo]]. La montaroj de la [[Hindukuŝo]], ĝis 7500&nbsp;metrojn alta, kaj de la [[Sefid-Kuh]] etendiĝas sur vastaj partoj de la entute 652.090 [[Kvadrata kilometro|km²]] granda lando. Sudokcidente troviĝas [[altebenaĵo]] kun la senelflueja [[Hamun-lago|lago Hamun]] ĉe la [[Limo (geografia linio)|landlimo]] kun [[Irano]]. La plej grava enfluejo de la lago estas la rivero [[Hilmend]], kiu fontas ĉe la ĉefurbo [[Kabulo]]. Afganujo havas kontinentan klimaton kun varmegaj someroj kaj malvarmegaj vintroj. Ĝi estas ĉefe montara lando sur la orienta [[Irana Altebenaĵo]]. Nur norde troviĝas ebenaĵoj ĉe la [[Amudarjo]] kaj sudokcidente malgrandaj [[dezerto|dezertaj basenoj]]. La nordorienton trairas la [[Hindukuŝo]]. Inter la baseno de [[Kabulo]] kaj la norda parto de la lando ekzistas ekde [[1964]] vintrorezista aŭtovojo kun preskaŭ 3&nbsp;km longa [[Tunelo de Salang|tunelo]], nome la vojo de la [[Salang-pasejo]]. La suda [[Hindukuŝo]] krute malsupreniras al [[provinco Nuristano]], kiu estas ankoraŭ parte kovrita de [[Mezvarmaj koniferarbaroj|koniferarbaroj]]. La regiono inter la ĉefurbo [[Kabulo]] kaj la [[Ĥajbar-pasejo]] ĉe la landlimo kun [[Pakistano]] estas la politika kaj ekonomia kerno de la lando. En la okcidenta Afganujo situas la urbo [[Herato|Herat]]. La suda kaj sudokcidenta regionoj de Afganio konsistas el [[dezerto]]j kaj [[stepo]]j, trafluitaj nur de la rivero [[Hilmend]], kiu estas la plej longa afgana rivero. Ĝi fine enfluas en la [[salakva lago|sallagon]] ĉe Sistan, ĉe la landlimo kun [[Irano]]. Oriente de la Helmand troviĝas la dezerto Daŝt-e Lut ("sablolando") kaj okcidente la dezerto Daŝt-e Margo, kiu konsistas ĉefe el [[gruzo]] kaj [[argilo|argilsurfacoj]]. La plej alta punkto de la lando estas la pinto de la 7485&nbsp;metrojn alta [[Noŝak]] en [[Hindukuŝo]]. En la riverebenaĵo de la [[Amudarjo]] ĉe la landlimo kun [[Turkmenujo]] troviĝas la plej malalta punkto de Afganujo, kiu situas je 285 metrojn super la [[marnivelo]]. La lagoj [[Nacia Parko Band-e Amir|Band-e Amir]] ĉe [[Provinco Bamijano|proinco Bamijan]] estas inter la plej bone konataj vidindaĵoj de Afganujo en la okcidenta mondo. La ĉirkaŭa regiono iĝis en [[2009]] la unua [[nacia parko]] en Afganujo. === Klimato === En Afganujo konstateblas jenaj [[sezono]]j: la vintraj okcidentventoj alportas [[pluvo]]jn, dum la someroj estas aparte sekaj kaj pluvas nur en la ekstrema sudoriento de la lando pro [[musono]]. Pro la alta situo de la lando povas okazi neĝfaloj, ĉefe en la nordo, ĝis en la valojn. Klimate, la sudo de la lando jam apartenas al la pli varmaj [[subtropiko]]j, en kiuj eblas kreskigi [[daktilopalmo]]jn, dum la nordo spertas [[modera klimato|moderan klimaton]]. La temperatura gamo estas unu el la plej grandaj de la mondo: ĝi iras de -50 ĝis {{GdC|+53}}. En la jaro [[2000]] la duono de la loĝantaro suferis pro sekegoj, kiuj pli kaj pli ofte okazas. '''Urbo; taga/nokta temperaturo en januaro; taga/nokta temperaturo en julio''' [[Herato|Herat]] {{GdC|9}}/{{GdC|-3}}; {{GdC|37}}/{{GdC|21}} [[Kabulo]] {{GdC|5}}/{{GdC|-7}}; {{GdC|32}}/{{GdC|15}} [[Kandaharo]] {{GdC|12}}/{{GdC|0}}; {{GdC|40}}/{{GdC|23}} === Administra organizado === {{Ĉefartikolo|Provincoj de Afganio}} [[Dosiero:Afghanistan34Provinces-french numbering.png|eta|Superrigardo pri la provincoj de Afganio.]] Afganio politike-administre dividiĝas laŭ 34 provincoj (''velajat''), kiun poe estras provincestro (''vaali''), nomata aŭ almenaŭ konfirmata de la centra ŝtata registaro en Kabulo. En Agfanio la provincoj nomiĝas jene: {{Div col|cols = 5}} * [[Provinco Badaĥŝan|Badaĥŝan]] * [[Provinco Badgis|Badgis]] * [[Provinco Baglan|Baglan]] * [[Provinco Balĥ|Balĥ]] * [[Provinco Bamijan|Bamijan]] * [[Provinco Daikondi|Daikondi]] * [[Provinco Farah|Farah]] * [[Provinco Farjab|Farjab]] * [[Provinco Gazni|Gazni]] * [[Provinco Gor|Gor]] * [[Provinco Ĝuzĝan|Ĝuzĝan]] * [[Provinco Helmand|Helmand]] * [[Provinco Herat|Herat]] * [[Provinco Ĥost|Ĥost]] * [[Provinco Kabul|Kabul]] * [[Provinco Kandahar|Kandahar]] * [[Provinco Kapisa|Kapisa]] * [[Provinco Kunar|Kunar]] * [[Provinco Kunduz|Kunduz]] * [[Provinco Lagman|Lagman]] * [[Provinco Lugar|Lugar]] * [[Provinco Nangarhar|Nangarhar]] * [[Provinco Nimruz|Nimruz]] * [[Provinco Nuristan|Nuristan]] * [[Provinco Paktia|Paktia]] * [[Provinco Paktika|Paktika]] * [[Provinco Panĝŝir|Panĝŝir]] * [[Provinco Parvan|Parvan]] * [[Provinco Samangan|Samangan]] * [[Provinco Sar-i Pul|Sar-i Pul]] * [[Provinco Taĥar|Taĥar]] * [[Provinco Uruzgan|Uruzgan]] * [[Provinco Vardak|Vardak]] * kaj [[Provinco Zabul|Zabul]] {{Div col end}} === Urboj kaj vilaĝoj === {{Ĉefartikolo|Listo de urboj de Afganio}} [[Dosiero:Kabul_TV_Hill_view.jpg|eta|maldekstre|Kabulo.]] 80 % de la loĝantaro de Afganujo loĝas en la kamparo kaj nur 20 % enurbe.<ref name="nrva 2007/08" >[http://nrva.cso.gov.af/ ''Summary of the National Risk and Vulnerability Assessment 2007/8''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100507102729/http://nrva.cso.gov.af/ |date=2010-05-07 }} en la TTT-ejo de la ''Central Statistics Organisation'', http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101217001143/http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |date=2010-12-17 }} (PDF-dosiero 1,77 MB), Oktobre 2009, p. 4, kaj http://nrva.cso.gov.af/003.xls {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101207003204/http://nrva.cso.gov.af/003.xls |date=2010-12-07 }} (Excel-dosiero)</ref> La plej grandaj urboj estas: * [[Kabulo]] (entute 4,9 milionoj da loĝantoj) * [[Kandaharo]] (339.200 loĝantoj) * [[Mazar-i Ŝarif]] (239.800 loĝantoj) * [[Herato|Herat]] (166.600 loĝantoj) * [[Ĝalalabado|Ĝalalabad]] (158.800 loĝantoj en [[2002]]) * [[Kunduz]] (118.000 loĝantoj en [[2003]]). == Loĝantaro == {{Ĉefartikolo|Demografio de Afganio}} [[Dosiero:Ethnolinguistic Groups Afghanistan EN.svg|eta|240ra|Simpligita mapo de la loĝlokoj de la plej grandaj etnoj en Afganujo.]] [[Dosiero:AfghanischeKinder.jpg|eta|240ra|Afganaj lernejanoj en Bagram.]] [[Dosiero:Afghanistan demography.svg|eta|240ra|Evoluo de la loĝantaro x1000.]] La [[afganoj]] ne estas unu [[gento]], sed konsistas el [[paŝtunoj]], kuzoj de la [[persoj]], en la sudo, la [[hazaroj]] en la centro kaj, en la nordo, la [[uzbekoj]] kaj [[taĝikoj]], kiuj estas [[tjurkoj|tjurkaj]]. La lando ne estas unuigita de lingvo aŭ sango, sed de religio ([[islamo]]), siaj malamikoj kaj la ŝirmejo de la altaj montoj. La loĝantaro estas de ĉirkaŭ 25 800 000 (2000) kaj ĉirkaŭ 32 500 000 (2015), inter ili 63 % paŝtunoj, 17% [[taĝikoj]], pli ol 5 milionoj estas rifuĝintoj. === Etnoj === {{Ĉefartikolo|Iranaj popoloj}} {| class="wikitable sortable" style="width:65%; float:center;" |+Etnaj grupoj en Afganio |- ! style="background:#ddf; width:10%;"|Etna grupo ! style="background:#ddf; width:15%;"|ĉirkaŭkalkulo de 2004–2014<ref name="CIA-Ethnic-groups">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas& |title=Ethnic groups |work=The World Factbook |publisher=CIA |accessdate=18a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014200908/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas& |archivedate=2013-10-14 |quote=Pashtun, Tajik, Hazara, Uzbek, other (includes smaller numbers of Baloch, Turkmen, Nuristani, Pamiri, Arab, Gujar, Brahui, Qizilbash, Aimaq, Pashai, and Kyrghyz) note: current statistical data on the sensitive subject of ethnicity in Afghanistan is not available, and ethnicity data from small samples of respondents to opinion polls are not a reliable alternative; Afghanistan's 2004 constitution recognizes 14 ethnic groups: Pashtun, Tajik, Hazara, Uzbek, Baloch, Turkmen, Nuristani, Pamiri, Arab, Gujar, Brahui, Qizilbash, Aimaq, and Pashai (2015) |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131014200908/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af |arkivdato=2013-10-14 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131014200908/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas& |date=2013-10-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas& |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131014200908/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas& |arkivdato=2013-10-14 }}</ref> ! style="background:#ddf; width:15%;"|ĉirkaŭkalkulo de antaŭ-2004<ref name="CIA-1991">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|titolo=Afghanistan|alirdato=20a de Marto 2011 <!--DASHBot-->|dato=15a de Oktobro 1991|verko=The World Factbook/Central Intelligence Agency|eldoninto=University of Missouri|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110427053700/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|arkivdato=2011-04-27}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact92/wf930006.txt|titolo=Ethnic divisions|dato=[[22-a de januaro]] [[1993]]accessdate=16a de Oktobro 2010|verko=The World Factbook/CIA|eldoninto=University of Missouri|alirdato=2016-09-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190324130443/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact92/wf930006.txt|arkivdato=2019-03-24}}</ref><ref name="LoC-Ethnic-Groups">{{Citaĵo el la reto|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0037)|titolo=Ethnic Groups|alirdato=8a de Oktobro 2010|jaro=1997|eldoninto=Library of Congress Country Studies}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2003/geos/af.html|titolo=Ethnic groups:|alirdato=18a de Septembro 2010|jaro=2003|verko=The World Factbook/CIA|eldoninto=University of Missouri|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210522215221/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2003/geos/af.html|arkivdato=2021-05-22}}</ref> |- | [[Paŝtunoj]] | align=center|42% | align=center|38–55% |- | [[Taĝikoj]] | align=center|27% | align=center|26% (el tio 1% estas [[Kizilbaŝoj]]) |- | [[Hazaroj]] | align=center|8% | align=center|9–10% |- | [[Uzbekoj]] | align=center|9% | align=center|6–8% |- | [[Aimakoj]] | align=center|4% | align=center|500,000 to 800,000 |- | [[Turkmenoj]] | align=center|3% | align=center|2.5% |- | [[Baluĉoj]] | align=center|2% | align=center|100,000 |- | Aliaj (Paŝajioj, [[Nuristananoj]], [[Araboj]], Brahuioj, Pamirioj, Gurjaroj ktp.) | align=center|4% | align=center|6.9% |} La loĝantaro de Afganio apartenas al granda nombro de etnaj grupoj kaj triboj. Pro historiaj kialoj la [[paŝtunoj]] emas konsideriĝi la naciportanta popolo. En [[2007]] la loĝantaro nombris ĉirkaŭ 25 milionoj da homoj. En multaj regionoj diversaj etnoj loĝas miksitaj kaj oni ne scias precize la nombron de loĝantoj. La kategoriigo en etnajn grupojn malfacilas ankaŭ, ĉar memdifino kaj ekstera difino ofte malsamas. Tial oni ne konsideru la nombron kaj procentojn de etnaj grupoj kiel ekzaktaj valoroj, sed nur kiel taksado. La sekvaj nombroj estas ekstrapolitaj al la jaro [[2009]].<ref>Conrad Schetter: ''II. Strukturen und Lebenswelten - Stammesstrukturen und ethnische Gruppen'' En: Bernhard Chiari (Hrsg.): ''Wegweiser zur Geschichte. Afghanistan'', 3-a eldono, [[eldonejo Ferdinand Schöningh]], Paderborn 2009, ISBN 978-3-506-76761-5, S.124 ([http://www.mgfa.de/html/einsatzunterstuetzung/downloads/wwafghanistan3.aufl.pdf PDF-dosiero; 8.7 MB]) vgl: Conrad Schetter: ''Ethnizität und ethnische Konflikte in Afghanistan'', Reimer, Juni 2003 ISBN 978-3-496-02750-8</ref> ==== Paŝtunoj ==== Paŝtunoj, historie Afganoj, estis la fondintoj kaj nomdonintoj de la lando. Ili reprezentas inter 40 kaj 50 % de la loĝantaro. Nombras kiel paŝtunoj interalie diversaj nomadaj triboj, ĉefe la [[kuĉioj]], kiuj estas ĉirkaŭ 5 milionoj da homoj. Ili estas aparte protektitaj de la afgana konstitucio kaj havas rajtojn pri kunparolo. ==== Taĝikoj ==== [[Dosiero:Major ethnic groups of Pakistan in 1980 borders removed.jpg|maldekstre|eta|230x230px|Ĉefaj etnaj grupoj en Pakistano, Afganio kaj ĉirkaŭaj areoj, 1980. Beluĉoj estas en roza areo kaj Paŝtunoj en verda.]] [[Taĝikoj]] estas la dua plej granda grupo de la lando. La nomo signifas ĝenerale la persparolantajn loĝantojn de Afganujo, kiujn oni nomas ankaŭ ''"Parsiwan"'' (persparolantoj) aŭ, oriente kaj sude, ''"Dihgan"'' kaj ''"Dihwar"'' (vilaĝposedantoj, tio estas malnomadoj).<ref name="EI-E">R. Ghirshman, "Afghanistan", (ii) ethnography, in Encyclopaedia of Islam, CD-ROM Edition v. 1.0 ed., Leiden, Nederlando</ref> La taĝikoj ne vere estas etno, ne ekzistas konstateblaj kultura, socia aŭ politika diferenco al aliaj grupoj. Okcidente ili estas la rektaj posteuloj de la persa popolo de [[Irano]], en la nordo tiu de la persparolanta popolo de centra Azio. Ili reprezentas la plimulton en la plej multaj urboj.<ref name="EI-E" /> La nomon "taĝikoj" uzas plej ofte aliaj por distingi grupojn de loĝantoj, kiuj ne apartenas al triba socio, parolas la [[Persa lingvo|persan]] kaj apartenas plej ofte al [[sunaismo]]. Taĝikoj estas inter 20 kaj 35 % de la loĝantaro. Ankaŭ aliaj persparolantaj grupoj, kiel ekzemple la [[kizilbaŝoj]] identigas sin pli kaj pli ofte kiel taĝikoj.<ref>Bernt Glatzer: ''Afghanistan: Ethnic and tribal disintegration?'' In: William Maley (Hrsg.): Fundamentalism Reborn?: Afghanistan And The Taliban. New York University Press, New York 1998, ISBN 0-8147-5585-2, S.170</ref> ==== Hazaroj ==== [[Hazaroj]], ankaŭ [[persa lingvo|persparolantoj]], tamen ĉefe [[Ŝijaismo|ŝiaismanoj]] estas 7 ĝis 20 % de la tuta loĝantaro. ==== Uzbekoj ==== [[Uzbekoj]], unu el la multaj [[tjurkoj|tjurkaj popoloj]] de centra Azio, reprezentas ĉirkaŭ 8 ĝis 15 % de la loĝantaro de Afganujo. ==== Aliaj ==== Ekzistas aldone pluraj aliaj malgrandaj etnaj grupoj en Afganujo kiel la [[aimakoj]] (3 ĝis 6 %), [[turkmenoj]] (1 ĝis 3 %), [[baluĉoj]] (< 1 %), [[nuristananoj]] kaj multaj aliaj. == Lingvoj == {{Ĉefartikolo|Lingvoj de Afganio}} Estas du oficialaj lingvoj de Afganio (la [[paŝtuna lingvo|paŝtuna]], parolata de 55% de la loĝantaro kaj la [[Daria lingvo|daria]], parolata de 35%). La aliaj ŝtataj lingvoj estas la [[uzbeka lingvo|uzbeka]], [[turkmena lingvo|turkmena]], baluĉa, ktp. La du [[Oficiala lingvo|oficialaj lingvoj]], la persa kaj la paŝtuna, estas la plej ofte parolataj. La [[persa lingvo]] ankaŭ nomiĝas Dari, Farsi, estas parolata de duono de la popolo. Ĉi tiu porcentaĵo inkluzivas ĉirkaŭ du milionojn da parolantoj de la Hazaragi-dialekto. La [[paŝtuna lingvo]] estas parolata de 35 % de la popolo. Krome estas parolataj diversaj [[Tjurka lingvaro|tjurkaj lingvoj]], nome la [[Turkmena lingvo|turkmena]] kaj la [[Uzbeka lingvo|uzbeka]], krome pli ol tridek aliaj lingvoj. Granda parto de la popolo estas dulingva.<ref name="CIA">{{cite web | url=https://cia.gov/cia/publications/factbook/geos/af.html | title=CIA - The World Factbook -- Afghanistan | publisher=Central Intelligence Agency | date=2006-10-17 | accessdate=2006-11-01 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2016-09-15 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20070509153323/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/geos/af.html | arkivdato=2007-05-09 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070509153323/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/geos/af.html | archivedate=2007-05-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/geos/af.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070509153323/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/geos/af.html |arkivdato=2007-05-09 }}</ref> === Esperanto en Afganio === En [[2005]] juna taĝika esperantisto ''Saidnabi Saidilhomzoda'', subtenate de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], gvidis kurson de Esperanto ĉe la [[Kabula Universitato]] al kiu aliĝis ĉirkaŭ 150 personoj<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2005/Agado/kabulokurso/ Novaj kursoj de Esperanto en Afganio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190818074209/http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2005/Agado/kabulokurso/ |date=2019-08-18 }}, Libera Folio, la 15-an de decembro 2005.</ref>. En [[2005]] ankaŭ okazis renkontiĝoj en universitatoj kaj ankaŭ okazis en [[Kabulo]] la Afgana Esperanto-Festivalo de Internacia Amikeco (AERIA)<ref>[http://www2u.biglobe.ne.jp/~fukuto/aaadem/aaadem-1.htm Afgana Esperanto-Renkontiĝo(Festivalo) de Internacia Amikeco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170104163420/http://www2u.biglobe.ne.jp/~fukuto/aaadem/aaadem-1.htm |date=2017-01-04 }}, AAAdEM, 2005.</ref><ref>(en) [http://www2u.biglobe.ne.jp/~fukuto/aaadem/aaadem.htm Esperanto-movado en Afganio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210125062518/http://www2u.biglobe.ne.jp/~fukuto/aaadem/aaadem.htm |date=2021-01-25 }}, nov. 2006</ref>. ==== Afganio en Esperanto ==== [[Tahar Bekri]]: Poemoj (Salam sur Gazao; Li amis...; Afganio; trad. [[Suso Moinhos]]<ref>[[Beletra Almanako]] ([[BA27|27]]), oktobro 2016. Paĝoj 73-76. La poemo ''Afganio'' en paĝoj 75-76.</ref>. == Religio == Ĉirkaŭ 99% el la loĝantaro de Afganio estas [[Islamo|islamanoj]]; ĝis 90% estas de la branĉo de [[Sunaismo]], 7–19% estas [[Ŝijaismo|ŝijaismaj]].<ref name="Factbook">"Afghanistan". The World Factbook. CIA. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|date=2017-09-20}} Alirita la 18an de Septembro 2016.</ref><ref name="LoC-pdf">{{Citaĵo el la reto|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf|titolo=Country Profile: Afghanistan|alirdato=10a de Oktobro 2010|dato=Aŭgusto 2008|eldoninto=Library of Congress Country Studies en Afganio|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140408085103/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf|arkivdato=2014-04-08}}</ref><ref name="Pew">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity|titolo=Chapter 1: Religious Affiliation|alirdato=4a de Septembro 2013|dato=9a de Aŭgusto, 2012|verko=The World’s Muslims: Unity and Diversity|eldoninto=Pew Research Center's Religion & Public Life Project}}</ref> Ĝis la 1890-aj jaroj, la regiono ĉirkaŭ [[Provinco Nuristano|Nuristano]] estis konata kiel [[Kafiristano]] (tero de [[kafiro]]j ([[nekredanto]]j) pro ties ne-islamaj loĝantoj, nome [[nuristananoj]], etna distinga popolo kies religiaj praktikoj inkludis [[animismo]]n, [[politeismo]]n, kaj [[ŝamanismo]]n<ref>Nuristan, [[Iranika Enciklopedio|Encyklopedia Iranica]]</ref>. Ankaŭ miloj da Afganaj [[Sikismo|Sikoj]] kaj [[Hinduismo|Hinduoj]] troviĝas en la ĉefaj urboj.<ref>{{cite web |author=Lavina Melwani |url=http://www.hinduismtoday.com/archives/1994/4/1994-4-02.shtml |title=Hindus Abandon Afghanistan |work=Hinduism Today |date= |accessdate=19a de Majo 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070111080626/http://www.hinduismtoday.com/archives/1994/4/1994-4-02.shtml |archivedate=2007-01-11 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070111080626/http://www.hinduismtoday.com/archives/1994/4/1994-4-02.shtml |arkivdato=2007-01-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hinduismtoday.com/archives/1994/4/1994-4-02.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070111080626/http://www.hinduismtoday.com/archives/1994/4/1994-4-02.shtml |arkivdato=2007-01-11 }}</ref><ref>{{cite news |last=Majumder |first=Sanjoy |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3138282.stm |title=Sikhs struggle in Afghanistan |publisher=BBC News |date=25a de Septembro 2003 |accessdate=19a de Majo 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090222132753/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3138282.stm |archivedate=2009-02-22 }}</ref> Estis malgranda [[Buĥoraj judoj|juda komunumo]] en Afganio kiu estis elmigrinta al Israelo kaj Usono fine de la 20a jarcento; nur unu fama judo, nome [[Zablon Simintov]], restis en 2005.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A39702-2005Jan26.html|titolo=Afghan Jew Becomes Country's One and Only|alirdato=19a de Majo 2012|aŭtoro=N.C. Aizenman|dato=27a de Januaro 2005|eldoninto=Washingtonpost.com}}</ref> == Politiko == [[Dosiero:Loya Jirga 2002.jpg|eta|250ra|''[[Loja Ĝirga]]'' (13an de junio 2002).]] {{Ĉefartikolo|Politiko de Afganio}} Post la efektiva kolapso de la Islama Respubliko Afganio en 2021, la talibanoj deklaris la landon Islama Emirlando. Duma registaro estis anoncita la 7-an de septembro.<ref name="BBCHardliners">(en) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750 Hardliners get key posts in new Taliban government]'', BBC News, la 7-an de septembero 2021. Alirdato: la 9-an de septembro 2021. </ref> La talibanoj inter multaj aliaj decidoj ŝanĝis la flagon de la lando al nura blanka standardo enhavanta la [[Ŝahado]]n.<ref>"Nova flago en Afganio", en [[VENTO (gazeto)|VENTO]], numero 11, (aŭgusto 2022), pp. 19-20.</ref> Tradicie grava instanco en afgana politiko estas granda asembleo nomata ''[[Loja Ĝirga]]'' ([[Paŝtuna lingvo|paŝtune]], لویه جرگه), en kiu origine ĉeestis paŝtunoj, sed kiu poste inkluzivis aliajn etnajn grupojn. Inter ĝiaj ĉeestantoj estas tribestroj, politikistoj, militistoj, religiaj kaj nobelaj altranguloj, ŝtatlaboristoj, ktp. La asembleo estas kunvokata neregule, kelkfoje de la reganto. Kelkaj historiistoj diras, ke tiu tradicio estas pli ol jarmila. == Ekonomio == {{Ĉefartikolo|Ekonomio de Afganio}} [[Dosiero:Afghan pomegranate processing.jpg|eta|maldekstre|Laboristoj prilaborantaj [[Granato|granatojn]] (''anaar''), pro kio Afganio estas fama en Azio.]] Afganio estas unu el la malriĉigitaj aŭ [[malplej evoluigitaj landoj]], fakte unu el la plej malriĉaj de la mondo pro jardekoj de milito kaj sekva manko de eksterlanda investado. En 2018, la MEP de la lando estis ĉirkaŭ 72.9 mil milionoj da usonaj dolaroj laŭ aĉetpovo (oficiale 21.7 mil milionoj da usonaj dolaroj) kaj la MEP por persono estis 2,024 usonaj dolaroj. La eksportoj de la lando totalis 2.7 mil milionojn da usonaj dolaroj en 2012. Ĝia sendungeca indico estis en 2008 ĉirkaŭ 35%.<ref name="Factbook" /> Laŭ informo de 2009, ĉirkaŭ 42% el la loĝantaro vivas el malpli ol 1 [[usona dolaro]] tage.<ref>{{cite web |url=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=83417 |title=Afghanistan: Food still unaffordable for millions |work= |publisher=IRIN |date=12a de Marto 2009 |accessdate=11a de Oktobro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100827210523/http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=83417 |archivedate=27a de Aŭgusto 2010 <!--DASHBot--> |deadurl=no}}</ref> La lando havas 2.8 mil milionojn da usonaj dolaroj da [[ekstera ŝuldo]].<ref name="Factbook" /> [[Dosiero:Afghan women at a textile factory in Kabul.jpg|eta|Afganinoj ĉe tekstila fabriko en Kabulo.]] La ekonomio de Afganio estis kreskanta je ĉirkaŭ 10% jare en la dua jardeko de la 21-a jarcento, pro la enmeto de ĉirkaŭ 50 mil milionoj da usonaj dolaroj kiel [[internacia helpo]] kaj sendoj el afganaj elmigrintoj.<ref name="Factbook" /> Tio estas kaŭzata ankaŭ de plibonigoj faritaj en la [[transporto|transporta sistemo]] kaj en la agrikultura produktado, kio estas la kerno de la landa ekonomio.<ref>{{cite web |url=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |title=Agriculture |work= |publisher=USAID |accessdate=[[20a de oktobro]] 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130929082220/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |archivedate=2013-09-29 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130929082220/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture#Tab=Description |arkivdato=2013-09-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130929082220/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |date=2013-09-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130929082220/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |arkivdato=2013-09-29 }}</ref> La lando estas konata pro sia produktado de kelkaj el la plej bonkvalitaj [[Granato|granatoj]], [[vinbero]]j, [[abrikoto]]j, [[melono]]j kaj kelkaj aliaj freŝaj kaj sekaj fruktoj, kiaj [[juglando]]j.<ref>[https://web.archive.org/web/20100104080643/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49291 Exporting Afghanistan], de P.J. Tobia. 17a de Novembro 2009.</ref> Multaj fontoj indikas ke tiom multe kiom ĝis 11% aŭ plie el la ekonomio de Afganio estas derivata el la kultivado kaj vendado de [[opio]], kaj Afganio estas amplekse konsiderata la plej granda produktanto de opio en la mondo spite la klopodojn de la afgana registaro kaj de internaciaj organizaĵoj por elradikigi tiun kultivon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.unodc.org/pdf/publications/afg_opium_economy_www.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200531024040/http://www.unodc.org/pdf/publications/afg_opium_economy_www.pdf./ |arkivdato=2020-05-31 }}</ref> Kvankam la [[deficito]] de la lando estis ege financata pere de donacita mono, nur malgranda parto estis havigata rekte al la registara buĝeto. La cetero estis havigata el ne-buĝeta elspezo kaj al projektoj deciditaj de donantoj tra la sistemo de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj de [[Ne-registara organizaĵo|ne-registaraj organizaĵoj]]. La eksa Afgana Ministerio de Financo estis fokusante al plibonigo de enspeza kolektado kaj disciplino al elspezado en la publika sektoro. Ekzemple, la enspezoj de la registaro pliiĝis je 31% al 1.7 mil milionoj da usonaj dolaroj el Marto 2010 al Marto 2011. [[Dosiero:Afghanistan, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|eta|maldekstra|Afganio, Tendencoj en la [[Indico de homa disvolviĝo]], 1970–2010.]] ''Da Afghanistan Bank'' estas la centra banko de la lando kaj la [[Afgana afganio|"afganio"]] (AFN) estas la landa [[valuto]], kun koresponda valoro de ĉirkaŭ 47 "afganioj" por 1 [[usona dolaro]]. Ekde 2003, malfermiĝis ĉirkaŭ 16 novaj bankoj en la lando, kiaj la Afgania Internacia Banko, la [[Kabul Bank]], la Azizi Bank, la Paŝtuna Banko, la ''[[Standard Chartered|Standard Chartered Bank]]'', kaj la ''First Micro Finance Bank''. Unu el la ĉefaj faktoroj por la nuntempa ekonomia rekupero de la lando estas la reveno de ĉirkaŭ 5 milionoj de afganaj elmigrintoj, kiuj kunportis kun si laboran energion, entreprenemon kaj riĉokreantan lertecon same kiel la necesegan monon por startigi negocojn. Por la unua fojo post la 1970-aj jaroj, Afganoj entreprenis konstruadon, unu el la plej grandaj enspezofontoj de la lando.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2010/07/08/world/asia/08contract.html |title=Afghan Companies Say U.S. Did Not Pay Them |work=New York Times |first=Carlotta |last=Gall |date=7a de Julio 2010 |accessdate=30a de Septembro 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402005151/http://www.nytimes.com/2010/07/08/world/asia/08contract.html |archivedate=2013-04-02 }}</ref> Kelkaj el ĉefaj landaj konstruprojektoj estas tiu de Nova Kabulo por 35 mil milionoj da usonaj dolaroj ĉe la ĉefurbo, la urbo Ghazi [[Amanullah Ĥan]] ĉe Jalalabad, kaj Aino Mena en Kandahar.<ref>{{cite web |url=http://www.dcda.gov.af/ |title=the Kabul New City Official Website |publisher=DCDA |date= |accessdate=4a de Februaro 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230233634/http://www.dcda.gov.af/ |archivedate=2013-12-30 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131230233634/http://www.dcda.gov.af/ |arkivdato=2013-12-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131230233634/http://www.dcda.gov.af/ |date=2013-12-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dcda.gov.af/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131230233634/http://www.dcda.gov.af/ |arkivdato=2013-12-30 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.najeebzarab.af/town_main.php |title=Ghazi Amanullah Khan City |year=2009 |publisher=najeebzarab.af |accessdate=15a de Aŭgusto 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429180506/http://www.najeebzarab.af/town_main.php |archivedate=2013-04-29 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130429180506/http://www.najeebzarab.af/town_main.php |arkivdato=2013-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130429180506/http://www.najeebzarab.af/town_main.php |date=2013-04-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.najeebzarab.af/town_main.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130429180506/http://www.najeebzarab.af/town_main.php |arkivdato=2013-04-29 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.designmena.com/portfolio/aino-mina |title=Case study: Aino Mina |publisher=Designmena.com |date= |accessdate=4a de Februaro 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140106003655/http://www.designmena.com/portfolio/aino-mina |archivedate=2014-01-06 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140106003655/http://www.designmena.com/portfolio/aino-mina |arkivdato=2014-01-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140106003655/http://www.designmena.com/portfolio/aino-mina |date=2014-01-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.designmena.com/portfolio/aino-mina |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140106003655/http://www.designmena.com/portfolio/aino-mina |arkivdato=2014-01-06 }}</ref> Similaj disvolvigaj projektoj startis ankaŭ en [[Herato|Herat]], [[Mazar-i Ŝarif]], kaj aliaj urboj.<ref>[http://www.forbes.com/2009/09/02/mazar-i-sharif-khaled-amiri-opinions-21-century-cities-09-ann-marlowe.html A Humane Afghan City?] de Ann Marlowe en [[Forbes]] 2a de Septembro 2009. {{Wayback|url=http://www.forbes.com/2009/09/02/mazar-i-sharif-khaled-amiri-opinions-21-century-cities-09-ann-marlowe.html|date =20131231001216}}</ref> [[Dosiero:Afghan rug weavers.jpg|eta|250ra|Afganaj virinoj el la okcidenta parto de la lando montrantaj tradiciajn ''Adraskanajn'' Afganajn tapiŝojn.]] Aldone, diversaj entreprenoj kaj malgrandaj fabrikoj ekfunkciis en diversaj partoj de la lando, kiuj ne nur havigas enspezojn al la registaro sed ankaŭ kreas novajn laborpostenojn. Plibonigoj en la negoca medio rezultis en pli ol 1.5 mil milionoj da usonaj dolaroj en investado en [[telekomunikado]] kaj kreis pli ol 100 000 laborlokojn ekde 2003.<ref>{{cite web |url=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/economic_growth#Tab=Description |title=Economic Growth |publisher=USAID |accessdate=25a de Septembro 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130929082351/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/economic_growth |archivedate=2013-09-29 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130929082351/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/economic_growth#Tab=Description |arkivdato=2013-09-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/economic_growth |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130929082351/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/economic_growth |arkivdato=2013-09-29 }}</ref> [[Afgana tapiŝo|Afganaj tapiŝoj]] iĝis popularaj denove, kio ebligis ke multaj tapiŝkomercistoj tra la tuta lando dungu pli da laboristoj. La Islama Respubliko Afganio estis membro de [[Monda Organizaĵo pri Komerco|WTO]], [[Sud-Azia Unuiĝo por Regiona Kunlaboro|SAURK]], [[Organizaĵo por Ekonomia Kunlaborado|EKO]], kaj [[Organizaĵo de Islama Kunlaboro|OIK]]. Ĝi havis observantan statuson en [[Ŝanhaja Kunlabora Organizaĵo]] (ŜKO). La ministro pri eksterlandaj aferoj nome Zalmai Rassoul diris al ĵurnalistoj en [[2011]] ke la celo de lia lando "estas atingi afganan ekonomion kies kresko estu bazita sur komerco, privata entrepreno kaj investado"<ref>{{cite news |url=http://news.yahoo.com/afghanistan-neighbors-unveil-silk-road-plan-003308692.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927095824/http://news.yahoo.com/afghanistan-neighbors-unveil-silk-road-plan-003308692.html |archivedate=27a de Septembro 2011 |title=Afghanistan, neighbors unveil 'Silk Road' plan |publisher=Reuters |date=22a de Septembro 2011 |accessdate=24a de Septembro 2011}}</ref>. Fakuloj kredis ke tio revoluciigos la ekonomion de la mondoregiono. La produktado de opio en Afganio alvenis al rekordo en [[2007]] kun ĉirkaŭ 3 milionoj da personoj enmetitaj en tiu negoco,<ref>{{cite news |author =Declan Walsh |url=http://www.guardian.co.uk/afghanistan/story/0,,2157313,00.html |title=UN horrified by surge in opium trade in Helmand |work=Guardian |date= 30a de Aŭgusto 2007|accessdate=19a de Majo 2012 |location=London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115174607/http://www.guardian.co.uk/afghanistan/story/0,,2157313,00.html |archivedate=2008-01-15}}</ref> sed poste ĝi ege malpliiĝis en la sekvaj jaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2009/September/afghan-opium-production-in-significant--decline.html|titolo=Afghan opium production in significant decline|eldoninto=[[Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj pri Narkotaĵoj kaj Krimo|OUNNK]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140416022244/http://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2009/September/afghan-opium-production-in-significant--decline.html|arkivdato=2014-04-16}}</ref> La registaro ekigis programojn por helpi malpliigon de la papava kultivado, kaj ĉirkaŭ [[2010]] oni informis ke 24 el la 34 provincoj estis jam liberaj el papava kultivado. En Junio [[2012]], [[Barato]] postulis privatan investadon en la enspezado de la lando kaj la kreadon de taŭga ekonomia medio.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.indianexpress.com/news/ceos-should-replace-generals-in-afghanistan-india/967880/|titolo=CEOs should replace generals in Afghanistan: India|dato=28a de Junio 2012}}</ref> === Drogemuloj === Vasta problemo en Afganio estas la produktado kaj uzado de [[Drogo|drogoj]]. Laŭ studo de la UN-agentejo [[Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj pri Narkotaĵoj kaj Krimo|UNODC]], en [[2005]] ĉirkaŭ 920 000 afganoj uzis drogojn kiel [[Heroino|heroinon]], [[Haŝiŝo|haŝiŝon]] kaj [[Opio|opion]]. Laŭ la ''Raporto pri la Internacia Strategio por Kontrolo de Narkotaĵoj de 2009'' de la Usona Ŝtata Departemento, estas ĉirkaŭ du milionoj da droguzantoj en Afganio. La ĉefurbo, Kabulo, laŭdire havas 50 000 ĝis 60 000 drogemulojn<ref>(en) ''[https://www.state.gov/p/inl/rls/nrcrpt/2009/vol1/116520.htm 2009 International Narcotics Control Strategy Report]''</ref>. Papavkultivado ofte estas la sola enspezofonto por afganaj farmistoj<ref>(ru) Georgij Zotov. "''[http://gazeta.aif.ru/online/aif/1348/40_01 Афганская доза России]''" (La afgana dozo de Rusio). [[:ru:Аргументы_и_факты|Аргументы и факты]] (Argumentoj kaj Faktoj), n-ro 35 (1348) la 30-an de aŭgusto 2006. Alirdato: la 25-an de junio 2009. [https://web.archive.org/web/20121215055626/http://gazeta.aif.ru/online/aif/1348/40_01 Arkivita de la originalo], la 15-an de decembro 2012.</ref>. En Aŭgusto 2007 la produktado de [[opio]] altiĝis al rekorda maksimumo, raportas UN<ref name=":1" />. === Agrikulturo === [[Dosiero:Afghan Saffron.jpg|eta|Afgana [[safrano]] estas agnoskita kiel la plej bonkvalita en la mondo.]] Agrikultura produktado estas la ĉefa apogo de la ekonomio de Afganio<ref>{{cite web |url=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |title=Agriculture |publisher=USAID |access-date=[[23-a de majo]] [[2017]]url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929082220/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |archive-date=[[29-a de septembro]] [[2013]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130929082220/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |arkivdato=2013-09-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130929082220/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |date=2013-09-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130929082220/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |arkivdato=2013-09-29 }}</ref> kaj tradicie dominis ĝin, dungigante proksimume 40% el la dungitaro en 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldbank.org/en/country/afghanistan/publication/unlocking-potential-of-agriculture-for-afghanistan-growth|title=Unlocking the Potential of Agriculture for Afghanistan's Growth|website=World Bank}}</ref> La lando estas konata pro produktado de granatoj, vinberoj, abrikotoj, melonoj, kaj pliaj freŝaj kaj sekigitaj fruktoj. Ĝi ankaŭ estas konata kiel la plej granda produktanto de opio en la mondo – 16% aŭ pli de la nacia ekonomio devenas de la kultivado kaj vendado de opio.<ref>{{Cite web|url=https://www.afghanistan-analysts.org/aan-qa-an-established-industry-basic-facts-about-afghanistans-opium-driven-economy/|title=AAN Q&A: An established industry – Basic facts about Afghanistan's opium-driven economy|publisher=Afghanistan Analysts Network|date=[[11-a de julio]] [[2017]]|access-date=[[10-a de aŭgusto]] [[2019]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807204235/https://www.afghanistan-analysts.org/aan-qa-an-established-industry-basic-facts-about-afghanistans-opium-driven-economy/|archive-date=[[7-a de aŭgusto]] [[2019]]|url-status=live}}</ref> Ĝi ankaŭ estas unu el la ĉefaj produktantoj de [[kanabo]] en la mondo.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-cannabis-idUSTRE62U0IC20100331|title=Afghanistan now world's top cannabis source: U.N.|newspaper=Reuters|date=[[31-a de marto]] [[2010]]|via=www.reuters.com|last1=Burch|first1=Jonathon}}</ref> Lastatempe plimultiĝis produktado de la multegekosta spico [[safrano]] por anstataŭi kultivadon de opipapavoj. === Minado === [[Dosiero:Lapis Lazuli from Afghanistan.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|[[Lazurŝtono]]j]] Naturaj resursoj en Afganio inkluzivas: karbon, kupron, feran ercon, [[litio]]n, [[uranio]]n, [[rara tero|rarajn terojn]], [[kromito]]n, oron, [[zinko]]n, [[talko]]n, [[barito]]n, [[sulfuro]]n, plumbon, [[marmoro]]n, [[gemo]]jn, tergason, kaj nafton.<ref name="peters2007">{{cite book |last=Peters |first=Steven G. |title=Preliminary Assessment of Non-Fuel Mineral Resources of Afghanistan, 2007 |url=http://pubs.usgs.gov/fs/2007/3063/fs2007-3063.pdf |publisher=USGS Afghanistan Project/US Geological Survey/Afghanistan Geological Survey |access-date=[[13-a de oktobro]] [[2011]]|id=Fact Sheet 2007–3063 |date=October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727053445/http://pubs.usgs.gov/fs/2007/3063/fs2007-3063.pdf |archive-date=[[27-a julio]] [[2013]]|titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130727053445/http://pubs.usgs.gov/fs/2007/3063/fs2007-3063.pdf |arkivdato=2013-07-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://pubs.usgs.gov/fs/2007/3063/fs2007-3063.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130727053445/http://pubs.usgs.gov/fs/2007/3063/fs2007-3063.pdf |arkivdato=2013-07-27 }}</ref><ref name="bgs">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bgs.ac.uk/AfghanMinerals/docs/Gold_A4.pdf#search='gold%20and%20copper%20discovered%20in%20afghanistan'|titolo=Minerals in Afghanistan|alirdato=[[4-a de decembro]] [[2010]]|eldoninto=[[British Geological Survey]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130726155518/http://www.bgs.ac.uk/AfghanMinerals/docs/Gold_A4.pdf|arkivdato=[[26-a de julio]] [[2013]]}}</ref> En 2010, usonaj kaj afganaj instancoj taksis, ke neminitaj mineralejoj trovitaj en 2007 de la [[United States Geological Survey]] valoras almenaŭ mil milonojn da usonaj dolaroj.<ref name="bbcminerals">{{cite news |title=Afghans say US team found huge potential mineral wealth |url=https://www.bbc.co.uk/news/10311752 |access-date=[[13-a de oktobro]] [[2011]]|newspaper=BBC News | date=[[14-a de junio]] [[2010]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130809125352/http://www.bbc.co.uk/news/10311752 |archive-date=[[9-a de aŭgusto]] [[2013]]}}</ref> Informo asertis, ke "ĉi tio fariĝos la ĉefa apogo de la afgana ekonomio" kaj Pentagona memorando tekstis, ke Afganio povus fariĝi la "Saud-Arabio de litio".<ref name="risen2010">{{cite news|last=Risen|first=James|author-link=James Risen|date=[[17-a de junio]] [[2010]]|title=U.S. Identifies Vast Riches of Minerals in Afghanistan|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2010/06/14/world/asia/14minerals.html|url-status=live|access-date=[[14-a de novembro]] [[2010]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617204149/http://www.nytimes.com/2010/06/14/world/asia/14minerals.html|archive-date=[[17-a de junio]] [[2010]]}}</ref> === Energio === [[Dosiero:Afghanistan electricity production.svg|eta|Afgana elektra oferto 1980–2019]] Laŭ la [[Monda Banko]], 98% el la kampara loĝantaro havis aliron al elektro en 2018, kontraste al 28% en 2008.<ref>{{Cite web|title=Access to electricity, rural (% of rural population) – Afghanistan {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.ACCS.RU.ZS?end=2018&locations=AF&start=2005&view=chart|access-date=2021-03-28|website=data.worldbank.org}}</ref> Tutlande la cifero estas 98.7%.<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.ACCS.ZS?end=2018&locations=AF&start=2005&view=chart|title=Access to electricity (% of population) – Afghanistan|website=[[World Bank]]}}</ref> En 2016, Afganio produktis 1,400 [[Vato (mezurunuo)|megavatojn]] da povo, sed ankoraŭ importas la plejparton de sia elektro laŭ transmisiaj lineoj el Irano kaj la centr-aziaj ŝtatoj.<ref>{{Cite web|url=https://tolonews.com/business/afghanistan-has-capacity-produce-310000mw-power|title=Afghanistan Has Capacity To Produce 310,000MW Power|website=TOLOnews}}</ref> La plejparto de elektra produktado estas [[akvoenergio]], favorata de la nombro de riveroj, kiuj fluas el la montoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/14/largest-plant-restarts-operations-in-first-step-developing-afghanistan-hydropower|title=Afghanistan Resurrects its Largest Hydropower Plant Toward a Brighter Future|website=World Bank}}</ref> Elektro tamen ne ĉiam estas fidinda kaj okazas senelektriĝoj, eĉ en Kabulo.<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/power-to-the-people-how-to-extend-afghans-access-to-electricity/|title=Power to the People: How to extend Afghans' access to electricity|date=[[3-a de februaro]] [[2015]]|website=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> Lastatempe oni konstruis pliiĝantan nombron de [[sunenergio|suna]]<nowiki/>j, [[biomaso (ekonomio)|biomasaj]], kaj ventaj centraloj.<ref>{{Cite web|url=https://www.af.undp.org/content/afghanistan/en/home/presscenter/IntheNews/renewable-energy-in-afghanistan-atn.html|title=The Power of Nature: How Renewable Energy is Changing Lives in Afghanistan|website=UNDP in Afghanistan|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-09-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210414230313/https://www.af.undp.org/content/afghanistan/en/home/presscenter/IntheNews/renewable-energy-in-afghanistan-atn.html|arkivdato=2021-04-14|accessdate=2021-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414230313/https://www.af.undp.org/content/afghanistan/en/home/presscenter/IntheNews/renewable-energy-in-afghanistan-atn.html|archivedate=2021-04-14}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.af.undp.org/content/afghanistan/en/home/presscenter/IntheNews/renewable-energy-in-afghanistan-atn.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210414230313/https://www.af.undp.org/content/afghanistan/en/home/presscenter/IntheNews/renewable-energy-in-afghanistan-atn.html |arkivdato=2021-04-14 }}</ref> Estas evoluigataj la projekto [[CASA-1000]] por transmisii elektron el Kirgizujo kaj Taĝikujo, kaj la [[Turkmen-Afgan-Pakistan-Barata dukto|Turkmen-Afgan-Pakistan-Barata]] gasodukto.<ref name="auto1"/> Povon mastrumas ''Da Afganistan Breŝna Ŝerkat'' (DABS, Afgana Elektra Kompanio). === Turismo === [[Dosiero:Lake in Band-e Amir National Park, March 2008.jpg|eta|maldekstra|[[Nacia Parko Band-e Amir]].]] Turismo estas malgranda industrio en Afganio pro sekurecaj problemoj. En 2016, 20 000 eksterlandaj turistoj vizitis jare.<ref>{{cite news |url=http://www.pajhwok.com/en/2016/09/27/20000-foreign-tourists-visit-afghanistan-annually |title=20,000 foreign tourists visit Afghanistan annually |publisher=Pajhwok Afghan News (PAN) |editor=Navid Ahmad Barakzai |date=[[27-a de septembro]] [[2016]]|access-date=[[15-a de majo]] [[2017]]|titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161123022923/http://www.pajhwok.com/en/2016/09/27/20000-foreign-tourists-visit-afghanistan-annually |arkivdato=2016-11-23 }}</ref> Aparte grava regiono por enlanda kaj eksterlanda turismo estas la pitoreska Valo de [[Bamijano]], havanta lagojn, kanjonojn, kaj historiajn lokojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/world/asia/coronavirus-shatters-tourism-hopes-in-afghanistan-s-bamyan-province-1.1011018|title=Coronavirus shatters tourism hopes in Afghanistan's Bamyan province|website=The National}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pajhwok.com/en/2017/09/03/more-200000-tourists-visit-bamyan-year|title=More than 200,000 tourists visit Bamyan this year|website=www.pajhwok.com}}</ref> Ekde la malfruaj 1960-aj jaroj, Afganio estis populara ero de la fama [[Hipivojo]], altirante multajn eŭropanojn kaj amerikanojn. El Irano la vojo kondukis tra diversaj afganaj provincoj kaj urboj, interalie [[Herato]], [[Kandaharo]], kaj [[Kabulo]], antaŭ transiro al norda Pakistano, norda Barato, kaj [[Nepalo]].<ref>{{Cite web|url= https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm|title= Origins of the hippie trail|website= www.richardgregory.org.uk|access-date= [[13-a de junio]] [[2020]]|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2021-09-13|arkivurl= https://web.archive.org/web/20201111215149/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm|arkivdato= 2020-11-11|archiveurl= https://web.archive.org/web/20201111215149/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm|archivedate= 2020-11-11}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201111215149/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm |arkivdato=2020-11-11 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail-03.htm |title=The hippie trail |website=www.richardgregory.org.uk |access-date=[[13-a de junio]] [[2020]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210308185419/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail-03.htm |arkivdato=2021-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308185419/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail-03.htm |archivedate=2021-03-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail-03.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210308185419/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail-03.htm |arkivdato=2021-03-08 }}</ref> Turismo atingis sian pinton en 1977, la jaro antaŭ la eko de politika malstabilo kaj militaj konfliktoj.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/middle-east/afghanistan/articles/when-afghanistan-was-just-the-laid-back-highlight-on-the-hippie-/|title=When Afghanistan was just a laid-back highlight on the hippie trail|first=Digital Travel Editor|last=Oliver Smith|website=The Telegraph|date=[[20-a de aprilo]] [[2018]]}}</ref> === Transporto === [[Dosiero:Françoise Foliot - Afghanistan 043.jpg|eta|maldekstra|La [[Tunelo de Salang]], iam la plej alta tunelo en la mondo, havigas gravegan irejon inter la nordo kaj sudo de la lando.]] Pro geografiaj kialoj, transporto inter diversaj partoj de la lando historie estis malfacila. La ĉefligo de la afgana vojaro estas [[Ŝoseo 1 (Afganujo)|Ŝoseo 1]], ofte nomata la "Ringa Vojo", kiu longas 2.210&nbsp;km kaj kunligas kvin gravajn urbojn: Kabulon, Gaznion, Kandaharon, Heraton, kaj Mazariŝarifon,<ref>{{Cite web|url=https://www.afghanistan-analysts.org/going-in-circles-the-never-ending-story-of-afghanistans-unfinished-ring-road/|title=Going in Circles: The never-ending story of Afghanistan's unfinished Ring Road|publisher=Afghanistan Analysts Network|author=Qayoom Suroush|date=[[16-a de januaro]] [[2015]]|access-date=[[7-a de julio]] [[2019]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707120451/https://www.afghanistan-analysts.org/going-in-circles-the-never-ending-story-of-afghanistans-unfinished-ring-road/|archive-date=[[7-a de julio]] [[2019]]|url-status=live}}</ref> kun flankaj vojoj al Kunduz kaj Ĝalalabad kaj diversaj translimiroj, dum ĝi ĉirkaŭiras la Hindukuŝan montaron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://books.google.com/books?id=29bg7g1U6coC&pg=PA118|titolo=The Geography and Politics of Afghanistan|familia nomo=Gopalakrishnan|persona nomo=Ramamoorthy|dato=[[13-a de junio]] [[1982]]|eldoninto=Concept Publishing Company}}</ref> Aviada transporto estas liverata de la nacia aviada kompanio, [[Afgana Flugkompanio Ariana]],<ref name="EU To Impose Ban on Afghan Planes">{{cite news |title=EU To Impose Ban on Afghan Planes |url=http://news.airwise.com/story/view/1290466447.html |publisher=Airwise News |date=[[22-a de novembro]] [[2010]] |quote=Kabul-based [[Safi Airways|Safi]] is the country's No. 2 airline after national carrier Ariana Afghan Airlines |access-date=[[28-a majo]] [[2019]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524011714/http://news.airwise.com/story/view/1290466447.html |archive-date=[[24-a majo]] [[2013]] |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130524011714/http://news.airwise.com/story/view/1290466447.html |date=2013-05-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://news.airwise.com/story/view/1290466447.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130524011714/http://news.airwise.com/story/view/1290466447.html |arkivdato=2013-05-24 }}</ref> kaj la privata [[Kam Air]]. La lando havas tri mallongajn fervojojn, kiuj ne transportas vojaĝantojn, sed nur varojn. Privataj veturiloj rimarkinde plimultiĝis dum la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj. == Kulturo == {{Ĉefartikolo|Kulturo de Afganio}} La kulturo de Afganio pluis dum ĉirkaŭ du jarmiloj, el almenaŭ la epoko de la [[Aĥemenida Imperio]] en 500 a.K.<ref name="LoC">{{Citaĵo el la reto|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf|titolo=Country Profile: Afghanistan|alirdato=16a de Aŭgusto 2010|dato=Aŭgusto 2008|eldoninto=Library of Congress Country Studies on Afghanistan|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140408085103/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf|arkivdato=2014-04-08}}</ref><ref name="autogenerated5">Barbara Robson, Juliene Lipson, Farid Younos, Mariam Mehdi. {{cite web |url=http://www.cal.org/co/afghan/ahist.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070105173916/http://www.cal.org/co/afghan/ahist.html |archivedate=[[5a de januaro]] [[2007]] |title=The Afghans&nbsp;– Their History and Culture |publisher=Center for Applied Linguistics |location=United States |date=[[30a de junio]] [[2002]] |accessdate=[[25-a de septembro]] [[2010]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100317123355/http://www.cal.org/CO/afghan/ahist.html |arkivdato=2010-03-17 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100317123355/http://www.cal.org/CO/afghan/ahist.html |date=2010-03-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cal.org/CO/afghan/ahist.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100317123355/http://www.cal.org/CO/afghan/ahist.html |arkivdato=2010-03-17 }}</ref> Temas ĉefe pri [[Nomado|nomadaj]] kaj [[tribo|tribaj socioj]], kaj diversaj regionoj de la lando havas siajn proprajn tradiciojn, kio respegulas mult-kulturan kaj mult-lingvan karakteron de la lando. En la sudaj kaj orientaj regionoj la popolo vivas laŭ la [[Paŝtuna lingvo|Paŝtuna kulturo]], nome la sekva ''Paŝtunvalia'', kio estas antikva vivostilo kiu estas ankoraŭ konservata.<ref>US Library of Congress: Afghanistan&nbsp;– [http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0037) Ethnic Groups (''Pashtun'')]</ref> La cetero de la lando estas kulture [[Persa lingvo|persa]] kaj [[Tjurkaj popoloj|tjurka]]. Kelkaj ne-Paŝtunoj kiuj loĝas en proksimeco kun Paŝtunoj adoptis ''Paŝtunvalia''<ref name="Banting">{{cite book |title=Afghanistan: The land |last1=Banting |first1=Erinn |year=2003 |publisher=Crabtree Publishing Company |isbn=978-0-7787-9335-9 |page=32 |url={{Google books |plainurl=yes |id=KRt0HfYFZGsC |page=4 }} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231090626/https://books.google.com/books?id=KRt0HfYFZGsC&lpg=PP1&vq=place%20of%20Afghans&pg=PA4 |archivedate=2013-12-31 }}</ref> en procezo nomita ''Paŝtunigo'' (aŭ ''Afganigo''), dum kelkaj Paŝtunoj estis [[Persa lingvo|persiigitaj]]. Milionoj de Afganoj kiuj estis loĝantaj en Pakistano kaj Irano dum la lastaj ĉirkaŭ 30 jaroj estis influitaj de kulturoj de tiuj najbaraj landoj. Afganoj montras fieron por siaj kulturo, nacio, praularo kaj ĉefe religio kaj sendependeco. Kiel ĉe aliaj altateruloj, ili estas rigardataj per mikso de superrigardo kaj superkontrolo, pro ties alta konsidero al persona honoro, al ties triba lojaleco kaj al preteco uzi perforton por solvi disputojn.<ref name="Heathcote">Heathcote, Tony (1980, 2003) "The Afghan Wars 1839–1919", Sellmount Staplehurst.</ref> Ĉar triba milito kaj interna [[feŭdismo]] estis unu el ties ĉefaj okupoj ekde senmemora tempo, tiu individuisma trajto malhelpis la konkeron fare de eksterlandanoj. Tony Heathcote konsideras ke la triba sistemo estas la plej bona vojo organizi grandajn grupojn de personoj en lando kiu estas geografie malfacila, kaj en socio kiu, el materiisma vidpunkto, havas nekomplikan vivostilon.<ref name="Heathcote" /> Estas ĉirkaŭkalkule 60 ĉefaj paŝtunaj [[tribo]]j,<ref>"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/445546/Pashtun Pashtun (people)]". Encyclopædia Britannica. {{Wayback|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/445546/Pashtun|date =20131030170021}}</ref> kaj la Afganoj nomadaj estas ĉirkaŭkalkule 2–3 milionoj.<ref>"[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=76794 Afghanistan: Kuchi nomads seek a better deal]". IRIN, Asia. 18a de Februaro 2008. {{Wayback|url=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=76794|date =20110910205256}}</ref> La lando havas komplikan historion kiu survivis ĉu en siaj nunaj kulturoj aŭ en la formo de variaj lingvoj kaj monumentoj. Tamen, multaj el ties historiaj monumentoj estis damaĝita de ĵusaj militoj aŭ kontraŭkulturaj reĝimoj.<ref>G.V. Brandolini. ''Afghanistan cultural heritage''. Orizzonte terra, [[Bergamo]]. 2007. p. 64.</ref> La du famaj [[Budhoj el Bamijano|Budhoj el Bamijan]] estis detruitaj de Taliboj, kiuj konsideris ilin kiel [[Idolismo|idolecaj]]. Krom tio, arkeologoj estas ankoraŭ trovantaj Budhismajn restaĵojn en diversaj partoj de la lando, kelkaj el ili datitaj el la 2a jarcento.<ref>{{Cite web |url=http://www.cal.org/co/afghan/ahist.html |title=42 Buddhist relics discovered in Logar |accessdate=23a de Aŭgusto 2010 |work=Maqsood Azizi |publisher=Pajhwok Afghan News |date=18a de Aŭgusto 2010 |archiveurl=http://www.webcitation.org/657c9EzAx?url=http%3A%2F%2Fwww.cal.org%2Fco%2Fafghan%2Fahist.html |archivedate=1a de Februaro 2012 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100317123355/http://www.cal.org/CO/afghan/ahist.html |arkivdato=2010-03-17 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100317123355/http://www.cal.org/CO/afghan/ahist.html |date=2010-03-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cal.org/CO/afghan/ahist.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100317123355/http://www.cal.org/CO/afghan/ahist.html |arkivdato=2010-03-17 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newsdaily.com/stories/tre67g1cn-us-afghanistan-buddhist-relics/ |title=Afghan archaeologists find Buddhist site as war rages |accessdate=16a de Aŭgusto 2010 |work=Sayed Salahuddin |publisher=News Daily |date=17a de Aŭgusto 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100818151642/http://www.newsdaily.com/stories/tre67g1cn-us-afghanistan-buddhist-relics/ |archivedate=18a de Aŭgusto 2010 |deadurl=yes |df=dmy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100818151642/http://www.newsdaily.com/stories/tre67g1cn-us-afghanistan-buddhist-relics/ |arkivdato=2010-08-18 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100818151642/http://www.newsdaily.com/stories/tre67g1cn-us-afghanistan-buddhist-relics/ |date=2010-08-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.newsdaily.com/stories/tre67g1cn-us-afghanistan-buddhist-relics/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100818151642/http://www.newsdaily.com/stories/tre67g1cn-us-afghanistan-buddhist-relics/ |arkivdato=2010-08-18 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.presstv.ir/detail/139117.html |title=Buddhist remains found in Afghanistan |accessdate=16a de Aŭgusto 2010 |work= |publisher=Press TV |date=17a de Aŭgusto 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820081616/http://www.presstv.ir/detail/139117.html |archivedate=20a de Aŭgusto 2010 <!--DASHBot--> |deadurl=no |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100820081616/http://www.presstv.ir/detail/139117.html |arkivdato=2010-08-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100820081616/http://www.presstv.ir/detail/139117.html |date=2010-08-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.presstv.ir/detail/139117.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100820081616/http://www.presstv.ir/detail/139117.html |arkivdato=2010-08-20 }}</ref> Tio indikas ke [[Budhismo]] estis disvastigita en Afganio. Aliaj historiaj lokoj estas la urboj [[Herato|Herat]], [[Kandaharo|Kandahar]], [[Gazni]], [[Mazar-i Ŝarif]], kaj [[Zaranĝ]]. La [[Minareto de Ĝam]] en la valo de la rivero Hari, estas [[Monda heredaĵo de Unesko]]. Mantelo laŭtradicie vestita de la islama profeto [[Mohamedo]] estas tenita ene de la [[Sanktejo de la Mantelo]] en Kandahar, urbo fondita de [[Aleksandro la Granda|Aleksandro]] kaj la unua ĉefurbo de Afganio. La [[citadelo de Herato|citadelo de Aleksandro]] en la okcidenta urbo Herato estis plinovigita en ĵusaj jaroj kaj estas populara allogaĵo por turistoj. En la nordo de la lando estas la [[Maŭzoleo de Hazrat Ali]], supozata de multaj kiel la loko kie [[Ali]] estis entombigita. La afgana ministerio de informado kaj kulturo estis plinovigante 42 historiajn lokojn en Gazni ĝis 2013, kiam la provinco estis deklarita kiel ĉefurbo de [[Islama Orepoko|Islama civilizo]]<ref>{{cite news |url=http://www.pajhwok.com/en/2011/08/27/survey-historical-sites-ghazni-launched |title=Survey of historical sites in Ghazni launched |publisher=Pajhwok Afghan News |date=27a de Aŭgusto 2011 |accessdate=27a de Aŭgusto 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105194347/http://www.pajhwok.com/en/2011/08/27/survey-historical-sites-ghazni-launched |archivedate=2013-11-05 }}</ref>. La [[Nacia Muzeo de Afganio]] estas en Kabulo. Kvankam edukiteco estas malalta, la klasikaj [[Persa literaturo|persa]] kaj [[Paŝtuna literaturo kaj poezio|paŝtuna poezioj]] ludas gravan rolon en la afgana kulturo. [[Poezio de Afganio|Poezio]] ĉiam estis unu el la ĉefaj edukaj pilieroj en la regiono, ĝis nivelo ke ĝi estas integrata en ĝenerala kulturo. Kelkaj elstaraj poetoj estas [[Ĝalal ad-Din Muhammad Rumi|Rumi]], [[Rabia Balĥi]], [[Sanai]], [[Ĝami]], [[Ĥuŝal Ĥattak]], [[Rahman Baba]], [[Ĥalilullah Ĥalili]], kaj [[Parŭin Paĵŭak]].<ref>{{cite web |url=http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html |title=Classical Dari and Pashto Poets |publisher=Afghan-web.com |date= |accessdate=4a de Februaro 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131006084545/http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html |archivedate=2013-10-06 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131006084545/http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html |arkivdato=2013-10-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131006084545/http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html |date=2013-10-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131006084545/http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html |arkivdato=2013-10-06 }}</ref> === Muziko === {{Ĉefartikolo|Muziko de Afganio}} Plejmultaj afganoj estas alkutimiĝintaj rigardi hindajn filmojn de [[Bolivudo]] kaj aŭskultas ties filmkantojn. Multaj gravaj filmosteluloj de Bolivudo havas radikojn en Afganio, kiaj [[Salman Ĥan]], [[Saif Ali Ĥan]], [[Shahrukh Khan]] (SRK), [[Aamir Ĥan]], [[Feroz Ĥan]], [[Kader Ĥan]], [[Nasrudin Ŝah]], [[Zarine Ĥan]] kaj [[Celina Jaitli]]. Aldone, kelkaj filmoj de Bolivudo, kiaj ''[[Dharmatma]]'', ''[[Khuda Gawah]]'', ''[[Escape from Taliban]]'', kaj ''[[Kabul Express]]'' estis filmitaj en Afganio. La urbo Kabulo estas hejmo de multaj muzikistoj kiuj estis mastroj kaj de tradicia kaj moderna [[Muziko de Afganio|afgana muziko]]. Tradicia muziko estas populara ĉefe dum la celebroj de [[Noruzo]] (Novjaro) kaj de la [[Afgana Sendependeca Tago|Nacia Sendependeca Tago]]. [[Ahmad Zaher]], [[Naŝenas]], [[Mohammad Hussain Sarahang|Ustad Sarahang]], [[Abdul Rahim Sarban|Sarban]], [[Ubaidullah Jan]], [[Farhad Darya]], kaj [[Naghma]] estas kelkaj el la elstaraj afganaj muzikistoj, sed estas multaj aliaj.<ref>{{cite web |url=http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html |title=Artist Biographies |publisher=Afghanland.com |accessdate=17a de Oktobro 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130809214750/http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html |archivedate=2013-08-09 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130809214750/http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html |arkivdato=2013-08-09 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130809214750/http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html |date=2013-08-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130809214750/http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html |arkivdato=2013-08-09 }}</ref> ''Sarzamine man sediq'' estas fama kanto de la afgana kantisto Sediq Shabab, estas omaĝo al la patrujo, la rezisteco kaj daŭra spirito de la afgana popolo, kiu tekstas jene: ''Mi ne vagis sen aferoj, mi vagis de domo al domo'' ''Sen vi, mi ĉiam vagis kun tristeco, ŝultro kontraŭ ŝultro'' ''Mia sola amo, vi estas mia signo'' ''Sen vi, mia poezio ne havas salon'' ''Laca, laca de la persekutado de mia lando'' ''Mia lando estas senkanta kaj silenta'' ''Dolora, sen medicino, mia lando'' ''Kiu komponis vian malĝojon? Mia lando'' ''Kiu malfermis la vojon por vi? Mia lando'' ''Kiu estis fidela al vi? Mia lando'' ''Mia luno kaj steloj, mia vojo denove'' ''Mia deklaro estas neebla sen vi'' ''Ili ŝtelis vian trezoron pro sia propra volupto'' ''Via koro estas rompita, ĉiu laŭvice, Mia lando'' ''Kiel atendanta okulo, Mia lando'' ''Kiel fekunda ebenaĵo, Mia lando'' ''Kiel funebranta koro, Mia lando'' == Referencoj == {{Referencoj|2}}{{Projektoj | commonscat = Afghanistan | WT=Afghanistan | Wl=Afganujo | n=Kategorio:Afganujo | q=Centra Azio |ReVo=afgan|ReVo titolo=Afgan-}} == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Afganio]] * [[Islama Respubliko de Afganio]] * [[Flago de Afganio]] * [[Listo de urboj de Afganio]] * [[Zan TV]] (virina tv) * [[Talibano|Talibanoj]] * [[Abdul Rahman]] * [[Afgana leporhundo]] * [[Afgana neĝopasero]] * [[Afgana tapiŝo]] * [[Mahbouba Seraj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www2u.biglobe.ne.jp/~fukuto/aaadem/aaadem.htm Esperanto-asocio en Afganio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210125062518/http://www2u.biglobe.ne.jp/~fukuto/aaadem/aaadem.htm |date=2021-01-25 }} (2006) * [http://www2u.biglobe.ne.jp/~fukuto/aaadem/universitato.htm Studenta Esperanto-asocio en Afganio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050404124251/http://www2u.biglobe.ne.jp/~fukuto/aaadem/universitato.htm |date=2005-04-04 }} * [https://afghanistanmusic.com/ Aŭdi rete afganan muzikon] * ''[https://www.youtube.com/watch?v=rQp2zTpngkM&t=4s Sarzamine man sediq]'', YouTube, estas fama kanto de la afgana kantisto Sediq Shabab, reflektante pri pri patrujo, sopiro kaj la luktoj en Afganio. {{Ŝtatoj en Azio}} {{Provincoj de Afganio}} {{Leginda|2024|5|1}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Afganio| ]] [[Kategorio:Respublikoj]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 2002]] [[Kategorio:Monda heredaĵo de Unesko]] 22ecrykksnepwujy98ok31fqbdaekin Antarkto 0 47 9441995 9321562 2026-07-30T18:29:23Z Kani 670 /* Orografio */ 9441995 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kontinento |Bildo = [[Dosiero:Antarctica (orthographic projection).svg|300ra]] |Areo = 14 425 000 |Loĝantoj = 0 permanentaj loĝantoj (2015)<ref>{{cite web |title=The World Factbook: Population |publisher=CIA |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181225195601/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html%20 |arkivdato=2018-12-25 |accessdate=2015-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004113653/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html |archivedate=2018-10-04 }}</ref> <br /> ~ 5 000 intertempaj loĝantoj |Landoj = 0 |Dependaj teritorioj = 4 (kaj 8 [[Antarkta traktato#Terenopostuloj|terenpostuloj]]) |Lingvoj = [[Angla lingvo|angla]] <br /> [[Hispana lingvo|hispana]] <br /> [[Franca lingvo|franca]] <br /> [[Rusa lingvo|rusa]] <br /> [[Norvega lingvo|norvega]] |Horzonoj = neniu |Plej grandaj urboj = neniu }} [[Dosiero:Antarctica-eo.svg|eta|250ra|dekstre|Topografia mapo de Antarkto, nur parte en Esperanto.]] [[Dosiero:Adelie Penguins on iceberg.jpg|eta|250ra|dekstre|[[Adelia pingveno|Adeliaj pingvenoj]] en Antarkto.]] [[Dosiero:Kp160-antarkto.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri antartiko.]] '''Antarkto''' (alinome '''''Antarktio''''' aŭ '''''Antarktido''''' aŭ '''Aŭstralo''' <ref>Aŭstralo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#aŭstralo_kdu]</ref>) estas [[kontinento]], kiu situas en la plej [[Sudo|suda]] parto de la [[Tero]], nome en la Antarkta regiono de la [[Suda Hemisfero]], plejparte sude de la [[polusa cirklo|Antarkta Cirklo]], ĉirkaŭata de la [[Suda Oceano]] kaj ĉirkaŭ la [[Suda Poluso]]. Ĝi estas la kvina plej granda kontinento (kompare, Antarkto estas preskaŭ dufoje la grando de [[Aŭstralio]]), kaj la malplej [[Loĝantaro|loĝata]] kontinento surtere kaj nenia [[lando]] kuŝas tie, ĉar la malaltegaj [[temperaturo]]j estas tre malfacile elteneblaj de homoj. Tamen, kelkaj gravaj ŝtatoj ĉu teorie aŭ praktike alproprigis al si parton de ĝi. El entute 14 425 000 [[Kvadrata kilometro|km²]], 13 720 000 estas ĉiam kovrita de [[glacio]], kio estas ĉirkaŭ 98 %; tiu glacio estas averaĝe 1.9&nbsp;km dika,<ref>British Antarctic Survey. "Bedmap2: improved ice bed, surface and thickness datasets for Antarctica" (PDF). The Cryosphere journal: 390. [http://www.the-cryosphere.net/7/375/2013/tc-7-375-2013.pdf] Alirita la 4an de Marto 2017.</ref> kaj etendas al la tuto escepte la plej nordorientaj pintoj de la [[Antarkta Duoninsulo]]. Antarkto, averaĝe, estas la plej malvarma, plej seka, kaj plej venta kontinento, kaj havas la plej altan averaĝan alton el ĉiuj kontinentoj.<ref>{{cite web |authors=National Satellite, Data, and Information Service |title=National Geophysical Data Center |publisher=Government of the United States |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/image/2minrelief.html |accessdate=9a de Junio 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060613001502/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/image/2minrelief.html |archivedate=13a de Junio 2006 |deadurl=no}}</ref> Antarkto estas [[dezerto]], kun jara [[precipitaĵo|precipitkvanto]] de nur 200&nbsp;mm laŭlonge de la marbordo kaj multe malpli interne.<ref>{{cite web |last=Joyce |first=C. Alan |date=[[18-a de januaro]] [[2007]]|title=The World at a Glance: Surprising Facts |work=The World Almanac |url=http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |accessdate=7a de Februaro 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304001123/http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |archivedate=4a de Marto 2009 |deadurl=no}}</ref> La temperaturo en Antarkto atingis {{GdC|−89.2}}, kvankam la averaĝo por la tria kvarono (la plej malvarma parto de la jaro) estas {{GdC|−63}}. Tamen el 1 000 al 5 000 perosnoj loĝas la tutan jaron ĉe la [[Esploraj stacioj en Antarkto|esploraj stacioj]] disaj tra la kontinento. Organismoj indiĝenaj de Antarkto estas multaj tipoj de [[algo]]j, [[bakterio]]j, [[fungo]]j, [[planto]]j, [[protistoj]], kaj kelkaj [[animaloj]], kiaj [[akaro]]j, [[nematodo]]j, [[pingveno]]j, [[Fokuloj|fokoj]] kaj [[tardigradoj]]. Vegetaĵaro, kie ĝi ekzistas, estas [[tundro]]. Kvankam mitoj kaj spekulativaĵoj pri ia ''[[Terra Australis]]'' ("Suda Tero") datas el la antikveco, Antarkto estas notita kie la lasta regiono en la Tero en la registrita historio kiu estis malkovrita kaj koloniigita de homoj, estante la unuafoje vidata nure en 1820 fare de la [[Rusoj|rusaj]] [[esploristo]]j [[Fabian Gottlieb von Bellingshausen]] kaj [[Miĥail Lazarev]] sur la ŝipoj ''[[Vostok (ŝipo)|Vostok]]'' kaj ''[[Mirni (militŝipo)|Mirni]]'', kiuj vidis la [[Fimbul Glacikampo|Fimbulan Glacikampon]]. La kontinento, tamen, restis dumlonge forgesita dum la cetero de la 19a jarcento pro sia malfacila medio, manko de facile alireblaj rimedoj, kaj izoleco. En 1895, la unua konfirmita surteriĝo estis estrita de teamo de [[norvegoj]]. Antarkto estas ''[[de facto]]'' [[Kunposedaĵo (internacia juro)|kunposedaĵo]], regata fare de la koncernaj partoj kiuj havas konsultan statuson ĉe la [[Antarkttraktata Sistemo]]. Dekdu landoj subskribis la Antarkta Traktaton en 1959, kaj 38 subskribis ĝin ekde tiam. Tiu traktato malpermesas militajn aktivaĵojn kaj mineralminadon, malpermesas atomeksplodojn kaj atomruban disponon, subtenas sciencan esploradon, kaj protektas la kontinentan [[ekozono]]n. Pliiĝantaj eksperimentoj estas faritaj de pli ol 4 000 sciencistoj el multaj landoj. {{Portalo|Geografio}} == Etimologio == [[Dosiero:(Venice) Aristotele by Francesco Hayez in gallerie Accademia Venice.jpg|eta|dekstre|"Aristotelo" de [[Francesco Hayez]] (1791–1882). Jam Aristotelo parolis pri antarkta regiono.]] La nomo Antarkto estas la [[Latinigo de greka|latinigita versio]] de la greka kunmetaĵo ἀνταρκτική (ántarktiké), femenino de ἀνταρκτικός (ántarktikós),<ref>Liddell, Henry George; Scott, Robert. "Antarktikos". In Crane, Gregory R. A Greek–English Lexicon. Perseus Digital Library. Tufts University. Alirita la 18an de Novembro 2011.</ref> signife "Malarkton", "malnordon".<ref>Hince, Bernadette (2000). The Antarctic Dictionary. CSIRO Publishing. p. 6. ISBN 978-0-9577471-1-1.</ref> En la helena lingvo ''árktos'' signifas [[urso]]n. Pro tio, Arkto estas la lando sub la konstelacio de la [[Granda Ursino (konstelacio)|Granda Ursino]]. La helena ''anti'' signifas ''kontraŭ'', do Antarkto ([[greke]]: ''Ανταρκτική'') signifas "Malarkton". [[Aristotelo]] skribis en sia libro ''Meteologio'' pri antarkta regiono en ĉ. 350 a.K<ref>Aristotelo. [http://classics.mit.edu/Aristotle/meteorology.2.ii.html Meteorologica.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150627200800/http://classics.mit.edu/Aristotle/meteorology.2.ii.html |date=2015-06-27 }} Book II, Part 5. 350 BC. Angla traduko de E. Webster. Oxford: Clarendon Press, 1923. 140 pp.</ref>. Marino de Tiro laŭdire utiligis la nomon en sia nekonservita mondomapo de la dua jarcento a.K. La romiaj verkintoj [[Higeno (verkisto)|Higeno]] kaj [[Apuleo]] (1-2 jarcentoj a.K.) uzis por la suda poluso la latinigitan grekan nomon ''polus antarcticus''<ref>Hyginus. [https://books.google.com/books?id=GlWM1eMefB8C&printsec=frontcover&hl=bg&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De astronomia.] Ed. G. Viré. Stuttgart: Teubner, 1992. 176 pp.</ref><ref>Apuleii. [https://books.google.com/books?id=MJ8MAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=bg&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Opera omnia.] Volumen tertium. London: Valpy, 1825. 544 pp.</ref>, de kio derivis la [[Malnovfranca lingvo|malnovfranca]] ''pole antartike'' (moderne ''pôle antarctique'') atestita en 1270, kaj de tie la [[Meza angla lingvo|mezangla]] ''pol antartik'' en teknika disertaĵo el 1391 de [[Geoffrey Chaucer]] (moderne ''Antarctic Pole'')<ref>G. Chaucer. [http://art-bin.com/art/oastro.html A Treatise on the Astrolabe.] Approx. 1391. Ed. W. Skeat. London: N. Trübner, 1872. 188 pp.</ref>. Antaŭ akirado de ĝiaj nunaj geografiaj implicoj, la esprimo estis uzita por aliaj lokoj kiuj povus esti difinitaj kiel "kontraŭoj en la nordo". Ekzemple, la mallongdaŭra franca kolonio establita en [[Brazilo]] en la 16-a jarcento estis nomita "France Antarctique". La unua formala uzo de la nomo "Antarctica" kiel kontinenta nomo en la 1890-aj jaroj estas atribuita al la skota [[Kartografio|kartografo]] John George Bartholomew.<ref>John George Bartholomew and the naming of Antarctica, CAIRT Issue 13, National Library of Scotland, Julio 2008, ISSN 1477-4186, kaj ankaŭ "The Bartholomew Archive". [http://digital.nls.uk/bartholomew/highlights/antarctica.html] Alirita la 4an de Marto 2017.</ref> == Geografio == [[Dosiero:Antarctica surface.jpg|eta|260ra|maldekstra|Reliefo de Antarkto]] Ĉirkaŭ 98 % el tiu kontinenta tero konsistas el [[glaĉero]]j aŭ [[bankizo]], kun [[alto]] inter 2000 kaj 4000 metroj. Preskaŭ 90 % de la monda [[glacio]], tio estas 29 000 000&nbsp;km<SUP>3</SUP>, troviĝas sur Antarkto. La Antarkta bankizo, kun meza [[diko]] de 3 kilometroj, enhavas pli da dolĉa [[akvo]] ol la cetero de la tuta tero. Sed malgraŭ tio, la kontinento estas plejparte [[dezerto]]: malmulte da [[pluvo]] kaj [[neĝo]] falas tie. La [[suda poluso]], ekzemple, ricevas nur po 2 centimetrojn da nova neĝo ĉiujare. Sed la neĝo neniam degelas... En la "sekaj valoj" de Antarkto, pluvo lastfoje falis nur antaŭ 2 milionoj da jaroj. Antarkto estas pli malvarma ol la [[Arkto]], ĉar: # La Arkto estas [[oceano]], ne tero, kaj akvo retenas varmon pli bone ol tero. # Antarkto havas pli da neĝo, kiu reflektas 80 % de la varmo de la Suno. # La meza alto de Antarkto estas 2300 metroj, multe pli alta ol la [[maro]] de la Arkto. Tial la [[aero]] estas pli maldensa, do pli malvarma. # La [[vento]] en Antarkto estas tre forta. La meza vintra temperaturo de Antarkto estas {{GdC|-55}} (218 K). [[Dosiero:Mt Herschel, Antarctica, Jan 2006.jpg|eta|dekstre|260ra|Antarkto.]] Se la neĝo kaj glacio iam degelus: * Antarkto aperus ne kiel unu granda insula kontinento, sed kiel [[insularo]]. * La tero de Antarkto, kiu nun estas subpremita de la glacio, leviĝus 500 metrojn (dum 10 000 jaroj). * [[Dosiero:Leviĝantaj Akvoj Malekvilibritaj glaciaj tavoloj - scivolemo - nasa.webm|eta|Video pri leviĝantaj akvoj kaj la degelo de Antarkto kreita de NASA, tradukita de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]]]La maroj leviĝus je 73 m tutmonde. [[Orienta Antarkto]], ankaŭ nomata '''Granda Antarkto''', konstituas la plimulton (pli-malpli du trionojn) de la Antarkta [[kontinento]]. Ĝi situas oriente de la [[transantarkta montaro]], direkte al la [[Hinda Oceano]]. La teritorio estas la plej malvarma, plej alta, plej venta, plej seka kaj plej izolitaj termaso de la planedo [[Tero]] kaj inkludas kelkajn altegajn [[monto]]jn, krom la [[Antarkta Altebenaĵo|Antarktan Altebenaĵon]]. [[Okcidenta Antarkto]] estas unu el la du ĉefaj regionoj de Antarkto. Temas pri la parto de la kontinento, kiu kuŝas ene de la [[Okcidenta Hemisfero]] inkluzive de la [[Antarkta Duoninsulo]]. Ĝi estas apartigita de [[Orienta Antarkto]] pere de la [[transantarkta montaro]] kaj estas kovrita per la okcidenta [[Antarkta Glacitavolo]]. En Okcidenta Antarkto interalie situas la [[Monto Vinson]] {{nombro|4892}} metrojn alta, kiu estas la plej alta punkto de Antarkto. Antarkto havas bedon de [[karbo]], do la kontinento iam estis varma kaj [[marĉo|marĉa]]. En Antarkto troveblas la plej multaj [[roko]]j alvenintaj de la [[Marso (planedo)|Marso]] al la [[Tero]]. Pro la blanka glacio, [[meteorito]]j estas multe pli videblaj en Antartko ol aliloke. === Orografio === La [[Transantarkta montaro]] estas ĉefa montaro de Antarkto, tiriĝanta en longo ĉirkaŭ 3200&nbsp;km de [[Lando de Viktoria]] super [[Maro de Ross]] ĝis [[Lando de Coats]] super [[Maro de Weddell]]. Transantarkta montaro apartigas Antarkton en [[Orienta Antarkto|Antarkton Orientan]] kaj [[Okcidenta Antarkto|Antarkton Okcidentan]]. * [[Monto Pierre]] estas masivo (2200 m) situanta tuj norde al Monto Goossens en la Montaro Reĝino Fabiola, en Antarkto. * [[Monto Amundsen]] estas [[nunatako]] kiu kuŝas oriente de la Glaĉero Denman, je ĉirkaŭ 20&nbsp;km nordoriente de Monto Sandow. * [[Monto Sidley]] estas la plej alta dormanta vulkano en Antarkto, kaj membro de la Sep Vulkanaj Montopintoj (la plej altaj vulkanoj sur ĉiu el la sep kontinentoj) kun pinta alteco de 4 284 m. === Aliaj geografiaj elementoj === [[Dosiero:King Edward VII Land map.png|eta|maldekstre|210ra|Loko de la Lando Reĝo Eduardo la 7-a (markita oranĝe) ene de la Ross Dependaĵo.]] [[Lando Reĝo Eduardo la 7-a]] aŭ '''Duoninsulo Reĝo Eduardo la 7-a''' estas granda, glacio-kovrita duoninsulo kiun formas la nordokcidenta pinto de la [[Lando de Marie Byrd]]. La duoninsulo projekcias sin en la [[Ross Maro]] inter Golfeto Sulzberger kaj la nordorienta angulo de la [[Ross Glacitavolo]], kaj formas parton de la Ross Dependaĵo. La Duoninsulo Eduardo la 7-a estas limigita de la Ross Glacitavolo sudokcidente, la Okuma Golfeto okcidente, kaj oriente de la Golfeto Sulzberger kaj la Marbordo Saunders, ĉiuj gravaj elementoj de la Ross Maro / [[Suda Oceano]]. La nordokcidenta pinto de la duoninsulo estas la Kabo Colbeck. La Duoninsulo Eduardo la 7-a situas je {{Koord|77|40|S|155|00|W|}}. La [[Maro Amundsen]], branĉo de la [[Suda Oceano]] ĉe la Lando de Marie Byrd en okcidenta Antarkto, kuŝas inter la Kabo Flugofiŝo (nome nordokcidenta pinto de la insulo Thurston) oriente kaj la Kabo Dart en insulo Siple okcidente. La [[Glaĉero Axel Heiberg]] estas vala glaĉero, 48&nbsp;km longa, descendanta el altaj altaĵoj de la Antarkta Altebenaĵo al la Ross Glacitavolo (preskaŭ je marnivelo) inter la Montaro Herbert kaj la Monto Don Pedro Christophersen en la Montaro Reĝino Maud. La [[Glaĉero Amundsen]] ({{Koord|85|35|S|159|00|W|type:glacier_region:AQ|display=inline,title}}) estas grava antarkta [[glaĉero]], ĉirkaŭ 6 al 10&nbsp;km larĝa kaj 128&nbsp;km longa, elfluanta el la [[Antarkta Altebenaĵo]] kie ĝi drenas la areon sude kaj okcidente de la Altebenaĵo Nilsen, kaj descendanta tra la [[Montoj Reĝino Maud]] kaj eniranta en la [[Ross Glacitavolo]] ĝuste okcidente de la MacDonald [[Nunatako]]j. [[Ferrigno Rifto]] estas [[rifto]] kiu estas profunde kaj longe situanta sub glacia fluo Ferrigno en la Lando Ellsworth. La [[Valo Wright]] estas la plej granda laŭ areo de la tri proksimume paralelaj antarktaj sekaj valoj kiuj situas sur la okcidenta marbordo de McMurdo Sound kontraŭ Insulo de Ross. Ĝi kuŝas inter la Valo Viktoria en la nordo kaj la Valo Taylor en la sudo. La malgranda [[Lago Don Juan]] estas malgranda akvoareo situanta en la valo Wright sur Viktoria Lando. Tiu estas konsiderita la plej saleca akvo sur la Tero. [[Lago Vanda]] estas lago en la Valo Wright, en kiun fluas la rivero Onikso. La longo de la lago estas 5 km, kaj la maksimuma profundo estas 69 metroj. == Terhistoria evoluo == [[Dosiero:Snider-Pellegrini Wegener fossil map-de.svg|260ra|eta|Helpe de la bunte reprezentitaj [[Biogeografio|paleobiogeografiaj]] disvastiĝejoj de la [[reptilo]]j ''[[Cynognathus]]'', ''[[Mesosaurus]]'' kaj ''[[Lystrosaurus]]'', kaj tiuj de la [[filiko]] ''[[Glossopteris]]'' rekonstrueblas la ordigo de nuntempe disiĝintaj kontinentoj al [[Gondvano]].]] La terareoj de Antarkto estis antaŭ pli ol 170 milionoj da jaroj parto de la grandkontinento [[Gondvano]] kaj situis sude de la nuntempa pozicio de [[Afriko]]. Post la disiĝo de Gondvano pro la [[kontinenta drivo]] Antarkto malrapide moviĝis suden. Komence de la [[paleogeno]], tio estas antaŭ ĉirkaŭ 65 milionoj da jaroj, kiam la kontinento estis ankoraŭ ligita al la [[aŭstralia kontinento]], ĝia klimato estis ankoraŭ [[Tropikoj|tropika]] ĝis [[Subtropiko|subtropika]]. Pro la kontinenta drivo suden la klimato tamen pli kaj pli malvarmiĝis. Antaŭ ĉirkaŭ 30 milionoj da jaroj estiĝis la unuaj grandaj [[glaciejo]]j. Antaŭ ĉirkaŭ 25 milionoj da jaroj, dum la ŝanĝo de la [[oligoceno]] al la [[mioceno]] malfermiĝis inter Antarkto kaj Sudameriko la [[Drake-pasejo]]. La rezultinta [[Antarkta Ĉirkaŭpolusa Marfluo|antarkta ĉirkaŭpolusa marfluo]] rapidigis la procedon de glaciiĝo kaj la arbaroj kovrintaj ĝis tiam la kontinenton estis neniigitaj. Nur ekde ĉirkaŭ kvin milionoj da jaroj la kontinento estas tute kovrita de dikega glacitavolo. == Historio == === Supozoj kaj alproksimiĝo === [[Dosiero:Typus Orbis Terrarum drawn by Abraham Ortelius.jpg|eta|maldekstra|Mondomapo de [[Abraham Ortelius]], ĉirkaŭ [[1570]].]] Jam longe antaŭ la malkovro de Antarkto en la jaro [[1820]] oni supozis la ekziston de grandega suda [[kontinento]], kiu estus kontraŭpezo al la termasoj sur la norda duonsfero. Tiu kontinento, nomata ''[[Terra australis]]'' troviĝas sur multaj mondomapoj de la komenco de la [[moderna epoko]]. Iuj el tiuj bildigoj, kiel ekzemple la [[mapo de Piri Reis]] el la jaro [[1513]], la mapo de [[Orontius Finaeus]] el la jaro [[1531]], la mapo de [[Gerhard Mercator]] el la jaro [[1569]] aŭ la mapo de [[Philippe Buache]] el la jaro [[1754]], montras similecojn kun la reala situo kaj formo de Antarkto; tial iuj aŭtoroj supozas, ke Antarkto malkovriĝis jam longe antaŭ la oficiala jaro [[1820]]. Ĉefe pri la mapo de Piri Reis temas tamen nek pri la ununura, nek pri la plej logika klarigo. Fakte tamen ne ekzistas pruvoj pri la ĉeesto de homoj en la Antarkto antaŭ la [[19-a jarcento]]. Tamen oni ja entreprenis esplorvojaĝojn al la sudpolusa regiono, tiel la [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] estis verŝajne malkovritaj jam en [[1599]] fare de [[Dirck Gerritz]] aŭ de [[Gabriel de Castilla]] en [[1603]]. [[James Cook]] travojaĝis la sudan oceanon en la jaroj [[1772]] ĝis [[1775]] kaj tiel verŝajne unua trapasis en [[1773]] la [[Polusa cirklo|sudan polusan cirklon]], sed la [[bankizo]] malhelpis lin vidi Antarkton. === Malkovro kaj polusoesploroj === [[Dosiero:James Clark Ross.jpg|eta|dekstra|200ra|James Clark Ross.]]{{Ĉefartikolo|Heroa epoko de antarkta esplorado}} Post 1800, fokistoj kaj balenistoj ĉasis en la [[Antarkta Oceano]], kaj certe atingis la kontinenton. La unua dokumentita ekvido de Antarkto okazis la [[28-an de januaro]] [[1820]]. Preskaŭ samtempe okazis la observoj de la kapitano [[Fabian Gottlieb von Bellingshausen|Fabian von Bellingshausen]] de la rusa mararmeo, de la kapitano [[Edward Bransfield]] de la brita mararmeo kaj de la usona fokisto [[Nathaniel Palmer]]. El ili verŝajne Bellingshausen estis la unua. La unua alteriĝo okazis la postan jaron fare de la usona fokisto John Davis, la [[7-an de februaro]] [[1821]]. Pro bonaj veterkondiĉoj la angla maristo [[James Weddell]] atingis la de li nomatan [[Maro de Weddell|maron de Weddell]] je 74°&nbsp;15′&nbsp;sudo. Sekve la franca reĝo postulis de [[Jules Dumont d'Urville]], ke li plibonigu tian rekordon, sed tio sukcesis nur dum la dua provo de la vojaĝo ([[1837]]-[[1838]]), kiam li ekvidis la [[Adelilando|teron de Adelio]]. En [[1838]], la usonano [[Charles Wilkes]] pruvis, ke Antarktio estas vere [[kontinento]]. Post kiam oni trovis la ekzaktan lokon de la magneta [[norda poluso]] en [[1831]], [[James Clark Ross]] ekvojaĝis en [[1839]] per siaj ŝipoj ''[[HMS Erebus]]'' kaj ''[[HMS Terror]]'' al la magneta suda poluso. Serĉante ĝin, Ross ja povis lokigi proksiman pozicion, sed ne atingi ĝin. Li mapigis ankaŭ la [[Maro de Ross|maron de Ross]], kiu poste estis nomata laŭ li. La vera konkero de Antarktio tamen komenciĝis en [[1895]] el la klopodoj de la 6-a internacia geografia kongreso, kiu okazis en la londona ''Imperial Institute''. La [[3-an de aŭgusto]] oni decidis dum tiu kongreso, ke ''"tiu kongreso notas sian opinion, ke la esploro de Antarktaj regionoj estas la plej granda parto de geografia esplorado ankoraŭ farota''"<ref>[[Angle]]: ''„that this Congress record its opinion that the exploration of the Antarctic regions is the greatest piece of geographical exploration still to be undertaken“''</ref> kaj proponis al la sciencistoj de la tuta mondo plani ekspediciojn tien. [[Dosiero:Amundsen-in-ice.jpg|eta|Roald Amundsen.]] La [[11-an de decembro]] [[1911]], la [[Norvegio|norvego]] [[Roald Amundsen]] estris la unuajn homojn, kiuj atingis la [[Suda poluso|sudan poluson]]. {{Citaĵo|''Sovaĝa kiel neniu alia lando de nia Tero, ĝi kuŝas nevidita kaj netretita.''|[[Roald Amundsen]], [[1911]]}} 35 tagojn poste ankaŭ la [[Britujo|brito]] [[Robert Falcon Scott]] atingis la poluson, sed li kaj lia grupo pereis tie. Tiutempe, kiam la tuta mondo ŝajnis jam esplorita, la Antarkto similis al la lasta nekonata loko surtere kaj la konkero de tiu parto de la tero iĝis metaforo de la triumfo de [[imperiismo]]. Tiel diris Leonard Darwin, le prezidanto de la [[Royal Geographical Society]] dum adiaŭa vespermanĝo por [[Robert Falcon Scott]], antaŭ ties ekvojaĝo: {{Citaĵo|''Scott pruvos denove, ke la vireco de nia nacio ne mortas kaj ke la ecoj de niaj prauloj, kiuj gajnis la imperion, daŭre floras inter ni.''<ref>[[Angle]]: „''Scott is going to prove once again that the manhood of our nation is not dead and that the characteristics of our ancestors who won the Empire still flourish among us.''“</ref>|Leonard Darwin}} === Nuntempa loĝantaro === Nuntempe, inter 1 000 kaj 4 000 [[sciencisto]]j de proksimume 29 malsamaj landoj loĝas en esploraj stacioj en Antarkto, depende de la sezonoj, sed Antarkto ne havas konstantan loĝantaron. Ĉiujare, pli ol 10 000 turistoj vizitas Antarkton. == Flaŭro kaj faŭno == === Bestoj === {{Ĉefartikolo|Antarkta ekozono}} [[Dosiero:Emperor penguin.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|[[Imperiestra pingveno|Imperiestraj pingvenoj]] en [[Maro de Ross]], Antarkto.]] [[Marsupiulo]]j iam loĝis en Antarkto. Ili alvenis al Antarkto el [[Aŭstralio]] dum la [[eoceno]], kiam la du kontinentoj estis ankoraŭ kunligitaj. Antarkto ne disiĝis de [[Aŭstralio]] antaŭ la [[Mioceno]]. La kontinento nun estas plejparte loĝejo de [[baleno]]j, [[foko]]j, [[pingveno]]j kaj aliaj birdoj. [[Sciencisto]]j, do [[homo]]j, estas la nuraj grandaj animaloj, kiuj nun loĝas en la kerno de la kontinento. Malmultaj surteraj [[vertebrulo]]j loĝas en Antarkto.<ref>{{Cite web|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|title=Land Animals of Antarctica|author=British Antarctic Survey|publisher=Natural Environment Research Council|accessdate=9a de Novembro 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|archivedate=7a de Oktobro 2008|deadurl=no|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|arkivdato=2008-10-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> Senvertebruloj estas mikroskopaj [[akaro]]j kiel la ''[[Alaskozetes antarcticus]]'', [[laŭso]]j, [[nematodoj]], [[tardigradoj]], [[rotiferoj]], [[krilo]] kaj [[vostsaltuloj]]. La neflugkapabla malgranda [[muŝo]] ''[[Belgica antarctica]]'', ĝis 6 mm granda, estas la plej granda pure surtera animalo en Antarkto.<ref>{{Cite web|title=Antarctic Bestiary – Terrestrial Animals|url=http://www.units.muohio.edu/cryolab/education/antarcticbestiary_terrestrial.htm#Belgica|publisher=Laboratory for Ecophysiological Cryobiology, Miami University|accessdate=22a de Oktobro 2011|author=Sandro, Luke|author2=Constible, Juanita}}</ref> La [[neĝa petrelo]] estas unu el nure tri birdoj kiuj reproduktiĝas nur en Antarkto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3876&m=1|titolo=Snow Petrel Pagodroma nivea|alirdato=20a de Oktobro 2009|eldoninto=BirdLife International}}</ref> Kelkaj specioj de marbestoj ekzistas kaj dependas, rekte aŭ nerekte, el la fitoplanktono. Antarkta marvivo inkludas [[pingveno]]jn, [[blua baleno|bluajn balenojn]], [[Granda orcino|orkojn]], [[Kolosa kalmaro|kolosajn kalmarojn]] kaj [[felfoko]]jn. La [[imperiestra pingveno]] estas la nura pingveno kiu reproduktiĝas dum la vintro en Antarkto, dum la [[Adelia pingveno]] reproduktiĝas pli sude ol ajna alia pingveno. La [[flavtufa pingveno]] havas distingigajn plumojn ĉirkaŭ la okuloj, kio havigas la aspekton de prilaboritaj okulharoj. Ankaŭ la [[Reĝa pingveno|reĝaj pingvenoj]], la [[Mentonbenda pingveno|mentonbendaj pingvenoj]], kaj la [[Papua pingveno|papuaj pingvenoj]] reproduktiĝas en Antarkto. La [[Antarkta marurso]] estis [[troĉasado|troĉasita]] en la 18a kaj 19a jarcentoj pro ties felo fare de fokoĉasistoj el Usono kaj el la Unuiĝinta Reĝlando. La [[Vedela foko]], nome "[[Fokedoj|vera foko]]", estas nomita laŭ [[James Weddell|Sir James Weddell]], komandanto de britaj fokoĉasaj ekspedicioj en la [[Maro de Weddell]]. [[Antarkta krilo]], kiu ariĝas en grandaj [[Fiŝaro|arkvantoj]], estas la [[ŝlosila specio]] de la [[ekosistemo]] de la [[Suda Oceano]], kaj estas grava manĝebla organismo por balenoj, fokoj, [[marleopardo]]j, felfokoj, [[kalmaroj]], [[Notothenioidei|glacifiŝoj]], pingvenoj, [[albatrosoj]] kaj multaj aliaj birdoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|title=Creatures of Antarctica|accessdate=6a de Februaro 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|archivedate=14a de Februaro 2005|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|arkivdato=2005-02-14}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |date=2005-02-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |arkivdato=2005-02-14 }}</ref> Censo de marvivo farita dum la [[Internacia Polusjaro]] kaj kiu engaĝigis ĉirkaŭ 500 esploristojn estis publikigita en 2010. La esplorado estas parto de la tutmonda [[Censo de Marvivo]] kaj ĝi malkovris kelkajn rimarkindajn trovitaĵojn. Pli ol 235 maraj organismoj vivas en ambaŭ polusaj regionoj, kaj por tio ili pontis super la spaco de 12 000 km. Grandaj animaloj kiaj kelkaj cetacoj kaj birdoj faras tiun veturadon ĉiujare. Pli surpriza estas la fakto ke oni trovis malgrandajn formojn de vivo kia [[markukumo]]j, kaj marhelikoj en ambaŭ polusaj oceanoj. Variaj faktoroj povas helpi en ties distribuado – tre uniformaj temperaturoj en la profunda oceano ĉe la polusoj kaj en la ekvatoro kiuj diferencas laŭ ne pli ol 5 {{GdC|}}, kaj la ĉefaj marfluaj sistemoj aŭ maraj transportaj bendoj kiuj transportas ovojn kaj larvajn stadiojn.<ref>{{Cite news|last=Kinver|first=Mark|date=15a de Februaro 2009|title=Ice oceans 'are not poles apart'|newspaper=BBC News|publisher=British Broadcasting Corporation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7888558.stm|accessdate=22a de Oktobro 2011}}</ref> === Fungoj === [[Dosiero:Lichen squamulose.jpg|eta|Ĉirkaŭ 400 specioj de [[likeno]]-n-formantaj fungoj estas konataj kiel ekzistantaj en Antarkto.]] Ĉirkaŭ 1 150 specioj de fungoj estis registritaj el Antarkto, el kiuj ĉirkaŭ 750 estas ne-liken-formanta kaj 400 estas liken-formantaj.<ref name="basplants" /><ref>{{Cite journal|author=Bridge, Paul D.|author2=Spooner, Brian M.|author3=Roberts, Peter J.|date=2008|title=Non-lichenized fungi from the Antarctic region|journal=Mycotaxon|volume=106|pages=485–490|url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm|accessdate=22a de Oktobro 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811210358/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm|arkivdato=2013-08-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811210358/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm |arkivdato=2013-08-11 }}</ref> Kelkaj el tiuj specioj estas [[endolito|kriptoendolitoj]] kiel rezulto de evolucio en tre ekstremaj kondiĉoj, kaj estis grave kontribuintaj al ŝanĝo de la impresaj rok-formacioj de la [[Sekaj Valoj McMurdo]] kaj ĉirkaŭaj montaroj. La ŝajne simpla morfologio, malmulte diferencaj strukturoj, metabolaj sistemoj kaj enzimoj ankoraŭ aktivaj je tre malaltaj temperaturoj, kaj limigitaj vivocikloj montritaj de tiaj fungoj faras ilin partikulare taŭgaj por akraj medioj kiaj la Sekaj Valoj McMurdo. Partikulare, ties dik-muraj kaj forte melanigitaj ĉeloj faras ilin rezistaj al la [[ultraviola radiado]]. Tiuj trajtoj povas ankaŭ esti observataj en algoj kaj [[cianobakterio]]j, kio sugestas ke tiuj estas adaptaĵoj al la kondiĉoj kiuj hegemonias en Antarkto. Tio estis kondukinta al la spekulado ke, se vivo iam estis sur [[Marso (planedo)|Marso]], ĝi povus aspekti simila al la Antarktaj fungoj kiaj ''[[Cryomyces antarcticus]]'', kaj ''[[Cryomyces minteri]]''.<ref>{{Cite web|url=http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf|title=Survival of Black Fungi in Space, Preliminary Results|author=Onofri, S.|author2=Selbmann, L.|author3=Zucconi, L.|author4=Scalzi, G.|author5=Venkateswaran, K.J.|author6=de la Torre, R.|author7=de Vera, J.-P.|author8=Ott, S.|author9=Rabbow, E.|author10=Horneck, G.|last-author-amp=yes|accessdate=13a de Marto 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224111222/http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf|archivedate=2021-02-24}} {{Citaĵo el la reto |url=http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210224111222/http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf |arkivdato=2021-02-24 }}</ref> Kelkaj el tiuj fungoj estas ankaŭ ŝajne endemiaj el Antarkto. Endemiaj Antarktaj fungoj inkludas ankaŭ kelkajn sterko-loĝantaj specioj kiuj devis evolui kiel reago al la duobla defio de ekstrema malvarmo dum kreskas en [[sterko]], kaj la neceso survivi pasadon tra la [[intesto]] de varm-sangaj animaloj.<ref>{{Cite journal|author=de Hoog, G.S.|date=2005|title=Fungi of the Antarctic: evolution under extreme conditions|journal=Studies in Mycology|volume=51|pages=1–79}}</ref> === Plantoj === La klimato de Antarkto ne permesas la formadon de etenda vegetaĵaro. Kombino de frostigaj temperaturoj, malriĉa [[grundo]]-kvalito, manko de humideco, kaj manko de sunlumo malhelpas la plantokreskon. Kiel rezulto, la diverseco de plantavivo estas tre malalta kaj limigita en distribuado. La [[flaŭro]] de la kontinento ege konsistas el [[briofito]]j. Estas ĉirkaŭ 100 specioj de [[musko]]j kaj 25 specioj de [[hepatikoj]], sed nur tri specioj de [[Angiospermoj|angiospermaj]] [[planto]]j, ĉiuj el kiuj troviĝas en la Antarkta Duoninsulo: ''[[Deschampsia antarctica]]'' (Antarkta hararherbo), ''[[Colobanthus quitensis]]'' (Antarkta perloherbo) kaj la ne-indiĝena ''[[Poa annua]]'' (unujara bluherbo).<ref>{{Cite journal|doi=10.1017/S0032247414000916|title=''Poa annua'' L. in the maritime Antarctic: an overview|url=http://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Chwedorzewska/publication/270217066_Poa_annua_L._in_the_maritime_Antarctic_an_overview/links/54a30c080cf267bdb9042e47.pdf|journal=Polar Record |volume =51|issue =6 |date=2015|pages=637–643|author=Chwedorzewska, K.J. | issn = 0032-2474 }}</ref> La kresko estas limigita al malmultaj semajnoj en la somero.<ref name="basplants">{{Cite web|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/plants/index.php|title=Plants of Antarctica|author=British Antarctic Survey|publisher=Natural Environment Research Council|accessdate=12a de Julio 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607115623/http://www.antarctica.ac.uk//about_antarctica/wildlife/plants/index.php|archivedate=7a de Junio 2011 |deadurl=no}}</ref><ref name="aadplants">{{Cite web|url=http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/fact-files/plants|title=Antarctic Wildlife|author=Australian Antarctic Division|publisher=Government of Australia|accessdate=27a de Septembro 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100828190048/http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/fact-files/plants|archivedate=28a de Aŭgusto 2010 |deadurl=no}}</ref> == Politika situacio == [[Dosiero:Booth and Mount Scott.jpg|eta|260ra|dekstra|Monto Scott en Antarkto.]] En la [[20-a jarcento]] sep ŝtatoj postulis teritoriojn en Antarktio, ĉu pro [[malkovro]], ĉu pro posedo de lando pli norde de la suda poluso. Tiuj landoj estis: * [[Argentino]] * [[Aŭstralio]] * [[Britio]] * [[Ĉilio]] * [[Francio]] * [[Nov-Zelando]] * [[Norvegio]]. Tio okazis spite al la [[Antarkta traktato]] de [[1959]], laŭ kiu neniu regno rajtas posedi areojn tie - Antarktio estu la ununura kontinento virga, apartenanta al la [[naturo]] kaj ne al la homoj. La ceteraj regnoj ne akceptis tiujn postulojn. === Terenopostuloj === [[Dosiero:Karte antarktis2.png|eta|dekstra|300ra|Antarkto, geografio, terenpostuloj kaj esplorejoj]] Kvankam la antarkta traktato malpermesas terenpostulojn en la Antarkto, ili tamen ekzistas, sed estis per valido de la traktato "frostigitaj". Aliaj terenpostuloj ne estas permesitaj laŭ la traktataro. Tiel la antarkta traktato ne finsolvis la politikajn postulojn. Antarkto estis neniam vere koloniita kaj ne havas centran registaron. Iuj ŝtatoj postulas terenojn en Antarkto (listigitaj kun longitudoj): * {{Argentino}} (25°U ĝis 74°U, anoncita en [[1943]], parte postulita ankaŭ de Britio, Ĉilio kaj Brazilo) kiel parto de la [[provinco]] [[Fajrolando]] * {{Aŭstralio}} (160°E ĝis 142°E kaj 136°E ĝis 45°E, [[1933]])<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3358 |titolo=Australian Antarctic Division – Australian environmental law and guidelines<!-- Bot generated title --> |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090519011927/http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3358 |arkivdato=2009-05-19 }}</ref> * {{Brazilo}} (28°U ĝis 53°U, [[1986]], parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio) * {{Ĉilio}} (53°U ĝis 90°U, [[1924]], parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio) * {{Francio}} (142°E ĝis 136°E, [[1924]]) * {{Nov-Zelando}} (150°U ĝis 160°E, [[1923]])<ref name="stuffSunday">Hotere, Andrea. [http://www.stuff.co.nz/stuff/sundaystartimes/3902305a6442.html "South Pole death file still open".] ''Sunday Star Times'', December 17, 2006. Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="DPA">Deutsche Presse-Agentur. [http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php "Death of Australian astrophysicist an Antarctic whodunnit".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070901103854/http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php |date=2007-09-01 }} ''Monstersandcritics.com'', December 14, 2006. Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="TelegraphChapman">Chapman, Paul. [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/12/14/wpole14.xml "New Zealand Probes What May Be First South Pole Murder".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070327103228/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2006%2F12%2F14%2Fwpole14.xml |date=2007-03-27 }} ''The Daily Telegraph'', (December 14, 2006), reprinted in [http://www.nysun.com/article/45132 ''The New York Sun''] (December 19, 2006). Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="nzherald">Booker, Jarrod. [http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10415310&ref=rss "South Pole scientist may have been poisoned".] ''The New Zealand Herald'', (December 14, 2006). Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="Sunday Star Times Jan21">[http://www.stuff.co.nz/3935255a11.html "South Pole Death Mystery – Who killed Rodney Marks?"] ''Sunday Star Times'' (January 21, 2007)</ref> * {{Norvegio}} (45°E ĝis 20°U, [[1938]]) * {{Britio}} (20°U ĝis 80°U, [[1908]], parte postulita ankaŭ de Argentino, Brazilo kaj Ĉilio) Nuntempe ne ekzistas aliaj postuloj, sed [[Usono]], [[Rusio]] kaj iaj aliaj ŝtatoj rezervas la rajton pri iama postulo. [[Ross Dependaĵo]] estas regiono de Antarkto difinita de sektoro originanta en la [[Suda Poluso]], pasante laŭlonge de longitudoj 160° oriente al 150° okcidente, kaj fine ĉe latitudo 60° suda. Ĝi estas postulita de [[Novzelando]]. Ĉar la [[Antarkta Traktato]] ekvalidiĝis en 1961, kies Artikolo IV asertas: "Neniu ago aŭ aktiveco okazanta dum ĉi Traktato validos konstitutos bazon por aserti, subteni aŭ malakcepti postulon al teritoria suvereneco en Antarkto aŭ krej ajnan rajton de suvereneco en Antarkto," plej landoj ne agnoskas teritorian postulon en Antarkto. === Flagoj === Pro la eksterordinara karaktero de la teritorio - nura kiu laŭ [[internacia juro]] kaj la [[Antarkta Traktato]] apartenas al neniu ŝtato, ankaŭ neniu [[flago]] oficiale estas hisita en la kontinento, kvankam estis almenaŭ ok flagoproponoj, inklude tiun kiu reprezentas la Antarktan Traktaton, krom kvin por la postulitaj teritorioj.<ref>José M. Rodríguez, "La flago de la blanka kontinento", en [[VENTO (gazeto)|VENTO]], numero 11, (aŭgusto 2022), pp. 3-12.</ref> == Esperanto en Antarkto == En Majo 2022 la unua Esperanto klubo de Antarkto estis fondita en la [[Polusa stacio Amundsen-Scott]].<ref>Anonco de Esperanto klubo en Antarkto en Instagramo de la Uzanto "Celas" [https://www.instagram.com/p/CdfZmkQuTjS/]</ref> {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gonzalez M.J. 1956 : Lukto de la antarktaj ekspedicioj, ''[[Geografia Revuo]]'', 1(1), 13-15 * Anonimo 1957 : La unua transiro de la Antarkto, ''Geografia Revuo'', 2(2), 22-23 * Ivanov, L. [http://livingston-island.weebly.com/ General Geography and History of Livingston Island.] In: ''Bulgarian Antarctic Research: A Synthesis''. Eds. C. Pimpirev kaj N. Chipev. Sofia: St. Kliment Ohridski University Press, 2015. pp.&nbsp;17–28. ISBN 978-954-07-3939-7 == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Livingston-Greenwich-map.jpg|eta|Mapo de la insuloj Livingston kaj Greenwich.]] [[Dosiero:1956 Geografia Revuo 1(1) 13.jpg|eta|Mapo de Antarkto (Geografia Revuo, 1956).]] * [[Antarkta ekozono]] * [[Antarkta Konverĝareo]] * [[Antarkta flaŭro]] * [[Antarkta traktato]] * [[Glacio]] * [[Flosanta glacimonto]] * [[Glaĉero]] * [[Krilo]] * [[Fokuloj]] * [[Marleono]] * [[Marleopardo]] * [[Listo de vulkanoj de Antarkto]] * [[Arkto]] * [[Flosglacio]] * [[Monto Erebus]] * [[Naĝanta glacimonto]] * [[Listo de polusesploristoj]] * [[2404 Antarctica]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Antarctica|n=Portalo:Antarkto|ReVo=antark}} * [http://dokumentarioj.blogsome.com/2006/11/21/p8/ Dokumenta filmo pri nuntempaj strebadoj dividi Antarkton (en Esperanto)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070102091201/http://dokumentarioj.blogsome.com/2006/11/21/p8/ |date=2007-01-02 }} * [http://www.scar.org retejo de da Scienca Komitato pri Antarkta Esploro] * [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ay.html La monda faktolibro de CIA pri Antarkto (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051029213557/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ay.html |date=2005-10-29 }} * [http://www.comnap.aq Retejo de la konsilio de estroj de naciaj antarktaj programoj] * [http://www.antarctica.ac.uk Brita retejo pri la Antarkta topografio] {{Trad|en|Antarctica|768478233|es|Antártida|97323998}} {{Kontinentoj}} {{Havenda artikolo|Antarkto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Antarkto| ]] [[Kategorio:9-a oficiala aldono]] qa36o5jrnlf3bxa9kfnulilurztcdzg 9442028 9441995 2026-07-30T19:37:22Z Kani 670 /* Malkovro kaj polusoesploroj */ 9442028 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kontinento |Bildo = [[Dosiero:Antarctica (orthographic projection).svg|300ra]] |Areo = 14 425 000 |Loĝantoj = 0 permanentaj loĝantoj (2015)<ref>{{cite web |title=The World Factbook: Population |publisher=CIA |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181225195601/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html%20 |arkivdato=2018-12-25 |accessdate=2015-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004113653/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html |archivedate=2018-10-04 }}</ref> <br /> ~ 5 000 intertempaj loĝantoj |Landoj = 0 |Dependaj teritorioj = 4 (kaj 8 [[Antarkta traktato#Terenopostuloj|terenpostuloj]]) |Lingvoj = [[Angla lingvo|angla]] <br /> [[Hispana lingvo|hispana]] <br /> [[Franca lingvo|franca]] <br /> [[Rusa lingvo|rusa]] <br /> [[Norvega lingvo|norvega]] |Horzonoj = neniu |Plej grandaj urboj = neniu }} [[Dosiero:Antarctica-eo.svg|eta|250ra|dekstre|Topografia mapo de Antarkto, nur parte en Esperanto.]] [[Dosiero:Adelie Penguins on iceberg.jpg|eta|250ra|dekstre|[[Adelia pingveno|Adeliaj pingvenoj]] en Antarkto.]] [[Dosiero:Kp160-antarkto.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri antartiko.]] '''Antarkto''' (alinome '''''Antarktio''''' aŭ '''''Antarktido''''' aŭ '''Aŭstralo''' <ref>Aŭstralo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#aŭstralo_kdu]</ref>) estas [[kontinento]], kiu situas en la plej [[Sudo|suda]] parto de la [[Tero]], nome en la Antarkta regiono de la [[Suda Hemisfero]], plejparte sude de la [[polusa cirklo|Antarkta Cirklo]], ĉirkaŭata de la [[Suda Oceano]] kaj ĉirkaŭ la [[Suda Poluso]]. Ĝi estas la kvina plej granda kontinento (kompare, Antarkto estas preskaŭ dufoje la grando de [[Aŭstralio]]), kaj la malplej [[Loĝantaro|loĝata]] kontinento surtere kaj nenia [[lando]] kuŝas tie, ĉar la malaltegaj [[temperaturo]]j estas tre malfacile elteneblaj de homoj. Tamen, kelkaj gravaj ŝtatoj ĉu teorie aŭ praktike alproprigis al si parton de ĝi. El entute 14 425 000 [[Kvadrata kilometro|km²]], 13 720 000 estas ĉiam kovrita de [[glacio]], kio estas ĉirkaŭ 98 %; tiu glacio estas averaĝe 1.9&nbsp;km dika,<ref>British Antarctic Survey. "Bedmap2: improved ice bed, surface and thickness datasets for Antarctica" (PDF). The Cryosphere journal: 390. [http://www.the-cryosphere.net/7/375/2013/tc-7-375-2013.pdf] Alirita la 4an de Marto 2017.</ref> kaj etendas al la tuto escepte la plej nordorientaj pintoj de la [[Antarkta Duoninsulo]]. Antarkto, averaĝe, estas la plej malvarma, plej seka, kaj plej venta kontinento, kaj havas la plej altan averaĝan alton el ĉiuj kontinentoj.<ref>{{cite web |authors=National Satellite, Data, and Information Service |title=National Geophysical Data Center |publisher=Government of the United States |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/image/2minrelief.html |accessdate=9a de Junio 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060613001502/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/image/2minrelief.html |archivedate=13a de Junio 2006 |deadurl=no}}</ref> Antarkto estas [[dezerto]], kun jara [[precipitaĵo|precipitkvanto]] de nur 200&nbsp;mm laŭlonge de la marbordo kaj multe malpli interne.<ref>{{cite web |last=Joyce |first=C. Alan |date=[[18-a de januaro]] [[2007]]|title=The World at a Glance: Surprising Facts |work=The World Almanac |url=http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |accessdate=7a de Februaro 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304001123/http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |archivedate=4a de Marto 2009 |deadurl=no}}</ref> La temperaturo en Antarkto atingis {{GdC|−89.2}}, kvankam la averaĝo por la tria kvarono (la plej malvarma parto de la jaro) estas {{GdC|−63}}. Tamen el 1 000 al 5 000 perosnoj loĝas la tutan jaron ĉe la [[Esploraj stacioj en Antarkto|esploraj stacioj]] disaj tra la kontinento. Organismoj indiĝenaj de Antarkto estas multaj tipoj de [[algo]]j, [[bakterio]]j, [[fungo]]j, [[planto]]j, [[protistoj]], kaj kelkaj [[animaloj]], kiaj [[akaro]]j, [[nematodo]]j, [[pingveno]]j, [[Fokuloj|fokoj]] kaj [[tardigradoj]]. Vegetaĵaro, kie ĝi ekzistas, estas [[tundro]]. Kvankam mitoj kaj spekulativaĵoj pri ia ''[[Terra Australis]]'' ("Suda Tero") datas el la antikveco, Antarkto estas notita kie la lasta regiono en la Tero en la registrita historio kiu estis malkovrita kaj koloniigita de homoj, estante la unuafoje vidata nure en 1820 fare de la [[Rusoj|rusaj]] [[esploristo]]j [[Fabian Gottlieb von Bellingshausen]] kaj [[Miĥail Lazarev]] sur la ŝipoj ''[[Vostok (ŝipo)|Vostok]]'' kaj ''[[Mirni (militŝipo)|Mirni]]'', kiuj vidis la [[Fimbul Glacikampo|Fimbulan Glacikampon]]. La kontinento, tamen, restis dumlonge forgesita dum la cetero de la 19a jarcento pro sia malfacila medio, manko de facile alireblaj rimedoj, kaj izoleco. En 1895, la unua konfirmita surteriĝo estis estrita de teamo de [[norvegoj]]. Antarkto estas ''[[de facto]]'' [[Kunposedaĵo (internacia juro)|kunposedaĵo]], regata fare de la koncernaj partoj kiuj havas konsultan statuson ĉe la [[Antarkttraktata Sistemo]]. Dekdu landoj subskribis la Antarkta Traktaton en 1959, kaj 38 subskribis ĝin ekde tiam. Tiu traktato malpermesas militajn aktivaĵojn kaj mineralminadon, malpermesas atomeksplodojn kaj atomruban disponon, subtenas sciencan esploradon, kaj protektas la kontinentan [[ekozono]]n. Pliiĝantaj eksperimentoj estas faritaj de pli ol 4 000 sciencistoj el multaj landoj. {{Portalo|Geografio}} == Etimologio == [[Dosiero:(Venice) Aristotele by Francesco Hayez in gallerie Accademia Venice.jpg|eta|dekstre|"Aristotelo" de [[Francesco Hayez]] (1791–1882). Jam Aristotelo parolis pri antarkta regiono.]] La nomo Antarkto estas la [[Latinigo de greka|latinigita versio]] de la greka kunmetaĵo ἀνταρκτική (ántarktiké), femenino de ἀνταρκτικός (ántarktikós),<ref>Liddell, Henry George; Scott, Robert. "Antarktikos". In Crane, Gregory R. A Greek–English Lexicon. Perseus Digital Library. Tufts University. Alirita la 18an de Novembro 2011.</ref> signife "Malarkton", "malnordon".<ref>Hince, Bernadette (2000). The Antarctic Dictionary. CSIRO Publishing. p. 6. ISBN 978-0-9577471-1-1.</ref> En la helena lingvo ''árktos'' signifas [[urso]]n. Pro tio, Arkto estas la lando sub la konstelacio de la [[Granda Ursino (konstelacio)|Granda Ursino]]. La helena ''anti'' signifas ''kontraŭ'', do Antarkto ([[greke]]: ''Ανταρκτική'') signifas "Malarkton". [[Aristotelo]] skribis en sia libro ''Meteologio'' pri antarkta regiono en ĉ. 350 a.K<ref>Aristotelo. [http://classics.mit.edu/Aristotle/meteorology.2.ii.html Meteorologica.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150627200800/http://classics.mit.edu/Aristotle/meteorology.2.ii.html |date=2015-06-27 }} Book II, Part 5. 350 BC. Angla traduko de E. Webster. Oxford: Clarendon Press, 1923. 140 pp.</ref>. Marino de Tiro laŭdire utiligis la nomon en sia nekonservita mondomapo de la dua jarcento a.K. La romiaj verkintoj [[Higeno (verkisto)|Higeno]] kaj [[Apuleo]] (1-2 jarcentoj a.K.) uzis por la suda poluso la latinigitan grekan nomon ''polus antarcticus''<ref>Hyginus. [https://books.google.com/books?id=GlWM1eMefB8C&printsec=frontcover&hl=bg&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De astronomia.] Ed. G. Viré. Stuttgart: Teubner, 1992. 176 pp.</ref><ref>Apuleii. [https://books.google.com/books?id=MJ8MAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=bg&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Opera omnia.] Volumen tertium. London: Valpy, 1825. 544 pp.</ref>, de kio derivis la [[Malnovfranca lingvo|malnovfranca]] ''pole antartike'' (moderne ''pôle antarctique'') atestita en 1270, kaj de tie la [[Meza angla lingvo|mezangla]] ''pol antartik'' en teknika disertaĵo el 1391 de [[Geoffrey Chaucer]] (moderne ''Antarctic Pole'')<ref>G. Chaucer. [http://art-bin.com/art/oastro.html A Treatise on the Astrolabe.] Approx. 1391. Ed. W. Skeat. London: N. Trübner, 1872. 188 pp.</ref>. Antaŭ akirado de ĝiaj nunaj geografiaj implicoj, la esprimo estis uzita por aliaj lokoj kiuj povus esti difinitaj kiel "kontraŭoj en la nordo". Ekzemple, la mallongdaŭra franca kolonio establita en [[Brazilo]] en la 16-a jarcento estis nomita "France Antarctique". La unua formala uzo de la nomo "Antarctica" kiel kontinenta nomo en la 1890-aj jaroj estas atribuita al la skota [[Kartografio|kartografo]] John George Bartholomew.<ref>John George Bartholomew and the naming of Antarctica, CAIRT Issue 13, National Library of Scotland, Julio 2008, ISSN 1477-4186, kaj ankaŭ "The Bartholomew Archive". [http://digital.nls.uk/bartholomew/highlights/antarctica.html] Alirita la 4an de Marto 2017.</ref> == Geografio == [[Dosiero:Antarctica surface.jpg|eta|260ra|maldekstra|Reliefo de Antarkto]] Ĉirkaŭ 98 % el tiu kontinenta tero konsistas el [[glaĉero]]j aŭ [[bankizo]], kun [[alto]] inter 2000 kaj 4000 metroj. Preskaŭ 90 % de la monda [[glacio]], tio estas 29 000 000&nbsp;km<SUP>3</SUP>, troviĝas sur Antarkto. La Antarkta bankizo, kun meza [[diko]] de 3 kilometroj, enhavas pli da dolĉa [[akvo]] ol la cetero de la tuta tero. Sed malgraŭ tio, la kontinento estas plejparte [[dezerto]]: malmulte da [[pluvo]] kaj [[neĝo]] falas tie. La [[suda poluso]], ekzemple, ricevas nur po 2 centimetrojn da nova neĝo ĉiujare. Sed la neĝo neniam degelas... En la "sekaj valoj" de Antarkto, pluvo lastfoje falis nur antaŭ 2 milionoj da jaroj. Antarkto estas pli malvarma ol la [[Arkto]], ĉar: # La Arkto estas [[oceano]], ne tero, kaj akvo retenas varmon pli bone ol tero. # Antarkto havas pli da neĝo, kiu reflektas 80 % de la varmo de la Suno. # La meza alto de Antarkto estas 2300 metroj, multe pli alta ol la [[maro]] de la Arkto. Tial la [[aero]] estas pli maldensa, do pli malvarma. # La [[vento]] en Antarkto estas tre forta. La meza vintra temperaturo de Antarkto estas {{GdC|-55}} (218 K). [[Dosiero:Mt Herschel, Antarctica, Jan 2006.jpg|eta|dekstre|260ra|Antarkto.]] Se la neĝo kaj glacio iam degelus: * Antarkto aperus ne kiel unu granda insula kontinento, sed kiel [[insularo]]. * La tero de Antarkto, kiu nun estas subpremita de la glacio, leviĝus 500 metrojn (dum 10 000 jaroj). * [[Dosiero:Leviĝantaj Akvoj Malekvilibritaj glaciaj tavoloj - scivolemo - nasa.webm|eta|Video pri leviĝantaj akvoj kaj la degelo de Antarkto kreita de NASA, tradukita de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]]]La maroj leviĝus je 73 m tutmonde. [[Orienta Antarkto]], ankaŭ nomata '''Granda Antarkto''', konstituas la plimulton (pli-malpli du trionojn) de la Antarkta [[kontinento]]. Ĝi situas oriente de la [[transantarkta montaro]], direkte al la [[Hinda Oceano]]. La teritorio estas la plej malvarma, plej alta, plej venta, plej seka kaj plej izolitaj termaso de la planedo [[Tero]] kaj inkludas kelkajn altegajn [[monto]]jn, krom la [[Antarkta Altebenaĵo|Antarktan Altebenaĵon]]. [[Okcidenta Antarkto]] estas unu el la du ĉefaj regionoj de Antarkto. Temas pri la parto de la kontinento, kiu kuŝas ene de la [[Okcidenta Hemisfero]] inkluzive de la [[Antarkta Duoninsulo]]. Ĝi estas apartigita de [[Orienta Antarkto]] pere de la [[transantarkta montaro]] kaj estas kovrita per la okcidenta [[Antarkta Glacitavolo]]. En Okcidenta Antarkto interalie situas la [[Monto Vinson]] {{nombro|4892}} metrojn alta, kiu estas la plej alta punkto de Antarkto. Antarkto havas bedon de [[karbo]], do la kontinento iam estis varma kaj [[marĉo|marĉa]]. En Antarkto troveblas la plej multaj [[roko]]j alvenintaj de la [[Marso (planedo)|Marso]] al la [[Tero]]. Pro la blanka glacio, [[meteorito]]j estas multe pli videblaj en Antartko ol aliloke. === Orografio === La [[Transantarkta montaro]] estas ĉefa montaro de Antarkto, tiriĝanta en longo ĉirkaŭ 3200&nbsp;km de [[Lando de Viktoria]] super [[Maro de Ross]] ĝis [[Lando de Coats]] super [[Maro de Weddell]]. Transantarkta montaro apartigas Antarkton en [[Orienta Antarkto|Antarkton Orientan]] kaj [[Okcidenta Antarkto|Antarkton Okcidentan]]. * [[Monto Pierre]] estas masivo (2200 m) situanta tuj norde al Monto Goossens en la Montaro Reĝino Fabiola, en Antarkto. * [[Monto Amundsen]] estas [[nunatako]] kiu kuŝas oriente de la Glaĉero Denman, je ĉirkaŭ 20&nbsp;km nordoriente de Monto Sandow. * [[Monto Sidley]] estas la plej alta dormanta vulkano en Antarkto, kaj membro de la Sep Vulkanaj Montopintoj (la plej altaj vulkanoj sur ĉiu el la sep kontinentoj) kun pinta alteco de 4 284 m. === Aliaj geografiaj elementoj === [[Dosiero:King Edward VII Land map.png|eta|maldekstre|210ra|Loko de la Lando Reĝo Eduardo la 7-a (markita oranĝe) ene de la Ross Dependaĵo.]] [[Lando Reĝo Eduardo la 7-a]] aŭ '''Duoninsulo Reĝo Eduardo la 7-a''' estas granda, glacio-kovrita duoninsulo kiun formas la nordokcidenta pinto de la [[Lando de Marie Byrd]]. La duoninsulo projekcias sin en la [[Ross Maro]] inter Golfeto Sulzberger kaj la nordorienta angulo de la [[Ross Glacitavolo]], kaj formas parton de la Ross Dependaĵo. La Duoninsulo Eduardo la 7-a estas limigita de la Ross Glacitavolo sudokcidente, la Okuma Golfeto okcidente, kaj oriente de la Golfeto Sulzberger kaj la Marbordo Saunders, ĉiuj gravaj elementoj de la Ross Maro / [[Suda Oceano]]. La nordokcidenta pinto de la duoninsulo estas la Kabo Colbeck. La Duoninsulo Eduardo la 7-a situas je {{Koord|77|40|S|155|00|W|}}. La [[Maro Amundsen]], branĉo de la [[Suda Oceano]] ĉe la Lando de Marie Byrd en okcidenta Antarkto, kuŝas inter la Kabo Flugofiŝo (nome nordokcidenta pinto de la insulo Thurston) oriente kaj la Kabo Dart en insulo Siple okcidente. La [[Glaĉero Axel Heiberg]] estas vala glaĉero, 48&nbsp;km longa, descendanta el altaj altaĵoj de la Antarkta Altebenaĵo al la Ross Glacitavolo (preskaŭ je marnivelo) inter la Montaro Herbert kaj la Monto Don Pedro Christophersen en la Montaro Reĝino Maud. La [[Glaĉero Amundsen]] ({{Koord|85|35|S|159|00|W|type:glacier_region:AQ|display=inline,title}}) estas grava antarkta [[glaĉero]], ĉirkaŭ 6 al 10&nbsp;km larĝa kaj 128&nbsp;km longa, elfluanta el la [[Antarkta Altebenaĵo]] kie ĝi drenas la areon sude kaj okcidente de la Altebenaĵo Nilsen, kaj descendanta tra la [[Montoj Reĝino Maud]] kaj eniranta en la [[Ross Glacitavolo]] ĝuste okcidente de la MacDonald [[Nunatako]]j. [[Ferrigno Rifto]] estas [[rifto]] kiu estas profunde kaj longe situanta sub glacia fluo Ferrigno en la Lando Ellsworth. La [[Valo Wright]] estas la plej granda laŭ areo de la tri proksimume paralelaj antarktaj sekaj valoj kiuj situas sur la okcidenta marbordo de McMurdo Sound kontraŭ Insulo de Ross. Ĝi kuŝas inter la Valo Viktoria en la nordo kaj la Valo Taylor en la sudo. La malgranda [[Lago Don Juan]] estas malgranda akvoareo situanta en la valo Wright sur Viktoria Lando. Tiu estas konsiderita la plej saleca akvo sur la Tero. [[Lago Vanda]] estas lago en la Valo Wright, en kiun fluas la rivero Onikso. La longo de la lago estas 5 km, kaj la maksimuma profundo estas 69 metroj. == Terhistoria evoluo == [[Dosiero:Snider-Pellegrini Wegener fossil map-de.svg|260ra|eta|Helpe de la bunte reprezentitaj [[Biogeografio|paleobiogeografiaj]] disvastiĝejoj de la [[reptilo]]j ''[[Cynognathus]]'', ''[[Mesosaurus]]'' kaj ''[[Lystrosaurus]]'', kaj tiuj de la [[filiko]] ''[[Glossopteris]]'' rekonstrueblas la ordigo de nuntempe disiĝintaj kontinentoj al [[Gondvano]].]] La terareoj de Antarkto estis antaŭ pli ol 170 milionoj da jaroj parto de la grandkontinento [[Gondvano]] kaj situis sude de la nuntempa pozicio de [[Afriko]]. Post la disiĝo de Gondvano pro la [[kontinenta drivo]] Antarkto malrapide moviĝis suden. Komence de la [[paleogeno]], tio estas antaŭ ĉirkaŭ 65 milionoj da jaroj, kiam la kontinento estis ankoraŭ ligita al la [[aŭstralia kontinento]], ĝia klimato estis ankoraŭ [[Tropikoj|tropika]] ĝis [[Subtropiko|subtropika]]. Pro la kontinenta drivo suden la klimato tamen pli kaj pli malvarmiĝis. Antaŭ ĉirkaŭ 30 milionoj da jaroj estiĝis la unuaj grandaj [[glaciejo]]j. Antaŭ ĉirkaŭ 25 milionoj da jaroj, dum la ŝanĝo de la [[oligoceno]] al la [[mioceno]] malfermiĝis inter Antarkto kaj Sudameriko la [[Drake-pasejo]]. La rezultinta [[Antarkta Ĉirkaŭpolusa Marfluo|antarkta ĉirkaŭpolusa marfluo]] rapidigis la procedon de glaciiĝo kaj la arbaroj kovrintaj ĝis tiam la kontinenton estis neniigitaj. Nur ekde ĉirkaŭ kvin milionoj da jaroj la kontinento estas tute kovrita de dikega glacitavolo. == Historio == === Supozoj kaj alproksimiĝo === [[Dosiero:Typus Orbis Terrarum drawn by Abraham Ortelius.jpg|eta|maldekstra|Mondomapo de [[Abraham Ortelius]], ĉirkaŭ [[1570]].]] Jam longe antaŭ la malkovro de Antarkto en la jaro [[1820]] oni supozis la ekziston de grandega suda [[kontinento]], kiu estus kontraŭpezo al la termasoj sur la norda duonsfero. Tiu kontinento, nomata ''[[Terra australis]]'' troviĝas sur multaj mondomapoj de la komenco de la [[moderna epoko]]. Iuj el tiuj bildigoj, kiel ekzemple la [[mapo de Piri Reis]] el la jaro [[1513]], la mapo de [[Orontius Finaeus]] el la jaro [[1531]], la mapo de [[Gerhard Mercator]] el la jaro [[1569]] aŭ la mapo de [[Philippe Buache]] el la jaro [[1754]], montras similecojn kun la reala situo kaj formo de Antarkto; tial iuj aŭtoroj supozas, ke Antarkto malkovriĝis jam longe antaŭ la oficiala jaro [[1820]]. Ĉefe pri la mapo de Piri Reis temas tamen nek pri la ununura, nek pri la plej logika klarigo. Fakte tamen ne ekzistas pruvoj pri la ĉeesto de homoj en la Antarkto antaŭ la [[19-a jarcento]]. Tamen oni ja entreprenis esplorvojaĝojn al la sudpolusa regiono, tiel la [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] estis verŝajne malkovritaj jam en [[1599]] fare de [[Dirck Gerritz]] aŭ de [[Gabriel de Castilla]] en [[1603]]. [[James Cook]] travojaĝis la sudan oceanon en la jaroj [[1772]] ĝis [[1775]] kaj tiel verŝajne unua trapasis en [[1773]] la [[Polusa cirklo|sudan polusan cirklon]], sed la [[bankizo]] malhelpis lin vidi Antarkton. === Malkovro kaj polusoesploroj === [[Dosiero:James Clark Ross.jpg|eta|dekstra|200ra|James Clark Ross.]] {{Ĉefartikolo|Heroa epoko de antarkta esplorado|Antarktaj ekspedicioj}} Post 1800, fokistoj kaj balenistoj ĉasis en la [[Antarkta Oceano]], kaj certe atingis la kontinenton. La unua dokumentita ekvido de Antarkto okazis la [[28-an de januaro]] [[1820]]. Preskaŭ samtempe okazis la observoj de la kapitano [[Fabian Gottlieb von Bellingshausen|Fabian von Bellingshausen]] de la rusa mararmeo, de la kapitano [[Edward Bransfield]] de la brita mararmeo kaj de la usona fokisto [[Nathaniel Palmer]]. El ili verŝajne Bellingshausen estis la unua. La unua alteriĝo okazis la postan jaron fare de la usona fokisto John Davis, la [[7-an de februaro]] [[1821]]. Pro bonaj veterkondiĉoj la angla maristo [[James Weddell]] atingis la de li nomatan [[Maro de Weddell|maron de Weddell]] je 74°&nbsp;15′&nbsp;sudo. Sekve la franca reĝo postulis de [[Jules Dumont d'Urville]], ke li plibonigu tian rekordon, sed tio sukcesis nur dum la dua provo de la vojaĝo ([[1837]]-[[1838]]), kiam li ekvidis la [[Adelilando|teron de Adelio]]. En [[1838]], la usonano [[Charles Wilkes]] pruvis, ke Antarktio estas vere [[kontinento]]. Post kiam oni trovis la ekzaktan lokon de la magneta [[norda poluso]] en [[1831]], [[James Clark Ross]] ekvojaĝis en [[1839]] per siaj ŝipoj ''[[HMS Erebus]]'' kaj ''[[HMS Terror]]'' al la magneta suda poluso. Serĉante ĝin, Ross ja povis lokigi proksiman pozicion, sed ne atingi ĝin. Li mapigis ankaŭ la [[Maro de Ross|maron de Ross]], kiu poste estis nomata laŭ li. La vera konkero de Antarktio tamen komenciĝis en [[1895]] el la klopodoj de la 6-a internacia geografia kongreso, kiu okazis en la londona ''Imperial Institute''. La [[3-an de aŭgusto]] oni decidis dum tiu kongreso, ke ''"tiu kongreso notas sian opinion, ke la esploro de Antarktaj regionoj estas la plej granda parto de geografia esplorado ankoraŭ farota''"<ref>[[Angle]]: ''„that this Congress record its opinion that the exploration of the Antarctic regions is the greatest piece of geographical exploration still to be undertaken“''</ref> kaj proponis al la sciencistoj de la tuta mondo plani ekspediciojn tien. [[Dosiero:Amundsen-in-ice.jpg|eta|Roald Amundsen.]] La [[11-an de decembro]] [[1911]], la [[Norvegio|norvego]] [[Roald Amundsen]] estris la unuajn homojn, kiuj atingis la [[Suda poluso|sudan poluson]]. {{Citaĵo|''Sovaĝa kiel neniu alia lando de nia Tero, ĝi kuŝas nevidita kaj netretita.''|[[Roald Amundsen]], [[1911]]}} 35 tagojn poste ankaŭ la [[Britujo|brito]] [[Robert Falcon Scott]] atingis la poluson, sed li kaj lia grupo pereis tie. Tiutempe, kiam la tuta mondo ŝajnis jam esplorita, la Antarkto similis al la lasta nekonata loko surtere kaj la konkero de tiu parto de la tero iĝis metaforo de la triumfo de [[imperiismo]]. Tiel diris Leonard Darwin, le prezidanto de la [[Royal Geographical Society]] dum adiaŭa vespermanĝo por [[Robert Falcon Scott]], antaŭ ties ekvojaĝo: {{Citaĵo|''Scott pruvos denove, ke la vireco de nia nacio ne mortas kaj ke la ecoj de niaj prauloj, kiuj gajnis la imperion, daŭre floras inter ni.''<ref>[[Angle]]: „''Scott is going to prove once again that the manhood of our nation is not dead and that the characteristics of our ancestors who won the Empire still flourish among us.''“</ref>|Leonard Darwin}} === Nuntempa loĝantaro === Nuntempe, inter 1 000 kaj 4 000 [[sciencisto]]j de proksimume 29 malsamaj landoj loĝas en esploraj stacioj en Antarkto, depende de la sezonoj, sed Antarkto ne havas konstantan loĝantaron. Ĉiujare, pli ol 10 000 turistoj vizitas Antarkton. == Flaŭro kaj faŭno == === Bestoj === {{Ĉefartikolo|Antarkta ekozono}} [[Dosiero:Emperor penguin.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|[[Imperiestra pingveno|Imperiestraj pingvenoj]] en [[Maro de Ross]], Antarkto.]] [[Marsupiulo]]j iam loĝis en Antarkto. Ili alvenis al Antarkto el [[Aŭstralio]] dum la [[eoceno]], kiam la du kontinentoj estis ankoraŭ kunligitaj. Antarkto ne disiĝis de [[Aŭstralio]] antaŭ la [[Mioceno]]. La kontinento nun estas plejparte loĝejo de [[baleno]]j, [[foko]]j, [[pingveno]]j kaj aliaj birdoj. [[Sciencisto]]j, do [[homo]]j, estas la nuraj grandaj animaloj, kiuj nun loĝas en la kerno de la kontinento. Malmultaj surteraj [[vertebrulo]]j loĝas en Antarkto.<ref>{{Cite web|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|title=Land Animals of Antarctica|author=British Antarctic Survey|publisher=Natural Environment Research Council|accessdate=9a de Novembro 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|archivedate=7a de Oktobro 2008|deadurl=no|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|arkivdato=2008-10-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> Senvertebruloj estas mikroskopaj [[akaro]]j kiel la ''[[Alaskozetes antarcticus]]'', [[laŭso]]j, [[nematodoj]], [[tardigradoj]], [[rotiferoj]], [[krilo]] kaj [[vostsaltuloj]]. La neflugkapabla malgranda [[muŝo]] ''[[Belgica antarctica]]'', ĝis 6 mm granda, estas la plej granda pure surtera animalo en Antarkto.<ref>{{Cite web|title=Antarctic Bestiary – Terrestrial Animals|url=http://www.units.muohio.edu/cryolab/education/antarcticbestiary_terrestrial.htm#Belgica|publisher=Laboratory for Ecophysiological Cryobiology, Miami University|accessdate=22a de Oktobro 2011|author=Sandro, Luke|author2=Constible, Juanita}}</ref> La [[neĝa petrelo]] estas unu el nure tri birdoj kiuj reproduktiĝas nur en Antarkto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3876&m=1|titolo=Snow Petrel Pagodroma nivea|alirdato=20a de Oktobro 2009|eldoninto=BirdLife International}}</ref> Kelkaj specioj de marbestoj ekzistas kaj dependas, rekte aŭ nerekte, el la fitoplanktono. Antarkta marvivo inkludas [[pingveno]]jn, [[blua baleno|bluajn balenojn]], [[Granda orcino|orkojn]], [[Kolosa kalmaro|kolosajn kalmarojn]] kaj [[felfoko]]jn. La [[imperiestra pingveno]] estas la nura pingveno kiu reproduktiĝas dum la vintro en Antarkto, dum la [[Adelia pingveno]] reproduktiĝas pli sude ol ajna alia pingveno. La [[flavtufa pingveno]] havas distingigajn plumojn ĉirkaŭ la okuloj, kio havigas la aspekton de prilaboritaj okulharoj. Ankaŭ la [[Reĝa pingveno|reĝaj pingvenoj]], la [[Mentonbenda pingveno|mentonbendaj pingvenoj]], kaj la [[Papua pingveno|papuaj pingvenoj]] reproduktiĝas en Antarkto. La [[Antarkta marurso]] estis [[troĉasado|troĉasita]] en la 18a kaj 19a jarcentoj pro ties felo fare de fokoĉasistoj el Usono kaj el la Unuiĝinta Reĝlando. La [[Vedela foko]], nome "[[Fokedoj|vera foko]]", estas nomita laŭ [[James Weddell|Sir James Weddell]], komandanto de britaj fokoĉasaj ekspedicioj en la [[Maro de Weddell]]. [[Antarkta krilo]], kiu ariĝas en grandaj [[Fiŝaro|arkvantoj]], estas la [[ŝlosila specio]] de la [[ekosistemo]] de la [[Suda Oceano]], kaj estas grava manĝebla organismo por balenoj, fokoj, [[marleopardo]]j, felfokoj, [[kalmaroj]], [[Notothenioidei|glacifiŝoj]], pingvenoj, [[albatrosoj]] kaj multaj aliaj birdoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|title=Creatures of Antarctica|accessdate=6a de Februaro 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|archivedate=14a de Februaro 2005|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|arkivdato=2005-02-14}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |date=2005-02-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |arkivdato=2005-02-14 }}</ref> Censo de marvivo farita dum la [[Internacia Polusjaro]] kaj kiu engaĝigis ĉirkaŭ 500 esploristojn estis publikigita en 2010. La esplorado estas parto de la tutmonda [[Censo de Marvivo]] kaj ĝi malkovris kelkajn rimarkindajn trovitaĵojn. Pli ol 235 maraj organismoj vivas en ambaŭ polusaj regionoj, kaj por tio ili pontis super la spaco de 12 000 km. Grandaj animaloj kiaj kelkaj cetacoj kaj birdoj faras tiun veturadon ĉiujare. Pli surpriza estas la fakto ke oni trovis malgrandajn formojn de vivo kia [[markukumo]]j, kaj marhelikoj en ambaŭ polusaj oceanoj. Variaj faktoroj povas helpi en ties distribuado – tre uniformaj temperaturoj en la profunda oceano ĉe la polusoj kaj en la ekvatoro kiuj diferencas laŭ ne pli ol 5 {{GdC|}}, kaj la ĉefaj marfluaj sistemoj aŭ maraj transportaj bendoj kiuj transportas ovojn kaj larvajn stadiojn.<ref>{{Cite news|last=Kinver|first=Mark|date=15a de Februaro 2009|title=Ice oceans 'are not poles apart'|newspaper=BBC News|publisher=British Broadcasting Corporation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7888558.stm|accessdate=22a de Oktobro 2011}}</ref> === Fungoj === [[Dosiero:Lichen squamulose.jpg|eta|Ĉirkaŭ 400 specioj de [[likeno]]-n-formantaj fungoj estas konataj kiel ekzistantaj en Antarkto.]] Ĉirkaŭ 1 150 specioj de fungoj estis registritaj el Antarkto, el kiuj ĉirkaŭ 750 estas ne-liken-formanta kaj 400 estas liken-formantaj.<ref name="basplants" /><ref>{{Cite journal|author=Bridge, Paul D.|author2=Spooner, Brian M.|author3=Roberts, Peter J.|date=2008|title=Non-lichenized fungi from the Antarctic region|journal=Mycotaxon|volume=106|pages=485–490|url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm|accessdate=22a de Oktobro 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811210358/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm|arkivdato=2013-08-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811210358/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm |arkivdato=2013-08-11 }}</ref> Kelkaj el tiuj specioj estas [[endolito|kriptoendolitoj]] kiel rezulto de evolucio en tre ekstremaj kondiĉoj, kaj estis grave kontribuintaj al ŝanĝo de la impresaj rok-formacioj de la [[Sekaj Valoj McMurdo]] kaj ĉirkaŭaj montaroj. La ŝajne simpla morfologio, malmulte diferencaj strukturoj, metabolaj sistemoj kaj enzimoj ankoraŭ aktivaj je tre malaltaj temperaturoj, kaj limigitaj vivocikloj montritaj de tiaj fungoj faras ilin partikulare taŭgaj por akraj medioj kiaj la Sekaj Valoj McMurdo. Partikulare, ties dik-muraj kaj forte melanigitaj ĉeloj faras ilin rezistaj al la [[ultraviola radiado]]. Tiuj trajtoj povas ankaŭ esti observataj en algoj kaj [[cianobakterio]]j, kio sugestas ke tiuj estas adaptaĵoj al la kondiĉoj kiuj hegemonias en Antarkto. Tio estis kondukinta al la spekulado ke, se vivo iam estis sur [[Marso (planedo)|Marso]], ĝi povus aspekti simila al la Antarktaj fungoj kiaj ''[[Cryomyces antarcticus]]'', kaj ''[[Cryomyces minteri]]''.<ref>{{Cite web|url=http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf|title=Survival of Black Fungi in Space, Preliminary Results|author=Onofri, S.|author2=Selbmann, L.|author3=Zucconi, L.|author4=Scalzi, G.|author5=Venkateswaran, K.J.|author6=de la Torre, R.|author7=de Vera, J.-P.|author8=Ott, S.|author9=Rabbow, E.|author10=Horneck, G.|last-author-amp=yes|accessdate=13a de Marto 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224111222/http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf|archivedate=2021-02-24}} {{Citaĵo el la reto |url=http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210224111222/http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf |arkivdato=2021-02-24 }}</ref> Kelkaj el tiuj fungoj estas ankaŭ ŝajne endemiaj el Antarkto. Endemiaj Antarktaj fungoj inkludas ankaŭ kelkajn sterko-loĝantaj specioj kiuj devis evolui kiel reago al la duobla defio de ekstrema malvarmo dum kreskas en [[sterko]], kaj la neceso survivi pasadon tra la [[intesto]] de varm-sangaj animaloj.<ref>{{Cite journal|author=de Hoog, G.S.|date=2005|title=Fungi of the Antarctic: evolution under extreme conditions|journal=Studies in Mycology|volume=51|pages=1–79}}</ref> === Plantoj === La klimato de Antarkto ne permesas la formadon de etenda vegetaĵaro. Kombino de frostigaj temperaturoj, malriĉa [[grundo]]-kvalito, manko de humideco, kaj manko de sunlumo malhelpas la plantokreskon. Kiel rezulto, la diverseco de plantavivo estas tre malalta kaj limigita en distribuado. La [[flaŭro]] de la kontinento ege konsistas el [[briofito]]j. Estas ĉirkaŭ 100 specioj de [[musko]]j kaj 25 specioj de [[hepatikoj]], sed nur tri specioj de [[Angiospermoj|angiospermaj]] [[planto]]j, ĉiuj el kiuj troviĝas en la Antarkta Duoninsulo: ''[[Deschampsia antarctica]]'' (Antarkta hararherbo), ''[[Colobanthus quitensis]]'' (Antarkta perloherbo) kaj la ne-indiĝena ''[[Poa annua]]'' (unujara bluherbo).<ref>{{Cite journal|doi=10.1017/S0032247414000916|title=''Poa annua'' L. in the maritime Antarctic: an overview|url=http://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Chwedorzewska/publication/270217066_Poa_annua_L._in_the_maritime_Antarctic_an_overview/links/54a30c080cf267bdb9042e47.pdf|journal=Polar Record |volume =51|issue =6 |date=2015|pages=637–643|author=Chwedorzewska, K.J. | issn = 0032-2474 }}</ref> La kresko estas limigita al malmultaj semajnoj en la somero.<ref name="basplants">{{Cite web|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/plants/index.php|title=Plants of Antarctica|author=British Antarctic Survey|publisher=Natural Environment Research Council|accessdate=12a de Julio 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607115623/http://www.antarctica.ac.uk//about_antarctica/wildlife/plants/index.php|archivedate=7a de Junio 2011 |deadurl=no}}</ref><ref name="aadplants">{{Cite web|url=http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/fact-files/plants|title=Antarctic Wildlife|author=Australian Antarctic Division|publisher=Government of Australia|accessdate=27a de Septembro 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100828190048/http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/fact-files/plants|archivedate=28a de Aŭgusto 2010 |deadurl=no}}</ref> == Politika situacio == [[Dosiero:Booth and Mount Scott.jpg|eta|260ra|dekstra|Monto Scott en Antarkto.]] En la [[20-a jarcento]] sep ŝtatoj postulis teritoriojn en Antarktio, ĉu pro [[malkovro]], ĉu pro posedo de lando pli norde de la suda poluso. Tiuj landoj estis: * [[Argentino]] * [[Aŭstralio]] * [[Britio]] * [[Ĉilio]] * [[Francio]] * [[Nov-Zelando]] * [[Norvegio]]. Tio okazis spite al la [[Antarkta traktato]] de [[1959]], laŭ kiu neniu regno rajtas posedi areojn tie - Antarktio estu la ununura kontinento virga, apartenanta al la [[naturo]] kaj ne al la homoj. La ceteraj regnoj ne akceptis tiujn postulojn. === Terenopostuloj === [[Dosiero:Karte antarktis2.png|eta|dekstra|300ra|Antarkto, geografio, terenpostuloj kaj esplorejoj]] Kvankam la antarkta traktato malpermesas terenpostulojn en la Antarkto, ili tamen ekzistas, sed estis per valido de la traktato "frostigitaj". Aliaj terenpostuloj ne estas permesitaj laŭ la traktataro. Tiel la antarkta traktato ne finsolvis la politikajn postulojn. Antarkto estis neniam vere koloniita kaj ne havas centran registaron. Iuj ŝtatoj postulas terenojn en Antarkto (listigitaj kun longitudoj): * {{Argentino}} (25°U ĝis 74°U, anoncita en [[1943]], parte postulita ankaŭ de Britio, Ĉilio kaj Brazilo) kiel parto de la [[provinco]] [[Fajrolando]] * {{Aŭstralio}} (160°E ĝis 142°E kaj 136°E ĝis 45°E, [[1933]])<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3358 |titolo=Australian Antarctic Division – Australian environmental law and guidelines<!-- Bot generated title --> |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090519011927/http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3358 |arkivdato=2009-05-19 }}</ref> * {{Brazilo}} (28°U ĝis 53°U, [[1986]], parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio) * {{Ĉilio}} (53°U ĝis 90°U, [[1924]], parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio) * {{Francio}} (142°E ĝis 136°E, [[1924]]) * {{Nov-Zelando}} (150°U ĝis 160°E, [[1923]])<ref name="stuffSunday">Hotere, Andrea. [http://www.stuff.co.nz/stuff/sundaystartimes/3902305a6442.html "South Pole death file still open".] ''Sunday Star Times'', December 17, 2006. Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="DPA">Deutsche Presse-Agentur. [http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php "Death of Australian astrophysicist an Antarctic whodunnit".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070901103854/http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php |date=2007-09-01 }} ''Monstersandcritics.com'', December 14, 2006. Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="TelegraphChapman">Chapman, Paul. [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/12/14/wpole14.xml "New Zealand Probes What May Be First South Pole Murder".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070327103228/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2006%2F12%2F14%2Fwpole14.xml |date=2007-03-27 }} ''The Daily Telegraph'', (December 14, 2006), reprinted in [http://www.nysun.com/article/45132 ''The New York Sun''] (December 19, 2006). Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="nzherald">Booker, Jarrod. [http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10415310&ref=rss "South Pole scientist may have been poisoned".] ''The New Zealand Herald'', (December 14, 2006). Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="Sunday Star Times Jan21">[http://www.stuff.co.nz/3935255a11.html "South Pole Death Mystery – Who killed Rodney Marks?"] ''Sunday Star Times'' (January 21, 2007)</ref> * {{Norvegio}} (45°E ĝis 20°U, [[1938]]) * {{Britio}} (20°U ĝis 80°U, [[1908]], parte postulita ankaŭ de Argentino, Brazilo kaj Ĉilio) Nuntempe ne ekzistas aliaj postuloj, sed [[Usono]], [[Rusio]] kaj iaj aliaj ŝtatoj rezervas la rajton pri iama postulo. [[Ross Dependaĵo]] estas regiono de Antarkto difinita de sektoro originanta en la [[Suda Poluso]], pasante laŭlonge de longitudoj 160° oriente al 150° okcidente, kaj fine ĉe latitudo 60° suda. Ĝi estas postulita de [[Novzelando]]. Ĉar la [[Antarkta Traktato]] ekvalidiĝis en 1961, kies Artikolo IV asertas: "Neniu ago aŭ aktiveco okazanta dum ĉi Traktato validos konstitutos bazon por aserti, subteni aŭ malakcepti postulon al teritoria suvereneco en Antarkto aŭ krej ajnan rajton de suvereneco en Antarkto," plej landoj ne agnoskas teritorian postulon en Antarkto. === Flagoj === Pro la eksterordinara karaktero de la teritorio - nura kiu laŭ [[internacia juro]] kaj la [[Antarkta Traktato]] apartenas al neniu ŝtato, ankaŭ neniu [[flago]] oficiale estas hisita en la kontinento, kvankam estis almenaŭ ok flagoproponoj, inklude tiun kiu reprezentas la Antarktan Traktaton, krom kvin por la postulitaj teritorioj.<ref>José M. Rodríguez, "La flago de la blanka kontinento", en [[VENTO (gazeto)|VENTO]], numero 11, (aŭgusto 2022), pp. 3-12.</ref> == Esperanto en Antarkto == En Majo 2022 la unua Esperanto klubo de Antarkto estis fondita en la [[Polusa stacio Amundsen-Scott]].<ref>Anonco de Esperanto klubo en Antarkto en Instagramo de la Uzanto "Celas" [https://www.instagram.com/p/CdfZmkQuTjS/]</ref> {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gonzalez M.J. 1956 : Lukto de la antarktaj ekspedicioj, ''[[Geografia Revuo]]'', 1(1), 13-15 * Anonimo 1957 : La unua transiro de la Antarkto, ''Geografia Revuo'', 2(2), 22-23 * Ivanov, L. [http://livingston-island.weebly.com/ General Geography and History of Livingston Island.] In: ''Bulgarian Antarctic Research: A Synthesis''. Eds. C. Pimpirev kaj N. Chipev. Sofia: St. Kliment Ohridski University Press, 2015. pp.&nbsp;17–28. ISBN 978-954-07-3939-7 == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Livingston-Greenwich-map.jpg|eta|Mapo de la insuloj Livingston kaj Greenwich.]] [[Dosiero:1956 Geografia Revuo 1(1) 13.jpg|eta|Mapo de Antarkto (Geografia Revuo, 1956).]] * [[Antarkta ekozono]] * [[Antarkta Konverĝareo]] * [[Antarkta flaŭro]] * [[Antarkta traktato]] * [[Glacio]] * [[Flosanta glacimonto]] * [[Glaĉero]] * [[Krilo]] * [[Fokuloj]] * [[Marleono]] * [[Marleopardo]] * [[Listo de vulkanoj de Antarkto]] * [[Arkto]] * [[Flosglacio]] * [[Monto Erebus]] * [[Naĝanta glacimonto]] * [[Listo de polusesploristoj]] * [[2404 Antarctica]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Antarctica|n=Portalo:Antarkto|ReVo=antark}} * [http://dokumentarioj.blogsome.com/2006/11/21/p8/ Dokumenta filmo pri nuntempaj strebadoj dividi Antarkton (en Esperanto)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070102091201/http://dokumentarioj.blogsome.com/2006/11/21/p8/ |date=2007-01-02 }} * [http://www.scar.org retejo de da Scienca Komitato pri Antarkta Esploro] * [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ay.html La monda faktolibro de CIA pri Antarkto (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051029213557/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ay.html |date=2005-10-29 }} * [http://www.comnap.aq Retejo de la konsilio de estroj de naciaj antarktaj programoj] * [http://www.antarctica.ac.uk Brita retejo pri la Antarkta topografio] {{Trad|en|Antarctica|768478233|es|Antártida|97323998}} {{Kontinentoj}} {{Havenda artikolo|Antarkto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Antarkto| ]] [[Kategorio:9-a oficiala aldono]] 8kgknm7a95mrqdgbln6kj6pw2b1njm6 9442029 9442028 2026-07-30T19:38:45Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9442029 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kontinento |Bildo = [[Dosiero:Antarctica (orthographic projection).svg|300ra]] |Areo = 14 425 000 |Loĝantoj = 0 permanentaj loĝantoj (2015)<ref>{{cite web |title=The World Factbook: Population |publisher=CIA |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181225195601/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html%20 |arkivdato=2018-12-25 |accessdate=2015-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004113653/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html |archivedate=2018-10-04 }}</ref> <br /> ~ 5 000 intertempaj loĝantoj |Landoj = 0 |Dependaj teritorioj = 4 (kaj 8 [[Antarkta traktato#Terenopostuloj|terenpostuloj]]) |Lingvoj = [[Angla lingvo|angla]] <br /> [[Hispana lingvo|hispana]] <br /> [[Franca lingvo|franca]] <br /> [[Rusa lingvo|rusa]] <br /> [[Norvega lingvo|norvega]] |Horzonoj = neniu |Plej grandaj urboj = neniu }} [[Dosiero:Antarctica-eo.svg|eta|250ra|dekstre|Topografia mapo de Antarkto, nur parte en Esperanto.]] [[Dosiero:Adelie Penguins on iceberg.jpg|eta|250ra|dekstre|[[Adelia pingveno|Adeliaj pingvenoj]] en Antarkto.]] [[Dosiero:Kp160-antarkto.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri antartiko.]] '''Antarkto''' (alinome '''''Antarktio''''' aŭ '''''Antarktido''''' aŭ '''Aŭstralo''' <ref>Aŭstralo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#aŭstralo_kdu]</ref>) estas [[kontinento]], kiu situas en la plej [[Sudo|suda]] parto de la [[Tero]], nome en la Antarkta regiono de la [[Suda Hemisfero]], plejparte sude de la [[polusa cirklo|Antarkta Cirklo]], ĉirkaŭata de la [[Suda Oceano]] kaj ĉirkaŭ la [[Suda Poluso]]. Ĝi estas la kvina plej granda kontinento (kompare, Antarkto estas preskaŭ dufoje la grando de [[Aŭstralio]]), kaj la malplej [[Loĝantaro|loĝata]] kontinento surtere kaj nenia [[lando]] kuŝas tie, ĉar la malaltegaj [[temperaturo]]j estas tre malfacile elteneblaj de homoj. Tamen, kelkaj gravaj ŝtatoj ĉu teorie aŭ praktike alproprigis al si parton de ĝi. El entute 14 425 000 [[Kvadrata kilometro|km²]], 13 720 000 estas ĉiam kovrita de [[glacio]], kio estas ĉirkaŭ 98 %; tiu glacio estas averaĝe 1.9&nbsp;km dika,<ref>British Antarctic Survey. "Bedmap2: improved ice bed, surface and thickness datasets for Antarctica" (PDF). The Cryosphere journal: 390. [http://www.the-cryosphere.net/7/375/2013/tc-7-375-2013.pdf] Alirita la 4an de Marto 2017.</ref> kaj etendas al la tuto escepte la plej nordorientaj pintoj de la [[Antarkta Duoninsulo]]. Antarkto, averaĝe, estas la plej malvarma, plej seka, kaj plej venta kontinento, kaj havas la plej altan averaĝan alton el ĉiuj kontinentoj.<ref>{{cite web |authors=National Satellite, Data, and Information Service |title=National Geophysical Data Center |publisher=Government of the United States |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/image/2minrelief.html |accessdate=9a de Junio 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060613001502/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/image/2minrelief.html |archivedate=13a de Junio 2006 |deadurl=no}}</ref> Antarkto estas [[dezerto]], kun jara [[precipitaĵo|precipitkvanto]] de nur 200&nbsp;mm laŭlonge de la marbordo kaj multe malpli interne.<ref>{{cite web |last=Joyce |first=C. Alan |date=[[18-a de januaro]] [[2007]]|title=The World at a Glance: Surprising Facts |work=The World Almanac |url=http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |accessdate=7a de Februaro 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304001123/http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |archivedate=4a de Marto 2009 |deadurl=no}}</ref> La temperaturo en Antarkto atingis {{GdC|−89.2}}, kvankam la averaĝo por la tria kvarono (la plej malvarma parto de la jaro) estas {{GdC|−63}}. Tamen el 1 000 al 5 000 perosnoj loĝas la tutan jaron ĉe la [[Esploraj stacioj en Antarkto|esploraj stacioj]] disaj tra la kontinento. Organismoj indiĝenaj de Antarkto estas multaj tipoj de [[algo]]j, [[bakterio]]j, [[fungo]]j, [[planto]]j, [[protistoj]], kaj kelkaj [[animaloj]], kiaj [[akaro]]j, [[nematodo]]j, [[pingveno]]j, [[Fokuloj|fokoj]] kaj [[tardigradoj]]. Vegetaĵaro, kie ĝi ekzistas, estas [[tundro]]. Kvankam mitoj kaj spekulativaĵoj pri ia ''[[Terra Australis]]'' ("Suda Tero") datas el la antikveco, Antarkto estas notita kie la lasta regiono en la Tero en la registrita historio kiu estis malkovrita kaj koloniigita de homoj, estante la unuafoje vidata nure en 1820 fare de la [[Rusoj|rusaj]] [[esploristo]]j [[Fabian Gottlieb von Bellingshausen]] kaj [[Miĥail Lazarev]] sur la ŝipoj ''[[Vostok (ŝipo)|Vostok]]'' kaj ''[[Mirni (militŝipo)|Mirni]]'', kiuj vidis la [[Fimbul Glacikampo|Fimbulan Glacikampon]]. La kontinento, tamen, restis dumlonge forgesita dum la cetero de la 19a jarcento pro sia malfacila medio, manko de facile alireblaj rimedoj, kaj izoleco. En 1895, la unua konfirmita surteriĝo estis estrita de teamo de [[norvegoj]]. Antarkto estas ''[[de facto]]'' [[Kunposedaĵo (internacia juro)|kunposedaĵo]], regata fare de la koncernaj partoj kiuj havas konsultan statuson ĉe la [[Antarkttraktata Sistemo]]. Dekdu landoj subskribis la Antarkta Traktaton en 1959, kaj 38 subskribis ĝin ekde tiam. Tiu traktato malpermesas militajn aktivaĵojn kaj mineralminadon, malpermesas atomeksplodojn kaj atomruban disponon, subtenas sciencan esploradon, kaj protektas la kontinentan [[ekozono]]n. Pliiĝantaj eksperimentoj estas faritaj de pli ol 4 000 sciencistoj el multaj landoj. {{Portalo|Geografio}} == Etimologio == [[Dosiero:(Venice) Aristotele by Francesco Hayez in gallerie Accademia Venice.jpg|eta|dekstre|"Aristotelo" de [[Francesco Hayez]] (1791–1882). Jam Aristotelo parolis pri antarkta regiono.]] La nomo Antarkto estas la [[Latinigo de greka|latinigita versio]] de la greka kunmetaĵo ἀνταρκτική (ántarktiké), femenino de ἀνταρκτικός (ántarktikós),<ref>Liddell, Henry George; Scott, Robert. "Antarktikos". In Crane, Gregory R. A Greek–English Lexicon. Perseus Digital Library. Tufts University. Alirita la 18an de Novembro 2011.</ref> signife "Malarkton", "malnordon".<ref>Hince, Bernadette (2000). The Antarctic Dictionary. CSIRO Publishing. p. 6. ISBN 978-0-9577471-1-1.</ref> En la helena lingvo ''árktos'' signifas [[urso]]n. Pro tio, Arkto estas la lando sub la konstelacio de la [[Granda Ursino (konstelacio)|Granda Ursino]]. La helena ''anti'' signifas ''kontraŭ'', do Antarkto ([[greke]]: ''Ανταρκτική'') signifas "Malarkton". [[Aristotelo]] skribis en sia libro ''Meteologio'' pri antarkta regiono en ĉ. 350 a.K<ref>Aristotelo. [http://classics.mit.edu/Aristotle/meteorology.2.ii.html Meteorologica.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150627200800/http://classics.mit.edu/Aristotle/meteorology.2.ii.html |date=2015-06-27 }} Book II, Part 5. 350 BC. Angla traduko de E. Webster. Oxford: Clarendon Press, 1923. 140 pp.</ref>. Marino de Tiro laŭdire utiligis la nomon en sia nekonservita mondomapo de la dua jarcento a.K. La romiaj verkintoj [[Higeno (verkisto)|Higeno]] kaj [[Apuleo]] (1-2 jarcentoj a.K.) uzis por la suda poluso la latinigitan grekan nomon ''polus antarcticus''<ref>Hyginus. [https://books.google.com/books?id=GlWM1eMefB8C&printsec=frontcover&hl=bg&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De astronomia.] Ed. G. Viré. Stuttgart: Teubner, 1992. 176 pp.</ref><ref>Apuleii. [https://books.google.com/books?id=MJ8MAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=bg&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Opera omnia.] Volumen tertium. London: Valpy, 1825. 544 pp.</ref>, de kio derivis la [[Malnovfranca lingvo|malnovfranca]] ''pole antartike'' (moderne ''pôle antarctique'') atestita en 1270, kaj de tie la [[Meza angla lingvo|mezangla]] ''pol antartik'' en teknika disertaĵo el 1391 de [[Geoffrey Chaucer]] (moderne ''Antarctic Pole'')<ref>G. Chaucer. [http://art-bin.com/art/oastro.html A Treatise on the Astrolabe.] Approx. 1391. Ed. W. Skeat. London: N. Trübner, 1872. 188 pp.</ref>. Antaŭ akirado de ĝiaj nunaj geografiaj implicoj, la esprimo estis uzita por aliaj lokoj kiuj povus esti difinitaj kiel "kontraŭoj en la nordo". Ekzemple, la mallongdaŭra franca kolonio establita en [[Brazilo]] en la 16-a jarcento estis nomita "France Antarctique". La unua formala uzo de la nomo "Antarctica" kiel kontinenta nomo en la 1890-aj jaroj estas atribuita al la skota [[Kartografio|kartografo]] John George Bartholomew.<ref>John George Bartholomew and the naming of Antarctica, CAIRT Issue 13, National Library of Scotland, Julio 2008, ISSN 1477-4186, kaj ankaŭ "The Bartholomew Archive". [http://digital.nls.uk/bartholomew/highlights/antarctica.html] Alirita la 4an de Marto 2017.</ref> == Geografio == [[Dosiero:Antarctica surface.jpg|eta|260ra|maldekstra|Reliefo de Antarkto]] Ĉirkaŭ 98 % el tiu kontinenta tero konsistas el [[glaĉero]]j aŭ [[bankizo]], kun [[alto]] inter 2000 kaj 4000 metroj. Preskaŭ 90 % de la monda [[glacio]], tio estas 29 000 000&nbsp;km<SUP>3</SUP>, troviĝas sur Antarkto. La Antarkta bankizo, kun meza [[diko]] de 3 kilometroj, enhavas pli da dolĉa [[akvo]] ol la cetero de la tuta tero. Sed malgraŭ tio, la kontinento estas plejparte [[dezerto]]: malmulte da [[pluvo]] kaj [[neĝo]] falas tie. La [[suda poluso]], ekzemple, ricevas nur po 2 centimetrojn da nova neĝo ĉiujare. Sed la neĝo neniam degelas... En la "sekaj valoj" de Antarkto, pluvo lastfoje falis nur antaŭ 2 milionoj da jaroj. Antarkto estas pli malvarma ol la [[Arkto]], ĉar: # La Arkto estas [[oceano]], ne tero, kaj akvo retenas varmon pli bone ol tero. # Antarkto havas pli da neĝo, kiu reflektas 80 % de la varmo de la Suno. # La meza alto de Antarkto estas 2300 metroj, multe pli alta ol la [[maro]] de la Arkto. Tial la [[aero]] estas pli maldensa, do pli malvarma. # La [[vento]] en Antarkto estas tre forta. La meza vintra temperaturo de Antarkto estas {{GdC|-55}} (218 K). [[Dosiero:Mt Herschel, Antarctica, Jan 2006.jpg|eta|dekstre|260ra|Antarkto.]] Se la neĝo kaj glacio iam degelus: * Antarkto aperus ne kiel unu granda insula kontinento, sed kiel [[insularo]]. * La tero de Antarkto, kiu nun estas subpremita de la glacio, leviĝus 500 metrojn (dum 10 000 jaroj). * [[Dosiero:Leviĝantaj Akvoj Malekvilibritaj glaciaj tavoloj - scivolemo - nasa.webm|eta|Video pri leviĝantaj akvoj kaj la degelo de Antarkto kreita de NASA, tradukita de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]]]La maroj leviĝus je 73 m tutmonde. [[Orienta Antarkto]], ankaŭ nomata '''Granda Antarkto''', konstituas la plimulton (pli-malpli du trionojn) de la Antarkta [[kontinento]]. Ĝi situas oriente de la [[transantarkta montaro]], direkte al la [[Hinda Oceano]]. La teritorio estas la plej malvarma, plej alta, plej venta, plej seka kaj plej izolitaj termaso de la planedo [[Tero]] kaj inkludas kelkajn altegajn [[monto]]jn, krom la [[Antarkta Altebenaĵo|Antarktan Altebenaĵon]]. [[Okcidenta Antarkto]] estas unu el la du ĉefaj regionoj de Antarkto. Temas pri la parto de la kontinento, kiu kuŝas ene de la [[Okcidenta Hemisfero]] inkluzive de la [[Antarkta Duoninsulo]]. Ĝi estas apartigita de [[Orienta Antarkto]] pere de la [[transantarkta montaro]] kaj estas kovrita per la okcidenta [[Antarkta Glacitavolo]]. En Okcidenta Antarkto interalie situas la [[Monto Vinson]] {{nombro|4892}} metrojn alta, kiu estas la plej alta punkto de Antarkto. Antarkto havas bedon de [[karbo]], do la kontinento iam estis varma kaj [[marĉo|marĉa]]. En Antarkto troveblas la plej multaj [[roko]]j alvenintaj de la [[Marso (planedo)|Marso]] al la [[Tero]]. Pro la blanka glacio, [[meteorito]]j estas multe pli videblaj en Antartko ol aliloke. === Orografio === La [[Transantarkta montaro]] estas ĉefa montaro de Antarkto, tiriĝanta en longo ĉirkaŭ 3200&nbsp;km de [[Lando de Viktoria]] super [[Maro de Ross]] ĝis [[Lando de Coats]] super [[Maro de Weddell]]. Transantarkta montaro apartigas Antarkton en [[Orienta Antarkto|Antarkton Orientan]] kaj [[Okcidenta Antarkto|Antarkton Okcidentan]]. * [[Monto Pierre]] estas masivo (2200 m) situanta tuj norde al Monto Goossens en la Montaro Reĝino Fabiola, en Antarkto. * [[Monto Amundsen]] estas [[nunatako]] kiu kuŝas oriente de la Glaĉero Denman, je ĉirkaŭ 20&nbsp;km nordoriente de Monto Sandow. * [[Monto Sidley]] estas la plej alta dormanta vulkano en Antarkto, kaj membro de la Sep Vulkanaj Montopintoj (la plej altaj vulkanoj sur ĉiu el la sep kontinentoj) kun pinta alteco de 4 284 m. === Aliaj geografiaj elementoj === [[Dosiero:King Edward VII Land map.png|eta|maldekstre|210ra|Loko de la Lando Reĝo Eduardo la 7-a (markita oranĝe) ene de la Ross Dependaĵo.]] [[Lando Reĝo Eduardo la 7-a]] aŭ '''Duoninsulo Reĝo Eduardo la 7-a''' estas granda, glacio-kovrita duoninsulo kiun formas la nordokcidenta pinto de la [[Lando de Marie Byrd]]. La duoninsulo projekcias sin en la [[Ross Maro]] inter Golfeto Sulzberger kaj la nordorienta angulo de la [[Ross Glacitavolo]], kaj formas parton de la Ross Dependaĵo. La Duoninsulo Eduardo la 7-a estas limigita de la Ross Glacitavolo sudokcidente, la Okuma Golfeto okcidente, kaj oriente de la Golfeto Sulzberger kaj la Marbordo Saunders, ĉiuj gravaj elementoj de la Ross Maro / [[Suda Oceano]]. La nordokcidenta pinto de la duoninsulo estas la Kabo Colbeck. La Duoninsulo Eduardo la 7-a situas je {{Koord|77|40|S|155|00|W|}}. La [[Maro Amundsen]], branĉo de la [[Suda Oceano]] ĉe la Lando de Marie Byrd en okcidenta Antarkto, kuŝas inter la Kabo Flugofiŝo (nome nordokcidenta pinto de la insulo Thurston) oriente kaj la Kabo Dart en insulo Siple okcidente. La [[Glaĉero Axel Heiberg]] estas vala glaĉero, 48&nbsp;km longa, descendanta el altaj altaĵoj de la Antarkta Altebenaĵo al la Ross Glacitavolo (preskaŭ je marnivelo) inter la Montaro Herbert kaj la Monto Don Pedro Christophersen en la Montaro Reĝino Maud. La [[Glaĉero Amundsen]] ({{Koord|85|35|S|159|00|W|type:glacier_region:AQ|display=inline,title}}) estas grava antarkta [[glaĉero]], ĉirkaŭ 6 al 10&nbsp;km larĝa kaj 128&nbsp;km longa, elfluanta el la [[Antarkta Altebenaĵo]] kie ĝi drenas la areon sude kaj okcidente de la Altebenaĵo Nilsen, kaj descendanta tra la [[Montoj Reĝino Maud]] kaj eniranta en la [[Ross Glacitavolo]] ĝuste okcidente de la MacDonald [[Nunatako]]j. [[Ferrigno Rifto]] estas [[rifto]] kiu estas profunde kaj longe situanta sub glacia fluo Ferrigno en la Lando Ellsworth. La [[Valo Wright]] estas la plej granda laŭ areo de la tri proksimume paralelaj antarktaj sekaj valoj kiuj situas sur la okcidenta marbordo de McMurdo Sound kontraŭ Insulo de Ross. Ĝi kuŝas inter la Valo Viktoria en la nordo kaj la Valo Taylor en la sudo. La malgranda [[Lago Don Juan]] estas malgranda akvoareo situanta en la valo Wright sur Viktoria Lando. Tiu estas konsiderita la plej saleca akvo sur la Tero. [[Lago Vanda]] estas lago en la Valo Wright, en kiun fluas la rivero Onikso. La longo de la lago estas 5 km, kaj la maksimuma profundo estas 69 metroj. == Terhistoria evoluo == [[Dosiero:Snider-Pellegrini Wegener fossil map-de.svg|260ra|eta|Helpe de la bunte reprezentitaj [[Biogeografio|paleobiogeografiaj]] disvastiĝejoj de la [[reptilo]]j ''[[Cynognathus]]'', ''[[Mesosaurus]]'' kaj ''[[Lystrosaurus]]'', kaj tiuj de la [[filiko]] ''[[Glossopteris]]'' rekonstrueblas la ordigo de nuntempe disiĝintaj kontinentoj al [[Gondvano]].]] La terareoj de Antarkto estis antaŭ pli ol 170 milionoj da jaroj parto de la grandkontinento [[Gondvano]] kaj situis sude de la nuntempa pozicio de [[Afriko]]. Post la disiĝo de Gondvano pro la [[kontinenta drivo]] Antarkto malrapide moviĝis suden. Komence de la [[paleogeno]], tio estas antaŭ ĉirkaŭ 65 milionoj da jaroj, kiam la kontinento estis ankoraŭ ligita al la [[aŭstralia kontinento]], ĝia klimato estis ankoraŭ [[Tropikoj|tropika]] ĝis [[Subtropiko|subtropika]]. Pro la kontinenta drivo suden la klimato tamen pli kaj pli malvarmiĝis. Antaŭ ĉirkaŭ 30 milionoj da jaroj estiĝis la unuaj grandaj [[glaciejo]]j. Antaŭ ĉirkaŭ 25 milionoj da jaroj, dum la ŝanĝo de la [[oligoceno]] al la [[mioceno]] malfermiĝis inter Antarkto kaj Sudameriko la [[Drake-pasejo]]. La rezultinta [[Antarkta Ĉirkaŭpolusa Marfluo|antarkta ĉirkaŭpolusa marfluo]] rapidigis la procedon de glaciiĝo kaj la arbaroj kovrintaj ĝis tiam la kontinenton estis neniigitaj. Nur ekde ĉirkaŭ kvin milionoj da jaroj la kontinento estas tute kovrita de dikega glacitavolo. == Historio == === Supozoj kaj alproksimiĝo === [[Dosiero:Typus Orbis Terrarum drawn by Abraham Ortelius.jpg|eta|maldekstra|Mondomapo de [[Abraham Ortelius]], ĉirkaŭ [[1570]].]] Jam longe antaŭ la malkovro de Antarkto en la jaro [[1820]] oni supozis la ekziston de grandega suda [[kontinento]], kiu estus kontraŭpezo al la termasoj sur la norda duonsfero. Tiu kontinento, nomata ''[[Terra australis]]'' troviĝas sur multaj mondomapoj de la komenco de la [[moderna epoko]]. Iuj el tiuj bildigoj, kiel ekzemple la [[mapo de Piri Reis]] el la jaro [[1513]], la mapo de [[Orontius Finaeus]] el la jaro [[1531]], la mapo de [[Gerhard Mercator]] el la jaro [[1569]] aŭ la mapo de [[Philippe Buache]] el la jaro [[1754]], montras similecojn kun la reala situo kaj formo de Antarkto; tial iuj aŭtoroj supozas, ke Antarkto malkovriĝis jam longe antaŭ la oficiala jaro [[1820]]. Ĉefe pri la mapo de Piri Reis temas tamen nek pri la ununura, nek pri la plej logika klarigo. Fakte tamen ne ekzistas pruvoj pri la ĉeesto de homoj en la Antarkto antaŭ la [[19-a jarcento]]. Tamen oni ja entreprenis esplorvojaĝojn al la sudpolusa regiono, tiel la [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] estis verŝajne malkovritaj jam en [[1599]] fare de [[Dirck Gerritz]] aŭ de [[Gabriel de Castilla]] en [[1603]]. [[James Cook]] travojaĝis la sudan oceanon en la jaroj [[1772]] ĝis [[1775]] kaj tiel verŝajne unua trapasis en [[1773]] la [[Polusa cirklo|sudan polusan cirklon]], sed la [[bankizo]] malhelpis lin vidi Antarkton. === Malkovro kaj polusoesploroj === [[Dosiero:James Clark Ross.jpg|eta|dekstra|200ra|James Clark Ross.]] {{Ĉefartikolo|Heroa epoko de antarkta esplorado|Antarktaj ekspedicioj}} Post 1800, fokistoj kaj balenistoj ĉasis en la [[Antarkta Oceano]], kaj certe atingis la kontinenton. La unua dokumentita ekvido de Antarkto okazis la [[28-an de januaro]] [[1820]]. Preskaŭ samtempe okazis la observoj de la kapitano [[Fabian Gottlieb von Bellingshausen|Fabian von Bellingshausen]] de la rusa mararmeo, de la kapitano [[Edward Bransfield]] de la brita mararmeo kaj de la usona fokisto [[Nathaniel Palmer]]. El ili verŝajne Bellingshausen estis la unua. La unua alteriĝo okazis la postan jaron fare de la usona fokisto John Davis, la [[7-an de februaro]] [[1821]]. Pro bonaj veterkondiĉoj la angla maristo [[James Weddell]] atingis la de li nomatan [[Maro de Weddell|maron de Weddell]] je 74°&nbsp;15′&nbsp;sudo. Sekve la franca reĝo postulis de [[Jules Dumont d'Urville]], ke li plibonigu tian rekordon, sed tio sukcesis nur dum la dua provo de la vojaĝo ([[1837]]-[[1838]]), kiam li ekvidis la [[Adelilando|teron de Adelio]]. En [[1838]], la usonano [[Charles Wilkes]] pruvis, ke Antarktio estas vere [[kontinento]]. Post kiam oni trovis la ekzaktan lokon de la magneta [[norda poluso]] en [[1831]], [[James Clark Ross]] ekvojaĝis en [[1839]] per siaj ŝipoj ''[[HMS Erebus]]'' kaj ''[[HMS Terror]]'' al la magneta suda poluso. Serĉante ĝin, Ross ja povis lokigi proksiman pozicion, sed ne atingi ĝin. Li mapigis ankaŭ la [[Maro de Ross|maron de Ross]], kiu poste estis nomata laŭ li. La vera konkero de Antarktio tamen komenciĝis en [[1895]] el la klopodoj de la 6-a internacia geografia kongreso, kiu okazis en la londona ''Imperial Institute''. La [[3-an de aŭgusto]] oni decidis dum tiu kongreso, ke ''"tiu kongreso notas sian opinion, ke la esploro de Antarktaj regionoj estas la plej granda parto de geografia esplorado ankoraŭ farota''"<ref>[[Angle]]: ''„that this Congress record its opinion that the exploration of the Antarctic regions is the greatest piece of geographical exploration still to be undertaken“''</ref> kaj proponis al la sciencistoj de la tuta mondo plani ekspediciojn tien. [[Dosiero:Amundsen-in-ice.jpg|eta|Roald Amundsen.]] La [[11-an de decembro]] [[1911]], la [[Norvegio|norvego]] [[Roald Amundsen]] estris la unuajn homojn, kiuj atingis la [[Suda poluso|sudan poluson]]. {{Citaĵo|''Sovaĝa kiel neniu alia lando de nia Tero, ĝi kuŝas nevidita kaj netretita.''|[[Roald Amundsen]], [[1911]]}} 35 tagojn poste ankaŭ la [[Britujo|brito]] [[Robert Falcon Scott]] atingis la poluson, sed li kaj lia grupo pereis tie. Tiutempe, kiam la tuta mondo ŝajnis jam esplorita, la Antarkto similis al la lasta nekonata loko surtere kaj la konkero de tiu parto de la tero iĝis metaforo de la triumfo de [[imperiismo]]. Tiel diris Leonard Darwin, le prezidanto de la [[Royal Geographical Society]] dum adiaŭa vespermanĝo por [[Robert Falcon Scott]], antaŭ ties ekvojaĝo: {{Citaĵo|''Scott pruvos denove, ke la vireco de nia nacio ne mortas kaj ke la ecoj de niaj prauloj, kiuj gajnis la imperion, daŭre floras inter ni.''<ref>[[Angle]]: „''Scott is going to prove once again that the manhood of our nation is not dead and that the characteristics of our ancestors who won the Empire still flourish among us.''“</ref>|Leonard Darwin}} === Nuntempa loĝantaro === Nuntempe, inter 1 000 kaj 4 000 [[sciencisto]]j de proksimume 29 malsamaj landoj loĝas en esploraj stacioj en Antarkto, depende de la sezonoj, sed Antarkto ne havas konstantan loĝantaron. Ĉiujare, pli ol 10 000 turistoj vizitas Antarkton. == Flaŭro kaj faŭno == === Bestoj === {{Ĉefartikolo|Antarkta ekozono}} [[Dosiero:Emperor penguin.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|[[Imperiestra pingveno|Imperiestraj pingvenoj]] en [[Maro de Ross]], Antarkto.]] [[Marsupiulo]]j iam loĝis en Antarkto. Ili alvenis al Antarkto el [[Aŭstralio]] dum la [[eoceno]], kiam la du kontinentoj estis ankoraŭ kunligitaj. Antarkto ne disiĝis de [[Aŭstralio]] antaŭ la [[Mioceno]]. La kontinento nun estas plejparte loĝejo de [[baleno]]j, [[foko]]j, [[pingveno]]j kaj aliaj birdoj. [[Sciencisto]]j, do [[homo]]j, estas la nuraj grandaj animaloj, kiuj nun loĝas en la kerno de la kontinento. Malmultaj surteraj [[vertebrulo]]j loĝas en Antarkto.<ref>{{Cite web|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|title=Land Animals of Antarctica|author=British Antarctic Survey|publisher=Natural Environment Research Council|accessdate=9a de Novembro 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|archivedate=7a de Oktobro 2008|deadurl=no|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|arkivdato=2008-10-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> Senvertebruloj estas mikroskopaj [[akaro]]j kiel la ''[[Alaskozetes antarcticus]]'', [[laŭso]]j, [[nematodoj]], [[tardigradoj]], [[rotiferoj]], [[krilo]] kaj [[vostsaltuloj]]. La neflugkapabla malgranda [[muŝo]] ''[[Belgica antarctica]]'', ĝis 6 mm granda, estas la plej granda pure surtera animalo en Antarkto.<ref>{{Cite web|title=Antarctic Bestiary – Terrestrial Animals|url=http://www.units.muohio.edu/cryolab/education/antarcticbestiary_terrestrial.htm#Belgica|publisher=Laboratory for Ecophysiological Cryobiology, Miami University|accessdate=22a de Oktobro 2011|author=Sandro, Luke|author2=Constible, Juanita}}</ref> La [[neĝa petrelo]] estas unu el nure tri birdoj kiuj reproduktiĝas nur en Antarkto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3876&m=1|titolo=Snow Petrel Pagodroma nivea|alirdato=20a de Oktobro 2009|eldoninto=BirdLife International}}</ref> Kelkaj specioj de marbestoj ekzistas kaj dependas, rekte aŭ nerekte, el la fitoplanktono. Antarkta marvivo inkludas [[pingveno]]jn, [[blua baleno|bluajn balenojn]], [[Granda orcino|orkojn]], [[Kolosa kalmaro|kolosajn kalmarojn]] kaj [[felfoko]]jn. La [[imperiestra pingveno]] estas la nura pingveno kiu reproduktiĝas dum la vintro en Antarkto, dum la [[Adelia pingveno]] reproduktiĝas pli sude ol ajna alia pingveno. La [[flavtufa pingveno]] havas distingigajn plumojn ĉirkaŭ la okuloj, kio havigas la aspekton de prilaboritaj okulharoj. Ankaŭ la [[Reĝa pingveno|reĝaj pingvenoj]], la [[Mentonbenda pingveno|mentonbendaj pingvenoj]], kaj la [[Papua pingveno|papuaj pingvenoj]] reproduktiĝas en Antarkto. La [[Antarkta marurso]] estis [[troĉasado|troĉasita]] en la 18a kaj 19a jarcentoj pro ties felo fare de fokoĉasistoj el Usono kaj el la Unuiĝinta Reĝlando. La [[Vedela foko]], nome "[[Fokedoj|vera foko]]", estas nomita laŭ [[James Weddell|Sir James Weddell]], komandanto de britaj fokoĉasaj ekspedicioj en la [[Maro de Weddell]]. [[Antarkta krilo]], kiu ariĝas en grandaj [[Fiŝaro|arkvantoj]], estas la [[ŝlosila specio]] de la [[ekosistemo]] de la [[Suda Oceano]], kaj estas grava manĝebla organismo por balenoj, fokoj, [[marleopardo]]j, felfokoj, [[kalmaroj]], [[Notothenioidei|glacifiŝoj]], pingvenoj, [[albatrosoj]] kaj multaj aliaj birdoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|title=Creatures of Antarctica|accessdate=6a de Februaro 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|archivedate=14a de Februaro 2005|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|arkivdato=2005-02-14}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |date=2005-02-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |arkivdato=2005-02-14 }}</ref> Censo de marvivo farita dum la [[Internacia Polusjaro]] kaj kiu engaĝigis ĉirkaŭ 500 esploristojn estis publikigita en 2010. La esplorado estas parto de la tutmonda [[Censo de Marvivo]] kaj ĝi malkovris kelkajn rimarkindajn trovitaĵojn. Pli ol 235 maraj organismoj vivas en ambaŭ polusaj regionoj, kaj por tio ili pontis super la spaco de 12 000 km. Grandaj animaloj kiaj kelkaj cetacoj kaj birdoj faras tiun veturadon ĉiujare. Pli surpriza estas la fakto ke oni trovis malgrandajn formojn de vivo kia [[markukumo]]j, kaj marhelikoj en ambaŭ polusaj oceanoj. Variaj faktoroj povas helpi en ties distribuado – tre uniformaj temperaturoj en la profunda oceano ĉe la polusoj kaj en la ekvatoro kiuj diferencas laŭ ne pli ol 5 {{GdC|}}, kaj la ĉefaj marfluaj sistemoj aŭ maraj transportaj bendoj kiuj transportas ovojn kaj larvajn stadiojn.<ref>{{Cite news|last=Kinver|first=Mark|date=15a de Februaro 2009|title=Ice oceans 'are not poles apart'|newspaper=BBC News|publisher=British Broadcasting Corporation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7888558.stm|accessdate=22a de Oktobro 2011}}</ref> === Fungoj === [[Dosiero:Lichen squamulose.jpg|eta|Ĉirkaŭ 400 specioj de [[likeno]]-n-formantaj fungoj estas konataj kiel ekzistantaj en Antarkto.]] Ĉirkaŭ 1 150 specioj de fungoj estis registritaj el Antarkto, el kiuj ĉirkaŭ 750 estas ne-liken-formanta kaj 400 estas liken-formantaj.<ref name="basplants" /><ref>{{Cite journal|author=Bridge, Paul D.|author2=Spooner, Brian M.|author3=Roberts, Peter J.|date=2008|title=Non-lichenized fungi from the Antarctic region|journal=Mycotaxon|volume=106|pages=485–490|url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm|accessdate=22a de Oktobro 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811210358/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm|arkivdato=2013-08-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811210358/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm |arkivdato=2013-08-11 }}</ref> Kelkaj el tiuj specioj estas [[endolito|kriptoendolitoj]] kiel rezulto de evolucio en tre ekstremaj kondiĉoj, kaj estis grave kontribuintaj al ŝanĝo de la impresaj rok-formacioj de la [[Sekaj Valoj McMurdo]] kaj ĉirkaŭaj montaroj. La ŝajne simpla morfologio, malmulte diferencaj strukturoj, metabolaj sistemoj kaj enzimoj ankoraŭ aktivaj je tre malaltaj temperaturoj, kaj limigitaj vivocikloj montritaj de tiaj fungoj faras ilin partikulare taŭgaj por akraj medioj kiaj la Sekaj Valoj McMurdo. Partikulare, ties dik-muraj kaj forte melanigitaj ĉeloj faras ilin rezistaj al la [[ultraviola radiado]]. Tiuj trajtoj povas ankaŭ esti observataj en algoj kaj [[cianobakterio]]j, kio sugestas ke tiuj estas adaptaĵoj al la kondiĉoj kiuj hegemonias en Antarkto. Tio estis kondukinta al la spekulado ke, se vivo iam estis sur [[Marso (planedo)|Marso]], ĝi povus aspekti simila al la Antarktaj fungoj kiaj ''[[Cryomyces antarcticus]]'', kaj ''[[Cryomyces minteri]]''.<ref>{{Cite web|url=http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf|title=Survival of Black Fungi in Space, Preliminary Results|author=Onofri, S.|author2=Selbmann, L.|author3=Zucconi, L.|author4=Scalzi, G.|author5=Venkateswaran, K.J.|author6=de la Torre, R.|author7=de Vera, J.-P.|author8=Ott, S.|author9=Rabbow, E.|author10=Horneck, G.|last-author-amp=yes|accessdate=13a de Marto 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224111222/http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf|archivedate=2021-02-24}} {{Citaĵo el la reto |url=http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210224111222/http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf |arkivdato=2021-02-24 }}</ref> Kelkaj el tiuj fungoj estas ankaŭ ŝajne endemiaj el Antarkto. Endemiaj Antarktaj fungoj inkludas ankaŭ kelkajn sterko-loĝantaj specioj kiuj devis evolui kiel reago al la duobla defio de ekstrema malvarmo dum kreskas en [[sterko]], kaj la neceso survivi pasadon tra la [[intesto]] de varm-sangaj animaloj.<ref>{{Cite journal|author=de Hoog, G.S.|date=2005|title=Fungi of the Antarctic: evolution under extreme conditions|journal=Studies in Mycology|volume=51|pages=1–79}}</ref> === Plantoj === La klimato de Antarkto ne permesas la formadon de etenda vegetaĵaro. Kombino de frostigaj temperaturoj, malriĉa [[grundo]]-kvalito, manko de humideco, kaj manko de sunlumo malhelpas la plantokreskon. Kiel rezulto, la diverseco de plantavivo estas tre malalta kaj limigita en distribuado. La [[flaŭro]] de la kontinento ege konsistas el [[briofito]]j. Estas ĉirkaŭ 100 specioj de [[musko]]j kaj 25 specioj de [[hepatikoj]], sed nur tri specioj de [[Angiospermoj|angiospermaj]] [[planto]]j, ĉiuj el kiuj troviĝas en la Antarkta Duoninsulo: ''[[Deschampsia antarctica]]'' (Antarkta hararherbo), ''[[Colobanthus quitensis]]'' (Antarkta perloherbo) kaj la ne-indiĝena ''[[Poa annua]]'' (unujara bluherbo).<ref>{{Cite journal|doi=10.1017/S0032247414000916|title=''Poa annua'' L. in the maritime Antarctic: an overview|url=http://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Chwedorzewska/publication/270217066_Poa_annua_L._in_the_maritime_Antarctic_an_overview/links/54a30c080cf267bdb9042e47.pdf|journal=Polar Record |volume =51|issue =6 |date=2015|pages=637–643|author=Chwedorzewska, K.J. | issn = 0032-2474 }}</ref> La kresko estas limigita al malmultaj semajnoj en la somero.<ref name="basplants">{{Cite web|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/plants/index.php|title=Plants of Antarctica|author=British Antarctic Survey|publisher=Natural Environment Research Council|accessdate=12a de Julio 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607115623/http://www.antarctica.ac.uk//about_antarctica/wildlife/plants/index.php|archivedate=7a de Junio 2011 |deadurl=no}}</ref><ref name="aadplants">{{Cite web|url=http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/fact-files/plants|title=Antarctic Wildlife|author=Australian Antarctic Division|publisher=Government of Australia|accessdate=27a de Septembro 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100828190048/http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/fact-files/plants|archivedate=28a de Aŭgusto 2010 |deadurl=no}}</ref> == Politika situacio == [[Dosiero:Booth and Mount Scott.jpg|eta|260ra|dekstra|Monto Scott en Antarkto.]] En la [[20-a jarcento]] sep ŝtatoj postulis teritoriojn en Antarktio, ĉu pro [[malkovro]], ĉu pro posedo de lando pli norde de la suda poluso. Tiuj landoj estis: * [[Argentino]] * [[Aŭstralio]] * [[Britio]] * [[Ĉilio]] * [[Francio]] * [[Nov-Zelando]] * [[Norvegio]]. Tio okazis spite al la [[Antarkta traktato]] de [[1959]], laŭ kiu neniu regno rajtas posedi areojn tie - Antarktio estu la ununura kontinento virga, apartenanta al la [[naturo]] kaj ne al la homoj. La ceteraj regnoj ne akceptis tiujn postulojn. === Terenopostuloj === [[Dosiero:Karte antarktis2.png|eta|dekstra|300ra|Antarkto, geografio, terenpostuloj kaj esplorejoj]] Kvankam la antarkta traktato malpermesas terenpostulojn en la Antarkto, ili tamen ekzistas, sed estis per valido de la traktato "frostigitaj". Aliaj terenpostuloj ne estas permesitaj laŭ la traktataro. Tiel la antarkta traktato ne finsolvis la politikajn postulojn. Antarkto estis neniam vere koloniita kaj ne havas centran registaron. Iuj ŝtatoj postulas terenojn en Antarkto (listigitaj kun longitudoj): * {{Argentino}} (25°U ĝis 74°U, anoncita en [[1943]], parte postulita ankaŭ de Britio, Ĉilio kaj Brazilo) kiel parto de la [[provinco]] [[Fajrolando]] * {{Aŭstralio}} (160°E ĝis 142°E kaj 136°E ĝis 45°E, [[1933]])<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3358 |titolo=Australian Antarctic Division – Australian environmental law and guidelines<!-- Bot generated title --> |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090519011927/http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3358 |arkivdato=2009-05-19 }}</ref> * {{Brazilo}} (28°U ĝis 53°U, [[1986]], parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio) * {{Ĉilio}} (53°U ĝis 90°U, [[1924]], parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio) * {{Francio}} (142°E ĝis 136°E, [[1924]]) * {{Nov-Zelando}} (150°U ĝis 160°E, [[1923]])<ref name="stuffSunday">Hotere, Andrea. [http://www.stuff.co.nz/stuff/sundaystartimes/3902305a6442.html "South Pole death file still open".] ''Sunday Star Times'', December 17, 2006. Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="DPA">Deutsche Presse-Agentur. [http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php "Death of Australian astrophysicist an Antarctic whodunnit".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070901103854/http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php |date=2007-09-01 }} ''Monstersandcritics.com'', December 14, 2006. Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="TelegraphChapman">Chapman, Paul. [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/12/14/wpole14.xml "New Zealand Probes What May Be First South Pole Murder".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070327103228/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2006%2F12%2F14%2Fwpole14.xml |date=2007-03-27 }} ''The Daily Telegraph'', (December 14, 2006), reprinted in [http://www.nysun.com/article/45132 ''The New York Sun''] (December 19, 2006). Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="nzherald">Booker, Jarrod. [http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10415310&ref=rss "South Pole scientist may have been poisoned".] ''The New Zealand Herald'', (December 14, 2006). Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="Sunday Star Times Jan21">[http://www.stuff.co.nz/3935255a11.html "South Pole Death Mystery – Who killed Rodney Marks?"] ''Sunday Star Times'' (January 21, 2007)</ref> * {{Norvegio}} (45°E ĝis 20°U, [[1938]]) * {{Britio}} (20°U ĝis 80°U, [[1908]], parte postulita ankaŭ de Argentino, Brazilo kaj Ĉilio) Nuntempe ne ekzistas aliaj postuloj, sed [[Usono]], [[Rusio]] kaj iaj aliaj ŝtatoj rezervas la rajton pri iama postulo. [[Ross Dependaĵo]] estas regiono de Antarkto difinita de sektoro originanta en la [[Suda Poluso]], pasante laŭlonge de longitudoj 160° oriente al 150° okcidente, kaj fine ĉe latitudo 60° suda. Ĝi estas postulita de [[Novzelando]]. Ĉar la [[Antarkta Traktato]] ekvalidiĝis en 1961, kies Artikolo IV asertas: "Neniu ago aŭ aktiveco okazanta dum ĉi Traktato validos konstitutos bazon por aserti, subteni aŭ malakcepti postulon al teritoria suvereneco en Antarkto aŭ krej ajnan rajton de suvereneco en Antarkto," plej landoj ne agnoskas teritorian postulon en Antarkto. === Flagoj === Pro la eksterordinara karaktero de la teritorio - nura kiu laŭ [[internacia juro]] kaj la [[Antarkta Traktato]] apartenas al neniu ŝtato, ankaŭ neniu [[flago]] oficiale estas hisita en la kontinento, kvankam estis almenaŭ ok flagoproponoj, inklude tiun kiu reprezentas la Antarktan Traktaton, krom kvin por la postulitaj teritorioj.<ref>José M. Rodríguez, "La flago de la blanka kontinento", en [[VENTO (gazeto)|VENTO]], numero 11, (aŭgusto 2022), pp. 3-12.</ref> == Esperanto en Antarkto == En Majo 2022 la unua Esperanto klubo de Antarkto estis fondita en la [[Polusa stacio Amundsen-Scott]].<ref>Anonco de Esperanto klubo en Antarkto en Instagramo de la Uzanto "Celas" [https://www.instagram.com/p/CdfZmkQuTjS/]</ref> {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gonzalez M.J. 1956 : Lukto de la antarktaj ekspedicioj, ''[[Geografia Revuo]]'', 1(1), 13-15 * Anonimo 1957 : La unua transiro de la Antarkto, ''Geografia Revuo'', 2(2), 22-23 * Ivanov, L. [http://livingston-island.weebly.com/ General Geography and History of Livingston Island.] In: ''Bulgarian Antarctic Research: A Synthesis''. Eds. C. Pimpirev kaj N. Chipev. Sofia: St. Kliment Ohridski University Press, 2015. pp.&nbsp;17–28. ISBN 978-954-07-3939-7 == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Livingston-Greenwich-map.jpg|eta|Mapo de la insuloj Livingston kaj Greenwich.]] [[Dosiero:1956 Geografia Revuo 1(1) 13.jpg|eta|Mapo de Antarkto (Geografia Revuo, 1956).]] * [[Antarkta ekozono]] * [[Antarkta Konverĝareo]] * [[Antarkta flaŭro]] * [[Antarkta traktato]] * [[Glacio]] * [[Flosanta glacimonto]] * [[Glaĉero]] * [[Krilo]] * [[Fokuloj]] * [[Marleono]] * [[Marleopardo]] * [[Listo de aŭstraliaj kaj antarktaj dinosaŭroj]] * [[Listo de vulkanoj de Antarkto]] * [[Arkto]] * [[Flosglacio]] * [[Monto Erebus]] * [[Naĝanta glacimonto]] * [[Listo de polusesploristoj]] * [[2404 Antarctica]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Antarctica|n=Portalo:Antarkto|ReVo=antark}} * [http://dokumentarioj.blogsome.com/2006/11/21/p8/ Dokumenta filmo pri nuntempaj strebadoj dividi Antarkton (en Esperanto)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070102091201/http://dokumentarioj.blogsome.com/2006/11/21/p8/ |date=2007-01-02 }} * [http://www.scar.org retejo de da Scienca Komitato pri Antarkta Esploro] * [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ay.html La monda faktolibro de CIA pri Antarkto (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051029213557/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ay.html |date=2005-10-29 }} * [http://www.comnap.aq Retejo de la konsilio de estroj de naciaj antarktaj programoj] * [http://www.antarctica.ac.uk Brita retejo pri la Antarkta topografio] {{Trad|en|Antarctica|768478233|es|Antártida|97323998}} {{Kontinentoj}} {{Havenda artikolo|Antarkto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Antarkto| ]] [[Kategorio:9-a oficiala aldono]] c6p4jpqtu75hqoitswqmbubhvlmug78 9442146 9442029 2026-07-30T23:01:22Z Kani 670 /* Terenopostuloj */ 9442146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kontinento |Bildo = [[Dosiero:Antarctica (orthographic projection).svg|300ra]] |Areo = 14 425 000 |Loĝantoj = 0 permanentaj loĝantoj (2015)<ref>{{cite web |title=The World Factbook: Population |publisher=CIA |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181225195601/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html%20 |arkivdato=2018-12-25 |accessdate=2015-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004113653/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html |archivedate=2018-10-04 }}</ref> <br /> ~ 5 000 intertempaj loĝantoj |Landoj = 0 |Dependaj teritorioj = 4 (kaj 8 [[Antarkta traktato#Terenopostuloj|terenpostuloj]]) |Lingvoj = [[Angla lingvo|angla]] <br /> [[Hispana lingvo|hispana]] <br /> [[Franca lingvo|franca]] <br /> [[Rusa lingvo|rusa]] <br /> [[Norvega lingvo|norvega]] |Horzonoj = neniu |Plej grandaj urboj = neniu }} [[Dosiero:Antarctica-eo.svg|eta|250ra|dekstre|Topografia mapo de Antarkto, nur parte en Esperanto.]] [[Dosiero:Adelie Penguins on iceberg.jpg|eta|250ra|dekstre|[[Adelia pingveno|Adeliaj pingvenoj]] en Antarkto.]] [[Dosiero:Kp160-antarkto.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri antartiko.]] '''Antarkto''' (alinome '''''Antarktio''''' aŭ '''''Antarktido''''' aŭ '''Aŭstralo''' <ref>Aŭstralo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#aŭstralo_kdu]</ref>) estas [[kontinento]], kiu situas en la plej [[Sudo|suda]] parto de la [[Tero]], nome en la Antarkta regiono de la [[Suda Hemisfero]], plejparte sude de la [[polusa cirklo|Antarkta Cirklo]], ĉirkaŭata de la [[Suda Oceano]] kaj ĉirkaŭ la [[Suda Poluso]]. Ĝi estas la kvina plej granda kontinento (kompare, Antarkto estas preskaŭ dufoje la grando de [[Aŭstralio]]), kaj la malplej [[Loĝantaro|loĝata]] kontinento surtere kaj nenia [[lando]] kuŝas tie, ĉar la malaltegaj [[temperaturo]]j estas tre malfacile elteneblaj de homoj. Tamen, kelkaj gravaj ŝtatoj ĉu teorie aŭ praktike alproprigis al si parton de ĝi. El entute 14 425 000 [[Kvadrata kilometro|km²]], 13 720 000 estas ĉiam kovrita de [[glacio]], kio estas ĉirkaŭ 98 %; tiu glacio estas averaĝe 1.9&nbsp;km dika,<ref>British Antarctic Survey. "Bedmap2: improved ice bed, surface and thickness datasets for Antarctica" (PDF). The Cryosphere journal: 390. [http://www.the-cryosphere.net/7/375/2013/tc-7-375-2013.pdf] Alirita la 4an de Marto 2017.</ref> kaj etendas al la tuto escepte la plej nordorientaj pintoj de la [[Antarkta Duoninsulo]]. Antarkto, averaĝe, estas la plej malvarma, plej seka, kaj plej venta kontinento, kaj havas la plej altan averaĝan alton el ĉiuj kontinentoj.<ref>{{cite web |authors=National Satellite, Data, and Information Service |title=National Geophysical Data Center |publisher=Government of the United States |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/image/2minrelief.html |accessdate=9a de Junio 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060613001502/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/image/2minrelief.html |archivedate=13a de Junio 2006 |deadurl=no}}</ref> Antarkto estas [[dezerto]], kun jara [[precipitaĵo|precipitkvanto]] de nur 200&nbsp;mm laŭlonge de la marbordo kaj multe malpli interne.<ref>{{cite web |last=Joyce |first=C. Alan |date=[[18-a de januaro]] [[2007]]|title=The World at a Glance: Surprising Facts |work=The World Almanac |url=http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |accessdate=7a de Februaro 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304001123/http://www.worldalmanac.com/blog/2007/01/the_world_at_a_glance_surprisi.html |archivedate=4a de Marto 2009 |deadurl=no}}</ref> La temperaturo en Antarkto atingis {{GdC|−89.2}}, kvankam la averaĝo por la tria kvarono (la plej malvarma parto de la jaro) estas {{GdC|−63}}. Tamen el 1 000 al 5 000 perosnoj loĝas la tutan jaron ĉe la [[Esploraj stacioj en Antarkto|esploraj stacioj]] disaj tra la kontinento. Organismoj indiĝenaj de Antarkto estas multaj tipoj de [[algo]]j, [[bakterio]]j, [[fungo]]j, [[planto]]j, [[protistoj]], kaj kelkaj [[animaloj]], kiaj [[akaro]]j, [[nematodo]]j, [[pingveno]]j, [[Fokuloj|fokoj]] kaj [[tardigradoj]]. Vegetaĵaro, kie ĝi ekzistas, estas [[tundro]]. Kvankam mitoj kaj spekulativaĵoj pri ia ''[[Terra Australis]]'' ("Suda Tero") datas el la antikveco, Antarkto estas notita kie la lasta regiono en la Tero en la registrita historio kiu estis malkovrita kaj koloniigita de homoj, estante la unuafoje vidata nure en 1820 fare de la [[Rusoj|rusaj]] [[esploristo]]j [[Fabian Gottlieb von Bellingshausen]] kaj [[Miĥail Lazarev]] sur la ŝipoj ''[[Vostok (ŝipo)|Vostok]]'' kaj ''[[Mirni (militŝipo)|Mirni]]'', kiuj vidis la [[Fimbul Glacikampo|Fimbulan Glacikampon]]. La kontinento, tamen, restis dumlonge forgesita dum la cetero de la 19a jarcento pro sia malfacila medio, manko de facile alireblaj rimedoj, kaj izoleco. En 1895, la unua konfirmita surteriĝo estis estrita de teamo de [[norvegoj]]. Antarkto estas ''[[de facto]]'' [[Kunposedaĵo (internacia juro)|kunposedaĵo]], regata fare de la koncernaj partoj kiuj havas konsultan statuson ĉe la [[Antarkttraktata Sistemo]]. Dekdu landoj subskribis la Antarkta Traktaton en 1959, kaj 38 subskribis ĝin ekde tiam. Tiu traktato malpermesas militajn aktivaĵojn kaj mineralminadon, malpermesas atomeksplodojn kaj atomruban disponon, subtenas sciencan esploradon, kaj protektas la kontinentan [[ekozono]]n. Pliiĝantaj eksperimentoj estas faritaj de pli ol 4 000 sciencistoj el multaj landoj. {{Portalo|Geografio}} == Etimologio == [[Dosiero:(Venice) Aristotele by Francesco Hayez in gallerie Accademia Venice.jpg|eta|dekstre|"Aristotelo" de [[Francesco Hayez]] (1791–1882). Jam Aristotelo parolis pri antarkta regiono.]] La nomo Antarkto estas la [[Latinigo de greka|latinigita versio]] de la greka kunmetaĵo ἀνταρκτική (ántarktiké), femenino de ἀνταρκτικός (ántarktikós),<ref>Liddell, Henry George; Scott, Robert. "Antarktikos". In Crane, Gregory R. A Greek–English Lexicon. Perseus Digital Library. Tufts University. Alirita la 18an de Novembro 2011.</ref> signife "Malarkton", "malnordon".<ref>Hince, Bernadette (2000). The Antarctic Dictionary. CSIRO Publishing. p. 6. ISBN 978-0-9577471-1-1.</ref> En la helena lingvo ''árktos'' signifas [[urso]]n. Pro tio, Arkto estas la lando sub la konstelacio de la [[Granda Ursino (konstelacio)|Granda Ursino]]. La helena ''anti'' signifas ''kontraŭ'', do Antarkto ([[greke]]: ''Ανταρκτική'') signifas "Malarkton". [[Aristotelo]] skribis en sia libro ''Meteologio'' pri antarkta regiono en ĉ. 350 a.K<ref>Aristotelo. [http://classics.mit.edu/Aristotle/meteorology.2.ii.html Meteorologica.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150627200800/http://classics.mit.edu/Aristotle/meteorology.2.ii.html |date=2015-06-27 }} Book II, Part 5. 350 BC. Angla traduko de E. Webster. Oxford: Clarendon Press, 1923. 140 pp.</ref>. Marino de Tiro laŭdire utiligis la nomon en sia nekonservita mondomapo de la dua jarcento a.K. La romiaj verkintoj [[Higeno (verkisto)|Higeno]] kaj [[Apuleo]] (1-2 jarcentoj a.K.) uzis por la suda poluso la latinigitan grekan nomon ''polus antarcticus''<ref>Hyginus. [https://books.google.com/books?id=GlWM1eMefB8C&printsec=frontcover&hl=bg&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false De astronomia.] Ed. G. Viré. Stuttgart: Teubner, 1992. 176 pp.</ref><ref>Apuleii. [https://books.google.com/books?id=MJ8MAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=bg&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Opera omnia.] Volumen tertium. London: Valpy, 1825. 544 pp.</ref>, de kio derivis la [[Malnovfranca lingvo|malnovfranca]] ''pole antartike'' (moderne ''pôle antarctique'') atestita en 1270, kaj de tie la [[Meza angla lingvo|mezangla]] ''pol antartik'' en teknika disertaĵo el 1391 de [[Geoffrey Chaucer]] (moderne ''Antarctic Pole'')<ref>G. Chaucer. [http://art-bin.com/art/oastro.html A Treatise on the Astrolabe.] Approx. 1391. Ed. W. Skeat. London: N. Trübner, 1872. 188 pp.</ref>. Antaŭ akirado de ĝiaj nunaj geografiaj implicoj, la esprimo estis uzita por aliaj lokoj kiuj povus esti difinitaj kiel "kontraŭoj en la nordo". Ekzemple, la mallongdaŭra franca kolonio establita en [[Brazilo]] en la 16-a jarcento estis nomita "France Antarctique". La unua formala uzo de la nomo "Antarctica" kiel kontinenta nomo en la 1890-aj jaroj estas atribuita al la skota [[Kartografio|kartografo]] John George Bartholomew.<ref>John George Bartholomew and the naming of Antarctica, CAIRT Issue 13, National Library of Scotland, Julio 2008, ISSN 1477-4186, kaj ankaŭ "The Bartholomew Archive". [http://digital.nls.uk/bartholomew/highlights/antarctica.html] Alirita la 4an de Marto 2017.</ref> == Geografio == [[Dosiero:Antarctica surface.jpg|eta|260ra|maldekstra|Reliefo de Antarkto]] Ĉirkaŭ 98 % el tiu kontinenta tero konsistas el [[glaĉero]]j aŭ [[bankizo]], kun [[alto]] inter 2000 kaj 4000 metroj. Preskaŭ 90 % de la monda [[glacio]], tio estas 29 000 000&nbsp;km<SUP>3</SUP>, troviĝas sur Antarkto. La Antarkta bankizo, kun meza [[diko]] de 3 kilometroj, enhavas pli da dolĉa [[akvo]] ol la cetero de la tuta tero. Sed malgraŭ tio, la kontinento estas plejparte [[dezerto]]: malmulte da [[pluvo]] kaj [[neĝo]] falas tie. La [[suda poluso]], ekzemple, ricevas nur po 2 centimetrojn da nova neĝo ĉiujare. Sed la neĝo neniam degelas... En la "sekaj valoj" de Antarkto, pluvo lastfoje falis nur antaŭ 2 milionoj da jaroj. Antarkto estas pli malvarma ol la [[Arkto]], ĉar: # La Arkto estas [[oceano]], ne tero, kaj akvo retenas varmon pli bone ol tero. # Antarkto havas pli da neĝo, kiu reflektas 80 % de la varmo de la Suno. # La meza alto de Antarkto estas 2300 metroj, multe pli alta ol la [[maro]] de la Arkto. Tial la [[aero]] estas pli maldensa, do pli malvarma. # La [[vento]] en Antarkto estas tre forta. La meza vintra temperaturo de Antarkto estas {{GdC|-55}} (218 K). [[Dosiero:Mt Herschel, Antarctica, Jan 2006.jpg|eta|dekstre|260ra|Antarkto.]] Se la neĝo kaj glacio iam degelus: * Antarkto aperus ne kiel unu granda insula kontinento, sed kiel [[insularo]]. * La tero de Antarkto, kiu nun estas subpremita de la glacio, leviĝus 500 metrojn (dum 10 000 jaroj). * [[Dosiero:Leviĝantaj Akvoj Malekvilibritaj glaciaj tavoloj - scivolemo - nasa.webm|eta|Video pri leviĝantaj akvoj kaj la degelo de Antarkto kreita de NASA, tradukita de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]]]La maroj leviĝus je 73 m tutmonde. [[Orienta Antarkto]], ankaŭ nomata '''Granda Antarkto''', konstituas la plimulton (pli-malpli du trionojn) de la Antarkta [[kontinento]]. Ĝi situas oriente de la [[transantarkta montaro]], direkte al la [[Hinda Oceano]]. La teritorio estas la plej malvarma, plej alta, plej venta, plej seka kaj plej izolitaj termaso de la planedo [[Tero]] kaj inkludas kelkajn altegajn [[monto]]jn, krom la [[Antarkta Altebenaĵo|Antarktan Altebenaĵon]]. [[Okcidenta Antarkto]] estas unu el la du ĉefaj regionoj de Antarkto. Temas pri la parto de la kontinento, kiu kuŝas ene de la [[Okcidenta Hemisfero]] inkluzive de la [[Antarkta Duoninsulo]]. Ĝi estas apartigita de [[Orienta Antarkto]] pere de la [[transantarkta montaro]] kaj estas kovrita per la okcidenta [[Antarkta Glacitavolo]]. En Okcidenta Antarkto interalie situas la [[Monto Vinson]] {{nombro|4892}} metrojn alta, kiu estas la plej alta punkto de Antarkto. Antarkto havas bedon de [[karbo]], do la kontinento iam estis varma kaj [[marĉo|marĉa]]. En Antarkto troveblas la plej multaj [[roko]]j alvenintaj de la [[Marso (planedo)|Marso]] al la [[Tero]]. Pro la blanka glacio, [[meteorito]]j estas multe pli videblaj en Antartko ol aliloke. === Orografio === La [[Transantarkta montaro]] estas ĉefa montaro de Antarkto, tiriĝanta en longo ĉirkaŭ 3200&nbsp;km de [[Lando de Viktoria]] super [[Maro de Ross]] ĝis [[Lando de Coats]] super [[Maro de Weddell]]. Transantarkta montaro apartigas Antarkton en [[Orienta Antarkto|Antarkton Orientan]] kaj [[Okcidenta Antarkto|Antarkton Okcidentan]]. * [[Monto Pierre]] estas masivo (2200 m) situanta tuj norde al Monto Goossens en la Montaro Reĝino Fabiola, en Antarkto. * [[Monto Amundsen]] estas [[nunatako]] kiu kuŝas oriente de la Glaĉero Denman, je ĉirkaŭ 20&nbsp;km nordoriente de Monto Sandow. * [[Monto Sidley]] estas la plej alta dormanta vulkano en Antarkto, kaj membro de la Sep Vulkanaj Montopintoj (la plej altaj vulkanoj sur ĉiu el la sep kontinentoj) kun pinta alteco de 4 284 m. === Aliaj geografiaj elementoj === [[Dosiero:King Edward VII Land map.png|eta|maldekstre|210ra|Loko de la Lando Reĝo Eduardo la 7-a (markita oranĝe) ene de la Ross Dependaĵo.]] [[Lando Reĝo Eduardo la 7-a]] aŭ '''Duoninsulo Reĝo Eduardo la 7-a''' estas granda, glacio-kovrita duoninsulo kiun formas la nordokcidenta pinto de la [[Lando de Marie Byrd]]. La duoninsulo projekcias sin en la [[Ross Maro]] inter Golfeto Sulzberger kaj la nordorienta angulo de la [[Ross Glacitavolo]], kaj formas parton de la Ross Dependaĵo. La Duoninsulo Eduardo la 7-a estas limigita de la Ross Glacitavolo sudokcidente, la Okuma Golfeto okcidente, kaj oriente de la Golfeto Sulzberger kaj la Marbordo Saunders, ĉiuj gravaj elementoj de la Ross Maro / [[Suda Oceano]]. La nordokcidenta pinto de la duoninsulo estas la Kabo Colbeck. La Duoninsulo Eduardo la 7-a situas je {{Koord|77|40|S|155|00|W|}}. La [[Maro Amundsen]], branĉo de la [[Suda Oceano]] ĉe la Lando de Marie Byrd en okcidenta Antarkto, kuŝas inter la Kabo Flugofiŝo (nome nordokcidenta pinto de la insulo Thurston) oriente kaj la Kabo Dart en insulo Siple okcidente. La [[Glaĉero Axel Heiberg]] estas vala glaĉero, 48&nbsp;km longa, descendanta el altaj altaĵoj de la Antarkta Altebenaĵo al la Ross Glacitavolo (preskaŭ je marnivelo) inter la Montaro Herbert kaj la Monto Don Pedro Christophersen en la Montaro Reĝino Maud. La [[Glaĉero Amundsen]] ({{Koord|85|35|S|159|00|W|type:glacier_region:AQ|display=inline,title}}) estas grava antarkta [[glaĉero]], ĉirkaŭ 6 al 10&nbsp;km larĝa kaj 128&nbsp;km longa, elfluanta el la [[Antarkta Altebenaĵo]] kie ĝi drenas la areon sude kaj okcidente de la Altebenaĵo Nilsen, kaj descendanta tra la [[Montoj Reĝino Maud]] kaj eniranta en la [[Ross Glacitavolo]] ĝuste okcidente de la MacDonald [[Nunatako]]j. [[Ferrigno Rifto]] estas [[rifto]] kiu estas profunde kaj longe situanta sub glacia fluo Ferrigno en la Lando Ellsworth. La [[Valo Wright]] estas la plej granda laŭ areo de la tri proksimume paralelaj antarktaj sekaj valoj kiuj situas sur la okcidenta marbordo de McMurdo Sound kontraŭ Insulo de Ross. Ĝi kuŝas inter la Valo Viktoria en la nordo kaj la Valo Taylor en la sudo. La malgranda [[Lago Don Juan]] estas malgranda akvoareo situanta en la valo Wright sur Viktoria Lando. Tiu estas konsiderita la plej saleca akvo sur la Tero. [[Lago Vanda]] estas lago en la Valo Wright, en kiun fluas la rivero Onikso. La longo de la lago estas 5 km, kaj la maksimuma profundo estas 69 metroj. == Terhistoria evoluo == [[Dosiero:Snider-Pellegrini Wegener fossil map-de.svg|260ra|eta|Helpe de la bunte reprezentitaj [[Biogeografio|paleobiogeografiaj]] disvastiĝejoj de la [[reptilo]]j ''[[Cynognathus]]'', ''[[Mesosaurus]]'' kaj ''[[Lystrosaurus]]'', kaj tiuj de la [[filiko]] ''[[Glossopteris]]'' rekonstrueblas la ordigo de nuntempe disiĝintaj kontinentoj al [[Gondvano]].]] La terareoj de Antarkto estis antaŭ pli ol 170 milionoj da jaroj parto de la grandkontinento [[Gondvano]] kaj situis sude de la nuntempa pozicio de [[Afriko]]. Post la disiĝo de Gondvano pro la [[kontinenta drivo]] Antarkto malrapide moviĝis suden. Komence de la [[paleogeno]], tio estas antaŭ ĉirkaŭ 65 milionoj da jaroj, kiam la kontinento estis ankoraŭ ligita al la [[aŭstralia kontinento]], ĝia klimato estis ankoraŭ [[Tropikoj|tropika]] ĝis [[Subtropiko|subtropika]]. Pro la kontinenta drivo suden la klimato tamen pli kaj pli malvarmiĝis. Antaŭ ĉirkaŭ 30 milionoj da jaroj estiĝis la unuaj grandaj [[glaciejo]]j. Antaŭ ĉirkaŭ 25 milionoj da jaroj, dum la ŝanĝo de la [[oligoceno]] al la [[mioceno]] malfermiĝis inter Antarkto kaj Sudameriko la [[Drake-pasejo]]. La rezultinta [[Antarkta Ĉirkaŭpolusa Marfluo|antarkta ĉirkaŭpolusa marfluo]] rapidigis la procedon de glaciiĝo kaj la arbaroj kovrintaj ĝis tiam la kontinenton estis neniigitaj. Nur ekde ĉirkaŭ kvin milionoj da jaroj la kontinento estas tute kovrita de dikega glacitavolo. == Historio == === Supozoj kaj alproksimiĝo === [[Dosiero:Typus Orbis Terrarum drawn by Abraham Ortelius.jpg|eta|maldekstra|Mondomapo de [[Abraham Ortelius]], ĉirkaŭ [[1570]].]] Jam longe antaŭ la malkovro de Antarkto en la jaro [[1820]] oni supozis la ekziston de grandega suda [[kontinento]], kiu estus kontraŭpezo al la termasoj sur la norda duonsfero. Tiu kontinento, nomata ''[[Terra australis]]'' troviĝas sur multaj mondomapoj de la komenco de la [[moderna epoko]]. Iuj el tiuj bildigoj, kiel ekzemple la [[mapo de Piri Reis]] el la jaro [[1513]], la mapo de [[Orontius Finaeus]] el la jaro [[1531]], la mapo de [[Gerhard Mercator]] el la jaro [[1569]] aŭ la mapo de [[Philippe Buache]] el la jaro [[1754]], montras similecojn kun la reala situo kaj formo de Antarkto; tial iuj aŭtoroj supozas, ke Antarkto malkovriĝis jam longe antaŭ la oficiala jaro [[1820]]. Ĉefe pri la mapo de Piri Reis temas tamen nek pri la ununura, nek pri la plej logika klarigo. Fakte tamen ne ekzistas pruvoj pri la ĉeesto de homoj en la Antarkto antaŭ la [[19-a jarcento]]. Tamen oni ja entreprenis esplorvojaĝojn al la sudpolusa regiono, tiel la [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] estis verŝajne malkovritaj jam en [[1599]] fare de [[Dirck Gerritz]] aŭ de [[Gabriel de Castilla]] en [[1603]]. [[James Cook]] travojaĝis la sudan oceanon en la jaroj [[1772]] ĝis [[1775]] kaj tiel verŝajne unua trapasis en [[1773]] la [[Polusa cirklo|sudan polusan cirklon]], sed la [[bankizo]] malhelpis lin vidi Antarkton. === Malkovro kaj polusoesploroj === [[Dosiero:James Clark Ross.jpg|eta|dekstra|200ra|James Clark Ross.]] {{Ĉefartikolo|Heroa epoko de antarkta esplorado|Antarktaj ekspedicioj}} Post 1800, fokistoj kaj balenistoj ĉasis en la [[Antarkta Oceano]], kaj certe atingis la kontinenton. La unua dokumentita ekvido de Antarkto okazis la [[28-an de januaro]] [[1820]]. Preskaŭ samtempe okazis la observoj de la kapitano [[Fabian Gottlieb von Bellingshausen|Fabian von Bellingshausen]] de la rusa mararmeo, de la kapitano [[Edward Bransfield]] de la brita mararmeo kaj de la usona fokisto [[Nathaniel Palmer]]. El ili verŝajne Bellingshausen estis la unua. La unua alteriĝo okazis la postan jaron fare de la usona fokisto John Davis, la [[7-an de februaro]] [[1821]]. Pro bonaj veterkondiĉoj la angla maristo [[James Weddell]] atingis la de li nomatan [[Maro de Weddell|maron de Weddell]] je 74°&nbsp;15′&nbsp;sudo. Sekve la franca reĝo postulis de [[Jules Dumont d'Urville]], ke li plibonigu tian rekordon, sed tio sukcesis nur dum la dua provo de la vojaĝo ([[1837]]-[[1838]]), kiam li ekvidis la [[Adelilando|teron de Adelio]]. En [[1838]], la usonano [[Charles Wilkes]] pruvis, ke Antarktio estas vere [[kontinento]]. Post kiam oni trovis la ekzaktan lokon de la magneta [[norda poluso]] en [[1831]], [[James Clark Ross]] ekvojaĝis en [[1839]] per siaj ŝipoj ''[[HMS Erebus]]'' kaj ''[[HMS Terror]]'' al la magneta suda poluso. Serĉante ĝin, Ross ja povis lokigi proksiman pozicion, sed ne atingi ĝin. Li mapigis ankaŭ la [[Maro de Ross|maron de Ross]], kiu poste estis nomata laŭ li. La vera konkero de Antarktio tamen komenciĝis en [[1895]] el la klopodoj de la 6-a internacia geografia kongreso, kiu okazis en la londona ''Imperial Institute''. La [[3-an de aŭgusto]] oni decidis dum tiu kongreso, ke ''"tiu kongreso notas sian opinion, ke la esploro de Antarktaj regionoj estas la plej granda parto de geografia esplorado ankoraŭ farota''"<ref>[[Angle]]: ''„that this Congress record its opinion that the exploration of the Antarctic regions is the greatest piece of geographical exploration still to be undertaken“''</ref> kaj proponis al la sciencistoj de la tuta mondo plani ekspediciojn tien. [[Dosiero:Amundsen-in-ice.jpg|eta|Roald Amundsen.]] La [[11-an de decembro]] [[1911]], la [[Norvegio|norvego]] [[Roald Amundsen]] estris la unuajn homojn, kiuj atingis la [[Suda poluso|sudan poluson]]. {{Citaĵo|''Sovaĝa kiel neniu alia lando de nia Tero, ĝi kuŝas nevidita kaj netretita.''|[[Roald Amundsen]], [[1911]]}} 35 tagojn poste ankaŭ la [[Britujo|brito]] [[Robert Falcon Scott]] atingis la poluson, sed li kaj lia grupo pereis tie. Tiutempe, kiam la tuta mondo ŝajnis jam esplorita, la Antarkto similis al la lasta nekonata loko surtere kaj la konkero de tiu parto de la tero iĝis metaforo de la triumfo de [[imperiismo]]. Tiel diris Leonard Darwin, le prezidanto de la [[Royal Geographical Society]] dum adiaŭa vespermanĝo por [[Robert Falcon Scott]], antaŭ ties ekvojaĝo: {{Citaĵo|''Scott pruvos denove, ke la vireco de nia nacio ne mortas kaj ke la ecoj de niaj prauloj, kiuj gajnis la imperion, daŭre floras inter ni.''<ref>[[Angle]]: „''Scott is going to prove once again that the manhood of our nation is not dead and that the characteristics of our ancestors who won the Empire still flourish among us.''“</ref>|Leonard Darwin}} === Nuntempa loĝantaro === Nuntempe, inter 1 000 kaj 4 000 [[sciencisto]]j de proksimume 29 malsamaj landoj loĝas en esploraj stacioj en Antarkto, depende de la sezonoj, sed Antarkto ne havas konstantan loĝantaron. Ĉiujare, pli ol 10 000 turistoj vizitas Antarkton. == Flaŭro kaj faŭno == === Bestoj === {{Ĉefartikolo|Antarkta ekozono}} [[Dosiero:Emperor penguin.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|[[Imperiestra pingveno|Imperiestraj pingvenoj]] en [[Maro de Ross]], Antarkto.]] [[Marsupiulo]]j iam loĝis en Antarkto. Ili alvenis al Antarkto el [[Aŭstralio]] dum la [[eoceno]], kiam la du kontinentoj estis ankoraŭ kunligitaj. Antarkto ne disiĝis de [[Aŭstralio]] antaŭ la [[Mioceno]]. La kontinento nun estas plejparte loĝejo de [[baleno]]j, [[foko]]j, [[pingveno]]j kaj aliaj birdoj. [[Sciencisto]]j, do [[homo]]j, estas la nuraj grandaj animaloj, kiuj nun loĝas en la kerno de la kontinento. Malmultaj surteraj [[vertebrulo]]j loĝas en Antarkto.<ref>{{Cite web|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|title=Land Animals of Antarctica|author=British Antarctic Survey|publisher=Natural Environment Research Council|accessdate=9a de Novembro 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|archivedate=7a de Oktobro 2008|deadurl=no|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php|arkivdato=2008-10-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007225336/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/land_animals/index.php |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> Senvertebruloj estas mikroskopaj [[akaro]]j kiel la ''[[Alaskozetes antarcticus]]'', [[laŭso]]j, [[nematodoj]], [[tardigradoj]], [[rotiferoj]], [[krilo]] kaj [[vostsaltuloj]]. La neflugkapabla malgranda [[muŝo]] ''[[Belgica antarctica]]'', ĝis 6 mm granda, estas la plej granda pure surtera animalo en Antarkto.<ref>{{Cite web|title=Antarctic Bestiary – Terrestrial Animals|url=http://www.units.muohio.edu/cryolab/education/antarcticbestiary_terrestrial.htm#Belgica|publisher=Laboratory for Ecophysiological Cryobiology, Miami University|accessdate=22a de Oktobro 2011|author=Sandro, Luke|author2=Constible, Juanita}}</ref> La [[neĝa petrelo]] estas unu el nure tri birdoj kiuj reproduktiĝas nur en Antarkto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3876&m=1|titolo=Snow Petrel Pagodroma nivea|alirdato=20a de Oktobro 2009|eldoninto=BirdLife International}}</ref> Kelkaj specioj de marbestoj ekzistas kaj dependas, rekte aŭ nerekte, el la fitoplanktono. Antarkta marvivo inkludas [[pingveno]]jn, [[blua baleno|bluajn balenojn]], [[Granda orcino|orkojn]], [[Kolosa kalmaro|kolosajn kalmarojn]] kaj [[felfoko]]jn. La [[imperiestra pingveno]] estas la nura pingveno kiu reproduktiĝas dum la vintro en Antarkto, dum la [[Adelia pingveno]] reproduktiĝas pli sude ol ajna alia pingveno. La [[flavtufa pingveno]] havas distingigajn plumojn ĉirkaŭ la okuloj, kio havigas la aspekton de prilaboritaj okulharoj. Ankaŭ la [[Reĝa pingveno|reĝaj pingvenoj]], la [[Mentonbenda pingveno|mentonbendaj pingvenoj]], kaj la [[Papua pingveno|papuaj pingvenoj]] reproduktiĝas en Antarkto. La [[Antarkta marurso]] estis [[troĉasado|troĉasita]] en la 18a kaj 19a jarcentoj pro ties felo fare de fokoĉasistoj el Usono kaj el la Unuiĝinta Reĝlando. La [[Vedela foko]], nome "[[Fokedoj|vera foko]]", estas nomita laŭ [[James Weddell|Sir James Weddell]], komandanto de britaj fokoĉasaj ekspedicioj en la [[Maro de Weddell]]. [[Antarkta krilo]], kiu ariĝas en grandaj [[Fiŝaro|arkvantoj]], estas la [[ŝlosila specio]] de la [[ekosistemo]] de la [[Suda Oceano]], kaj estas grava manĝebla organismo por balenoj, fokoj, [[marleopardo]]j, felfokoj, [[kalmaroj]], [[Notothenioidei|glacifiŝoj]], pingvenoj, [[albatrosoj]] kaj multaj aliaj birdoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|title=Creatures of Antarctica|accessdate=6a de Februaro 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|archivedate=14a de Februaro 2005|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm|arkivdato=2005-02-14}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |date=2005-02-14 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050214015049/http://www.knet.co.za/antarctica/fauna_and_flora.htm |arkivdato=2005-02-14 }}</ref> Censo de marvivo farita dum la [[Internacia Polusjaro]] kaj kiu engaĝigis ĉirkaŭ 500 esploristojn estis publikigita en 2010. La esplorado estas parto de la tutmonda [[Censo de Marvivo]] kaj ĝi malkovris kelkajn rimarkindajn trovitaĵojn. Pli ol 235 maraj organismoj vivas en ambaŭ polusaj regionoj, kaj por tio ili pontis super la spaco de 12 000 km. Grandaj animaloj kiaj kelkaj cetacoj kaj birdoj faras tiun veturadon ĉiujare. Pli surpriza estas la fakto ke oni trovis malgrandajn formojn de vivo kia [[markukumo]]j, kaj marhelikoj en ambaŭ polusaj oceanoj. Variaj faktoroj povas helpi en ties distribuado – tre uniformaj temperaturoj en la profunda oceano ĉe la polusoj kaj en la ekvatoro kiuj diferencas laŭ ne pli ol 5 {{GdC|}}, kaj la ĉefaj marfluaj sistemoj aŭ maraj transportaj bendoj kiuj transportas ovojn kaj larvajn stadiojn.<ref>{{Cite news|last=Kinver|first=Mark|date=15a de Februaro 2009|title=Ice oceans 'are not poles apart'|newspaper=BBC News|publisher=British Broadcasting Corporation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7888558.stm|accessdate=22a de Oktobro 2011}}</ref> === Fungoj === [[Dosiero:Lichen squamulose.jpg|eta|Ĉirkaŭ 400 specioj de [[likeno]]-n-formantaj fungoj estas konataj kiel ekzistantaj en Antarkto.]] Ĉirkaŭ 1 150 specioj de fungoj estis registritaj el Antarkto, el kiuj ĉirkaŭ 750 estas ne-liken-formanta kaj 400 estas liken-formantaj.<ref name="basplants" /><ref>{{Cite journal|author=Bridge, Paul D.|author2=Spooner, Brian M.|author3=Roberts, Peter J.|date=2008|title=Non-lichenized fungi from the Antarctic region|journal=Mycotaxon|volume=106|pages=485–490|url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm|accessdate=22a de Oktobro 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811210358/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm|arkivdato=2013-08-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811210358/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0485.htm |arkivdato=2013-08-11 }}</ref> Kelkaj el tiuj specioj estas [[endolito|kriptoendolitoj]] kiel rezulto de evolucio en tre ekstremaj kondiĉoj, kaj estis grave kontribuintaj al ŝanĝo de la impresaj rok-formacioj de la [[Sekaj Valoj McMurdo]] kaj ĉirkaŭaj montaroj. La ŝajne simpla morfologio, malmulte diferencaj strukturoj, metabolaj sistemoj kaj enzimoj ankoraŭ aktivaj je tre malaltaj temperaturoj, kaj limigitaj vivocikloj montritaj de tiaj fungoj faras ilin partikulare taŭgaj por akraj medioj kiaj la Sekaj Valoj McMurdo. Partikulare, ties dik-muraj kaj forte melanigitaj ĉeloj faras ilin rezistaj al la [[ultraviola radiado]]. Tiuj trajtoj povas ankaŭ esti observataj en algoj kaj [[cianobakterio]]j, kio sugestas ke tiuj estas adaptaĵoj al la kondiĉoj kiuj hegemonias en Antarkto. Tio estis kondukinta al la spekulado ke, se vivo iam estis sur [[Marso (planedo)|Marso]], ĝi povus aspekti simila al la Antarktaj fungoj kiaj ''[[Cryomyces antarcticus]]'', kaj ''[[Cryomyces minteri]]''.<ref>{{Cite web|url=http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf|title=Survival of Black Fungi in Space, Preliminary Results|author=Onofri, S.|author2=Selbmann, L.|author3=Zucconi, L.|author4=Scalzi, G.|author5=Venkateswaran, K.J.|author6=de la Torre, R.|author7=de Vera, J.-P.|author8=Ott, S.|author9=Rabbow, E.|author10=Horneck, G.|last-author-amp=yes|accessdate=13a de Marto 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224111222/http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf|archivedate=2021-02-24}} {{Citaĵo el la reto |url=http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-03-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210224111222/http://blackyeast2010.bf.uni-lj.si/fileadmin/userfiles/Lectures/Onofri.pdf |arkivdato=2021-02-24 }}</ref> Kelkaj el tiuj fungoj estas ankaŭ ŝajne endemiaj el Antarkto. Endemiaj Antarktaj fungoj inkludas ankaŭ kelkajn sterko-loĝantaj specioj kiuj devis evolui kiel reago al la duobla defio de ekstrema malvarmo dum kreskas en [[sterko]], kaj la neceso survivi pasadon tra la [[intesto]] de varm-sangaj animaloj.<ref>{{Cite journal|author=de Hoog, G.S.|date=2005|title=Fungi of the Antarctic: evolution under extreme conditions|journal=Studies in Mycology|volume=51|pages=1–79}}</ref> === Plantoj === La klimato de Antarkto ne permesas la formadon de etenda vegetaĵaro. Kombino de frostigaj temperaturoj, malriĉa [[grundo]]-kvalito, manko de humideco, kaj manko de sunlumo malhelpas la plantokreskon. Kiel rezulto, la diverseco de plantavivo estas tre malalta kaj limigita en distribuado. La [[flaŭro]] de la kontinento ege konsistas el [[briofito]]j. Estas ĉirkaŭ 100 specioj de [[musko]]j kaj 25 specioj de [[hepatikoj]], sed nur tri specioj de [[Angiospermoj|angiospermaj]] [[planto]]j, ĉiuj el kiuj troviĝas en la Antarkta Duoninsulo: ''[[Deschampsia antarctica]]'' (Antarkta hararherbo), ''[[Colobanthus quitensis]]'' (Antarkta perloherbo) kaj la ne-indiĝena ''[[Poa annua]]'' (unujara bluherbo).<ref>{{Cite journal|doi=10.1017/S0032247414000916|title=''Poa annua'' L. in the maritime Antarctic: an overview|url=http://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Chwedorzewska/publication/270217066_Poa_annua_L._in_the_maritime_Antarctic_an_overview/links/54a30c080cf267bdb9042e47.pdf|journal=Polar Record |volume =51|issue =6 |date=2015|pages=637–643|author=Chwedorzewska, K.J. | issn = 0032-2474 }}</ref> La kresko estas limigita al malmultaj semajnoj en la somero.<ref name="basplants">{{Cite web|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/wildlife/plants/index.php|title=Plants of Antarctica|author=British Antarctic Survey|publisher=Natural Environment Research Council|accessdate=12a de Julio 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607115623/http://www.antarctica.ac.uk//about_antarctica/wildlife/plants/index.php|archivedate=7a de Junio 2011 |deadurl=no}}</ref><ref name="aadplants">{{Cite web|url=http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/fact-files/plants|title=Antarctic Wildlife|author=Australian Antarctic Division|publisher=Government of Australia|accessdate=27a de Septembro 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100828190048/http://www.antarctica.gov.au/about-antarctica/fact-files/plants|archivedate=28a de Aŭgusto 2010 |deadurl=no}}</ref> == Politika situacio == [[Dosiero:Booth and Mount Scott.jpg|eta|260ra|dekstra|Monto Scott en Antarkto.]] En la [[20-a jarcento]] sep ŝtatoj postulis teritoriojn en Antarktio, ĉu pro [[malkovro]], ĉu pro posedo de lando pli norde de la suda poluso. Tiuj landoj estis: * [[Argentino]] * [[Aŭstralio]] * [[Britio]] * [[Ĉilio]] * [[Francio]] * [[Nov-Zelando]] * [[Norvegio]]. Tio okazis spite al la [[Antarkta traktato]] de [[1959]], laŭ kiu neniu regno rajtas posedi areojn tie - Antarktio estu la ununura kontinento virga, apartenanta al la [[naturo]] kaj ne al la homoj. La ceteraj regnoj ne akceptis tiujn postulojn. === Terenopostuloj === {{Ĉefartikolo|Teritoriaj postuloj en Antarkto}} [[Dosiero:Karte antarktis2.png|eta|dekstra|300ra|Antarkto, geografio, terenpostuloj kaj esplorejoj]] Kvankam la antarkta traktato malpermesas terenpostulojn en la Antarkto, ili tamen ekzistas, sed estis per valido de la traktato "frostigitaj". Aliaj terenpostuloj ne estas permesitaj laŭ la traktataro. Tiel la antarkta traktato ne finsolvis la politikajn postulojn. Antarkto estis neniam vere koloniita kaj ne havas centran registaron. Iuj ŝtatoj postulas terenojn en Antarkto (listigitaj kun longitudoj): * {{Argentino}} (25°U ĝis 74°U, anoncita en [[1943]], parte postulita ankaŭ de Britio, Ĉilio kaj Brazilo) kiel parto de la [[provinco]] [[Fajrolando]] * {{Aŭstralio}} (160°E ĝis 142°E kaj 136°E ĝis 45°E, [[1933]])<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3358 |titolo=Australian Antarctic Division – Australian environmental law and guidelines<!-- Bot generated title --> |alirdato=2017-03-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090519011927/http://www.aad.gov.au/default.asp?casid=3358 |arkivdato=2009-05-19 }}</ref> * {{Brazilo}} (28°U ĝis 53°U, [[1986]], parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio) * {{Ĉilio}} (53°U ĝis 90°U, [[1924]], parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio) * {{Francio}} (142°E ĝis 136°E, [[1924]]) * {{Nov-Zelando}} (150°U ĝis 160°E, [[1923]])<ref name="stuffSunday">Hotere, Andrea. [http://www.stuff.co.nz/stuff/sundaystartimes/3902305a6442.html "South Pole death file still open".] ''Sunday Star Times'', December 17, 2006. Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="DPA">Deutsche Presse-Agentur. [http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php "Death of Australian astrophysicist an Antarctic whodunnit".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070901103854/http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php |date=2007-09-01 }} ''Monstersandcritics.com'', December 14, 2006. Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="TelegraphChapman">Chapman, Paul. [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/12/14/wpole14.xml "New Zealand Probes What May Be First South Pole Murder".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070327103228/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2006%2F12%2F14%2Fwpole14.xml |date=2007-03-27 }} ''The Daily Telegraph'', (December 14, 2006), reprinted in [http://www.nysun.com/article/45132 ''The New York Sun''] (December 19, 2006). Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="nzherald">Booker, Jarrod. [http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10415310&ref=rss "South Pole scientist may have been poisoned".] ''The New Zealand Herald'', (December 14, 2006). Retrieved on December 19, 2006.</ref><ref name="Sunday Star Times Jan21">[http://www.stuff.co.nz/3935255a11.html "South Pole Death Mystery – Who killed Rodney Marks?"] ''Sunday Star Times'' (January 21, 2007)</ref> * {{Norvegio}} (45°E ĝis 20°U, [[1938]]) * {{Britio}} (20°U ĝis 80°U, [[1908]], parte postulita ankaŭ de Argentino, Brazilo kaj Ĉilio) Nuntempe ne ekzistas aliaj postuloj, sed [[Usono]], [[Rusio]] kaj iaj aliaj ŝtatoj rezervas la rajton pri iama postulo. [[Ross Dependaĵo]] estas regiono de Antarkto difinita de sektoro originanta en la [[Suda Poluso]], pasante laŭlonge de longitudoj 160° oriente al 150° okcidente, kaj fine ĉe latitudo 60° suda. Ĝi estas postulita de [[Novzelando]]. Ĉar la [[Antarkta Traktato]] ekvalidiĝis en 1961, kies Artikolo IV asertas: "Neniu ago aŭ aktiveco okazanta dum ĉi Traktato validos konstitutos bazon por aserti, subteni aŭ malakcepti postulon al teritoria suvereneco en Antarkto aŭ krej ajnan rajton de suvereneco en Antarkto," plej landoj ne agnoskas teritorian postulon en Antarkto. === Flagoj === Pro la eksterordinara karaktero de la teritorio - nura kiu laŭ [[internacia juro]] kaj la [[Antarkta Traktato]] apartenas al neniu ŝtato, ankaŭ neniu [[flago]] oficiale estas hisita en la kontinento, kvankam estis almenaŭ ok flagoproponoj, inklude tiun kiu reprezentas la Antarktan Traktaton, krom kvin por la postulitaj teritorioj.<ref>José M. Rodríguez, "La flago de la blanka kontinento", en [[VENTO (gazeto)|VENTO]], numero 11, (aŭgusto 2022), pp. 3-12.</ref> == Esperanto en Antarkto == En Majo 2022 la unua Esperanto klubo de Antarkto estis fondita en la [[Polusa stacio Amundsen-Scott]].<ref>Anonco de Esperanto klubo en Antarkto en Instagramo de la Uzanto "Celas" [https://www.instagram.com/p/CdfZmkQuTjS/]</ref> {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gonzalez M.J. 1956 : Lukto de la antarktaj ekspedicioj, ''[[Geografia Revuo]]'', 1(1), 13-15 * Anonimo 1957 : La unua transiro de la Antarkto, ''Geografia Revuo'', 2(2), 22-23 * Ivanov, L. [http://livingston-island.weebly.com/ General Geography and History of Livingston Island.] In: ''Bulgarian Antarctic Research: A Synthesis''. Eds. C. Pimpirev kaj N. Chipev. Sofia: St. Kliment Ohridski University Press, 2015. pp.&nbsp;17–28. ISBN 978-954-07-3939-7 == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Livingston-Greenwich-map.jpg|eta|Mapo de la insuloj Livingston kaj Greenwich.]] [[Dosiero:1956 Geografia Revuo 1(1) 13.jpg|eta|Mapo de Antarkto (Geografia Revuo, 1956).]] * [[Antarkta ekozono]] * [[Antarkta Konverĝareo]] * [[Antarkta flaŭro]] * [[Antarkta traktato]] * [[Glacio]] * [[Flosanta glacimonto]] * [[Glaĉero]] * [[Krilo]] * [[Fokuloj]] * [[Marleono]] * [[Marleopardo]] * [[Listo de aŭstraliaj kaj antarktaj dinosaŭroj]] * [[Listo de vulkanoj de Antarkto]] * [[Arkto]] * [[Flosglacio]] * [[Monto Erebus]] * [[Naĝanta glacimonto]] * [[Listo de polusesploristoj]] * [[2404 Antarctica]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Antarctica|n=Portalo:Antarkto|ReVo=antark}} * [http://dokumentarioj.blogsome.com/2006/11/21/p8/ Dokumenta filmo pri nuntempaj strebadoj dividi Antarkton (en Esperanto)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070102091201/http://dokumentarioj.blogsome.com/2006/11/21/p8/ |date=2007-01-02 }} * [http://www.scar.org retejo de da Scienca Komitato pri Antarkta Esploro] * [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ay.html La monda faktolibro de CIA pri Antarkto (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051029213557/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ay.html |date=2005-10-29 }} * [http://www.comnap.aq Retejo de la konsilio de estroj de naciaj antarktaj programoj] * [http://www.antarctica.ac.uk Brita retejo pri la Antarkta topografio] {{Trad|en|Antarctica|768478233|es|Antártida|97323998}} {{Kontinentoj}} {{Havenda artikolo|Antarkto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Antarkto| ]] [[Kategorio:9-a oficiala aldono]] dr7by68bj8owp21p8maymu9cwpgn6zz Argentino 0 92 9442119 9434638 2026-07-30T22:09:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442119 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = República Argentina |eonomo = Argentina Respubliko |nacia devizo = En unión y libertad <br /> En unio kaj libereco |lokigo-bildo = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 250 | dosiero1 = ARG orthographic.svg | dosiero2 = Argentina.svg | piedlinio = }} |lingvoj = |religio = [[Romkatolika Eklezio|katolikismo]] (70%) <br /> [[protestantismo]] (9%) |km2 = 2780400 |akvo = 1.1 |loĝantaro = 40677348 |loĝantaro-jaro=[[2008]] |referenco por loĝantaro={{citaĵo el la reto|url= http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyecciones_provinciales_vol31.pdf|titolo= Proyecciones provinciales de población por sexo y grupos de edad 2001-2015|alirdato= 24-a de junio 2008|aŭtoro= PÉREZ, Gustavo|formato= pdf|eldoninto= [[INDEC]]|paĝoj= 16|lingvo= hispane|arkivurl= https://web.archive.org/web/20051109220300/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyecciones_provinciales_vol31.pdf|arkivdato= 2005-11-09}} |loĝdenso = 14.6 |vivlongeco = 77 |valuta kodo = ARS |landkodo = AR |politika sistemo = [[Federacio|Federala]] [[prezidenta respubliko]] |ĉefministro = |nacia tago = [[25-a de majo]] |sendependeco = [[9-a de julio]] [[1816]] |de kiu = [[Hispanio]] |esperanto-asocio = [[Argentina Esperanto-Ligo]] |MEP = [[Usona dolaro|$]]878,2 miliardo<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=213&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=10&pr.y=18|titolo=Argentina|eldoninto=International Monetary Fund|alirdato=1-a de oktobro 2009}}</ref> |MEP jaro = 2014 |MEP pokapa = $ 21.542 }} '''Argentino'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Argentino_kd Argentino] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref>, oficiale la '''Argentina Respubliko''' ({{Lang-es|República Argentina}}), estas ŝtato en [[Sudameriko]], konstituciigita kiel [[federacio]] de 23 provincoj kaj [[aŭtonoma urbo]], [[Bonaero]]. Ĝiaj najbaroj estas [[Ĉilio]] (sude kaj okcidente), [[Bolivio]] (norde), [[Paragvajo]] (norde kaj nordoriente), [[Brazilo]] (nordoriente) kaj [[Urugvajo]] (oriente). Ĝi ankaŭ havas longan marbordon de la Atlantiko. Politike ĝi estas [[federacio|federacia]] respubliko, kiu havas 23 provincojn kaj unu federacian distrikton. Nuntempe, Argentino estas ŝtato, kiu havas fortan ekonomikan evoluon. Post la severa ekonomika krizo de la jaro [[2001]], ĝia registaro kaj ekonomio renormaliĝis kaj nun la lando povas denove rigardi la estontecon kun espero. Laŭ sia [[indekso de homa disvolviĝo]] Argentino estas la dua plej avancinta lando de Sud-Ameriko.<ref>{{citaĵo el la reto|url= http://hdr.undp.org/en/media/hdr_20072008_en_complete.pdf|titolo= Human Development Report |alirdato= 19-a de junio 2008 |jaro= 2007|formato= PDF |eldoninto= United Nations Development Programme|lingvo= angle}}</ref> Aĉetpovo de la loĝantaro estas taksata kiel 23-a inter la ŝtatoj de la mondo.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://hdrstats.undp.org/indicators/5.html|titolo=International GDP ranking|lingvo=angle|alirdato=2009-11-08|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090227061134/http://hdrstats.undp.org/indicators/5.html|arkivdato=2009-02-27}}</ref> La areo de Argentino estas 2.766.890&nbsp;km², kaj situas inter la ''Andoj'' Montaro (okcidente) kaj la [[Atlantiko]] (oriente). Ĝi estas la dua en la listo de plej grandaj landoj el [[Suda Ameriko]], kaj la oka en la listo de plej grandaj landoj el la mondo. La ŝtato postulas posedon de la nune [[Britio|britaj]] [[Falklandoj|''Falkland Islands'']] (aŭ hispane ''Islas Malvinas'' nome [[Malvinoj]]) kaj la posedon de la insuloj ''Georgia del Sur'' kaj la insuloj ''Sandviĉoj''. Ĝi ankaŭ volas posedi 969.464&nbsp;km² de la [[Antarkto]], sed kelkaj partoj de la antarkta teritorio postulita de Argentino estas ankaŭ proklamataj teritorio de [[Britio]] kaj [[Ĉilio]] respektive. Antarkto estas tamen gardata kiel internacia „nenies“ tero laŭ interkonsento de pluraj ŝtatoj. Ĝi estas la [[hispana lingvo|hispanparolanta]] lando plej etenda de la planedo, la dua plej granda de Latinameriko, la kvara en la amerika kontinento kaj la oka en la mondo, se konsideri nur la kontinentan areon sub fakta suvereneco. Se konsideri la postulitan areon, ties totalo estus 3.761.274&nbsp;km², kio igus ĝin la sepa plej etenda lando de la mondo. == Etimologio == La tuta nomo de la lando estas, [[hispane]], ''República Argentina'' (/re'publika aɾxen'tina/). Ankaŭ estas, por kelkaj celoj, uzata la nomo ''Nación Argentina'' (Argentina Nacio). La nomo ''Argentina'' devenas el la [[latina lingvo]] (''argentum'') kio signifas „[[arĝento]]“. Kiam la unuaj hispanaj konkerantoj trovis la ''Río de la Plata'' (arĝentan riveron), oni nomis ĝin ''Mar Dulce'' (dolĉa maro). La indiĝenoj donis arĝentajn donacojn al la personoj, kiuj postvivis terurajn tagojn sub rego de la ŝipestro [[Juan Díaz de Solís]]. La kredo pri arĝenta monto alvenis al Hispanio ĉirkaŭ la jaro [[1524]], kaj ĝia nomo ''Sierra del Plata'' estis unue registrita sur [[Venecio|venecia]] mapo en [[1536]]. Sur ĉi tiu arĝentejo estis fondita la vilaĝo ''[[Potosí]]''. Poste, iu arĝentoserĉanto sekvante la riverojn [[Paraná (rivero)|Paraná]] kaj [[Pilcomayo (rivero)|Pilkomajo]], trovis nur teritorion jam reklamitan de la serĉantoj kiuj alvenis el [[Lima]], la ĉefurbo de la ''Virreynato''. La nomo de la lando estas aktive uzata ekde [[1612]], kiam ĝi aperis en la libro ''Historia del descubrimiento, población y conquista del Río de la Plata'' (Historio pri la trovo, loĝiĝo kaj konkero de la ''Río de la Plata''), verkita de [[Ruy Díaz de Guzmán]]. En tiu libro la teritorio estis nomita ''Tierra Argentina'' (arĝenta teritorio). == Geografio == {{Ĉefartikolo|Geografio de Argentino}} === Areo === [[Dosiero:Argentine map of Argentina.png|eta|Mapo de Argentino kiu inkludas teritoriajn postulojn pri la [[Malvinoj]], la [[Aŭroroj]], la [[Sud-Georgioj]], la [[Sud-Sandviĉinsuloj]] kaj la [[Argentina Antarkta Teritorio|Argentina Antarkto]].]] La teritorio de Argentino estas la dua plej granda en [[Sudameriko]] kaj la [[Listo de landoj laŭ areo|oka]] en la mondo. Ĝi estas formata de amerika sektoro kaj alia [[Argentina Antarkta Teritorio|antarkta]] (kies suvereneco estas postulita). La areo de la [[Ameriko|amerika sektoro]] de Argentino havas 2&nbsp;795&nbsp;677&nbsp;km². El tiuj, 2.780.400&nbsp;km² korespondas al la landa teritorio sub fakta suvereneco, tio estas, la urbo [[Bonaero]], la 22&nbsp;[[Provincoj de Argentino|kontinentaj argentinaj provincoj]] kaj la departementoj [[Ushuaia]] kaj [[Río Grande]] de [[provinco de Fajrolando, Antarkto kaj Insuloj de Suda Atlantiko|Fajrolando]]. La resto estas konstituata de la arkipelagoj sub konflikto kontraŭ [[Unuiĝinta Reĝlando]], kiu kontrolas ilin ''[[de facto]]''; tio inkludas 11.410&nbsp;km² de [[Malvinoj]] (Falklandoj), 3560&nbsp;km² de [[Sud-Georgioj]], kaj 307&nbsp;km² de [[Sud-Sandviĉinsuloj]]. Tiuj tri arkipelagoj formas parton de la [[Insuloj de Suda Atlantiko]]. La areo de la [[Antarkto|antarkta sektoro]] — nome areo sub la principoj de la [[Antarkta traktato]] — estas 965&nbsp;597&nbsp;km²; tiuj korespondas al la [[Argentina Antarkta Teritorio|Argentina Antarkto]] (postulita teritorio), inkludita kiel departemento de la provinco de Fajrolando aŭ Fuegio. Krome, tiu areo inkludas la areojn de la [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] kaj de la [[Sudaj Orkadoj]]. La totala areo de Argentino, sumita ambaŭ sektorojn kaj amerika kaj antarkta, totalas 3&nbsp;761&nbsp;274&nbsp;km² inklude la postulitajn teritoriojn. En tiu kvanto oni inkludas nek la oceanan argentinan strion de 200&nbsp;marmejloj ([[ekskluziva ekonomia zono]]), nek la [[kontinentbreto]]n (kiu korespondas grandkvante al la [[Argentina Maro]]), nek la argentinan sektoron de la [[Plata-Rivero]]. === Situo === Argentino estas situanta en la sudo de la kontinento [[Ameriko]], kaj formas parton de la [[Suda Konuso]] kun Ĉilio, Urugvajo, Paragvajo kaj suda Brazilo.<ref name="igm01">Laŭ [http://www.igm.gov.ar/node/114 «Datos geográficos sobresalientes de la República Argentina»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080726235258/http://www.igm.gov.ar/node/114 |date=2008-07-26 }}, artikolo en la retejo de la [[Instituto Geográfico Nacional (Argentino)|Nacia Geografia Instituto]].</ref> * Limas norde kun Bolivio kaj Paragvajo. La limon kun Bolivio markas la montaro Koĉinoka, la riveroj Grande de San Juan, [[rivero Bermejo|Bermejo]], [[rivero Grande de Tarija|Grande de Tarija]], [[rivero Itauo|Itauo]] kaj [[rivero Pilkomajo|Pilkomajo]] kaj la paralelo 22; same kiel parto fiksita de la traktato de [[1889]], per kiu Argentino rezignis pri postulo al provinco Tarija ŝanĝe de la [[Punao (vegetaĵaro)|Punao]] de [[Atakamo]]. La limon de Paragvajo markas la riveroj Pilkomajo, [[rivero Paragvajo|Paragvajo]] kaj [[rivero Paranao|Paranao]] laŭ du diversaj traktatoj (inter kiuj unu kun partopreno de la usona prezidento [[Rutherford B. Hayes|Hayes]]), ambaŭ de [[1876]].<ref name="igm01" /> * Limas oriente kun Brazilo, kun Urugvajo, la [[Rivero Plata]] kaj la [[Argentina Maro]]. La limo kun Brazilo estas markita ankaŭ laŭ traktato kun interveno de usona prezidento [[Grover Cleveland|Cleveland pri Misiones (1895)]], kaj estas farata de la riveroj [[rivero Iguazuo|Iguazuo]], [[rivero San Antonio (Misiones)|San Antonio]], [[rivero Pepirio Guazuo|Pepirio Guazuo]] kaj [[rivero Urugvajo|Urugvajo]]. La limoj kun Urugvajo estas markataj de la samnoma rivero kaj tiu Plata, limoj interkonsentitaj de la Traktato de la [[Plata-Rivero]].<ref name="igm01" /> * Limas okcidente kun Ĉilio, kun kiu la limo estas konstituita plejparte de [[Andoj]], laŭ la Traktatoj de [[1881]], [[1899]] kaj [[1995]], kaj britaj traktatoj de [[1902]] (Patagoniaj Andoj). La [[Konflikto Beagle]] pri la [[Kanalo Beagle]] estis solvita pere de papa perado akceptita de ambaŭ landoj.<ref name="igm01" /> * La plej suda pinto el la teritorio amerika alvenas pere de jurisdikciaj akvoj ĝis la [[Drake-pasejo]], kiu unuigas la oceanojn kaj Atlantikon kaj [[Pacifiko]]n.<ref name="igm01" /> * Laŭ la publikaĵo ''Limits of ocean and seas'' de 1953 de la [[Internacia Hidrografia Organizo]] Argentino posedas ankaŭ du malgrandajn sektorojn apartenantaj al Suda Pacifiko: nome malgranda kojno sude de la [[Santa Cruz (Argentino)|provinco Santa Cruz]] formita el [[Terlango Dungeness]], [[Kabo Vírgenes]] kaj [[Kabo Sankta Spirito]]; kaj, pli etende inkludas nedirite, la akvojn, marbordojn kaj insulojn de la argentina patro de la Kanalo Beagle, sudokcidente de [[Provinco de Fajrolando, Antarkto kaj Insuloj de Suda Atlantiko|Fajrolando]].<ref name="IHO1953">http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf|date=2011-10-08}} Limits of Oceans and Seas Alirita la 12-an de oktobro 2010, [http://www.iho.int/english/home/][[International Hydrographic Organization]] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110504104240/http://www.iho.int/english/home/|date=2011-05-04}} 3-a eldono, 1953, Imp. Monégasque, Monte Carlo, Monako, angla</ref> Tamen, la projekto de la 4a eldono de ''Limits of ocean and seas'' de 2001 pasas al la Terlango Dungeness la interoceanan limon, klarigante ke tio estis interkonsentita de Argentino kaj Ĉilio en 1984.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.iho-ohi.net/mtg_docs/circular_letters/spanish/2001/Cl55s.pdf |titolo=Circular C55 de 2001 de la OHI |alirdato=2014-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924033333/http://www.iho-ohi.net/mtg_docs/circular_letters/spanish/2001/Cl55s.pdf |arkivdato=2015-09-24 }}</ref> Pri la kanalo Beagle, Argentino ne konsideras ĝin inkludita en iu oceano. La eksterakva teritorio sub efektiva suvereneco de Argentino etendiĝas tra pli ol 33° de latitudo inter ties norda kaj suda pintoj, kaj tra preskaŭ 20° de longitudo de oriento al okcidento. Laŭ la retejo de la [[Instituto Geográfico Nacional (Argentino)|Nacia Geografia Instituto]],<ref>[http://www.ign.gob.ar/republica_argentina Datos Republica Argentina]</ref> ĝi havas 1423&nbsp;km de oriento al okcidento kaj 3694&nbsp;km de longo de nordo al sudo, klarigante ke la plej foraj pintoj estas la jenaj: oriente, pinto situanta ĉe la urbo [[Bernardo de Irigoyen (Misiones)|Bernardo de Irigoyen]], en la [[provinco Misiones]], ĉe {{Koord|26|15|15|S|53|38|52|O}}; okcidente — pinto okcidente de la monto Bertrand aŭ Agassiz Norte en la [[Nacia parko Los Glaciares]], [[Santa Cruz (Argentino)|provinco Santa Cruz]]: {{Koord|50|01|00|S|73|34|00|O}}; norde — la kunfluo de la riveroj Grande de San Juan kaj Mojinete, en la provinco [[Jujuy]] ĉe {{Koord|21|46|50|S|66|13|10|O}}; kaj sude — la [[Kabo San Pío]], sude de la [[Granda Insulo de Fajrolando]], ĉe {{Koord|55|03|00|S|66|31|00|O}}. Tamen, la retejo de la Subsekretario de Katastro de Fajrolando indikas, ke la kabo [[Punta Falsa]] {{Koord|55|03|34|S|66|26|29|O}} kaj la Blanka Insuleto {{Koord|55|03|51|S|66|33|06|O}} troviĝas ankaŭ pli sude ol Kabo San Pío.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tierradelfuego.gov.ar/catastro/mapas/toponimia.pdf |titolo=Subsekretario de Katastro de Fajrolando |alirdato=2014-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140704151438/http://www.tierradelfuego.gov.ar/catastro/mapas/toponimia.pdf |arkivdato=2014-07-04 }}</ref> === Enklavoj kaj eksklavoj === ==== Inter Argentino kaj Urugvajo ==== [[Dosiero:Rio de la Plata BA 2.JPG|eta|250ra|La [[Río de la Plata]], inter Argentino kaj Urugvajo, estas tradicie konsiderata la plej larĝa de la planedo; [[Bonaero]] videblas kiel hela areo sube dekstre de la foto kaj [[Montevideo]] kiel hela areo supre maldekstre de la elfluo en la maro de la bruneca rivero.]] Pro la subskribo de la Statuto de la Rivero Urugvajo de 1961 kiu fiksis la limon ĉe tiu rivero inter Argentino kaj Urugvajo, oni difinis, ke sude de la zono de Ayuí [ajuI] ― kiu estas la loko kie poste oni konstruis la Akvobaraĵon de Salto Grande ―, la limo pasu tra la plej profunda kanalo, separante ankaŭ la insulojn. Spite tion, la insuloj Filomena Grande, Filomena Chica, Palma Chica, Bassi, Tres Cruces, kaj la insuletoj Albakaj Chingolo, laŭ interkonsento apartenas al Urugvajo ĉar ili havis loĝantaron el tiu origino, kvankam la ĉirkaŭa akvo apartenas al Argentino. Tiele, tiuj insuloj konstituas enklavojn de Urugvajo en argentinaj akvoj.<ref name="Tratado" /> La [[insulo Martín García]] estas [[eksklavo]] argentina ĉe la kunfluo de la riveroj [[rivero Paranao|Paranao]] kaj [[rivero Urugvajo|Urugvajo]], je unu kilometro ene de urugvaja akvo, je distanco proksimuma de 3,5&nbsp;km de la urugvaja marbordo, ĉe Martín Chico. La [[Traktato de la Rivero Plata]], subskribita de Argentino kaj [[Urugvajo]] en [[1973]], rekonfirmis la argentinan jurisdikcion sur la insulo, finante jarcentan disputon inter la landoj.<ref name="Tratado">http://www.gob.gba.gov.ar/html/municipales/islamg/tratado_del_rio_de_la_plata_y_su_frente_maritimo.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080418123806/http://www.gob.gba.gov.ar/html/municipales/islamg/tratado_del_rio_de_la_plata_y_su_frente_maritimo.htm |date=2008-04-18 }} Tratado del Río de la Plata y su Frente Marítimo Alirita la 24-an de julio 2008, Ministerio de Gobierno de la Provincia de Buenos Aires</ref> Pro [[sedimentado|rivera sedimentado]], formiĝis insulo antaŭ la norda bordo de Martín García kiu estis nomita de Argentino Punta Bauzá kaj de Urugvajo Timoteo Domínguez, kaj estis nova objekto de disputo inter ambaŭ landoj. Laŭ interkonsento ĉe la ''Traktato de la Rivero Plata'', Argentina agnoskis la urugvajan suverenecon sur la insulo kiu, poste, unuiĝis al Martín García, konstituante sekan landlimon. ==== Inter Argentino kaj Paragvajo ==== Laŭ la traktatoj subskribitaj kun [[Paragvajo]], oni interkonsentis, ke la insuloj en la riveroj [[rivero Paranao|Paranao]] kaj [[rivero Paragvajo|Paragvajo]] (escepte de la insuloj Jaciretao kaj [[Insulo Cerrito|Cerrito]]) estu de la plej proksima lando, tiele ke la akvoj estu dividitaj per la ĉefa kanalo de la rivero.<ref>http://www.argentina-rree.com/14/14-039.htm Las relaciones con Paraguay, Alirita la 25-an de julio 2008, Historia General de las Relaciones Exteriores de la Argentina, Iberoamérica y el Mundo</ref> Post la markigo de la insuloj en [[1980]] restis enklavoj ambaŭflanke, kaj en la rivero [[rivero Paranao|Paranao]] kaj en la rivero [[rivero Paragvajo|Paragvajo]]. Tiele apartenas al Argentino ene de la [[provinco Corrientes]] la insuloj: [[Insulo Apipé Grande|Apipé Grande]], [[Insulo Entre Ríos|Entre Ríos]], la grupoj Caa Verá, Verdes (Verdaj) kaj Costa Larga (Longa Marbordo); ĉiuj el ili situantaj en la rivero Paranao en paragvajaj akvoj. === Naturaj regionoj === {{Ĉefartikolo|Regionoj de Argentino}} <gallery mode="packed"> 155 - Glacier Perito Moreno - Panorama de la partie nord - Janvier 2010.jpg|[[Glaĉero Perito-Moreno]], [[Nacia parko Los Glaciares]], [[Santa Cruz (Argentino)|Santa Cruz]]. Unu el la glaĉeroj plej vizitataj en la mondo, kaj unu el plej grandaj rezervejoj de nesala akvo en la mondo. Deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda heredaĵo]] de [[Unesko]] en 1981. </gallery> Laŭ la plej ĵusa informo de la [[Monda Fonduso por Naturo]] ([[WWF]]) Argentino estas la naŭa lando (inter pli ol 150) kun plej grandaj naturaj riĉo kaj [[biodiverseco]].<ref>http://www.clarin.com/edicion-impresa/deforestacion-agrava-inundaciones_0_418158288.html{{404|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} La deforestación agrava inundaciones, Alirita la [[30an de januaro]] de 2011, Clarín</ref> Laŭ la informo de WWF, Argentino estas antaŭata laŭ naturaj riĉo kaj biodiverseco nur de la kontinentlandoj [[Brazilo]], [[Ĉinio]], [[Usono]], [[Rusio]], [[Barato]], [[Aŭstralio]] kaj de la mezgranda sed tre insulara [[Indonezio]]. En 2011, la akvofaloj de [[Iguacuo]] (en la [[provinco Misiones]]) estis proklamitaj kiel unu el la [[Sep naturaj mirindaĵoj de la mondo]]<ref>[http://noticias.terra.com.ar/sociedad/oficializaron-la-consagracion-de-las-cataratas-del-iguazu-como-una-de-las-nuevas-siete-maravillas-del-mundo,e07506ea57a87310VgnVCM10000098cceb0aRCRD.html «Oficialización de las Cataratas del Iguazú como una de las Nuevas Siete Maravillas del Mundo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140704153215/http://noticias.terra.com.ar/sociedad/oficializaron-la-consagracion-de-las-cataratas-del-iguazu-como-una-de-las-nuevas-siete-maravillas-del-mundo,e07506ea57a87310VgnVCM10000098cceb0aRCRD.html |date=2014-07-04 }}, artikolo en la retejo Noticias Terra.</ref> La argentina kontinenta teritorio estas situanta inter la [[Andoj]], la [[Atlantiko|Suda Atlantiko]] kaj la [[Antarkto]]. En la lando eblas distingi tri grandajn geografiajn areojn klare diferencaj: * la centra kaj norda zonoj, de [[ebenaĵo]]j; * la suda zono, de [[altebenaĵo]]j; * la okcidenta zono, de [[montaro]]j.<ref name="reg01">Vidu [http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi98/Campos-Estancias/regiones.htm oni.escuelas.edu.ar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130803021053/http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi98/campos-estancias/regiones.htm |date=2013-08-03 }} [http://www.redargentina.com/mipais/regiones/index.asp redargentina.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080727130912/http://www.redargentina.com/MiPais/regiones/index.asp |date=2008-07-27 }}.</ref> En la nordo de la lando troviĝas regionoj de densa vegetaĵaro; en kelkaj sektoroj tiu estas [[arbaro|arbara]] kaj en aliaj estas [[ĝangalo|ĝangala]], komponita de la [[Ĉako (ekoregiono)|ĉaka regiono]] kaj de la [[marĉo Iberao]]; tiuj zonoj de abunda vegetaĵaro miksiĝas kun aliaj etendaj zonoj de [[arecaceae|palmaroj]] kaj [[herbejo]]j. La [[provinco Misiones|misiona regiono]] estas diferencigita areo, kiel pludaŭro de la montaroj de Brazilo, kun malaltaj sed krutaj montaroj, de subtropika klimato, tre malsekaj kaj vegetaĵaro [[ĝangalo|ĝangala]]. La nordokcidento de la lando estas okupata de la regiono de altebenaĵoj nome [[Punao|Punao de Atakamo]] aŭ ''Altiplano''.<ref name="reg01" /> En la centro de la lando troviĝas la [[Pampo|pampa ebenaĵo]], kiu povas dividiĝi en du regionoj: [[Malseka Pampo]] kaj [[Seka Pampo]]. Tiu lasta havas [[kontinenta klimato|pli kontinentan klimaton]]. En la Malseka Pampo la [[Sierra de la Ventana]] kaj [[Sistemo Tandilia|Tandilia]] (kun maksimuma alto apenaŭ supera al 500&nbsp;metroj super la marnivelo)<ref name="reg01" /><ref>http://www.mejorpasto.com.ar/content/view/241/126/ Sistema de Tandilia, alirita la 25-an de julio 2008, Mejor pasto</ref> estas la unikaj geografiaj elementoj kiuj rompas la monotonecon de la pejzaĝo kaj estas restoj de tre antikva montaro.<ref name="reg01" /> En la centrokcidento de la lando troviĝas la regiono [[Kujo]], kiu estas konstituita de la provincoj [[provinco San Juan|San Juan]], [[provinco Mendoza|Mendoza]] kaj [[provinco San Luis|San Luis]], kie hegemonias montara reliefo, kun malabunda vegetaĵaro.<ref name="reg01" /> Sude de la lando troviĝas la [[Argentina Patagonio|Patagonio]], etenda zono de altebenaĵoj kaj montetaroj formiĝintaj dum [[Antaŭkambrio]]. Ĝi enhavas la provincojn [[provinco Río Negro|Río Negro]], [[provinco Neŭkeno|Neŭkeno]], [[provinco Ĉubutio|Ĉubutio]], [[provinco Santa Cruz (Argentino)|Santa Cruz]] kaj [[Provinco de Fajrolando, Antarkto kaj Insuloj de Suda Atlantiko|Fajrolando]].<ref name="reg01" /> En nordoriento kaj centroriento de la lando estas la ĉefaj riveroj, kiuj korespondas al la [[Plata Baseno]], la tria laŭetende baseno de la Okcidenta Hemisfero. La ĉefaj riveroj tiuregione estas la jenaj: [[rivero Paragvajo|Paragvajo]], [[rivero Bermejo|Bermejo]], [[rivero Colorado (Argentino)|Colorado]], [[rivero Urugvajo|Urugvajo]] kaj la plej longa, la [[rivero Paranao|Paranao]]. La du lastaj iras kune ĝis renkontiĝos ĉe la [[estuaro]] de la [[rivero Plata]]. Tiu estuaro estas la plej granda de la planedo kaj alfluas en la areon de la [[Atlantiko]] koresponda al la [[Argentina Maro]]. La tero kiu troviĝas inter ambaŭ riveroj estas nomata [[Argentina Mezopotamio|Mezopotamio]] kaj estas kunhavata de la provincoj [[provinco Misiones|Misiones]], [[provinco Corrientes|Corrientes]] kaj [[provinco Entre Ríos|Entre Ríos]].<ref name="reg01" /> Argentino havas 4665&nbsp;km de oceanaj [[marbordo]]j en sia amerika sektoro. La zono de la Atlantiko sur la kontinenta platformo estas malkutime larĝa kaj nomiĝas [[Argentina Maro]], kiu enhavas gravajn fiŝajn kaj naftajn resursojn. La marbordoj varias de dunaj zonoj al klifoj. La alternado de malvarmaj marfluoj el Antarkto kun varmaj el Brazilo permesas, ke la temperaturo de la marbordoj ne malsupreniras uniforme laŭ la descendo en la latitudo, sed male montras variojn. La suda marbordo de [[Granda Insulo de Fajrolando|Fajrolando]] formas la nordan marbordon de la [[Drake-pasejo]].<ref name="reg01" /> {{Ĉefartikolo|Naturaj areoj protektitaj en Argentino|Naciaj parkoj de Argentino}} <gallery mode="packed"> Laguna de Gomez.jpg|Vido de la marbordoj de la urbo [[Junín (Buenos Aires)|Junín]] apudaj al la [[laguno de Gómez]] en la kerno de la [[Pampo]] argentina. Cerro de los siete colores.jpg|''[[Sepkolora Monteto]]'', ĉe [[Purmamarca]], [[provinco Jujuy]], en [[Argentina Nordokcidento]]. Necochea-aerea.jpg|Strando de la [[Argentina Atlantika Marbordo]] [[provinco Bonaero|bonaera]], en la [[Argentina Maro]], ĉe [[Necochea]]. Talampaya NP.jpg|[[Nacia Parko Talampaja]], [[provinco La Rioja (Argentino)|provinco La Rioja]]. </gallery> <gallery mode="packed"> Iguazu Décembre 2007 - Panorama 7.jpg|La akvofaloj de [[Iguacuo]] troviĝas je 80 % en teritorio [[argentina]] kaj estis elektitaj kiel unu el la [[Sep naturaj mirindaĵoj de la mondo]]. </gallery> === Orografio === [[Dosiero:Argentina topo blank.jpg|eta|Mapo de Argentino.]] La ĝeneralaj karakteroj de la [[orografio]] de Argentino estas montaroj okcidente kaj ebenaĵoj oriente, kio formas planimetrion kiu malaltiĝas el okcidento al oriento.<ref name="indec01">Informo de [http://www.indec.gov.ar/principal.asp?id_tema=20 INDEC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080911190055/http://www.indec.gov.ar/principal.asp?id_tema=20 |date=2008-09-11 }}.</ref> La okcidenta areo estas formata de la ĉefa zono de la [[Andoj]]. Norde troviĝas la plej altaj sektoroj de la montaro, kiuj estas ankaŭ la plej altaj de la kontinento. Tie troviĝas la monto [[Aconcagua]], kiu kun alto de 6960,8&nbsp;metroj super [[marnivelo]],<ref name="IGN">http://www.ign.gob.ar/node/479 Se dio a conocer la nueva altura oficial del Cerro Aconcagua: 6960,8 metros, hispana, [[Instituto Geográfico Nacional (Argentino)]], alirita la 3-an de septembro 2012.</ref> estas la plej alta punkto de la mondo ekster [[Himalajo]]. La patagonia ero de Andoj, tamen, posedas pintojn multe pli malaltajn ol tiuj de la nordo. Norde, oriente de Andoj kaj ankaŭ en direkto nordo-suden etendas la [[Ĉeandaj Montaroj]], nome serio de ''sierras'' laŭŝtupare kiuj kunformas valojn tre loĝatajn. Sude de tiuj troviĝas la [[Pampecaj Montaroj]], pli disaj kaj separitaj per ebenaĵoj.<ref name="indec01" /> La [[Argentina Patagonio|patagonia altebenaĵo]] estas aro de ''altiplanos'' kaj altaj ebenaĵoj aridaj, inter Andoj patagoniaj kaj la Atlantiko, kie ĝi falas krute el altaj klifoj kiuj rigardas al la Argentina Maro. Tie troviĝas ankaŭ la plej profunda depresio el tuta Ameriko: la [[Laguna del Carbón (Santa Cruz)]] je 105&nbsp;metroj '''sub''' la [[marnivelo]].<ref name="indec01" /> En orienta Mezopotamio, ĉe deklivaro de la [[Brazila Masivo]], la reliefo prezentiĝas kiel malaltaj montetaroj en la provinco Misiones. Sude, en la provincoj Corrientes kaj Entre Ríos, ili transformiĝas en ''cuchillas'' (tranĉiletoj) aŭ montetoj de sedimenta deveno eĉ pli malaltaj, kio konstituas undecan topografion.<ref name="indec01" /> La granda ebenaĵo [[Ĉako]]-[[Pampo]] estas ebenaĵo kun malmultaj ondecoj, subtropika norde ([[Granda Ĉako]]) kaj moderklimata sude ([[Pampo|pampa ebenaĵo]]). Akvokolektas tie grandparte la [[rivero Paranao]], kun milda deklivo, de direkto nordokcidento-sudorienten kaj kun ondecaj riveroj, marĉoj kaj humidejoj en Ĉako kaj granda kvanto de lagetoj en Pampo. La monotonio de la pejzaĝo rompiĝas nur pro apero de kelkaj montaraj sistemoj.<ref name="indec01" /> {{Ĉefartikolo|Geologio de Argentino}} <gallery mode="packed"> Aconcagua (aerial).jpg|La monto [[Aconcagua]], en la [[provinco Mendoza]], kun 6960,8&nbsp;[[metro]]j super la [[marnivelo]] la plej alta pinto de la mondo ekster [[Himalajo]], krom esti la plej alta montopinto de la hemisferoj [[suda hemisfero|suda]] kaj [[okcidenta hemisfero|okcidenta]]. Pissisviajeros4x4.jpg|La [[Monte Pissis]] estas la tria plej alta montopinto de la hemisferoj [[suda hemisfero|suda]] kaj [[okcidenta hemisfero|okcidenta]], kun [[alto]] de 6795&nbsp;[[msm]]. Fitzroy 2.jpg|[[Cerro Chaltén]] en la [[Argentina Patagonio]]. Ojos del Salado summit.jpg|[[Ojos del Salado]] estas la [[vulkano]] plej alta de la mondo, kaj la dua plej alta montopinto de la kontinento. Quebrada de Humahuaca Andes Argentina Luca Galuzzi 2005.JPG|La [[Quebrada de Humahuaca]], profunda sulko de origino tekton-rivera, konsiderita [[Monda heredaĵo de Unesko]]. </gallery> === Hidrografio === <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=220px style="float:right; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text- align:left;clear:all; margin- left:10px; font- size:90%" |colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="black"|'''Ĉefaj riveroj de Argentino''' |- |colspan=4 align=center|[[Dosiero:Paraná.jpg|200ra]] |- ! style="background:#e8e8e8;" | '''Nomo''' ! style="background:#e8e8e8;" | '''Longo ([[kilometro|km]])''' |- background:#efefef |[[rivero Salado (norda Argentino)|Salado del Norte]] || align=right| 2355 |- background:#e9e9e9; | |[[rivero Paranao|Paranao]] || align=right|1630 |- background:#e9e9e9 |[[rivero Urugvajo|Urugvajo]] || align=right| 1170 |- background:#efefef | [[rivero Colorado (Argentino)|Colorado]] || align=right| 1140 |- background:#efefef |[[rivero Bermejo|Bermejo]]-[[rivero Teŭko|Teŭko]] || align=right| 1000 |- background:#efefef |[[rivero Pilkomajo|Pilkomajo]] || align=right| 850 |- background:#e9e9e9 | [[rivero Ĉubut|Ĉubut]] || align=right| 810 |- background:#efefef |[[rivero Salado (Bonaero)|Salado]] || align=right|640 |- background:#e9e9e9; | |[[rivero Negro (Argentino)|Negro]] || align=right| 635 |- background:#e9e9e9 |[[rivero Deseado|Deseado]] || align=right| 615 |- background:#e9e9e9 |[[rivero Chico de Santa Cruz|Chico de Santa Cruz]] || align=right| 600 |- background:#e9e9e9 |[[rivero San Juan (Argentino)|San Juan]] || align=right| 500 |- background:#efefef |[[rivero Mendoza|Mendoza]] || align=right| 400 |- |colspan=2 style="background:#e9e9e9;" align=maldekstra|<small>Notu: ĉiuj longoj nur por teritorio argentina.</small> |- |} </div> La argentinaj riveroj klasigeblas en 3 [[Akvokolekta areo|akvokolektaj areoj]]: tiu de la deklivaro al la [[Atlantiko]], tiuj de la deklivaro al la [[Pacifiko]] kaj, laste, tiuj apartenantaj al la diversaj [[Senelflua baseno|senelfluaj basenoj]] de la interno de la lando.<ref name="hidro01">[http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi2000/cap-fed/elagua/argenti/galery/hidr.htm Hidrografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130708065421/http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi2000/cap-fed/elagua/argenti/galery/hidr.htm |date=2013-07-08 }} de Argentino. [https://surdelsur.com/es/mapas-argentina/#mapa-fisico Mapo] de riveroj.</ref> La deklivaro al la Atlantiko estas la plej etenda kaj estas komponita de la [[Plata Baseno]], la Patagonia Sistemo kaj serio de malgrandaj riveroj en la provinco Bonaero. La Plata Baseno estas la plej grava, finas en la estuaro de la [[Rivero Plata]] kaj estas elakvigita de la riveroj [[rivero Paranao|Paranao]] (la plej akvenhava kaj etenda de la lando), [[rivero Urugvajo|Urugvajo]] kaj la diversaj alfluantoj de tiuj, elstare la [[rivero Paragvajo|Paragvajo]], la [[rivero Pilkomajo|Pilkomajo]], la [[rivero Bermejo|Bermejo]], la [[rivero Salado (norda Argentino)|Salado]] kaj la [[rivero Iguazú|Iguazú]]. La patagonia sistemo estas formata de eleksteraj riveroj, nutritaj de la malglaciigo el Andoj. Elstaras pro sia akvenhavo la rivero [[rivero Colorado (Argentino)|Colorado]], la [[rivero Negro (Argentino)|Negro]], la [[rivero Ĉubut|Ĉubut]] kaj la [[rivero Santa Cruz|Santa Cruz]].<ref name="hidro01" /> La deklivaro al la Pacifiko estas de malplej etendo. Ĝi estas formita de mallongaj riveroj, nutritaj de malglaciigo kaj pluvoj de la Patagoniaj Andoj kiaj la [[rivero Manso|Manso]] en Río Negro kaj la [[rivero Futaleufú|Futaleufú]] en Ĉubutio.<ref name="hidro01" /> En la centro kaj okcidento de la teritorio estas diversaj senelfluaj basenoj, komponitaj de riveroj de varia akvenhavo kiuj perdiĝas engrunde pro [[vaporiĝo]] aŭ [[enfiltreblo|enfiltrado]] aŭ elkviĝas en internaj lagetoj aŭ [[salejo]]j. Elstaras la baseno de la [[rivero Desaguadero (Argentino)|Desaguadero]], kiu grupigas la kujajn riverojn, kaj tiu de la lago [[Lago Mar Chiquita (Kordobo)|Mar Chiquita]], kie elfluas la riveroj [[rivero Dulce (Argentino)|Dulce]], [[rivero Suquía|Unua]] kaj [[rivero Dua|Dua]].<ref name="hidro01" /> La argentinaj lagaj basenoj troviĝas ĉefe en Patagonio, kiel konsekvenco de la [[Glaciepoko|glaciepoka agado]] kiu formis ĝin. Elstaras la lagoj [[Lago Nahuel Huapi|Nahuel Huapi]], [[Lago Viedma|Viedma]] kaj [[Lago Argentino|Argentino]]. En la Ĉako-pampa Ebenaĵo estas granda kvanto de [[lago|lagetoj]] de akvoj kaj nesala kaj sala, kaj ĉe la marbordo estas [[marĉo]]j kiaj tiuj de la [[Marĉo Iberao]].<ref name="hidro01" /> La argentina laguno plej etenda estas [[Mar Chiquita (Kordobo)|Mar Chiquita]], en la provinco de Kordobo. La akvaj rimedoj de la lando inkludas ankaŭ la etendajn [[glaĉero]]jn de Andoj kaj de la teritorioj ĉeantarktaj kaj antarktaj postulitaj de Argentino, kiaj tiu de la [[Glaĉero Perito Moreno|Perito Moreno]] kaj la subteran akvon de [[Grundakvo|grundakvejoj]], kiaj tiuj de la [[Grundakvejo Puelĉe|Puelĉe]] kaj la [[Grundakvejo Guarania|Guarania]]. La profito [[Hidroelektra centralo|hidroelektra]] de la riveroj okazigis la formadon de diversaj [[baraĵlago]]j, kiaj tiuj de [[Akvorezervejo Yacyretá|Yacyretá]] ĉe la rivero Paranao, tiu de [[Akvorezervejo Salto Grande|Salto Grande]] ĉe la rivero Urugvajo kaj tiu de [[Akvorezervejo El Chocón|El Chocón]] ĉe la [[rivero Limajo|Limajo]].<ref name="hidro01" /> Pri la menciitaj glaĉeroj la ''Instituto Argentino de Nivología, Glaciología y Ciencias Ambientales'' (IANAGLA]) del [[CONICET]] kalkulis, ''sen enkalkuli tiujn de la antarkta sektoro'' kaj nur tiujn de la amerika sektoro, pli ol 4000&nbsp;glaĉerojn kiuj enhavas pli ol 3700&nbsp;[[km²]]; tiu kvanto de glaĉeroj konstituas grandan aron de naturaj "akvorezervejoj" de [[nesala akvo]] glaciita dum la tuta jaro, el kiuj granda parto nutras diversajn hidrajn basenojn eĉ ĉe sektoroj kiuj alimaniere estus tute dezertaj.<ref>http://www.ambiente.gov.ar/?aplicacion=noticias&idarticulo=11808&idseccion=12 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131009042041/http://www.ambiente.gov.ar/?aplicacion=noticias&idarticulo=11808&idseccion=12 |date=2013-10-09 }}</ref> <gallery mode="packed"> Esteros del Iberá.jpg|Satelita vido de la [[Marĉo Iberao]], en [[provinco Corrientes|Corrientes]], enhavas el {{unuo|15000}} al {{unuo|25000}} km² kaj estas la dua plej granda malsekejo de la mondo. Lago Desierto 182.jpg|[[Lago Dezerto]] ĉe la monto [[Cerro Chaltén]], [[provinco Santa Cruz|Santa Cruz]]. Cabra corral.jpg|Akvorezervejo General Belgrano aŭ [[Akvorezervejo Cabra Corral|Cabra Corral]] de la [[Kalĉakiaj Valoj]], en la centro de [[Provinco Salta|Salta]]. Upsala Glacier, Argentina.jpg|[[Glaĉero Upsala]] vidita el la [[Internacia Kosmostacio]], [[provinco Santa Cruz|Santa Cruz]]. </gallery> <gallery mode="packed"> Bariloche-11-2003.jpg|Montoj [[Cerro Catedral (Argentino)|Katedralo]], [[Cerro López|López]] kaj Capilla, kaj la lagoj [[Lago Moreno|Moreno]] kaj [[Lago Nahuel Huapi|Nahuel Huapi]], viditaj ekde la monto Cerro Campanario, ĉe [[San Carlos de Bariloche]]. </gallery> === Klimato === Argentino estas lando de ĝenerale modera klimato, kiu ŝanĝiĝas de subarktika en la sudo ĝis subtropika en la nordo. La nordon karakterizas tre varma, humida somero kaj mildaj sekaj vintroj. En la centra parto de la lando havas varmajn somerojn kun oftaj fulmopluvegoj, malvarmetajn vintrojn. En la sudo, speciale en la montaro, la vintroj estas malvarmaj, kun abunda neĝofalo. La rekorde alta kaj malalta temperaturoj de Sud-Ameriko ambaŭ estis registritaj en Argentino: estas -32 kaj plus 49,1 gradoj. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Argentino}} Homoj loĝis en la teritorio de Argentino jam en la 12-a miljaro antaŭ Kristo (laŭ trovaĵoj en Santa María, Huarpes, Diaguitas kaj Sanavirones). La [[Inka imperio]] invadis tion, kio nun estas nord-orienta Argentino, en [[1480]], alproprigante ĝin ene de regiono [[Kolasujo]]; [[gvaranioj]] disvolviĝis ĉi tie kiel agrikultura ekonomio, produktanta dolĉan terpomon kaj mateon. La centrajn kaj la sudajn regionojn enloĝis nomadaj triboj. === Hispana konkero === Eŭropaj esplorantoj venis al Argentino en [[1516]]. [[Dosiero:Buenos Aires (Aldus Verthoont, ca 1628).jpg|eta|250ra|Unua konata bildo de [[Bonaero]], pentrita ĉirkaŭ 1628 de nederlandano.]] La fortikaĵo [[Sancti Spiritu]] estis la unua hispana setlejo, instalita en 1527 borde de la rivero Paranao, je 40&nbsp;km norde de la loko kie estas la nuna urbo [[Rosario (Argentino)|Rosario]].<ref>http://www.lanacion.com.ar/646995{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Puerto Gaboto, el lugar donde comenzó la historia, 23-a de oktobro de 2004, alirita la 28-an de junio 2008, Pablo Arrizabalaga, La Nación</ref> Hispanio establis en [[1542]] [[Vicreĝlando de Peruo|vic-reĝlandon de Peruo]], kies teritorio estis proklamita la tuta [[Sud-Ameriko]]. La unua esplorado de la nordokcidento kaj centro de la nuna lando estis la [[Eniro de Diego de Rojas al Tukumano|eniro de Diego de Rojas]] en 1543. La urboj [[Santiago del Estero]] (1553), [[Kordobo (Argentino)|Kordobo]] (1573) kaj [[Bonaero]] (1536/1580) estis la bazoj de la kolonia setlado kiu stariĝis en la norda duono de la nuna teritorio argentina. Konstanta kolonio en Bonaero aperis nur en [[1580]]. La tuta teritorio estis sub kontrolo de la aŭtoritato de la [[Hispanio|hispana monarkio]] (nome [[Gobernación del Río de la Plata]]). El progresa miksogenezo ([[rasmiksiĝo]]) kaj havante kiel unu el ĉefaj ekonomiaj bazoj la bovĉasadon, jam aperis klare el la [[17-a jarcento]] loĝantaro kiu iĝos paradigma kaj poste decidiga en la sendependisma epoko: tiu de [[gaŭĉo]]j. En la 17-a jarcento setlis la [[misio]]j de [[jezuito]]j ĉe [[guaranio]]j. Temis pri misiaj vilaĝoj fonditaj de la [[Kompanio de Jesuo]] inter gvaranioj kaj najbaraj popoloj, kiuj celis kristanigi indiĝenojn en la teritorioj de la aktualaj provincoj Misiones, Corrientes, kaj parto de Paragvajo. Ili plenumis sukcese tiun taskon, ĝis la jaro 1768, kiam la hispana reĝo [[Karlo la 3-a]] ordonis la forpelon de la jezuitoj el la hispanaj teritorioj. Dum plejparto de la kolonia periodo, la argentina teritorio estis parto de la Vicreĝlando de Peruo, ĝis 1776, kiam dum la regado de [[Karlo la 3-a (Hispanio)|Karlo la 3-a de Hispanio]], oni dividis ĝin; kaj oni kreis la novan instancon [[Vicreĝlando de Río de la Plata]]. La urbo Bonaero estis proklamita ties ĉefurbo pro sia kreskinta graveco kiel komerca centro, kaj cele rezisti pli eventualan portugalan atakon, krom por havi pli facilan aliron al Hispanio pere de la atlantika navigado.<ref>Luna, Félix, La etapa colonial, Breve historia de los argentinos, 1994, Planeta/Espejo de la Argentina, id=950-742-415-6</ref> En 1780 okazis granda indiĝena insurekcio kun centro en [[Kuzko]], estrita de la [[inkao]] [[Tupak-Amaru la 2-a]], kiu etendiĝis ekde la aktuala teritorio argentina ĝis la aktuala teritorio kolombia. Ĝis mezo de la [[19-a jarcento]], granda parto de [[Patagonio]] kaj de la [[Pampo]] restis sub kontrolo de diversaj indiĝenaj popoloj: ĉefe, ĉonkoj kaj poste [[mapuĉoj]] (ankaŭ nomitaj ĝis nun "araŭkanoj") en Patagonio kaj ''rankeloj'' ĉe la pampaj ebenaĵoj ĝis la lasta kvarono de la 19-a jarcento. Krome la teritorioj de la [[Granda Ĉako|ĉaka regiono]] ne estis koloniigitaj de eŭropanoj, sed restis loĝataj de indiĝenaj popoloj kiaj los ''komoj'', ''mokovioj'', ''pilagaoj'' kaj ''[[viĉio]]j'' ĝis komenco de la [[20-a jarcento]]. === Sendependo === [[Dosiero:BatallaDeMaipu.jpg|eta|maldekstra|[[Milito de Sendependigo de Argentino]], kiu finos ekkomence de la tria jardeko de la 19a jarcento.]] [[Dosiero:José de San Martín (retrato, c.1828).jpg|eta|150ra|La liberigisto [[José de San Martín]].]] [[Dosiero:Belgrano PP.jpg|eta|150ra|[[Manuel Belgrano]], [[intelektulo]], [[ekonomikisto]], [[politikisto]], [[militisto]] kaj kreinto de la [[Flago de Argentino|argentina flago]].]] [[Dosiero:Martín Miguel de Güemes 1.jpg|eta|150ra|La politikisto kaj militisto [[Martín Miguel de Güemes]] venkis kontraŭ la reĝistoj en la nordo.]] Ĉirkaŭ 1806 kaj 1807 okazis la [[Anglaj Invadoj en Plato]] dum kiuj [[Santiago de Liniers]] estris la trupojn kiuj forpelis la britajn trupojn. En tiu bataloj partoprenis profesiaj militistoj, rotoj de milicanoj formitaj de nombraj krioloj, kaj ''platanoj'' kaj devenaj el la Interno (ĉefe, de Asuncio de Paragvajo kaj de Kordobo), indiĝenoj kaj eĉ negraj sklavoj. La popola deziro akcelis la elpostenigon de la vicreĝo [[Rafael de Sobremonte]] por, sekve, elekti kiel novan vicreĝon [[Santiago de Liniers]], konvertita en heroo de la atako, defendo kaj rekonkero de Bonaero.<ref>http://www.historiadelpais.com.ar/inva_defensa.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130527162630/http://www.historiadelpais.com.ar/inva_defensa.htm |date=2013-05-27 }} Las Invasiones inglesas - la defensa Alirita la 5-an de julio 2008, eldonejo Historia del país</ref> La ĉefaj estroj de tiuj milicoj iĝis tuje nova elito en la urbo Bonaero, kaj eniris kiel membroj de la Municipa Konsilantaro, ĝis tiam formita nur de hispanoj. Kvankam Liniers regis ankoraŭ nome de Hispanio, la elpostenigo de vicreĝo per popola premo estis nevidita fakto en la historio de Ameriko. Tio kaj la malvenko de la brita armeo, havigis prestiĝon al Bonaero, kiu akiris karakteron de «granda frato» antaŭ la aliaj provincoj.<ref>Félix Luna, ''La etapa colonial - Las invasiones inglesas'', Breve historia de los argentinos, 1994, Buenos Aires, Planeta/Espejo de la Argentina, id=950-742-415-6.</ref> En 1810 la loĝantaro de Bonaero komencis la disvolvigon de la [[Revolucio de Majo]], kiu elpostenigis la [[Baltasar Hidalgo de Cisneros|Vicreĝon Cisneros]], kaj elektis anstataŭe [[Junto (politiko)|regojunton]] integrita majoritate de [[kriolo]]j kio komencigis la longan procezon de la [[Argentina Milito por Sendependiĝo|Milito por Sendependiĝo]] de la [[Unuiĝintaj Provincoj de Rivero Plata]] kontraŭ Hispanio (1810-1824). La [[9-a de julio]] de [[1816]], en la urbo [[San Miguel de Tucumán]], kongreso de deputitoj de la provincoj de la nordokcidento kaj centr-okcidento de la lando kaj de tiu de Bonaero, kun kelkaj deputitoj ekzilitaj de ''Alto Perú'' (posta Bolivio), proklamis la sendependecon de la [[Unuiĝintaj Provincoj de Sudameriko]], for de la kontrolo fare de la reĝo Fernando la 7-a, liaj sukcedantoj aŭ metropolo.<ref>http://www.me.gob.ar/efeme/9dejulio/acta.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140314120134/http://www.me.gob.ar/efeme/9dejulio/acta.html |date=2014-03-14 }} El acta de la independencia Alirita la 5a de julio de 2008, Ministerio de educación.</ref> Temis pri la [[Kongreso de Tukumano]], kiu krome aprobos la tekston de la [[Argentina Konstitucio de 1819]]. Kiam oni ĵuris la sendependigan tekston la [[21-a de julio]] de 1816 kaj por nuligi onidirojn pri intenco submetiĝi al Portugalio, dum sekreta sesio oni aldonis al la protokolo aludon al alia eventuala eksterlanda dominado.<ref>http://www.me.gob.ar/efeme/9dejulio/despues.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201140405/http://www.me.gob.ar/efeme/9dejulio/despues.html |date=2014-02-01 }} 19 de julio: El acta se modifica Alirita la 27a de junio de 2008, Ministerio de educación.</ref> La provincoj de la argentina marbordo kaj la Orienta Provinco (posta Urugvajo) (unuiĝintaj en la ''Liga Federal'' sub estrado de [[José Gervasio Artigas]]), kiuj estis jam deklarintaj la sendependecon disde Hispanio en 1815 en [[Concepción del Uruguay]], [[Paragvajo]] (jam sendependa) kaj plej parto de ''Alto Perú'', nuna [[Bolivio]] (ankoraŭ sub teoria hispana regado), kiuj estis parto de la vicreĝlando, ne estis reprezentataj. En diversaj lokoj de Sudameriko la novaj registaroj devis fronti la reziston kontraŭrevolucian de la monarkiaj armeoj, kiuj klopodis restarigi la aŭtoritaton de la hispana monarkio en la regiono. Startis militoj por sendependeco. Kelkaj el ĉefaj komandantoj estis [[Manuel Belgrano]] (estre de la Norda Armeo), [[José de San Martín]] (kreinto de la Armeo de Andoj) kaj [[Martín Miguel de Güemes]]. La nuna argentina ŝtato konsideras San Martín kiel ĉefa milita heroo de ties sendependeco kaj omaĝis lin per la titolo de «Padre de la Patria», [[Patro de la Patrio]]. Li estis, kun [[Simón Bolívar]], respondeco pri la liberigaj agadoj kiuj finigis la hispanan hegemonion en la amerika kontinento. === La formado de la federacia ŝtato === [[Dosiero:Juan Manuel Blanes - Artigas en la Ciudadela.jpg|200ra|eta|altdekstre|[[José Gervasio Artigas]] ŝtatestro de la [[Orienta Provinco]], Protektanto de la [[Unión de los Pueblos Libres]], fondinto de la [[Partido Federal (Argentino)|federismo]] argentina kaj rioplata.]] [[Dosiero:Juan Manuel de Rosas.jpg|altdekstre|200ra|eta|maldekstra|[[Juan Manuel de Rosas]] estis guberniestro de la [[Provinco Bonaero]] dum dudek jaroj el 1830 al 1852.]] La unuaj jardekoj de Argentino kiel sendependa lando estis konfliktaj, kvankam ankoraŭ ne estis finintaj la militoj por la sendependeco aperos fortaj kontraŭstaroj pro la hegemonio de la [[Partio Unueciga|unueciguloj]] al kiuj kontraŭstaris la [[federismo]] defendita de la [[Orienta Provinco|orienta]] [[José Gervasio Artigas]] ― same heroo de la argentina sendependeco ― kiu konstituis [[Liga Federal|ligon de provincoj argentinaj federitaj]]. La lukto inter la [[Partio Unueciga|unueciguloj]] kaj la [[Partido Federal (Argentino)|federaloj]] kondukis Argentinon al longa serio de sangelverŝaj [[argentinaj enlandaj militoj|enlandaj militoj]] inter partioj, ŝtatestroj kaj provincoj (1820-1861); krome, la okupo fare de brazil-portugaloj de la [[Orienta Provinco]] okazigis [[Brazil-Argentina Milito|militon kontraŭ la Brazila Imperio]] (1825-1828). Pri la teritorio, en 1826 la provinco [[Afero Tarija|Tarija estis aligita al Bolivio]] kaj ― kiel rezulto de la pacinterkonsento ''Convención Preliminar de Paz'' (1828), kiu klopodis finigi la militon kontraŭ Brazilo ― en 1828 la Orienta Provinco estis deklarita sendependa, adoptante la nomon [[Estado Oriental del Uruguay]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01372764268028832422802/p0000001.htm#I_1_ |titolo=Konstitucio de Urugvajo de 1830 |alirdato=2014-03-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924052338/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01372764268028832422802/p0000001.htm#I_1_ |arkivdato=2015-09-24 }}</ref> El 1820 al 1852, escepte malgranda intertempo inter 1825 kaj 1827, la lando malhavis ŝtatan registaron, prenis sur sin la provincoj la plenecon de la regado en la etoso de siaj respektivaj teritorioj. Tamen en 1829 Juan Manuel de Rosas, platano de liberala tendenco, prenis sur sin la regadon de la [[provinco Bonaero]] kun «facultades extraordinarias» (eksterordinaraj agadebloj), konservanre la eksterlandan reprezentadon de la restoj de provincoj.<ref>Félix Luna, ĉapitro ''Hacia la organización nacional - Rosas'' en Breve historia de los argentinos, 1994, Buenos Aires, Planeta/Espejo de la Argentina, id=950-742-415-6.</ref> En tiu epoko, Rosas regis diktatore la tiam nomatan [[Argentina Konfederacio]], kaj kontraŭstaris la insurekciojn fare de la ''unitarios'' (unueciguloj). Li same kontraŭstaris sukcese ŝipan blokadon fare de francoj, kaj poste, en 1845 [[Batalo de Vuelta de Obligado|ŝipan blokadon fare de franc-angla alianco]]. Li entreprenis militan konflikton ankaŭ kontraŭ la [[Milito kontraŭ la Perua-Bolivia Konfederacio|Perua-Bolivia Konfederacio]], kaj kontraŭ la nomita [[Guerra Grande|''Defendoregistaro'']] de Montevideo (''colorado'', ruĝa) kiam apogis la Argentina Konfederacio la naciismajn urugvajanojn de la [[Partido Nacional (Urugvajo)]]. === La konstitucia organizado === En 1852, Rosas estis venkita en la [[batalo de Caseros]] fare de la ''[[Ejército Grande]]'' (Granda Armeo), nome alianco inter la provincoj [[provinco Entre Ríos|Entre Ríos]] kaj [[provinco Corrientes|Corrientes]], la trupoj de la [[Partido Colorado (Urugvajo)|''colorados'']] de Urugvajo kaj aliaj de [[Brazilo]]. La alianco estis estrita de la federalo kontraŭrosista [[Justo José de Urquiza]], guberniestro de Entre Ríos, kiu prenis la provizoran prezidantecon.<ref>Gálvez, Manuel, Claridad, ''Vida de Juan Manuel de Rosas'', majo 2007, id=ISBN 978-950-620-208-8, paĝo 575.</ref> Tiu periodo daŭris ĝis la adopto de [[Konstitucio de la Argentina Nacio|konstitucio]] en 1853, la unua antaŭaĵo de la konstitucio argentina aktuala, kiu adoptis federalan reĝimon; sed tiu estis malakceptita de parto de la provinco Bonaero, kiu separiĝis disde la Argentina Konfederacio, pro kio tiu devis setligi sian ĉefurbon en la urbo [[Paraná (Argentino)|Paranao]]. En 1859, la Argentina Konfederacio klopodis aligi ĝin permilite, kaj venkis en la [[Batalo de Cepeda (1859)|Batalo de Cepeda]], sed sen atingi la reunuigo de la lando. En la [[batalo de Pavón]] (1861), la provincaj konfederaciaj kapitulacis antaŭ la trupoj rioplataj estritaj de [[Bartolomé Mitre]], post kio oni finigis la ekziston de du separitaj ŝtatoj kaj Mitre prenis la prezidentecon de la unuigita ŝtato. En 1865, Argentino eniris en la [[Milito de la Trilanda Alianco]] kontraŭ [[Paragvajo]], post kiam tiu okupis la urbon [[Corrientes (urbo)|Corrientes]], post kiam Mitre malpermesis la pason de paragvajaj trupoj tra teritorio argentina en direkto al Brazilo kaj Urugvajo. Kiel konsekvenco de tiu agado, oni subskribis la Traktaton de la Trilanda Alianco inter Argentino, Urugvajo kaj la [[Brazila Imperio]].<ref>http://www.elhistoriador.com.ar/articulos/organizacion_nacional/guerra_de_la_triple_alianza.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140605094406/http://www.elhistoriador.com.ar/articulos/organizacion_nacional/guerra_de_la_triple_alianza.php |date=2014-06-05 }} La guerra de la Triple Alianza, Alirita la 6-an de julio 2008, Felipe Pigna, El Historiador</ref> Temis pri konflikto malpopulara en Argentino kaj la senditaj trupoj estis malabundaj. Paragvajo rezultis fine venkita en [[1870]], kaj la lando estis detruita dum mortiĝis granda parto de la maskla loĝantaro.<ref name="Triple">[https://web.archive.org/web/20090809185925/http://mx.encarta.msn.com/encyclopedia_761586204/Guerra_de_la_Triple_Alianza.html#s3 «Guerra de la Triple Alianza»], artikolo en la ''Enciclopedia Microsoft® Encarta® Online'', 2008. Microsoft Corporation. Rezervitaj rajtoj.</ref> Por Argentino, la fino de la milito rezultis teritorie en la konsolidigo de la nordorientaj limoj, ĉar oni fiksis landlimon ĉe la riveroj [[rivero Pilkomajo|Pilkomajo]], [[rivero Paragvajo|Paragvajo]] kaj [[rivero Paranao|Paranao]], kaj oni akceptis meti al arbitracio la areon norde de la rivero Pilkomajo ĝis la rivero Verde.<ref name="Triple" /> Mitre luktis ege arde kontraŭ la insurekcioj de la provincestroj interne de la lando. === Konservativaj registaroj kaj instalo de voĉdonado === [[Dosiero:Sarmiento (1873).jpg|eta|220ra|[[Domingo Faustino Sarmiento]], prezidento kaj elstara pro sia dediĉo al la publika eduksistemo de Argentino.]] Dum tiu periodo hegemoniis la [[Partido Autonomista Nacional]] (PAN) kiu monopoligis la povon pere de fraŭdaj elektadoj, permesita pro la sistemo de la [[voĉvoĉdonado]] kaj dum 25 jaroj, la nedisputebla figuro estis la generalo [[Julio Argentino Roca]]. Inter [[1878]] kaj [[1884]] okazis la nomita [[Konkero de la Dezerto]] pelita de Julio A. Roca, kio konsistis je serio de militaj ekspedicioj al teritorioj de [[Pampo]] kaj [[Patagonio]] ĝis tiam dominitaj de la originaj popoloj, cele finigi ties konstantajn atakojn al bienoj kaj vilaĝoj sed, ĉefe samtempe aligi al la produktivaj planoj la konkeritajn teritoriojn, disdonante ilin al la membroj de la [[Sociedad Rural Argentina|Rura Societo]], elstaraj financistoj de tiuj ekspedicioj.<ref>Osvaldo Bayer: [http://www.pagina12.com.ar/diario/contratapa/13-44426-2004-12-04.html «Pulgas y garrapatas»], ''Página/12'', 4a de decembro de 2004. Konsultita la 4-an de decembro 2013.</ref><ref>[http://www.pagina12.com.ar/diario/contratapa/13-178950-2011-10-15.html «Ahora atacan los Grondona»], ''Página/12'', [[15a de oktobro]] de 2011. Konsultita la 4-an de decembro 2013.</ref> Ne surprizu ke, en epoko kiam ankoraŭ ekzistis [[sklaveco]] en [[Sudameriko]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Leis/1851-1900/L3353.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-03-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140517185316/http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/leis/1851-1900/L3353.htm |arkivdato=2014-05-17 }}</ref> kaj kie eraraj reinterpretoj de la teorioj de [[Charles Darwin|Darwin]] ebligis la enmodigon de ia [[socia darvinismo]],<ref>Tilman, Rick (2001): [http://www.americanphilosophy.net/darwinsimpact_intro.htm «Darwin’s impact: social evolution in America, 1880-1920»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101108064709/http://www.americanphilosophy.net/darwinsimpact_intro.htm |date=2010-11-08 }}</ref> la [[indianoj]] estis traktitaj kiel malsupraj estaĵoj, sen la samaj rajtoj kiel la [[kriolo]]j aŭ la [[blankulo|eŭropanoj]], kiel okazis en preskaŭ ĉiu angulo de la tiama mondo ĉe aliaj originaj popoloj.<ref>[http://www.journals.uchicago.edu/doi/pdf/10.1086/522350 «From terror to genocide: Britain’s tasmanian penal colony and Australia’s history wars»]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ĉe la retejo ''Journals'', de la Universitato de Ĉikago.</ref><ref>Thornton, ''American Indian Holocaust'', paĝoj 48-49.</ref> La sukceso akirita sude instigis al milita simila agado norde, en la regiono [[Granda Ĉako]], kampanjo kiu okazis en 1884, dediĉita al submetado de la indiĝenoj sammaniere, kaj tute okupi la teritorion.<ref>Maeder, Ernesto J. A., Editorial Plus Ultra, ''Historia del Chaco'', julio, 1997, ISBN 950-21-1256-3, paĝo 105, ĉapitro VIII.</ref> La nomita ''Konservativa Respubliko'' organizis sukcesan kaj modernan rur-eksportan modelon baze sur la nomita [[internacia labordivido]], orientita al la produktado de [[viando]] kaj [[greno]] por la eŭropa merkato; tiu ekonomia modelo generis fortan koncentriĝon de la riĉo en malmultaj manoj kaj la ekskludon, malkomforton kaj diskriminacion de la [[laborista klaso]]. La ekonomio atingis altajn nivelojn de kresko kiu allogis [[Enmigrado en Argentino#La granda tajdo de eŭropa enmigrado (1850-1950)|grandan tajdon de enmigrado]] ĉefe konstituita de milionoj da italoj kaj hispanoj sekvitaj de [[Orienta Eŭropo|orienteŭropanoj]] kaj mediteraneanoj ĉefe de [[Proksima Oriento]]. La argentina loĝantaro, kiu reprezentis la 0,13 % de la monda loĝantaro en [[1869]], pasis al reprezentado de la 0,55 % en [[1930]], proporcio kiu pli malpli stabiliĝis ekde tiam.<ref>Fontoj: La argentina loĝantaro venas el censoj de 1869 (1&nbsp;877&nbsp;490) kaj 2001 (36&nbsp;260&nbsp;130) kaj tiu de 1930 el Ortiz, Ricardo M. (1974), ''Historia económica de la Argentina''. Buenos Aires: Plus Ultra, paĝo 508. La monda loĝantaro estas prenita el jenaj fontoj: tiu de 1870 de Meadows, Donella H. et. al (1975). ''Los límites del crecimiento''. México: Fondo de Cultura Económica, paĝo 51. (1400&nbsp;milonoj); tiu de 1930 el [http://www.census.gov/ipc/www/worldhis.html "Historical Estimates of World Population"] la Censoficejo de Usono (2&nbsp;070&nbsp;000&nbsp;000); tiu de 2001 el [http://www.census.gov/ipc/www/idb/worldpop.html ''Total Midyear Population for the World: 1950-2050''], la Censoficejo de Usono (6&nbsp;146&nbsp;294&nbsp;339).</ref> La lando estis konata tiuepoke kiel la ''monda grenejo''.<ref>http://www.agro.uba.ar/historia/pagina1.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100318003227/http://www.agro.uba.ar/historia/pagina1.htm |date=2010-03-18 }} "Rico como un argentino", el surgimiento de una nación moderna, alirita la 6-an de julio 2008, Facultad de Agronomía (UBA).</ref> La prospero de la ekonomio pelis la kreskon de la komenca [[mezklaso]]. La enmigrado el Eŭropo ankaŭ alportis novajn politikajn ideojn kiaj [[socialismo]] kaj [[anarkiismo]], kaj la kreadon de la [[sindikato]]j.<ref>Félix Luna, ĉapitro ''La modelación de la Argentina moderna'', en "Breve historia de los argentinos", 1994, Bonaero: eldonejo Planeta / Espejo de la Argentina, id=950-742-415-6.</ref> Aperis modernaj politikaj partioj kiaj la [[Unión Cívica Radical]] (UCR) kaj la [[Socialista Partio (Argentino)|Socialista Partio]] (PS). Inter la plej influaj prezidentoj de tiu periodo menciindas [[Domingo Faustino Sarmiento]] (1868-1874) kaj [[Julio Argentino Roca]] (1880-1886 kaj 1898-1904). Post pli ol du jardekoj de politikaj kaj sociaj konfliktoj, balotaj fraŭdoj kaj terura subpremado, oni aprobis la [[Leĝo Sáenz Peña|Leĝon Sáenz Peña]] kiu starigis la rajton al la [[sekreta voĉdonado]], kaj [[Deviga voĉdonado|deviga]] kaj [[vira voĉdonado|universala nur por viroj]] en [[1912]]. En la unua prezidenta balotado per sekreta voĉdonado, la konservativuloj estis elpovigitaj fare de la [[Unión Cívica Radical|radikaloj]], kaj [[Hipólito Yrigoyen]] (1916-1922 kaj 1928-1930) iĝis la prezidento de la registaro. Dum sia unua regotempo komencis la studenta movado konata kiel [[universitata reformo (Argentino)|universitata reformo]], kiu etendiĝis tra tuta Latinameriko. Inter ambaŭ regotempoj de Yrigoyen estis elektita prezidento la same radikala [[Marcelo T. de Alvear]] (1922-1928). === Puĉoj kaj demokratiaj reĝimoj === [[Dosiero:Yrigoyen en ventanilla del ferrocarril viaje a Santa Fe campaña electoral de 1926..jpg|eta|200ra|[[Hipólito Yrigoyen]], la unua prezidento demokratie elektita (1916-1922 kaj 1928-1930).]] La [[6-a de septembro]] de [[1930]] okazis la unua de serio de [[puĉo]]j kiu enpovigis militistojn kiuj starigis [[registaro ''de facto'']], post elpostenigi Hipólito Yrigoyen. Tiu puĉo komencigis la [[Fifama Jardeko]].<ref>En 1945, José Luis Torres verkis libron titolita ''La Década Infame'', en kiu analizas kritike tiun periodon. La termino estis ekde tiam uzita ĝeneralige por nomigi la tutan periodon.</ref> La modelo rureksporta argentina enkriziĝis pro la fermo de la internaciaj merkatoj. La lando lanĉis sin al ŝanĝo de importado kiu disvolvigis ampleksan sektoron de diversaj [[industrio]]j. La ''Década Infame'' (Fifama Jardeko) finis per la [[Revolucio de 1943]], nome dua puĉo. Spite la internacia premo, Argentino restis neŭtrala dum la plej parto de la [[Dua Mondmilito]], kaj unuiĝis al la [[Aliancanoj]] la [[27-a de marto]] de [[1945]], dum la regado de la generalo [[Edelmiro Farrell]], tuj antaŭ la fino de la Milito. [[Dosiero:Eva&Juan.jpg|eta|La trifoje [[prezidento de Argentino|prezidento]], [[Juan Domingo Perón|Juan Perón]] kun sia edzino [[Eva Perón|Evita]], fondintoj de la movado konata kiel [[peronismo]].]] En [[1946]] estis elektita prezidento [[Juan Domingo Perón]] kun apogo de la sindikatoj organizitaj en la [[Laborista Partio (Argentino)|Laborista Partio]]. Perón, akompane de sia edzino [[Eva Duarte de Perón|Evita]], estris novan movadon kiu fokusiĝis al la [[Socia justeco]], la politika suvereneco kaj la ekonomia sendependeco. Dum ties regado stariĝis la [[virina balotrajto]] en [[1947]], la egaleco de viroj kaj virinoj en la familia juro, la egaleco de gefiloj naskitaj ene aŭ ekster la edzeco, la senpageco de la universitata instruado, oni forigis la [[malario]]n, ktp.<ref>http://www.argentina.ar/_es/cultura/C3306-evita-fue-declarada-mujer-del-bicentenario.php.</ref> Pere de la [[Fondaĵo Eva Perón]], Evita disvolvigis socialan helpon neantaŭviditan en la lando, havigante ekonomiajn apogon al plej malrigĉaj sektoroj. Ankaŭ oni ŝtatanigis la [[fervojo]]jn kaj la eksteran komercon, kaj oni generis fortan procezon de industriigo, ĉefe ĉe pez-industrio. En [[1951]] Perón estis reeleektita por nova prezidenteca regotempo danke al 62,5 % el voĉdonoj. En 1952 mortiĝis Evita pro malsano. La [[peronismo]] ĝuis ampleksan akcepton de la loĝantaro, sed ankaŭ suferis fortan malakcepton fare de la opoziciantaj sektoroj, kio dividis la argentinan socion en peronistoj kaj partianoj de [[kontraŭperonismo]]. Lia politiko malprofitis la britajn interesojn, kiuj estis hegemoniaj ĝis tiam en la ekonomio, kaj ekde tiam Britio apogis la opoziciantojn.<ref name="FerminChavez">http://www.elhistoriador.com.ar/articulos/revolucion_libertadora/revolucion_libertadora.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120503215530/http://www.elhistoriador.com.ar/articulos/revolucion_libertadora/revolucion_libertadora.php |date=2012-05-03 }} ''Revolución Libertadora: La cuarta invasión inglesa'', Revista Primera Plana N.º 507, [[13a de septembro]] de 1973</ref> La komenco de konflikto kontraŭ la [[katolika eklezio]] malfortigis la apogon fare de kelkaj sektoroj kaj unuigis la opozicion.<ref>Frigerio, José Oscar, oktobro de 1984, ''Perón y la Iglesia. Historia de un conflicto inútil'', ''Todo es Historia'', numero 210, paĝo 35, Bonaero, issn=0040-8611, konsultita en 2009</ref> Dum supozata klopodo murdi Perón por posta [[puĉo]], la 16-an de junio [[1955]] tagmeze, ĉirkaŭ tridek aviadiloj de la ŝiparmeo kaj de la arearmeo [[Bombardado de Placo Majo|bombardadis kaj mitralis la loĝantaron]] de Bonaero ĉe la [[Placo Majo]] kaj aliaj lokoj.<ref name="Bevilacqua">http://tiempo.infonews.com/2012/02/15/verano-1185-hay-que-matar-a-peron.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121015195042/http://tiempo.infonews.com/2012/02/15/verano-1185-hay-que-matar-a-peron.php|date=2012-10-15}} Hay que matar a Perón, Pedro Bevilacqua, 16a de februaro de 2012</ref> Tiu atako okazigis ĉirkaŭ 355 mortojn kaj 600 vunditojn kaj antaŭanoncis la postan aperon de la [[ŝtata terorismo]], kiu poste absolute malatentos la popolan suferon por la politikaj celoj. Perón ne estis atingita, ĉar li forestis el la diversaj atakitaj lokoj. Septembre, Perón estis elpostenigita de nova puĉo nomita [[Liberiga Revolucio (Argentino)|''Revolución Libertadora'' (Liberiga Revolucio)]], kiu malpermesis [[peronismo]]n, multaj el kies partianoj estis arestitaj aŭ eĉ mortpafitaj, kio havigis al la puĉo la nomon de «revolución fusiladora» (Mortpafiga Revolucio). Perón ekziliĝis ĝis la rekupero de la demokratio en 1973.<ref name="FerminChavez" /> Spite la malpermeson, la peronismo pluinfluos sur la argentina politiko. [[Dosiero:Frondizi pensativo.JPG|eta|160ra|[[Arturo Frondizi]] ([[Unión Cívica Radical Intransigente|UCRI]]) sukcesis iĝis prezidento pro malpermesado de la peronismo.]] En [[1958]], enposteniĝis kiel prezidento [[Arturo Frondizi]] ([[Unión Cívica Radical Intransigente|UCRI]]), kiu siavice estis elpostenigita de nova militista [[puĉo]] en [[1962]]. La puĉo tiam montris partikularecon ke la povo estis plenumita de civilulo [[José María Guido]], nomumita prezidento fare de la Suprema Justictribunalo de Argentino samtage post la elpostenigo kaj aresto de Frondizi, svingante tialon de [[povovakuo]]. Spite la fakton ke formale Guido posedis la prezidentecon, la vera povo rezidis en la militistaro. Dum lia regado akriĝis la kontraŭstaroj inter du flankoj de la [[Argentina Armeo]], konataj kiel ''[[Azules kaj Colorados]]'' (bluuloj kaj ruĝuloj), kio foje rezultis en armitaj luktoj. La venko de la sektoro "blua" permesis al generalo [[Juan Carlos Onganía]] reunuigi la Armeon. Dum ankoraŭ estis la peronismo malpermesita kaj la eksprezidento Frondizi arestita,<ref>http://www.elhistoriador.com.ar/biografias/f/frondizi.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091014225338/http://www.elhistoriador.com.ar/biografias/f/frondizi.php |date=2009-10-14 }} Arturo Frondizi, El Historiador, alirita la 29.an de oktobro 2013, Pigna, Felipe.</ref> en 1963 estis elektita kiel registo [[Arturo Umberto Illia]] ([[Unión Cívica Radical|UCRP]]), kiu same estos elpostenigita de militista puĉo en [[1966]], kio kondukos al regado de Onganía. Lia diktaturo, la unua el tri kiuj formis la memnomitan [[Argentina Revolucio]] (1966-1973), okazigis la kreskon de la politika perforto, el kiu la [[Kordobaĵo]] estis unu el la plej elstaraj eventoj,<ref>url=https://web.archive.org/web/20081016010020/http://www.cema.edu.ar/ceieg/arg-rree/14/14-001.htm Capítulo 66: La revolución argentina (1966-1973), alirita la 6-an de julio 2008, Universidad del CEMA</ref> kaj ankaŭ la [[Rosariaĵo]]. Atakita de popola insurekcio, la diktaturo organizis balotan eliron kun partopreno eĉ de la peronismo (sed malpermesante ankoraŭ la kandidatiĝon de Perón). En [[1973]] la peronismo estis legalizita kaj venkis en la prezidenta balotado. Post la rezigno de la prezidento [[Héctor José Cámpora]], [[Juan Domingo Perón]] estis elektita prezidento la trian fojon, sed li mortiĝis post malpli ol unu jaro. Sukcedis lin sia vicprezidentino kaj tria edzino, nome [[María Estela Martínez de Perón]], kies regado karakteriziĝis pro akcela deterioro de la interna situacio, produkto de la [[naftokrizo de 1973]] kaj la ĝenerala politika perforto.<ref>http://www.pagina12.com.ar/diario/elpais/subnotas/79048-25506-2007-01-13.html “Una débil mujer”, alirita la 6-an de julio 2008, Susana Viau, 13-a de januaro 2007, ''Página/12''.</ref> [[Dosiero:Videla Sociedad Rural.jpg|eta|La argentina diktatoro Jorge Rafael Videla en la inaŭguro de la Rura Ekspozicio en Palermo, Bonaero, en 1976.]] Argentino suferis militistan diktaturon dum la [[1970-aj jaroj]], kiu kaŭzis ĉirkaŭ 30,000 mortojn (ĉu mortigitaj ĉu malaperintaj) kaj necertan militon kontraŭ [[Britio]] pro la regado sur la insuloj [[Malvinoj]]. La [[24-a de marto]] de [[1976]] okazis nova militista [[Puĉo en Argentino de 1976|puĉo]], memnomita ''[[Proceso de Reorganización Nacional]]'', kiu daŭros preskaŭ ok jaroj. Dum tiu epoko oni starigis reĝimon de [[Malpura Milito en Argentino|ŝtata terorismo]] kiu plenumis sisteman planon de rabado kaj torturo de personoj, okazigante grandan kvanton de [[malaperigitoj dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj en Argentino|malaperigitoj]]. Ties preciza kvanto ankoraŭ pristudatas: la [[Nacia Komisiono pri Malaperigo de Personoj|CONADEP]] registris 8961 kazojn, dum aliaj organismoj pri [[homaj rajtoj]] altigas la nombron al 30 000. La nombro de monkompensoj fare de la ŝtato al familianoj de ''malaperigitoj'' atingas ĝis 13 000.<ref>http://www.clarin.com/diario/2003/10/06/p-00801.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091024085154/http://www.clarin.com/diario/2003/10/06/p-00801.htm |date=2009-10-24 }} Una duda histórica: no se sabe cuántos son los desaparecidos, alirita la 21-an de junio 2008, Pablo Calvo, 6-a de oktobro 2003, ĵurnalo ''Clarín''.</ref> Kiel reago oni kreis organizojn pri [[homaj rajtoj]], kiaj tiuj de la [[Patrinoj de Placo Majo]] kaj la [[Avinoj de Placo Majo]], kiu ludos gravan rolon en la "juĝado kaj punado al kulpuloj" kaj en la rekuperado de la rabitaj beboj, kies identeco estis nuligita. Dum tiu epoko, okazis grava plialtigo de la nacia [[ekstera ŝuldo]], kio kondiĉos la venontajn registarojn, kaj oni donis spekuladan karakteron al la sistemo de [[financo]]j. En [[1978]], okazis [[Konflikto Beagle|grava krizo]] kun [[Ĉilio]] pro la limoj en la zono de la [[Kanalo Beagle]], kiu kondukis ambaŭ landojn borde de la milito. En [[1982]] okazis la [[Malvina Milito]] kontraŭ la [[Unuiĝinta Reĝlando]]; la argentina malvenko estis unu el la faktoroj kiuj kondukis al la falo de la militista reĝimo kaj al kunvoko de ĝenerala balotado por la venonta jaro. === Rekuperado de la demokratio === Post la baloto de la [[30a de oktobro]] la demokratia sistemo estis restaŭrita la [[10an de decembro]] de [[1983]]. Tiam ekprezidentis [[Raúl Alfonsín]], de la [[Unión Cívica Radical]], kiu devis enmeti denove la landon en [[demokratio]]n. En 1984, post popola konsulto, oni finigis la prilandliman disputon sudan kun Ĉilio pere de traktato per kiu la insuloj de la norda duono de la [[Kanalo Beagle]] restis de Argentino, dum ĉiuj de la suda duono ĝis la kabo Hornos restis de Ĉilio, kaj ambaŭ landoj ricevis navigadajn rajtojn en preskaŭ la tuta zono; Argentino ricevis la plej parton de la mara teritorio disputita. Alfonsín komencis jurprocezi la [[Krimoj kontraŭ la homeco|kulpintojn]] pro la diktaturo en [[1985]] kaj kelkaj estis kondamnitoj,<ref>https://web.archive.org/web/20090331090412/http://www.nuncamas.org/juicios/juicios.htm Juicio a las Juntas Militares Alirita la 6-an de julio 2008, Nunca Más, [[Comisión Nacional sobre la Desaparición de Personas]]</ref> sed, post premoj de diversaj sektoroj ĉefe militistoj, leĝoj de 1986 kaj 1987 [[Forpardono|jurpardonis]] tiujn kulpintojn. Krome okazis kvar [[ŝtatpuĉo]]j. Post la prezidenta balotado de 1989 kaj tuŝita la regeblo de la lando pro procezo de [[inflaciego]], Alfonsín devis rezigni ses monatojn antaŭ la fino de la regotempo.<ref>http://www.chascomus.net/alfonsin.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110723041239/http://www.chascomus.net/alfonsin.htm |date=2011-07-23 }} Vecinos ilustres: Raúl Alfonsín, Chascomus.net</ref> [[Dosiero:Carlos menem.jpg|eta|190ra|[[Carlos Menem]], prezidento dum du regotempoj, el 1989 al 1999.]] La venonta prezidanto estis [[Carlos Menem]] (de la [[Partido Justicialista]]) (1987-1999), kies epoko estis akuzata de koruptado.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.todo-argentina.net/historia/democracia/menem2/index.html|titolo=Menem|verko=Todo Argentina|lingvo=hispane|alirdato=6-a de novembro 2009}}</ref> Dum lia regado oni aprobis la Leĝon pri Konverteblo de la Aŭstralo (tiama monunuo) en [[1991]] kiu haltigis la [[inflacio]]n kaj oni adoptis ekonomian politikon [[Novliberalismo|novliberala]], baze sur tajdo de privatigoj de publikaj havaĵoj, malaltigo de dogantarifoj por la importitaj produktoj kaj malreguligo de la merkatoj. Tiu politiko kontribuis al plialtigo de investado, de eksportado kaj al kresko kun stabilaj prezoj.<ref>http://www.clarin.com/diario/2001/04/15/e-00801.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090225213331/http://www.clarin.com/diario/2001/04/15/e-00801.htm |date=2009-02-25 }} La convertibilidad marcó el ritmo político de una década, Carlos Eichelbaum, Clarín, 15-a de aprilo 2001, alirita la 7-an de julio 2008.</ref> Sed tiuj decidoj ankaŭ malfermis procezon de senindustriigo pro malkapablo konkurenci fare de la malfortigita industrio argentina, de malfortigo de la argentina ekonomio nun pli vundebla antaŭ internaciaj krizoj, kaj pligrandiĝis la sendungeco, la malriĉo kaj la malbonigo de laborkondiĉoj.<ref>http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1021813&high=convertibilidad{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Los daños irremisibles, Daniel Larriqueta, La Nación, 16-a de junio 2008, alirita la 7-an de julio 2008</ref> La financa krizo en Azio de [[1997]] kaj en Brazilo de [[1998]] akcelis la eliron de kapitaloj, kio malfermis vojon al la plej alta recesio de la historio argentina kiu daŭros kvar jarojn.<ref>http://www.realinstitutoelcano.org/documentos/93/DT-12-2004-E.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924085406/http://www.realinstitutoelcano.org/documentos/93/DT-12-2004-E.pdf |date=2015-09-24 }} El Impacto de la crisis argentina sobre la economía española, alirita la 21-an de junio 2008, Blázquez, Jorge y Sebastián, Miguel, 2003, Real Instituto Elcano.</ref> La venonta prezidanto [[Fernando de la Rúa]] regis el 1999 al decembro de 2001 kaj en tiu epoko okazis la plej gravaj krizoj de la nuntempa Argentino: la mezklaso estis forrabita el siaj enspezoj (krizo de la ''corralito'' (korteto), kie oni enfermis la ĉies sparaĵojn.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.todo-argentina.net/historia/democracia/delarua/index.html|titolo=de la Rúa|verko=Todo Argentina|lingvo=hispane|alirdato=6-a de novembro 2009}}</ref> === Ekonomia, politika kaj socia krizoj de fino de 2001 === Kvar prezidantoj sekvis dum nur du semajnoj ĝis la komenco de la prezidanteco de [[Néstor Kirchner]], kiu iomete serenigis la landon, forigis la malpermeson juĝprocezi la kulpulojn de la amasmortigado de la diktaturo kaj lasis la prezidantecon al sia edzino [[Cristina Fernández de Kirchner]] en [[2007]]. En decembro de [[1999]] iĝis la prezidento [[Fernando de la Rúa]] de la [[Unión Cívica Radical]], kiu tiam formis parton de [[Alianza por el Trabajo, la Justicia y la Educación|La Alianza]]. Lia politiko por malpliigi la deficiton kaj la ŝuldon, baziĝis sur la malpliigo de la publika elspezo, laŭ indikoj de la [[Internacia Monunua Fonduso|IMF]]. En 2001, pro la amasa fuĝo de [[kapitalo]], la registaro nomumis la eksministron de la prezidento Menem, nome [[Domingo Cavallo]] por Ekonomio, kiu decidis la frostigon de la bankaj fondusoj (konita kiel ''[[bebokorteto]]''), kio rezultis en [[Krizo de decembro de 2001 en Argentino|ĝenerala socia krizo]] kio kondukis al la rezigno de la Prezidento la [[20-a de decembro]] de 2001.<ref>González, Fernando. [http://www.clarin.com/diario/2001/12/21/p-00215.htm «De la Rúa renunció, cercado por la crisis y sin respaldo político»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080306182348/http://www.clarin.com/diario/2001/12/21/p-00215.htm |date=2008-03-06 }}, ''Clarín'', 21a de decembro de 2001. Konsultita la 15-an de marto 2008.</ref><ref>[http://www.lanacion.com.ar/361035 «Renunció De la Rúa: el peronista Puerta está a cargo del Poder Ejecutivo»]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''La Nación'', 2001. Konsultita la 15-an de marto 2008.</ref> Dm du semajnoj de necerteco sukcediĝis diversaj prezidentoj, inter kiuj la mallonga regado de [[Adolfo Rodríguez Saá]], dum kiu la lando eniris en [[pagĉesigo]] kiam oni deklaris la haltigon de pagoj pro [[ekstera ŝuldo]].<ref>Galarce, Martín. [http://www.terra.com.ar/canales/politica/33/33312.html «Juró Rodríguez Saá, anunció el default y otras medidas»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120520164746/http://www.terra.com.ar/canales/politica/33/33312.html |date=2012-05-20 }}, ''Terra'', 2001. Konsultita la 15-an de marto 2008.</ref> [[Dosiero:Kirchner marzo 2007 Congreso.jpg|eta|[[Néstor Kirchner]], prezidento de Argentino inter 2003 kaj 2007, kaj ĝenerala sekretario de [[Unasur]] ĝis sia morto en 2010.]] La [[2-a de januaro]] de [[2002]] la ''Asamblea Legislativa'' (parlamento) elektis [[Eduardo Duhalde]], de la [[Partido Justicialista]], kiel provizora prezidento.<ref>http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=363560{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Duhalde fue designado por una abrumadora mayoría legislativa. Alirita la 7-7-2008. Publikigita la 2-an de januaro 2002, La Nación</ref> Lia regado devalutis la peson 200 % kio finigis la konverteblecon.<ref>http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=364610{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Aprobó Diputados la pesificación de deudas hasta 100&nbsp;000&nbsp;dólares La Nación, publikigita la 6-an de januaro 2002, alirita la 7-an de julio 2008</ref> La lando ekpraktikis novan politikon de industriigo por anstataŭo de importado, pligrandigo de eksportado kaj imposta pluso. Ĉirkaŭ finoj de 2002, la ekonomio ekstabiliĝis.<ref>http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=462219&high=veranito%20econ%F3mico{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Creció el pedido de personal en las empresas, La Nación, Marilina Esquivel, 31-a de decembro de 2002, alirita la 7-an de julio 2008</ref> En tiu periodo la malriĉo atingis la 56 % de la loĝantaro kaj la sendungeco la 26 %, pro kio oni establis subvenciojn nome ''Plan de Jefes y Jefas de Hogar Desocupados'' (plano por sendungitaj hejmgeestroj), kiu atingis pinton de 2&nbsp;milionoj de planoj en majo de 2003.<ref name="Neffa">http://bibliotecavirtual.clacso.org.ar/ar/libros/coedicion/neffa2/15.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091229091803/http://bibliotecavirtual.clacso.org.ar/ar/libros/coedicion/neffa2/15.pdf|date=2009-12-29}} Neffa, Julio César El Plan de Jefes y Jefas de hogar desocupados (PJyJhd), CLACSO, 2007, alirita la 16-an de novembro 2013</ref> En 2003 estis elektita prezidento [[Néstor Kirchner]] de la [[Fronto por la Venko]] (kun radikoj en la [[Partido Justicialista]]). Dum ties prezidenteco oni helpis la integradon de sendependa Suprema Justictribunalo de Argentino kaj la nuligon de la leĝoj pri senpuneco pro kio oni permesis la remalfermon de la juĝoj pro [[krimoj kontraŭ la homeco]] okazintaj dum la diktaturo. En internacia politiko oni akcelis la malartikuladon de la [[Areo de Liberkomerco de Ameriko]] (ALKA). En ekonomio oni decidis la malŝuldigon disde la IMF kaj restrukturigon de la ekstera ŝuldo kun forta monpardono, la ŝtatigon de kelkaj entreprenoj kaj oni registris konsiderindan plialtigon de la [[MEP]], krom malgrandigon de la sendungeco, bazita parte sur la kreado de laborpostenoj ekzemple pro la reaktivigo de la sektoro agrikultur-brutobreda, la rurindustria, metala, naftokemia kaj la konstruado; samtempe ke ekplialtiĝas la [[inflacio]], en kadro de negocadoj kolektivaj prisalajraj jaraj kun [[sindikato]]j bone organizitaj kun forta distribua pelado.<ref>http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=957207{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Se cierra el círculo de una administración personalista Carlos Pagni, La Nación, 28-an de oktobro 2007, alirita la 7-an de julio 2008.</ref><ref>http://www.lanacion.com.ar/969585-la-vision-de-los-economistas {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131202225309/http://www.lanacion.com.ar/969585-la-vision-de-los-economistas |date=2013-12-02 }} La Nación, La visión de los economistas, 2007, alirita la 16-an de novembro 2013.</ref> <ref>http://www.infobae.com/2008/04/26/377017-para-las-autoridades-la-uba-no-hay-crisis-los-numeros-hablan-otra-cosa [[Infobae]], Para las autoridades de la UBA no hay crisis: "Los números hablan de otra cosa", 26-a de aprilo 2008, alirita la 16-an de novembro 2013.</ref> === Aktualo === [[Dosiero:Javier Milei 2023 (cropped).jpg|eta|250ra|Javier Milei, prezidento ekde 2023]] La [[28-a de oktobro]] de [[2007]] venkis per 45 % en la prezidenta balotado de 2007 [[Cristina Fernández de Kirchner]], nome la unua virino elektita per popola voĉdonado por tiu posteno en la lando. Ŝia kunulo de regado estis la radikala [[Julio Cobos]]. Kelkaj de la decidoj de ŝia unua regado estis la konstitucio de [[UNASUR]], kies unua prezidento estis Néstor Kirchner, la kreado de la Ministerio pri Scienco, Teknologio kaj Produktiva Renovigo, la reŝtatigo de la porhelpaj fondusoj privatigitaj dum la regado de Menem, laŭ la formo de AFJPoj, la kreado de pago por filo, la ŝtatigo de [[Aerolíneas Argentinas]], la nuligo de la leĝo de amaskomunikiloj fare de la [[diktaturo de Videla]] kaj la aprobo de nova leĝo de aŭdovidaj amaskomunikiloj, kaj la aprobo de la leĝo por [[samseksa edzeco]]. Dum tiu periodo okazis etenda [[insurekcio de ruraj entreprenistoj en Argentino de 2008|insurekcio de ruraj entreprenistoj]], apogita de amasaj manifestacioj kaj interrompoj de ŝoseoj, kiel protesto kontraŭ la decido pligrandigi la impostadon al la eksportado de [[sojo]] kaj [[sunfloro]].<ref>Vidu [http://www.infoleg.gov.ar/infolegInternet/anexos/135000-139999/138567/texact.htm Rezolucion 125/08].</ref> En tiu periodo la registaro kontraŭstaris kontraŭ la [[Grupo Clarín|amaskomunikilaro Clarín]] kiu celis deklari la nekonstituciecon de la nova leĝo kontraŭmonopola. En la prezidenta balotado de 2011 Cristina Fernández de Kirchner estis reelektita por dua regotempo de kvar jaroj, superante la 54 % de la voĉdonantaro. Lia kunulo de formulo estis [[Amado Boudou]].<ref>[http://www.elecciones.gov.ar/estadistica/archivos/2011_nacionales/resultados_nacionales_2011_total_pais.pdf Rezulto de la ŝtata elektado de la] [[23a de oktobro]] de 2011, artikolo en la retejo de la Ministerio de Internaj Aferoj de la Respubliko Argentino.</ref> En tiu dua regotempo oni reŝtatigis la 51 % de la [[akcio]]j de la privatigita nafto-entrepreno [[Yacimientos Petrolíferos Fiscales|YPF]],<ref>[http://www.rosario3.com/noticias/pais/noticias.aspx?idNot=111129&Votaci%C3%B3n-hist%C3%B3rica-en-Diputados:-YPF-vuelve-al-Estado «Votación histórica: Diputados convirtió en ley el regreso de YPF al Estado»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140704095908/http://www.rosario3.com/noticias/pais/noticias.aspx?idNot=111129&Votaci%C3%B3n-hist%C3%B3rica-en-Diputados%3A-YPF-vuelve-al-Estado |date=2014-07-04 }}, artikolo en la retejo Rosario3.com, de la 3a de majo de 2012.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.perfil.com/contenidos/2012/05/03/noticia_0031.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-04-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304213453/http://www.perfil.com/contenidos/2012/05/03/noticia_0031.html |arkivdato=2016-03-04 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infobae.com/notas/645768-La-expropiacion-de-Repsol-YPF-es-ley.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-04-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121025043304/http://www.infobae.com/notas/645768-La-expropiacion-de-Repsol-YPF-es-ley.html |arkivdato=2012-10-25 }}</ref> oni helpis la aprobon de la leĝo pri seksa identeco kaj oni konfirmis la konstituciecon de la Leĝo de Aŭdovidaj Servoj. Dum tiu periodo okazis ankaŭ grandaj surstrataj manifestacioj opoziciantaj kunvokitaj per sociaj elektronikaj retoj, kiaj la nomita [[8N]]. Laŭ informo de la [[Monda Banko]], Latinameriko kaj ene de ĝi Argentino estis transforminta sian socian strukturon en la unua jardeko de la 21a jarcento, produktante malpliigon de la [[malriĉeco]] kaj pliigon de la [[Meza klaso|mezklasoj]]. Por Argentino, la Monda Banko konfirmis, ke inter 2003 kaj 2009, la mezklasoj duobliĝis pasante de 9,3&nbsp;milionoj al 18,6&nbsp;milionoj (nome la 45 % de la loĝantaro).<ref>[http://www.lanacion.com.ar/1526197-segun-el-banco-mundial-la-argentina-duplico-su-clase-media-entre-2003-y-2009 «Según el Banco Mundial, Argentina duplicó su clase media entre 2003 y 2009»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140701091744/http://www.lanacion.com.ar/1526197-segun-el-banco-mundial-la-argentina-duplico-su-clase-media-entre-2003-y-2009 |date=2014-07-01 }}, ''La Nación''.</ref> La 22-an de novembro 2015 ĝenerala balotado donis venkon al [[Mauricio Macri]], post 85 jaroj de registaroj (escepte diktatoroj) ĉu [[Unión Cívica Radical|radikalaj]] ĉu [[Partido Justicialista|peronismaj]].<ref>[http://internacional.elpais.com/internacional/2015/11/22/argentina/1448224098_588686.html «Macri gana en Argentina y pone fin al kirchnerismo tras 12 años»], artikolo de Carlos E. Cué en ''[[El País]]'' - 23-a de novembro 2015 {{es}}</ref> kaj ekde la 10-a de decembro 2015 li fariĝis la prezidento de la lando. == Teritoria organizado == {{Ĉefartikolo|Provincoj de Argentino}} {{Ĉefartikolo|Duarangaj teritoriaj dividoj de Argentino|Departementoj de Argentino}} [[Dosiero:ViñedoCafayate.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Provinco Salta]].]] La Respubliko Argentino estas organizata en 23&nbsp;provincoj krom la Aŭtonoma Urbo [[Bonaero]], kie troviĝas la sidejo de la federala registaro. Laŭ la leĝo 23512 de 1987, la Ĉefurbo de la Respubliko devas esti translokigita al nova Federala Distrikto, kreota en la municipoj de [[Viedma (urbo)|Viedma]] kaj [[Guardia Mitre]] (Río Negro) kaj parto de la [[Partio Patagones]] (Bonaero). La translokigo estis akceptita de la provincoj Río Negro (Leĝo&nbsp;2086) kaj Bonaero (Leĝo 10454), sed tio senvalidiĝis ambaŭkaze en 1992 pro manko de efektivigo. Por oktobro de 2013 la nacia leĝo ankoraŭ validas, sed la translokigo estis haltigita kaj Bonaero pluestas la ĉefurbo de la respubliko plenrajte. La provincoj dividas sian teritorion en ''[[Duarangaj teritoriaj dividoj de Argentino|departementoj]]'' kaj tiuj siavice komponiĝas el [[municipo]]j, kun la escepto de la [[provinco Bonaero]] kiu dividiĝas en municipoj nome ''[[Partioj de la Provinco Bonaero|partidos]]''.<ref>https://web.archive.org/web/20060524220012/http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/1/d010301.xls Indec - Superficie y cantidad de departamentos, por provincia, alirita la 24-an de julio 2008, xls, [http://www.indec.mecon.ar/ Territorio/geografía] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160221215704/http://www.indec.mecon.ar/ |date=2016-02-21 }} [[Instituto Nacional de Estadística y Censos de Argentina|Instituto Nacional de Estadística y Censos]]</ref> La departementoj ĝenerale ne disponas el administraj funkcioj, kvankam ĉe la provincoj [[provinco Mendoza|Mendoza]], [[provinco San Juan|San Juan]] kaj [[provinco La Rioja (Argentino)|La Rioja]] ĉiu departemento estas unu municipo. En kelkaj provincoj la departementoj estas uzataj kiel balotdistriktoj por determini reprezentantojn al la provincaj instancoj kaj utilas kiel unuoj por sencentrigo de diversaj provincaj organoj kiaj la [[polico]] kaj la [[juĝa povo]]. La [[Reformo de la Argentina Konstitucio en 1994|Konstitucio de 1994]] agnoskas la municipan aŭtonomecon, sed rajtigas la provincojn por reguligi sian atingon kaj enhavon, pro kio estas kaj municipoj aŭtonomoj kun rajto por fari siajn municipajn regularojn kaj aliaj kiuj ne rajtas fari tion. Estas ankaŭ provincoj kiuj ne ĝisdatigis siajn konstituciojn por agnoskigi la aŭtonomecon de iliaj municipoj. Ĝis decembro de 2010, 144 [[Aŭtonomaj Municipoj de Argentino|municipoj]], estis ĝuintaj siajn aŭtonomecon institucian, kaj estis redaktintaj siajn regularojn. La provincoj havas lokajn registarojn kaj ene de ĉiu reĝimo troviĝas diversaj tipoj de municipoj, kun kazoj de administraj unuoj similaj al municipoj ― ĝenerale, malmulte loĝataj ―, sed sen aŭtonomeco kaj ties registoj estas delegitoj de la guberniestro. Laŭ la informo el la ''Instituto Geográfico Nacional''<ref>[http://www.ign.gob.ar/NuestrasActividades/Geografia/DatosArgentina/DivisionPolitica IGN División Política, Superficie y Población de la República Argentina]</ref> kaj el INDEC,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.indec.gov.ar/principal.asp?id_tema=20 |titolo=INDEC Geografio. |alirdato=2014-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080911190055/http://www.indec.gov.ar/principal.asp?id_tema=20 |arkivdato=2008-09-11 }}</ref> la provincoj, ties areoj (tiu informo povas varii se liveritaj de la propraj provincoj, pro disputoj pri interprovincaj limoj) kaj urboj, estas la jenaj: {| class="toccolours" style="float: auto; text-align:right; font-size:90%; width:100%; font-family:Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; background:F5F5F5; " |- align=center style="background:lavender; font-weight:bold;" ! !! Provinco !! Ĉefurbo !! Loĝantaro<br /><small>(censo 2010)<ref name="censo2010"/>[http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P1-P_Total_pais.xls definitivaj rezultoj de la censo 2010, pri la jaroj 2001-2010, institucio INDEC, listo en formato XLS, vidita la 10-an de junio 2014] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902214652/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P1-P_Total_pais.xls |date=2011-09-02 }}</small> !! Areo<br /><small>(en km²)</small> !! <small>[[Malneta Geografia Produkto|MGP]] por persono<ref>Ĉirkaŭkalkulo fare de la konsultentrepreno Abeceb, septembre de 2008, baze sur indikiloj pri enspezoj, produktoj kaj impostoj (kaj ŝtataj kaj provincaj), je normalaj prezoj. [https://web.archive.org/web/20130517170127/http://www.diadenegocios.com/archivos/200809/economias%20pciales.doc Kompleta informo].</ref><br />(US$, 2008, ĉ.)</small> !! Mapo |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg|30ra|kadra]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left colspan="2" |'''[[Bonaero]]'''<ref>La urbo Bonaero estas duaranga ento konstitucie, sed neorganizita kiel provinco sed laŭ speciala reĝimo (Aŭtonoma Urbo), simila kaj egalebla al propra de provinco.</ref>|| 2 890 151 || 200 || 23 309 || style="background:#F5F5F5;" rowspan=50 | {{Mapo pri la provincoj de Argentino}} |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia de Buenos Aires.svg|30ra|kadra]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left |'''[[provinco Bonaero|Provinco<br />Bonaero]]''' || align=maldekstra| [[La Plata]] || 15 625 084 || 307 571 || 7310 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia de Catamarca.svg|30ra|kadra]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left |'''[[provinco Katamarko|Katamarko]]''' || align=maldekstra| [[San Fernando del Valle de Catamarca|San Fernando del <br />Valle de Catamarca]] || 367 828 || 102 602 || 6009 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia del Chaco.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Ĉako|Ĉako]]''' || align=maldekstra| [[Resistencia]] || 1 055 259 || 99 633 || 2015 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia del Chubut.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Ĉubutio|Ĉubutio]]''' || align=maldekstra| [[Rawson]] || 509 108 || 224 686 || 15 422 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia de Córdoba.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Kordobo (Argentino)|Kordobo]]''' || align=maldekstra| [[Kordobo (Argentino)|Kordobo]] || 3 308 876 || 165 321 || 6477 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia de Corrientes.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Corrientes|Corrientes]]''' || align=maldekstra| [[Corrientes]] || 992 595 || 88 199 || 4001 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia de Entre Ríos.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Entre Ríos|Entre Ríos]]''' || align=maldekstra| [[Paranao (Argentino)|Paranao]] || 1 235 994 || 78 781 || 5682 |5 !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia de Formosa.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Formosa|Formosa]]''' || align=maldekstra| [[Formosa]] || 530 162 || 72 066 || 2879 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia de Jujuy.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Jujuy|Jujuy]]''' || align=maldekstra| [[San Salvador de Jujuy|San Salvador<br />de Jujuy]] || 673 307 || 53 219 || 3755 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia de La Pampa.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco La Pampa|La Pampa]]''' || align=maldekstra| [[Santa Rosa (La Pampa)|Santa Rosa]] || 318 951 || 143 440 || 5987 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Flag of La Rioja province in Argentina.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco La Rioja (Argentino)|La Rioja]]''' || align=maldekstra| [[La Rioja (Argentino)|La Rioja]] || 333 642 || 89 680 || 4162 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia de Mendoza.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Mendoza|Mendoza]]''' || align=maldekstra| [[Mendoza]] || 1 738 929 || 148 827 || 9079 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Flag of Misiones.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Misiones|Misiones]]''' || align=maldekstra| [[Posadas]] || 1 101 593 || 29 801 || 3751 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Flag of Neuquen province in Argentina.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Neŭkeno|Neŭkeno]]''' || align=maldekstra| [[Neŭkeno]] || 551 266 || 94 078 || 26 273 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Flag of Río Negro Province.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Río Negro|Río Negro]]''' || align=maldekstra| [[Viedma (urbo)|Viedma]]|| 638 645 || 203 013 || 8247 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia de Salta.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Salta|Salta]]''' || align=maldekstra| [[Salta]] || 1 214 441 || 155 488 || 4220 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera de la Provincia de San Juan (1997-2018).svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco San Juan|San Juan]]''' || align=maldekstra| [[San Juan (Argentino)|San Juan]] || 681 055 || 89 651 || 5642 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Flag of San Luis Province.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco San Luis|San Luis]]''' || align=maldekstra| [[San Luis (Argentino)|San Luis]] || 432 310 || 76 748 || 5580 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera-Santa Cruz.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Santa Cruz (Argentino)|Santa Cruz]]''' || align=maldekstra| [[Río Gallegos]] || 273 964 || 243 943<ref>La informo inkludas la parton de la frostejo Suda Patagonio kiun Argentino disputas kun Ĉilio.</ref>|| 30 496 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Bandera-StaFe-argentina.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Santa Fe|Santa Fe]]''' || align=maldekstra| [[Santa Fe de la Vera Cruz]] || 3 194 537 || 133 007 || 8423 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Flag of Santiago del Estero.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Santiago del Estero|Santiago del Estero]]''' || align=maldekstra| [[Santiago del Estero]] || 874 006 || 136 351 || 3003 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Flag of Tierra del Fuego province in Argentina.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Provinco de Fajrolando, Antarkto kaj Insuloj de Suda Atlantiko|Fajrolando]]''' || align=maldekstra| [[Ushuaia]] || 127 205 || 21 571<ref>Inklude la Argentinan Antarkton kaj la Insulojn de la Suda Atlantiko ĝi altiĝas al 1 002 445</ref>|| 20 682 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Dosiero:Provincia de tucuman.svg|30ra|kadra]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[provinco Tukumano|Tukumano]]''' || align=maldekstra| [[San Miguel de Tucumán|San Miguel<br />de Tucumán]] || 1 448 188 || 22 524 || 3937 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" colspan="3" | [[Dosiero:Flago-de-Argentino.svg|25ra|kadra]] '''ARGENTINO''' || style="background:#f0f0f0;" | '''40 117 096''' || style="background:#f0f0f0;" | '''2 780 400'''<ref>Ne inkludas 980 874 km² de la Argentina Antarkto kaj de la Insuloj de la Suda Atlantiko, kiuj estas sub administrado de la Unuiĝinta Reĝlando, por kio Argentina postulas suverenecon, totale de areo de 3&nbsp;761&nbsp;274&nbsp;km².</ref>|| style="background:#f0f0f0;" | '''8269''' |} Argentino etendas sian suverenecon al maro apuda al siaj marbordoj kaj insuloj, same kiel al grundo kaj subgrundo de la maraj areoj, ties vivaj kaj mineralaj resursoj, kaj al la aera mara spaco. La argentina ŝtato plenumas sian maran suverenecon laŭ distingaj gradoj: ''[[Teritoriaj akvoj|teritoria maro]]'' (12&nbsp;marmejloj ekde la baza marbordo), la ''apuda marzono'' (24&nbsp;marmejloj ), la ''[[ekskluziva ekonomia zono]]'' (200&nbsp;marmejloj ) kaj la ''[[Kontinentbreto|argentina kontinentbreto]]'' (limigota). {{Ĉefartikolo|Argentinaj Provincoj laŭ loĝantaro}} === Regionoj === {{Ĉefartikolo|Integritaj Regionoj (Argentino)}} [[Dosiero:Regiones de Argentina.svg|eta|200ra|La kvar regionoj en kiuj grupiĝas la provincoj argentinaj. La provinco Bonaero kaj la Aŭtonoma Urbo Bonaero, flave, ne integriĝas en regiono]] Kun escepto de la provinco Bonaero kaj la Aŭtonoma Urbo Bonaero, la aliaj provincoj subskribis interprovinciajn interkonsentojn por integriĝo<ref>https://web.archive.org/web/20070927191036/http://www.reei.org/reei%2011/M.Ferrero(reei11).pdf La glocalización en acción: Regionalismo y paradiplomacia en Argentina y el Cono Sur latinoamericano, alirita la 21a de junio de 2008, Mariano Ferrero, 2006, pdf, Revista Electrónica de Estudios Internacionales, paĝoj 9.</ref> kunformante kvar [[Integritaj Regionoj (Argentino)|regionojn]] por diversaj celoj: * [[Regiono de la Granda Argentina Nordo]], formita de la jenaj provincoj: Katamarko, Corrientes, Ĉako, Formosa, Jujuy, Misiones, Tukumano, Salta kaj Santiago del Estero. (759&nbsp;883&nbsp;km²). * [[Regiono Nova Kujo]], formita de la jenaj provincoj: La Rioja, Mendoza, San Juan kaj San Luis. (404&nbsp;906&nbsp;km²). * [[Argentina Patagonio]], formita de la jenaj provincoj: Ĉubutio, La Pampa, Neŭkeno, Río Negro, Santa Cruz kaj Fajrolando kaj kromaĵoj. (930&nbsp;638&nbsp;km²). * [[Centra Regiono (Argentino)|Centra Regiono]], formita de la jenaj provincoj: Kordobo, Entre Ríos kaj Santa Fe. (377&nbsp;109&nbsp;km²). == Loĝantaro == === Demografio de Argentino === {{Ĉefartikolo|Demografio de Argentino}} La loĝantaro de Argentino (laŭ la ĉirkaŭkalkulo de la [[INDEC]]) je 1a de julio de [[2014]] estas de 42.669.500 loĝantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyeccionesyestimaciones_nac_2010_2040.pdf |titolo=Instituto Nacional de Estadística y Censos. Estimaciones y proyecciones de población 2010-2040. : total del país. Paĝo 28. |alirdato=2014-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140912104325/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyeccionesyestimaciones_nac_2010_2040.pdf |arkivdato=2014-09-12 }}</ref> [[Dosiero:Población Argentina 1950-2015.jpg|eta|250ra|Projekcio kaj ĉirkaŭkalkulo de loĝantaro inter [[1950]] kaj [[2015]] ''Fonto:'' [[Instituto Nacional de Estadística y Censos de Argentina|INDEC]].]] Laŭ definitiva informo, la loĝantaro de la Respubliko Argentino laŭ la [[Argentina Censo de 2010|censo de 27a de oktobro de 2010]] realigita de la [[Instituto Nacional de Estadística y Censos de Argentina|INDEC]] estas de 40&nbsp;117&nbsp;096 &nbsp;loĝantoj,<ref name="censo2010">[http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp Censo 2010. Resultados provisionales: cuadros y gráficos. Total del país. Población por sexo, tasa de variación intercensal, según provincia. Años 2001 - 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101220143832/http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp |date=2010-12-20 }} (oficiala retejo)</ref> kun averaĝa denso de 14,4&nbsp;loĝ/km²<ref>[http://www.ambito.com/noticia.asp?id=559366 Censo 2010: en el país viven 40&nbsp;091&nbsp;359&nbsp;personas (38,9 % en la provincia de Buenos Aires)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140708113638/http://www.ambito.com/noticia.asp?id=559366 |date=2014-07-08 }}. ''Ámbito Financiero''</ref> (sen konsideri la postulitan areon de la [[Argentina Antarkto]] kaj de la [[Departemento Insuloj de Suda Atlantiko|Insuloj de Suda Atlantiko]]). Ĉar la revizio de 2001 sciigis pri totalo de 36&nbsp;260&nbsp;130&nbsp;loĝantoj, la pliigo de loĝantaro estis de 3&nbsp;856&nbsp;966&nbsp;loĝantoj kun indico de intercensa varieco 2001-2010 de 10,6 %, malpli ol la registrita inter la censoj de [[1991]] kaj 2001 de 11,2 %.<ref>[https://web.archive.org/web/20051202031756/http://www.indec.mecon.ar/censo2001s2/Datos/01000C21.xls Cuadro total del país según provincia.] censita loĝantaro en 1991 kaj 2001 kaj absoluta kaj relativa intercensa varieco 1991-2001; arkivo Excel en la retejo de INDEC.</ref> La lando registris en la komenco de la [[20a jarcento]] altajn indicojn de loĝanta kresko, pro enmigrado kaj alta [[natura kresko]] kiu dum tiu jarcento stabiliĝis kaj eĉ konstante malaltiĝis (escepte dum la [[1970-aj jaroj]]-[[1980-aj jaroj]]). Ekde la [[1960-aj jaroj]], la totala kresko estis proksimume la rezulton de la diferenco inter la [[naskindico]] kaj la [[mortindico]]. En la periodo intercensa [[1980]]-[[1991]], la [[demografia kreskindico|averaĝa jara kreskindico]] estis de 14,7 por milo (1,47%), en la jardekoj [[1991]]-[[2001]] de 10,1 por milo (1,01%) kaj inter [[2001]]-[[2010]] de 11,4 por milo (1,14%).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.censo2010.indec.gov.ar/archivos/censo2010_tomo1.pdf |titolo=Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2010 Censo del Bicentenario Resultados definitivos, Serie B Nº 2 Paĝo 62. (retejo) |alirdato=2014-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150923201836/http://www.censo2010.indec.gov.ar/archivos/censo2010_tomo1.pdf |arkivdato=2015-09-23 }}</ref> [[Dosiero:PIRAMIDEPOBLACION2010.jpg|300ra|eta|Piramido de loĝantaro de Argentino. 2010 Fonto: INDEC.]] Pro la evoluo de la mortindico kaj la internacia migrofluo, la [[seksa proporcio]] montras konstantan malpliigon por viroj ekde mezo de la 20a jarcento: nome de 105&nbsp;viroj por 100&nbsp;virinoj al 94,8 por 100 por 2010. De la totalo de la loĝantaro laŭ la censo de 2010 estis 51,3 % de virinoj kaj 48,7 % de viroj. Laŭ informo de la censo de 2010, la loĝantaro de «65 jaroj aŭ plie» korespondus al 10,2 % de la totalo kaj tiu de «60 jaroj aŭ plie», al 14,3 %, kio faras, ke Argentino estas la tria plej maljunigita lando de [[Latinameriko]] post [[Urugvajo]] kaj [[Kubo]]. Siavice laŭ la tempopaŝo notindas iompostioma malpliigo de la loĝantaro el «0 al 14 jaroj», reprezente la 25,5 % en 2010, malsupre al la 28,3 % de 2001.<ref>[http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/indicdemograf_1869-01.xls Indicadores demográficos seleccionados en los períodos censales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060621012648/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/indicdemograf_1869-01.xls |date=2006-06-21 }} (procentaĵo kaj de maljunauloj kaj de junuloj, vivatingo, fekundeco, procentaĵo de eksterlandanoj). Totalo de la lando, en jaroj 1869 al 2001. Arkivo Excel en la retejo de la INDEC.</ref> La lando ricevis gravajn tajdojn [[Enmigrado en Argentino|enmigradajn]] kiuj pluas aktuale, atinginte [[Enmigrado en Argentino#Tajdoj|pinton en la periodo 1880-1930]], kaj enhavas gravajn eksterlandanajn komunumojn, ĉefe de [[Paragvajo|paragvajanoj]], [[Bolivio|bolivianoj]], [[Ĉilio|ĉilianoj]], [[Peruo|peruanoj]], [[Italio|italianoj]] kaj [[Hispanio|hispanoj]]. El mezo de la [[1960-aj jaroj]] ekregistriĝis konsiderindaj elmigrofluoj, kiuj obeas al la procezo de «[[cerbofuĝo]]», al la politikaj persekutadoj kiuj okazis ĝis 1983 kaj al la ripetaj ekonomiaj krizoj, por kio ĉefaj celoj estis [[Hispanio]], [[Italio]], [[Usono]] kaj [[Meksiko]].<ref>http://www.marklam.net/sitio/hesp/articulos/art-emigracion1.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080323000122/http://www.marklam.net/sitio/hesp/articulos/art-emigracion1.html |date=2008-03-23 }} La emigración de argentinos, alirita la 24a de junio de 2008, Mónica Markwald, 2003, marto, Markwald, La Madrid & Asociados.</ref> La [[Censo de Argentino|censo de 2001]] registris [[Migrado|migran rezulton]] negativan por la jarkvino [[1995]]-2000, procezo kiu estis ĉirkaŭkalkulita de la [[Instituto Nacional de Estadística y Censos de Argentina|INDEC]] kiel pluiĝanta dum la jarkvino 2000-2005, ŝanĝante tiele la historian pozitivan rezulton de la lando.<ref>https://web.archive.org/web/20051109220415/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyecyestimaciones_1950-2015.pdf Estimaciones y proyecciones de población. Total del país. 1950-2015, alirita la 24a de junio de 2008 [[Instituto Nacional de Estadística y Censos de Argentina|Instituto Nacional de Estadística y Censos]]</ref> Laŭ la Informo pri Homa Disvolvigo de la [[Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado]], Argentino havas [[Landoj laŭ indico de homa disvolviĝo|indicon de homa disvolviĝo (IHD)]] de 0,811. Je monda nivelo, ĝi situantas en la rango 45 ene de la 187 ŝtatoj kiuj partoprenas en la klasigo, nome kiel lando de ''tre alta IHD'' kiu kun [[Ĉilio]] estas la unikaj landoj de [[Latinameriko]] kiuj troviĝas en tiu loko.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://hdrstats.undp.org/es/indicadores/69206.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130326032007/http://hdrstats.undp.org/es/indicadores/69206.html |arkivdato=2013-03-26 }}</ref> === Elmigrado === {{Ĉefartikolo|Argentina elmigrado}} Laŭ la [[Internacia Organizo por Migradoj]] en sia lasta informo ''Migra konturo de Argentino de 2012'', la loĝantaro argentina kiu troviĝis for de ties geografia landlimo ascendis al 971&nbsp;698, kio reprezentas 2,4 % de la totala loĝantaro, kaj ties ĉefaj celoj estas [[Hispanio]] (30,2 %), [[Usono]] (23,2 %), [[Ĉilio]] (8,4 %) kaj [[Paragvajo]] (6,0 %)<ref name="OIM">[http://www.iom.int/files/live/sites/iom/files/pbn/docs/Perfil-Migratorio-de-argentina-2012.pdf Perfil Migratorio Argentina 2012]</ref> [[Dosiero:Diplomatic missions of Argentina.png|eta|350ra|Argentinaj Ambasadejoj en la Mondo.]] {| class=wikitable |- !width=30px; |Rango !width=180px;|Loĝlando !width=130px; style="background-color:LightSteelBlue;" |Loĝantaro !width=130px;|Procentaĵo |- | 1.º | [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|25ra|kadra]] Hispanio | align="center" | 291 740 | align="center" | 30,2 % |- | 2.º | [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|25ra|kadra]] Usono | align="center" | 224 952 | align="center" | 23,2 % |- | 3.º | [[Dosiero:Flago-de-Ĉilio.svg|25ra|kadra]] Ĉilio | align="center" | 82 539 | align="center" | 8,4 % |- | 4.º | [[Dosiero:Flago-de-Paragvajo.svg|25ra|kadra]] Paragvajo | align="center" | 59 115 | align="center" | 6,0 % |- | 5.º | [[Dosiero:Flago-de-Israelo.svg|25ra|kadra]] Israelo | align="center" | 48 312 | align="center" | 5,0 % |- | 6.º | [[Dosiero:Flago-de-Bolivio.svg|25ra|kadra]] Bolivio | align="center" | 45 424 | align="center" | 4,7 % |- | 7.º | [[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|25ra|kadra]] Brazilo | align="center" | 27 700 | align="center" | 2,9 % |- | 8.º | [[Dosiero:Flago-de-Urugvajo.svg|25ra|kadra]] Urugvajo | align="center" | 22 743 | align="center" | 2,3 % |- | 9.º | [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|25ra|kadra]] Kanado | align="center" | 19 210 | align="center" | 2,0 % |- | 10.º | [[Dosiero:Flago-de-Aŭstralio.svg|25ra|kadra]] Aŭstralio | align="center" | 14 190 | align="center" | 1,5 % |- | 11.º | [[Dosiero:Flago-de-Meksiko.svg|25ra|kadra]] Meksiko | align="center" | 13 696 | align="center" | 1,4 % |- | 12.º | [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|25ra|kadra]] Francio | align="center" | 11 899 | align="center" | 1,2 % |- | 13.º | [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|25ra|kadra]] Italio | align="center" | 11 239 | align="center" | 1,2 % |- | 14.º | [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|25ra|kadra]] Unuiĝinta Reĝlando | align="center" | 9002 | align="center" | 0,9 % |- | 15.º | [[Dosiero:Flago-de-Venezuelo.svg|25ra|kadra]] Venezuelo | align="center" | 8533 | align="center" | 0,9 % |- | 16.º | [[Dosiero:Flago-de-Ekvadoro.svg|25ra|kadra]] Ekvadoro | align="center" | 7394 | align="center" | 0,8 % |- | 17.º | [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|25ra|kadra]] Germanio | align="center" | 7391 | align="center" | 0,8 % |- | 18.º | [[Dosiero:Flago-de-Svisio.svg|25ra|kadra]] Svisio | align="center" | 5706 | align="center" | 0,6 % |- | 19.º | [[Dosiero:Flago-de-Domingo.svg|25ra|kadra]] Domingo | align="center" | 3940 | align="center" | 0,4 % |- | 20.º | [[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|25ra|kadra]] Japanio | align="center" | 3893 | align="center" | 0,4 % |} === Etna konsisto === {{Ĉefartikolo|Etnografio de Argentino}} [[Dosiero:Reina de Italia - fiesta del inmigrante - Obera.png|eta|dekstra|235ra|Oni taksas ke 25 milionoj el argentinanoj havas almenaŭ unu [[Italio|italian]] praulon; estas, en konsekvenco, la etna origino grandnombre.]] La nuna loĝantaro de Argentino estas la rezulto de granda ondo de enmigradaj laboristoj kiuj eniris inter 1850-1950, plejmulte italoj kaj due hispanoj. Ankaŭ de la antaŭa miksaĵo inter hispanoj kaj indiĝenoj (devene de la kolonia periodo). La loĝantaro havas gravajn komunumojn de judoj, araboj, armenoj , ciganoj, britoj, francoj, germanoj, poloj, rusoj, kroatoj, ukrainoj, japanoj, ĉinoj, koreoj, paragvajanoj, urugvajanoj, brazilanoj, ĉilianoj, peruanoj, kaj tiel plu. Dume la etna konsisto devena el iamaj indiĝenoj apenaŭ estas grava en la centro kaj en la sudo de la lando, kvankam ja gravas en la nordo. Samkiel [[Aŭstralio]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Usono]] aŭ [[Urugvajo]], Argentino estas konsiderata kiel enmigra lando, tio estas socio kiu estis influita de unu aŭ pluraj enmigraj periodoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.argentina.gov.ar/argentina/portal/paginas.dhtml?pagina=1669|titolo=About Argentina|eldoninto=Government of Argentina|alirdato=1-a de septembro 2009|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090919230812/http://www.argentina.gov.ar/argentina/portal/paginas.dhtml?pagina=1669|arkivdato=2009-09-19}}</ref> [[Dosiero:Immigrants in Argentina (2001).png|eta|600ra|centre|Alilande naskiĝintaj loĝantoj de Argentino venis el la landoj, markitaj en tiu ĉi mapo. La flava koloro signifas malpli ol dek mil loĝantoj el tiu lando, la densa oranĝkolora — pli ol 200 mil (Paragvajo, Bolivio, Ĉilio, Italio)]] === Lingvoj === {{Ĉefartikolo|Lingvoj de Argentino}} La [[hispana lingvo]] estas komprenata kaj parolata kiel unua aŭ dua lingvo de preskaŭ la totalo de la argentina loĝantaro.<ref>El País, [https://www.argentina.gob.ar/pais] Konsultita la 16an de Aŭgusto 2016.</ref> Krome la [[itala]] kaj la [[keĉua]] havas po ĉirkaŭ unu miliono da parolantoj. El ĉiuj landoj de Hispanlingvio, Argentino estas tiu de plej granda etendo teritoria. La hispana estas la ununura lingvo uzata en la publika administracio ŝtatnivele, kvankam neniu leĝa regulo estis deklarinta ĝin oficiala. Tamen, la provinco Corrientes deklaris en 2004 la kunoficialecon de la [[gvarania]] ĉe instruado kaj regagado, kvankam tio ne troviĝas regulita. Siaflanke la [[Provinco Ĉako]] deklaris per leĝo 6.604 de 2010 (reglamentita per Dekreto 257/2010) la kunoficialecon de la lingvoj toba, mataka kaj mogoita. [[Dosiero:Veni.svg|eta|dekstra|250ra|Imperativa formo propra de [[voseo]] anstataŭ ''¡Ven!'' por "tú".]] La amplekseco de la lando, la ekzisto de diversaj lingvaj subtavoloj produktitaj kaj de la varieco de amerindiaj lingvoj kaj de la diversaj alportoj de la gepatraj lingvoj de la enmigrantoj ĉefe eŭropanoj, sed ne nur, fine de la 19a jarcento kaj komence de la 20a, formis la variajn dialektajn formojn. La plej populara kaj prestiĝa [[dialekto]] en la tuta argentina teritorio estas ''Rioplatense'', tio estas ''rioplata'' aŭ ''riverplata''. Ĝi estas ankaŭ la plej rekonata kiel varianto argentina ekster la lando, ekzemple en Hispanio aŭ aliaj hispanparolantaj landoj; ĝi estas ege forte influita de la [[itala]], kaj prezentas la partikularecon esti [[Voseo|vosea]] eĉ en la plej formalaj tavoloj de la lingvo. Argentino estas la plej granda hispanlingva nacio en la mondo, kiu uzas [[voseo]]n (''voseo'' estas la uzo de pronomo „vos“ anstataŭ „tú“ aŭ foje „usted“, tio estas tria formo por la dua persono, kio estas vere revolucia ŝanĝo de la hispanlingva gramatiko). Aliaj landoj, kie [[voseo]] estas amase aŭ almenaŭ multe uzata, estas [[Nikaragvo]] en [[Centrameriko]] (ege for) kaj [[Kolombio]] ĉe [[Kariba Maro]]. Ankaŭ la [[Patagonio|patagonia regiono]] ― loĝata ĉefe de enmigrintoj devenaj el la centra regiono de la lando ― adoptis la uzadon la rioplata varianto, kun malgrandaj variantoj fonologie, probable pro influo de ĉilia enmigrado en la 20a jarcento. En la [[Argentina Nordokcidento|nordokcidento]] de la lando, unuflanke, kaj en la [[Argentina Nordoriento]], aliflanke, la influo de la [[keĉua]] kaj de la [[gvarania]], respektive, naskis dialektojn iom diferencajn, kiuj siavice prezentas subdialektajn regionajn variantojn. [[Dosiero:Che Guevara Diplomatic Picture.jpg|eta|226x226px|La argentina Ernesto Guevara estis kromnomita [[el Che]] pro la ofta uzado de la argentina kejl-vorto ''[[che]]''.<ref>[http://www.elmundo.es/encuentros/invitados/2003/06/778/] Encuentro digital con Pacho O'Donell, alirita la 25an de aprilo de 2009, 2003, Diario [[El Mundo]].</ref>|maldekstra]] En la provincoj [[provinco San Juan|San Juan]], [[provinco Mendoza|Mendoza]], kaj malpli proporcie en la provincoj [[provinco San Luis|San Luis]] kaj [[provinco La Rioja (Argentino)|La Rioja]], koincidas erojn de la [[Ĉilia hispana lingvo|ĉilia hispana]] kaj de la rioplata, montrante vortojn kaj prononcmanieron similajn al la ĉilia, en kiu oni prononcas «ll» kaj «y» kiel [ʝ] kaj oni sibligas la fortajn literojn rojn, en /rr /> [řř] (voĉe), kaj komencan /r/ > [ř], kaj en kultaj aŭ duonkultaj okazoj, al [rr] malfortigitaj aŭ normalaj. Kujo, pro sia antikva dependo kaj geografia proksimeco al [[Ĉilio]], posedas limigitan nombron de vortoj kiu markas tiujn kontaktojn; oni aligis ankaŭ mapuĉajn vortojn en la vortotrezoro de la ĉiliismoj. Estas zonoj de [[Kujo]] kiu montras pli grandan proksimecon al [[Ĉilio]] (nome Malargüe, Calingasta), dum aliaj estas pli influitaj ekde la [[Rivero Plata]], ĉu en la modulado aŭ en kelkaj prononcoj. Tiu influo rilatas al la bonaera [[lunfardo]], kiu meze de la kultura rioplata fluo, setligis en la kuja socio klarajn montrojn, eĉ en la altaj klasoj (pro studentoj kaj la [[tango]]), kio sekvas ĝis nuntempe pro la amaskomunikiloj. Temas pri lingvaj eroj de regiona [[dialekto|dialektaro]], sed absolute ne de la [[gramatiko]].<ref>[http://congresosdelalengua.es/rosario/ponencias/aspectos/quiroga_c.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160427215633/http://congresosdelalengua.es/rosario/ponencias/aspectos/quiroga_c.htm|date=2016-04-27}} III CILE. Paneles y ponencias. César Eduardo Quiroga Salcedo.</ref> En la argentina nordokcidento, la [[anda hispana lingvo|anda hispana]] kuniĝas kun la dialekto rioplata. La [[provinco Córdoba (Argentino)|provinco Córdoba]] kaj ĉefe ĉe ĝia [[Kordobo (Argentino)|provinca ĉefurbo]], posedas specifan singularan moduladon, distingan jam je unua aŭskulto. Aliaj gravaj trajtoj de la hispana parolata en Argentino, krom tiuj vortotrezoraj (en kiuj abundas [[itala|italismoj]], [[Keĉua|keĉuismoj]], gvaranismoj, kaj [[Mapuĉa lingvo|mapuĉismoj]]), estas la [[ipsilonismo]] kun ''retremeco'' kaj la uzado de vortoj el la gvarania kiel en la esprimo [[che]]. La ipsilonismo kun retremeco, prononco de la ''[[ll]]'' kaj de la ''[[y]]'' kiel postalveola [[frikativo]], troviĝas tre etenda en la kulta parolmaniero, kun la plej elstara escepto de la argentina Nordoriento. [[Dosiero:Dialectos del idioma español en Argentina.png|eta|dekstra|250ra|Dialektoj de la hispana parolataj en Argentino laŭ Berta Elena Vidal de Battini.<ref name=vidal>Vidal de Battini, Berta (1964): ''El español de la Argentina: estudio destinado a los maestros de las escuelas primarias'', maparo de María Teresa Grondona. Buenos Aires: Consejo Nacional de Educación.</ref>]] La [[gvarania]] (avañe'ë) havas parolantojn en la tuta Nordoriento kaj, ĉefe, en la interno de la [[provinco Corrientes]], kie ĝi kunhavas oficialecon kun la hispana. La [[keĉua]] havas rimarkindan nombron de parolantoj en la [[provinco Santiago del Estero]], kie oni parolas dialekton tre diferencigitan nome kiĉŭa, kaj ankaŭ en zonoj de la [[provinco Jujuy]] kie oni uzas variaĵon de tiu lingvo pli similan al tiu kiun oni parolas en la sudokcidento de [[Bolivio]]. La [[mapuĉa lingvo]], nome la lingvo de la [[mapuĉoj]], havas parolantojn en la provincoj de la [[Patagonio]], montrante la fortan influon de la [[mapuĉoj]], aŭ [[araŭkanigo]], super la indiĝenoj de Argentino de la areoj kaj patagoniaj kaj pampebenaj. En la periferio de la grandaj urbaj aglomeraĵoj, produkto de konstantaj migradoj de la argentina nordoriento, el [[Paragvajo]], [[Bolivio]] kaj [[Peruo]], estas parolantoj de la [[gvarania]], [[keĉua]] kaj [[Ajmara lingvo|ajmara]]. En kelkaj zonoj limaj kun [[Brazilo]], estas ofta la uzado de la [[portuñol]], tie hibridaĵo de la hispana de Argentino kun la [[portugala]] de [[Brazilo]], ĉefe en la [[provinco Misiones]], kaj malplie en [[provinco Corrientes|Corrientes]] kaj [[provinco Entre Ríos|Entre Ríos]]. Diversaj komunumoj de enmigrantoj kaj filoj de enmigrantoj ankoraŭ tenas la lingvojn de ties devenregiono, kvankam tiu uzo perdiĝas laŭmezure ke antaŭeniras la generacioj. Plej elstara pro la kvanto de parolantoj estas la [[itala]], dum aliaj notindaj estas la [[germana]], la [[japana]], la [[portugala]], la [[jida]] en la argentinaj [[judoj|judaj komunumoj]], la [[kimra]] en [[provinco Ĉubut|Ĉubut]], la [[pola]] kaj plej ĵuse la [[Nordĉina dialektaro|mandarena lingvo]]. Kelkaj [[ĵargono]]j etendiĝis tiom ke ili meritis specifajn traktadojn, kiel la lunfardo kaj la ''rosarigasino''. La unua estas tre disvastigita pro ties uzado en la vortumado de la tango, sed ĝi perdis grandan parton de sia influo en la ĉiutaga parolmaniero, pro la generacia ŝanĝo. == Ekonomio == {{Ĉefartikolo|Ekonomio de Argentino|Agrikulturo en Argentino|Ekstera komerco de Argentino|Turismo en Argentino}} {| style = align="right" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" class="bonita" style="margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! colspan="2" | Eksportado al<ref name="CIA">https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612213714/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html |date=2007-06-12 }} Argentino, alirita la 22-an de junio 2008, 19-a de junio 2008, [[Monda faktolibro de CIA]], angla.</ref> ! colspan="2" | Importado el<ref name="CIA" /> |- ! Lando ! Procentaĵo ! Lando ! Procentaĵo |- | {{BRA}} | 18,78 % | {{BRA}} | 31,12 % |- | {{CHN}} | 9,26 % | {{USA}} | 13,69 % |- | {{CHL}} | 7,11 % | {{CHN}} | 10,26 % |- | {{USA}} | 6,38 % | {{DEU}} | 4,69 % |} [[Dosiero:Buenos Aires Cityline at Night - Irargerich.jpg|eta|dekstra|385ra|[[Puerto Madero]], kvartalo de [[Bonaero]], la urbo plej granda, loĝata kaj grava de la Suda Konuso, dua urbo plej etenda kaj loĝata de Sudameriko, urbo de «alfa klaso», kun São Paulo kaj Meksikurbo,<ref name=gawc>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-04-21 |arkivurl=https://archive.today/20120524193101/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html |arkivdato=2012-05-24 }}</ref> kaj urbo plej vizitata de Sudameriko.<ref>http://america.infobae.com/notas/52348-Ciudad-de-Mexico-Buenos-Aires-y-San-Pablo-los-destinos-turisticos-favoritos</ref> Posedas krome la porpersonan enspezon plej altan de Latinameriko,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.observatoriodegobierno.buenosaires.gob.ar/images/indicadores/2010/indicadorOtrasCiudades2010_Trabajo03.png |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120718202424/http://www.observatoriodegobierno.buenosaires.gob.ar/images/indicadores/2010/indicadorOtrasCiudades2010_Trabajo03.png |arkivdato=2012-07-18 }}</ref> kaj troviĝas inter la urboj kun plej alta vivkvalito de la mondoregiono, superita nur de Montevideo en la Suda Konuso.<ref name=clarin>{{Citaĵo el la reto |url=http://edant.clarin.com/diario/2008/06/10/laciudad/h-01690686.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130728120427/http://edant.clarin.com/diario/2008/06/10/laciudad/h-01690686.htm |arkivdato=2013-07-28 }}</ref> Ĝi aperas kiel plej kompetenteca urbo de la tuta Latinameriko.<ref>http://www.emol.com/noticias/economia/2012/03/12/530391/santiago-ocupa-el-lugar-68-entre-las-120-ciudades-mas-competitivas-del-mundo.html</ref>]] [[Dosiero:Exportaciones argentina - rubros - 2007.png|eta|Argentina eksportado, 2007. La komplekso nafto-kemio-petrokemio-plastoj kunigas 21,9 % de la totala ekŝportado,<ref>http://www.mecon.gov.ar/peconomica/basehome/infoeco.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150525061254/http://www.mecon.gov.ar/peconomica/basehome/infoeco.html |date=2015-05-25 }} Información económica, alirita la 22-an de junio 2008, marto 2008, xls, Información económica, Ministerio de Economía y Finanzas Públicas (Argentino).</ref> dum la ekonomia ĉeno de [[sojo]]produktado kunigas 16 %, inter diversaj produktoj (semoj kaj fruktoj, oleo, faruno ktp.).<ref>http://www.senasa.gov.ar/estadistica.php# {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080712011450/http://www.senasa.gov.ar/estadistica.php |date=2008-07-12 }} Estadísticas alirita la 22-an de junio 2008, 2008, xls, SENASA.</ref>]] [[Dosiero:Bolsa de Comercio Rosario.jpg|eta|[[Komercborso de Rosario]], [[provinco Santa Fe]].]] [[Dosiero:Argentina_Product_Exports_(2019).svg|eta|Proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Argentino, 2019]] Argentino estas la dua plej granda ekonomio de Sudameriko, post Brazilo. Kun tiu, ili estas la unikaj sudamerikaj landoj kiuj integras la [[Grupo de la 20 (industriaj kaj sojlaj landoj)|G-20]], kiu kunigas la plej grandajn, riĉajn kaj industriigitajn industriojn de la planedo.<br /> Argentino estas unu el ĉefaj produktantoj de sojo de la mondo, post Usono kaj Brazilo, kun 48&nbsp;milionoj da tunoj en 2011.<ref>[http://www.soystats.com/2012/page_30.htm World Soybean Production 2011] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130605063104/http://www.soystats.com/2012/page_30.htm |date=2013-06-05 }}</ref> Kaj ĝi estas en kvara loko en produktado de petrolo (post Brazilo, Venezuelo kaj Kolombio).<ref>[http://www.eia.gov/cfapps/ipdbproject/iedindex3.cfm?tid=5&pid=53&aid=1&cid=r2,&syid=2011&eyid=2012&unit=TBPD International Energy Statistics], U.S. Energy Information Administration.</ref> Argentino estas unu el ĉefaj eksportantoj de [[viando]] en la mondo, kaj ties produktado estis ofte agnoskita kiel tiu plej bonkvalita. Estas la unua monda produktanto de [[sunfloro]], [[matea herbo]], [[Citronujo|citronoj]], kaj sojoleo, dua de [[mielo]] kaj [[pomo]]j, la plej granda produktanto de [[tritiko]] kaj [[lano]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wool.com/Grow.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120505195811/http://www.wool.com/Grow.htm |arkivdato=2012-05-05 }}</ref> en Latinameriko,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.argentinatradenet.gov.ar/sitio/supermercado/2.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121025215740/http://www.argentinatradenet.gov.ar/sitio/supermercado/2.htm |arkivdato=2012-10-25 }}</ref> inter aliaj produktaĵoj. Estas la plej granda produktanto de [[vino]] en Latinameriko, la kvina en la mondo, kaj la ĉefa produktanto de [[biodizeloleo]] tutmonde.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.comercioyjusticia.com.ar/2010/11/09/argentina-se-consolida-como-primer-productor-mundial-de-biodiesel/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130515234153/http://www.comercioyjusticia.com.ar/2010/11/09/argentina-se-consolida-como-primer-productor-mundial-de-biodiesel/ |arkivdato=2013-05-15 }}</ref> Ankaŭ la produktado de [[tergaso]] kaj nafto gravas. La kuŝejo Aguilar, en la [[provinco Jujuy]], estas la plej granda koncentro de mineraloj de [[plumbo]] kaj [[zinko]] de Sudameriko, kaj tiu de Bajo de la Alumbrera en la [[provinco Katamarko]], estas unu el la plej grandaj kuŝejoj por elfosado de [[oro]] kaj [[kupro]] en Latinameriko, tiele ke Argentino estas la dektria plej granda produktanto de oro de la mondo.<ref>http://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/statistics/worldArchive.html</ref> Posedas la trian plej grandan gasrezervejon de la planedo.<ref>http://negocios.iprofesional.com/notas/134666-Argentina-riqueza-eterna-reservas-de-gas-para-ms-de-500-aos-posicionan-al-pas-como-un-jugador-estratgico-mundial{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Argentino estas la plej granda produktanto de [[programaro]] de la regiono kaj okupas la duan rangon en Sudameriko pri fabrikado de aŭteroj, post Brazilo. La argentina ekonomio profitas el granda riĉo kaj vario de [[krudmaterialo]]j, el loĝantaro kun bona nivelo de [[eduko|edukiteco]], el gravaj sistemo de agrikulturo kaj bazo de [[industrio]], kiu eĉ iĝis la plej disvolvigita de [[Latinameriko]] kaj unu el la dek plej grandaj de la mondo, sed kiu montris ian bremsadon relative, el la lasta kvarono de la 20a jarcento. Laŭ la lastaj informoj de la [[Internacia Monfonduso]], la [[Malneta enlanda produkto|MEP]] en 2012 estis de 474&nbsp;812&nbsp;milionoj de [[usona dolaro|dolaroj]] je normala prezo, nome en la rango 24a laŭ ties MEP konvertita al dolaroj, dum la MEP je pareco de la akira povo estis de 756&nbsp;226&nbsp;milionoj de [[usona dolaro|dolaroj]], okupante la 21-an lokon. La porpersona MEP en PAP (pareco de la akira povo) estis de &nbsp;18&nbsp;319 [[usona dolaro|dolaroj]]. La sendungeco en la unua jarkvarono de 2012 estis de 7,1 %.<ref>[http://noticias.terra.com.ar/sociedad/desempleo-cae-a-71-en-argentina-en-primer-trimestre-de-2012-oficial,faff2c53d9167310VgnVCM10000098cceb0aRCRD.html «Desempleo cae a 7,1 % en Argentina en primer trimestre de 2012 (oficiala)»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140704160151/http://noticias.terra.com.ar/sociedad/desempleo-cae-a-71-en-argentina-en-primer-trimestre-de-2012-oficial,faff2c53d9167310VgnVCM10000098cceb0aRCRD.html |date=2014-07-04 }}, ''Noticias Terra'', 18a de majo de 2012.</ref> Laŭ la informoj de la [[IMF]] por 2012, la [[Malneta enlanda produkto|MEP]] konsiderita laŭ terminoj de pareco de la akira povo atingis 756&nbsp;226&nbsp;milionojn de dolaroj, rezulte, ke Argentino estas la tria potenco ekonomia de [[Latinameriko]], superita nur de [[Brazilo]] kaj [[Meksiko]]. Dume la porpersona MEP mezurita laŭ pareco de la akira povo de &nbsp;18&nbsp;319 [[usona dolaro|usonaj dolaroj]], estas la plej alta de [[Latinameriko]].<ref>http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=66&pr.y=8&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C446%2C914%2C666%2C612%2C668%2C614%2C672%2C311%2C946%2C213%2C137%2C911%2C962%2C193%2C674%2C122%2C676%2C912%2C548%2C313%2C556%2C419%2C678%2C513%2C181%2C316%2C682%2C913%2C684%2C124%2C273%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C283%2C228%2C853%2C924%2C288%2C233%2C293%2C632%2C566%2C636%2C964%2C634%2C182%2C238%2C453%2C662%2C968%2C960%2C922%2C423%2C714%2C935%2C862%2C128%2C135%2C611%2C716%2C321%2C456%2C243%2C722%2C248%2C942%2C469%2C718%2C253%2C724%2C642%2C576%2C643%2C936%2C939%2C961%2C644%2C813%2C819%2C199%2C172%2C733%2C132%2C184%2C646%2C524%2C648%2C361%2C915%2C362%2C134%2C364%2C652%2C732%2C174%2C366%2C328%2C734%2C258%2C144%2C656%2C146%2C654%2C463%2C336%2C528%2C263%2C923%2C268%2C738%2C532%2C578%2C944%2C537%2C176%2C742%2C534%2C866%2C536%2C369%2C429%2C744%2C433%2C186%2C178%2C925%2C436%2C869%2C136%2C746%2C343%2C926%2C158%2C466%2C439%2C112%2C916%2C111%2C664%2C298%2C826%2C927%2C542%2C846%2C967%2C299%2C443%2C582%2C917%2C474%2C544%2C754%2C941%2C698&s=PPPPC&grp=0&a=</ref> Laŭ la registro de 2008, la [[eksportado]] pasis de 70&nbsp;589 al 56&nbsp;060&nbsp;milionoj de dolaroj en 2009. Dum la [[importado]] descendis el 57&nbsp;413 al 35&nbsp;214&nbsp;milionoj de dolaroj en la sama periodo.<ref>[http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/19/expserietenden.xls «Exportaciones 2009»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091114083902/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/19/expserietenden.xls |date=2009-11-14 }}, arkivo Excel en la retejo de la INDEC.<br />[http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/19/impserietenden.xls «Importaciones 2009»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091114084019/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/19/impserietenden.xls |date=2009-11-14 }}, arkivo Excel en la retejo de la INDEC.</ref> [[Mercosur]] pluestas la ĉefa komerca partnero, al kiu oni sendis 23 % de la enŝipigaĵoj kaj ekde oni akiris 16 % de la importado.<ref>[http://www.clarin.com/diario/2009/01/28/um/m-01848243.htm «El Mercosur continúa siendo el principal socio comercial] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090316093308/http://www.clarin.com/diario/2009/01/28/um/m-01848243.htm |date=2009-03-16 }}, hacia donde se envió el 23 % de los embarques y desde donde se adquirieron el 16 % de las importaciones», ''Clarín'', 28a de januaro de 2009. Konsultita la 27-an de aŭgusto 2009.</ref> La lando plutenas [[ekstera ŝuldo|eksteran ŝuldon]] de proksimume 120&nbsp;000&nbsp;milionoj de dolaroj (2009), ekvivalente al 38,7 % de la MEP. La kvanto de tiu ŝuldo rilatas ĉefe al agado realigita dum la [[Proceso de Reorganización Nacional|lasta militista diktaturo]] (1976-1983),<ref>Sentencia del Juez Jorge Ballesteros en el juicio "Olmos, Alejandro c/ Martinez de Hoz y otros s/ Defraudación", de la 13a de junio de 2000]</ref> periodo kiam la ŝuldo kreskis 364 %, kaj al amasaj eksteraj pruntaĵoj faritaj dum la du sinsekvaj regadoj fare de [[Carlos Menem]], pro la politiko de ''malmultekosta dolaro'' fare de la Leĝo pri Konverteblo de la [[aŭstralo]].<ref>Federico Martín Maglio (2002), ''Evolución de la deuda externa argentina. Período 1966 a 2001'', [http://www.fmmeducacion.com.ar Retejo de la profesoro Federico Martín Maglio].</ref><ref>Kulfas, Matías; Schorr, Martín (2003). ''[https://web.archive.org/web/20040521152309/http://www.fundacionosde.com.ar/fundacion_osde/pdf/biblioteca/La%20deuda%20externa%20Argentina.pdf La deuda externa argentina. Diagnóstico y lineamientos propositivos para su reestructuración]'', Buenos Aires: Fundación OSDE-CIEPP</ref> En tiu lasta periodo la kresko de la ŝuldo estis de 123 %. La rilato inter la MEP kaj la ekstera ŝuldo atingis krizan punkton en januaro de 2002 kiam ĝi estis la 190 % de la MEP. Ekde tiam kombino de reduktado de la ŝuldo, moderado en pruntopreno kaj konsiderinda pliigo de la MEP, reduktis la eksteran ŝuldon al malmulte malpli ol 41,5 % de la MEP (2012).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.diariobae.com/diario/2012/11/19/20469-la-deuda-publica-es-la-mas-baja-respecto-del-pbi-en-los-ultimos-diez-anos.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130125232223/http://www.diariobae.com/diario/2012/11/19/20469-la-deuda-publica-es-la-mas-baja-respecto-del-pbi-en-los-ultimos-diez-anos.html |arkivdato=2013-01-25 }}</ref><ref>Ministerio de Economía. Serie histórica correspondiente al PBI y la deuda externa.</ref> La [[imposta premo]] situiĝis en 2012 en la 36,9 %<ref>http://www.cronista.com/economiapolitica/La-presion-tributaria-volvio-a-aumentar-y-llego-al-record-historico-de-369-del-PBI-20120810-0086.html</ref> super tiu de [[Brazilo]] (32,4 %) a<ref>http://www.elobservador.com.uy/noticia/237647/presion-tributaria-uruguaya-es-la-tercera-mas-alta-de-la-region/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131204102355/http://www.elobservador.com.uy/noticia/237647/presion-tributaria-uruguaya-es-la-tercera-mas-alta-de-la-region/ |date=2013-12-04 }}</ref> kaj proksima al niveloj de [[Eŭropo]] (38 %), kaj tiu pliiĝis konsiderinde el 16,7 % kiu registriĝis en la periodo [[1997]]-2002. La imposta strukturo baziĝas ĉefe sur la [[aldonvalora imposto]] (AVI aŭ IVA) kiu kontribuas per 31 % al la totalo, kvankam ties relativa gravo malpliiĝis rilate al la averaĝo de 1997-2002, kiam estis de 39 %, pro pliigo de la kontribuo de la [[enspezimposto]], kiu pasis de 19 % al 21 % kaj ĉefe pro elprenoj al eksportado kiu pasis de 1 % al 10 %.<ref>Ministerio de Economía. Informe Trimestral Nº 67, "Finanzas Públicas", 2008.</ref> La [[Instituto Nacional de Estadística y Censos de Argentina|INDEC]] kalkulis la [[inflacio]]n akumulitan dum 2012 en Argentino en la 9,9 %, kvankam por privataj konsultentreprenoj kaj la provinciaj registaroj estis de 24,4 %. Tiuj malregulaĵoj ĉe la statistikoj permesis, ke la Internacia Monfonduso, per senantaŭaĵa decido, rekomendis nuligi al la lando la voĉdonrajton kaj aliajn rajtojn rilatajn ene de la organismo.<ref>http://www.elmundo.es/america/2013/02/01/argentina/1359752832.html El FMI presenta una 'moción de censura' a Argentina por fallos en sus estadísticas, alirita la 2-an de februaro 2013.</ref><ref>http://www.elmundo.es/america/2013/02/02/argentina/1359818154.html Argentina acusa al FMI de 'trato desigual' y anuncia un nuevo índice para la inflación, alirita la 2-an de februaro 2013.</ref> Fine, en februaro de 2014, la argentina registaro disvastigis la valorojn de la indico de prezoj al konsumanto laŭ nova kalkulmetodo, indico kiun la ekonomikaj sendependaj analizistoj konsideras ĝenerale vereca.<ref>http://internacional.elpais.com/internacional/2014/02/13/actualidad/1392327871_449533.html Argentina admite su inflación real, alirita la 14-an de februaro 2014.</ref> Fine de 2011, la argentina ŝtato estis akumulinta rezervojn en eksterlanda monunuo por 46&nbsp;376&nbsp;miloonoj de dolaroj. La ''Canasta Básica de Alimentos'' (Baza Nutraĉetaĵo aŭ varkorbo) kalkulita baze sur la [[Konsumpreza indico|KPI]] (kiun disvastigas la INDEC), utilas por starigi la indicojn de malriĝo kaj indigenteco, kiu en la unua jarduono de 2012 situiĝis ĉe 6,5 %,<ref>http://www.laprensa.com.ar/396726-Segun-el-Indec-la-tasa-de-la-pobreza-bajo-a-65-por-ciento-en-el-primer-semestre-de-2012.note.aspx</ref> dum laŭ la Cepal la malriĉo en Argentino en 2011 estis de 5,7 %, nome la plej malalta de Latinameriko, sub eĉ de Urugvajo (6,7 %).<ref>''[[El Comercio (Peruo)|El Comercio]]'': http://elcomercio.pe/actualidad/1502182/noticia-ocho-millones-latinoamericanos-dejaron-pobres-2011</ref> La sociaj indikiloj sukcesis malaltiĝi konsiderinde ekde 2002 kun valoroj de malriĉo proksimaj al 54 % kaj de sendungeco de 21,5 % en la plej kriza momento. Argentino formas parton de la regiona bloko konata kiel [[Mercosur]], integrita de Argentino, [[Brazilo]], [[Paragvajo]] [[Urugvajo]] kaj [[Venezuelo]]. Tiu bloko konstituas la plej grandan produktanton de nutraĵoj de la mondo, ĝi havas MEP de 3 300 000 milionojn de dolaroj, kio reprezentas la 82,3 % de la totala MEP de la tuta Sudameriko kaj ĝuas el pli ol 270&nbsp;milionoj da loĝantoj (preskaŭ la 70 % de Sudameriko), kio igas ĝin la plej granda, plej loĝata, ekonomie plej pova kaj plej integrita bloko de [[Latinameriko]].<ref>Lantos, Nicolás. [http://www.pagina12.com.ar/diario/elpais/1-200024-2012-08-01.html «El nacimiento de “la quinta potencia mundial”»], ''Página/12'', 1a de aŭgusto de 2012.</ref><ref>Armendariz, Alberto. [http://www.lanacion.com.ar/1495127-venezuela-ingreso-en-el-mercosur-para-aportar-un-pilar-energetico «Venezuela ingresó en el Mercosur para aportar un pilar energético»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170130054619/http://www.lanacion.com.ar/1495127-venezuela-ingreso-en-el-mercosur-para-aportar-un-pilar-energetico |date=2017-01-30 }}, ''La Nación'', 1 de agosto de 2012.</ref> Kiel konsekvenco de la grando de la ekonomia bloko Mercosur, la komercaj rilatoj inter Argentino kaj Brazilo pliiĝis ĝis iĝis de unua gravo por ambaŭ landoj. Argentino kaj Brazilo estas la du plej grandaj, influaj kaj ekonomie plej povaj partneroj de la bloko,<ref>[http://www.rnw.nl/espanol/article/mercosur-decide-sin-paraguay «Mercosur decide sin Paraguay»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203085103/http://www.rnw.nl/espanol/article/mercosur-decide-sin-paraguay |date=2013-12-03 }}, ''RNW''.</ref> kaj ekde la kreado de Mercosur okazis nombraj konfliktoj inter ambaŭ sudamerikaj potencoj:<ref>[http://www.ieco.clarin.com/economia/comercial-Brasil-Argentina-complico-Mercosur_0_734326603.html «Brasil-Argentina complicó Mercosur»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160315180022/http://www.ieco.clarin.com/economia/comercial-Brasil-Argentina-complico-Mercosur_0_734326603.html |date=2016-03-15 }}, ''Clarín''.</ref><ref>[http://www.iadb.org/intal/intalcdi/integracion_latinoamericana/documentos/186-Estudios_1.pdf «Integración latinoamericana»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160409062603/http://www19.iadb.org/intal/intalcdi/integracion_latinoamericana/documentos/186-Estudios_1.pdf |date=2016-04-09 }}, dokumentoj IADB.</ref> la [[komerca bilanco]] inter ambaŭ landoj ekdeficitiĝis por Argentino ekde junio de 2003, kio iĝis tialo por priokupado por entreprenistoj kaj funkciuloj tiulande.<ref>[http://www.clarin.com/diario/2006/05/08/elpais/p-01301.htm «Crece el déficit comercial con Brasil»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070213072346/http://www.clarin.com/diario/2006/05/08/elpais/p-01301.htm |date=2007-02-13 }}, ''Clarín'', 8a de majo de 2006; [http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=998739 "Gestiones para equilibrar la balanza comercial entre la Argentina y Brasil"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191016215421/https://www.lanacion.com.ar/economia/gestiones-para-equilibrar-la-balanza-comercial-entre-la-argentina-y-brasil-nid998739 |date=2019-10-16 }}, ''La Nación'', 26a de marto de 2008.</ref> Tiu deficito estis mallonge ŝanĝita en majo de 2009, kaj denove ŝanĝita en 2012 kiam ĝi atingis favora saldo rilate al Brazilo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lacapital.com.ar/economia/Comercio-luego-de-tres-aos-hubo-superavit-con-Brasil-20121102-0008.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140706102958/http://www.lacapital.com.ar/economia/Comercio-luego-de-tres-aos-hubo-superavit-con-Brasil-20121102-0008.html |arkivdato=2014-07-06 }}</ref> En 2006, la registaroj de Argentino kaj Brazilo subskribis serion de duflankaj interkonsentoj, inter kiuj troviĝas klaŭzo de konkurenca adaptado kaj la interkonsentoj rilataj al komercaj interŝanĝoj de la sektoro de aŭtomotoroj. La celo de ambaŭ interkonsentoj estas malpliigi la malsimetriojn en la bloko.<ref>http://www.mercosurabc.com.ar/nota.asp?IdNota=642&IdSeccion=11 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927141529/http://www.mercosurabc.com.ar/nota.asp?IdNota=642&IdSeccion=11 |date=2007-09-27 }} El Acuerdo entre Argentina y Brasil, alirita la 22-an de junio 2008, Graciela Baquero, 3-a de februaro 2006, Mercosur ABC.</ref> Tiuj malsimetrioj estis tialo de plendo de la plej malgrandaj landoj kiaj Urugvajo kaj Paragvajo, kiuj suferas malavantaĝon antaŭ la ekonomie plej grandaj partneroj, nome Argentino kaj Brazilo, kaj ili kritikis la faktan aŭtoritaton kiun ili faras lastatempe super la bloko.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.eldia.com.ar/edis/20120629/franco-minimiza-suspension-se-termino-tutelaje-argentina-brasil-20120629202310.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-04-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131102045006/http://www.eldia.com.ar/edis/20120629/franco-minimiza-suspension-se-termino-tutelaje-argentina-brasil-20120629202310.htm |arkivdato=2013-11-02 }}</ref> La oficiala monunuo de Argentino ekde [[1992]] estas la [[Nova argentina peso|Peso]] ($). [[Dosiero:Economía Argentina PIB.png|eta|centre|790ra|Ekonomio de Argentino laŭ la [[IMF]] (1980-2011)<ref name="PIB_1980-2016">http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=1980&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=213&s=NGDPD%2CPPPGDP&grp=0&a=&pr.x=67&pr.y=14 Valuation of country GDP, alirita la 29-an de julio 2011, [[IMF]], aprilo 2011, angla, PIB PPA y Nominal, trayectoria 1980-2016.</ref>; helblue la MEP, viole la MEP laŭ PAP (pareco de la akira povo).]] === Agrikulturo kaj brutobredado === {{Ĉefartikolo|Vino de Argentino}} [[Dosiero:Sembrado de soja en argentina.jpg|eta|Kultivoj de [[sojo]] en la [[provinco Bonaero]]. Argentino estas la tria plej granda produktanto de sojo de la mondo. La ĉeno de la sojo estas unu el la tri plej gravaj de la lando, kun la naftokemia kaj la metal-mekanika.]] [[Dosiero:Holstein cows large.jpg|eta|Ekzemplero de laktoprodukta raso de bovino [[Holando-Argentino]].]] La ''Censo Nacional Agropecuario'' realigita de la [[Instituto Nacional de Estadística y Censos de Argentina|Instituto Nacional de Estadística y Censos]], en 2002, ĉirkaŭkalkulis, ke en la agrikulturaj ekspluatejoj loĝas 1&nbsp;233&nbsp;589&nbsp;personoj, kaj estas la provincoj Bonaero, Kordobo, Mendoza, Misiones kaj Santa Fe kiuj koncentras la plej grandan kvanton de agrikulturaj produktejoj.<ref>http://www.diarionorte.com/article/10560/75974-personas-trabajan-en-el-campo-chaqueno {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131202232418/http://www.diarionorte.com/article/10560/75974-personas-trabajan-en-el-campo-chaqueno |date=2013-12-02 }} 75 974 personas trabajan en el campo chaqueño, alirita la 27-an de septembro 2013.</ref> La produktado de [[nutraĵo]]j devenaj el la [[agrikulturo]] kaj la [[Bovo|bova butobredado]] en la [[Pampo|pampa regiono]], estas tradicie, unu de la aksoj de la argentina ekonomio. Totale la rura produktado inklude la forstan sektoron, reprezentis en 2007 la 5,61 % de la totala [[MEP]].<ref>INDEC. Cuentas nacionales. Producto Interno Bruto (PIB). Informes de prensa. Informe de Avance del Nivel de Actividad. Cuadro 4.1. Datos para el año 2007 [http://www.indec.mecon.ar/ INDEC.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160221215704/http://www.indec.mecon.ar/ |date=2016-02-21 }}</ref> La ĉefa produkto de la sektoro estas la [[sojo]], nome oleoprodukta planto kiu okupas la duonon de la kultivitaj teroj kaj kiu originas la ''sojoĉenon'', unu el ĉefaj produktaj ĉenaĵoj de la lando.<ref>Secretaría de Agricultura, Ganadería, Pesca y Alimentación (SAGPyA), Argentina. Base de datos Cultivos: Soja, campaña 2006/2007.</ref> La ĉefaj agrikulturaj produktoj de la lando estas la jenaj: * La grenoj, kiuj dividiĝas siavice en du grandaj sektoroj: ** Oleoproduktaj plantoj: ĉefe, [[sojo]] kaj duarange [[sunfloro]]. ** [[Cerealo]]j: ĉefe, [[maizo]] kaj [[tritiko]]. * La [[Bovo|bova grego]]: ĉefe de la rasoj [[Aberdeen angus]], [[Hereford (bovoraso)|Hereford]] kaj [[Shorthorn]], por la produktado de [[viando]], baza kompono de la dieto de la argentina loĝantaro; * La [[Holando-Argentino|bovaro Holando-Argentino]]: por la produktado de [[lakto]]. Grava parto de la agrikultura produktado eksportas sin sed aparta fabrikado en formo de greno (sojo, maizo, tritiko kaj sunfloro), reprezentante la 15 % de la totala eksportado.<ref>Ministerio de Economía de la Nación. Sector externo. Cuadro&nbsp;5.2. Datos para los años 1991-2007, Información Económica.</ref> La resto estas uzata kiel [[kruda materialo]], ĉefe por la [[nutraĵa industrio]]. La sojo diferenciĝas substance el resto de la agrikulturaj produktoj pro la fakto ke ĝi ne konsumiĝas en la interna merkato, kaj pro tio praktike la totalo eksportiĝas. Male, la cerealoj, laktaj produktoj kaj la bova viando konstituas la bazon de la nutra dieto de la loĝantaro, pro kio granda parto venas al la interna konsumo. For de la agrikultura ekonomio de la regiono pampa, la argentina ekonomio ĝuas de la nomitaj ''regionaj ekonomioj'', sistemoj produktaj lokaj ĝenerale apogitaj en la produktado specializita de grupo limigita de kultivoj. Inter ili troviĝas la ekonomio [[Kujo|kuja]] apogita sur la [[vito]]j kaj la derivita industrio de [[vino]]; la valoj [[Patagonio|patagonaj]] dediĉitaj al [[pomo]]j kaj al [[piro]]j; la [[Argentina Nordokcidento|nordokcidenta regiono]], dediĉita al [[sukero]], [[citruso]]j kaj [[tabako]]; la provinco Misiones kaj nordoriento de Corrientes orientitaj al la [[matea herbo]], [[teo]] kaj [[ligno]]; [[kotono]] en la [[Granda Ĉako|ĉaka regiono]]; [[rizo]], ĉefe en Corrientes; la [[olivo]] en la aridaj zonoj de montaro; kaj la brutobredado de [[ŝafo]]j en Patagonio. === Nafto, minado, arbaroj kaj fiŝkaptado === [[Dosiero:Producción Minera en la Cordillera de los Andes, prov. de San Juan.jpg|eta|maldekstra|Minado ĉe [[Andoj]], projekto [[Veladero (mino)|Veladero]] en [[provinco San Juan|San Juan]].]] [[Dosiero:Repsol-YPF Tower Skyhigh.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Turo YPF]], ĉefa sidejo de [[Yacimientos Petrolíferos Fiscales|YPF]], la ĉefa entrepreno de Argentino kaj la tria naftentrepreno plej granda de Sudameriko.]] Argentino posedas konsiderindan riĉon kaj petrolan kaj gasan, kiu permesas ĝin organizi ĉeno de produktado por [[petrokemio]] kiu, kun la ĉeno de la sojo kaj la industrio metal-mekanika, konstituas la bazon de la landa ekonomio. Kune la petrokemia ĉeno estas responsa de 20 % de las totalaj eksportoj, el kiuj nur 4,6 % eksportiĝas malnete, sen industriigo. La ĉefaj [[geologia kuŝejo|kuŝejoj]] troviĝas en la provinco Neuckeno, la [[Golfo Sankta Georgo]] kaj la provinco Salta; la [[provinco Neŭkeno]] koncentras ĉirkaŭ la duonon de la tuta produktado de hidrokarbidoj. Reto de [[naftodukto]]j kaj [[gasodukto]]j transportas la produktojn al [[Bahía Blanca]], kie troviĝas la ĉefa petrokemia zono kaj al la industria urbaro kiu etendiĝas inter [[Rosario (Argentino)|Rosario]] kaj [[La Plata]] kaj kiu havas kiel ĉefa kerno la [[Granda Bonaero|Grandan Bonaeron]]. Historie, la argentina minprodukto malabundis, sed tiu aktiviĝis en la lasta jardeko, ĉefe ĉe mineraloj metalenhavaj: [[kupro]] (3 % de la eksportoj), [[oro]], [[arĝento]], [[zinko]], [[mangano]], [[uranio]] kaj [[sulfuro]]. Posedas la trian mondan rezervejon de [[litio]] kaj situantas en la kvara loko pri produktado de tiu mineralo,<ref>http://www.ieco.clarin.com/economia/Dicen-Argentina-Bolivia-Chile-OPEP_0_508149441.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140113022815/http://www.ieco.clarin.com/economia/Dicen-Argentina-Bolivia-Chile-OPEP_0_508149441.html |date=2014-01-13 }} Dicen que Argentina, Bolivia y Chile podrían crear una "OPEP del litio", alirita la 13-an de novembro 2013.</ref> ĉar en parto de ties teritorio troviĝas zono nome [[Triangulo de la Litio]], kiu koncentras la 85 % de la mondaj rezervoj.<ref>http://www.elmundo.es/america/2012/03/07/noticias/1331152353.html La guerra del litio en Chile, alirita la 13-an de novembro 2013.</ref> La minejaj resursoj koncentriĝas en la provincoj [[Andoj|andaj]] laŭlonge de 4500&nbsp;km. La argentinaj eksportoj de mineraloj pasis el 253&nbsp;milionoj de dolaroj en 1996 al 2650&nbsp;milionoj en 2006, iom pli ol 3 % de la totalo.<ref>http://www.inversiones.gov.ar/ppt/recursosnaturales.ppt{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Riqueza de recursos naturales, alirita la 10an de aŭgusto de 2008, postulas [[Microsoft PowerPoint]], Prosperar, paĝo 11.</ref> La [[Argentina Maro]] estas sur etenda [[Teritoriaj akvoj|submara platformo]], ege riĉa en fiŝkaptadaj resursoj, kiu atingas larĝon de 550&nbsp;km je 52° de latitudo suda kaj 1&nbsp;890&nbsp;000&nbsp;km². Tamen la [[komerca fiŝkaptado|fiŝkaptado]] estis marĝena produktado, kaj pro la populacia krizo de la [[merluĉo]] (ĉefa fiŝkaptada produkto argentina) provokita de la troa fiŝkaptado farita dum la [[1990-aj jaroj]], la partopreno de la sektoro en la totalaj eksportoj malpliiĝos el 3 % al 2 %.<ref>http://www.elciudadano.cl/2007/09/16/la-crisis-de-la-merluza/ La Crisis de la Merluza, alirita la 11-an de aŭgusto 2008, Daniela Olivares, 16-a de septembro 2007, El Ciudadano.</ref> Male, la produktado [[Arbaristiko|forsta kaj lignoprodukta]], ĉefe el [[Pinus|pinoj]] kaj [[Eucalyptus|eŭkaliptoj]], etendiĝis, kun centro en la provincoj [[Argentina Mezopotamio|mezopotamiaj]], superante la 2 % de la totalo eksportita. {{Ĉefartikolo|Historio de petrolo en Argentino|Minado en Argentino}} === Manufaktura industrio kaj konstruado === [[Dosiero:PIAP.JPG|eta|Industria faktorio de [[peza akvo]] de la entrepreno [[ENSI]] situanta en la [[provinco Neŭkeno]].]] [[Dosiero:Villa adelina ORBIS.jpg|eta|Metalurgia faktorio en [[Granda Bonaero]].]] La argentina manufaktura [[industrio]] estas la sektoro kiu pli da valoro kontribuigas al la [[Malneta Enlanda Produkto|MEP]], per 17,5 % de la totalo (2007).<ref name="INEC PBI 2007">INDEC, Cuentas nacionales, Producto Interno Bruto (PIB), Informaro gazetara, marto de 2008, rilate al la kvara jarkvarono 2007. Cuadro&nbsp;4.1. En milionoj de pesoj de 1993.</ref> La manufaktura industria sektoro estas ankaŭ unu el ĉefaj generantoj de dungado (kun komerco kaj la publika sektoro), kun 13 % en 2007,<ref name="MTESS">Ministerio de Trabajo, Empleo y Seguridad Social, ''Población ocupada según características socio-económicas'', 2007.</ref> Aliflanke la industrio de la [[konstruado]] kontribuas per la 6,7 % de la MEP (2007) kaj estis la ĉefa pelanto de la rekuperado de la dungeco post 2002, okupante 9,5 % de la totalo de la laborforto en 2007.<ref name="INEC PBI 2007" /><ref name="MTESS" /> En la argentina industrio distingiĝas du grandaj sektoroj, similgrandaj, kiuj kontribuas respektive proksimume per po triono de la totalaj eksportoj:<ref>Ministerio de Economía de la Nación. Sector externo. Cuadro 5.2. Datos para el año 2007.</ref> * la agrikultura industrio, nome ''manufakturo de agrikultura deveno'' (MAD); * la industrio de nerura deveno, nome ''manufakturo de industria deveno'' (MID). Inter la industrioj de ''manufakturo de agrikultura deveno'' menciindas la olea industrio, integranta de la ĉeno de la sojo, plej kreska en la lastaj du jardekoj, koncentrante la 31,8 % de la totalo de la nutra sektoro kaj la 20 % de la totalaj eksportoj de la lando. Poste sekvas tiu de [[viando]] (11,1 %), de [[lakto]] (7,7 %), de [[kafo]] kaj [[ĉokolado]] (7,5 %), de [[vino]] kaj aliaj alkoholaj trinkaĵoj (5,7 %), de [[pano]], kukoj kaj biskvitoj (4,5 %), de la [[faruno]] el [[tritiko]] (4,5 %), de [[biero]] (4,1 %), ktp.<ref>INDEC. Datos de 2002, Encuesta Industrial Anual (EIA). Cuadro 3.2.</ref> La ĉefaj branĉoj de la ''manufakturo de industria deveno'', estas la fabrikado de [[aŭtomobilo]]j kiu kontribuas per la 8,7 % al la eksportado, la [[kemio]] (5,6 %) kaj [[siderurgio]] (5,3 %), maŝinaro (3,4 %) kaj plasto (2,6 %) (procentaĵoj korespondaj al 2006).<ref>https://web.archive.org/web/20071124150835/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/19/anuario_com_ext_06.pdfExportaci%C3%B3nseg%C3%BAngrandes rubros, alirita la 12-an de aŭgusto 2008, [http://www.indec.mecon.ar/ Sector externo/Comercio Exterior] [[Instituto Nacional de Estadística y Censos de Argentina|Instituto Nacional de Estadística y Censos]]</ref> Gravas ankaŭ la industrioj de [[papero]], juveloj, kaŭĉuko kaj tekstiloj. El 2003 la industrio havis procezon de konkurenca revivigo, move ĉefe per la ekonomia politiko de alta dolaro. La [[Granda Bonaero]] estas ankoraŭ la industria areo plej grava de la lando, kie koncentriĝas la plej parto de la fabrika agado de Argentino. Aliaj gravaj industriaj centroj estas en [[provinco Kordobo (Argentino)|Kordobo]], [[Rosario (Argentino)|Rosario]], [[provinco Tukumano|Tukumano]] kaj [[provinco Mendoza|Mendoza]], [[provinco San Luis|San Luis]] kaj [[Provinco de Fajrolando, Antarkto kaj Insuloj de Suda Atlantiko|Fajrolando]], multaj el ili helpitaj por discentrigi la industrion. Historie, la lando havis gravajn industriajn sektorojn kiaj la ŝipindustrio rilata kun la [[Komerca Ŝiparo de Argentino]],<ref>http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi99/libros-digitales/html/organiza/primeeta.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130427033405/http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi99/libros-digitales/html/organiza/primeeta.html |date=2013-04-27 }} Primera etapa: La herencia colonial, alirita la 22-an de junio 2008, El Proceso de construcción del territorio argentino, Olimpíadas nacionales de contenido educativo en internet.</ref> kiuj malpliiĝis konsiderinde el la [[1990-aj jaroj]] pro la procezo de [[privatigo]]j<ref name="ellitoral">http://www.ellitoral.com.ar/leer_noticia.asp?IdNoticia=27607 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080404102236/http://www.ellitoral.com.ar/leer_noticia.asp?IdNoticia=27607|date=2008-04-04}} Día de la industria naval: Astilleros, en la ruta de Pedro Ferré, alirita la 22-an de junio 2008, M. Alceo Jacquemin, 11-a de septembro 2005,| Ĵurnalo [[Litoral argentino|El Litoral]].</ref> kaj kiu en la aktualo rekuperiĝas.<ref name=ellitoral /> {{Ĉefartikolo|Historio de industrio en Argentino}} === Turismo === {{Ĉefartikolo|Turismo en Argentino}} [[Dosiero:Bariloche view.jpg|eta|maldekstra|Vido de la [[Lago Nahuel Huapi]], en la provincoj [[provinco Neŭkeno|Neŭkeno]] kaj [[provinco Río Negro|Río Negro]].]] [[Dosiero:A - Valle de la Luna, el hongo, San Juan, Argentina.jpg|eta|maldekstra|La [[Ischigualasto|Valo de la Luno]] aŭ [[Ischigualasto]], en [[provinco San Juan|San Juan]], posedas nekalkuleblan valoron [[Paleontologio|paleontologian]]. Deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda heredaĵo]] de [[UNESCO]] en 2000.]] [[Dosiero:Foz de Iguaçu 27 Panorama Nov 2005.jpg|eta|maldekstra|La akvofalo [[Iguacuo]] en la [[provinco Misiones]].]][[Dosiero:Basecat.JPG|eta|maldekstra|[[Cerro Catedral (Argentino)|Cerro Catedral]] en [[San Carlos de Bariloche|Bariloche]], [[provinco Río Negro|Río Negro]], la plej granda skiejo de [[Latinameriko]].]] [[Dosiero:Salta - Convento de San Francisco - Nocturno.jpg|eta|maldekstra|La [[Preĝejo Sankta Francisko (Salta)|Preĝejo Sankta Francisko]] en [[Salta]], posedas la plej altan sonorilturon de [[Sudameriko]].<ref>[http://www.portaldesalta.gov.ar/franciscanos.html Iglesia y Convento San Francisco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140728163527/http://www.portaldesalta.gov.ar/franciscanos.html |date=2014-07-28 }}, José de Guardia de Ponte, Portal de Salta. Konsultita la 24-an de februaro 2014.</ref>]] [[Dosiero:San Telmo montage.jpg|eta|La kvartalo [[San Telmo]], en [[Bonaero]], loko de akademioj de [[tango]] kaj merkato de antikvaĵoj.]] Argentino estas la plej vizitata lando de [[Sudameriko]] kaj la kvara plej vizitata de la tuta [[Ameriko|amerika kontinento]]. Laŭ oficiala informo de la [[Monda Organizaĵo pri Turismo]], en 2010 la lando ricevis pli ol 5&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;turistoj el eksterlande, kio signifis ĉirkaŭ 4930&nbsp;milionojn de dolaroj de enspezo de [[valuto]]j.<ref name="OMT2008">https://web.archive.org/web/20080819191518/http://www.tourismroi.com/Content_Attachments/27670/File_633513750035785076.pdf UNWTO World Tourism Barometer June 2008, UNWTO, 2008, Monda Organizaĵo pri Turismo, angle, alirita la 5-an de aŭgusto 2008, volumen&nbsp;6, n.º&nbsp;2, paĝo&nbsp;30.</ref> La eksterlandaj turistoj devenas ĉefe el [[Brazilo]], [[Ĉilio]], [[Peruo]], [[Kolombio]], [[Meksiko]], [[Bolivio]], [[Ekvadoro]], [[Puerto Rico]], [[Urugvajo]], [[Kostariko]], [[Venezuelo]] kaj [[Paragvajo]] de inter latinamerikaj landoj; kaj el eŭropaj landoj [[Hispanio]], [[Italio]], [[Francio]], [[Nederlando]], [[Germanio]], [[Irlando]], [[Portugalio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Belgio]] kaj [[Svisio]]; kaj de [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Ĉinio]]<ref>http://www.argentina.ar/temas/turismo/18255-crece-el-turismo-chino-en-argentina {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131020081230/http://www.argentina.ar/temas/turismo/18255-crece-el-turismo-chino-en-argentina |date=2013-10-20 }} Crece el turismo chino en Argentina, Argentina en noticias, 18-a de aprilo 2013, alirita la 19-an de oktobro 2013, hispane.</ref> de la landoj de la resto de la mondo. La etenda teritorio de Argentino havas grandajn [[Vidindaĵo|turismajn allogaĵojn]]. La valorigo de la loka monunuo post la devaluto de 2002 favoris la alvenon de grandaj kvantoj de eksterlandaj turistoj,<ref name=eumed>Agostina Maroni, Laura Mastroscello kaj Florencia Montefiore, Eumed http://www.eumed.net/libros/2007a/225/ ''Efectos de cambios en el Tipo de Cambio Real Bilateral en las Exportaciones de Turismo'', 2007, isbn=13: 978-84-690-4230-4</ref> kio faris la landon komerce pli alirebla ol en la 1990-aj jaroj.<ref name=eumed /> Krome ĉar multekostiĝis la veturado al ekŝtero, ankaŭ multaj argentinanoj dediĉis sin al la enlanda turismo.<ref name=eumed /> La rekuperado de la sektoro estas tre elstara: la enspezoj pro akcepta turismo okupas la trian lokon en la rangaro de valutenirado kiel ekvivalento de [[eksporto|eksportado]]. En 2006, la sektoro reprezentis la 7,41 % de la [[MEP]],<ref>http://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/turismo/10-1191-2007-12-09.html PBI y el turismo, alirita la 13-an de aŭgusto 2008, 9-a de decembro 2007 Página/12.</ref> kvankam menciindas, ke la eliro de argentinanoj cele turismi superas la enirejojn kaj ekvivalentas al 12 % de la MEP.<ref>INDEC. Datos para 2004. [https://web.archive.org/web/20071124160833/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/9/z110108.xls "Turismo internacional. Mercosur y países seleccionados. Año 2004"], INDEC.</ref> Eksterlandanoj konsideras Argentinon kiel zono sen armitaj konfliktoj, [[terorismo]] aŭ sankrizoj.<ref>http://www.fenhoteles.com/esp/fen_inversores.asp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070513045910/http://www.fenhoteles.com/esp/fen_inversores.asp |date=2007-05-13 }} Perspectivas del Sector Hotelero en Argentina - Inmejorables, alirita la 23-an de junio 2008, 2002, Grupo Fën.</ref> [[Bonaero]] elstaras kiel preferata centro por kaj eksterlandaj kaj landaj turistoj (5&nbsp;250&nbsp;000 en 2007).<ref>http://www.bue.gov.ar/informacion/?menu_id=2 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080806171456/http://www.bue.gov.ar/informacion/?menu_id=2 |date=2008-08-06 }} Turismo en Buenos Aires. Alirita la 7-an de aŭgusto 2008 bue.gov.ar</ref> Ili estas allogitaj de aktiva urbo, kosmopoliteca kaj kun ampleksa infrastrukturo. Inter multaj aliaj faktoroj, [[tango]] estas unu el ĉefaj tialoj por la vizito al la argentina ĉefurbo.<ref>http://www.buenosaires.gov.ar/areas/gestion_turismo/noticias/?modulo=ver&item_id=10987&contenido_id=15707&idioma=es Más de 120 000 brasileños eligieron la Ciudad de Buenos Aires como destino turístico, alirita la 23-an de junio 2008, 27-a de oktobro 2006, Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires</ref> La populara ''noche porteña'' (bonaera nokto) estas unu el grandaj allogaĵoj pro siaj variaj kulturaj, kuirataj kaj distraj proponoj. Alia menciinda centro de allogo estas la akvofaloj [[Iguacuo]], en la [[provinco Misiones]], deklaritaj en 1984 [[Monda heredaĵo de Unesko|Natura Monda Heredaĵo]] fare de la [[Unesko]]. La falo de la akvenhava [[rivero Iguazú]] komplementiĝas per la ĉirkaŭa [[ĝangalo]]. Argentino posedas gravan varion de lokoj de [[montaro]], en kelkaj el ili oni praktikas [[montogrimpado]]n kaj aliaj bazigas sian turisman allogecon sur lo kontakto kun la [[neĝo]] aŭ en siaj karakteraj pejzaĝoj. La ĉefaj troviĝas en la okcidento de la lando, en la [[Andoj]], kvankam estas ankaŭ formaĵoj montaraj en la [[Sierras de Córdoba]]. Inter la lokoj plej uzataj por montogrimpado troviĝas la monto [[Akonkagvo]], nome la plej alta monto de Ameriko. La turismaj lokoj plej gravaj pro sia neĝo estas [[Bariloche]] kaj [[Las Leñas]]. Formaĵo internacie konata estas la [[Quebrada de Humahuaca]]. La [[Nubtrajno]] estas unu el tri plej altaj fervojoj el la mondo. Ĝi eliras el la [[provinco Salta]], kaj trapasas la [[Quebrada del Toro]] preterpasante tra [[Tastil]] ― konsiderita unu el ĉefaj urbaj antaŭhispanaj centroj de Sudameriko ― kie estas ruinoj [[arkeologio|arkeologiaj]]. La Provinca Parko [[Ischigualasto]], konata ankaŭ kile ''"Valle de la Luna"'' (Lunvalo), estas situanta ĉe la norda pinto de la [[provinco San Juan]], je 330&nbsp;km de la urbo [[San Juan (Argentina urbo)|San Juan]]. Estas protektita areo kie videblas tute malkaŝe kaj klare diferenca la tuta periodo [[Triaso]] komplete kaj ordigite, pro kio la 29-an de novembro 2000 estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo]] fare de la [[Unesko]]. La [[glaĉero]]j estas unu el ĉefaj allogaĵoj de la [[Argentina Patagonio]]. La plej konata estas la [[Glaĉero Perito Moreno]], kies alireblo kaj karaktera regula rompo havigas singularan allogecon. Ĝi etendas super la akvoj de la suda branĉo de la [[lago Argentino]], kun larĝo de 5&nbsp;km kaj alto super la nivelo de la lago, de el 70 al 60 metroj. Tiu glacimuro kovras etendon de 230&nbsp;[[km²]]. La areo de la patagoniaj glacikampoj kaj glaĉeroj estas natura trezoro, estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo]] fare de la [[Unesko]] en [[1981]]. En la lastaj jaroj gravis la modigo kaj modernigo de la [[Vinscienco|vina turismo]], nome turismo tema bazita sur la [[Vinkultivado|vinproduktado]] kun la iniciatoj de la nomitaj ''"Vinvojoj"'' en la provincoj [[provinco San Juan|San Juan]] kaj [[provinco Mendoza|Mendoza]] same kiel ĉe la saltprovincaj [[Kalĉakiaj Valoj]], turismo kiu allogas nombrajn eksterlandajn turistojn kiuj venas por surloki gusti la [[Vino de Argentino|argentinajn vinojn]].<ref name="Capital vino">http://www.vinosyco.com.ar/wine_news50.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090208011459/http://www.vinosyco.com.ar/wine_news50.htm |date=2009-02-08 }} Mendoza, 8va capital vitivinícola del mundo. Alirita la 10an de aŭgusto de 2008, Vinos&Co.</ref> [[Dosiero:Ushuaia 2009.jpg|eta|[[Ushuaia]], la plej suda urbo de la mondo.]] La vintra turismo okazas ĉefe en la regiono de la Lagoj, ĉe la deklivaro de la [[Andoj]] en las provincoj Neŭkeno, Río Negro kaj Ĉubutio; krom la praktiko de montosportoj, la zono havas allogaĵojn de lagoj de glaĉera deveno kaj Naciaj Parkoj ĉirkaŭitaj de densa vegetaĵaro. En ties centro la urbo [[Bariloche]] borde de la [[lago Nahuel Huapi]] kaj je malmultaj kilometroj de la [[Cerro Catedral (Argentino)|monto Katedralo]], iĝas la ĉefa vintra centro de Sudameriko, allogante plej parton de la turismo kaj enlanda kaj eksterlanda.<ref>Bariloche y Cataratas son los dos centros turísticos favoritos http://www.clarin.com/diario/1999/07/25/e-03801d.htm{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirita la 13-an de septembro 2008</ref> Dum somero granda parto de la turismo interna argentina direktas sin al diversaj urboj de la [[Argentina Atlantika Marbordo|Atlantika Marbordo]] de la [[provinco Bonaero]], kie [[Mar del Plata]] estas la ĉefa el tiuj. La plej parto de tiuj urboj koncentras sian ekonomian aktivecon en la somera sezono. La dua celo pri kaptado de la interna turismo estas konstituita de la [[Sierras de Córdoba]], kies ĉefa turisma centro estas [[Villa Carlos Paz]] en la [[Valo Punija]]. La [[regiono Litoral]] kun siaj riveraj strandoj, la termaj kompleksoj kaj la karnavaloj en la [[provinco Corrientes]] kaj en la provinco [[Entre Ríos]], inter aliaj, konstituas la trian celon de la enlanda turismo.<ref>Cordoba, el litoral y buenos aires los destinos mas elegidos. http://www.continental.com.ar/noticias/sociedad/cordoba-el-litoral-y-buenos-aires-los-destinos-turisticos-mas-elegidos/20120407/nota/1666088.aspx {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140704193038/http://www.continental.com.ar/noticias/sociedad/cordoba-el-litoral-y-buenos-aires-los-destinos-turisticos-mas-elegidos/20120407/nota/1666088.aspx |date=2014-07-04 }} Alirita la 2-an de junio 2012</ref> Tradicie, la monato januaro estas tiu kiu generas plej peton de luado. Aliflanke, la zono de la duoninsulo [[Valdés]] (en la [[provinco Ĉubutio]]) estas areo deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo]] fare de la [[Unesko]] en kiu kuniĝas la atlantika marbordo kaj la argentina Patagonio; alia granda celo internacia kun tiaj karakteroj estas en la [[Provinco de Fajrolando, Antarkto kaj Insuloj de Suda Atlantiko]]. [[Ushuaia]], la provinca ĉefurbo, funkcias kiel elirpunkto al ekskursoj kaj krozo-ŝipoj al la [[Antarkto]]. {{Ĉefartikolo|Protektitaj naturaj areoj de Argentino}} === Transporto === {{Ĉefartikolo|Transporto en Argentino}} [[Dosiero:Avenida General Paz entre Cabildo y Panamericana.jpg|eta|La [[Avenuo General Paz]] estas grava [[aŭtovojo]] inter la urbo kaj la [[provinco Bonaero]].]] [[Dosiero:Aeropuerto Ministro Pistarini, Ezeiza, Buenos Aires, Argentina.jpg|eta|maldekstra|La [[Internacia Flughaveno Ministro Pistarini]] estas la ununura en Latinameriko kiu funkciigas flugojn al la kvin kontinentoj, kaj estis kvalifikita kiel plej bona [[flughaveno]] de la mondoregiono fare de Skytrax.<ref>[http://en.mercopress.com/2007/09/06/ezeiza-chosen-as-best-airport-in-the-region-santiago-second Ezeiza chosen as best airport in the region; Santiago second]. MercoPress, 6a de septembro de 2007.</ref> Ĝi situiĝas ĉe [[Partio Ezeiza|Ezeiza]], for de la urbaj limoj, sed servas majoritate al la Federala Ĉefurbo kaj al la [[Granda Bonaero|metropola areo]].]] [[Dosiero:199 - Buenos Aires - Aéroport international Ezeiza - Janvier 2010.jpg|eta|dekstra|Internacia Flughaveno de Ezeiza.]] [[Bonaero]], ĉiuj la provincaj ĉefurboj escepte [[Ushuaia]] kaj mezgrandaj municipoj troviĝas interkonektitaj de la 37&nbsp;740&nbsp;km de [[Asfalto|asfaltitaj]] vojoj. Argentino havas ankaŭ 600&nbsp;000&nbsp;km de municipaj stratoj. Al la historiaj [[Aŭtovojo Bonaero - La Plata]] kaj [[Aŭtovojo 2]] aliĝis la [[Aŭtovojo Justiniano Posse|Aŭtovojoj Kordobo - Carlos Paz]], [[Aŭtovojo Rosario-Kordobo|Rosario - Kordobo]], [[Nacia Ŝoseo 7 (Argentino)|Villa Mercedes - Mendoza]], [[Nacia Ŝoseo 14 (Argentino)|Mezopotamia Aŭtovojo]], inter aliaj. Krome kelkaj urboj havas ĉirkaŭajn ŝoseojn kvarrelajn. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke estas 8&nbsp;527&nbsp;256&nbsp; aŭtoj en Argentino, distribuitaj en 5&nbsp;325&nbsp;231 aŭtomobiloj, 1&nbsp;370&nbsp;312 pli malpezaj veturiloj, 417&nbsp;042 de ŝarĝo kaj 62&nbsp;785 por transporto de pejzaĝoj, sen enkalkuli 517&nbsp;449&nbsp;unuojn nedefinitaj.<ref>http://www.adefa.com.ar/anuarios/anuario_2006/6_parque_automoto1-vehicle_fleet.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080908105950/http://www.adefa.com.ar/anuarios/anuario_2006/6_parque_automoto1-vehicle_fleet.pdf |date=2008-09-08 }} Parque automotor en Argentina, alirita la 13-an de aŭgusto 2008, Anuario 2006, Asociación de fábricas de automotores.</ref> La argentina [[fervojo|fervoja sistemo]] estis privatigita komence de la 1990-aj jaroj, enhave kaj la transporton de ŝarĝo kaj la translokigon urban de pasaĝeroj. Je 2006 Argentino havas ĉirkaŭ 31&nbsp;902&nbsp;funkciigeblajn kilometrojn de fervojoj.<ref name="CIA" /> Totale ekzistas ĉirkaŭ 40&nbsp;245&nbsp;km de fervojoj, sed multaj eroj restis abandonitaj en la epokoj de 1963, 1977, kaj de la 1990-aj jaroj. Argentino havas ĉirkaŭ 11&nbsp;000&nbsp;km da navigeblaj riveroj.<ref>https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html#Trans {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612213714/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html#Trans |date=2007-06-12 }} Transportation in Argentina, alirita la 23-an de junio 2008, 19-a de junio 2008, Monda faktolibro de [[CIA]]</ref> La reto de rivervojoj estas komponita de la riveroj [[Rivero Plata|La Plata]], [[rivero Paranao|Paranao]], [[rivero Paragvajo|Paragvajo]] kaj [[rivero Urugvajo|Urugvajo]]. La ĉefaj riveraj [[haveno]]j estas tiuj de [[Partio Zárate|Zárate]] kaj [[Partio Kampana|Kampana]]. La majoritato de la produktoj importitaj de Argentino alvenas al la lando tramare. La ĉefaj havenoj estas la jenaj: [[Bonaero]], [[La Plata]]-[[Ensenada (Bonaero)|Ensenada]], [[Bahía Blanca]], la havenoj de [[Up-River]], [[Mar del Plata]], [[Quequén]]-[[Necochea]], [[Comodoro Rivadavia]], [[Puerto Deseado]], [[Puerto Madryn]] kaj [[Ushuaia]]. La haveno de Bonaero estas historie la unua laŭ unuopa gravo, sed la zono konata kiel [[Up-River]], kiu etendiĝas laŭlonge de 67&nbsp;km de la areo de la [[provinco Santa Fe|provinco santafea]] de la [[rivero Paranao]], kunigas 17 havenojn kiuj koncentras la 50 % de la totalo de la eksportado de la lando.<ref name="Barrilli">http://www.barrilli.com/bw/noticias2.vsp?tok=1212158410904&nid=30318{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Jornada sobre la hidrovía Paraguay-Paraná, alirita la 31-an de majo 2008, Barrilli, 29-a de majo 2008, Barrilli.</ref><ref>http://www.sspyvn.gov.ar/puertos_habilitados.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614012520/http://www.sspyvn.gov.ar/puertos_habilitados.html |date=2008-06-14 }} Listado de puertos habilitados, alirita la 23-an de junio 2008, Secretaría de transporte de la Nación Argentina.</ref> La [[Internacia Flughaveno Ministro Pistarini|Internacia Flughaveno de Ezeiza]], je ĉirkaŭ 35&nbsp;km de la centro de Bonaero, estas la plej granda de la lando kaj disponas de instalaĵoj por movigado kaj stokado de ŝarĝo. La entrepreno [[Aerolíneas Argentinas]], kiu estis privatigita en [[1990]] kaj poste reŝtatigita, faras enlandajn kaj internaciajn flugojn. Ekzistas krome diversaj aerlinioj enlandaj. La ĉefaj internaciaj aerentreprenoj uzas Bonaeron kiel celo aŭ haltejo por siaj aervojoj<ref name=mibsasquerido>http://www.mibuenosairesquerido.com/xArgentina6.htm Infraestructura de Argentina, alirita la 23-an de junio 2008, Mi Buenos Aires Querido</ref> {{Ĉefartikolo|Argentinaj Fervojoj|Ŝoseoj de Argentino}} == Kulturo == [[Dosiero:Bioy Casares, Ocampo y Borges.jpg|eta|[[Adolfo Bioy Casares]], [[Victoria Ocampo]] kaj [[Jorge Luis Borges]].]] La argentina kulturo estas markita de la multetna kaj [[Multkulturismo|multkultura]] karaktero de ties loĝantaro, la forta [[sinkretismo]] de ties esprimivo, kaj pozitiva valorigo de [[progreso]] kaj [[moderneco]], en kiu kunfluas, ne senkonflikte, sento de aparteno al kulturoj [[Eŭropo|eŭropaj]] kaj [[Latinameriko|latinamerikaj]], kun fortaj ingrediencoj [[Azio|aziaj]] kaj [[Afriko|afrikaj]]. Ŝerca esprimo de [[Jorge Luis Borges]] nomas argentinanoj ''"italoj, kiuj parolas hispane kaj ŝatus esti angloj, kiuj kredas vivi en Parizo"''. Tio bone montras la miksaĵon de la popolo el enmigrantoj de diversaj eŭropaj landoj, kiu bone videblas en la kulturo. Tamen tiuj multkultureco kontrastas kun la forta sento de aparteno al internaj provincoj de ruraj tradicioj (''[[gaŭĉo]]j''). Simile la urba kulturo de tre granda parto de la loĝantaro de la areoj de urbo [[Bonaero]] kaj de la ĉirkaŭa areo de [[Granda Bonaero]], kaj ankaŭ de aliaj grandurboj kontrastas kun la pli provinceca etoso de malgrandaj apartaj setlejoj. Pri ebla kontrasto inter la eŭropa, ĉefe hispana kaj itala kulturoj, konsisto kaj la indiĝena prakulturo, apenaŭ gravas pro la forto historia procezo de senkulturigo kaj eĉ mapuĉigo de la indiĝenaj nacij kaj triboj, plej ofte per milito sed ankaŭ per asimilado. Vidu ankaŭ [[Vino de Argentino]] kaj [[Kuirarto de Argentino]]. === Muziko === [[Dosiero:Gustavo_Cerati, _Madrid, _2006.10.10.jpg|eta|maldekstra|'''[[Gustavo Cerati]]''' (1959-2014), unu el la plej influaj artistoj en la latina roko.]] {| align="right" | [[Dosiero:Tango BuenosAires.jpg|eta|180x180px|[[Tango]] en la stratoj de [[Bonaero]]]] | |} [[Dosiero:Atahualpa Yupanqui en Cosquín.jpg|eta|[[Atahualpa Yupanqui]], simbolo de la Festivalo de Cosquín. En 1967 li atingis la unuan premion de la festivalo kaj en 1972 oni donis lian nomon al la scenejo.]] Argentina muziko famiĝis ĉefe pro [[tango]] kaj rilataj muzikformoj, kiel [[milonga]] kaj [[vals]]. Tamen Tango havas ne nur muzikan dimension, ĝi estas tutkultura fenomeno kun aldonaj aspektoj de poezio kaj danca interpretado. La tango estas muzika stilo kaj [[danco]] naskita en la bonaeraj malriĉaj kvartaloj kiu atingis internacian disvastigon, ligita forte kun Argentino kaj kun Urugvajo, sed ĉefe kun Bonaero. En tiu muzika ĝenro elstaris [[Carlos Gardel]], konsiderita la ''Reĝo de Tango'', kaj la marplatano tutmunde rekonita [[Ástor Piazzolla]], dum en danco elstaris la tutmonda sukceso de la grupo ''Tango Argentino'', kreita en 1983 de Claudio Segovia kaj Héctor Orezzoli, kun gedancistoj kiaj Juan Carlos Copes, María Nieves kaj Virulazo. Ĉiujare okazas en Bonaero la ''Festival y Campeonato Mundial de Baile de Tango'' (Festivalo kaj Tutmonda Ĉampioneco de Tangodanco). En Argentino estas tre disvastigita la tiel nomata [[folklora muziko]] aŭ simple [[folkloro]], inspirita en la tradiciaj kamparaj ĝenroj. La argentina folklora muziko havas tre diferencigitajn karakterajn regione: en la marborda muziko hegemonias ĝenroj kiaj la [[ĉamameo]] kaj la ĉamarita; en la sud-patagonia folkloro, hegemonias ĝenroj kiaj la [[milonga]], la ''triunfo'' kaj la ''malambo''; en la folkloro de [[Kujo]] hegemonias la ''cueca'' kaj la ''tonada''; en la norda folkloro hegemonias la ''ĉakarera'' kaj la ''zamba''; dum en la folkloro de la anda nordokcidento hegemonias la ''karnavalito'', ''saja'' kaj ''takirari''. Folkloraj grupoj kiaj [[Los Chalchaleros]] kaj soloistaj kantantoj kiaj [[Jorge Cafrune]], [[Atahualpa Yupanqui]], [[Mercedes Sosa]], Oscar Palavecino kaj Soledad Pastorutti troviĝas inter la plej gravaj reprezentantoj de tiuj ĝenroj. Inter la variaj festivaloj de folklora muziko elstaras la Festivalo de Cosquín en Córdoba kaj la karnavalo de [[Provinco Jujuy]]. La ''argentina [[Rokenrolo|roko]]'' havis ampleksan disvolvigon ekde fino de la 1960-aj jaroj kaj fortan influon en la iberamerika hispanlingva roko amplekse konata en la tuta kontinento. Elstaraj reprezentantoj estas grupoj kiaj ''Los Gatos'', ''Almendra'', ''Manal'' kaj ''Sui Generis'', krom ''Patricio Rey y sus Redonditos de Ricota'', ''Soda Stereo'' aŭ muzikistoj kiaj [[Litto Nebbia]] kaj [[Luis Alberto Spinetta]], krom [[Charly García]], [[Fito Páez]], [[Andrés Calamaro]] kaj [[Indio Solari]]. La homamasaj festivaloj plej ofte okazas en stadionoj, el kiuj la plej granda estas la ''Estadio Monumental Antonio Vespucio Liberti''. La plej sukcesaj festivaloj estas aktuale ''Cosquín Rock'' kaj ''Quilmes Rock'', kiuj okazas ĉiujare. === Literaturo === [[Dosiero:GauchosvonALE.jpg|eta|maldekstra|[[Gaŭĉo]]j, foto publikigita inter [[1890]] kaj [[1923]]]] En la [[19-a jarcento]] pro la sendependeco de la lando ankaŭ la argentina literaturo disigas de la hispana - sen malkonfesi tiun heredaĵon. Pro la temo de la vivo de [[gaŭĉo]]j la literaturo ricevas apartan nacian eron. Ekzemploj estas ''Fausto'' ([[1866]]) de [[Estanislao del Campo]], ''[[El gaucho Martín Fierro]]'' ([[1872]], tradukita al pli ol 70 lingvoj) de [[José Hernández]], ofte nomita la argentina [[popolaj eposoj|nacia eposo]], kaj [[Domingo Faustino Sarmiento]] ([[1845]]). Konataj modernaj [[aŭtoro]]j de la 20a jarcento estas [[Eduardo Mallea]], [[Ernesto Sabato]], [[Humberto Costantini]], [[Julio Cortázar]], [[Manuel Puig]] kaj ĉefe [[Jorge Luis Borges]], kiu estas konsiderata unu el la 26 centraj aŭtoroj de la kanono de la okcidenta literaturo ĉiutempa fare de la literatura kritikisto nome [[Harold Bloom]]<ref>Harold Bloom, [[:en:The Western Canon: The Books and School of the Ages|The Western Canon: The Books and School of the Ages]], alirita la 20an de marto de 2011, angle, 1994, Harcourt Brace, Novjorko, paĝo 2, kie li citas Shakespeare, Dante, Chaucer, Cervantes, Michel de Montaigne, Molière, Milton, Samuel Johnson, Goethe, Wordsworth, Jane Austen, Walt Whitman, Emily Dickinson, Charles Dickens, George Eliot, Tolstoy, Ibsen, Freud, Proust, James Joyce, Virginia Woolf, Franz Kafka, Borges, Neruda, Fernando Pessoa, Samuel Beckett</ref>. Borges, [[Adolfo Bioy Casares]], [[Ernesto Sabato]] kaj [[Juan Gelman]] ricevis la premion [[Premio Miguel de Cervantes|Miguel de Cervantes]]. La plej konata [[bildstrio]] de Argentino estas verŝajne [[Mafalda (fikciulo)|Mafalda]] de la desegnisto [[Quino]]. == Politiko == La [[Konstitucio]] de [[1853]] establis sistemon de reprezenta, [[respubliko|respublika]] kaj [[Federaciismo|federacia]] regado, kiu estis retenita per ĉiuj konstituciaj reformoj ekde tiam. Argentino formiĝis per la federacia unuigo de la provincoj kiuj aperis post la dissolvo de la [[Vicreĝlando de Río de la Plata]] kaj per la aligo de tiuj kiuj konstituiĝis el la nomitaj ''Territorios Nacionales'' (Naciaj Teritorioj). La provincoj estas aŭtonomaj, kiel deklarite en la artikolo 121 de la Nacia Konstitucio.<ref>«Gobiernos de provincia», Constitución Nacional, vidu Artículo 121. [http://web.archive.org/web/20132022260300/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/gobiernos.php] Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.</ref> La Konstitucio valida aktuale rezultas el teksto establita de la [[Reformo de la Argentina Konstitucio en 1994]]. La aŭtoritatoj de la federala registaro havas sidejon en la [[Aŭtonoma Urbo Bonaero]], kiu estas aktuale la ĉefurbo kun oficialaj titoloj ''Capital de la República'' aŭ ''Capital de Nación'', ambaŭ nomigoj uzataj en la Nacia Konstitucio kaj en la leĝoj, sed neformale ''Capital Federal'' (federacia ĉefurbo). La [[Registaro de Respubliko Argentino]] estas la [[plenuma povo]] en Argentino. La registaro funkcias ene de [[Federaciismo|federacia]], [[Reprezenta demokratio|reprezenta demokrata]] kaj [[Prezidenta respubliko|prezidenta]] sistemo. La [[Prezidanto de Argentino]] estas kaj la [[ŝtatestro]] kaj la ĉefministro kaj ĉefkomandanto de la armetrupoj. La [[Leĝdona povo]] estas La [[Kongreso de la Argentina Nacio|Nacia Kongreso]]. La [[Justica povo]] ne dependas de ĉi tiuj aŭtoritatoj. Spite la teorian konstituon [[demokratio|demokratian]] de la ŝtato, tro ofte la registaroj funkciis historie kiel realaj [[Diktaturo|diktaturoj]], foje fare de [[militisto]]j. Vidu ankaŭ: [[Konstitucio de la Argentina Nacio]] === Plenuma povo === {{Ĉefartikolo|Prezidanto de Argentino}} [[Dosiero:Casa Rosada - Argentine version of the White House.jpg|eta|[[Casa Rosada]], sidejo de la plenuma povo.]] La [[plenuma povo]] estas plenumita de civitano enhavanta la titolon ''Presidente de la Nación Argentina'', kiu estas elektita per duobla [[rekta baloto]] kun la kandidato al vicprezidanto. La dua baloto okazas inter la du kandidatecoj plej voĉdonitaj en la unua baloto se en tiu neniu atingas pli ol 45 % de la validaj voĉdonoj aŭ, se akirinte plej voĉdonitan lokon inter 40 % kaj 45 %, ekzistas diferenco kun la dua kandidateco pli malgranda ol 10 %.<ref>Constitución nacional - De la forma y tiempo de la elección del presidente y vicepresidente de la Nación [http://web.archive.org/web/20132022245600/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/eleccion.php] Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.</ref> En 2015, estis elektita el la koalicio ''Cambiemos'', regis Mauricio Macri (el partio ''Propuesta Republicana PRO'') kiel prezidanto de la lando kun regotempo valida ĝis la 10a de decembro de 2019. Li estis la 53a prezidanto de la lando, kaj la 8a el la reveno de la konstitucia ordo en 1983.<ref>«Mauricio Macri es el nuevo presidente de la República Argentina». [http://www.infobae.com/2015/11/22/1771616-elecciones-2015-mauricio-macri-es-el-nuevo-presidente-la-argentina/] Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.</ref> En la aktualo, elektita el la koalicio ''La Libertad Avanza'', regas Javier Milei kiel prezidanto de la lando kun regotempo valida ekde 2023 ĝis la 10a de decembro 2027. La vicprezidanto estas [[Victoria Villarruel]]. La prezidanto kaj la vicprezidanto daŭre restas kvar jarojn en siaj postenoj kaj ili povas esti reelektitaj tuje por nova mandato plia.<ref>«Constitución Nacional Capítulo I: De su naturaleza y duración». [http://www.senado.gov.ar/Constitucion/naturaleza] Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.</ref> La ministraro de la prezidanto de la lando estas direktita de la Ministrarestro, kiu troviĝas zorge de la administracio de la lando kaj estas respondeca antaŭ la Kongreso.<ref>«Segunda Parte: Autoridades de la Nación». [http://www.senado.gob.ar/Constitucion/ministerio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140518050627/http://www.senado.gob.ar/Constitucion/ministerio|date=2014-05-18}} Konsultita la 17an de Aŭgusto 2016.</ref> === Leĝofara povo === {{Ĉefartikolo|Senato de Argentino|Ĉambro de Deputitoj de Argentino}} [[Dosiero:Congreso de la Nación Argentina a pleno sol.JPG|eta|[[Palaco de la Kongreso de la Argentina Nacio|Palaco de la Kongreso]], sidejo de la [[Kongreso de la Argentina Nacio|Nacia Leĝofara Povo]].]] La [[leĝdona povo]] estas plenumita de la [[Kongreso de la Argentina Nacio]], kiu estas formita de du ĉambroj. La [[Ĉambro de Deputitoj de Argentino|Ĉambro de Deputitoj]] kunigas la rektajn reprezentantojn de la loĝantaro. Ili estas elektitoj pere de la sistemo de proporcia reprezentado ([[sistemo D'Hondt]]), daŭre restas kvar jarojn en sia posteno kaj la tuto plinoviĝas duone ĉiun duan jaron, kaj tiele ili povas esti reelektitaj senfine. Ili estas elektataj el unika distrikto en ĉiu provinco kaj en la Aŭtonoma Urbo Bonaero, kie oni voĉdonas por listo de ĉiuj kandidatoj de ĉiu [[politika partio]] aŭ [[balota alianco]], al postenoj kiujn ĉiu distrikto metas en disputo en tiu elekto.<ref>[http://www.senado.gov.ar/senadores/listados/listaSenadoRes] Constitución nacional - De la cámara de diputados senado.gov.ar Alirita la [[29an de majo]] de 2014.</ref> En 2006 ĝi havis totalon de 257 membroj. La [[Senato de Argentino|Senato]] kunigas la reprezentantojn de la 23 provincoj kaj de la Aŭtonoma Urbo Bonaero, kaj korespondas al ĉiu po du senatanoj el la majoritato kaj po unu el la minoritato, sumtotale 72 membroj. Ili estas elektita per rekta baloto, daŭras ses jarojn en sia regotempo kaj plinoviĝas trione ĉiun duan jaron, kaj tiele ili povas esti reelektitaj senfine.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/senado.php |titolo=Constitución Nacional - Del Senado |alirdato=2016-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130730154906/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/senado.php |arkivdato=2013-07-30 }}</ref> Laŭ la Leĝo 24 012 de [[1991]] oni establis leĝon por minimuma proporcio de inoj en la elekteblaj postenoj, devigante la politikajn partiojn inkludi minimumon de triono de virinoj inter la kandidatoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ispm.org.ar/paridad/ley_24.html |titolo=Ley 24 012 kaj Decreto Reglamentario 379/93 |alirdato=2016-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081109134619/http://www.ispm.org.ar/paridad/ley_24.html |arkivdato=2008-11-09 }}</ref> Ekde tiam, la partopreno de inoj en politiko pliiĝis elstare, kaj tiele Argentino estas la sudamerika lando kun plia kvanto de virinoj en la leĝofara povo kaj unu el la unuaj dek je tutmonda nivelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.globalmediamonitoring.org/press_room/what_the_media_say/media_coverage/mujeres_en_la_politica |titolo=GMMP - Mujeres en la política |alirdato=2016-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181220230947/http://www.globalmediamonitoring.org/press_room/what_the_media_say/media_coverage/mujeres_en_la_politica |arkivdato=2018-12-20 }}</ref> La Kongreso de la Argentina Nacio zorgas pri la formado kaj aprobo de la federaciaj leĝoj; krome, ĝi respondecas pri la aprobo de la juraj kodoj nome civila, puna, komerca, labora, aviada kaj primin, inter aliaj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/atribuciones.php |titolo=Constitución Nacional - Atribuciones del Congreso |alirdato=2016-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130730141902/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/atribuciones.php |arkivdato=2013-07-30 }}</ref> Ĝi enhavas konstitucian organismon aŭtonoman de teknika helpo: nome la Ĝenerala Revizorejo de la Nacio, kiu zorgas pri la kontrolo de laŭleĝeco, administrado kaj revizorado de la tuta agado de la publika administracio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/auditoria.php |titolo=Constitución Nacional - De la Auditoría General de la Nación |alirdato=2016-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130730161445/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/auditoria.php |arkivdato=2013-07-30 }}</ref> Same, en la medio de la Kongreso funkcias ankaŭ la [[ombudsmano]] ''Defensor del Pueblo de la República Argentina'' (Defendanto de la Popolo de la Argentina Respubliko) kiel sendependa organismo, sen ricevi instrukciojn de ajna aŭtoritato. Ties celo estas defendi la homajn rajtojn kaj la konstituciajn kaj jurajn rajtojn kiuj povus esti mistraktitaj de la Administracio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/defensor.php |titolo=Constitución Nacional - Del defensor del pueblo |alirdato=2016-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130730155044/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/defensor.php |arkivdato=2013-07-30 }}</ref> === Justica povo === [[Dosiero:ID 472 Palacio de Justicia de la Nación 5006.jpg|eta|Palaco de Justico, kie kunsidas la Supera Kortumo de Justico de Argentino.]] La justica povo estas regata de Supera Kortumo de Justico de la Argentina Nacio formita de kvin jurismaj juĝistoj nomumitaj de la Prezidanto de la Nacio interkonsente kun la Senato, kiu postulas por tio majoritatan de du trionoj.<ref name=AtribucionesPE>[https://web.archive.org/web/20130501020310/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/ejecutivo.php Atribuciones del Poder Ejecutivo] (laŭ la Konstitucio).</ref> La malsupraj tribunaloj zorgas pri la solvo de konfliktoj regulataj de la federacia juro en la tuta lando (''tribunales federales'') kaj, ankaŭ, de la leĝaro komuna en la Aŭtonoma Urbo Bonaero (''tribunales nacionales''). La nomumon de juĝistoj faras la Prezidanto de la Nacio interkonsente kun la Senato, sur bazo de triopo formita de kandidatoj selektitaj per publika konkurenco fare de la ''Consejo de la Magistratura'' (Juĝista Konsilantaro), nome organismo de multfaka kompono, al kiu korespondas la rekta kontrolo de la [[juĝisto]]j kaj de la administrado de la Justica Povo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/judicial.php |titolo=Constitución nacional - Del poder judicial: de su naturaleza y duración |alirdato=2016-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130730181159/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/judicial.php |arkivdato=2013-07-30 }}</ref> La juĝistoj restas en siaj postenoj «dum pluas ties bona konduto» kaj povas esti elpostenigitaj nur okaze de gravaj miskondutoj, fare de ''Jurado de Enjuiciamiento'' (Ĵurio de Juĝado), formita de leĝofaristoj, magistratoj kaj advokatoj. == Servoj == La [[Argentina Federala Polico]] - AFP (Hispane: Policía Federal Argentina - PFA) estas la ĉefa korpo de interna sekureco de la Argentina Respubliko. Ĝi estis kreita la [[24an de decembro]] [[1943]], per la Dekreto 17.750 sur la bazoj de la malnova "Polico de la Ĉefurbo", kiu operaciis en la Urbo de Bonaero de 1880 ĝis tiu jaro, kaj eniris en funkciojn la 1an de januaro 1945. AFP dependas de la Ministerio de Sekureco, ĝi havas taĉmentojn en ĉiuj provincoj de la lando nomitaj "Delegacioj" kaj en la Urbo de Bonaero, kie ĝi praktikas ankaŭ la funkciojn de loka polico, entute kun la [[Metropola Polico de la Urbo de Bonaero]], pro la 7a artikolo de la Nacia Leĝo 24.588, ankaŭ nomita Leĝo Cafiero. La provincoj havas proprajn policojn, kiu laboras en multaj kazoj artikitaj kun la Federala Polico. == Sporto en Argentino == En lando de tiom da loĝantoj, kompreneble troveblas kluboj de ĉiaj sportaj disciplinoj. Aparte populara en Argentino - samkiel en la najbaraj landoj Brazilo kaj Urugvajo - estas [[futbalo]]. Kiam konkuras la vira [[argentina nacia teamo de futbalo]], milionoj da subtenantoj sekvas ĉiujn movojn. En 1978 kaj 1986 la teamo gajnis la [[Futbala Mondpokalo|Futbalan Mondpokalon]], sed en la matĉoj de la [[Futbala Mondpokalo 2010]] ili nur eniris la grupon de plej bonaj ok teamoj, tie malvenkante kontraŭ la germana teamo. Enlande grandis la atendoj ke en la matĉoj de la [[Futbala Mondpokalo 2014]] de la 12-a de junio ĝis la 13-a de julio ĝi denove pli sukcesu, sed tamen la argentina teamo ne sukcesis venki en la finalo malvenkante denove kontraŭ la germana teamo. Inter plej popularaj kluboj menciindas la [[Club Atlético Boca Juniors]], [[Club Atlético Newell's Old Boys]], [[San Lorenzo de Almagro]], [[Quilmes AC]], [[Club Atletico Colón]], [[Club Atlético Lanús]], [[Club Atlético Vélez Sarsfield]], [[Estudiantes de La Plata]] ktp. == Esperanto en Argentino == En [[1941]] fondiĝis [[Argentina Esperanto-Ligo]], kiu en [[1946]] ricevis la statuson de [[Landa Asocio]] de [[UEA]] en Argentino. Aldone en [[1966]] fondiĝis [[Juna Esperantistaro Argentina]], kiu ricevis la statuson de junulara sekcio de Argentina Esperanto-Ligo kaj de landa sekcio de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] (TEJO) samjare. De la 26-a de julio ĝis la 2-a de aŭgusto [[2014]] okazis en [[Bonaero]] la [[UK 2014|99-a Universala Kongreso]] de [[Esperanto]] tuj post la 47-a Konferenco de [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] (ILEI) en [[Montevideo]], [[Urugvajo]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Argentina ekstera politiko]] * [[Argentina Esperanto-Ligo]] * [[Latin-Ameriko]] * [[Listo de urboj de Argentino]] * [[Provincoj de Argentino]] * [[Argentine (pariza metrostacio)]] * [[República Argentina (metroo de Madrido)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Argentino|q=Argentino|wikt=Argentino|ReVo=argentin}} * {{oficiala retejo}} ({{es}}) * {{ueavikio|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * [https://www.casarosada.gob.ar/ Retejo de la Prezidanto de Argentino] {{es}}, {{en}} * [https://stanobelov.blogspot.com/search/label/argentino Vojaĝraportoj pri Argentino] {{eo}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/argentina/ Argentino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210417040319/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/argentina/ |date=2021-04-17 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{G20-Ŝtatoj}} {{Merkosudo}} {{Ŝtatoj en Sudameriko}} {{Havenda artikolo|Argentino}} {{Elstara}} {{ADLS|2014|28}} <!-- kaj de semajno 29 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Argentino| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1816]] teblx3p26xul9knrkufs52iyxy7bvx7 Avesto 0 93 9442307 9035140 2026-07-31T08:24:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}La '''Avesto''' estas kolekto de la sanktaj libroj de la malnova irana religio. Ĝi instruas pri [[Zaratuŝtrismo]], pri nova religia doktrino, kies iniciatoro estis '''[[Zaratuŝtro]]'''. La rakonto koncernas al la konflikto inter '''[[Ahura Mazda|Mazdao]]''' (Ahuramazda) kaj '''[[Arimano]]''' (Anhramajniu), kaj praktikata iam de la magoj kaj nun de la [[Parsioj]]. Mazdao estis patrono de paclaboro, zorganto pri hejmaj animaloj kaj kulturaj kreskaĵoj. Liaj adeptoj devis kulturi la teron, bredi brutaron kaj ekstermi sovaĝan bestaron. Arimano estis prezentita malamiko de homa artagado, patrono de rabobestoj, helpanta al militemaj nomadoj rabi pacan loĝantaron. Kaj Mazdao, kaj Arimano havis siajn [[demonoj]]n, helpantaj al ili en bataloj, kiuj daŭrigadis dum jarmiloj kaj finiĝis per venko de bonkora dio. Avesto estas verkita en lingvo [[zendo]]. [[Dosiero:Bodleian J2 fol 175 Y 28 1.jpg|eta|maldekstra|180px|<!-- 300 _px_|_Яшта_ (28.1) -->]] [[Dosiero:Faravahar.png|eta|maldekstra|180px|<!-- [[_Faravahar_]], kredita al esti _depiction_ de '''_Farvashi_''', kiel menciita en la ''_Yasna_'', ''_Yasht_''s kaj ''_Vendidad_'' -->]] {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Manikeismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=avest}} * http://avesta.org <!-- avesto._org_: Translacioj de la Avestaj tekstoj --> * http://www.newadvent.org/cathen/02151b.htm <!-- La Avesto --> * http://avesta.isatr.org/avesta.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060410113801/http://avesta.isatr.org/avesta.htm |date=2006-04-10 }} <!-- Avesto _на_ _русском_ --> * http://www.zarathushtra.com/z/gatha/dji/The%20Gathas%20-%20DJI.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060829032301/http://www.zarathushtra.com/z/gatha/dji/The%20Gathas%20-%20DJI.pdf |date=2006-08-29 }} <!-- La _Gathas_ --> {{Unua}} [[Kategorio:Sanktaj libroj]] [[Kategorio:Zaratuŝtrismo]] lmotwoagwx1z0dj0uyof0dz0kbfd1po Armenio 0 95 9442201 9402667 2026-07-31T00:23:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442201 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = Հայաստանի Հանրապետություն | transskribo = Hajastani Hanrapetutjun | eonomo = Armena Respubliko | flago = [[Dosiero:Flago-de-Armenio.svg|150ra|dekstra|Flago de Armenio]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Armenia.svg|100ra]] | nacia himno = [[Himno de Armenio|Մեր Հայրենիք]] <br /> Nia Patrio | nacia devizo = | lingvoj = [[Armena lingvo|armena]] | ĉefurbo = [[Erevano]] | religio = Armena-gregoria [[kristanismo]] | km2 = 29.743 | akvo =4.71 | loĝantoj = [[Armenoj]] | loĝantaro = 2986000 | loĝdenso = 101 | valuto = [[armena dramo|dramo]] | valuta kodo = AMD | horzono = +4 | ttt = am | landkodo = AM | tel = 374 | politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = prezidento [[Vahagn Ĥaĉaturjan]] | ĉefministro = [[Nikol Paŝinjan]] | nacia tago = [[21-a de septembro]] (tago de sendependeco) | sendependeco = [[21-a de aŭgusto]] [[1990]] (deklaro)<br />[[21-a de septembro]] [[1991]] (malfondo de [[Sovetunio]]) | esperanto-asocio = |[[Dosiero:ArmeniaMapArmenian+.jpg|eta]]}} '''Armenio''' aŭ '''Armenujo''' ({{lang-hy|Հայաստան}} [Hajastán], el ''{{lang|hy|Հայք}}'' '''Hajkh'''), oficiale '''Armena Respubliko''', estas montara [[lando]], [[Lando sen maraliro|sen maraliro]], situanta en [[Suda Kaŭkazio]]<ref>http://www.proel.org/index.php?pagina=mundo/caucaso/caucasomap</ref>. Ĝi kundividas [[Limo (geografia linio)|landlimojn]] okcidente kun [[Turkio]]<ref>http://www.tccb.gov.tr/</ref>, norde kun [[Kartvelio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.government.gov.ge/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071025095755/http://government.gov.ge/ |arkivdato=2007-10-25 }}</ref>, oriente kun [[Azerbajĝano]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.azerb.com/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110421183828/http://azerb.com/ |arkivdato=2011-04-21 }}</ref> kaj [[Irano]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www2.irna.ir/occasion/es/index.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090429211214/http://www2.irna.ir/occasion/es/index.htm |arkivdato=2009-04-29 }}</ref>, kaj sude kun la azerbajĝana [[enklavo]] [[Naĥiĉevana Aŭtonoma Respubliko|Naĥiĉevano]]<ref>http://www.ndu.edu.az/</ref>. Armenio estas eks-[[Sovetunio|soveta]] [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|respubliko]], unitara, [[Multpartia sistemo|plurpartia]] kaj [[Demokratio|demokratia]] [[ŝtato]] kiu originas el unu el la plej antikvaj [[civilizo]]j de la [[mondo]]. Donacata de riĉa kultura [[heredaĵo]], elstaris kiel la unua [[nacio]] en la adoptado de la [[kristanismo]] kiel oficiala [[Religio de ŝtato|ŝtata religio]]. [[kulturo|Kulture]], [[politiko|politike]] kaj [[historio|historie]], Armenio sin konsideras parto de [[Eŭropo]] <ref>http://www.libertas-institut.com/de/PDF/Armenia%20ante%20portas.pdf</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.insideeurope.org/index.php?id=401 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090224235603/http://insideeurope.org/index.php?id=401 |arkivdato=2009-02-24 }}</ref>. Tamen, ĝia situo en la suda [[Kaŭkazio]] situas ĝin en la arbitra landlimo inter [[Eŭropo]] kaj [[Azio]]: kio igas ĝin transkontinenta [[nacio]]<ref>[http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm classification of world regions] places Armenia in [[Western Asia]]; the [[Central Intelligence Agency|CIA]] [[CIA World Factbook|World Factbook]] [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html#Geo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101010101707/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html#Geo|date=2010-10-10}}, [http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=asia&Rootmap=armeni&Mode=d National Geographic], and ''[http://concise.britannica.com/ebc/article-9355805/Armenia Encyclopædia Britannica] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080209114817/http://concise.britannica.com/ebc/article-9355805/Armenia|date=2008-02-09}}'' [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1108052.stm], ''Oxford Reference Online'' [http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?entry=t186.e21064&srn=1&ssid=416740626#FIRSTHIT], ''[http://www.m-w.com/dictionary/Armenia Merriam-Webster's Collegiate Dictionary]''</ref>. Nuntempe, Armenio estas membro de pli ol [[35]] internaciaj [[organizaĵo]]j, inkluzive de [[Unuiĝintaj Nacioj]], la [[Konsilio de Eŭropo]], la [[Banko por Azia Disvolviĝo]], la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]], la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] kaj la [[Organizaĵo por Ekonomia Kunlaboro ĉe la Nigra Maro]]. == Origino de la vorto «Armenio» == La origina [[nomo]] en la [[armena lingvo]] por nomi la landon estis «Hayk‘» (hajk). Tiu ĉi nomo evoluis dum la [[Mezepoko]] al «Hayastan», kio estas kombino de la [[vorto]]j '''Hayasa''' ('''Հայասա''') aŭ '''Hayk‘''' ('''Հայկ''') kun la persa sufikso «-stan» kiu signifas «tero». La nomo estis tradicie derivata de '''Haik''' aŭ '''Hayq''' <ref>http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/8*.html</ref> ('''Հայկ'''), legenda [[patriarko]] de la armenoj. Laŭ la [[tradicio]] [[Hajko (Armenio)|Hajko]] estis la pra-pranepo de [[Noa]]. Armenio estis proponita de la armenaj kredantoj kiel la loko kie estis la [[Biblio|biblia]] [[Edena ĝardeno]] kaj tre populare ili kredas ke la [[monto]] [[Ararato]]<ref>Razmik Panossian, The Armenians: From Kings And Priests to Merchants And Commissars, Columbia University Press (2006), ISBN 978-0-231-13926-7, p. 106.</ref> estas la biblia monto sur kiu ripozis la [[arkeo de Noa]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://es.geocities.com/dfsandin/Santo/Arca1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2003-05-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20030508195539/http://es.geocities.com/dfsandin/Santo/Arca1.htm |arkivdato=2003-05-08 }}</ref> post la [[Tutmonda diluvo|universala diluvo]] ([[Genezo]] 8:4). Hajko estis [[kaciko]] de la «'''armens'''», armena [[tribo]] el la Aratta [[epoko]] (la nomo ankaŭ similas al [[Ararat]], kaj fakte la monto situas en la loko kie eble iam estis Aratta). La persa termino estas «'''armani'''», unue registrita en la surskribo de [[Behistuno]] (521 a. K.). La greka termino «Armenoi» estas konfirmita en la skriboj de [[Herodoto]] {{Lang-el|Ἀρμένιοι δὲ κατά περ Φρύγες ἐσεσάχατο, ἐόντες Φρυγῶν ἄποικοι.}}, kiu diras ke la armenoj estis [[kolonio]] de [[frigoj|Frigio]]. Laŭ la historiistoj, la unua mencio de la vorto «Armina» aperis en la [[kojnoskribo]]j de la epoko de la reĝo [[Dario la 1-a]] de [[Persa Imperio]] (6a kaj 5a jc. a. K.). Sed la nomo donita al la [[armenoj]] «Gai» (aŭ Jai), venas de la [[lando]] '''Gaiasa''' aŭ '''Jaiasa''', menciita en la [[Keramiko|keramikaj]] [[Hitita lingvo|hititaj skriboj]] de la [[12-a jarcento]] a.K. Kelkaj [[jardeko]]j poste, [[Ksenofono]], greka generalo, kiu batalis kontraŭ la [[persoj]], priskribas multajn aspektojn de la vivo de la [[armenoj|armena popolo]] kaj de ĝia [[gastamo]]. Li rakontas ke la popolo parolas lingvon similan, laŭ la [[akĉento]], al la [[Persa lingvo|lingvo de la persoj]]. Kelkaj [[Judoj|judaj]] kaj [[Kristano|kristanaj]] erudiciuloj, skribas ke la nomo «Armenio» venas de Har-Minni, tio estas, la «Minni-montaro» (aŭ de Mannai). Pluraj armenaj erudiciuloj inkluzive de [[Ishkhanyan]] (1989), identigas la persan terminon kun «Armani» (Armanum, kiu ankaŭ legeblas kiel Armanim) menciata inter la venkitaj malamikoj fare de la [[Akado|akada]] reĝo [[Naram-Sin]] (2300 a. K.), situigante ĝin en la montaro de la norda Armenio. La historiisto [[Arnold J. Toynbee|Arnold Toynbee]]<ref>[http://davidderrick.wordpress.com/a-toynbee-bibliography/]</ref> diras ke «Armenio» povas veni de «Erimena», [[patro]] de la lasta regento de [[Urarto]], [[Russas la 3-a]]. Li aldonas ke alia alternativo estas «Aruma-ni», kio signifas «lando de la arameoj», popolo kiu alvenis el la nordo de la arabaj [[stepo]]j kaj fine de la 11-a aŭ komence de la [[10-a jarcento]]j konkeris [[Nairi]]-n == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Armenio}} === Antikveco === [[Dosiero:Urartu743.png|eta|maldekstra|250ra|La reĝlando de [[Urarto]] en la epoko de [[Sarduris la 2-a de Urarto]] en la jaro 743 a.K.]] Armenio estis loĝata ekde [[Prahistorio|prahistoriaj epokoj]]. La [[arkeologo]]j daŭre trovas restaĵojn kiuj demonstras ke Armenio kaj ĝia montaro estis inter la unuaj lokoj kie la homa [[civilizo]] ekloĝis. Ekde 4000 a. K. ĝis 1000 a. K., [[Laborilo|iloj]] kaj [[Ornamo (arto)|ornamaĵoj]] el [[kupro]], [[bronzo]] kaj [[fero]] estis ellaborataj en Armenio kaj ofte vendataj en najbaraj regionoj kie tiuj materialoj estis malabundaj. La teritorio de Armenio ankaŭ estas fama pro la gastado de la monto ''[[Ararato]]'' al la [[Arkeo de Noa]] post la universala [[diluvo]] rakontata en la [[Biblio]] kaj en multaj aliaj skribaĵoj. Dum la [[Bronzepoko]], kelkaj ŝtatoj prosperis, inkluzive de la [[Hititoj|Hitita Imperio]]<ref>http://www.historyfiles.co.uk/KingListsMiddEast/AnatoliaHittites.htm</ref> (en ĝia pleja splendoro), [[Mitano]] (historia Armenio en sudokcidento) kaj de [[Hayasa-Azzi]] (15-a jarcento a.K.) kaj en la [[Ferepoko]], la [[Hindeŭropa|hindeŭropaj]] [[frigoj]]<ref>http://encyclopedia.jrank.org/PER_PIG/PHRYGIA.html</ref> kaj [[muŝkio]]j alvenis kaj detruis la reĝlandon [[Mitano]], ankaŭ floris la popolo de [[Nairi]] (jc. 12a a.K.) kaj la reĝlando [[Urarto]].<ref>http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/home.html</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Sacred Highland: Armenia in the spiritual conception of the Near East|familia nomo=Movsisyan|persona nomo=Artak|jaro=2000|eldoninto=Yerevan}}</ref>(jc. 9a a.K.), sed la aldonaĵo de ĉiu popolo en la formado de la armena popolo ankoraŭ ne estas certa. Kelkaj diskutas pri pli da influo de la [[Huritoj]] en la frua Armenio, sed bazata laŭ diversaj drastaj patronoj de la [[lingvo]], la plimulto akceptas ke la armenoj apartenas al la aro de hindeŭropaj popoloj dume [[Urarto]] apartenas al la [[Huro-Urartana]] familio. [[Erevano]], la moderna [[ĉefurbo]] de Armenio, estis fondata en 782 a. K. de la [[reĝo]] [[Argiŝti la 1-a]] de [[Urarto]]. Ĉirkaŭ la jaro 600 a. K., estis establita la Armena Reĝlando sub la [[Orontidoj|Orontida Dinastio]] kaj ĝi ekzistis sub pluraj lokaj [[dinastio]]j ĝis [[428]]. Post la detruado de la [[Seleŭkia Imperio|Seleŭka Imperio]], la sukceda ŝtato de la imperio de [[Aleksandro la Granda]], helena armena ŝtato, estis fondata ĉirkaŭ 190 a.K., kun [[Artaŝes la 1-a|Artashes]] kiel la unua reĝo kaj al la fondinto de la dinastio [[Artashesid]] (190&nbsp;a.&nbsp;C.). Samtempe, nova ŝtato disigita sub [[Zariadris]], kiu estis konata kiel «malgranda Armenio» dume la ĉefa reĝlando akiris la nomon [[Granda Armenio]]<ref>[historio de antikva Armenio en livius.org]</ref> [[Dosiero:Maps of the Armenian Empire of Tigranes.gif|250ra|maldekstra|La reĝlando Armenio sub [[Tigranes la Granda]].]] La Reĝlando Armenio atingis sian plejan ekspansion inter la 95a a.K. kaj 66a a.K. sub la regado de [[Tigrano la Granda]] el la [[Artaksidoj|Artaksia Dinastio]], kiam konvertiĝis en unu el la reĝlandoj kiuj plej ekspansiiĝis en sia epoko. Tra ĝia historio, la reĝlando Armenio ĝuis portempajn sendependajn periodojn kaj aŭtonomiajn periodojn de la tiutempaj imperioj. Reĝoj, apogataj aŭ altrudataj de la [[Romia Imperio]] aŭ de [[Partoj|Partujo]], aŭ konsentite inter ambaŭ, fondis kaj detruis dinastiojn, kiaj la [[Arŝakidoj|Arsakida Dinastio]] establita ekde la jaro [[53]] de [[Tiridato la 3-a (Armenio)|‎Tiridato la 1-a de Armenio]]. La strategia situo de Armenio inter la du kontinentoj (Eŭropo kaj Azio) fariĝis ĝin scenejo de sinsekvaj invadoj de la imperioj, inkluzive de la asiria, helena, romia, bizanca, araba, mongola, persa, otomana kaj rusa. [[Dosiero:Armenia (Romia Imperio).svg|eta|dekstra|250ra|la romia provinco [[Armenia (Romia Imperio)|Armenia]], jen malhelruĝe akcentita en la [[Romia Imperio]] (limoj de la jaro [[117]])]] [[Dosiero:Stgregoryilluminator.jpg|150ra|eta|maldekstre|[[Sankta Gregorio la Iluminanto]]; lia influo atingis la adoptadon de la Kristanismo en Armenio en la jaro [[301]] kelkajn jarojn antaŭ ĝia adoptado en [[Romio]]. Li estas la sankta patrono de la [[Armena Apostola Eklezio]].]] En la jaro [[301]], Armenio konvertiĝis en la unua lando de la tuta mondo kiu adoptis la [[kristanismo]]n kiel oficiala [[Religio de ŝtato|ŝtata religio]],<ref name="CIA">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html |titolo=CIA World Factbook: Armenia |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101010101707/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html |arkivdato=2010-10-10 }}</ref><ref name="almanac">Brunner, Borgna. ''Time Almanac with Information Please 2007'', p. 685 (ISBN 1-933405-22-8).</ref> de la ŝtato pro la influo de [[Gregorio la Iluminanto|Sankta Gregorio la Iluminanto]] hodiaŭ konsiderata kiel sankta patrono de la [[Armena Apostola Eklezio]] kaj de Armenio. [[Tiridato la 3-a (Armenio)|Tiridato la 3-a de Armenio]] (238-314) estis la unua reganto kiu oficiale proponis kristanigi la popolon kaj lia kristaniĝo okazis dek jarojn antaŭ la toleremo koncedita al la kristanismo fare de la [[Romia Imperio]]<ref>http://roman-empire.info/</ref> sub Galerio kaj 36 jarojn antaŭ la baptado de [[Konstantinopolo]]. En la jaro [[405]], [[Mesrop Maŝtoc]] kreis la [[armena alfabeto|armenan alfabeton]]<ref>http://am.translit.cc/</ref>. === Persa Armenio === Post la falo de la armena reĝlando en la [[jaro]] [[428]], la plejparto de Armenio estis aneksita kiel marzpanato ene de la [[Sasanida Imperio]]<ref>http://www.humanities.uci.edu/sasanika/</ref>, regata de marzpanestro. Post armena ribeliĝo en la jaro [[451]], la [[armenoj|kristanaj armenoj]] konservis la religian liberecon, dume Armenio gajnis [[aŭtonomio]]n kaj la [[rajto]]n esti regata de armena marzpanestro, kiam tiutempe aliaj imperiaj teritorioj estis ekskluzive regata de persoj. La Armena Marzpanato ekzistis ĝis [[630]], kiam la Sasanida Persio estis detruata de la Araba Kaliflando. Post la [[Araba konkero de Armenio]] kaj post la marzpanata periodo (428-636), Armenio estiĝis aŭtonoma princlando ene de la [[Araba imperio|Araba Imperio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armenia.com.uy/historia/historia1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080413050003/http://www.armenia.com.uy/historia/historia1.htm |arkivdato=2008-04-13 }}</ref>, kunigante ankaŭ la antaŭajn konkeritajn armenajn teritoriojn de la [[Bizanca imperio|Bizanca Imperio]]. La princlando estis regata de armena princo, agnoskata de la kalifo kaj la bizanca imperiestro. Ĝi estis parto de la emirlando kreata de la araboj, kiu ankaŭ inkluzivis teritoriojn de [[Kartvelio]] kaj de Kaŭkaza Albanio kaj havis sian centron en la armena [[urbo]] [[Dvin]]. La Armena princlando ekzistis ĝis la jaro [[884]], kiam ĝi rekuperis la sendependiĝon de la malforta [[Araba imperio|Araba Imperio]]. === Mezepoko === [[Dosiero:Armenianmeds.gif|eta|300ra|La reĝlando Kilikio, 1199-1375.]] La armena reĝlando reaperis regata de la [[Bagratidoj|Bagratida dinastio]], kiu regis ĝis 1045. Samtempe, pluraj regionoj de la bagratida Armenio estis disigitaj formante sendependajn reĝlandojn kaj princlandojn kiel la reĝlando [[Vaspurakano]] regata de la nobeldomo [[Arcruni]], sed ĉiuj agnoskis la plejaltan regadon de la bagratidaj reĝoj. En 1045, la [[Bizanca imperio|Bizanca Imperio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.imperiobizantino.com/portada.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161021183457/http://www.imperiobizantino.com/portada.html |arkivdato=2016-10-21 }}</ref> konkeris la bagratidan Armenion. Baldaŭ, la aliaj armenaj ŝtatoj falis sub la bizanca kontrolo. La bizanca dominado estis mallonga ĉar la turkoj venkis en 1071 la bizancanojn kaj konkeris Armenion dum la batalo de [[Malazgirt|Manzikert]], formante la [[Selĝukoj|Selĝukan Imperion]]. Pro eskapado de la morto aŭ sklavigado de tiuj kiuj murdis lian parencon [[Gagiko la 2-a]], reĝo de [[Anio (urbo)|Ani]], armeno nomata [[Rubeno la 1-a de Armenio]] eniris tra la montaro [[Taŭruso]] kun kelkaj sampatrianoj. Poste li alvenis al [[Tarso (Turkio)|Tarsus]], en [[Kilikio]], kie la bizanca reganto protektis lin kaj kie estis finfine establita la [[Armena reĝlando en Kilikio]]. [[Dosiero:Arakelots Vank, Tavush 0.jpg|eta|maldekstra|<center>armena [[monaĥejo]] de la [[13-a jarcento]] 3 kilometrojn sudokcidente de la [[vilaĝo]] Kiranc en [[Tavuŝo]]]] La [[Selĝukoj|Selĝuka Imperio]] baldaŭ ekdetruiĝis. Komence de la [[jaro]] [[1100]], la armenaj princoj de la nobelaj [[Mĥargrdzeli|zakaridoj]] establis duonsendependan armenan princlandon en norda kaj orienta Armenio, konata kiel [[Zakarida Armenio]] . La nobela familio [[Orbeljan]] kundividis la regadon kun la Zakarida en kelkaj regionoj de la lando, speciale en la provincoj [[Vajoco-Dzoro]] kaj [[Sjunika provinco|Sjuniko]]. Tamen la sudo de Armenio restis sub la regado de la kurdaj dinastioj Ŝadadids kaj Ajubids. === Eksterlanda okupado === [[Dosiero:ArmenianOblast.jpg|eta|290ra|Mapo de la oblasto Armenio.]] En [[1230]] la mongola kanato konkeris la [[Princlando Zakarjano|Princlandon Zakarjano]], same kiel la reston de Armenio. La mongolaj invadoj baldaŭ estis sekvataj de aliaj centr-aziaj triboj, kiuj daŭris de [[1200]] ĝis [[1400]]. Post senfinaj invadoj, pro ĉiu detruo okazigata al la lando, Armenio malfortiĝis. En la jaro [[1500]], la [[Otomana Imperio]] kaj la Safavida Persio disdonis Armenion inter si. La [[Rusa Imperio]] pli malfrue aneksis la orientan Armenion (kiu konsistis el la kanatoj de Erivano kaj de Karabaĥo ene de Persio) en [[1813]] kaj [[1828]]. === Otomana Armenio === {{Ĉefartikolo|Otomana Armenio}} Armenio fariĝis ano de la Otomana Imperio<ref>http://www.armenianhighland.com/</ref> per la regado de [[Selimo la 2-a]] (1524—1574). Tamen, la komenca aneksiĝo ekis dum la regado de [[Mohamedo la 2-a|Mohmedo la 2-a]] (15-a jc.), kiu ofertis la protektadon de la imperio al la [[Armena Patriarkejo de Konstantinopolo]]. Tiu ĉi situacio daŭris 300 jarojn, ĝis la [[Rus-Turka Milito (1828-1829)]], kiam la orienta teritorio de Armenio estis cedata al la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]]. La resto, ankaŭ konata kiel [[Otomana Armenio]] aŭ okcidenta Armenio, restis sub la regado de la Otomana Imperio ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]]. === Unua Mondmilito kaj Armena Genocido === {{Ĉefartikolo|Armena Genocido}} [[Dosiero:They Shall Not Perish.png|150ra|eta|maldekstre|[[Usono]] grandkvante helpis la armenan popolon dum la genocido. Tio ĉi estas afiŝo por la Helpa Komitato en Mezoriento kiu ekkrias ''Ili (la armenoj inter ni) ne forpasos''.]] Dum la ekdetruado de la imperio la [[Junaj Turkoj]] venkis la registaron de la sultano [[Abd-ul-Hamid la 2-a]]. La armenoj kiuj loĝis en la imperio esperis favoran ŝanĝon de ilia duaklasa stato. Tamen, pro la impakto de la [[Unua Mondmilito]] kaj la invado de la otomana imperio sur la rusan imperion, la nova registaro ekrigardis la armenojn per malkonfido. Tio ŝuldiĝis al tio ke la rusaj trupoj havis armenan kontingenton. La 24-an de aprilo 1915 la otomanaj aŭtoritatoj ekarestis la armenajn intelektulojn. [[Dosiero:Ismail Enver.jpg|eta|200ra|[[Enver Paŝao]], unu el la ĉefaj aŭtoroj de la [[armena genocido]].]] Per la Tehcir-leĝo, granda kvanto da armenoj kiuj loĝis en Anatolio forpasis kiel rezultato de la armena genocido. Sed estis loka armena rezistado en la regiono, disvolvita kontraŭ la aktivecoj de la otomana imperio. La okazintaĵoj de 1915 al 1917 estis konsiderataj de la armenoj kaj la plimulto de la okcidentaj historiistoj kiel amasmurdadoj gvidataj de la ŝtato (''[[armena genocido]]'')<ref>http://www.genocidioarmenio.org/</ref>. Malgraŭ la evidencoj de la genocido, la turkaj aŭtoritatoj neas tiun fakton kaj asertas ke tiuj forpasoj estis la konsekvencoj de intercivitana milito, kune kun la malsato kaj malsanoj, inkluzive de la forpaso kaj de armenoj kaj de turkoj. La plejmulto de la ĉirkaŭkalkuloj rilate al la nombro de mortigitaj armenoj komenciĝas je 650.000 ĝis miliono kaj duono da personoj. Armenio kaj ĝia [[armena diasporo]] ade kampanjas, dum pli ol 30 jaroj, serĉante la oficialan agnoskadon de tiuj okazintaĵoj kiel genocido. Tiu ĉi genocido estas solene memorata ĉiujare la 24-an de aprilo, la kristana armena tago de la Martiro aŭ de la armena genocido. Kvankam la rusa armeo sukcesis okupi la plejparton de Armenio dum la [[Unua Mondmilito]], ĝiaj gajnitaĵoj estis perditaj pro la [[Rusia revolucio de 1917|rusa revolucio]]. En tiu momento, Armenio, [[Kartvelio]], kaj orienta [[Azerbajĝano]] regata de la rusoj, intencis arigi ilin en unusola lando: [[Transkaŭkaza Federacia Demokratia Respubliko]]. Tiu ĉi federacio, tamen, nur ekzistis de februaro al majo 1918, kiam la tri partioj decidis disigi ĝin. Kiel rezulto, orienta Armenio sendependiĝis kiel [[Armena Respubliko (1918-1920)|Armena Demokratia Respubliko (1918-1920)]] la [[28-a de majo]]. === Armena Demokratia Respubliko === {{Ĉefartikolo|Armena Demokratia Respubliko}} [[Dosiero:11thRedArmyYerevan.jpg|250ra|eta|La [[11-a Ruĝa Armeo]] eniris en [[Erevano]] en [[1920]], metante finon al la sendependeco de Armenio.]] Malbonŝance, la mallonga sendependiĝo de la DRA finis per milito, teritoriaj konfliktoj, amasa enmigrado de rifuĝintoj de la turka Armenio, malsanoj kaj malsato. Malgraŭ tio, la Entento, hororigata de la agado de la otomana registaro, intencis helpi la novan ŝtaton pere de fondusoj kaj aliaj rimedoj. Post la fino de la milito, oni decidis disigi la otomanan imperion. Subskribata inter la aliancitaj potencoj kaj la [[Otomana Imperio]] en [[Sèvres]] la [[10-a de aŭgusto]] [[1920]], la [[Traktato de Sèvres]] promesis restigi la ekzistadon de la Armena Demokratia Respubliko kaj aneksi la teritoriojn kiuj apartenis al la turka Armenio al la respubliko. Pro tio ke la novaj landlimoj devis esti desegnataj de la usona prezidanto [[Woodrow Wilson]], la [[Otomana Armenio]] ankaŭ estas konata kiel la «Wilsona Armenio». Eĉ estis konsiderata la eblon konverti Armenion en usona protektorato. La traktato, tamen, estis rifuzita de la nacia turka movado kaj neniam efektiviĝis. La movado gvidata de [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal ''Atatürk'']], uzis la traktaton kiel la okazo por deklari la laŭleĝan registaron de [[Turkio]] kaj anstataŭis la monarkion kaj ĉefurbon en [[Istanbulo]] al respubliko kun ĉefurbo en [[Ankaro]]. En 1920, Armenio kaj Turkio ekmilitis, akra konflikto kiuj finiĝis per la [[Traktato de Aleksandropolo]] (la [[2-a de decembro]] [[1920]]). La Traktato de Aleksandropolo devigis al Armenio senarmigi la plimulton de ĝia armeo, cedi pli ol 50% de ĝia teritorio antaŭ la milito, rezigni ĉiujn teritoriojn ceditajn je ĝia favoro per la [[Traktato de Sèvres]]. Samtempe, la Dekunua Soveta Armeo sub la gvido de [[Grigorij Orĝonikidze]], invadis Armenion en Karavansarai (nuna Ijevan) la [[29-a de novembro]]. La 4-an de decembro la trupoj de Ordzhonikidze eniris en [[Erevano]]n kaj la efemera Armena Respubliko malaperis. === Soveta Armenio === {{Ĉefartikolo|Armena Soveta Socialisma Respubliko}} [[Dosiero:Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1990), Emblem of Armenia (1990–1992).svg|eta|250ra|[[Blazonŝildo de soveta Armenio]]]] En 1920, Armenio kaj [[Turkio]] konfrontiĝis en la [[Turk-armena milito (1920)|Turk-armena milito (1920]]), akra konflikto kiu finiĝis per la Traktato de Aleksandropolo per kiu la armenoj liveris la plimulton de ĝiaj armiloj kaj teritorio al la turkoj. Samfoje, Armenio estis invadita de la [[Ruĝa Armeo]], kio kondukis al la establiĝo de soveta dominado en Armenio en decembro 1920. Dum pluraj monatoj la armenaj naciistoj kontrolis la regionon [[Montara Karabaĥo]], kiuj fine estis okupata de la komunistoj. La Traktato de Aleksandropolo, subskribata de la antaŭaj armenaj funkciuloj (forigataj pro la establiĝo de soveta registaro), neniam estis ratifita de la nova komunisma registaro. En 1922, la lando estis aneksita al Sovetunio kiel parto de la [[Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko]], je mallonga ekzistado, kune al [[Kartvelio]] kaj [[Azerbajĝano]]. La Traktato de Aleksandropolo tiam anstataŭita de la [[Traktato de Kars]], inter [[Turkio]] kaj Sovetunio. Per ĝi, Turkio cedis la provincon Ajaro al Sovetunio ŝanĝe de la suvereneco de la teritorioj [[Kars]], Ardahan kaj Iğdır. Ĝis la nuntempo Armenio ne agnoskas tiun traktaton kiel valida, ĉar la armenoj ne partoprenis ĝin. Tamen, ĝis nun Armenio ne reklamis tiujn provincojn kiuj transiris al Turkio. [[Dosiero:Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic.svg|eta|250ra|maldekstre|Flago de la SSR de Armenio.]] La Transkaŭkaza Soveta Respubliko ekzistis de [[1922]] ĝis [[1936]], kiam ĝi estis dividita en tri apartaj respublikoj (SSR Armenio, SSR Azerbajĝano inkluzive de la armena aŭtonoma regiono [[Montara Karabaĥo]], kaj SSR Kartvelio. La armenoj ĝuis relativan stabilan periodon dum la soveta regado. La lando ricevis medicinojn, nutraĵojn kaj aliajn provizojn el Moskvo, kaj la komunisma dominado estis balzamo kontraste kun la lastaj jaroj de la Osmanida Imperio. La situacio estis malfacila por la [[Armena Apostola Eklezio|eklezio]], kiu batalis sub la soveta regado. Post la forpaso de [[Lenin]], [[Josif Stalin|Stalin]] ekregis Sovetion kaj komencis timan kaj hororan epokon renovigata por la armenoj. Kiel aliaj {{J|etna malplimulto}} kaj eĉ la rusoj mem, travivis grandan purigadon de Stalin; dek mil armenoj estis ekzekutitaj aŭ deportitaj. La timoj malpliiĝis kiam Stalin forpasis en 1953 kaj [[Nikita Ĥruŝĉov]] iĝis la nova reganto de la [[lando]]. === Nikita Ĥruŝĉov === [[Dosiero:Nikita Khrusjtsjov.jpg|180ra|eta|Nikita Ĥruŝĉov ĉefulo de [[Sovetio]]]] Post la forpaso de Stalin en [[1953]], [[Nikita Ĥruŝĉov]] fariĝis la nova reganto de la lando. La soveta registaro iĝis multe pli permesiva antaŭ la naciismaj demonstradoj de la diversaj respublikoj. La proceso pri senstalinigado promociita de Ĥruŝĉov mildigis la timojn de multaj sovetianoj. Krome, li uzis pli da rimedoj por la produktado de komsumaĵoj. Dum tiu ĉi epoko. Armenio ĝuis kreskantan kulturan kaj ekonomian renaskiĝon, kie estis permesataj la religiaj praktikadoj kiuj videblis per la entroniĝo de la armena [[katolikoso]] [[Vazgen la 1-a]] en [[1955]]. La [[24-a de aprilo]] [[1965]], miloj da armenoj surstrate manifestaciiĝis en Erevano okaze de la 50a datreveno de la armena genocido. La sovetaj trupoj eniris en la urbon kaj intencis ordigi ĝin. Por preventado kontraŭ nova tia manifestado, la Soveta registaro akceptis la konstruadon de monumento honore al la viktimoj dum tiuj amasmurdadoj fare de la turka registaro. En [[1967]], la monumento, verkata de la arkitektoj Kalaŝjan kaj Mkrĉjan estis finita en [[Erevano]]. La monumento je 44 [[metro]]j signifis la nacian renaskiĝon de la [[armenoj]].<ref>[http://www.ourararat.com/eng/e_24Arm.htm April 24th in Armenia.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070209023017/http://www.ourararat.com/eng/e_24Arm.htm |date=2007-02-09 }}.</ref> Estis metitaj 12 encirklaj sojloj, reprezentante la 12 perditajn provincojn, ankoraŭ en turka teritorio. En la centro de la cirklo, kun 1,5 [[metro]]j profunde estas la eterna flamo. Laŭlonge de la memorejo estas 100-metra muro kun la nomoj de la vilaĝoj kie la amasmurdadoj okazis. === Perestrojko === {{Ĉefartikolo|Perestrojko}} [[Dosiero:Gorbatschow DR-Forum 129 b2.jpg|180ra|eta|Gorbaĉov aŭtoro de la Perestrojko]] La politiko de [[Miĥail Gorbaĉov]], la t.n. [[Perestrojko]], nutrigis la esperon pri pli bona vivnivelo sub la sovetia regado en Armenio. La [[hamŝenizoj]] kiuj estis deportitaj de [[Josif Stalin|Stalin]] al [[Kazaĥio]] petis la rajton je reveno al la patrolando, reveno kiu ne estis akceptata de la supera soveta registaro pro timo je konfliktoj inter la islamaj armenoj (hamŝenizoj) kaj la kristanaj armenoj loĝantaj en Armenio. La armenoj de la regionoj [[Montara Karabaĥo]], kiu estis promesita al Armenio de la [[Bolŝeviko|bolŝevikoj]] sed aneksata al Azerbajĝano de Stalin, komencis pacan kaj demokratian movadon por unuigi la regionon al Armenio. La plimulto de la armena loĝantaro ne plu eltenis la perfortan adaptadon al la kulturo de Azerbajĝano.<ref>Karagiannis, Emmanuel (2002). Energy and Security in the Caucasus. Routledge (UK), p. 37. ISBN 0-7007-1481-2.</ref> La [[20-a de februaro]] [[1988]], la armenaj deputitoj de la Nacia Konsilio de Montara Karabaĥo votis por la unuiĝo kun Armenio. Tamen, la etnaj konfliktoj baldaŭ akriĝis per rompado inter la loĝantaro de Armenio kaj Azerbajĝano kio malebigis la pacan kunvivadon en la regiono. === Sendependiĝo === [[Dosiero:Yerewan with Ararat.jpg|eta|255ra|maldekstre|La ĉefurbo de Armenio, Erevano, fone la monto Ararato.]] La regperiodo de [[Miĥail Gorbaĉov|Gorbaĉov]] en la 80-aj jaroj, karakteriziĝis je la streĉaj rilatoj inter Armenio kaj [[Azerbajĝano]] rilate al la regiono [[Montara Karabaĥo]]<ref>http://www.nkrusa.org/</ref>. En [[1991]], la [[Armena Soveta Socialisma Respubliko]], oficiale deklaras sian sendependon. En [[1992]] Armenio kun apogo de Karabaĥo deklaras malferman militon kontraŭ [[Azerbajĝano]]<ref>http://www.president.az/</ref>, kiu ricevas la apogon de Turkio. En la milito partoprenis ĉeĉenajn batalantojn kaj afganajn muhadijojn, malgraŭ tio, Armenio sukcesis liberigi [[Montara Karabaĥo|Arcaĥon]] kaj okupi regionojn kiuj historie apartenis al ĝi, kiel sekur-ŝnuro. La milito finiĝis en 1994 pro perado de Rusio. Ekde tiam, Armenio kaj ĝia najbaro negocadas la pacon pere de la Organizaĵo por la Sekureco kaj Kunlaborado en Eŭropo. La ŝtato Karabaĥo ankoraŭ estas nedeterminata kaj la ekonomio de ambaŭ landoj estas damaĝataj pro manko de kompleta rezolucio. Tamen, malgraŭ la alta maldungado, Armenio povis efektivigi kelkajn ekonomiajn reformojn kaj en 2006, estis klasigita kiel la 27a ŝtato «ekonomie plej libera» en la mondo. Ĝiaj rilatoj kun [[Eŭropo]], [[Mezoriento]], kaj la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]], permesis la pliiĝon de la armena komerco. La gaso, petrolo kaj aliaj energifontoj estas ricevataj tra du gravaj vojoj: [[Irano]] kaj Kartvelio, kun kiuj Armenio havas bonajn rilatojn. La [[Armena revolucio de 2018]] (plej ofte konata en Armenio kiel #MerzhirSerzhin (armene: ՄերժիրՍերժին), kun la signifo "ForĵetuSerĵ-on") estis serio de kontraŭregistaraj protestoj en Armenio de aprilo ĝis majo 2018 de diversaj politikaj kaj civilaj grupoj gviditaj de membro de la parlamento [[Nikol Paŝinjan]] (estro de la Partio Civila Kontrakto). Protestoj kaj marŝoj okazis komence kiel respondo al la tria sinsekva periodo de [[Serĵ Sargsjan]] kiel la plej potenca reprezentanto en la registaro de Armenio kaj poste kontraŭ la ĝenerala regado de la Armena Respublikana Partio. == Registaro kaj politiko == {{Ĉefartikolo|Politiko de Armenio}} La [[politiko]] de Armenio estas efektivigata kadre de [[prezidanto]] de la demokratia [[respubliko]]. Laŭ la armena [[konstitucio]], la prezidanto estas la ŝtatestro el plurpartia sistemo. La leĝdona sistemo estas kontrolata de la registaro kaj la leĝdona sistemo de la [[Registaro]] kaj la [[Parlamento]]. La unuĉambra parlamento (ankaŭ nomata Azgayin Zhoghov aŭ Nacia [[Asembleo]]) estas formata de koalicio de tri politikaj partioj: la konservativa Respublikana [[Partio]], la Prospera Armenio kaj la [[Armena Revolucia Federacio]]. La ĉefaj opoziciaj partianoj estas Artur Baghdasarian el Rajto-Ŝtato kaj Raffi Hovannisian de Armenia Heredaĵo, kiu favorigas la aliĝon de Armenio kiel membro de la [[Eŭropa Unio]] kaj [[NATO]]. La ĉefa celo de la armena registaro estas la konstruado de okcidentstila [[parlamenta demokratio]] kiel bazo por la enlanda regado. Tamen, la internaciaj observantoj de la [[Konsilio de Eŭropo]] kaj la Ŝtata Departemento de [[Usono]] dubas pri la politika travideblo de Armenio dum la lastaj prezidentaj kaj parlamentaj balotadoj kaj de la konstitucia referendumo ekde 1995, pro dubindaj balotadoj, la manko de kunlaborado flanke de la Elekta [[Komisiono]] kaj la malbonkvalita konservado de la balotaj listoj kaj de la balotejoj === Registaro === [[Dosiero:Serzh Sargsyan cropped.jpg|eta|Serĵ Sargsjan]] La prezidanto de Armenio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fp-es.org/armenia-ante-la-indiferencia-de-europa |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080807180643/http://www.fp-es.org/armenia-ante-la-indiferencia-de-europa |arkivdato=2008-08-07 }}</ref> estas la ŝtatestro, elektata rekte per [[universala voĉdonrajto]]. La plej alta leĝdona organismo estas la Nacia [[Asembleo]]. En [[1990]] okazis la unuaj demokratiaj [[Voĉdono|balotadoj]] (voĉdonoj) kaj en [[1991]] estis elektata la unua prezidanto de la Respubliko. La prezidanto nomumas la ĉefministron, kiu samtempe elektas la registarajn ministrojn. Armenio estas membro de la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] (KSŜ). [[Robert Koĉarjan]], la nuna prezidanto de la lando ekde [[1998]], ne estas ano de la [[komunista partio]], ankoraŭ tre forta pro la heredo kiun lasis la eksa Sovetunio en Armenio. Tiu ĉi registaro estas konsiderata kiel naciisma. La [[Ĉefministro de Armenio]] estas la estro de registaro kaj plej altranga ministro en la registaro de Armenio, kaj la konstitucio postulas "determini la ĉefajn direktojn de la registaro, administri la agadojn de la registaro kaj kunordigi la laboron de la membroj de la Registaro". Laŭ la [[konstitucio de Armenio]], la ĉefministro estras la Sekurecan Konsilion, kiu priskribas la ĉefajn direktojn de la defenda politiko de la lando; tiel, la ĉefministro efektive estas la ĉefkomandanto de la [[Armeo de Armenio]]. <br />'''Konstitucio''': [[5-a de julio]] [[1995]]. <br />'''Laŭleĝa sistemo por voĉdonrajto''': 18 jaroj, universala. <br />'''Plenumpova sistemo''': Prezidento de la Respubliko (Ŝtatestro, Vic-prezidento, Ĉefministro kaj Konsilio de Ministroj). <br />'''Leĝdona sistemo''': Nacia Asembleo (190 membra) <br />'''Jura sistemo''': Supera Kortumo, Ĝenerala Prokuroro kaj malgrandaj kortumoj. <br />'''Politika divido''': 10 regionoj kaj 21 urboj. <br />'''Subdivida registaro''': ĉiu distrikto havas siajn proprajn lokajn registarojn. === Internacia politiko === [[Dosiero:ArmenianEmbassyWashingtonDC01.jpg|eta|La armena ambasado en [[Vaŝingtono]].]] Nuntempe Armenio havas bonajn rilatojn kun preskaŭ ĉiuj landoj de la mondo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.globalaffairs.es/index.php?name=News&file=article&sid=187&theme=Printer |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071104050048/http://globalaffairs.es/index.php?name=News&file=article&sid=187&theme=Printer |arkivdato=2007-11-04 }}</ref>, kun la grava escepto de ĝiaj du proksimaj najbaroj, [[Turkio]] kaj [[Azerbajĝano]]. La streĉaj rilatoj kreskis inter la [[armenoj]] kaj la [[azeroj]] dum la lastaj jaroj de [[Sovetunio]]. La [[milito en Montara Karabaĥo (1988-1994)]] regis la politikon de la [[regiono]] dum la 90-a jardeko. La landlimo inter du rivalaj landoj restas fermata ĝis la nuntempo, sen trovado de solvo por fini la konflikton malgraŭ la perado de kelkaj organizaĵoj kaj landoj. [[Turkio]] havas longan historion je malbonaj rilatoj kun Armenio<ref>[http://www.informador.com.mx/internacional/2009/92702/6/obama-insta-a-turquia-y-armenia-a-resolver-conflicto-sobre-matanzas-de-1915.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090409065637/http://www.informador.com.mx/internacional/2009/92702/6/obama-insta-a-turquia-y-armenia-a-resolver-conflicto-sobre-matanzas-de-1915.htm|date=2009-04-09}} Obama instigas al Turkio kaj Armenio solvi siajn problemojn</ref> ĉefe pro la neado de la armena genocido de [[1915]]. La konflikto en Karabaĥo fariĝis ekskuzo por fermi la landlimon kun Armenio en 1993. Ankoraŭ ĝi ne retiris la blokadon malgraŭ la internaj interesoj en la armena merkato. Pro ĝia situo inter [[Turkio]] kaj [[Azerbajĝano]], Armenio havas mallarĝajn sekurec-rilatojn kun [[Rusio]]. Je peto de la armena registaro, Rusio havas militbazon en la nordoriento de la armena urbo [[Gjumri]] kiel preventiva elemento kontraŭ Turkio. Malgraŭ tio, Armenio alproksimiĝis al la eŭroatlantikaj strukturoj en la lastaj jaroj. Ĝi havas bonajn rilatojn kun [[Usono]], ĉefe pro la [[armena diasporo]]. Laŭ la [[popolnombrado]] (censo) de [[2000]] [[Usono]], ĉirkaŭ 385.488 armenoj loĝas en Usono. Armenio estas ano de la [[Konsilio de Eŭropo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/Member_states/e_ar.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2003-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20031228071333/http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/Member_states/e_ar.asp |arkivdato=2003-12-28 }}</ref>, ĝi havas amikajn rilatojn kun [[Eŭropa Unio]]<ref>http://europa.eu/index_es.htm</ref>, speciale kun du el la membroŝtatoj, [[Francio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.diplomatie.gouv.fr/es/fichas-paises_1/armenia_9/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081125091512/http://www.diplomatie.gouv.fr/es/fichas-paises_1/armenia_9/index.html |arkivdato=2008-11-25 }}</ref> kaj [[Grekio]], ĉar enketo de 2005 informis ke 64% de la armena loĝantaro favoras aŭ deziras la aliĝon al la Eŭropa Unio kaj pluraj funkciuloj esprimis ilian deziron ke Armenio fariĝu membroŝtato, ĉar kelkaj antaŭvidas oficialan oferton post kelkaj jaroj. Granda parto de la armena [[socio]] ankaŭ deziras aliĝi al [[NATO]]<ref>http://www.nato.int/cps/en/natolive/index.htm</ref>. Tamen, la [[prezidanto]] [[Robert Koĉarjan]] deziras restigi Armenion en rilatoj kun [[Rusio]] kaj la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]]. === Armeo === {{Ĉefartikolo|Armeo de Armenio}} [[Dosiero:Armenianarmya.jpg|eta|250ra|Armena Armeo defiladas.]] La armena armeo, la aera armeo, la aera defenda armeo kaj la landlima gardistaro estas la kvar branĉoj de la tuta armena [[armeo]]<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Armed_Forces_of_Armenia</ref>. Tiu ĉi strukturo de la armenaj militistoj estis pretigata post la malapero de [[Sovetunio]] en 1991 per la kreado de la Ministerio de Defendo en 1992. La Ĉefkomandanto estas la [[prezidanto]] de Armenio, [[Robert Koĉarjan]]. La [[Ministerio]] de Defendo okupiĝas pri la politika gvidado, nuntempe gvidata de Serzh Sargsyan, dume ekzistas militkomando sub la Plejalta Ŝtato, gvidata de la [[Kolonelo]] [[Generalo]] Mikael Harutiunian. La aktiva armeo havas ĉirkaŭ 60.000 [[soldato]]jn, kun aldona rezervo je 32.000, kaj «rezervo de la rezervo» de 350.000. La landlimaj gardistoj okupiĝas pri la sekureco kaj gvidado de la landlimoj [[Kartvelio]] kaj [[Azerbajĝano]], dume la rusaj trupoj okupiĝas pri la [[Limo (geografia linio)|landlimoj]] kun [[Irano]] kaj [[Turkio]]. En la supozata kazo je eventuala invado, Armenio estas preparata por la mobilizado de ĉiu sana [[viro]] inter 15 kaj 59, ĉiuj kun antaŭaj militistaj studoj. == Ekonomio == {{Ĉefartikolo|Ekonomio de Armenio}} [[Dosiero:Armenia_Product_Exports_(2019).svg|eta|Proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Armenio, 2019]] Antaŭ ĝia sendependo, la [[ekonomio]]<ref>http://www.proyectocaucaso.cl/Armenia.html</ref> de Armenio baziĝis sur la industria produktado de kemiaĵoj, elektronikaĵoj, maŝinoj, procesitaj nutraĵoj, sinteta [[kaŭĉuko]] kaj teksaĵoj, cetere, ĝi estis alte sendependa de eksteraj rimedoj. La terkultivado nur kontribuis la 20% de la [[Malneta enlanda produkto|Malneta Enlanda Produkto]] kaj la 10% de la dungado antaŭ la malapero de [[Sovetunio]] en [[1991]]. La [[respubliko]] disvolvigis modernan industrian sektoron kiu eksportis al la proksimaj sovetaj respublikoj kiel interŝanĝo de la materialoj kaj [[energio]]. La armenaj [[minejo]]j enhavas [[kupro]]n, [[zinko]]n, [[oro]]n, kaj [[plumbo]]n. La plejparto de la energio estas generata per la importado el [[Rusio]], inkluzive de la gaso kaj nuklea energifonto (por la sola atomenergia planto). {| style = align="right" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" class="bonita" style="margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! colspan="2" | Eksportaĵoj al ! colspan="2" | Importaĵoj el |- ! Lando ! Procento ! Lando ! Procento |- | {{BEL}} | 23 % | {{RUS}} | 15 % |- | {{RUS}} | 15 % | {{USA}} | 12 % |- | {{USA}} | 13 % | {{BEL}} | 10 % |- | {{IRN}} | 10 % | {{IRN}} | 9 % |- | Aliaj | 39 % | Aliaj | 54 % |- |} En [[junio]] [[1994]] estis aprobata liberala [[leĝo]] favore de la eksterlanda investado, kaj en [[1997]] estis adoptata leĝo pri la privatigo. La daŭra progreso dependos de la kapablo de la [[registaro]] konsolidi la makroekonomion, plibonigi la investadon kaj grandaj paŝoj kontraŭ koruptado. En la internacia ĉarto [[2005]] de la CPI de la ekonomia travideblo (indekso laŭ la opinio pri koruptado), Armenio estis en la rango 88a (de 1 al 158), kio signifas ke ĝi estas unu el la malplej koruptaj [[lando]]j inter la antaŭaj sovetaj respublikoj. Laŭ la informo pri homa disvolvo de 2005 UN., Armenio estas en la rango 83a (de 1 al 177) la plej alta inter la transkaŭkazaj landoj. En la listo de [[2006]] pri la ekonomia libereco, Armenio estis en la rango 27a, la plej bona kune al [[Japanio]] kaj antaŭ landoj kiel [[Norvegio]], [[Hispanio]], [[Portugalio]] kaj [[Italio]]. Kio faras ĝin la plej ekonomie libera el la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.therussiasite.org/legal/laws/CIScharter.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=http://webarchive.loc.gov/all/20060720174729/http://www.therussiasite.org/legal/laws/CIScharter.html |arkivdato=2006-07-20 }}</ref>. La [[Centra Banko de Armenio]] (en la armena Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական Բանկ) estas la centra banko de Armenio kun ĝia ĉefsidejo en Erevano. La banko estas sendependa institucio, kiu respondecas pri la elsendado de ĉiuj monbiletoj kaj moneroj en la lando, prizorgante kaj reguligante la bankan sektoron kaj konservante la monajn rezervojn de la registaro. === «Nederlanda malsano» de Armenio === Kiel informas armena fakulo [[Grigor Badaljan]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://regnum.ru/news/718944.html |titolo=Григор Бадалян: "Голландская болезнь" армянской экономики: диагноз и лечение |alirdato=2006-10-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070114204747/http://www.regnum.ru/news/718944.html |arkivdato=2007-01-14 }}</ref>, ekde 2005 la loka valuto signife plifortiĝis, montrante probleman situacion, kiun Badalan nomas «nederlanda malsano» de ekonomio. Ekzistas unu tre floranta sektoro de la [[ekonomio]], kiu negative influas la aliajn, artefarite plifortigas la lokan valuton kaj povas kaŭzi krizon. Temas pri konstrua [[industrio]], kiu kreskis je 42% dum la [[jaro]] [[2005]]. La signifa kresko en konstruado estas kaŭzita de nestabila situacio en [[Libano]] kaj [[Irano]], kiu igas multajn etnajn armenojn el ekster Armenio investi en nemoveblaĵojn en sia «metropolio». Alfluo de valuto el ekster la [[lando]] kaŭzas pli altan mendadon de dramo, la loka valuto, kiu rezulte kreskas rilate la ceterajn [[valuto]]jn. === Transportoj === [[Armavia]] (armene Արմավիա) estis flugentrepreno en 1996–2013, kiu funkciis kiel la flagkompanio de Armenio, kun sidejo kaj oficejo ĉe la [[Internacia Flughaveno Zvartnoc-Erevano|Internacia Flughaveno Zvartnoco-Erevano]]. Ĝi ĉesis funkcii la {{daton|1|4|2013}}. == Teritoria organizo == {{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Armenio}} [[Dosiero:Armenia map numbered.svg|eta|250ra|la 11 ''marzoj'' (« provincoj ») de Armenio.]] Armenio dividiĝas en 11 [[Provinco|provincoj]]. Ili nomiĝas ''marzer'' (''մարզէր'') aŭ singulare ''marz'' (''մարզ'') en la [[armena lingvo]]. {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%" |- style="font-size:100%; text-align:left" !width="140px"| Marzo !!width="80px"| Ĉefurbo !!width="80px"| Areo !!width="80px"| Loĝantaro </tr> |- | 1-[[Aragacotno]] ({{lang|hy|Արագածոտն}}) || [[Aŝtarako]] ({{lang|hy|Աշտարակ}}) || style="text-align:right"|2,753&nbsp;km²|| style="text-align:right"|126,278 |- | 2-[[Ararat]] ({{lang|hy|Արարատ}}) || [[Artashat]] ({{lang|hy|Արտաշատ}}) ||style="text-align:right"|2,096&nbsp;km²|| style="text-align:right"|252,665 |- | 3-[[Armaviro (provinco)|Armaviro]] ({{lang|hy|Արմավիր}}) || [[Armaviro (urbo)|Armavir]] ({{lang|hy|Արմավիր}}) || style="text-align:right"|1,242&nbsp;km²|| style="text-align:right"|255,861 |- | 4-[[Gegharkunik]] ({{lang|hy|Գեղարքունիք}}) || [[Gavar]] ({{lang|hy|Գավառ}}) || style="text-align:right"|5,348&nbsp;km²|| style="text-align:right"|215,371 |- | 5-[[Kotajko]] ({{lang|hy|Կոտայք}}) || [[Hrazdan]] ({{lang|hy|Հրազդան}}) ||style="text-align:right"|2,089&nbsp;km²|| style="text-align:right"|241,337 |- | 6-[[Lori]] ({{lang|hy|Լոռի}}) || [[Vanadzor]] ({{lang|hy|Վանաձոր}}) || style="text-align:right"|3,789&nbsp;km²|| style="text-align:right"|253,351 |- | 7-[[Ŝirako]] ({{lang|hy|Շիրակ}}) || [[Gyumri]] ({{lang|hy|Գյումրի}}) || style="text-align:right"|2,681&nbsp;km²|| style="text-align:right"|257,242 |- | 8-[[Sjuniko]] ({{lang|hy|Սյունիք}}) || [[Kapan]] ({{lang|hy|Կապան}}) || style="text-align:right"|4,506&nbsp;km²|| style="text-align:right"|134,061 |- | 9-[[Tavuŝo]] ({{lang|hy|Տավուշ}}) || [[Ijevano]] ({{lang|hy|Իջևան}}) || style="text-align:right"|2,704&nbsp;km²|| style="text-align:right"|121,963 |- | 10-[[Vajoco-Dzoro]] ({{lang|hy|Վայոց Ձոր}}) || [[Yeghegnadzor]] ({{lang|hy|Եղեգնաձոր}}) || style="text-align:right"|2,308&nbsp;km²|| style="text-align:right"|53,230 |- | 11-[[Erevano]] ({{lang|hy|Երևան}}) || – || style="text-align:right"|227&nbsp;km²|| style="text-align:right"|1,091,235 |} == Geografio == {{Ĉefartikolo|Geografio de Armenio|Orienta Armenio}} [[Dosiero:Armenien topo.jpg|eta|225ra|Topografia mapo de Armenio, kie videblas la regado de montaro.]] Nuntempe Armenio estas lando sen marelirejo situanta en [[Malgrandazio]], inter la maroj [[Nigra maro|Nigra]] kaj [[Kaspio|Kaspia]]. Ĝi havas limojn norde kaj oriente kun [[Kartvelio]] kaj [[Azerbajĝano]], kaj sude kaj okcidente kun [[Irano]] kaj [[Turkio]]. La armena teritorio estas ĉefe montara, kun mallongaj riveroj kaj malmultaj arbaroj. La klimato estas kontinenta: varmaj someroj kaj malvarmaj vintroj. Neniu punkto de la lando estas sub 400 metroj sur la marnivelo. La monto [[Ararato]], armena simbolo, estas la plej alta monto de la regiono kaj de longa tempo troviĝas en turka teritorio. La [[Zangezur-montaro]], en armena lingvo "Զանգեզուրի լեռնաշղթա" [Zangezuri lernaŝĥt'a], konsistas el montoĉeno kiu difinas la landlimon inter la suda provinco de Armenio (Sjuniko) kaj la [[Naĥiĉevana Aŭtonoma Respubliko]] ([[Azerbajĝano]]). La [[Geghama montaro]] (armene: Գեղամա լեռնաշղթա) kovras basenon de altebenaĵo de la lago Sevan en la oriento, enfluoj de riveroj Araks kaj Hrazdan de nordaj kaj okcidentaj riveroj Azat kaj Vedi de suda-okcidento kaj Arpaĉai-rivero de sudo. La poluado rezultate el la toksaj kemiaĵoj, kiel [[DDT]], malfavoras la riĉigadon de la armena grundo, kiu estas malbonkvalita. Komunikadblokado de Turkio okaze de la konflikto kun [[Azerbajĝano]] rezultigis procezon de senarbarigadon. Armenio intencas solvi ĝiajn naturmediajn problemojn. Estis kreata la Ministerio por la Naturprotektado, samtempe estis kreataj impostoj pro la poluado de la aero kaj akvo, kaj ankaŭ pro la verŝado de solidaj toksiaj restaĵoj, kies kolekto estas uzata por naturmediaj projektoj kaj naturmedia rekuperado. La armena registaro intencas fermi la solan nuklea-energian bazon de la lando, kiu datiĝas el la soveta epoko, kiam estos atingata la uzado de aliaj alternativaj energifontoj. === Plantaro kaj bestaro === [[Dosiero:Ursus arctos syriacus.jpg|eta|200ra|Bruna siria urso (''[[Ursus arctos syriacus]]'').]] [[Dosiero:Armenischegebirgseidechse-02.jpg|200ra|eta|[[Darevskia armeniaca|Armena roka lacerto]].]] La [[teritorio]] de la Armena Respubliko estas riĉa je multnombraj endemiaj specoj. Ĉe la [[valo]] Arakso troviĝas [[halofito|halofitaj]] plantoj. Ekde altaĵo je 1400 m estas komunaj la [[artemizio]]j. En la montara areo kreskas multaj dornaj arbustoj kaj aliaj plantoj. En la alta montaro troviĝas la [[kserofito]]j. Ĉirkaŭ la jaroj [[1900]] la arboj kaj arbustoj kovris proksimume 25 % de la areo, en 1964 ĉirkaŭ 15 % kaj en 2005 nur inter 8 kaj 10 %. En ka [[Sjunika provinco]], en la suda parto de la [[lando]], la limoj de la [[arbaro]] atingas 2400 metrojn alte. Inter la bestaro abundas la [[reptilioj]], inter ili la [[Darevskia armeniaca|armena roka lacerto]] kaj kelkaj venenaj [[serpentoj]]. Ankaŭ [[araneoidoj]], kiaj la [[skorpio]]j. Ĉe la humidaj valoj vivas la sovaĝaj [[porko]]j, [[ŝakalo]]j, [[cervo]]j, [[musteloj]] kaj [[aglo]]j; sur la stepoj vivas montaraj ronĝuloj; kaj en la arbaroj [[Bruna urso|brunaj ursoj]] (''ursus arctos''), [[Sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]] kaj [[Lupo|lupoj]]. En la protektata [[areo]] [[Ĥosrov]] ankoraŭ troveblas [[linko]]j kaj kelkaj [[leopardo|kaŭkaziaj leopardoj]]. La latinlingva vorto por ''abrikoto'', venas de la [[armena lingvo|armena]]. La [[abrikoto]] (''prunus armeniaca'') havas grandan famon kaj apartenas al la naciaj [[simbolo]]j de Armenio, reprezentata de la [[koloro]] de la malsupera strio en la [[Flago de Armenio|flago]]. === Ĉirkaŭo === Armenio situas en [[Suda Kaŭkazio|Transkaŭkazio]], la [[regiono]] de la sudoriento de [[Rusio]], inter la [[Nigra maro]] kaj la [[Kaspio|Kaspia maro]]. La moderna Armenio okupas parton de la historia Armenio, kies centro estis en la [[valo]] de la [[Aras|rivero Aras]] kaj la regiono ĉirkaŭ la [[Van (lago)|Lago Van]] en [[Turkio]]. == Loĝantaro == {{Ĉefartikolo|Armenoj}} [[Dosiero:Armenian children.jpg|eta|250ra|Armenaj infanoj]] Armenio havas 3.215.800 loĝantojn laŭ la [[popolnombrado]] de [[aprilo]] 2006, kaj ĝi estas la dua plej dense loĝata [[lando]] el la eks-sovetaj [[respubliko]]j. Tamen, ekestis problemo pro la malpliiĝo de la loĝantaro pro la kreskanta pliiĝo de la elmigrado post la malapero de Sovetunio. Tamen, la elmigrado kaj malpliiĝo de la loĝantaro draste reduktiĝis dum la lastaj [[jaro]]j, per moderata alveno de armenoj kiuj revenas al Armenio; oni esperas la daŭron de tiu alveno. Fakte, Armenio atendas pozitivan kreskadon de la loĝantaro en [[2010]]. La 97,9% de la [[loĝantaro]] estas el armena etno. La [[jezidoj]] konsistas el 1,3%, kaj la [[rusoj]] la 0,5%. Aliaj malplimultoj inkluzivas la [[asirianoj]]n, [[ukrainoj]]n, [[grekoj]]n, [[kurdoj]]n, [[kartveloj]]n kaj [[belorusoj]]n. Ankaŭ ekzistas pola kaj [[germanoj|germana]] malplimultoj el [[Kaŭkazio]], kvankam tre rusigitaj.<ref name="minorities">Garnik Asatryan kaj Victoria Arakelova, ''[http://www.osce.org/documents/oy/2002/01/148_en.pdf Las Minorías Etnixas de Armenia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070710071814/http://www.osce.org/documents/oy/2002/01/148_en.pdf|date=2007-07-10}}'', Routledge, part of the [[Organization for Security and Co-operation in Europe|OSCE]], 2002</ref> Dum la soveta epoko, la [[azeroj]] estis la historie dua etno kiu plej loĝis la landon (ĉ. 10% en 1939<ref name="1939census">[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.php?reg=6 The All-Union Population Census of 1939] ([[rusa lingvo|ru]]). ''Demoscope.ru''</ref>. La [[azeroj]] kiuj loĝis en Armenio pro la konflikto kun [[Azerbajĝano]] pro la [[Montara Karabaĥo]], preskaŭ ĉiuj elmigris de Armenio. Male, Armenio ricevis grandan nombron de armenaj rifuĝintoj de Azerbajĝano kiu pliigis la [[armenoj]]n. Armenio havas grandan [[diasporo]]n (8 milionoj laŭ kelkaj kalkuloj, kiu amplekse superas la loĝantaron de la lando mem), kun komunumoj en la tuta mondo. La plej multnombraj komunumoj troviĝas en [[Rusio]], [[Francio]], [[Irano]], [[Usono]], [[Kartvelio]], [[Sirio]], [[Libano]], [[Argentino]], [[Aŭstralio]], [[Kanado]], [[Kipro]], [[Ukrainio]] kaj [[Israelo]]. Oni ankaŭ devas konsideri la nombron de 40.000 al 70.000 armenoj kiuj ankoraŭ loĝas en Turkio (la plimulto en [[Istanbulo]]).<ref>[http://www.bolsohays.com Bolsohays:Istanbul Armenians] http://www.bolsohays.com/webac.asp?referans=1</ref> Pri tiu diasporo agadas [[Birthright Armenia]]. Cetere, ĉirkaŭ 130.000 armenoj loĝas en la disputata [[Arcaĥa Respubliko]] (Respubliko Montara Karabaĥo), kie estas la plimulta etno.<ref>[http://www.nationmaster.com/country/aj/People Nationmaster.com: Azerbaijan]</ref> [[Virinoj en Armenio]] ricevas oficiale [[Seksegaleca konsiderado|seksegalecon konsideradon]] ekde la establado de la Respubliko Armenio en 1991. Tio rajtigis [[virino]]jn aktive partopreni ĉiujn sferojn de armena vivo. Armenaj virinoj ekhavis eminentecon en [[Amuzo|distro]], [[politiko]] kaj aliaj kampoj. == Kulturo == {{Ĉefartikolo|Kulturo de Armenio}} La armenoj havas siajn proprajn [[armena alfabeto|alfabeton]] kaj [[armena lingvo|lingvon]] kiuj distingas ilin. La alfabeto estis ellaborata de [[Mesrop Maŝtoc]] kaj konsistas el 36 literoj, tri el ili estis aldonataj dum la ekzistado de la [[Armena reĝlando en Kilikio|Kilikio]]. 96 % de la enlandaj loĝantoj parolas la armenan lingvon, dume 75,8 % de la loĝantaro ankaŭ parolas la [[rusa lingvo|rusan]] rezulte de la soveta lingva politiko. La adolta alfabetismo en Armenio estas je 98 % [https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/am.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050707211252/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook//geos/am.html |date=2005-07-07 }}. La plimulto de la adoltoj de Erevano povas komunikiĝi en la rusa, dume la populareco de la [[angla lingvo|angla]] kreskas. La Nacia Akademio de Sciencoj de la Respubliko Armenio ([[Armena lingvo|armene]]:Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիա, ՀՀ ԳԱԱ,) estas la ĉefa korpo, kiu esploras kaj kunordigas agadojn en la kampoj de [[scienco]] kaj [[Socia scienco|sociaj sciencoj]] en Armenio. La [[Eduka Fondaĵo Ajb]] celas formi kulturon de plejboneco en lernado kaj subteni la disvolviĝon de armena edukado. == Arkitekturo == {{Ĉefartikolo|Armena arkitekturo}} [[Dosiero:Hripsime3.jpg|eta|270ra|Preĝejo Sankta Ripsime]] Armenio posedas riĉan arkitektan heredaĵon<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kamit.jp/18_armenia/gallery_eng.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120623011841/http://www.kamit.jp/18_armenia/gallery_eng.htm |arkivdato=2012-06-23 }}</ref> konsistante el [[monaĥejo]]j, [[preĝejo]]j kaj [[kapelo]]j. Oni trovas kaj en la [[lando]] kaj en la historia armena [[teritorio]] — tipan armenan arkitekturon ĉefe eklezia. La otomana regado bremsis la disvolviĝon de la armena [[arkitekturo]] kaj tio ŝajnas kvazaŭ paŭzo en la kronologio de la arkitektura armena historio ekde la [[14-a jarcento]] ĝis la invado de la [[Turano|turananoj]] al la [[Armena reĝlando en Kilikio]]. Post efemera sendependeco post la [[Armena genocido]] fare de la turka registaro, Armenio fariĝis respubliko de [[Sovetunio]]. La soveta influo estis tiom granda ke ĝi estis la sola arta inspiro ĝis la sendependeco en [[1991]]. == Literaturo == {{Ĉefartikolo|Armena literaturo}} La literaturo komenciĝis en Armenio ĉirkaŭ la jaro 400 a.K.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://es.geocities.com/inkisis/arm.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2005-01-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050116001445/http://es.geocities.com/inkisis/arm.html |arkivdato=2005-01-16 }}</ref> La plimulto de la literaturaĵoj estis kreataj ĉirkaŭ [[Moseo de Ĥoreno]], en la [[5-a jarcento]]. Kun la paso de la jaroj, la elementoj de la origina armena literaturo ŝanĝis kiaj la historioj kaj mitoj kiuj estis tre gravaj tra la generacioj. Dum la [[19-a jarcento]], la verkisto [[Mikael Nalbandjan]] agadis por la kreado de literatura armena identeco. La poemo de Nalbandian «kanto de la itala knabino» eble estis la inspiro por la nacia armena himno, [[Himno de Armenio|Mer Hayreniq]]. En la 12-a kaj 13-a jarcentoj rimarkeblas renaskiĝon de la armena [[literaturo]] kiu estas konsiderata kiel la arĝenta epoko de la literaturo en Armenio kies ĉefaj temoj estas [[religio]] kaj [[historio]]. Dum tiu [[epoko]] elstaras Nerses la 4-a Schnorhali (1102-1172), poligrafo, aŭtoro de religiaj [[poemo]]j, prievangeliaj komentoj kaj historio de la [[armenoj]]. De la [[13-a jarcento]] ekiĝas lirika popola [[poezio]], plena de sensual mistikismo, kun eksterlandaj influoj, ĉefe de la trobadoroj. La pleja reprezentanto de tiu epoko estos [[Arutjun Sajadjan]] ([[1712]]-[[1795]]), nomata Sajat Nova; menciendas, pro la verkaĵo pri profana amorado, al Nahapet Kuchak. Oni supozas ke en tiu epoko naskiĝis la populara epopeo de [[Davido de Sasuno]], kiu konserviĝis kiel pervoĉa tradicio ĝis 1873<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://maubkn.imingo.net/contes/david_sassoun.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090430023349/http://maubkn.imingo.net/contes/david_sassoun.htm |arkivdato=2009-04-30 }}</ref>. [[Dosiero:Sargis Pitsak.jpg|eta|220ra|maldekstre|Unua paĝo de la [[Evangelio laŭ Sankta Marko]], en la [[armena lingvo]].]] La politikaj okazintaĵoj je la fino de la [[14-a jarcento]] okazigas literaturan dekadencon kiu daŭras ĉirkaŭ 4 jarcentoj, sed la historia literatura [[tradicio]] ne interrompiĝas. La renaskiĝo de la literaturo kaj de la [[klasika lingvo]] ŝuldiĝas al la agado de Meĥitaro ([[1676]]-[[1749]]), aŭtoro de klasika [[gramatiko]], kaj de lia kongregacio (meĥitaranoj), kiu establiĝis en [[Venecio]], ĝi havis humanistan influon, ĉefe en la literatura aspekto; al ili oni ŝuldas gravan [[vortaro]]n kaj la presadon de originalaj kaj klasikaj verkaĵoj. Aldonendas grava faktoro por la literatura disvolvado: disvastigado de la preso kaj pliiĝo de lernejoj en Armenio dum la [[19-a jarcento]]. Ekde tiu dato la literaturo en Armenio sekulariĝas kaj spertas proceson de alproksimiĝo al la okcidenta [[literaturo]]. En la orienta flanko, Armenio trovas inspiron en [[Rusio]], dume la okcidenta trovas ĝin en [[Francio]]. En la moderna literaturo videblas unua ŝtupo kie regas tradiciismo kaj patriotismo sekvataj poste de [[realismo]]. Inter la ĉefaj aŭtoroj menciindas Ĥaĉaturo Abovjan (1805-1848), kiun oni konsideras kiel la [[patro]] de la armena literaturo, aŭtoro de patriotismaj verkaĵoj; inter la poetoj el realisma skolo troviĝas [[Daniel Varuĵan]] (1884-1915). En la rakonta ĝenro elstaras [[Akop Paronjan]] (1842-1891), dramaturgo el popola stilo; la literatura kritikanto Ĉobanjan, kaj la plej fama romanverkisto, Akop Melik-Akopjan (1835-1888), nomata Raffi. Ankaŭ menciindas la plej elstara dramaturgo, Gabriel Sundukjan (1825-1912), kiu bildigas la armenan socion loĝantan en [[Tbiliso]] (Kartvelio). Inter la elstaruloj dum la soveta Armenio troviĝas [[Avetik Isahakjan]] (1875-1957). == Muziko kaj danco == {{Ĉefartikolo|Armena muziko|Armena danco}} [[Dosiero:Armenian Musicians.jpg|eta|200ra|Armenaj muzikistoj]] Armenio estas la [[Patrujo|patrio]] de la komponisto kaj klasika-nuntempa muzikestro [[Aram Ĥaĉaturjan]]. Ĥaĉaturjan estas unu el la grandaj [[muzikisto]]j de la [[20-a jarcento]]. Lia [[kariero]] ĉefe disvolviĝis en [[Moskvo]]. Li populariĝis danke al la popularega ''Sabra Danco'' kaj al la elektado de kelkaj eroj de lia verkaĵo fare de la genia [[Stanley Kubrick]] por la muzikbando de [[2001]] 'Galaksia Odiseado'. Inter liaj verkaĵoj elstaras, Gayaneh, Spartako kaj kontribuado per liaj partituroj al la soveta [[baleto]]. En Armenio, ekzistas pluraj muzikgrupoj kaj soluloj kiuj interpretas modernajn kaj tradiciajn stilojn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armsongs.com/index1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090514060203/http://www.armsongs.com/index1.htm |arkivdato=2009-05-14 }}</ref>. Inter ili elstaras [[Hajko (Armenio)|Hajko]], [[Arsen Safarjan]], [[Miŝo]], [[Nana]], [[Arminka]], [[Siruŝo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sirusho.am/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190528174028/https://sirusho.am/ |arkivdato=2019-05-28 }}</ref> kiu reprezentis Armenion en la [[Eŭrovizia kantfestivalo]] en [[2008]], [[Inga kaj Anuŝ]] (Eŭrovido 2009), [[Sofi Mĥejan]], [[Ŝuŝan Petrosjan]], [[Alla Levonjan]], [[Silva Hakobjan]] kaj aliaj. [[Jarĥuŝto]], en armena lingvo Յարխուշտա, prononcite kiel 'jarĥuŝta' estas tre malnova popola kaj bataldanco armena asociita kun la altebenaĵoj de la historia regiono Sasuno en [[Okcidenta Armenio]], nuna [[Turkio]]. La jarĥuŝto apartenas al pli larĝa kategorio de armenaj "aplaŭdodancoj" (ծափ-պարեր). Ĝin dancas la viroj, kiuj dancas ĝin pare. La pivota elemento de la danco estas antaŭa movado kiam partoprenantoj rapide aliras unu la alian kaj forte aplaŭdas sur la manpalmoj de dancistoj en la kontraŭa vico. La origino de la [[Nacia Ĉambra Orkestro de Armenio]] estas la soveta epoko. Ĝi estis fondita de la violonisto Zareh Sahakianc kiel la armena ŝtatĉambra orkestro en 1961. En 1997 ĝi kunfandiĝis kun la Ĉambra Orkestro Erevano por formi la novan ĉambran orkestron. En septembro 2010 la ĉefdirektisto kaj muzika direktoro estas Vahan Mardirossian. == Kuirarto == [[Dosiero:Armenian cuisine.jpg|eta|200ra|Armenaj tipaj pladoj.]] {{Ĉefartikolo|Armena kuirarto}} La armena kuirarto baziĝas sur la pladoj kaj kuirarta tradicio de la armena popolo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cocinadelmundo.com/paises/armenia/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080501111055/http://www.cocinadelmundo.com/paises/armenia/index.html |arkivdato=2008-05-01 }}</ref>, inkluzive de la [[armena diasporo]]. La [[historio de Armenio]] rakontas ke post la detruado de la [[Seleŭkia Imperio]] naskiĝis la unua armena sendependa ŝtato, fondita en 190 a.K de la [[Artaksidoj|Artaksia Dinastio]] kaj poste en la 20a jarcento membro de [[Sovetunio]], lasta okazaĵo kiu markis kelkajn kuirartajn tradiciojn en tiu ĉi lando kaj fiksis ŝanĝon en la tradicioj de multaj jarcentoj. La armena kuirarto estas en la mezo de la mediteranea kuirarto kaj la kaŭkaza, do, ĝi estas aro da ellaboraĵoj de nomada loĝantaro kiu loĝas en malvarma regiono. Kun granda influo de la mezorienta kuirarto, rusa kaj balkana. == Religio == {{Ĉefartikolo|Armena Apostola Eklezio|Katolika Armena Eklezio|Armena Evangelia Eklezio}} La ĉefa [[religio]] de Armenio estas la [[kristanismo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wcc-coe.org/wcc/news/press/01/06feat-s.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090417163125/http://www.wcc-coe.org/wcc/news/press/01/06feat-s.html |arkivdato=2009-04-17 }}</ref>. La radikoj de la armena [[eklezio]] komenciĝas en la [[1-a jarcento]]. Laŭ la [[tradicio]], la armena eklezio estis fondita de du el la dek du [[apostolo]]j de [[Kristo]], [[Judaso Tadeo]] kaj [[apostolo Bartolomeo|Bartolomeo]], kiuj predikis la kristanismon en Armenio inter la [[jaro]]j [[40]] kaj [[60]]. Pro tiuj du apostoloj, la oficiala nomo de la armena eklezio estas [[Armena Apostola Eklezio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.geocities.com/pro_ortodoxia/07/ARMENIA.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2004-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040509233722/http://www.geocities.com/pro_ortodoxia/07/ARMENIA.htm |arkivdato=2004-05-09 }}</ref>. Armenio estis la unua [[nacio]] kiu adoptis la kristanismon kiel ŝtata religio, en la jaroj [[301]]. Ĉirkaŭ 93% de armenaj [[Kristano|kristanoj]] apartenas al la Armena Apostola Eklezio, unu el la antikvaj orientaj eklezioj same kiel la [[Kopta Eklezio]] kaj [[Siria Ortodoksa Eklezio]]. Armenio ankaŭ havas romkatolikajn kredantojn ([[Katolika Armena Eklezio]]) kiuj estas ĉirkaŭ 180.000 kaj evangelianoj. La [[jezidoj]], kiuj loĝas en la okcidenta parto de la lando, praktikas la propran antaŭislaman kredon. Plejmulto da jezidoj-islamanoj rifuĝas el Armenio en 1980-aj. Fine 1990-aj en la lando restis ĉirkaŭ 1000 jezidoj-islamanoj<ref>[http://altlaw.org/v1/cases/1359143 Maiane Mgoian v. Immigration and Naturalization Service]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}. United States Court of Appeals for the Ninth Circuit</ref>. La hierarkio de la Armena Katolika Eklezio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.geocities.com/athens/delphi/9395/html/menu-fr.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-10-26 |arkivurl=https://www.webcitation.org/query?id=1256545453030448&url=www.geocities.com/athens/delphi/9395/html/menu-fr.html |arkivdato=2009-10-26 }}</ref> troviĝas en [[Bzoummar]], [[Libano]]. == Sportoj == En Armenio estas ludataj multaj sportludoj inter la plej menciindaj estas [[luktosporto]], [[halterlevado]], [[ĵudo]], [[futbalo]], [[Ŝako|ŝakludo]] kaj [[boksado]].<ref>[http://www.worldinfozone.com/country.php?country=Armenia&page=2 World info]</ref>. Armenio estas montara lando kaj adekvatas por kelkaj sportoj kiaj [[skiado]] kaj alpismo estu amase praktikataj. Malgraŭ ĝi ne havas marelirejon, la akvaj sportoj nur povas esti praktikataj en lagoj, ĉefe en la lago [[Sevan]]. Konkurence, Armenio sukcesas en halterlevado kaj luktosportoo. Armenio estas aktiva partoprenanto en la internacia sportiva komunumo kiu plene apartenas al la [[UEFA]] (Unuiĝo de Eŭropaj Futbal-Asocioj). Tamen, Armenio estas monda potenco rilate al la ŝakludo. Dum la lasta Ŝak-Olimpiado celebrata en [[Torino]], la vira teamo proklamiĝis ĉampiono kaj la ina atingis la sepan lokon. [[Levon Aronjan]], [[Vladimir Akopjan]], [[Karen Asrjan]], [[Smbat Lputjan]], [[Gabriel Sarkissjan]] kaj [[Artaŝes Minasjan]] formis la viran teamon. [[Lilit Mkrtĉjan]], [[Elina Danielan]], [[Nelli Aginjan]] kaj [[Siranuŝ Andriasjan]] la inan. La teknika skipo estis formata de [[Arĵak Petrosjan]] kaj [[Tigran Nalbandjan]]. * [[Dosiero:Olympic flag.svg|50ra]] [[Armenio en la Olimpikoj]] La [[Tut-armenaj Ludoj]] ([[Armena lingvo|armena]]: Համահայկական խաղեր) estas mult-sporta aranĝo, okazinta inter konkurencantoj de la [[armena diasporo]], [[Arcaĥa Respubliko|Arcaĥo]] kaj Armenio. Ili konsistas el diversaj konkuroj en individuaj kaj teamaj sportoj inter la armenaj atletoj. Ĝi okazas en Erevano, la ĉefurbo de Armenio, kaj en aliaj urboj. La Ludoj estas malfermitaj al armenaj pasport-posedantoj (sendepende de nacia deveno) kaj civitanoj de aliaj landoj, kiuj havas armenan devenon. Ankaŭ nearmenaj geedzoj de armendevenaj sportistoj rajtas konkurenci. == Armendevenaj famuloj == * [[Cher (kantistino)|Cher]] * [[Diana Spencer|Princino Diana]] * [[Charles Aznavour]] * [[Kim Kardashian]] * [[Ivan Ajvazovskij]] * [[Atom Egoyan]] * [[System of a Down]], usona-armena muzikgrupo * [[Siruŝo|Sirusho]], armena kantisto * [[David Nalbandjan]] * [[Andre Agassi]] * [[André Manoukian]] == Esperanto en Armenio == * [[Armenia Esperantista Unuiĝo]] estis fondita en [[1991]] kaj aliĝis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] en [[1997]]. * [https://monainformado.wordpress.com/about/ MONA Informado] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}}{{Portalo Kaŭkazio}} == Vidu ankaŭ == * [[Armena lingvo]] * [[Parko de la armena alfabeto]] * [[Armena lingvoreformo]] * [[Armenaj studoj]] * [[Armena reĝlando en Kilikio]] * [[Flago de Armenio]] * [[Historio de Armenio]] * [[Armena Apostola Eklezio]] * [[Armena genocido]] {{Projektoj|n=Kategorio:Armenujo|q=Armenio|wikt=Armenio|ReVo=armeni}} == Eksteraj ligiloj == * (esperanto) Mireille Grosjean, [https://www.youtube.com/watch?v=EDrPXkojz5I Armenio, forta kredo, vundita popolo], prelego en YouTube * (esperanto) [https://uea.org/vikio/Armenujo Informoj pri Armenio kaj Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180624015609/https://uea.org/vikio/Armenujo |date=2018-06-24 }} en la vikio de UEA * (esperanto) [https://aresun.weebly.com/rimarkinda308oj.html Rimarkindaĵoj en Armenio] en la retejo de la [[Armenia Esperantista Unuiĝo]] (AEU). * (angla) [https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/print_am.html Faktoj pri Armenio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171225034759/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/print_am.html |date=2017-12-25 }} * (angla) [http://www.armenica.org Armenica.org - Historio de Armenio] * (franca) [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/asie/armenie.htm Lingvaj situacio kaj leĝaro en Armenio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041205035834/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/asie/armenie.htm |date=2004-12-05 }} * (rusa) [[HayLife.ru]]: armenoj tra la tuta mondo {{elstara}} {{ADLS|2009|24}} {{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}} {{Ŝtatoj en Azio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Armenio| ]] [[Kategorio:Respublikoj]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Armenio]] 6bbplzz4zrsjzp8ro8wn5th2j1q75xi Arkimedo 0 151 9442167 9413230 2026-07-30T23:26:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442167 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto | nomo = Arkimedo{{-}}{{lang-el|Ἀρχιμήδης}} | dosiero = Domenico-Fetti Archimedes 1620.jpg | priskribo de dosiero = ''Arkimedo pensema''. Oleo sur tolo de la pentristo [[Domenico Fetti]] (1620). ''[[Gemäldegalerie Alte Meister]]'', [[Dresdeno]] | dato de naskiĝo = [[-287|287 a.Kr.]] | dato de morto = [[-212|212 a.Kr.]] | kesteroj = {{Informkestero filozofo | regiono = | erao = | skolo tradicio = | ĉefaj interesoj = | noteblaj ideoj = | influoj = | influis = }} }} '''Arkimedo''' aŭ '''Arĥimedo''' ({{lang-el|Ἀρχιμήδης}}; naskiĝis en [[-287|287 a. Kr.]] en [[Sirakuzo]], mortis en [[-212|212 a. Kr.]] en [[Sirakuzo]]) estis [[Greklando|greka]] [[matematikisto]], [[fizikisto]] kaj [[inĝeniero]]. Arkimedo estas konsiderata unu el grandaj matematikistoj de antikveco.<ref>Calinger, Ronald (1999). A Contextual History of Mathematics. Prentice-Hall. p. 150. ISBN 0-02-318285-7. «Shortly after Euclid, compiler of the definitive textbook, came Archimedes of Syracuse (ca. 287–212 B.C.), the most original and profound mathematician of antiquity.»</ref><ref>«Archimedes of Syracuse». The MacTutor History of Mathematics archive. Januaro 1999. [http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Archimedes.html] Konsultita la 15an de Aprilo 2017.</ref> Li uzis la elĉerpan metodon por kalkuli la [[areo]]n sub la [[arko]] de [[Parabolo (matematiko)|parabolo]] per la [[Serio (matematiko)|sumaro de senfina serio]], kaj donis proksimumon tre precizan de la [[Pi (nombro)|nombro pi]].<ref>O'Connor, J. J. y Robertson, E. F. (febrero de 1996). «A history of calculus». [[University of St Andrews]]. [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/The_rise_of_calculus.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070715191704/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/The_rise_of_calculus.html|date=2007-07-15}} Konsultita la 15an de Aprilo de 2017.</ref> Li ankaŭ difinis la [[Arĥimeda spiralo|spiralon]], kiu portas lian nomon, formulojn por la volumenoj de la surfacoj de revoluado kaj genian sistemon por esprimi nombrojn tre longajn. Arkimedo faris multnombrajn [[pruvo]]jn, uzante rigoran geometrian [[formalismo]]n skizitan de [[Eŭklido]]. Li sukcesis speciale en kalkulo de [[areo]]j kaj [[volumeno]]j kaj fieris pro la malkovro de sfera volumeno, montrante, ke ĝi estas du trionoj de la plej malgranda [[cilindro]], kiu povas enteni la sferon. Fakte oni ofte diras, ke Arkimedo povis esti inventinto aŭ fondinto de nombra [[Cifereca analitiko|kalkulado]], se [[grekoj]] tiutempe konus pli da akordiĝemaj matematikaj [[nocio]]j. Laŭ enskribitaj kaj ĉirkaŭskribitaj [[plurlatero]]j en [[cirklo]], li povis kalkuli la valoron de ''π'' inter 3+10/71 kaj 3+1/7. Inter liaj antaŭeniroj en fiziko troviĝas liaj fundamentoj en hidrostatiko, [[statiko]] kaj la klarigo de la principo de la [[levilo]]. Arkimedo estis ankaŭ elstara [[inĝeniero]], formulanta [[principo]]n de elĵet-[[forto]] kaj koncernan [[Scienca leĝo|leĝon]]. [[Legendo]] rakontas, ke malkovrinte la [[principo]]n de elpuŝ-forto (ke ĝi egalas al la [[pezo]] de la [[likvo]] elpuŝata per la solido) dum sinbanado, li kuris preskaŭ tute nuda sur la [[strato]]j de [[Sirakuzo]], kriante „[[Eŭreka]]!“ (mi trovis). Li estis inventinto ankaŭ de [[sieĝarmo]]j kaj de la t.n. [[Arkimeda ŝraŭbo]] ([[helico]]). Kelkaj liaj geometriaj pruvoj estis motivitaj per meĥanikaj [[argumento]]j, kiuj tamen kondukis al veraj respondoj. Plimulto de la [[fakto]]j pri Arkimedo originas de la [[biografio]] de romia generalo [[Marko Klaŭdo Marcelo]], verkita de romia biografo [[Plutarĥo]]. Dum la romia [[sieĝo]] de Sirakuzo (214-212 a.K.), Arkimedo defendis la [[urbo]]n per la de li konstruitaj konkavaj [[spegulo]]j, kiuj fokusigis sunajn [[radio]]jn al romiaj [[ŝipo]]j, tiel malhelpante ilin (tiu historio estas pridubata).<ref>«Archimedes Death Ray: Testing with MythBusters». MIT. [http://web.mit.edu/2.009/www//experiments/deathray/10_Mythbusters.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130528134958/http://web.mit.edu/2.009/www/experiments/deathray/10_Mythbusters.html|date=2013-05-28}} Konsultita la 23an de julio 2007.</ref> Same oni supozas, ke li sukcesis desegni maŝinojn kapablajn elirigi ŝipojn de malamikoj el akvo. Fine, kiam la defendo estis trarompita, romiaj soldatoj murdis Arkimedon, spite malajn ordonojn. Liaj lastaj [[vorto]]j estis: „Ne tuŝu miajn [[cirklo]]jn“. Temis pri geometriaj [[figuro]]j skizitaj sur la [[sablo]]. Diference de liaj inventoj, la primatematikaj verkoj de Arkimedo ne estis tre konataj en la antikveco. La matematikistoj de [[Aleksandrio]] legis kaj citis ilin, sed la unua kompleta kompilaĵo de lia verkaro ne estis farita ĝis ĉ. 530 p.K. fare de [[Isidoro de Mileto]]. La komentarioj de la verkoj de Arĥimedo verkitaj de [[Eŭtocio]] en la 6a jarcento malfermis ilin por la unua fojo al pli ampleksa publiko. La relative malmultaj kopioj de verkoj de Arĥimedo, kiuj travivis tra la [[Mezepoko]] estis grava fonto de ideoj dum la [[Renesanco]],<ref>Bursill-Hall, Piers. «Galileo, Archimedes, and Renaissance engineers». sciencelive kun la [[Universitato de Kembriĝo]]. Arkivita el la originalo en la 28a de novembro 2015. [https://web.archive.org/web/20161104005900/http://www.sciencelive.org/component/option,com_mediadb/task,view/idstr,CU-MMP-PiersBursillHall/Itemid,30] Konsultita la 7an de aŭgusto 2007.</ref> dum la malkovro en 1906 de nekonataj verkoj de Arkimedo en la tiel nomita [[Palimpsesto de Arkimedo]] helpis kompreni, kiel li atingis siajn matematikajn rezultojn.<ref>«Archimedes - The Palimpsest». [[Walters Art Museum]]. Arkivita el la originalo en la 28a de novembro 2015. [https://web.archive.org/web/20161108010039/http://www.archimedespalimpsest.org/palimpsest_making1.html] Konsultita en la 14a de oktobro 2007.</ref> == Biografio == [[Dosiero:Gerhard Thieme Archimedes.jpg|eta|Bronza statuo de Arkimedo situanta en la Observatorio Archenhold en [[Berlino]]. Ĝi estis skulptita de Gerhard Thieme kaj inaŭgurita en [[1972]].]] Estas malmulte da fidindaj informoj pri la vivo de Arĥimedo. Tamen, ĉiuj fontoj koincidas koncerne tion, ke li estis indiĝeno de [[Sirakuzo]] kaj ke li estis mortigita fine de la [[sieĝo de Sirakuzo]]. Arkimedo naskiĝis ''ĉ''. 287 a.K. en la mara [[havenurbo]] [[Sirakuzo]] ([[Sicilio]], nuna [[Italio]]), urbo kiu tiam estis kolonio de la [[Granda Grekio]]. Konante la daton de lia morto, la proksimuma naskodato estas bazata en aserto de la [[Bizanca Imperio|bizanca]] historiisto [[Johano Tzetzes]], kiu asertis<ref>''Ĥiliadoj'', II, Hist. 35, 105.</ref> ke Arkimedo vivis ĝis la aĝo de 75 jaroj.<ref>Heath, T. L. ''Works of Archimedes'', 1897</ref> Laŭ unu hipotezo de interpreto bazata sur rompita fragmento de ''La sablo-kalkulanto'' —kies titolo en greka estas ψαμμίτης (''Psammites'')—, Arkimedo mencias la nomon de sia patro, Fidias, nome [[astronomo]].<ref>La hipotezo estis proponita de Friederich Blass. Vid. ''Astronomische Nachrichten'' 104 (1883), n. 2488, p. 255.</ref> [[Plutarĥo]] skribis en sia verko ''Paralelaj vivoj'' (''Vivo de Marcelo'', 14, 7.) ke Arkimedo estis parenco de la [[tirano]] Hierono la 2-a de Sirakuzo.<ref>Plutarĥo, ''Paralelaj vivoj: Marcelo'' XIV.</ref> Oni scias ke amiko de Arkimedo, nome Heraklido, verkis biografion pri li sed tiu libro ne estis konservata, kaj tiele oni perdis la detalojn de lia vivo.<ref name="mactutor">O'Connor, J. J.; Robertson,, E. F. mcs. st-andrews. ac. uk/Biographies/Archimedes. html «Archimedes of Syracuse». University of St Andrews. Konsultita la 2an de januaro de 2007.</ref> Oni ne konas, por ekzemplo, ĉu iam li edziĝis aŭ li havis gefilojn. Inter la malmultaj certaj informoj pri lia vivo, [[Diodoro Sicilia]] havigas unu<ref>''Biblioteca Historica'', I, 34; V, 37.</ref> laŭ kiu eble Arkimedo, dum sia junaĝo, studis en Aleksandrio, en [[antikva Egipto|Egipto]]. La fakto ke Arkimedo aludas en siaj verkoj al sciencistoj kies agado estis okazinta en tiu urbo, apogas tiun hipotezon: fakte, Arkimedo referencas al [[Konon de Samos]] kiel lia amiko en ''Pri la sfero kaj la cilindro'', kaj du el liaj verkoj (''Pri la metodo (de la mekanikaj teoremoj)'' kaj ''La problemo de la bovaro'') estas dediĉitaj al [[Eratosteno|Eratosteno de Kireno]].<ref>En la antaŭparolo de ''Pri la spiraloj'', direktita al Doziteo de Pelusio, Arkimedo diras ke «multaj jaroj estis pasintaj el la morto de Konon». [[Konon de Samos]] vivis ''ĉ.'' 280–220 a.K., kio sugestas ke Arkimedo povis esti pli aĝa kiam li verkis kelkajn al siaj verkoj.</ref> Arkimedo mortiĝis ''ĉ''. 212 a.K. dum la [[Dua Punika Milito]], kiam la romiaj fortoj estre de la generalo [[Marko Klaŭdio Marcelo]] konkeris la urbon Sirakuzo post [[sieĝo]] dujardaŭra. Arkimedo distingiĝis ĉefe dum la [[sieĝo de Sirakuzo]], en kiu li disvolvigis armilojn por la defendo de la urbo. [[Polibio]],<ref name="HistoriaeVIII">''Historioj'', VIII, 5ss.</ref> [[Plutarĥo]],<ref>Plutarĥo, ''Paralelaj vivoj: Marcelo'' XVII.</ref> kaj [[Tito Livio]]<ref name="AdUrbe">''[[Ab Urbe condita libri]]'', XXIV, 34.</ref> priskribas, precize, lian laboron en la defendo de la urbo kiel inĝeniero, disvolvigante artileriaĵojn kaj aliajn artefaktojn kapablajn elteni la malamikon. Plutarĥo, en siaj rakontoj, li diras ke la romianoj estis tiom nervozaj pro la inventoj de Arkimedo ke la apero de ajna [[trabo]] aŭ [[pulio]] en la muregoj de la urbo estis sufiĉa por provoki panikon inter la sieĝantoj.<ref>Goldsworthy, Adrian. «10». La caída de Cartago (marto de 2008). Barcelona: Ed. Ariel. pp. 308-309. ISBN 978-84-344-5243-5.</ref> [[Dosiero:West, Benjamin - Cicero and the magistrates discovering the tomb of Archimedes.JPG|eta|dekstre|200px|''Cicero kaj la magistroj malkovrante la tombon de Arkimedo en Sirakuzo'', de [[Benjamin West]] (1797). Privata kolekto.]] Arkimedo estis murdita fine de la sieĝo fare de romia soldato, kontraŭ la ordonoj de la romia generalo, [[Marko Klaŭdio Marcelo|Marcelo]], respekti la vivon de la granda greka matematikisto.<ref>Plutarĥo, ''Paralelaj vivoj: Marcelo'' XIX.</ref><ref>[[Tito Livio]] (Tomo XXV, 31, 9).</ref> Ekzistas diversaj versioj de la morto de Arkimedo: [[Plutarĥo]], en sia rakonto, havigas ĝis tri diferencajn versiojn. Laŭ lia plej populara rakonto, Arkimedo estis kontemplanta matematikan [[diagramo]]n kiam la urbo estis kaptita. Romia soldato ordonis lin renkonti la generalon, sed Arkimedo malobeis, dirante ke li devas solvi antaŭe la problemon. La soldato, furioza antaŭ la respondo, li mortigis Arkimedon per sia glavo. Tamen, ankaŭ Plutarĥo havigas aliajn du rakontojn malpli konatajn pri la morto de Arkimedo, la unua el kiuj sugestas ke eble li estis mortigita dum li klopodis kapitulaci antaŭ romia soldato, kaj dum li petis plian tempon por solvi problemon en kiu li estis laboranta. Laŭ la tria historio, Arkimedo portis matematikajn ilojn, kaj estis mortigita ĉar la soldato pensis ke temas pri valoraĵoj. Tito Livio, siaflanke, limiĝis diri ke Arkimedo estis inklinita super desegnaĵoj kiujn li estis faranta surgrunde, kiam soldato, kiu ne konis kiu li estas, mortigis lin. Ajnaokaze, laŭ ĉiuj rakontoj, la generalo Marcelo montriĝis furioza antaŭ la mortigo de Arkimedo, ĉar li konsideris lin valora scienca aktivulo kaj li estis ordoninta antaŭe ke li eĉ ne estu vundita.<ref name="death">Rorres, Chris. math. nyu. edu/~crorres/Archimedes/Death/Histories. html «Death of Archimedes: Sources». Courant Institute of Mathematical Sciences. [http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Death/Histories.html] Konsultita la 17an de Aprilo 2017.</ref> [[Dosiero:Archimedes sphere and cylinder.svg|eta|Sfero havas precizajn 2/3 de la volumeno kaj de la areo de la cilindro kiu estas ĉirkaŭskribita. Oni metis [[sfero]]n kaj [[cilindro]]n sur la tombo de Arkimedo, plenumante lian volon.]] La lastaj vortoj atribuitaj al Arkimedo estis «Ne ĝenu miajn cirklojn», reference al la cirkloj de la matematika desegno kiun li supozeble estis studante kiam interrompis lin la romia soldato. La frazo estis tiom ofte citita en [[latino]] kiel ''Noli turbare circulos meos'', sed ne estas pruvaro ke Arkimedo prononcis tiujn vortojn kaj ili ne aperas en la rakontoj de Plutarĥo.<ref name="death"/> [[Cicerono]] priskribis la tombon de Arkimedo, kiun li estis vizitinta, kaj li indikis ke sur ĝi oni estis metinta [[sfero]]n enskribita ene de [[cilindro]].<ref>[[Cicerono]], ''Disputaciones tusculanas'', V, 64-66.</ref> Arkimedo estis pruvinta ke la volumeno kaj la areo de la sfero estas du trionoj el la cilindro kiu ĉirkaŭas ĝin, inklude ties bazojn, kio estis konsiderata la plej granda de liaj matematikaj malkovroj. En la jaro 75 a.K., 137 jarojn post lia morto, la romia oratoro [[Cicerono]] estis servanta kiel [[kvestoro]] en [[Sicilio]] kaj aŭskultis historiojn pri la tombo de Arkimedo, sed neniu el la lokanoj estis kapabla diri kie ĝi precize situas. Finfine, li trovis la tombon apud la pordego de [[Agrigento]] en Sirakuzo, tre malzorgita kaj ĉirkaŭita de arbustoj. Cicerono purigis la tombon, kaj tiele li kapablis vidi la tomboŝtonon kaj legi kelkajn el la versoj kiujn oni skribis sur ĝi.<ref name="death"/> La rakontoj pri Arkimedo estis verkitaj de la historiistoj de la antikva Romo multan tempon post lia morto. La rakonto fare de [[Polibio]] pri la sieĝo al Sirakuzo en sia verko ''Historioj'' (libro VIII) estis verkita ĉirkaŭ sepdek jarojn post la morto de Arkimedo, kaj ĝi estis uzata kiel fonto por informaro fare de Plutarĥo kaj [[Tito Livio]]. Tiu rakonto havigas malmultan informon pri Arkimedo kiel persono, kaj oni fokusigas al la militmaŝinoj kiuj laŭdire estis konstruita de li mem por defendi la urbon.<ref>[[Tito Livio]] (Tomo XXIV, 34, 2) prezentas Arkimedon kiel «... senegala observanto de la ĉielo kaj de la astroj, sed eĉ pli eksterordinara kiel inventisto kaj konstruisto de militmaŝinoj...».</ref><ref>Rorres, Chris. [http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Siege/Polybius.html] «Siege of Syracuse». Courant Institute of Mathematical Sciences. Konsultita la 18an de Aprilo 2017.</ref> == Verkoj de Arkimedo == Arkimedo originale verkis en doria [[helena lingvo]], nome la [[parolata lingvo|lingvo parolata]] en Sirakuzo. Lia verkaro ne estis tiom bone konservita kiom tiu de Eŭklido; sep el liaj traktatoj estas konataj nur el referencoj de aliaj aŭtoroj. Ekzemple, [[Papo de Aleksandrio]] mencias ''Pri farado de sferoj'' kaj alian verkon pri [[pluredro]]j, kaj [[Teono de Aleksandrio]] citas komenton pri [[refrakto]] el perdita verko titolita ''Katoptrika''. En sia vivo Arkimedo diskonigis la rezultojn de sia laboro per korespondado kun la matematikistoj de [[Aleksandrio]]. Liaj verkoj estis kolektitaj de la bizanca arĥitekto Isidoro de Mileto (ĉ. la jaro 530), kaj la komentoj pri li verkitaj de Eŭtoĥio en la 6-a jarcento diskonigis lian laboron al pli vasta publiko. La verkaro de Arkimedo estis tradukita al la [[araba lingvo]] fare de Thabit ibn Qurra (836–901) kaj al la [[latina lingvo|latina]] fare de Gerardo de Kremono (ĉ. 1114–1187). En 1544. en la [[Renesanco]], Johann Herwagen en [[Bazelo]] publikigis la ''editio princeps'' (unua eldono), kun la verkaro de Arkimedo en la helena kaj la latina<ref>[http://www.brown.edu/Facilities/University_Library/exhibits/math/wholefr.html «Editions of Archimedes' Work»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070808235638/http://www.brown.edu/Facilities/University_Library/exhibits/math/wholefr.html |date=2007-08-08 }}. Brown University Library</ref>. [[Dosiero:Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif|eta|Animita filmo de la Arkimeda ŝraŭbo.]] [[Dosiero:Schroef van archimedes.jpg|eta|Permane propulsebla Arkimeda ŝraŭbo.]] === Konservitaj verkoj === * Pri la ekvilibro de la ebenaĵoj (du volumoj; latine: ''De planorum equilibris'') * Pri la mezurado de [[cirklo]] (latine: ''Dimensio circuli'') * Pri la [[spiralo]]j (latine: ''De spiralibus'') * Pri la [[sfero]] kaj la [[cilindro]] (du volumoj; latine: ''De sphaera et cylindro'') * Pri areoj kaj volumoj de sekcioj de [[konuso]]j, [[sfero]]j kaj paraboloidoj (latine: ''De conoidibus et sphaeroidibus'') * Pri flosantaj korpoj (du volumoj, latine: ''De corporibus natantibus'') * Pri la kvadratigo de [[parabolo]] (latine: ''De quadratura parabolae'') * ''(O)stomaĥion'', pri la kunmetado de diversformaj pecoj al [[kvadrato]] * La problemo de la bovaro (latine: ''Problema bovinum'') :Ĉi tiu verko estis trovita de [[Gotthold Ephraim Lessing]] en 1773 en greka manuskripto konsistanta el poemo de 44 versoj, en la Herzog-August-Biblioteko en [[Wolfenbüttel]] ([[Germanio]]). La teksto estas direktita al [[Eratosteno]] kaj la matematikistoj de Aleksandrio; en ĝi Arkimedo defias ilin kalkuli la nombron de brutoj en la brutaro de [[Helios]] per solvado de sistemo da [[diofanta ekvacio|diofantaj ekvacioj]]. Ekzistas pli malfacila versio de la problemo, en kiu kelkaj nombroj de la solvo devas esti kvadrataj. Tiu ĉi versio estis solvita unuafoje en 1880 de A. Amthor<ref>B. Krumbiegel, A. Amthor, Das ''Problema Bovinum'' des Archimedes, Historisch-literarische Abteilung der Zeitschrift Für Mathematik und Physik 25 (1880) 121–136, 153–171.</ref>, kaj la solvo, kiun Amthor ne povis noti, estas nombro ege granda, proksimume 7,760271×10<sup>206544</sup><ref>[http://www.andrews.edu/~calkins/profess/cattle.htm Calkins, Keith G. «Archimedes' Problema Bovinum»]. Andrews University.</ref>. * La sablo-kalkulanto (alinome ''Psammites''; latine: ''Arenarius'') :En ĉi tiu traktaĵo Arkimedo kalkulas la nombron de [[sablo|sableroj]] necesan por plenigi la universon. La libro mencias la sun-centran teorion de [[Aristarko el Samoso]] kaj tiutempajn ideojn pri la grandeco de la [[Tero]] kaj la distancoj inter diversaj astroj. Uzante nombrosistemon bazitan sur la miriado (10.000) Arkimedo konkludas, ke la necesa nombro de sableroj estas, en moderna notacio, 8×10<sup>63</sup>. La sablo-kalkulanto estas la sola restanta verko de Arkimedo, kiu temas pri lia vido de [[astronomio]]<ref>[http://www.math.uwaterloo.ca/navigation/ideas/reckoner.shtml «Angla traduko de la sablo-kalkulando (The Sand Reckoner)»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070811235335/http://www.math.uwaterloo.ca/navigation/ideas/reckoner.shtml |date=2007-08-11 }}. [[University of Waterloo]].</ref>. * Pri la metodo (de la mekanikaj teoremoj) (latine: ''De methodo'') === Apokrifaj verkoj === La ''Libro de Lemoj'' ({{la}} ''Liber Assumptorum'') estas traktaĵo de dek kvin [[teoremo]]j pri la naturo de [[cirklo]]j. La plej malnova ekzemplero estas en [[araba lingvo]]. La sciencistoj T. L. Heath kaj Marshall Clagett argumentas, ke ĝi ne povis esti verkita de Arkimedo, ĉar tiu estas citata en la teksto, kio sugestas, ke ĝi estis modifita de alia aŭtoro. Eble la verko estas bazita sur pli aĝa, perdita verko de Arkimedo<ref>Bogomolny, Alexander. «Archimedes' Book of Lemmas» ({{en}}). [http://www.cut-the-knot.org/index.shtml Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles].</ref>. Oni diris ankaŭ, ke Arkimedo jam konis la [[formulo de Herono|formulon de Herono]] por kalkuli la areon de [[triangulo]] el la longecoj de ĝiaj lateroj. Sed la unuan fidindan referencon al tiu formulo donis [[Herono|Herono de Aleksandrio]] en la 1-a jarcento<ref>Wilson, James W. [http://jwilson.coe.uga.edu/emt725/Heron/Heron.html «Problem Solving with Heron's Formula»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101012015931/http://jwilson.coe.uga.edu/EMT725/Heron/Heron.html |date=2010-10-12 }}. [[University of Georgia]].</ref>. == Principo de Arkimedo == [[Dosiero:Submerged-and-Displacing.svg|dekstra|eta]] {{Ĉefartikolo|Principo de Arkimedo}} La principo de Arkimedo diras, ke solida korpo, parte aŭ tute enakvigite, havos pezo-perdon egalan al la pezo de ellokita akvo. [[Vitruvio]] rakontas la faman historion pri tio, kiel Arĥimedo malkovris tiun ĉi principon dum sinbanado kaj poste kuris senveste tra la urbo, sed veraj detaloj pri la malkovro troviĝas en lia duvoluma verko ''Pri Flosantaj Korpoj''. Ankaŭ la antikva [[Ĉinoj|ĉina]] infangenio Cao Ĉong ĝuste aplikis la principon de flosemo por bone mezuri la pezon de elefanto, kii estas priskribite en Sanguo Zhi. === La ora krono === [[Dosiero:Archimedes water balance.gif|eta|maldekstre|180px|Eble Arkimedo uzis sian principon de flosebleco por determini ĉu la ora krono estas malpli densa ol la pura oro.]] Unu el la plej konataj anekdotoj pri Arkimedo rakontas kiel li inventis metodon por determini la volumenon de objekto havanta neregulan formon. Laŭ Vitruvio, Hierono la 2-a ordonis la fabrikadon de nova krono kun formo de triumfa [[krono]], kaj li petis al Arkimedo determini ĉu la krono estis farita nur el [[oro]] aŭ ĉu, male, fripona oraĵisto estis aldoninta [[arĝento]]n en ties realigo.<ref>[[Vitruvio]], ''De Architectura'', Libro IV, paragrafoj 9-12.</ref> Arkimedo devis solvi la problemon sen damaĝi la kronon, kaj tiele li ne rajtis fandi ĝin kaj konverti ĝin en neregula korpo por kalkuli ties mason kaj volumenon, kaj el tio, ties densecon. Dum li baniĝis, li notis ke la nivelo de akvo supreniris en la banujo kiam li eniris, kaj tiele li rimarkis ke tiu efiko povis esti uzata por determini la volumenon de la krono. Ĉar ne eblas premi akvon,<ref>«Incompressibility of Water». [[Harvard University]]. [http://scictr.fas.harvard.edu/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160115182341/http://scictr.fas.harvard.edu/ |date=2016-01-15 }} Konsultita la 27an de februaro 2008.</ref> la krono, merĝita, forigus kvanton da akvo egala al sia propra volumeno. Dividinte la pezon de la krono laŭ la volumeno de forigita akvo oni povus atingi la densecon de la krono. La denseco de la krono estus pli malgranda ol la denseco de oro se aliaj metaloj malpli densaj estus estintaj aldonitaj. Kiam Arkimedo, dum la banado, rimarkis la malkovron, oni diras, ke li ekkuris eĉ nuda sur la stratoj, kaj ke li estis tiom kortuŝita pro sia trovo ke li forgesi vestiĝi. Laŭ la rakonto, sur la strato li kriis «¡Eureka!» (en antikva greka: «εὕρηκα» kiu signifas «Mi trovis ĝin!»).<ref>HyperPhysics. «Buoyancy». [[Georgia State University]]. [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pbuoy.html] Konsultita la 18an de Aprilo 2017.</ref> Tamen, la historio de la ora krono ne aperas en la konataj laboroj de Arkimedo. Krome, oni dubis ke la metodo kiun priskribas la historio estas farebla, ĉar ĝi estus postulinta nivelon de precizeco ekstrema pora mezuri la volumenon de forigita akvo, tiam ne disponebla.<ref name="math.nyu.edu">Rorres, Chris. «The Golden Crown». [[Drexel University]]. [http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Crown/CrownIntro.html] Konsultita la 18an de Aprilo 2017.</ref> Anstataŭe, Arkimedo eble estus povinta serĉi solvon per kiu li apliku la principon de la hidrostatiko konata kiel [[principo de Arkimedo]], priskribita en sia traktaĵo ''Pri la flosantaĵoj''. Tiu principo proponas ke ĉiu korpo merĝita en fluaĵo suferas pelon el sube supren egala al la pezo de la forigita fluaĵo.<ref>Carroll, Bradley W. «Archimedes' Principle». [[Weber State University]]. [http://www.physics.weber.edu/carroll/Archimedes/principle.htm] Konsultita la 18an de Aprilo 2017.</ref> Uzante tiun principon, estus estinta eble kompari la densecon de la ora krono kun tiu de pura oro uzante pesilon. Situante unuflanke de la pesilo la priserĉatan kronon kaj aliflanke korpon el pura oro de la sama pezo, oni procedurus merĝi la pesilon en la akvon; se la krono estus havinta malpli da denseco ol oro, ĝi estus foriginta pli da akvo pro ĝia pli granda volumeno kaj ĝi estus suferinta pli grandan pelon ol la korpo el oro. Tiu diferenco de flosebleco inklinus la pesilon kiel taŭgas. Galileo kredis ke tiu metodo estis «probable la sama kiun uzis Arkimedo, ĉar, krom ege preciza, ĝi baziĝas sur pruvoj malkovritaj fare de la propra Arkimedo».<ref name="math.nyu.edu"/> Ĉirkaŭ la jaro 1586, Galileo Galilei inventis hidrostatikan pesilon por pesi metalojn en aero kaj en akvo kiu ŝajne estus inspirira en la verko de Arkimedo.<ref>Van Helden, Al. «The Galileo Project: Hydrostatic Balance». [[Rice University]]. [http://galileo.rice.edu/sci/instruments/balance.html] Konsultita la 18an de Aprilo 2017.</ref> == La palimpsesto de Arkimedo == {{Ĉefartikolo|Palimpsesto de Arkimedo}} La [[palimpsesto]] de Arkimedo estas unu el la precipaj fontoj, el kiuj estas konata lia verkaro. En 1906 profesoro Johan Ludvig Heiberg vizitis [[Istanbulo|Konstantinopolon]] kaj esploris [[pergameno]]n el kapra [[ledo]] de 174 paĝoj kun preĝoj skribitaj en la 13-a jarcento. Li trovis, ke temas pri palimpsesto, dokumento kun teksto skribita sur pli antikva teksto forskrapita. En la [[mezepoko]] estis, pro la alta prezo de pergameno, kutime forgrati la [[inko]]n de ne plu bezonata dokumento por skribi alian. La plej malnovaj verkoj troveblaj en la palimpsesto estis identigitaj kiel kopioj 10-a-jarcentaj de traktaĵoj de Arkimedo, kiuj antaŭe estis nekonataj. La pergameno kuŝis dum jarcentoj en la biblioteko de monaĥejo en Konstantinopolo kaj en la [[1920-aj jaroj]] estis vendita al privata kolektanto. La {{daton|29|oktobro|1998}} ĝi estis vendita aŭkcie al anonima aĉetanto je du milionoj da [[Usona dolaro|dolaroj]], en la aŭkciejo [[Christie's]]. La palimpsesto surhavas sep traktaĵojn, inter ili la ĝis nun sola konata ekzemplero de la verko ''pri flosantaj korpoj'' kiel helenlingva originalaĵo. Ĝi estas ankaŭ la sola fonto de ''La metodo de la mekanikaj teoremoj'', kiun referencas [[Suido]] kaj kiun oni supozis perdita por ĉiam. Ankaŭ ''Stomaĥion'' estis trovita en la palimpsesto, kun pli kompleta analizo de la ludenigmo ol tiuj troveblaj en antaŭaj tekstoj. La palimpsesto estas konservata en la muzeo ''Walters Art Museum'' en [[Baltimoro]] ([[Marilando]]) kaj tie estis submetita al modernaj analizaj metodoj, inter ili [[ultraviola radiado|ultraviola lumo]] kaj [[X-radioj]], por legi la surskribitajn tekstojn. Ĝi enhavas jenajn traktaĵojn de Arkimedo: * Pri la ekvilibro de la ebenaĵoj * Pri la [[spiralo]]j * Pri la mezurado de cirklo * Pri la sfero kaj la cilindro * Pri flosantaj korpoj * Pri la metodo (de la mekanikaj teoremoj) * ''(O)stomaĥion'' == La nombro pi == [[Dosiero:Pi-CM.svg|120px|eta|dekstra|Tipografa litero pi]] La [[Pi (nombro)|nombro pi]] estis unu el la gravaj atingoj fare de Arkimedo. Apenaŭ iu alia nombro tiom laborigis homojn en homa historio kaj tiom fascinis ilin kiel <math>\pi</math>. Jam antaŭ grekaj matematikistoj oni serĉis la valoron de tiu misteroplena nombro, kaj kvankam la pritaksoj fariĝis ĉiam pli precizaj, la [[grekio|greka]] [[matematikisto]] Arkimedo en ĉ. 250 jaroj a.K. estis la unua, kiu sukcesis “bridi” tiun nombron. En posta historio pluraj provoj trovi la plej ekzaktan alproksimiĝon al <math>\pi</math> fariĝis unika ĉaso kun foje tute neordinaraj paŝoj. La simbolo por <math>\pi</math> ne rilatas al Arkimedo kaj estis la unuan fojon enkondukita nur en 1706 fare de la brita matematikisto William Jones en lia verko ''Nova enkonduko al matematiko'' kiel “Arkimeda konstanto”; tamen oni ankaŭ pli frue uzis ĝin por kalkuli diametron de cirklo. Amasa uzo de la greka litero kiel simbolo por tiu konstanto venis nur pro ties uzo en matematikaj verkoj fare de [[Leonhard Euler]] en 1734. == Aliaj matematikaj konceptoj == === Arĥimeda eco === {{Ĉefartikolo|Arĥimeda eco}} En [[abstrakta algebro]], la '''[[Arĥimeda eco]]''', estas eco de iuj [[grupo (algebro)|grupoj]], [[Kampo (algebro)|kampoj]] kaj aliaj [[algebra strukturo|algebraj strukturoj]]. Proksimume, ĝi signifas, ke en algebra strukturo ne ekzistas ''nefinie grandaj'' aŭ ''nefinie malgrandaj'' ([[infinitezima kalkulo|infinitezimaj]]) elementoj. Ĉi tio povas esti farita precize en diversaj ĉirkaŭtekstoj, ekzemple, por kampoj kun absoluta valoro, kie la ordohava kampo de [[reela nombro|reelaj nombroj]] estas arĥimeda, sed la korpo de ''p''-adic nombroj kun la ''p''-adika absoluta valoro estas nearĥimeda. Algebra strukturo, en kiu ĉiuj du ne-nulaj eroj estas ''kompareblaj'', en la senco, ke neniu el ili estas infinitezima rilate al la alia, estas nomata kiel '''arĥimeda'''. Strukturo kiu havas paron de ne-nulaj eroj, unu el kiuj estas infinitezimo kun respekto al la alia, estas nomata kiel '''ne-arĥimeda'''. === Arĥimeda kampo === {{Ĉefartikolo|Arĥimeda kampo}} En [[matematiko]], '''arĥimeda kampo''' estas ordigita korpo kun la [[arĥimeda eco]]. En ordita korpo ''F'' oni povas difini la [[absoluta valoro|absolutan valoron]] de ero ''x'' en ''F'' en la kutima maniero kiel ''|x| = x'' por nenegativa ''x'' kaj ''|x| = -x'' por negativa ''x''. Tiam, '''arĥimeda kampo''' ''F'' estas korpo tia ke por ĉiu ne nula ''x'' en ''F'' ekzistas [[natura nombro]] ''n'' tia ke : <math> |\underbrace{x+\cdots+x}_{n\text{ fojoj}}| > 1</math> La [[reela nombro|reelaj nombroj]] formas arkimedan korpon. Ĉiu arĥimeda kampo estas [[izomorfio|izomorfa]] (kiel ordigita kampo) al subkorpo de la reelaj nombroj. Ĉiu plena arĥimeda kampo estas [[izomorfio|izomorfa]] (kiel ordigita kampo) al la korpo de reelaj nombroj. === Arkimeda nombro === {{Ĉefartikolo|Arkimeda nombro}} '''Arkimeda nombro''' estas sendimensia valoro difinanta moviĝon de [[fluido]]j pro [[denseco|densecaj]] diferencoj: :<math>{\rm Ar} = \frac{g L^3 \rho_\ell (\rho - \rho_\ell)}{\mu^2}</math> kie ''g'' estas [[gravita akcelo]] (9,81 [[metro|m]]/[[sekundo|s]]<sup>2</sup> norme sur [[Tero]]), : ''ρ<sub>l</sub>'' estas [[denseco]] de la fluido (''[[kilogramo|kg]]/m<sup>3</sup>'' en [[SI]]) : ''ρ'' estas denseco de la korpo, (''kg/m<sup>3</sup>'' en SI) : ''μ'' estas dinamika [[viskozeco]], (''kg/(s·m)'' en SI) : ''L'' estas karakteriza longo de korpo, (''m'' en SI) === Arĥimeda solido === {{Ĉefartikolo|Arĥimeda solido}} En [[geometrio]] '''arĥimeda solido''' estas alte simetria [[duonregula pluredro|duonregula]] [[vertico-transitiva]] [[konveksa aro|konveksa]] [[pluredro]] komponita el du aŭ pli multaj specoj de [[regula plurlatero|regulaj plurlateroj]]. Arĥimeda solido diferenciĝas de la [[platona solido|platonaj solidoj]], kiuj estas komponita el nur unu speco de plurlatero, kaj de la [[solido de Johnson|solidoj de Johnson]], kiuj estas ne vertico-transitivaj. Kiel arĥimedaj solidoj ne estas konsiderataj pluredroj de la [[duedra simetrio]] — [[prismo (geometrio)|prismoj]] kaj [[kontraŭprismo]]j. Laŭ sia difino ĉiuj arĥimedaj solidoj estas [[unuforma pluredro|unuformaj pluredroj]]. Prismoj, kontraŭprismoj kaj arĥimedaj solidoj estas la tuta aro de konveksaj [[duonregula pluredro|duonregulaj pluredroj]]. Ĉiuj arĥimedaj solidoj povas esti faritaj per [[konstruado de Wythoff]]. == Bildgalerio == {{Bildgalerio |vicigo=centre |Dosiero:Arquímedes (número pi).png |Pruvo, ke ''π'' estas inter 3 kaj 4 |Dosiero:Archimedes_pi.svg |Aproksimado de ''π'' |Dosiero:Ostomachion.svg |La elementoj de Ostomaĥion }} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Arĥimeda kampo]] * [[Arkimeda nombro]] * [[Arkimeda solido]] * [[Arĥimeda spiralo]] * [[Arkimeda ŝraŭbo]] * [[Palimpsesto de Arkimedo]] * [[Principo de Arkimedo]] ==Literaturo== * Boyer, Carl Benjamin (1991). A History of Mathematics. New York: Wiley. ISBN 0-471-54397-7. * Clagett, Marshall (1964–1984). Archimedes in the Middle Ages. 5 vols. Madison, WI: University of Wisconsin Press. Dijksterhuis, E.J. (1987). Archimedes. Princeton University Press, Princeton. ISBN 0-691-08421-1. Republikigita traduko de la studo de 1938 pri Arkimedo kaj liaj verkoj fare de historiisto de scienco. * Gow, Mary (2005). Archimedes: Mathematical Genius of the Ancient World. Enslow Publishers, Inc. ISBN 0-7660-2502-0. * Hasan, Heather (2005). Archimedes: The Father of Mathematics. Rosen Central. ISBN 978-1-4042-0774-5. * Heath, T.L. (1897). Works of Archimedes. Dover Publications. ISBN 0-486-42084-1. Kompletaj verkoj de Arkimedo en angla. * Netz, Reviel kaj Noel, William (2007). The Archimedes Codex. Orion Publishing Group. ISBN 0-297-64547-1. * Pickover, Clifford A. (2008). Archimedes to Hawking: Laws of Science and the Great Minds Behind Them. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-533611-5. * Simms, Dennis L. (1995). Archimedes the Engineer. Continuum International Publishing Group Ltd. ISBN 0-7201-2284-8. * Stein, Sherman (1999). Archimedes: What Did He Do Besides Cry Eureka?. [[Mathematical Association of America]]. ISBN 0-88385-718-9. === ''La verkoj de Arkimedo'' rete === * Teksto en klasika greka: [http://www.wilbourhall.org PDF skanaĵoj de la eldono fare de Heiberg de la Verkoj de Arkimedo, nune en la publika aliraĵo] * En anglalingva traduko: [https://archive.org/details/worksofarchimede029517mbp ''The Works of Archimedes''], trad. T.L. Heath; suplementita de [https://archive.org/details/geometricalsolu00smitgoog ''The Method of Mechanical Theorems''], trad. L.G. Robinson == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Arkimedo|ReVo=arhxim|ReVo titolo=Arĥimedo / Arkimedo}} * http://www.mcs.drexel.edu/~crorres/Archimedes/contents.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041209121428/http://www.mcs.drexel.edu/~crorres/Archimedes/contents.html |date=2004-12-09 }} <!-- (Arkimedo, Arĥimedo, Arĥimeda) (Hejmo, Domo) Paĝo --> * http://agutie.homestead.com/files/rhombicubocta.html <!-- (Arkimedo, Arĥimedo, Arĥimeda) kaj la _Rhombicuboctahedron_ --> * http://www.thewalters.org/archimedes/frame.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060814132322/http://www.thewalters.org/archimedes/frame.html |date=2006-08-14 }} La arkimeda palimpsesto * http://www.mcs.drexel.edu/~crorres/Archimedes/Crown/CrownIntro.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060911233041/http://www.mcs.drexel.edu/~crorres/Archimedes/Crown/CrownIntro.html |date=2006-09-11 }} Arkimedo – La ora krono {{Trad|es|Arquímedes|61235627}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Grekaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Grekaj matematikistoj]] [[Kategorio:Grekaj fizikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 3-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 3-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Helenaj astronomoj]] [[Kategorio:Helenaj filozofoj]] [[Kategorio:Helenaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Helenaj matematikistoj]] [[Kategorio:Fluaĵdinamikistoj]] cyx7sjvveqjd3b6v46vdy68a7bgqw4s Azia-Oceania Komisiono de UEA 0 155 9442320 9333792 2026-07-31T08:43:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442320 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Globo Asia and Oceania.png|dekstra|300ra]] La '''Azia-Oceania Komisiono de UEA''' (KAOEM) konsistas el reprezentantoj de [[Landa Asocio|landaj asocioj]] en [[Azio]] kaj [[Oceanio]] aliĝintaj al [[Universala Esperanto-Asocio]]. Ĝi laboras por harmoniigi la kunlaboron de la regionaj landaj organizoj kaj agadas por semi kaj progresigi Esperanton en la landoj, kie la lingvo ankoraŭ ne aktivas kaj prosperas. KAOEM ankaŭ helpas efektivigi laborplanojn de UEA en Azio kaj Oceanio. La Komisiono fondiĝis la [[28-an de julio]] [[1994]] dum la [[UK 1994|79-a UK]] en [[Seulo]] komence kun nomo Komisiono pri Azia Esperanto-Movado (KAEM). Ĝi eldonas bultenon, mastrumas plurajn projektojn por konigo kaj disvastigo de Esperanto, aranĝas aziajn kongresojn, ktp. Ĝi funkcias per la rento de la tiel nomata Azia Fondaĵo de UEA. La [[Azia Kongreso de Esperanto]] okazas ĉiun trian jaron. En la jaro 2016 laŭ decido de UEA kaj interkonsentoj de la komisionoj Azia kaj Oceania, ambaŭ komisionoj unuiĝis. La 9a Azia-Oceania Kongreso de Esperanto okazis en Da Nang, Vjetnamio 2019. En la 10-a Azia-Oceania Kongreso de Esperanto en [[Busan]], Koreio en [[2022]], la nova estraro de KAOEM elektiĝis por la mandato 2022-2025 En la 11-a Azia-Oceania Kongreso de Esperanto en Okajama, Japanio en 2025, la nova estraro de KAOEM estis elektita por la mandato 2025-2028.<!-- ref>Mi aldonas enhavojn el la kongresaj libroj de 2 Azia-Oceaniaj kongresoj - Kie estas la enhavoj?? </ref --> '''Kontaktoj''': * Retejo: https://ueakaoem.wordpress.com/; *Facebook-paĝo: https://www.facebook.com/kaoemuea/; *Facebook-grupo: https://www.facebook.com/groups/102299479924434/; * Retadreso de eksprezidanto '''(s-ro [[Nisinaga Atusi]]): '''acero@an.email.ne.jp'''; * Retadreso de redaktoro de la bulteno ''[[Esperanto en Azio kaj Oceanio]]'' (s-ro [[Nisinaga Atusi]]): '''acero@an.email.ne.jp'''; Vidu similajn instancojn: [[Afrika Komisiono de UEA]], [[Amerika Komisiono de UEA]], [[Komisiono MONA]], [[Eŭropa Esperanto-Unio]] == Taskoj Frontataj de la Komisiono == 1. Sisteme organizi kaj regione vigligi la movadon 2. Subteni junularan movadon 3. Membro-varbado de UEA 4. Semi en la landoj, en kiuj Esperanto ne estas semita == Projektoj de la Komisiono == === Azia Kongreso === # Okazigi Azia-Oceanian Kongreson ĉiun trian jaron; # Partoprenigi necesajn aktivulojn en Azia-Oceanian Kongreson, kiuj ne pagipovas kotizojn, vetur- kaj restadkostojn ktp., per la subvencio el Azia Fondaĵo. === Kunlaboro === # Regule kunveni en ĉiu Universala Kongreso kaj Azia-Oceania Kongreso; # Organizi fakkunsidojn de KAOEM dum Universala Kongreso; # Eldoni la bultenon ''[[Esperanto en Azio]] kaj Oceanio'' (EAO) en januaro, aprilo, julio kaj oktobro ĉiun jaron kaj ekspedi ilin al E-organizoj kaj aktivuloj en la tuta Azio; # Kolekti mondonacon al la Azia Fondaĵo de UEA por subteni la eldonon de la bulteno "EeA". Laŭlandaj tarifoj po unu ricevanto estu jenaj aŭ pli: #* Japanoj kaj israelanoj: 20 eŭroj; #* Koreoj: 10 eŭroj; #* Ĉinoj: 5 eŭroj; #* Ceteraj landanoj: 2 eŭroj; # Kolekti informojn pri movadoj diverslandaj por ke esperantistoj povu reciproke kunlabori por la Azia-Oceania komunumo; # Eldoni kaj ekspedi jarlibron de la komisiono ĉiun jaron; # Subteni la projekton "Ĝemelaj urboj" kaj helpi ĝemeliĝojn inter E-kluboj kaj la urboj. === Rilate al UEA kaj ILEI === # Aligi ne-aliĝantajn landajn asociojn al UEA; # Membrigi aziajn aktivulojn al UEA; # Membrigi aktivajn instruistojn en Azio al ILEI; # Subvencii al la partoprenontoj de UK aŭ ILEI-konferenco pri kotizo, vetur- kaj restadkostoj laŭ bezono. === Edukado === # Sendi Esperanto-instruistojn al bezonataj landoj kaj regionoj; # Starigi TTT-on por instrui Esperanton en aziaj lingvoj. === Esperanto-libroj === # Eldoni necesajn librojn; # Subvencii pri eldonoj de necesaj libroj; # Peri transdonon de libroj de donacantoj al asocioj kaj kluboj ks; kaj pagi sendokoston pri tio; # Aĉeti Esperanto-lernolibrojn, vortarojn ktp. al asocioj kaj kluboj. == Agadoj == === Azia-Oceaniaj Kongresoj === {{Ĉefartikolo|Azia-Oceania Kongreso de Esperanto}} {| class="prettytable sortable" border=1 cellspacing=0 cellpadding=0 width=800 style="font-size:90%;" | |- ! width=65 valign=top | Kongreso !! Datoj !! Urbo !! Ŝtato !! Kongresanoj !! Landoj !! Temoj |- ! valign="top" |11-a !20-22 Septembro 2025 !Okayama !Japanio !388 !19 !Ni disvastigu amikecon kune per Esperanto |- ! valign="top" |10-a !3-6 Novembro 2022 !Busano !Sud-Koreio !301 !33 !Novan vojon por la Esperanto-Movado post Kronvirusa krizo |- | 9-a || 25-28 Aprilo 2019 ||[[Da Nang]] || {{VNM}}<ref name="Trezoro-nov2016">Trezoro Huang Yinbao. “Azio semas, akvumas kaj rikoltas”, en ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' n-ro 1307, novembro 2016, p. 235</ref> ||281 |22 | Esperanto kaj kultura diverseco de Azio kaj Oceanio! |- | 8-a || 3-6 Novembro 2016 || [[Quanzhou]] || {{CHN}} || 278 || 20 || Esperanto por azia kunlaboro en la reta epoko! |- | 7-a || 18–22 Aprilo 2013 || [[Jerusalemo]] || {{ISR}} || || || Ekologio de paco - paca kunvivado de homo, medio kaj naturo! |- | 6-a || 19–23 Junio 2010 || [[Ulanbatoro]] || {{MNG}} || 215 || 27 || Azia harmoniiĝo per Esperanto! |- | 5-a || 11–15 Februaro 2008 || [[Bangaloro]] || {{IND}} || 160 || 29 || Esperanto en multlingva Azio! |- | 4-a || 25–28 Aŭgusto 2005 || [[Katmando]] || {{NPL}} || 120 || 7 || Mondpaco el monttegmento Himalajo! |- | 3-a || 23–26 Aŭgusto 2002 || [[Seulo]] || {{KOR}} || 448 || 15 || Interkompreniĝado inter kulturoj; |- | 2-a || 22–25 Aŭgusto 1999 || [[Hanojo]] || {{VNM}} || 420 || 16 || Kunlaboro por paco, stabileco kaj disvolviĝo! |- | 1-a || 22–25 Aŭgusto 1996 || [[Ŝanhajo]] || {{CHN}} || 584 || 18 || Azio kaj la 21a jarcento! |} === Eldonaĵoj de KAOEM === * Bulteno ''[[Esperanto en Azio kaj Oceanio]]'' (redaktas s-ro [[Albert Stalin Garrido]], provlegas s-ino [[Tahira Masako]], ekspedas s-ro [[Isino Yosio]]) * ''Jarlibro de KAOEM'' * ''Historio de la Esperanto-movado en Azio'' <!-- referenco??? --> == Strukturo == === KAOEM-regionoj === * Orienta Azio * Sudorienta Azio kaj Oceanio * Suda Azio * Okcidenta kaj Meza Azio === Membro-ŝtatoj === * [[Aŭstralio]] (ekde 2016) - [[Aŭstralia Esperanto-Asocio]] * [[Barato]] (ekde 2001) - [[Federacio Esperanto de Barato]] * [[Ĉinio]] (ekde 1994) - [[Ĉina Esperanto-Ligo]] kaj [[Honkonga Esperanto-Asocio]] * [[Indonezio]] (ekde 2015) - [[Indonezia Esperanto-Asocio]] * [[Irano]] (ekde 2005) - [[Irana Esperanto-Asocio]] * [[Israelo]] (ekde 2008) - [[Esperanto-Ligo en Israelo]] * [[Japanio]] (ekde 1994) - [[Japana Esperanto-Instituto]] * [[Koreio]] (ekde 1994) - [[Korea Esperanto-Asocio]] * [[Mongolio]] (ekde 2009) - [[Mongola Esperanto-Societo]] * [[Nepalo]] (ekde 2006) - [[Nepala Esperanto-Asocio]] * [[Nov-Zelando]] (ekde 2016) - [[Nov-Zelanda Esperanto-Asocio]] * [[Pakistano]] (ekde 2001) - [[Pakistana Esperanto-Asocio]] * [[Taĝikio]] (ekde 2005) - [[Asocio de Esperantistoj de Taĝikio]] * [[Vjetnamio]] (ekde 2001) - [[Vjetnama Esperanto-Asocio]] * [[Rusio]] (observanto ekde 2017) - [[Rusia Esperantista Unio]] En Oceanio almenaŭ ankoraŭ ekzistus [[Nov-Kaledonia Esperanto-Asocio]], kaj en Azio almenaŭ ankoraŭ [[Azerbajĝana Esperanto-Asocio]], [[Esperanto-Asocio por Filipinoj]], [[Kamboĝa Esperanto-Asocio]], [[Malajzia Esperanto-Asocio]], [[Singapura Esperanto-Asocio]], [[Srilanka Esperanto-Asocio]] kaj [[Uzbeka Esperanto-Asocio]]. === Komisionanoj de KAOEM === La nunaj membroj de la komisiono laŭ la stato de [[2019]] estis<ref>''[[Esperanto en Azio kaj Oceanio]]'' n-ro 104, julio 2019, p. 27</ref> * '''Prezidanto''': {{Flago|Japanio}} S-ro [[Nisinaga Atusi]]; * '''Vicprezidanto''': {{Flago|Vjetnamio}} S-rino [[Nguyen Thi Phuong Mai]]; * '''Sekretario''': {{Flago|Suda Koreio}} S-rino [[Oh Soonmo]]; * '''Vicsekretario''': {{Flago|Indonezio}} S-rino [[Ilia Sumilfia Dewi]] * {{Flago|Aŭstralio}} S-ro Sandor Horvath; * {{Flago|Barato}} S-ro [[Arikapalli Giridhar Rao|Giridhar Rao]]; * {{Flago|Ĉinujo}} S-rino [[Chen Ji]]; * {{Flago|Indonezio}} S-rino [[Ilia Sumilfia Dewi]] * {{Flago|Irano}} S-ro [[Hamed Sufi]]; * {{Flago|Israelo}} S-ro [[Eran Vodevoz]]; * {{Flago|Mongolio}} S-ro [[Chimedtseren Enkhee]]; * {{Flago|Nepalo}} S-ro [[Mukunda Raj Pathik]]; * {{Flago|Nov-Zelando}} S-ro [[Bradley McDonald]]; * {{Flago|Pakistano}} S-ro [[Hafiz Abdul Quddoos Shafqat]]; * {{Flago|Taĝikio}} S-ro [[Firdaus Shukurov]]; * {{Flago|Vjetnamio}} S-ino [[Nguyễn Thị Phương Mai]]; '''Observantoj''' S-ro [[Vasilii Masiagin]] (REU) {{Flago|Rusio}}; S-ino [[Gong Xiaofeng]] (ILEI) {{Flago|Ĉinio}}; S-ino [[Nepo Nguyen]] (TEJO) {{Flago|Vjetnamio}}; ==== Honoraj Prezidantoj de KAOEM ==== * S-ro [[Puramo Chong]] {{Flago|Suda Koreio}} (dum 1997-1999 li estis Prezidanto de KAEM); * S-ro [[Hori Yasuo]] {{Flago|Japanio}} (1999-2008); * S-ro [[LEE Jungkee]] {{Flago|Suda Koreio}} (2008-2010); * S-ro [[Sasaki Teruhiro]] {{Flago|Japanio}} (2010-2013); * S-ro [[Wang Ruixiang]] {{Flago|Ĉinio}} (2013-2016); * S-ro [[So Jinsu]] {{Flago|Suda Koreio}} (2016-2019); == Esperanto-Organizoj en Azio-Oceanio == {{Ĉefa|Aziaj Esperanto-Asocioj}} * [[Azerbajĝana Esperanto-Asocio]] * [[Esperanto-Ligo en Israelo]] * [[Federacio Esperanto de Barato]] * [[Ĉina Esperanto-Ligo]] * [[Esperanto-Asocio por Filipinoj]] * [[Indonezia Esperanto-Asocio]] * [[Irana Esperanto-Asocio]] * [[Japana Esperanto-Instituto]] * [[Kamboĝa Esperanto-Asocio]] * [[Korea Esperanto-Asocio]] * [[Malajzia Esperanto-Asocio]] * [[Mongola Esperanto-Societo]] * [[Nepala Esperanto-Asocio]] * [[Nov-Zelanda Esperanto-Asocio]] * [[Pakistana Esperanto-Asocio]] * [[Srilanka Esperanto-Asocio]] * [[Asocio de Esperantistoj de Taĝikio]] * ''[[Tajlanda Esperanto-Instituto]]'' (tre mankas pliaj informoj pri ĝi) * ''[[Uzbeka Esperanto-Asocio]]'' (tre mankas pliaj informoj pri ĝi) * [[Vjetnama Esperanto-Asocio]] * [[Aŭstralia Esperanto-Asocio]] * [[Rusia Esperantista Unio]] (REU havas observanton ĉe la Azia-Oceania Komisiono) == Listo de Esperanto-eventoj en Azio kaj Oceanio == === En 2016 === <!-- (Se vi trovus neĝustan informon aŭ nove aldonendaj eventoj, bv. lasi vian ĝustigon kaj aldonon en tiu ĉi fadeno. Por vigligi azian movadon, ni aliĝu spontane kaj aktive al tiuj eventoj) Bonvola frazo, sed laŭ stilo ne enciklopedia. Ĝi videblu nur en redakta stato. --> * 20-21 februaro: Tutlanda Esperanto-Renkontiĝo (Koreio/Busano) * 26-29 februaro: 2-a Speciala Ekskurso kaj AMO Seminario (Nepalo) * 19-23 marto: Komuna Trilanda Kongreso (Aŭstralio, Novzelando, Indonezio) (Indonezio/Bandung) * 16-17 aprilo: [http://esperanto.kr/?p=1460 Namkang-a Esperanto-Lernejo] (Koreio/ Chongdo) * 09-11 aprilo: Esperanto-Domo de Yatugatake estos malferma (Japanio/Yamanashi) * 14-16 aprilo: 17-a Israela Kongreso de Esperanto (Israelo/Jafo) * 17-18 aprilo: Preparo-kunsido por la 2-a Filmo-Festivalo “Teo kaj Amo ” (Ĉinio/Hangzhou) * 22-24 aprilo: Printempaj tagoj de Esperanto-Domo de Yatugatake (Japanio/Yamanashi) * 23-24 aprilo: 26-a Internacia Esperanto- Kurskunveno (Japanio/Dazaifu) * 05-08 majo: 12a Internacia Esperanto-Renkontiĝo de Meditado (IERM) (Koreio/ Byunsan de provinco Jeonbuk) * 13 majo: [http://www.espero.ir/irek-3/ 3-a Irana Esperanto-Kongreso] (Irano/Teherano) * 27-30 majo: La 9a Esperanto-Kongreso de Nordorienta Ĉinio kaj la 8-a Junulara Seminario de Esperanto (Ĉinio/Harbino) * 28-29 majo: 60-a Kjuŝua Kongreso de Esperanto (Japanio/Dazaifu) * 11-12 junio: 65-a Kantoo-Esperanto-Kongreso (Japanio/Tokio) * 18-19 junio: [http://kleg.jp/kek64/esperanto.html 64-a Kansaja Esperanto-Kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306181606/http://kleg.jp/kek64/esperanto.html |date=2016-03-06 }} (Japanio/Osako) * 17-19 septembro: Aŭtunaj tagoj de Esperanto-Domo de Yatugatake (Japanio/Yamanashi) * 01-03 oktobro: 48-a Korea Kongreso de Esperanto (Koreio/Seulo) * 08-10 oktobro: [http://www.jei.or.jp/hp/esp.htm La 103a Japana Esperanto-Kongreso] (Japanio/Shiga) * 03-06 novembro: [[8a Azia Kongreso de Esperanto, Quanzhou, Ĉinio]] <ref>[https://web.archive.org/web/20161210150948/http://vojagxo.info/karavano-al-azia-kongreso-2016/ informo pri komuna vojaĝo de Rusio al la Azia Kongreso en Quanzhou] ({{eo}})</ref> * 05-06 novembro: 17a Ĉuugoku/Ŝikoku-Esperanto-Kongreso (Japanio/Ehime) * 26-27 novembro: Namkang-a Esperanto-Lernejo (Koreio/Chongdo) * 30 decembro – 02 januaro 2017: Transjara Kurskunveno de Esperanto (Japanio/Kameoka) === En 2017 === <!-- (Se vi trovus neĝustan informon aŭ nove aldonendaj eventoj, bv. lasi vian ĝustigon kaj aldonon en tiu ĉi fadeno. Por vigligi azian movadon, ni aliĝu spontane kaj aktive al tiuj eventoj) Bonvola frazo, sed laŭ stilo ne enciklopedia. Ĝi videblu nur en redakta stato. --> * 22-29 julio: 102-a Universala Kongreso (Koreio/Seulo) ** lige al ĝi, karavano de eŭropaj, mezaziaj kaj siberiaj esperantistoj al ĝi <ref>[https://web.archive.org/web/20170615024518/http://vojagxo.info/karavano-al-seulo/ karavano al Seulo en julio 2017], [https://vk.com/topic-27866_33308314 antaŭanonco pri ĝi jam de marto 2016] en la retejo [[VKontakte]]</ref> * 13-16 oktobro: 4-a SAS (Barato/Bengaluro) * 21-24 oktobro: Premidona ceremonio de la filmfestivalo "Teo kaj Amo" (Ĉinio/Huzhou) * 23 oktobro: Strategia forumo de UEA pri Orientazia movado (Ĉinio/Hangzhou) === En 2018 === <!-- (Se vi trovus neĝustan informon aŭ nove aldonendaj eventoj, bv. lasi vian ĝustigon kaj aldonon en tiu ĉi fadeno. Por vigligi azian movadon, ni aliĝu spontane kaj aktive al tiuj eventoj) Bonvola frazo, sed laŭ stilo ne enciklopedia. Ĝi videblu nur en redakta stato. --> * 28 marto-02 aprilo: Tri landa kongreso (de Aŭstralio, Indonezio kaj Novzelando) en Bekasi, Indonezio * 22 aprilo: La 6-a Kongreso de Vjetnama Esperantista Junulara Organizo (VEJO) * 12 Augusto: La 1-a Arta Festivalo de Hanoja Esperanto-Asocio (HANEA) * 9 Septembro: La 6-a kongreso de Vjetnama Esperanto-Asocio (VEA) === En 2019 === <!-- (Se vi trovus neĝustan informon aŭ nove aldonendaj eventoj, bv. lasi vian ĝustigon kaj aldonon en tiu ĉi fadeno. Por vigligi azian movadon, ni aliĝu spontane kaj aktive al tiuj eventoj) Bonvola frazo, sed laŭ stilo ne enciklopedia. Ĝi videblu nur en redakta stato. --> * 25-28 aprilo: 9-a Azia Kongreso (Vjetnamio/Danang) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{YouTube|video=ijSzoVEKyog|nomo={{Etmajuskloj|Inumaru}} Fumio prezentas la agadojn de KAEM}} * {{YouTube|video=UuCKz1ZJM9Q|nomo=Intervjuo al So Jinsu, nova prezidanto de KAEM}} * [http://www.esperantoazia.net Azia Klubaro de Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141217080902/http://esperantoazia.net/ |date=2014-12-17 }} {{eo}} * [http://www.esperantoazia.net/club/myclub/?url=kaem Paĝaro de la komisiono en la supre nomita retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002208/http://www.esperantoazia.net/club/myclub/?url=kaem |date=2015-09-24 }} {{eo}} * [https://uea.org/vikio/Azia_Komisiono Informeto pri la Azia-Oceania Komisiono en UEA-vikio] {{eo}} * [http://www.jei.or.jp/kaem/kaem_kap.htm malnova ttt-ejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070205041244/http://www.jei.or.jp/kaem/kaem_kap.htm |date=2007-02-05 }} {{eo}} {{Regionaj komisionoj de UEA}} [[Kategorio:UEA]] [[Kategorio:Aziaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Azio]] q0ogb8t381rx4w3kqiiwmeayzge6qhy Arkta Cirklo 0 180 9442176 8967703 2026-07-30T23:35:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442176 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Geografia regiono |lando = |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = XN |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 1 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} La '''arkta cirklo''' estas unu el la du [[polusa cirklo|polusaj cirkloj]], t.e. la [[cirklo de latitudo]] kiu situas proksimume 66,5 [[grado]]j norde de la [[ekvatoro]] de la [[Tero]] kaj kiu ĉirkaŭiras la nordan malvarmegan terzonon. La [[Suno]] neniam subiras en la [[somero|someraj]] monatoj super la arkta cirklo kaj neniam leviĝas en la [[vintro|vintraj]] monatoj. Pro severa klimato ne multaj homoj vivas pli norde de la cirklo. La plej grandaj urboj de tiu teritorio estas [[Murmansk]], [[Norilsk]], [[Vorkuta]] kaj [[Tromsø]] <gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Arctic circle.svg Dosiero:World map with arctic circle.svg </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Antarkta cirklo]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://groups.msn.com/965172qg02rbm4ek3a6e7udur5/_whatsnew.msnw {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051209013125/http://groups.msn.com/965172qg02rbm4ek3a6e7udur5/_whatsnew.msnw |date=2005-12-09 }} <!-- _Santa_`s Sameio kaj Kristnasko (Klubo, Klabo, Bastoni) --> * https://web.archive.org/web/20110727021211/http://www.bugbog.com/images/maps/arctic_circle_map.jpg <!-- _Topographical_ mapo de Arkta Cirklo, centrita pri Norda Poluso --> * http://www.world-maps.co.uk/maps/600-arctic.jpg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070402143848/http://www.world-maps.co.uk/maps/600-arctic.jpg |date=2007-04-02 }} <!-- Mapo de Arkta Cirklo (punktita linio), (montrante, manifestante, signante, spektaklante) majoro loĝantaro (areoj, sreoj) --> * http://www.mccord-museum.qc.ca/en/keys/webtours/GE_P3_5_EN.html <!-- _Terra_ _Incognita_: Esplorado de la Kanada (Arkto, Arkta) --> {{Ĝermo|geografio}} [[Kategorio:Geografia terminologio]] [[Kategorio:66° N]] [[Kategorio:Geografio de Arkto]] 4dn8e75vc9yyr0w7ssifzw5jadbjrzp Aŭstralia Esperanto-Asocio 0 182 9442331 9384034 2026-07-31T09:14:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442331 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |emblemo = <span style="float: center; vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Aŭstralio.svg|200ra]]<span style="margin-left:-160px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|120ra]]</span></span> |TTT-ejo=https://esperanto.org.au/eo}} La '''Aŭstralia Esperanto-Asocio''' ('''AEA''') estas nacia organizo, kio antaŭenigas la [[internacia planlingvo|internacian planlingvon]] Esperanto en Aŭstralio. == Historio == La Aŭstralia Esperanto-Asocio estis fondita en oktobro 1911, dum la unua aŭstralia kongreso, kion ĉeestis 53 esperantistoj. En 1976 AEA gastigis la unuan Pacifikan Kongreson de Esperanto, en Melburno. Tion ĉeestis 190 homoj, 51 eksterlandaj. En 1988 ĝi gastigis la 4-an Pacifikan Kongreson en Brisbano, kun 204 ĉeestantoj, 76 eksterlandaj. En 1997 la 82-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] okazis en Adelajdo. Proksimume mil esperantistoj el 54 landoj partoprenis, 820 el ili eleksterlande. En 2027 la 112-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] okazos en Narrm/Melburno. <ref>https://uea.org/kongresoj/listo</ref> == Strukturo == === Ligiloj kun aliaj Esperanto-asocioj === AEA estas ligita al la [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA), la [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] (ILEI) kaj al provincaj kaj urbaj Esperanto-organizoj, inkluzive de la [[Esperanto-Federacio de Novsudkimrio]], Esperanto en Sudaŭstralio kaj [[Melburna Esperanto-Asocio]]. AEA eldonas en sia retejo liston de lokaj Esperanto-kluboj kaj -organizoj en Aŭstralio. Lokaj Esperanto-grupoj ekzistas en [[Sidnejo]], [[Melburno]], [[Adelajdo]], [[Brisbano]], [[Hobarto]], [[Perto]], [[Kanbero]], [[Toowoomba]] (Kvinslando), [[Manlio, Novsudkimrio|Manlio]] (Novsudkimrio), Torquay (Viktorio), kaj Centra Marbordo (Novsudkimrio). === Estraro === La nuna estraro estas<ref>''[[Esperanto sub la Suda Kruco]]'', p. 31</ref>: * Prezidanto: Sandor Horvath * Vicprezidanto: [[Jonathan Cooper]] * Kasisto: [[Heather Heldzingen]] * Sekretario: Joanne Johns * Komitatanoj: [[Terry Manley]], William Georgeson == Agadoj == === Kongreso kaj Somerlernejo === AEA organizas nacian kongreson kaj kursaron ĉiujare, kutime en januaro, kun prelegoj, laborsesioj, artaj prezentoj, ekskursoj kaj klasoj pri la lingvo por komencantoj kaj progresantoj. En marto 2016, AEA kaj la Esperantaj asocioj de Indonezio kaj Nov-Zelando okazigis tri-nacian kongreson en [[Bandungo]], Indonezio, la loko de la historia [[Bandunga konferenco|Azio-Afrika Konferenco]] de 1955. === Komunikado === La oficiala organo de la Aŭstralia Esperanto-Asocio kaj la [[Nov-Zelanda Esperanto-Asocio]] estas ''[[Esperanto sub la Suda Kruco]]'' (ESK). ESK estas havebla kaj presite kaj en elektronika ([[Portebla dokumentformo|PDF]]) formato, kaj estas sendata trimonate al ĉiu membro de ambaŭ asocioj. Esperanto-TV estis altkvalita [[IPTV|Interreta Protokolo Televido]] (IPTV) servo, bazita en Sidnejo, kio dissendas enhavon tutmonde ekskluzive en Esperanto. Ĝi povis esti vidata per komputilo, Android poŝtelefono, iPhone, iPad kaj (en Usono, Kanado, Britio kaj Irlando) per "tradicia televido" (tra Roku). Esperanto-TV estis subtenata de la Aŭstralia Esperanto-Asocio. Programo de novaĵoj, intervjuoj kaj kantoj en Esperanto estas elsendata dum unu horo ĉiun lundon je 1ptm de Melburno etna [[komunuma radiostacio]] [[Melbourne Ethnic Community Radio|3ZZZ]], per 92,3 FM. Programoj ankaŭ estas haveblaj kiel podkastoj per la retejo de [[Melburna Esperanto-Asocio]]. == Instruado == AEA havis siajn proprajn korespondajn kursojn por Esperanto. Kursoj estis haveblaj je pluraj niveloj, de komencanta al sperta. Kursoj estis relative malmultekostaj, kaj inkluzivas lernolibrojn, vortarojn, KD-ojn kaj privatajn instruistojn. AEA administris oficialan ekzamensistemon, por oficiale kontroli kaj atesti lingvan scipovon de Esperanto. La sistemo konsistis el 3 apartaj ekzamenoj: ''Elementa'', ''Supera'' kaj ''Klereca''. Sukcese fini unu el tiuj ekzamenoj estis kelkfoje antaŭkondiĉo por ricevi stipendiojn, aŭ eniri specifajn kursojn. La oficialaj ekzamenoj de AEA estis disponeblaj al ĉiuj dum la jara kongreso kaj somerkursaro, kaj dum la jaro per specialaj reprezentantoj en diversaj lokaj Esperanto-organizoj tra la lando. La tuta ekzamensistemon estris la Ĉefekzamenisto. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://esperanto.org.au/eo Aŭstralia Esperanto-Asocio] {{eo}} * [http://esperantotv.net/ Esperanto-TV]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151124130355/http://esperantotv.net/ |date=2015-11-24 }} * [https://www.esperanto.com.au/ Melburna Esperanto-Asocio] {{Esperanta Mondo}} [[Kategorio:Aŭstralia Esperanto-Asocio| ]] [[Kategorio:Aŭstraliaj Esperanto-asocioj]] f99zu3q8d5ghrh4s8wmc6j1uwtyf8am Astronomio 0 187 9442251 9432624 2026-07-31T06:10:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442251 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=scienco pri astroj kaj la Universo|pseŭdoscienco pri supozata influo de astroj al vivo de personoj|Astrologio}} <!--[[Dosiero:Agence Rol, L’éclipse, gare Saint-Lazare, 1921 (cropped).jpg|centre|775ra]]--> {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Crab Nebula.jpg|eta|250ra|Giganta mozaiko de [[nebulozo]] [[M1]], fotita per [[Kosmoteleskopo Hubble|teleskopo Hubble]]]] [[Dosiero:Hubble Space Telescope (27946391011).jpg|eta|250ra|La [[Kosmoteleskopo Hubble|teleskopo Hubble]]]] [[Dosiero:Kp226-nia-loko-en-la-kosmo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri nia loko en la kosmo]] '''Astronomio''' (aŭ '''astroscienco''') estas la [[scienco]] pri la [[Universo]], studante la situon, movadon, strukturon, originon kaj evoluadon de la [[astro]]j kaj per ili formitajn sistemojn. Aldone, astronomio estas studado pri [[Suno]] kaj aliaj [[stelo]]j, [[planedo]]j de [[sunsistemo]] kaj iliaj [[natura satelito|satelitoj]], [[Ekstersunsistema planedo|ekzoplanedoj]], [[asteroido]]j, [[kometo]]j, [[meteorŝtono]]j, [[pulsaro]]j, [[Nigra truo|nigraj truoj]], [[nebulozo]]j, [[galaksio]]j kaj ilia [[galaksiamaso|aroj]], [[kvazaro]]j kaj multe pli.<ref name='Kon+Mor'>{{citaĵo de libro |familia nomo=Кононович |persona nomo=Э. В. |kunaŭtoroj= Мороз В. И. |redaktinto=Иванов В. В. |titolo=Общий курс Астрономии / La ĝenerala kurso de Astronomio |eldono=2-a eldono |eldoninto=Едиториал УРСС |loko=Moskvo |serio=Классический университетский учебник, |jaro=2004 |url=http://astro-archive.prao.ru/books/showBook.php?idBook=137 |paĝoj=544 |lingvo=Ruse |atingdato=2014-02-26 |isbn=5-354-00866-2 ||id==2004gca..book.....K}}</ref> Astronomion influas rezultoj el multaj aliaj fakoj. Precipe tiuj estas [[fiziko]], kune kun [[kemio]], [[geologio]], [[geofiziko]], [[mineralogio]], [[biologio]] kaj [[matematiko]]. Astronomiistoj de praaj civilizacioj enkondukis metodajn observojn kiuj permesis eltrovi la unuajn astronomiajn sciojn. Malgraŭ tio, necesis la invento de la [[teleskopo]] por la evoluo de astronomio al [[moderna scienco]]. Ekde la [[dudeka jarcento]] la kampo pri profesia astronomio estis dividita inter [[observada astronomio]] kaj [[teoria astrofiziko]]. En observada astronomio oni kolektas [[Datumo|datumojn]], kaj krome laboras pri konstruo kaj riparo de aparatoj kaj pritrakto de la rezultoj. En kampo de teoria astrofiziko oni enfokusigas evoluigon de komputilaj aŭ analizaj [[Modelo|modeloj]] por priskribi astronomiajn objektojn kaj fenomenojn. La du kampoj komplementas unu la alian tiel, ke teoria astrofiziko strebas klarigi la observajn rezultojn. Astronomiaj observaĵoj povas esti ilo por testi la fundamentajn teoriojn en fiziko, ekzemple tiu pri [[ĝenerala relativeco]]. Astronomion oni ne konfuzu kaj miksu kun [[astrologio]]. Kvankam la du kampoj iam estis kunligitaj, oni nuntempe ĝenerale strikte disigas ilin unu de la alia.<ref name="new cosmos">{{citaĵo el libro| aŭtoro=Albrecht Unsöld | kunaŭtoroj=Bodo Baschek, W.D. Brewer (translator) | titolo =The New Cosmos: An Introduction to Astronomy and Astrophysics | jaro=2001| eldoninto=[[Springer]] (Berlino, Novjorko)| id =ISBN 3-540-67877-8 }}</ref> == Historio == [[Dosiero:Medieval text by Hans Sachs.JPG|eta|240ra|maldekstra|Tiu ĉi teksto de [[Hans Sachs]] el la jaro [[1586]] montras, ke en la [[mezepoko]] astronomio kaj [[astrologio]] ankoraŭ intermiksiĝis.<ref>''Tiel mi estas astronomiisto, rekonas ontan eklipson de suno kaj luno per la steloj. El tio mi povas dedukti ĉu venos fruktodona jaro, ĉu prezaltiĝo aŭ militminaco kaj aliaj malsanoj''...</ref>]] [[Dosiero:Codex Duran, page 1.jpg|eta|Sur ĉiuj kontinentoj kaj ekde la antikvo, la observado de la ĉielo estis gravega al la homoj ([[Diego Durán|Kodeks Duran]]).]] Astronomio estas unu el la plej malnovaj sciencoj. La komenco de astronomio verŝajne rilatis al la [[Kulto|kulta]] [[Adorado|adoro]] de [[Ĉiela korpo|ĉielkorpoj]]. En jarmila procedo, iom post iom disiĝis unue astronomio kaj [[naturreligio]], poste astronomio, [[meteorologio]] kaj [[kalendaro|kalendarkalkulado]], fine de la [[mezepoko]] astronomio kaj [[astrologio]].<ref>Komparu ekzemple Ferenc Némethy: ''Astronomisches und medizinisches Doppelfragment zu Budapest. Untersuchung der lateinischen und der deutschen Handschrift im Kodex 19167/S.91 der Semmelweis-Bibliothek für Geschichte der Medizin'', Würzburg 1998 (= Würzburger medizinhistorische Forschungen, 26)</ref> La [[arkeologio]] montras, ke astronomiistoj de la [[bronzepoko]] metode observis la [[Nokta ĉielo|noktan ĉielon]]. Elementaj astronomiaj scioj estis jam eltrovitaj en tiu epoko, kiel la kono de [[konstelacio]]j, la nocioj pri [[ekvinokso]]j kaj iliaj rilato al la [[sezono]]j. Iuj konstruaĵoj, kiel [[Stonehenge]] havis tre probable astronomian celon. La antaŭvido de la sezona ciklo tre gravis, por [[Terkultivado|terkultiva]] [[civilizo]]. === Antikvo === * Antaŭrimarkoj: ** Memkompreneblas, ke se ĉiuj observoj estis faritaj [[nudokule]], faciligis tiun taskon al niaj [[Praulo|prauloj]] la foresto de [[industrio|industria]] [[poluo]] kaj ĉefe de [[luma poluo]]. Pro tio la plej multaj nuntempaj "tradiciaj" observoj estus tutsimple ne realigeblaj. ** Oni ne forgesu, ke jam ŝajne relative simplaj observoj (simpla desegno de kvar aŭ kvin ĉielkorpoj) jam supozas altan civilizon, tio estas almenaŭ la kuna ekzisto de [[skribo]] (almenaŭ baza) kaj astronomia sistemo, entenante [[Kosmogonio|kosmogonion]], [[Kosmologio|kosmologion]] kaj [[Ĉielmapo|ĉielmapon]], kiel ankaŭ kalendaron (foje tre evoluiĝinta) kaj astronomian observatorion, tiu lasta ofte rudimenta. ** Dum jarmiloj astronomio estis ligita al astrologio, kiu ofte estis la unua kialo ({{Lang-la|primum movens}}). La disiĝo komenciĝis nur dum [[klerismo]], la ''[[Jarcento de la Lumoj]]'', kaj daŭrigas nuntempe. [[Dosiero:Stonehenge front half.jpg|eta|[[Stonehenge]]]] * La sistemoj la plej bone konataj kaj evoluiĝintaj estas: ** en la [[neolitiko]]: la grandaj [[megalito|megalitaj]] [[Ŝtoncirklo|ŝtoncirkloj]], kiuj fakte estis astronomiaj [[Observatorio|observatorioj]], inter la plej konataj: [[Nabta Playa]] (inter 6 000 kaj 6 500 jarojn malnova) kaj [[Stonehenge]] ([[Wiltshire]], [[Anglujo]], 1 000 jarojn poste). [[Camille Flammarion|Flammarion]], kiu komprenis tion inter la unuaj, priskribis tiujn monumentojn kiel ''"monumentoj alvokitaj al astronomio"'' kaj ''"ŝtonaj observatorioj"''. ** Komence la [[historio]] : *** en la [[Malnova Mondo]] : **** la [[hindujo|hinda]] kaj [[ĉinujo|ĉina]] astronomioj: tiel ekzemple la [[Vedoj|Rig-Veda]] mencias 27 [[konstelacio]]jn asociitajn al la [[suno]] kaj 13 [[zodiako|zodiakajn]] erojn. *** la [[sumero|sumera]] astronomio kaj ties idoj, la [[ĥaldeoj|ĥaldea]], [[mezopotamio|mezopotamia]], [[egiptujo|egipta]] kaj [[hebreoj|hebrea]]. Tiel ankaŭ la [[biblio]] enhavas menciojn rilate al la pozicio de la [[tero]] en la [[universo]] kaj rilate al la ecoj de la [[stelo]]j kaj [[planedo]]j. *** en la nova mondo la [[indianoj|indianaj]] astronomioj estis jam tre evoluiĝintaj, ĉefe tiuj de la [[toltekoj]], de la [[zapotekoj]] (sufiĉe similaj) kaj de la [[majaoj|majaa civilizo]], tute aparta. Tiel sen iu ajn optika ilo la majaa astronomio jam priskribis precize la diversajn fazojn kaj [[eklipso]]jn de [[Venuso (planedo)|Venuso]]. En [[Mezopotamio]], astronomio estigas unuajn fundamentojn de matematiko. La priskribo de la vojo de moviĝemaj steloj okazis unue laŭ 3 vojoj paralelaj al la [[ekvatoro]]. Post la unuaj sistemaj observadoj je la fino de la [[2-a jarmilo a.K.|2-a jarmilo]] (ĉirkaŭ -[[1200]]) oni pli bone konis la vojojn de la [[suno]] kaj de la [[luno]]. Ĉirkaŭ la [[8-a jarcento a.K.]] estiĝis la nocio de [[ekliptiko]] kaj poste unua formo de [[zodiako]] en 12 samaj eroj (tempaj, ankoraŭ ne spacaj). Meze de la unua jarmilo ekzistas kune sistemo de 12 simboloj tre praktikaj por kalkuli la pozicion de la steloj kaj konstelacioj por interpretado astrologia. Nur tiam oni fiksas la periodojn de la cikloj de planedoj kaj aperas la disigo en 360 [[gradoj]] de la ekliptiko. La astronomio mezopotamia malsamas ĝenerale de la greka pro sia [[Aritmetiko|aritmetika]] eco: kontraŭe al la greka astronomio, la mezopotamia estas [[Empirio|empiria]]. Oni ne serĉas la kialon de la movoj, oni ne kreas modelojn por ilin prezenti, la fenomenoj ne estas spertitaj kiel aspektoj rezultantaj de [[Geometrio|geometrie]] reprezentebla [[kosmo]]. Tamen al mezopotamiaj astronomiistoj dankindas detala priskribo de multaj observadoj ekde almenaŭ la [[8-a jarcento]]. La grekaj astronomiistoj profitis tiujn observadojn. === Malfrua antikvo === [[Dosiero:Aristarchus working.jpg|eta|dekstra|260ra|La kalkuloj de [[Aristarko el Samoso|Aristarko]] pri la relativaj grandoj de la [[Suno]], [[Tero]] kaj [[Luno]], laŭ greka kopio de la deka jarcento.]] La [[Antikvaj Grekoj|antikvaj grekoj]], inter kiuj [[Eratosteno]], [[Eŭdokso el Knido|Eŭdokso]], [[Apolonio de Pergo|Apolonio]], kaj ĉefe [[Hiparko]] kaj [[Ptolemeo]], evoluigis iom post iom [[tercentra teorio|tercentran teorion]] tre kompleksan. [[Aristarko el Samoso]] starigas la bazojn de [[suncentrismo|suncentra]] teorio. Rilate al la sunsistemo, danke al la teorio de la [[Epicikloido|epicikloj]] kaj la evoluigo de tabuloj fonditaj sur tiu ĉi teorio ebligis, jam ekde la epoko de [[Aleksandro la Granda|Aleksandro]], kalkuli sufiĉe precize la moviĝojn de la steloj inkluzive de la [[Luna eklipso|lunaj]] kaj [[Suna eklipso|sunaj]] [[eklipso]]j. Rilate al la stela astronomio la grekoj alportis multon, ĉefe la difinon de la sistemo de [[videbla magnitudo]]. Tiel la ''[[Almagesto]]'' de [[Ptolemeo]] ([[90]] - [[168]]) enhavis jam liston de kvardek ok [[konstelacio]]j kaj {{nombro|1022}} steloj. === Mezepoko === En la [[mezepoko]] ne eblis studi astronomion sen aldonaj kaj necesaj sciencoj kiel [[matematiko]], [[geometrio]], [[trigonometrio]] kaj [[filozofio]]. Tiu praktiko utilis por kalkuli la pasado de la [[tempo]]. * La hinda astronomio kulminis ĉirkaŭ [[500]] pro la [[Aryabhata]], kiu prezentas matematikan sistemon kvazaŭ-[[koperniko|kopernikan]], en kiu la tero turniĝas laŭ [[Tera akso|sia akso]]. Tiu ĉi modelo priskribas la moviĝojn de la planedoj rilate al la suno - ĉirkaŭ 1.000 jarojn antaŭ la okcidento! * En la [[8-a jarcento]] [[Bede (historiisto)|sankta Bede]] evoluigis en la okcidento la [[sep liberaj artoj|liberajn artojn]] (''trivium'' kaj ''quadrivium''). Li starigis la regulojn de la ''comput'' por kalkuli la datojn de la moviĝemaj festoj ([[sinodika periodo]]) kaj por la kalkulo de la [[tempo]], kiu bezonis astronomiajn elementojn. * Por navigacii surmare aŭ trairi [[dezerto]]n la islama civilizo bezonis tre detalajn datumojn. Ido de la hinda kaj greka astronomioj, la [[islama astronomio]] kulminis ĉirkaŭ la [[10-a jarcento]]. [[Dosiero:Biruni-russian.jpg|eta|dekstra|[[Al-Biruni]] verkis traktatojn pri astronomio kaj [[astrologio]].]] Ekde la [[9-a jarcento]] multaj islamanaj astronomiistoj konatas: * La perso [[Al-Fargani]] ([[805]]–[[880]]) multon skribis pri la movo de [[astro]]j. Li faris serion de observoj, kiuj ebligis lin kalkuli la [[aksa dekliniĝo|aksan dekliniĝon]] de la [[ekliptiko]]. * [[Al-Kindi]] ([[801]]–[[873]]), [[filozofo]] kaj scienca [[enciklopedio|enciklopediisto]] verkis 16 librojn pri astronomio. * [[Al-Battani]] ([[855]]–[[923]]) estis astronomiisto kaj matematikisto. * [[Abu Kamil]] ([[850]]–[[930]]) estis egipta matematikisto. * [[Abu Bakr Mohammad Ibn Zakarija al-Razi]] ([[864]]–[[930]]) estis irana sciencisto. * [[Al-Farabi]] ([[872]]–[[950]]) estis granda filozofo kaj sciencisto. Fine de la [[10-a jarcento]] konstruiĝis granda [[observatorio]] ĉe [[Teherano]] fare de la astronomiisto [[al-Ĥuĝandi]]. En la [[12-a jarcento]] tradukiĝis la verko de [[Al-Fargani]] al la [[latina]], samtempe kiel multaj aliaj arabaj verkoj kaj la filozofio de [[Aristotelo]]. En la islama mondo citindas: * en [[Persujo]], [[Omar Khayyam]] ([[1048]]–[[1131]]), kiu verkis serion de astronomiaj tabeloj kaj reformis la [[kalendaro]]n. * [[Alhazen|Ibn al-Haytham]] ([[965]]–[[1039]]), matematikisto kaj fizikisto arabo-islama. * [[Al-Biruni]], ([[973]]–[[1048]]), matematikisto, [[astronomiisto]], enciklopediisto, ktp. * [[Nasir ad-Din at-Tusi|Al-Tusi]] ([[1201]]–[[1274]]), filozofo, matematikisto, astronomiisto kaj teologo, konsiderata kiel unu el la fondintoj de [[trigonometrio]]. * [[Kutbaldin al-Ŝirazi]] ([[1236]]-[[1311]]) studis astronomion kun [[al-Tusi]]. * [[Al-Kaĉi|Al-Kaŝi]] ([[1380]]–[[1429]]), en la nuna [[Irano]] kaj [[Uzbekujo]]. * Ankaŭ menciindas [[Al-Maghribi]] kaj [[Al-Sufi]]. === Moderno === [[Dosiero:Voyager.jpg|eta|[[Sondilo]] de tipo ''Voyager''.]] La [[Usona Astronomia Societo]] (angle ''American Astronomical Society'', AAS) estas usona scienca societo de profesiaj astronomoj kaj aliaj interesitaj individuoj, kun sidejo en [[Vaŝingtono]]. La socio estis fondita en 1899 tra la klopodoj de George Ellery Hale. Gravaj ŝtupoj por la scio pri la kosmo estis la invento de la [[lorno]] antaŭ ĉirkaŭ 400 jaroj kaj la enkonduko de la [[fotarto|fotado]] kaj [[spektroskopio]] en la [[19-a jarcento]]. Ekde la mezo de la [[20-a jarcento]] astronomiistoj havis la eblon transi la [[Tera atmosfero|teran atmosferon]] per kaj [[Sondilo|sondiloj]] kaj [[Kosmoŝipo|kosmoŝipoj]], tiele observi la kosmon sen ĝiaj malhelpaĵoj, do en ĉiuj partoj de la [[elektromagneta spektro]]. Aldoniĝis unuafojon la eblo rekte viziti la esploratajn objektojn kaj fari surloke ne nur observadojn, sed ankaŭ mezuradojn. Krome konstruiĝis pli kaj pli grandaj [[teleskopo]]j por observadoj ĉe la [[tersurfaco]]. La [[3-a de marto|3-an de marto]] [[1972]] ekflugigis [[NASA]] la [[sondilo]]n [[Pioneer 10]]. Ĝi estis la [[3-an de decembro]] [[1973]] la unua spacosondilo, kiu preterflugis la [[planedo]]n [[Jupitero (planedo)|Jupiteron]]. La sondilo [[Pioneer 11]] startis la [[6-an de aprilo]] [[1973]] kaj preterpasis Jupiteron la [[3-an de decembro]] [[1974]] kaj [[Saturno (planedo)|Saturnon]] la [[1-an de septembro]] [[1979]]. La [[5-a de septembro|5-an de septembro]] [[1977]] NASA startigis la sondilon [[Voyager 1]], kiu sukcesis preterpasi Jupiteron post vojaĝo de 675 milionoj da kilometroj la [[5-an de marto]] [[1979]]; sekvis ĝia preterpaso de Saturno novembre de la jaro [[1980]]. La [[20-an de aŭgusto]] [[1978]] startis [[Voyager 2]], la plej sukcesa ''Swing-by''-spacosondilo de ĉiuj tempoj en la eksteran sunsistemon (misiodatumoj: Jupiteropreterpaso la [[9-an de julio]] [[1979]], Saturnopreterpason kaj Uranusopreterpason januare [[1986]], preterpaso de Neptuno en [[1989]]). La jaro 2009 estis deklarita [[Internacia Jaro de Astronomio]] fare de la [[Internacia Astronomia Unio]] kaj la Eduka, Kultura kaj Scienca Organizo de Unuiĝintaj Nacioj, [[Unesko]]. La jaro 2009 markas kvarcent jarojn ekde la unua astronomia uzo de [[teleskopo]] fare de [[Galilejo|Galileo Galilei]]. Dum la Internacia Jaro de Astronomio okazis multaj edukaj agadoj kaj diversaj projektoj en multaj landoj, kies celo estas alproksimigi la publikon al astronomio. Al la iniciato aliĝis naciaj [[Akademio de Sciencoj|akademioj de sciencoj]] en ĉirkaŭ 140 landoj, kune kun la ĉefaj [[Kosmoagentejo|kosmoagentejoj]] de la mondo (nome [[NASA]], kaj la [[Eŭropa Kosma Agentejo]] (ESA)). == Ĉefaj branĉoj == [[Dosiero:Messier51.jpg|eta|[[Galaksio]] M51, ankaŭ nomata la [[NGC 5194|kirliĝo-bano-galaksio]]]] La astronomia scienco dividiĝas kutime laŭ la esplorataj objektoj kaj laŭ la fakto, ĉu la esploro estas teoria aŭ observa. Gravaj fundamentaj fakoj estas la [[kosmoobservado|observa astronomio]], la [[astrofiziko]], la [[astrometrio]] kaj la [[ĉielmekaniko]]. La plej gravaj esplorkampoj estas la fiziko de la [[sunsistemo]], ĉefe la [[planedoscienco]], la [[galaksia astronomio]], kiu esploras la [[Lakta Vojo|Laktan Vojon]] kaj ties centron, la [[ekstergalaksia astronomio]], kiu esploras la strukturon de aliaj [[galaksio]]j kaj ties aktivaj kernoj aŭ [[Gamo-radia ekbrilo|gamo-radiaj ekbriloj]], kiel la plej energiriĉaj procedoj en la kosmo, kaj la [[fizika relativeco|relativeca astrofiziko]], kiu okupiĝas ekzemple pri [[nigra truo|nigraj truoj]]. La [[stelastronomio]] esploras pri naskiĝo, evoluo kaj morto de steloj. La [[kosmologio]] traktas la historion kaj estiĝon de la kosmo. La [[astronomia geografio]] estas la branĉo de la [[matematika geografio]] kiu "celas la priskribon de la Tero, konsiderita kiel ĉiela korpuso, movebla ea la spaco, kaj giranta same kiel la planedoj ĉirkaŭ la Suno, kiu estas ilia komuna centro".<ref>Léon Bézout, Géographie astronomique, ou petit abrégé du système planétaire, Hôtel des fermes, 1825, p. 11 </ref> Ĝi intencas studi la planedon [[Tero]]n el astronomia vidpunkto. === Sunscienco === {{Ĉefartikolo|Suno|Parker suna sondilo}} [[Dosiero:Uvsun trace big.jpg|eta|dekstra|300ra|[[Transviola radiado|Transviola]] bildo la suna [[fotosfero]], fotita per la kosmoteleskopo [[TRACE]] de la usona kosmagentejo [[NASA]]]] La [[Suno]] estas la plej detale esplorata stelo. Kvankam ĝi ne estas [[varianta stelo]], ĝia aktiveco ja spertas regulajn ŝanĝiĝojn, dum periodo de 11 jaroj, kiuj ligiĝas al apero kaj malapero de [[sunmakulo]]j - regionoj el la suna supraĵo malpli varmaj ol sia ĉirkaŭaĵo, ĉe kiuj mezureblas rimarkindaj [[Magneta kampo|magnetaj kampoj]].<ref name="solar FAQ">{{citaĵo el la reto |familia nomo = Johansson|persona nomo= Sverker|dato = 2003-07-27|url=http://www.talkorigins.org/faqs/faq-solar.html|titolo = The Solar FAQ|eldoninto = Talk.Origins Archive|alirdato = 2006-08-11 }}</ref> La Sunon ankaŭ karakterizas neregulaj ŝanĝiĝoj kiuj, pasintece, forte influis Teron kaj teran vivon.<ref name="Environmental issues : essential primary sources.">{{citaĵo el la reto |persona nomo= K. Lee|familia nomo=Lerner|kunaŭtoroj = Lerner, Brenda Wilmoth.|jaro = 2006|url=http://catalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?v3=1&DB=local&CMD=010a+2006000857&CNT=10+records+per+page|titolo = Environmental issues: essential primary sources."|eldoninto = Thomson Gale|alirdato = 2006-09-11 }}</ref> Ekzemple, la [[Minimumo Maunder|minimumo de Maunder]] plej verŝajne okazigis la [[malgranda glaciepoko]] kiun Tero vivis dum [[mezepoko]].<ref name="future-sun">{{citaĵo el la reto |aŭtoro=Pogge, Richard W.|jaro=1997|url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html|titolo =The Once & Future Sun|verko=New Vistas in Astronomy|alirdato=2010-02-03}}</ref> La ena strukturo de la Suno konsistas el [[kerno]], kie okazas [[nuklea fuzio]]; radiada regiono, kie energio trairas la [[plasmo]]n kiel [[elektromagneta radiado]]; kaj [[Konvekto|konvekta]] regiono, kie varma [[gaso]] konvektas kaj transportas la energion ĝis la suna supraĵo. Plej verŝajne, la magnetaj fenomenoj kiuj estigas sunmakulojn fontas el tiu ĉi konvekta regiono.<ref name="solar FAQ" /> Sunscienco tamen ankaŭ studas la plej eksterajn partojn de la Suno, kiel la [[ĥromosfero]] kaj la [[suna vento]] - kies influo etendiĝas ĝis la [[sunpaŭzo]]. Interalie, la suna vento ankaŭ interagas kun la [[magnetosfero]] de Tero, tiel estigante la [[zonoj de Van Allen|zonojn de Van Allen]] kaj okazigante la [[Aŭroroj|aŭrorojn]].<ref>{{citaĵo el la reto |aŭtoro = Stern, D. P.; Peredo, M.|dato = 2004-09-28|url=http://www-istp.gsfc.nasa.gov/Education/Intro.html|titolo = The Exploration of the Earth's Magnetosphere|eldoninto = NASA|alirdato = 2006-08-22}}</ref> === Planedoscienco === [[Dosiero:dust.devil.mars.arp.750pix.jpg|eta|dekstra|300ra|La nigra makulo en la supra parto de la bildo estas ''polva diablo'', speco de aerkirlo kiu oftas sur [[Marso (planedo)|Marso]].]] {{Ĉefartikolo|Planedoscienco}} [[Dosiero:Solar planets.jpg|eta|La ok planedoj de la Suno: 1 [[Merkuro (planedo)|Merkuro]], 2 [[Venuso (planedo)|Venuso]], 3 [[Tero]], 4 [[Marso (planedo)|Marso]], 5 [[Jupitero (planedo)|Jupitero]], 6 [[Saturno (planedo)|Saturno]], 7 [[Urano (planedo)|Urano]], 8 [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]. <small>La grandecoj estas montritaj iom akurate, sed ne la distancoj.</small>]] Planedoscienco estas la branĉo kiu esploras la historion de [[planedo]]j, [[nanplanedo]]j, [[luno]]j, [[kometo]]j, [[asteroido]]j kaj ĉiuj aliaj objektoj kiuj ĉirkaŭorbitas la [[Suno]]n aŭ aliajn stelojn. La nuna kompreno pri historio kaj funkciado de la sunsistemo fontis unue el teleskopa observado, kaj sekve el esplorado per kosmosondiloj.<ref name="geology">{{citaĵo el libro|aŭtoro=Bell III, J. F.; Campbell, B. A.; Robinson, M. S.|titolo =Remote Sensing for the Earth Sciences: Manual of Remote Sensing|eldoninto=John Wiley & Sons|eldono= 3-a |jaro=2004|url=http://marswatch.tn.cornell.edu/rsm.html|alirdato = 2006-08-23 }}</ref> Oni komprenas, ke planedoj fontis el la [[praplaneda disko]] kiu ĉirkaŭis la Sunon dum la frua parto de ĝia vivo. Planedoj pligrandiĝis per laŭgrada akumulado de tiu [[materio]], kaj spertadis oftajn [[Kolizio|koliziojn]] kun aliaj prakorpoj en la frua sunsistemo - kion nekontesteble pruvas la [[Kratero|kraterriĉa]] supraĵo de kelkaj objektoj, kiel ekzemple la [[luno]], ĉe kiu manko de [[Atmosfero|atmosfero]] ebligis konservi parton de la tiama supraĵo ĝis nun. Oni supozas, ke la luno mem verŝajne estiĝis per kolizio inter la pratero kaj alia similgranda planedo.<ref name=Montmerle2006>{{citaĵo el gazeto|familia nomo=Montmerle|persona nomo=Thierry|kunaŭtoroj=Augereau, Jean-Charles; Chaussidon, Marc kaj aliaj|titolo =Solar System Formation and Early Evolution: the First 100 Million Years|publikaĵo=Earth, Moon, and Planets|volumo=98|eldoninto=Spinger|paĝoj=39–95|jaro=2006|COI=10.1007/s11038-006-9087-5| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2006EM%26P...98...39M}}</ref> Planedoscienco ankaŭ okupiĝas pri [[Geologio|geologiaj]] fenomenoj kiuj okazas ĉe la nuntempaj planedoj, kiel ekzemple [[vulkano]]j, [[tertremo]]j, [[tektoniko]], [[vetero]] (okaze de planedoj kun sufiĉe dika [[atmosfero]]) kaj tiala [[erodo]]. Ĝenerale, malgrandaj ĉielkorpoj malvarmiĝas pli rapide ol grandaj astroj, kaj geologiaj fenomenoj ĉe ili emas tute ĉesi.<ref name="new solar system">{{citaĵo el libro| redaktinto=Beatty, J.K.; Petersen, C.C.; Chaikin, A.|titolo =The New Solar System|eldoninto=Cambridge press|url=http://books.google.com/books?id=iOezyHMVAMcC&pg=PA70|paĝo=70|eldono= 4-a|jaro=1999|isbn =0-521-64587-5 }}</ref> Planedoscienco ankaŭ ekstudis, ekde la [[1990-aj jaroj]], la ekziston de [[ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemaj planedoj]]. ==== Planedoj de la Sunsistemo ==== La ok planedoj de la sunsistemo, en okcidentaj landoj, ricevis nomojn devenaj el la [[romia mitologio]]. # [[Merkuro (planedo)|Merkuro]] (simbolo [[☿]]) # [[Venuso (planedo)|Venuso]] ([[♀]]) # [[Tero]] ([[⊕]] aŭ [[♁]]) # [[Marso (planedo)|Marso]] ([[♂]]) # [[Jupitero (planedo)|Jupitero]] ([[♃]]) # [[Saturno (planedo)|Saturno]] ([[♄]]) # [[Urano (planedo)|Urano]] ([[♅]]) # [[Neptuno (planedo)|Neptuno]] ([[♆]]) En [[Ĉinio]] kaj landoj de orienta kulturo, la kvin nudokule videblaj planedoj ricevis nomojn de la [[kvin elementoj]]. * Merkuro: 水星 (la Akva Stelo) * Venuso: 金星 (la Metala Stelo) * Marso: 火星 (la Fajra Stelo) * Jupitero: 木星 (la Ligna Stelo) * Saturno: 土星 (la Tera Stelo) === Stelscienco === {{Ĉefartikolo|Stelo}} [[Dosiero:Ant Nebula.jpg|eta|dekstra|La [[Nebulozo Formiko]]. Gaso eliras simetrie el la mortanta stelo en la mezo, malkiel en la okazo de kutimaj eksplodoj, ĉe kiuj gaso disvastiĝas malsimetrie.]] La studo de [[stelo]]j kaj de ilia evoluo naskiĝis per observado kaj teoria esplorado, kaj ekde la dua duono de la [[20-a jarcento]] ankaŭ baziĝas sur komputila [[simulado]] de la ena strukturo de steloj kaj de ilia funkciado.<ref name=Amos7>Harpaz, 1994, pp. 7–18</ref> Steloj formiĝas en regionoj riĉaj je [[Polvo|polvoj]] kaj [[Gaso|gasoj]], kiuj densiĝas kaj amasiĝas ĝis atingo de [[sojla maso]] ĉe kiu ekestas [[nuklea fuzio]].<ref name=Smith2004>{{citaĵo el libro|persona nomo=Michael David|familia nomo=Smith|jaro=2004| paĝoj=53–86|titolo =The Origin of Stars|chapter=Cloud formation, Evolution and Destruction| eldoninto=[[Imperial College London|Imperial College Press]]|isbn=1860945015 |url=http://books.google.com/books?id=UVgBoqZg8a4C&dq}}</ref> Danke al steloj kreiĝis ĉiuj [[Kemia elemento|elementoj]] pli pezaj ol [[hidrogeno]] kaj [[heliumo]], kiuj preskaŭ neniom formiĝis okaze de la [[praeksplodo]].<ref name=Amos7/> === Galaksia astroscienco === {{Ĉefartikolo|Galaksia astroscienco}} Galaksia okupiĝas pri la studo de [[galaksio]]j, de ilia pasinta kaj estonta evoluo, de ilia [[dinamiko]] kaj de ilia konsisto. La [[sunsistemo]] mem situas en la [[galaksio]] [[Lakta Vojo]], elstara ano de la [[Loka Grupo]] de galaksioj. Pro tio, ke ni situas en la polvo-riĉaj eksteraj partoj de la galaksio, parto de la Lakta Vojo ne videblas al ni - kio rezultigas, ke granda parto el nia nuna kompreno pri la funkciado de galaksioj fontas el observado de aliaj galaksioj. La observata rotacirapido de galaksioj pensigas, ke ili posedas ege pli da maso ol kiom videblas per [[teleskopo]]j. Oni tial eksupozis, ke grandan parton de galaksioj konsistigas nevidebla materio, kvankam ĝiaj ekzaktaj konsisto kaj deveno restas tute malklaraj.<ref>{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=Van den Bergh, Sidney|titolo =The Early History of Dark Matter|publikaĵo=[[Publications of the Astronomy Society of the Pacific]]|jaro=1999|volumo=111|paĝoj=657–660|url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/316369|COI=10.1086/316369 }}</ref> === Ekstergalaksia astroscienco === {{Ĉefartikolo|Ekstergalaksia astroscienco}} [[Dosiero:grav.lens1.arp.750pix.jpg|eta|dekstra|300ra|En la bildo videblas pluraj bluaj ringoformaj objektoj, kiuj tamen estas bildigoj de la sama galaksio, kies lumo akiras nin el pluraj direktoj pro la efiko de [[gravitlenso]] estigita de la aro de flavaj galaksioj kiu videblas ĉe la mezo de la foto. La altirforto de la galaksiaro kurbigas lumon kaj modifas la aspekton de la malantaŭaj objektoj.]] La esplorado de objektoj kaj ĉielkorpoj ekster nia galaksio ĉefe koncernas demandojn pri la estiĝo kaj evoluo de galaksioj, pri ilia nuna aspekto kaj funkciado, kaj pri la strukturo de [[galaksiamaso]]j. Interesa studobjekto de ekstergalaksia astronomio estas aktivaj galaksioj, ĉielobjektoj kiuj ŝajnas produkti grandan parton el sia energio el fonto malsimila kiel steloj aŭ varmaj gasoj; tiu energio ŝajnas fonti el tre limigita regiono en la centro de la galaksio, kie supozeble situas grandega [[nigra truo]] kies radiado ŝuldiĝas al enfalanta materio. [[Radiogalaksio]] estas aparta speco de aktiva galaksio kiu plej elstare videblas per [[radioondo]]j: tiaj galaksioj estas [[galaksio de Seyfert|galaksioj de Seyfert]], [[kvazaro]]j kaj [[blazaro]]j. Kvazaroj estas verŝajne la plej helaj objektoj en la universo.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l1/active_galaxies.html|titolo = Active Galaxies and Quasars|eldoninto = NASA|alirdato = 08 en septembro en 2006}}</ref> Ekstergalaksia astroscienco ankaŭ esploras la grandskalan strukturon de la kosmo, kiu konsistas el aroj kaj amasoj de galaksioj. Galaksioj ŝajnas situi laŭ [[fadeno]]j, kiujn apartigas grandaj [[malpleno]]j.<ref name="evolving universe">{{citaĵo el libro|persona nomo=Michael|familia nomo=Zeilik|titolo =Astronomy: The Evolving Universe|edition=8th|eldoninto=Wiley|jaro=2002|isbn=0-521-80090-0 }}</ref> La galaksioj pli proksime al la nia (proksimume 40) estas nomitaj la [[loka grupo]]. Inter kiuj troviĝas kelke da tre grandaj kiel la [[Andromeda galaksio]], la [[Lakta Vojo]] kaj la [[Messier 33]]. === Radioastronomio === {{Ĉefartikolo|Radioastronomio}} [[Dosiero:USA.NM.VeryLargeArray.02.jpg|eta|dekstra|300ra|La [[radioteleskopo]] [[Very Large Array]], en [[Usono]]]] Radioastronomio estas la branĉo de astroscienco kiu studas [[radiado]]n kun [[ondolongo]] pli granda ol unu [[milimetro]].<ref name="cox2000">{{citaĵo el libro|redaktinto=Cox, A. N.|titolo =Allen's Astrophysical Quantities|jaro=2000|url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA124 |eldoninto=[[Springer]] (Novjorko)|paĝo=124| isbn=0-387-98746-0}}</ref> Ĝi malsamas kiel la aliaj branĉoj de observada astroscienco, ĉar radioondon eblas konsideri kaj pritrakti kiel [[ondo]]n anstataŭ ol sinsekvon de [[fotono]]j. Dum kelkaj radioondoj fontas el astronomiaj objektoj kiel varmoa radiado, la plejparto el la radioondoj videblaj el [[Tero]] konsistas el [[sinkrotrona radiado]], kiu estiĝas kiam [[elektrono]]j oscilas ĉirkaŭ [[magneta kampo|magnetaj kampoj]].<ref name="cox2000"/> Krome, pluraj {{J|spektra linio}} kiuj estas tipaj de [[interstela gaso]], kiel ekzemple la spektra linio de [[hidrogeno]] je 21&nbsp;cm, videblas ĉe radiaj ondolongoj.<ref name="cox2000"/><ref name="shu1982">{{citaĵo el libro|persona nomo= F. H. |familia nomo=Shu|titolo = The Physical Universe|eldoninto = University Science Books (Mill Valley, Kalifornio) | jaro = 1982 | isbn = 0-935702-05-9}}</ref> Interalie, per radioastronomio eblas pristudi [[supernovao]]jn, [[interstela gaso|interstelan gason]], [[pulsaro]]jn kaj [[aktivaj galaksiaj nukleoj|aktivajn galaksiajn nukleojn]].<ref name="cox2000"/><ref name="shu1982"/> === Kosmoscienco === {{Ĉefartikolo|Kosmoscienco|Fizika kosmoscienco}} '''Kosmoscienco''' (aŭ '''kosmologio''') estas teoria branĉo de la fiziko kiu temas pri plena konstituo, formo, deveno, evoluo, ktp. de la universo aŭ kosmo, prenita kiel tuto. ==== Tipoj de kosmologio ==== == Astronomio kaj aliaj sciencoj == [[Dosiero:Ring Nebula.jpg|eta|maldekstra|La [[planeduma nebulozo]] [[M57]] en la [[konstelacio]] de la [[Liro (konstelacio)|Liro]]]] Proksimaj al la astronomio estas fiziko kaj matematiko. Tiuj fakoj ofte helpis unu la alian kaj estas unuo en la studo de astronomio. La kosmo ofte evidentiĝas kiel laboratorio de fiziko, kies teorioj povas esti ofte testataj nur ĉe varmegaj energiriĉaj objektoj. La malfacilaj kaj komplikaj kalkuloj de la astronomio pelis la matematikon al la [[cifereca analitiko]] kaj [[komputiko]]. Tradicie la [[kunlaborado]] inter astronomio kaj [[geodezio]] ([[Geodezio|astrogeodezio]], lokodifino kaj tempodifino, [[navigacio]]), tempo- kaj kalendarkalulado kaj [[optiko]] (evoluo de astronomiaj iloj). Geodeziaj metodoj estas uzataj ankaŭ por difini gravitacian kampon aŭ figuron de aliaj ĉielkorpoj. En la lastaj jardekoj pli kaj pli graviĝis la kunlaboro inter astronomio kaj modernaj [[geologio]] kaj [[terfiziko]]. La [[mineralogio]] analizas la ŝtonojn de la tero kun metodoj similaj al tiuj de aliaj ĉielkorpoj. La [[kosmokemio]], kiel parto de la [[kemio]] esploras la estiĝon kaj disiĝon de kemiaj elementoj kaj ligaĵoj en la kosmo . La [[astrobiologio]] temas pri la estiĝo kaj ekzisto de vivo ekster la tero. == Asocioj == La [[Usona Astronomia Societo]] (angle ''American Astronomical Society'', AAS) estas usona scienca societo de profesiaj astronomoj kaj aliaj interesitaj individuoj, kun sidejo en [[Vaŝingtono]]. La socio estis fondita en 1899 tra la klopodoj de George Ellery Hale. [[Dosiero:IAU logo.jpg|eta|dekstra|180ra|Emblemo de la IAU.]] La [[Internacia Astronomia Unio]] aŭ Internacia Astroscienca Unio (oficiale IAU, ''International Astronomical Union'') estas internacia scienca organizaĵo, kiu unuigas naciajn societojn astronomiajn el la tuta mondo. Ĝi estas membro de la Internacia Konsilio de Scienco. Ĝi estas la agnoskita aŭtoritato por nomi stelojn, planedojn, asteroidojn, aliajn ĉielajn korpojn kaj surfacaĵojn de ĉiuj ĉi. La [[Astronomia Societo de Pacifiko]] ([[Angla lingvo|angle]] ''Astronomical Society of the Pacific'', akronime ASP) estas soci-utila scienca kaj eduka organizaĵo establita en [[San-Francisko]] en [[1889]]<ref name="Bracher_1989">{{citation|postscript=.|title=The Stars for All: A Centennial History of the Astronomical Society of the Pacific|first=Katherin|last=Bracher|year=1989|publisher=Astronomical Society of the Pacific|location=San Francisco, California|page=18|url=https://astrosociety.org/who-we-are/about-us/history/history.html|access-date=2023-05-07}}</ref>. Ĝi havas la juran statuson de [[neprofitcela organizaĵo]] kaj estas la plej granda astronomia societo en la mondo kun membroj en pli ol 40 landoj tutmonde <ref>{{cite web|url=https://cosmoquest.org/x/365daysofastronomy/2009/02/06/february-6-the-120th-anniversary-of-the-astronomical-society-of-the-pacific-the-first-national-astronomy-organization-in-the-us/|title=The First National Astronomy Organization in the U.S.|date=6a de Februaro 2009|publisher=CosmoQuest}}</ref>. La [[Reĝa Astronomia Societo de Britio]] (angle ''Royal Astronomical Society'', akronime RAS) estas erudicia societo kaj neprofitcela organizaĵo kiu antaŭenigas la studon de astronomio, planedoscienco, geofiziko kaj rilataj branĉoj de scienco. Ĝia ĉefsidejo estas ĉe Burlington House, sur Piccadilly en [[Londono]]. La societo havas pli ol 4 000 membrojn, konatajn kiel kunuloj (angle ''fellows''). Plej multaj estas profesiaj esploristoj aŭ plene kvalifikitaj studentoj. Ĉirkaŭ kvarono de la kunuloj de la organizaĵo loĝas ekstere de la UR. Aparte estas fakaj aŭ landaj asocioj. Ekzemple la [[Ĉeĥa Astronomia Asocio]] ({{Lang-cs|Česká astronomická společnost}}, mallonge ČAS) estas asocio de fakaj kaj sciencaj laboristoj en kampo de astronomio, [[Amatora astronomio|amatoraj astronomoj]] kaj interesiĝantoj pro astronomio. Ĝi kovras ĉefe la kampojn, kie ankaŭ amatoraj astronomoj povas kontribui al evoluo de astronomio. La [[Reĝa Astronomia Societo de Kanado]] (RASK) ({{Lang-en|Royal Astronomical Society of Canada}} (RASC), {{Lang-fr|Société royale d'astronomie du Canada}} (SRAC)) estas nacia, ne-profita, [[bonfara organizo]] dediĉita al la avanco de astronomio kaj rilataj sciencoj en [[Kanado]]. La [[Astronomia Ligo]] estas [[Ombrelorganizaĵo|ombrela organizo]] de amatoraj astronomiaj societoj.<ref>[http://earthsky.org/human-world/exciting-news-astronomical-league-and-earthsky-are-partners]</ref> Nuntempe ilia membriĝo konsistas de super 280 organizoj tra [[Usono]], kune kun nombro de membroj, [[Patroneco|patronoj]] kaj subtenantaj membroj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://main.salsa-astro.com/our-programs/astronomical-league.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211109085111/http://main.salsa-astro.com/our-programs/astronomical-league.html |arkivdato=2021-11-09 }}</ref> La misio de la Astronomia Ligo estas antaŭenigi la sciencon de astronomio pere de (1) subteno de astronomia edukado; (2) provizo de instigoj por astronomia rimarko kaj esploro; kaj (3) helpo al komunikado inter amatoraj astronomiaj societoj.<ref> pere de Laws of the Astronomical League</ref> La Astronomia Ligo provizas nombron da observadaj premioj al membroj pro troviĝo kaj priskribo de certaj specifaj astronomiaj objektoj aŭ eventoj kaj produktas periodan eldonaĵon, ''Reflector''. La [[Asocio de Lunaj kaj Planedaj Observantoj]] ({{lang-en|''Association of Lunar and Planetary Observers''}}, akronime ''ALPO'' aŭ ''A.L.P.O'') estas internacia, scienca kaj eduka, organizaĵo establita en marto 1947 en Usono de Walter H. Haas kaj poste reorganizita en 1990. ALPO estas organizaĵo kiu celas antaŭeniri kaj fari astronomian laboron de kaj profesiaj kaj [[Amatora astronomio|amatoraj astronomoj]] kiu dividas intereson en [[Sunsistemo|sunsistemaj]] observacioj.<ref>ALPO website, "About ALPO" tab.</ref> Ĝi estas nuntempe ĉefsidejita en [[Springfield (Ilinojso)|Springfield]], [[Ilinojso]]. == Movado en la spaco en Esperanto == [[Carlos Spínola]] en ''Veturado tra la interplaneda spaco''<ref>[[Carlos Spínola]], ''Veturado tra la interplaneda spaco''. En [[IKU-libro de 2020]], pp. 77-92.</ref> prezentas la sciencon, sur kiu baziĝas la [[movo]] en la [[spaco]] for de la [[Tero|tera surfaco]]. La amaskomunikiloj sufiĉe ofte parolas nun pri sendo de navigiloj al aliaj planedoj, satelitoj kaj apartaj lokoj en la sunsistemo por astronomiaj observado kaj esplorado, eĉ pri homaj vojaĝoj al Luno, Marso ktp. Sed la kutima sperto veturi sur Tero, eĉ aviadile, ne same funkcias en la spaco. Eblas profiti de la energio de la astroj mem. Por tion kompreni, necesas klarigi la signifon de la [[Leĝoj de Newton pri movo|neŭtonaj leĝoj de la movo]] kaj de la [[universala gravito]], kiuj gvidas la [[Trajektorio|trajektoriojn]] de la falantaj kaj lanĉitaj objektoj sur la tera surfaco aŭ de la astroj en la sunsistemo. Per la neŭtonaj leĝoj eblas facile kalkuli la [[Eskapa rapido|eskapa rapidon]] bezonatan por eliri de la tera surfaco aŭ de iu alia konata astro. La diversaj eblaj [[orbito]]j en nia tera puto kaj iliaj trajtoj estos klarigitaj. Alia grava punkto estas kompreni kiel moviĝi energiŝpare inter orbitoj. Unue oni klarigas la ideon de la [[:en:Hohmann_transfer_orbit|Hohmann-orbitoj]]. La kosmoŝipa [[motoro]] tute ne bezonas esti ĉiam funkcianta, sed nur en certaj mallongaj momentoj por ŝanĝi de unu orbito al alia. Nepras klarigo pri kiel atingi [[Kineta energio|kinetan energion]] de la astroj mem per la metodo de [[:en:Gravity_assist|gravita helpo]] ({{Lang-en|slingshot effect}}), kiu estas uzata por akceli aŭ bremsi la kosmoŝipojn. Por ekzemploj estas la interplanedaj vojaĝoj de la [[Rosetta (kosmosondilo)|misio Rosetta]] de ESA kaj de la [[misio Cassini-Huygens]] de NASA-ESA. Tiu lasta celis al kaj esploris la saturnan satelitan sistemon dum preskaŭ 20 jaroj danke al la gravita helpo de [[Venuso (planedo)|Venuso]], Tero, [[Jupitero]] kaj multfoje de la satelito [[Titano]]. Oni analizas la kontribuojn de [[Isaac Newton]], [[Albert Einstein]], [[Walter Hohmann]] kaj la konceptojn de [[gravita mekaniko]], [[gravita potencialo]], [[kineta energio]], la [[kanono de Neŭtono]], la interplaneda spaco kaj gravita helpo. Tiu lasta koncepto ludos gravan rolon en la astronomia esplorado. La propulsa teknologio en la spaco baziĝas sur la tria leĝo de Neŭtono. Per ĝi funkcias la spaca veturado. Nun la plej uzataj motoroj estas [[raketo]]j kun kemia brulaĵo. Ili alportas grandan puŝon dum eta tempo, tamen jam disvolviĝis aliaj bazitaj sur jona propulsado, kiu alportas etan puŝon dum multe da tempo kun pli da efikeco. Kvankam ili nun ne utilas por atingi la eskap-rapidon el la tera surfaco, ili jam komencas esti uzataj por movi spacsondilojn ĉirkaŭ etaj masoj kiel [[asteroido]]j. Tiu teknologio bezonas alian tipon de spaca veturado, kiu ne sekvas la procedon de libera movo laŭ iu orbito kaj rapida ŝanĝo per Hohmann-orbitoj, ĉar tio bezonas altan akcelon (∆v) dum eta tempo. Veturi per jona propulsado estas malsimile, ĉar la orbitoj kontinue ŝanĝiĝas. == Esperanta terminaro == En Esperanto ekzistas reta astronomia terminaro malferma al eksteraj kontribuoj enhavanta dekomence 236 terminojn kaj 345 en 2020. Oni aldonas korespondaĵojn en kelkaj lingvoj kaj indikojn ĉu temas pri vortoj prenataj el la [[Plena Ilustrita Vortaro]], el la Dua Eldono de la Plena Ilustrita Vortaro, el la suplemento al la Plena Ilustrita Vortaro, vorto proponata de Johan Rapley, nome la unua kompilisto, vorto proponata de Patrick Lagrange aŭ el la Esperanta-Franca Fakvortaro pri Astronomio, disponebla en la interreto.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/astronomia-terminaro.htm ASTRONOMIA TERMINARO 1.5] Alirita la 13an de novembro 2020.</ref> La terminaro estas ordigita laŭ la jenaj temoj: {{Div col|cols = 3}} * Ĝeneralaĵoj * Mezepoka kaj Klasika Astronomio * Astronomia Optiko * Instrumentoj kaj Teĥnikoj * Radioastronomio * Sfera Astronomio kaj Astrometrio * Tempo kaj Kronologio * Ĉielmeĥaniko * Astrofiziko * Atomoj kaj Partikloj * Radiado * Hidromagnetismo * Suno * Suna Sistemo * Interplaneda Medio * Konstelacioj kaj stelnomoj * Steloj * Variaj Steloj * Stelaj Sistemoj * Stelaj Restaĵoj * Interstela Medio * Lakta Vojo * Ekstergalaksia Astronomio * Kosmologio * Kosmogonio * Astrobiologio * Astronaŭtiko {{Div col end}} == Elstaraj hipotezoj == * [[Nemezo (stelo)]] * [[Blanka truo]] == Astronomiaj aparatoj == * [[Armela sfero]] * [[Astrolabo]] * [[Teleskopo]] == Astronomiaj konceptoj == * [[Asteroido]] * [[Astrometrio]] * [[Galaksio]] * [[Nadiro]] * [[Perturbo (astronomio)|Perturbo]] * [[Planedo]] * [[Stelo]] * [[Zenito]] == Kelkaj astronomoj == * [[Abraham Zakuto]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == '''Esperante'''[[Dosiero:Amri Wandel en aprilo 2005.jpg|200ra|eta|[[Amri Wandel]], fama astronmo esperantista.]][[Amri Wandel]], David Galadí-Enríquez (2001): ''La kosmo kaj ni: galaksioj, planedoj kaj vivo en la universo'', Antverpeno: [[Flandra Esperanto-Ligo]], 2005 (2-a eldono), 222 paĝoj, ISBN 90-71205-92-4. ([http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=6428 En la katalogo de UEA]) === Germane === * Albrecht Unsöld, Bodo Baschek: ''Der neue Kosmos. (La nova kosmo.)'' ISBN 3-540-42177-7 (lernolibro por studado) * Benett kaj aliaj: ''Astronomie - Die kosmische Perspektive (Astronomio - la kosma perspektivo)'' (eld. Harald Lesch), 5-a aktualigita eldono 2010. Pearson Studium Verlag, München, ISBN 978-3-8273-7360-1 * ''Meyers Handbuch Weltall, Wegweiser durch die Welt der Astronomie''. 1994 (7. überarb. Aufl.), ISBN 3-411-07757-3 * ''Der Brockhaus Astronomie: Planeten, Sterne, Galaxien''. [[Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus|F. A. Brockhaus]], Mannheim – Leipzig 2006, ISBN 3-7653-1231-2 * Joachim Herrmann: [[dtv]]-Atlas Astronomie, 15-a eldono 2005. Deutscher Taschenbuch-Verlag München, ISBN 3-423-03267-7 * Kurt Hopf: ''Von der Erde ins All – Das Weltall in Beispielen'' – edukcela materialkolekto sur kd por infanĝardenoj, lernejoj, observatorioj, COTEC-Verlag Rosenheim * Harry Nussbaumer: ''Das Weltbild der Astronomie''. 2007, ISBN 978-3-7281-3106-5, 2-a pligrandigita kaj aktualigita eldono de la Hochschulverlag. * Arnold Hanslmeier: ''Einführung in Astronomie und Astrophysik.'' Spektrum Akad. Verl., Berlin 2007, ISBN 978-3-8274-1846-3 * Hans-Ulrich Keller: ''Kompendium der Astronomie''. Kosmos Verlags-GmbH & Co KG, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-440-11289-2 === Angle === * P. Murdin (eld.): ''Encyclopedia of Astronomy & Astrophysics''. 2001, ISBN 0-333-75088-8 – http://eaa.iop.org/ {{Webarchiv|url=https://archive.is/20120709020850/http://eaa.iop.org/ |date=2012-07-09 }} * R.A. Freedman, W.J. Kaufmann: ''Universe''. Freeman, NY 2004, ISBN 0-7167-9884-0 == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Astronomio}} * [[Messier-katalogo]] * [[NGC-katalogo]] * [[Kosmoesploro]] * [[Kosma fona radiado]] * [[Astronomia Terminaro]] * [[Astrofiziko]] * [[Astrofotografio]] * [[Astrologio]] * [[Internacia Astronomia Unio]] * [[Kosmoscienco]] * [[Kronologio de la malkovroj de la sunsistemaj planedoj kaj de ties naturaj satelitoj]] * [[Listo de astronomiaj instrumentoj]] * [[Observatorio]] * [[Radioastronomio]] * [[Radioteleskopo]] * [[Refraktoro]] * [[Teleskopo]] * [[Amatora astronomio]] * [[Historio de la astronomio]] * [[Universo]] * [[Sunsistemo]] * [[Planetario]] * [[Astrobiologio]] * [[Galaksio]] * [[Sizigio (astronomio)|Sizigio]] * [[Astronomia simbolo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|s=Kategorio:Astronomio|wikt=astronomio|ReVo=astron1}} * http://kontakto.tejo.org/2012/09/la-stela-scio-kontakto-20124-n-ro-250.html#more {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064257/http://kontakto.tejo.org/2012/09/la-stela-scio-kontakto-20124-n-ro-250.html#more |date=2019-01-29 }} La stela scio - de antikvaj popoloj ĝis nun], Kontakto, n-ro 250, 2012:4 * [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod Astronomia Bildo de la Tago] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060302194106/http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ |date=2006-03-02 }} * [http://dmoz.org/World/Esperanto/Scienco/Astronomio/ Astronomio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040215100254/http://dmoz.org/World/Esperanto/Scienco/Astronomio/ |date=2004-02-15 }} ĉe [[Dmoz]] * [http://www.koshko.com/almanako/ Astronomia almanako] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030906231724/http://www.koshko.com/almanako/ |date=2003-09-06 }} {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [http://www.iau.org/ Astronamia Internacia Unio (''International Astronomical Union'')] {{PlurajLingvokodoj|en}} * [https://scivolemo.wordpress.com/2018/06/27/la-ludpilko-de-la-universo/ Artikolo "La ludpilko de la universo" ĉe blogo Scivolemo] {{Havenda artikolo|Astronomio}} [[Dosiero:Astrotourism Australia banner 2.jpg|775ra]] [[Dosiero:Astronomy banner.jpg|775ra]] [[Dosiero:Astrotourism Australia banner 1.jpg|775ra]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Astronomio| ]] [[Kategorio:Kosmoesploro]] pz0ulw9770opyq61k365gdkdgwmhdoq Astrobiologio 0 254 9442248 9320537 2026-07-31T06:07:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442248 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Astrobiologio''' (ankaŭ '''kosmobiologio''', '''eksterbiologio''', eĉ '''ekzobiologio''') estas la spekulativa kampo de [[biologio]] en kiu oni konsideras la eblon, kaj eblan karakteron de [[ekstertera vivo]]. Kvankam la kampo estas spekulativa, la ''malekzisto'' de [[vivo]] en la resto de la [[universo]] estas hipotezo ''falsebla'', kaj tiel astrobiologio estas valida kampo por [[scienco|scienca esploro]]. Tial la [[serĉado por ekstertera vivo]] estas gravega por astrobiologistoj. Iuj konstatas, ke la kvanto da [[planedo]]j kun inteligenta eksterterana vivo estus taksebla per la [[formulo de Drako]] se kaj kiam ni ekkonis la valorojn de ĝiaj parametroj. Tamen, pro la malcerteco pri la termoj de la formulo, estas neeble antaŭvidi ĉu [[vivo]] estas rara ĉu ofta. Alia kunligita temo de astrobiologio estas la [[paradokso de Fermi]] kiu demandas, se vivo oftas en la universo, kial ne troviĝas evidenta signalo de ĝi? Aktuale, ne estas evidenteco por la ekzisto de ekstertera vivo (ĝis mez-2002). Tamen ekzamenado de [[aerolito]]j el [[Antarkto]], kiuj devenas el [[Marso (planedo)|Marso]] provizis tion, kion iuj sciencistoj kredas [[fosilio|fosilietoj]] de ekstertera vivo mikroskopskala, sed tiu interpreto de la evidenteco restas ankoraŭ debatebla. <gallery> Dosiero:Pioneer plaque (transparent).svg|Simboloj en la [[kosmosondilo]] [[Programo Voyager|Voyager]]<!-- thumb|maldekstra|180px|_simboli_ _universali_ _inseriti_ _nella_ _sonda_ _voyager_ --> Dosiero:Rover1.jpg|Mobila [[roboto]] ''Rover'' de la [[NASA]]-misio sur [[Marso (planedo)|Marso]]<!-- thumb|maldekstra|180px||_rover_ _martien_ _de_ _la_ [[_nasa_]] --> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Abiogenezo]] * [[Kriptozoologio]] * [[Artefarita intelekto]] * [[Eksolingvistiko]] * [[Spekulativa evoluo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=biolog1.astro0o}} * [http://kontakto.tejo.org/2015/12/vivo-ekstertera-duobla-kontakto-201566.html Vivo Ekstertera - astrobiologio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190129064254/http://kontakto.tejo.org/2015/12/vivo-ekstertera-duobla-kontakto-201566.html |date=2019-01-29 }}, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] (2015:6/6) * http://www.astrobiology.com<!-- la astrobiologio ttt --> * http://www.astrobio.net <!-- astrobiologio (revuo, magazino, gazeto, magazeno) --> * http://aca.mq.edu.au {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060820155339/http://aca.mq.edu.au/ |date=2006-08-20 }} <!-- aŭstralia centro por astrobiologio --> * http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=207 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130220174003/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=207 |date=2013-02-20 }} <!-- sciencistoj trovi _clues_ (tiu, ke) vivo komencita en profunda spaco - nasa astrobiologia instituto --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Astrobiologio| ]] s29pvtzdedrpqmheafrj2bgg2sggsto Bahamoj 0 513 9442355 9367932 2026-07-31T10:10:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442355 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo| lando <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Bahamoj | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-en|The Bahamas}} | kategorio = [[landinsulo|insula lando]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = LocationBahamas.svg | dosiero_priskribo = Situo de Bahamoj | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of the Bahamas.svg | flago_noto = | blazono = Coat of arms of the Bahamas.svg | blazono_noto = [[Bahamoj#Blazono|Blazono]] <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = The Commonwealth of The Bahamas | moto = "Forward, Upward, Onward, Together"<br />("Antaŭen, Supren, Pluen, Kune") | kromnomo = Komunumo de La Bahamoj | himno =March On, Bahamaland | himno_dosiero = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Bahamoj | lando_flago = 1 | regiono_tipo = | regiono = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Atlantika oceano | limo = | parto_faldo = | parto_tipo = | parto = | parto1 = | parto2 = | parto3 = | parto4 = | parto5 = | parto6 = | parto7 = | ĉefurbo =Nasaŭo | urbo = | urbo1 = | konstruaĵo = | rivero_faldo = | rivero = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = [[Nasaŭo (Bahamoj)|Nasaŭo]] | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | ĉefurbo_lat_d = 25 | ĉefurbo_lat_m = 04 | ĉefurbo_lat_s = 0 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 77 | ĉefurbo_long_m = 20 | ĉefurbo_long_s = 0 | ĉefurbo_long_EW = W | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = 63 | plej_alta = Mount Alvernia | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 13940.0 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 332634 | loĝantaro_dato = 2018 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 10-a de julio 1973 | establita_tipo = Estiĝo | establita_noto = sendependeco de [[Unuiĝinta Reĝlando|Granda Britio]] | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo =Hubert Minnis | ĉefulo_tipo =ĉefministro | ĉefulo_partio =Free National Movement (Libera Nacia Movado) | ĉefulo1 =Sir Cornelius A. Smith | ĉefulo1_tipo = [[Ĝenerala guberniestro de la Bahamoj|ĝenerala guberniestro]] <br /> (ekde junio 2019) | ĉefulo1_partio = | ĉefulo2 = [[Reĝo]] [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (ekde [[2022]]) | ĉefulo2_tipo = ŝtatestro <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mezeŭropa tempo|MET]] ([[UTC-5]]) | horzono_DST = | areo_kodo = +1242 | areo_kodo_tipo = | kodo = 044 BHS BS | kodo_tipo = | kodo1 = BS | kodo1_tipo = Aŭtokodo | kodo2 = .bs | kodo2_tipo = Interreta domajno <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = [[Bahama dolaro]] | libera1_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera2 = [[angla lingvo|angla]] | libera2_tipo = Lingvo | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo de Nasaŭo enkadre de Bahamoj | mapo_lokumilo = Bahamoj | mapo1 = The Bahamas on the globe (Americas centered).svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | regiono-ISO = BS | mapligilo = jes | zomo = 5 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = | retpaĝo = | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = <!-- aldonoj el la dua informkesto --> | nombro de subunuo=30 loĝataj, 700 koralaj rifinsuloj | nombro de subunuo tipo = Nombro de insuloj | ĉefa parto=Granda Bahamo | ĉefa parto_tipo = Ĉefa insulo }} '''Bahamoj''' ({{lang-en|The Bahamas}} [bahamaz]), oficiale la '''Komunumo de Bahamoj''', estas lando ene de la [[Lukaja Arkipelago|Lukaja Insularo]] kaj ŝtato en la [[Atlantiko|Atlantika Oceano]], norde de la insularo [[Grandaj Antiloj]], norde de [[Kubo]], nordokcidente de la insulo [[Hispaniolo]] (dividita inter [[Haitio]] kaj [[Domingo]]) kaj de [[Turkoj kaj Kajkoj]], sudoriente de [[Usono|Usona]] ŝtato [[Florido]], kaj oriente de la [[Floridaj Rifoj]]. La ŝtato konsistas el pli ol 700 insuloj kaj insuletoj, inter kiuj nur 300 estas loĝataj. Ĝi estas 97% de la areo de la Lukaja Insularo, kaj enhavas 88% de la loĝantaro. La Reĝa Defenda Forto de Bahamoj priskribas, ke Bahama teritorio ampleksas 470,000 kvadrataj kilometroj da oceano. [[Biogeografio|Biogeografie]] la insularo apartenas al la kariba [[ekoprovinco]] de la [[Neotropiso|neotropisa]] [[ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la [[WWF|WWF (Monda Natur-Fonduso)]]. La ĉefurbo estas [[Nassau (Bahamoj)|Nasaŭo (Nassau)]] sur la insulo [[New Providence]]. Ĝia [[Indico de homa disvolviĝo]] kaj [[MEP (ekonomio)|MEP]] faras ĝin unu el la plej disvolviĝintaj landoj en la [[Okcidentaj Indioj]]. == Nomo == La nomo ''Bahamoj'' plej probable devenas el aŭ la [[Taina lingvo|tainlingva]] ''{{Lang|tnq|ba ha ma}}'' ("granda supra meza lando"), kiu estis termino por la regiono uzata de la indiĝenaj popoloj,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Bahama Saga: The epic story of The Bahama Islands|aŭtoro=Peter Barratt|jaro=2004|paĝo=47}}</ref> aŭ eble el la [[Hispana lingvo|hispana]] ''{{Lang|es|baja mar}}'' ("malprofunda maro" aŭ "malalta [[tajdo]]") pro la malprofundaj akvoj de la areo. Alternative, ĝi eble devenas de ''{{Lang|tnq|[[Guanahani]]}}'', loka nomo de neklara signifo. En la angla, la vorto ''The'' ("la") estas havenda parto de la mallonga formo de la nomo kaj estas tial majuskla. La Konstitucio de la Komunumo de Bahamoj, la fundamenta leĝo de la lando, majuskligas la "T"n en la angla nomo "The Bahamas".<ref>Registaro de la Bahamoj [https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/Constitution/!ut/p/b1/vVPLdqJAEP2WfMCEbugHLDvyEJXmjcCGoxjBR4MKavDrx8zMIplzJtlM0r3q07fqVt1bJeVSKuXN4rKpFv2mbRb713dOCgVYDmNIdSwMCLBjb8Y8OpZdiO-A7AMAAr_jLRc5xv3bNUcM2NBAY8XXFRACaS6lUSa_6J1dWXawPvjdlgUHmyQ1X-n2eXaGm8pDvWAjXngpfomxq0HlXHal4CdhWEorGw2hKaZN88RCoybHS83j56ZuT5d9lEZDuH7BnXIaYx5TS8jVFKXzOnPYygfE6IrjVQSJmFomrxVe50cnSkvNxEPVHkjdreJzTzLjDLq9eTTzJVi6bao6qfYMnnD18PCnf_CPw8Bn-k2kfLMUj9dSPIJHqEAKZUgRpVTDGJK7PPmHGabyJ4BXB34BPigxuwPomwxRAu4mARaE0Acqh1IkpQAV4XY42LfdLdiCq8xnJXD0wIM7AKNomfDIGhw-4eEpcGAMbmGUT5ybD7tdNfQ88lZJED8xnS1gfPmb0JUj7U44gmQa4_tQoK8mtLCr3jWikcewDCwXfjeh8q2SWp4LvrzDd0OD_P_v4btNUTUCMVWRphKAkEqlZJshqqv2VbejYtT240WndU_-bm6wXifZrOSbTSDaMtRUq5jgcG9Ul6gpf8wvqjOlsN1Re8QOYneMLHcG9-dKXmdnlqWtS0Zu_RwnpqmfmrBq5iNNmMeBzfr1FhU6r-LbnJiBzAmQJ7dCDCFZ9qG69NStKKnZ3PLsNk01OxO-j16AX-xXXbwD03mXljOvahWrXImegCr0lvU4qUBy2TY1OY2HfL4YljKie5Upsk0X6EHi41Y8SwcRX2Z4Yqz524sefgIOCsrJ/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ "Constitution of The Commonwealth of The Bahamas"], ''Registaro de Bahamoj '', Nasaŭo, la 9-an de julio 1973.</ref> En Esperanto, oni ne aldonas aŭ almenaŭ ne majuskligas la "La".<ref>"Bahamoj", [https://vortaro.net/#Bahamoj_kdc Plena Ilustrita Vortaro (PIV) 2020]</ref> == Historio == === Antaŭkolonia erao === [[Dosiero:Landing of Columbus (2).jpg|maldekstra|eta|Bildigo de la unua surteriĝo de Kolombo, kie tiu asertis posedon de la Nova Mondo por Reĝlando Kastilio, je la 12-a de oktobro 1492.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/journalofchristo00colu_0|titolo=The Journal of Christopher Columbus (during His First Voyage, 1492–93)|alirdato=13-a de septembro 2015|aŭtoro=Markham, Clements R.|jaro=1893|eldoninto=London: The [[Hakluyt Society]]|paĝo=[https://archive.org/details/journalofchristo00colu_0/page/35 35]}}</ref>]] La unuaj loĝantoj de Bahamoj estis la [[tainoj]], kiuj venis al la neloĝataj sudaj insuloj de Hispaniolo kaj Kubo proksimume 800-1000 K.E. Ili konatiĝis kiel la lukaja popolo.<ref name="Britannica, Bahamas2">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.britannica.com/place/the-Bahamas|titolo=Encyclopedia Britannica – The Bahamas|alirdato=22 julio 2019}}</ref> Oni taksas, ke 30 000 lukajoj loĝis en Bahamoj kiam Kristoforo Kolumbo alvenis en 1492.<ref name=":0">{{Citaĵo el libro|titolo=The people who discovered Columbus: the prehistory of the Bahamas|familia nomo=Keegan|persona nomo=William F.|aliaj=Jay I. Kislak Reference Collection (Library of Congress)|dato=1992|loko=Gainesville|eldoninto=University Press of Florida|ISBN=0-8130-1137-X|OCLC=25317702|paĝoj=25, 54–8, 86, 170–3}}</ref> === Alveno de la hispanoj === La unua loko, al kiu Kristaforo Kolumbo venis en tio, kion eŭropanoj nomis "nova mondo", estas insulo, kiun ŝli nomis San Salvador (kaj kiun la lukajoj nomis ''[[Guanahani]]''). Oni ĝenerale konsentas, ke la insulo estas inter Bahamoj, sed oni ankoraŭ debatas, pri kiu insulo specife temas. Iuj esploristoj kredas, ke la loko estas nuntempa [[Insulo San-Salvadoro]] (antaŭe Insulo de Watling), kiu situas en la sudorienta parto de Bahamoj, dum alternativa teorio kredas, ke Kolombo surteriĝis sudoriente ĉe Rifinsulo Samana, laŭ kalkulado en 1986 de Joseph Judge, aŭtoro kaj redaktisto de ''[[National Geographic]]'', baze de la taglibro de Kolombo. Ĉe la surteriĝejo, Kolumbo unue kontaktis la lukajojn kaj interŝanĝis varojn kun ili, asertante, ke la [[Reĝlando Kastilio]] posedu la insulojn, kaj poste esploris la pli grandajn insulojn de la Grandaj Antiloj.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> The [[Traktato de Tordesillas]] de 1494 teorie dividis la teritorion inter la Reĝlando Kastilio kaj la [[Reĝlando Portugalio]], metante Bahamojn en la hispana areo. Tamen, oni ne multe efektivigis tiun posedon. La hispanoj ja sklavigis multajn lukajojn kaj sendis ilin al Hispaniolo por perforta laboro,<ref name="Britannica, Bahamas2"/> kaj spertante malbonegajn kondiĉojn, la plejmulto el la sklavoj mortis pro malsanoj kontraŭ kiuj ili ne havis imunecon. Duono el la tainoj mortis nur pro [[variolo]].<ref>[http://www.edweek.org/login.html?source=http://www.edweek.org/ew/articles/1991/10/09/06columb.h11.html&destination=http://www.edweek.org/ew/articles/1991/10/09/06columb.h11.html&levelId=2100 "Schools Grapple With Columbus's Legacy: Intrepid Explorer or Ruthless Conqueror?"]</ref> Rezulte, la loĝantaro de Bahamoj multe malpliiĝis.<ref>{{Cite journal|last1=Dumene|first1=Joanne E.|year=1990|title=Looking for Columbus|url=http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/DUMENE01.ART|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919070618/http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/DUMENE01.ART|url-status=dead|archive-date=19-a de septembro 2008|journal=Five Hundred Magazine|volume=2|issue=1|pages=11–15|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-06-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080919070618/http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/DUMENE01.ART|arkivdato=2008-09-19}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080919070618/http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/DUMENE01.ART |date=2008-09-19 }}</ref> === Alveno de la angloj === La angloj esprimis intereson pri Bahamoj ekde 1629. Tamen, nur en 1648 la unuaj angloj venis al la insuloj. Nomate la Eleuteraj Aventuristoj (de la greka ἐλεύθερος "libera") kaj gvidate de William Sayle, ili migris al [[Bermudo]] serĉanta pli multa religia libero. Tiuj anglaj [[Puritanismo|puritanoj]] establis la unuan konstantan eŭropan enloĝejon sur la insulto, kiun ili nomis 'Eleuthera'. Ili poste loĝigis New Providence, donante al ĝi la nomon Sayle's Island (Insulto de Sayle). Vivo estas pli malfacile ol oni atendis, kaj multaj – inkluzive Sayle – elektis reiri al Bermudo.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Por travivi, la restantaj loĝantoj prenis varojn el detruitaj ŝipoj. En 1670, Reĝo [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]] donis la insulojn al la ''Lords Proprietors'' (posedantoj kaj regantoj laŭ reĝa leĝo) de la Karolinoj en norda Ameriko. Ili luis la insulojn de la reĝo kun rajtoj por komerco, imposto, elekti regantojn, kaj administri la landon de sia bazejo sur la insulo Nova Providenco.<ref name="Britannica, Bahamas2"/><ref name="Anglican2">{{Cite web|year=2009|url=http://bahamas.anglican.org/history.php|title=Diocesan History|publisher=Anglican Communications Department|access-date=7 majo 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090505100933/http://bahamas.anglican.org/history.php|archive-date=5 majo 2009}}</ref> Piratoj kaj atakoj de malamikaj fremdaj landoj estis daŭra minaco. En 1684, hispana [[korsaro]] Juan de Alcon atakis la ĉefurbon Charles Town (poste renomite [[Nasaŭo (Bahamoj)|Nasaŭo]]),<ref name="ManckeShammas2">Mancke/[[Carole Shammas|Shammas]] p. 255</ref> kaj en 1703, kuna franca-hispana ŝiparo mallongtempe okupis Nasaŭon dum la [[Milito de hispana sukcedo]].<ref name="Marley_a2">Marley (2005), p. 7.</ref><ref name="Marley2">Marley (1998), p. 226.</ref> === La 1700-aj jaroj === [[Dosiero:Battle of Nassau.jpg|eta|Usonaj mararmeanoj venas al Nova Providenco dum la batalo de Nasaŭo en 1776|maldekstra]] Bahamoj fariĝis loko de [[pirato]]j, inkluzive Blackbeard (ĉirkaŭ 1680–1718).<ref name="CSP-VOL29">{{Cite book|last1=Headlam|first1=Cecil|title=America and West Indies: July 1716 {{!}} British History Online|date=1930|publisher=His Majesty's Stationery Office|location=London|pages=139–159|edition=Vol 29|url=http://www.british-history.ac.uk/cal-state-papers/colonial/america-west-indies/vol29/pp139-159|access-date=15 oktobro 2017|language=en}}</ref> Por fini la "respublikon de piratoj" kaj restarigi ordeman registaron, Britio nomumis Bahamojn reĝa kolonio en 1718, kiujn ili nomis "La insuloj Bahama", sub la reĝa guberniestro ''Woodes Rogers''.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Post malfacila luktado, Rogers sukcesis ĉesigi piratadon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Republic of Pirates|familia nomo=Woodard|persona nomo=Colin|jaro=2010|eldoninto=Harcourt, Inc|ISBN=978-0-15-603462-3|paĝoj=166–168, 262–314}}</ref> En 1720, Hispanio atakis Nasaŭon dum la Milito de la Kvaropa Alianco.<ref name="Britannica, Bahamas2"/><ref name="DCH">Dwight C. Hart (2004) ''The Bahamian parliament, 1729–2004: Commemorating the 275th anniversary'' Jones Publications, p4</ref> En 1729, la asembleo establiĝis, kiu donis gradon de sinregado por anglaj loĝantoj. Dum la [[Usona Milito de Sendependeco|usona milito de sendependeco]] en la malfruaj 1700-aj jaroj, la insuloj fariĝis celon por la usona mararmeo. Sub la direktado de [[komodoro]] Esek Hopkins, la usona maramero okupis Nasaŭon en 1776, kaj foriris kelkajn tagojn poste. En 1782, hispana ŝiparo venis, kaj la urbo kapitulacis sen batalo. Poste, en aprilo 1783, kiam princo Vilhelmo de Britio (fariĝonte reĝo [[Vilhelmo la 4-a (Britio)|Vilhelmo la 4-a]]) vizitis Luis de Unzaga en [[Havano]], ili konsentis pri interŝanĝo de kaptitoj kaj ankaŭ traktis la antaŭaĵojn de la Traktato de Parizo de 1783, en kiu oni interŝanĝos la antaŭnelonge konkeritajn Bahamojn kontraŭ Orienta Florido, kiu ankoraŭ devus konkeri la urbon ''St. Augustine'' en 1784 laŭ ordono de Luis de Unzaga. Post tio, ankaŭ en 1784, Bahamoj deklariĝos brita kolonio.<ref>Frank Cazorla, Rose Baena, David Polo kaj Marion Reder Gadow (2019): ''The Governor Louis de Unzaga (1717-1793) Pioneer in the birth of the United States and liberalism'' (angle: La Guberniestro Louis de Unzaga (1717-1793) Pioniro en la naskiĝo de Usono kaj liberalismo), Foundation Malaga, paĝoj 21, 154-155, 163-165, 172, 188-191</ref> Post la sendependiĝo de Usono, la britoj translokigis proksimume 7300 lojalistojn kun iliaj afrikaj sklavoj al la Bahamoj, inkluzive 2000 de Nov-Jorko<ref>{{Cite book|last=Wertenbaker|first=Thomas Jefferson|date=1948|title=Father Knickerbocker Rebels: New York City during the Revolution|url=https://archive.org/details/fatherknickerboc0000wert|url-access=registration|location=New York|publisher=[[Charles Scribner's Sons]]|page=[https://archive.org/details/fatherknickerboc0000wert/page/260 260]|author-link=Thomas J. Wertenbaker}}</ref> kaj almenaŭ 1033 eŭropdevenuloj, 2214 afrikdevenuloj, kaj kelkaj indiĝenaj amerikaj krikoj el Orienta Florido. La plejparto el la rifuĝantoj translokigitaj de Nov-Jorko estis fuĝintaj el aliaj kolonioj, inkluzive Okcidenta Florido, kiun Hispanio kaptis dum la milito.<ref>{{Cite journal|last=Peters|first=Thelma|date=oktobro 1961|title=The Loyalist Migration from East Florida to the Bahama Islands|journal=The Florida Historical Quarterly|volume=40|issue=2|pages=123–141|jstor=30145777}}</ref> La registaro donis terenon al la kultivistoj por helpi kompensi pro iliaj perdaĵoj. La afrik-usonaj sklavoj estis pli multaj ol la eŭrop-usonanoj, kaj etnaj eŭropanoj restis nacimalplimulto en la teritorio. === Sklaveco en la 1800-aj jaroj === [[Dosiero:Escaping To Freedom In The Bahamas sign 01.jpg|eta|Ŝildo en Ŝtata Parko de Florido Bill Baggs, memorigante centojn da afrikusonaj sklavoj, kiuj eskapis al libereco en la fruaj 1820-aj jaroj en La Bahamojn.]] La Leĝo pri Komerco de Sklavoj de 1807 kontraŭleĝigis komerci sklavojn al britaj posedejoj, inkluzive Bahamoj. Britio metis premon al aliaj landoj kiuj komercis sklavojn, ke ili ankaŭ kontraŭleĝigu tion, kaj donu al la reĝa mararmeo la rajton haltigi ŝipojn, kiuj portas sklavojn.<ref>{{Cite book|last1=Falola|first1=Toyin|last2=Warnock|first2=Amanda|title=Encyclopedia of the Middle Passage|date=2007|publisher=Greenwood Press|isbn=9780313334801|pages=xxi, xxxiii-xxxiv|url=https://books.google.com/books?id=UjRYKePKrB8C&pg=PR21}}</ref><ref name="Lovejoy">{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290|titolo=Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa|familia nomo=Lovejoy|persona nomo=Paul E.|jaro=2000|eldono=2|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0521780128|paĝo=[https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 290]}}</ref> Miloj da afrikanoj liberigitaj de sklavŝipoj estis loĝigitaj en Bahamoj. En la 1820-aj jaroj dum la Seminolaj Militoj en Florido, centoj da nordamerikaj sklavoj kaj afrikaj seminoloj eskapis el Kabo Florido al Bahamoj.<ref name="nps">[https://web.archive.org/web/20131112000818/http://www.nps.gov/subjects/ugrr/ntf_member/ntf_member_details.htm?SPFID=9173&SPFTerritory=Florida&SPFType=Site&SPFKeywords=Bill%20Baggs%20Cape%20Florida%20State%20Park "Bill Baggs Cape Florida State Park"], ''Network to Freedom'', National Park Service, 2010, alirita 10 aprilo 2013</ref><ref>Vignoles, Charles Blacker (1823) ''Observations on the Floridas'', New York: E. Bliss & E. White, pp. 135–136</ref> Ili loĝiĝis plejparte en la nordokcidenta Insulo [[Andros (Bahamoj)|Andros]], kie ili disvolvis la vilaĝon Red Bays. Laŭ atestantoj, 300 eskapis kune en 1823, kun helpo de bahamanoj en 27 ŝalupoj, kun aliaj en kanuoj. Memorigas tion granda ŝildo ĉe Ŝtata Parko de Florido Bill Baggs. Iuj el iliaj posteuloj daŭrigas afrikaj seminolajn tradiciojn de korbofarado kaj tombomarkado.<ref>{{Cite journal|doi=10.1177/0021934705280085|title=The "Wild Indians" of Andros Island: Black Seminole Legacy in The Bahamas|journal=Journal of Black Studies|volume=37|issue=2|page=275|year=2006|last1=Howard|first1=R.|s2cid=144613112 |issn=0021-9347 }}</ref> En 1818,<ref>[[iarchive:bub gb Z70-AAAAYAAJ/page/n556|Appendix: "Brigs Encomium and Enterprise"]], ''Register of Debates in Congress'', Gales & Seaton, 1837, pp. 251–253.</ref> la Hejma Ofico en Londono decidis, ke "iu ajn sklavo venigita al Bahamoj de ekster la Britaj Okcidentaj Indioj estu liberigita." Tio rezultis je la liberigo de preskaŭ 300 sklavoj posedataj de usonanoj inter 1830 kaj 1835.<ref name="horne103">[[The Bahamas#Horne|Horne]], p. 103</ref> La usonaj sklavkomercaj ŝipoj ''Comet'' kaj ''Encomium'' detruiĝis proksime de Insulo Abaco en decembro 1830 kaj februaro 1834. Kiam la mastroj, pasaĝeroj, kaj sklavoj venis en Nasaŭon, doganaj oficistoj prenis la sklavojn kaj liberigis ilin, malgraŭ la protestoj de la usonanoj. Britio fine pagis kompenson al Usono en tiuj du kazoj, laŭ la Traktato de Asertoj de 1853, kiu traktis kelkajn kompensajn kazojn inter la du landoj.<ref>[[The Bahamas#Horne|Horne]], p. 137</ref><ref name="debates">[[iarchive:bub gb Z70-AAAAYAAJ/page/n556|Register of Debates in Congress, Gales & Seaton]], 1837, La sekcio, "Brigs Encomium and Enterprise", havas kolekton de longeca korespondado inter Usono (inkluzive de [[M. Van Buren]]), Vail, la usona aferŝarĝito en Londono, kaj britaj agentoj, inkluzive de Lord Palmerston, senditaj al la Senato la 13-an de februaro 1837, de prezidanto [[Andrew Jackson]], kiel parto de la daŭra procezo de serĉado de kompenso.</ref> Sklaveco kontraŭleĝiĝis en la brita imperio je la 1-a de aŭgusto 1834.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Post tiam, britaj kolonia oficistoj liberigis 78 nordamerikajn sklavojn de la ''Enterprise'', kiu iris al Bermudo en 1835, kaj 38 de la ''Hermosa'', kiu detruiĝis proksime de Insulo Abaco en 1840.<ref>[[The Bahamas#Horne|Horne]], paĝoj 107–108</ref> La plej rimarkinda kazo estis la ''Creole'' en 1841: rezulte de sklava ribelo sur la ŝipo, la estroj decidis iri al Nasaŭo. Ĝi portis 135 sklavojn de la usona ŝtato [[Virginio (ŝtato)|Virginio]] kun la plano vendi ilin en [[Nov-Orleano]]. La bahama oficisto liberigis la 128 sklavojn, kiuj elektis resti en la insuloj. Estas dirite, ke la kazo de la ''Creole'' estas "la plej sukcesa sklava ribelo en usona historio".<ref name="williams">{{cite news|title=Brig Creole slaves|first=Michael Paul|last=Williams|url=http://www.timesdispatch.com/special-section/black-history/brig-creole-slaves/article_11391522-9222-5006-95eb-c1db7f61f9b4.html|newspaper=[[Richmond Times-Dispatch]]|location=Richmond, Virginia|date=11 februaro 2002|access-date=25 oktobro 2018}}</ref> Ĉi tiuj okazaĵoj pliigis malamikajn sentojn inter Usono kaj Britio. === Fruaj 1900-aj jaroj === [[Dosiero:The Duke of Windsor (1945).jpg|eta|La duko de Windsor (mallonge reĝo Edvardo la 8-a) estis guberniestro de la Bahamoj inter 1940-1945.]] La fruaj jardekoj de la 1900-aj jaroj spertis ne kreskantan ekonomion, kaj vastan malriĉecon. Multaj travivis per porviva agrikulturo kaj fiŝkaptado.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> En aŭgusto 1940, [[Eduardo la 8-a (Britio)|princo Eduardo, la duko de Windsor]] fariĝis guberniestro de la Bahamoj. Li alvenis en la kolonion kun sia edzino. Eduardo ne ŝatis la postenon, diris, ke la insuloj estas "triagrada brita kolonio."<ref>Bloch, Michael (1982).</ref> Li malfermis malgrandan lokan parlamenton je la 29-a de oktobro 1940, kaj eksiĝis je la 16-a de marto 1945.<ref name="matthew">Colin Matthew (septembro 2004; reta eldono januaro 2008) [http://www.oxforddnb.com/view/article/31061 "Edward VIII, later Prince Edward, Duke of Windsor (1894–1972)"], ''Oxford Dictionary of National Biography'', ''[[Oxford University Press]]'', {{doi|10.1093/ref:odnb/31061}}, alirita 1 majo 2010 (Subscription required)</ref><ref name="matthew2">Colin Matthew (septembro 2004; surreta eldono januaro 2008) [http://www.oxforddnb.com/view/article/31061 "Edward VIII, later Prince Edward, Duke of Windsor (1894–1972)"], ''Oxford Dictionary of National Biography'', ''[[Oxford University Press]]'', {{doi|10.1093/ref:odnb/31061}}, alirita 1 majo 2010 (abono necesa)</ref> === Post la Dua Mondmilito === [[Dosiero:Flag of the Bahamas (1964–1973).svg|eta|La Bahamoj estis reĝa kolonio ĝis sendependiĝo en 1973.|maldekstra]] Moderna politika disvolviĝo komencis post la [[Dua Mondmilito]]. La unuaj politikaj partioj kreiĝis ne la 1950aj jaroj, dividitaj laŭ etnaj linioj—la Unuiĝinta Bahama Partio (UBP) reprezentis la anglidevenajn bahamanojn,<ref name="badnews">{{Cite web|date=20 januaro 1967|title=Bad News for the Boys|url=http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,843308,00.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130204101554/http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,843308,00.html|archive-date=4 februaro 2013|work=Time Magazine|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-06-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930160216/http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,843308,00.html|arkivdato=2007-09-30}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930160216/http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,843308,00.html |date=2007-09-30 }}</ref> kaj la Pregresema Liberala Partio (PLP) reprezentis la afrikdevenan plimulton.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Nova konstitucio donante al Bahamoj internan aŭtonomion efektiviĝis je la 7-a de januaro 1964, kaj Sir Roland Symonette de la UBP fariĝis la unua ĉefministro. En 1967, [[Lynden Pindling]] de la PLP fariĝis la unua nigrula ĉefministro de la bahama kolonio.<ref name="DN2">Nohlen, D. (2005), ''Elections in the Americas: A data handbook, Volume I'' {{ISBN|978-0-19-928357-6}}</ref><ref>{{cite news|title=Bahamian Proposes Independence Move|work=The Washington Post|date=19 aŭgusto 1966|page=A20|agency=United Press International|url=http://search.proquest.com/docview/142811526/}}</ref> En 1968, Pindling anoncis, ke Bahamoj petos plenan sendependiĝon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://nyti.ms/2VQlvpN|titolo=Bahamas Will Ask Britain For More Independence|familia nomo=Bigart|persona nomo=Homer|dato=7 januaro 1968|verkaĵo=The New York Times|paĝo=1}}</ref> Nova konstitucio donis al Bahamoj plian sindirekton en 1968.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://search.proquest.com/docview/143455003/|titolo=Britain and Bahamas Agree on Constitution|familia nomo=Armstrong|persona nomo=Stephen V.|dato=28 septembro 1968|verkaĵo=The Washington Post|paĝo=A13}}</ref> En 1971, la UBP kaj malfeliĉa parto de la PLP kuniĝis kaj kreis novan partion, la Libera Nacia Movado (FNM), neraseca, centrodekstra partio, kiu celis kontraŭi la kreskantan potencon de la PLP de Pindling.<ref>Hughes, C (1981) Race and Politics in the Bahamas {{ISBN|978-0-312-66136-6}}</ref> La brita [[Ĉambro de Lordoj]] voĉdonis por doni al Bahamoj sendependecon je la 22-a de junio 1973.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://search.proquest.com/docview/532330191/|titolo=British grant independence to Bahamas|dato=23 junio 1973|verkaĵo=The Baltimore Afro-American|paĝo=22}}</ref> [[Princo Karlo]] liveris oficialajn dokumentoj al ĉefministro [[Lynden Pindling]], oficiale deklarante, ke Bahamoj estas plene sendependa lando je la 10-a de julio 1973,<ref>{{cite news|title=Bahamas gets deed|work=Chicago Defender|agency=United Press International|date=11 julio 1973|page=3|url=http://search.proquest.com/docview/494008920/}}</ref> kaj la lando nun festas tiun daton kiel ĝia Tago de Sendependiĝo. Ĝi aliĝis al la Komunumo de Nacioj je la sama tago.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.worldcat.org/oclc/1113890667|titolo=An Overview of Historical and Socio-Economic Evolution in the Americas|familia nomo=Ciferri|persona nomo=Alberto|dato=2019|loko=Newcastle-upon-Tyne|eldoninto=Cambridge Scholars Publisher|ISBN=978-1-5275-3821-4|OCLC=1113890667|paĝoj=313}}</ref> === Post sendependiĝo === Post sendependiĝo, Bahamoj aliĝis al la [[Internacia Monunua Fonduso]] kaj la [[Monda Banko]] je la 22-a de aŭgusto 1973,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://search.proquest.com/docview/148399257/|titolo=Bahamas Joins IMF, World Bank|dato=23 aŭgusto 1973|verkaĵo=The Washington Post|paĝo=C2}}</ref> kaj poste al la [[Unuiĝintaj Nacioj]] je la 18-a de septembro 1973.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://search.proquest.com/docview/119811597/|titolo=2 Germanys Join U.N. as Assembly Opens 28th Year|familia nomo=Alden|persona nomo=Robert|dato=19 septembro 1973|verkaĵo=The New York Times|paĝo=1}}</ref> Politike, la unuajn dudek jarojn dominis la PLP de Pindling, kiu venkis en serio de balotoj. Asertoj de koruptado, ligoj kun drogkrimaj organizaĵoj, kaj financa malfarado en la registaro de Bahamoj ne malpliigis la popularecon de Pindling. Dumtempe, la ekonomio spertis kreskegon pro turismo kaj Politically, the first two decades were dominated by Pindling's PLP, who went on to win a string of electoral victories. Allegations of corruption, links with drug cartels and financial malfeasance within the Bahamian government failed to dent Pindling's popularity. Meanwhile, the economy underwent a dramatic growth period fuelled by the twin pillars of tourism and eksterlanda financo. La ekonomio allogis multajn enmigrantojn, precipe de Haitio.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> En 1992, Pindling malvenkis, kaj anstataŭigis ŝlin Hubert Ingraham de la FNM,<ref name="DN2"/> kiu denove venkis en 1997. Perry Christie de la PLP venkis en 2002,<ref name="DN2"/> Ingraham revenkis en 2007, Christie denove en 2012, kaj en 2017, Hubert Minnis de la FNM fariĝis la kvara ĉefministro.<ref name="Britannica, Bahamas2" /> == Geografio == [[Dosiero:Bahamas, The-CIA WFB Map.png|eta|Mapo de Bahamoj|maldekstra]] Bahamoj havas pli ol {{nombro|700}} insulojn kaj insuletojn, kaj {{nombro|2400}} rifinsulojn, disigitaj trans distanco de 800 kilometroj, kaj kun entuta tera areo de {{nombro|10010}} kvadrataj kilometroj.<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Ili konsistigas la plejparton de la [[Lukaja Arkipelago|Lukaja Insularo]]; la resto estas la [[Brita Transmara Teritorio|brita transmara teritorio]] de [[Turkoj kaj Kajkoj]], Sablejo Mouchoir, Sablejo Silver, kaj Sablejo Navidad.<ref name="Carew22">{{Cite book|last1=Carew|first1=James|last2=Mylroie|first2=John|editor1-last=Vacher|editor1-first=H.L.|editor2-last=Quinn|editor2-first=T.|title=Geology of Bahamas, in Geology and Hydrology of Carbonate Islands, Developments in Sedimentology 54|url=https://archive.org/details/geologyhydrogeol00vach_559|url-access=limited|date=1997|publisher=Elsevier Science B.V.|location=Amsterdam|isbn=9780444516442|pages=[https://archive.org/details/geologyhydrogeol00vach_559/page/n109 91]–139}}</ref> Nur pli malpli dudek el ĉi tiuj insuloj estas konstante loĝataj. La plej proksima insulo al Usono, Suda Bimini, estas nur {{nombro|83}} km oriente de [[Miamo]] ĉe la sudorienta marbordo de [[Florido]]. La plej suda insulo, Granda Inagua, situas {{nombro|89}} km nordoriente de Punta Azules, ĉe la orienta flanko de [[Kubo]]. La plej granda insulo en Bahamoj estas [[Andros (Bahamoj)|Andros]] okcidente. La insulo [[Nova Providenco]], oriente de Andros, estas la loko de la ĉefurbo, Nassaŭo, kaj nombras du trionojn de la tuta loĝantaro. Aliaj ĉefaj insuloj estas [[Granda Bahamo]] norde, [[Eleuthera]] oriente kaj Inagua sude. La insuloj ĉiuj estas malaltaj kaj plataj, kun krestoj kutime altaj je ne pli ol 15-20 metroj. La plej alta loko en la lando estas Monto Alvernia (antaŭe Monteto Como) sur Cat Island (Insulo Kato) je 64 metroj.<ref name="CIA World Factbook – The Bahamas22">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/|titolo=CIA World Factbook – The Bahamas|alirdato=21-a de julio 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210126031906/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/|arkivdato=2021-01-26}}</ref> La lando enhavas tri terajn ekologiajn regionojn: bahamaj sekaj arbaroj, [[bahamaj pinaroj]], kaj bahamaj mangrovoj.<ref name="DinersteinOlson20172">{{Cite journal|last1=Dinerstein|first35=José C.|first40=Jonathan|last40=Timberlake|first39=Shahina A.|last39=Ghazanfar|first38=Annette|last38=Patzelt|first37=Anthony G.|last37=Miller|first36=Othman A.|last36=Llewellyn|last35=Brito|first41=Heinz|first34=Lilian|last34=Pintea|first33=Nadia|last33=de Souza|first32=Alexandra|last32=Tyukavina|first31=Svetlana|last31=Turubanova|first30=Peter|last30=Potapov|first29=Tanya|last41=Klöser|last42=Shennan-Farpón|first28=David|last49=Saleem|pmc=5451287|pmid=28608869|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pages=534–545|year=2017|issue=6|volume=67|journal=BioScience|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|first49=Muhammad|first48=Khalaf F.|first42=Yara|last48=Al-Shammari|first47=Maianna|last47=Voge|first46=Lars|last46=Graudal|first45=Paulo|last45=van Breugel|first44=Jens-Peter Barnekow|last44=Lillesø|first43=Roeland|last43=Kindt|last29=Birch|last28=Thau|first1=Eric|last8=Palminteri|last13=Ellis|first12=Harvey|last12=Locke|first11=Matt|last11=Hansen|first10=Reed|last10=Noss|first9=Prashant|last9=Hedao|first8=Suzanne|first7=Nathan|last14=Jones|last7=Hahn|first6=Eric|last6=Wikramanayake|first5=Neil D.|last5=Burgess|first4=Carly|last4=Vynne|first3=Anup|last3=Joshi|first2=David|last2=Olson|first13=Erle C|first14=Benjamin|first27=Rebecca|first21=Lori|last27=Moore|first26=Nigel|last26=Sizer|first25=Crystal|last25=Davis|first24=Kierán|last24=Suckling|first23=Don|last23=Weeden|first22=Jonathan E. M.|last22=Baillie|last21=Price|last15=Barber|first20=Wes|last20=Sechrest|first19=Eileen|last19=Crist|first18=Vance|last18=Martin|first17=Cyril|last17=Kormos|first16=Randy|last16=Hayes|first15=Charles Victor|doi-access=free}}</ref> === Klimato === [[Dosiero:Koppen-Geiger Map BHS present.svg|eta|Mapo de Bahamoj laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]]]] Laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]], la klimato de Bahamoj estas plejparte [[Savanoklimato|tropika savanoklimato]], kun varmega pluva sezono kaj varmeta seka sezono. La malalta latitudo, varmeta tropika [[Golfa Marfluo]], kaj malalta [[alteco]] donas al la lando varmetan kaj senvintran klimaton.<ref>{{Cite journal|last1=Rabb|first1=George B. (George Bernard)|last2=Hayden|first2=Ellis B.|last3=Expedition (1952-1953)|first3=Van Voast-American Museum of Natural History Bahama Islands|date=1957|title=The Van Voast-American Museum of Natural History Bahama Islands Expedition: record of the expedition and general features of the islands. American Museum novitates; no. 1836|url=http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/4700|url-status=dead|language=en-US|hdl=2246/4700|archive-url=https://web.archive.org/web/20180427061456/http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/4700|archive-date=April 27, 2018}}</ref> Kiel en aliaj [[Tropika klimato|tropikaj klimatoj]], laŭsezona pluvokvanto sekvas la sunon, kaj somero estas la plej pluva sezono. En la plejparto de la bahamaj insuloj, la diferenco inter la plej varma kaj plej malvarmaj monatoj estas nur {{GdC|7}}. Unu fojon en kelkaj jardekoj temperaturoj falas sub {{GdC|10}} dum kelka horoj. Tamen, neniam en sciata historio ekzistis froston en Bahamoj.<ref>{{Cite web|title=40th Anniversary of Snow in South Florida|url=https://www.weather.gov/media/mfl/news/SnowArticleSouthFlorida40th.pdf|website=www.weather.gov|access-date=13-a de decembro 2018}}</ref> Bahamoj estas ofte sunbrilaj kaj sekaj dum longa tempo. La lando averaĝe havas pli ol 3,000 horoj aŭ 340 tagoj de sunbrilo ĉiujare. Multe el la natura vegetaĵaro estas tropika vepro, kaj la plejzaĝo ofte havas kaktojn kaj sukulentajn plantojn.<ref>{{Cite web|title=Bahamas|website=Caribbean Islands|url=http://www.caribbeanislands.org/the-bahamas/|access-date=4 decembro 2015|date=4 decembro 2015}}</ref> [[Dosiero:190905-H-DO456-045.jpg|dekstra|eta|Detruitaj domoj en Bahamoj post Uragano Dorian en septembro 2019]] Tropikaj ŝtormoj kaj [[uragano]]j foje trafas Bahamojn. En 1992, [[Uragano Andrew]] pasis la nordajn partojn de la insularo, kaj Uragano Floyd pasis proksime al la orientaj partoj de la insuloj en 1999. Uragano Dorian de 2019 pasis super la insularo je detrua forto de [[Skalo de Saffir-Simpson|kategorio 5]], la plej forta [[tropika ciklono]] oficiale en la insuloj Grand Bahama kaj Abaco.<ref name=DorianBahamas>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.nhc.noaa.gov/archive/2019/al05/al052019.public.033.shtml?|titolo=Hurricane Dorian Advisory Number 33|dato=2019|eldoninto=NHC}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Averaĝaj maraj temperaturoj en Nassaŭo, Bahamoj !Jan !Feb !Mar !Apr !Maj !Jun !Jul !Aŭg !Sep !Okt !Nov !Dec |- |{{GdC|23}} |{{GdC|24}} |{{GdC|24}} |{{GdC|26}} |{{GdC|27}} |{{GdC|28}} |{{GdC|28}} |{{GdC|28}} |{{GdC|28}} |{{GdC|27}} |{{GdC|26}} |{{GdC|24}} |} === Geologio === [[Dosiero:Blue Lagoon.JPG|maldekstra|eta|Insulo Blue Lagoon (Blua Laguno)]] La Platformo Bahamoj, kiu inkluzivas Bahamojn, sudan Floridon, nordan Kubon, Turkojn kaj Kajkojn, kaj Altebenaĵon Blake, kreiĝis proksimume antaŭ 150 miliono da jaroj, ne longe post la kreiĝo de la norda [[Atlantiko]]. La [[kalkoŝtono]]j, dikaj je {{nombro|6.4}} km, kiuj estas ĉie en Bahamoj, kreiĝis en la [[Kretaceo]]. Ĉi tiuj kalkoŝtonoj estis metitaj en malprofundaj maroj, kiujn oni supozas streĉita kaj maldikiĝinta parto de la [[nordamerika plato]]. [[Sedimento]]j kreiĝis je la sama rapideco kiel la plato malsupre malsupreniris pro la plia pezo. Tiel, la tuta areo estis granda mara ebenaĵo kun kelkaj insuloj. Post tio, proksimume antaŭ {{nombro|80}} miliono da jaroj, la [[golfa marfluo]] inundis la areon, kaj tial la Altebenaĵo Blake subakviĝis, Bahamoj apartiĝis disde Kubo kaj Florido, sudorientaj Bahamoj apartiĝis al aparataj sablejoj, kaj la kreiĝo de sablejo Cay Sal kaj sablejoj Granda kaj Malgranda Bahamoj. Sedimento de la "karbonata fabrikejo" de ĉiu sablejo, aŭ [[atolo]], daŭras hodiaŭ je rapideco de proksimume {{nombro|20}} mm ĉiun jarmilon. Koralaj rifoj estas la "retenaj muroj" de ĉi tiuj atoloj.<ref name="Sealey">{{Cite book|last1=Sealey|first1=Neil|title=Bahamian Landscapes; An Introduction to the Geology and Physical Geography of The Bahamas|date=2006|publisher=Macmillan Education|location=Oxford|isbn=9781405064064|pages=1–24}}</ref> Kiam la mara nivelo malsupreniris, tio kaŭzis la formiĝon de [[duno]]j el oolitoj blovitaj de la vento. Koincidantaj dunoj formas oolitajn krestojn, kiuj rapide ŝtoniĝas pro pluvakvo. La Plejparto de insuloj havas kreskojn, kiuj varias inter 30 ĝis 45 metroj, kvankam Cat Island (Insulo Kato) havas kreston je alteco de 20 metroj. La tero inter krestoj faciligas la formiĝadon de lagoj kaj marĉoj.<ref name="Sealey" />{{Rp|41–59,61–64}} == Registaro kaj politiko == [[Dosiero:BahamianParliamentPanorama.jpg|eta|Parlamento de Bahamoj]] Bahamoj estas [[Parlamento|parlamenta]] [[konstitucia monarkio]], kun la reĝo de Bahamoj (ekde [[2022]] [[Karlo la 3-a]]) kiel ŝtatestro, loke reprezentata de [[ĝenerala guberniestro]].<ref name="CIA World Factbook – The Bahamas">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/|titolo=CIA World Factbook – The Bahamas|alirdato=21 julio 2019|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210126031906/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/|arkivdato=2021-01-26}}</ref> Politikaj kaj juraj tradicioj proksime sekvas tiujn de Britio kaj la [[Westminster-sistemo]].<ref name=":0" /> Bahamoj estas membro de la [[Komunumo de Nacioj]] kaj kunhavas sian ŝtatestron kun alia [[Komunuma reĝlando|reĝlandoj de la komunumo]].<ref>{{Cite web|last=Hydrant (http://www.hydrant.co.uk)|first=Site designed and built by|date=2013-08-15|title=Bahamas, The|url=https://thecommonwealth.org/our-member-countries/bahamas|access-date=2021-01-25|website=The Commonwealth|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hunter|first=Josh|date=27 septembro 2012|title=A more modern crown: changing the rules of succession in the Commonwealth Realms|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03050718.2012.694997?scroll=top&needAccess=true|journal=Commonwealth Law Bulletin|volume=38|issue=3|pages=423–466|doi=10.1080/03050718.2012.694997|s2cid=144518578|via=Taylor & Francis Online}}</ref> La [[ĉefministro]] estas la [[registarestro]] kaj estas la [[estro de la partio]] kun la plej multaj membroj en la Domo de Asembleo.<ref name=":0" /><ref name="CIA World Factbook – The Bahamas" /> La ĉefministro elektas la ministraron kun [[plenuma povo]] el siaj subtenanoj en la Domo de Asembleo. La aktuala ĝenerala guberniestro estas Cornelius A. Smith, kaj la aktuala ĉefministro estas Hubert Minnis.<ref name="CIA World Factbook – The Bahamas" /> Dudoma parlamento havas [[Leĝdona povo|leĝodonan povon]]. La Domo de Asembleo (la malalta domo) havas 38 membrojn el unu-membraj distriktoj, kaj la [[Senato]] havas 16 membrojn, kiujn la ĝenerala guberniestro elektas, inkluzive 9 laŭ la konsilo de la ĉefministro, 4 laŭ la konsilo de la [[Gvidanto de opozicio|estro de la lojalaj opozicio]], kaj 3 laŭ la konsilo de la ĉefministro post kontrolo kun la [[opoziciestro|estro de la opozicio]]. Kiel en la Westminster-sistemo, la ĉefministro povas ĉesigi la parlamenton kaj komenci [[Ĝenerala balotado|ĝeneralan balotadon]] kiam ajn dum kvin jaroj.<ref>{{Cite web|title=Bahamas 1973 (rev. 2002)|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Bahamas_2002?lang=en|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20150317182651/https://www.constituteproject.org/constitution/Bahamas_2002?lang=en|archive-date=17 marto 2015|access-date=17 marto 2015|website=Constitute}} {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20150317182651/https://www.constituteproject.org/constitution/Bahamas_2002?lang=en |date=2015-03-17 }}</ref> Konstituciaj sekurigoj inkluzivas [[Parollibereco|liberecon de parolado]], [[Gazetarlibereco|gazetaro]], [[Religia libereco|religio]], movado, kaj [[Libero de asociiĝo|asociiĝo]]. La juĝaro de Bahamoj estas sendependa de la plenuma kaj leĝfara partoj de la registaro. Juro baziĝas je angla juro.<ref name="CIA World Factbook – The Bahamas" /> La [[Ĝenerala guberniestro de la Bahamoj|Guberniestro ĝenerala]] (''Governor General'') estas la reprezentanto en la Bahamoj de la krono de la Unuiĝinta Reĝlando, la ŝtatestro de la Bahamoj. === Politika kulturo === [[Dosiero:President Trump and First Lady Melania Trump Meets with Caribbean Leaders (46721290424).jpg|eta|Bahama ĉefministro Hubert Minnis kun usona prezidanto Donald Trump la 22-an de marto 2019]] Bahamoj havas [[Dupartia sistemo|dupartian sistemon]], kiun dominas la centra-maldekstra Progresema Liberala Partio kaj la centra-dekstra Libera Nacia Movado. Kelkaj aliaj politikaj partioj ne sukcesis elektiĝi al la parlamento, inkluzive la Bahama Demokrata Movado, la Koalicio por Demokrata Reformo, la Bahama Naciista Partio, kaj la Demokrata Nacia Alianco.<ref name=":1">{{Cite web|title=Political Parties in the Bahamas|url=http://caribbeanelections.com/knowledge/parties/bs_parties/default.asp|website=Caribbean Elections|access-date=4 februaro 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210427192739/http://caribbeanelections.com/knowledge/parties/bs_parties/default.asp|archivedate=2021-04-27}}</ref> === Fremdaj rilatoj === Bahamoj havas fortajn rilatojn kun Usono kaj Britio, kaj asocias proksime kun aliaj landoj de la [[Karibia Komunumo|karibia komunumo]] (CARICOM).<ref>{{Cite web|title=Member States and Associate Members|url=https://caricom.org/member-states-and-associate-members/|website=CARICOM|access-date=4 februaro 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208170714/https://caricom.org/member-states-and-associate-members/|archivedate=2021-02-08}}</ref> Bahamoj apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de landoj el [[Afriko]], [[Karibio]], kaj la [[Pacifiko]]. === Armeo === [[Dosiero:Hmbsnassau.jpg|eta|La ŝipo HMBS Nassau P-61|maldekstra]] La bahama mararmeo estas la Royal Bahamas Defence Force (RBDF),<ref name=":1" /> Reĝa Defenda Forto de Bahamoj, kiu inkluzivas teran grupon nomatan Komanda Eskadro, kaj aerarmean fakon. Laŭ la Leĝo de Defendo, la RBDF estas devigita, en la nomo de la reĝino, defendi Bahamojn, protekti ĝian teritorion, kontroli ĝiajn akvojn, doni helpon en tempoj de katastrofo, daŭrigi ordon kune kun policagentejoj, kaj fari tion, kion la Nacia Sekureca Konsilio determinas.<ref>Leĝo de Defendo, ''Defence Act'', paĝoj 211-214, dato 1980</ref> La RBDF ankaŭ estas membro de la regiona sekureca laborgrupo de la karibia komunumo (CARICOM).<ref name=":1" /> La RBDF ekekzistis la 31-an de marto 1980. Ĝiaj devoj inkluzivas defendi Bahamojn, eviti komercon de drogoj, kontraŭleĝan enmigradon kaj ŝtelĉasadon, kaj doni helpon al maristoj. La RBDF havas ŝiparon de 26 marbordaj kaj kontrolveturiloj, 3 aviadilojn, kaj pli ol 1100 homojn, inkluzive 65 oficistojn kaj 74 virinojn.<ref>{{Cite web|title=Our Mandat|url=https://rbdf.gov.bs/our-mandate/|website=rbdf.gov.bs|access-date=la 4-an de februaro 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217002006/https://rbdf.gov.bs/our-mandate/|archivedate=2021-02-17}}</ref> === Distriktoj === La distriktoj de Bahamoj estas sistemo de loka registaro ĉie krom Nova Providenco (kiu tenas 70% de la landa loĝantaro), kies aferojn la centra registaro traktas rekte. En 1996, la bahama parlamento aprobis la "Leĝon pri Lika Registaro" por faciligi la establon de familiaj insulaj administrantoj, lokaj registaraj distriktoj, lokaj distriktaj konsilantoj, kaj lokaj urbetaj komitatoj por la variaj insulaj komunumoj. La ĝenerala celo de la leĝo estas permesi al la elektitaj estroj regi kaj superrigardi la aferojn de siaj distriktoj sen enmiksiĝo de la centra registaro. Entute ekzistas 32 distriktoj, kun balotoj ĉiun kvinan jaron. Ekzistas 100 konsilantoj kaj 281 urbetaj komitatanoj elektitaj por reprezenti la variajn distriktojn.<ref>[http://www.bahamas.gov.bs/bahamasweb2/home.nsf/vContentW/A5FB7665F3E4341306256F0000763055 Family Island District Councillors & Town Committee Members].</ref> Ĉiuj konsilanto aŭ urbeta komitatano respondecas pri la ĝusta uzo de publikaj monoj por la daŭrigo kaj disvolvigo de la loĝantoj.[[Dosiero:Districts of the Bahamas (Labeled).png|eta|Distriktoj de Bahamoj|374x374ra]]Krom Nova Providenco, la distriktoj estas:<ref>{{Cite web|title=Bahama Island Information|url=http://www.bahamaislands.com/information/|website=www.bahamaislands.com|access-date=4 februaro 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210427050209/http://www.bahamaislands.com/information/|archivedate=2021-04-27}}</ref> # Acklins # Berry Islands (Insuloj Bero) # Bimini # Black Point, Exuma (Nigra Punkto, Exuma) # Cat Island (Insulo Kato) # Central Abaco (Centra Abaco) # Central Andros (Centra Andros) # Central Eleuthera (Centra [[Eleuthera]]) # urbo [[Freeport]], [[Granda Bahamo]] # Crooked Island (Malrekta Insulo) # East Grand Bahama (Orienta [[Granda Bahamo]]) # Exuma # Grand Cay, Abaco (Granda Rifinsulo, Aboco) # Harbour Island, Eleuthera (Havena Insulo, Eleuthera) # Hope Town, Abaco (Urbeto Espero, Abaco) # Inagua # Long Island (Longa Insulo) # Mangrove Cay, Andros (Rifinsulo Mongrovo, Andros) # Mayaguana # Moore's Island, Abaco (Insulo de Moore, Abaco) # North Abaco (Norda Aboco) # North Andros (Norda Andros) # North Eleuthera (Norda Eleuthera) # Ragged Island (Ĉifona Insulo) # Rum Cay (Rifinsulo Rumo) # San Salvador (San-Salvadoro) # South Abaco (Suda Abaco) # South Andros (Suda Andros) # South Eleuthera (Suda Eleuthera) # Spanish Wells, Eleuthera (Hispanaj Putoj, Eleutera) # West Grand Bahama (Okcidenta [[Granda Bahamo]]) [[Dosiero:Flago-de-Bahamoj.svg|eta|Flago de Bahamoj]] === Landa flago === {{Ĉefartikolo|Flago de Bahamoj}}La '''[[Nacia flago|ŝtata flago]] de Bahamoj''' havas nigran triangulon direktitan dekstren, kaj tri egalajn horizontalaj striojn de marbluo, oro, kaj marbluo. La flago estis adoptita la [[10-an de julio]] [[1973]], la tago de sendependiĝo de la lando.[[Dosiero:Coat of arms of the Bahamas.svg|eta|Blazono de Bahamoj|220x220ra|maldekstra]] === Blazono === La [[blazono]] de Bahamoj enhavas [[ŝildo]]n kun la naciaj simboloj. La naciaj bestoj de Bahamoj, [[flamengo]] kaj fiŝo (angle: marlin), subtenas la du flankojn de la ŝildo. La flamengo staras sur tero, kaj la fiŝo sur maro, kio indikas la geografion de la insuloj. Super la ŝildo estas [[konko]], kiu reprezentas la diversan maran vivaĵaron de la insularo. Sub la konko estas [[kasko]]. Sub tio estas la ŝildo, kiu montras [[ŝipo]]n velantan sub la suno, kiu reprezentas la ''[[Santa María (ŝipo)|Santa María]]'' de [[Kristoforo Kolumbo]]. Funde sub la ŝildo aperas rubando kun la landa [[devizo]]:<ref>[https://web.archive.org/web/20120426081027/http://www.bahamasschools.com/National%20Coat%20of%20Arms.htm ASJ-Bahamas National Coat of Arms].</ref> ''"Forward, Upward, Onward Together."'' (Antaŭen, Supren, Pluen Kune.) [[Dosiero:Tecoma stans.jpeg|eta|''Tecoma stans'']] === Ŝtata floro === La ŝtata floro de Bahamoj estas ''Tecoma stans'', kiu floras dum la tuta jaro en la insuloj.<ref>{{Cite web|title=The Yellow Elder - National Flower of The Bahamas - Government - Details|url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/about%20the%20bahamas/national%20symbols/the%20yellow%20elder%20-%20national%20flower%20of%20the%20bahamas/!ut/p/b1/vZLJcqMwFEW_JR9AEFhgWGJmIwZjMW4oJg_YGIzD-PWddPUi3VWd9KITvZWqjt59OhIZkyEZ39LhfExfzs0tvb7tYzZZAdUUBMiZKgNYoHsOEpy1RtsU8wpEHwAQfHY-IEPsMUhqzKOCRkNlctlCWRpHxElNbOHE68Iynl4gQaGsMGBdc7UOooltq3DQz6dLoz1a8VpXqN53vRA8MpHTt0Pr-zt4qUzNzRNzOAJFHF39Gs07zQtHZFObi0ckR5fm26WQstWmujkUeukqRQ8fpVyGgViZKVZZ-8Qj-2zIapyqTGqx2TRI9LndSi0jhYJB77ljnBYzAlXy0O5Msrrsnp5-OQF_WcI_OIk_RAz6E-BN-0_ggxmiV2D9rgP2AdApILh7agc4iyIxGQKY7Ku51ZfL4laLa2K5RZa0tajO102vcy2sIKvYWJbMGxT2TSy5W7MSRyxPtvVycArf9TaCMKzhLfsz0KYx_xooUqzhMWAP4FcHqozNvTpaY0dgaKDa1HcHrr5VqerY4Mtv-Nungbv__4ZbMj5n9fOY18_gmeNZillzkOdYACG3Jv2rR0z4Yk6SM_toc81iOuuWYymjx4lZIC_nvd7kcU8Mc-6dxDaKHMQcpO5wjMrwrtwPHbL6SlNM3eXCucgKsy36MKDnoCvPTc_6ndJfjE2gcNMqV9BEBVkWIp5lLTXvrK2imjU_3_yeCCc4bbq6IXxBrran6XC-N_vdfWbDhz0OKxyJRa1GMWyDyGauPcBhND8qOh2tJJWEO-_W9wW3QT1rVincy2v0cHLoTy6cVR_nUiIeOyKmpDEZE4MiDtgGsBGDyxNpaU1dkm3tDYh1tSV8V6Xw9APLM3ZW/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|access-date=2020-10-30|website=www.bahamas.gov.bs}}</ref> == Ekonomio == Laŭ pokapa [[malneta enlanda produkto]], Bahamoj estas unu el la plej riĉaj landoj de la Amerikoj.<ref>[http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD GDP (current US$) | Data | Table].</ref> Ĝia valuto estas fiksita, ke unu bahama dolaro egalas unu usonan dolaron.<ref name="ReferenceA3">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html?countryName=Bahamas,%20The&countryCode=bf&regionCode=cam&rank=49#bf Country Comparison :: GDP – per capita (PPP)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150423044540/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html?countryName=Bahamas,%20The&countryCode=bf&regionCode=cam&rank=49#bf |date=2015-04-23 }}.</ref> '''Turismo''' Bahamoj dependas je turismo por generi la plejparton de sia ekonomia agado. La turisma industrio estas proksimume 50% de la bahama malneta enlanda produkto, kaj donas laboron al proksimume duono de la laborantoj de la lando.<ref name="ReferenceA3" /><ref>[http://www.nationsencyclopedia.com/Americas/The-Bahamas-ECONOMY.html "The Bahamas – Economy"], ''Encyclopedia of the Nations'', Alirita la 21an de marto 2010.</ref> Bahamoj allogis 5.8 miliono da vizitantoj en 2012, pli ol 70% de kiuj sur krozoŝipoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=LVdxDwAAQBAJ&q=bahamas+2012+tourist+70%25+cruise&pg=PA51|titolo=Travel and Tourism in the Caribbean: Challenges and Opportunities for Small Island Developing States|familia nomo=Spencer|persona nomo=Andrew|dato=14 julio 2018|eldoninto=Springer|ISBN=978-3-319-69581-5|lingvo=en}}</ref> '''Financiaj servoj''' Post turismo, la sekva plej grava ekonomia agado estas bankoj kaj eksterlandaj insternaciaj financaj servoj, pli malpli 15% de la malneta enlanda produkto.<ref name="ReferenceA3" /> En la Panamaj Dokumentoj, malkaŝiĝis, ke Bahamoj estas la loko kun la plej multaj eksterlandaj firmaoj en la mondo.<ref name="ICIJbahamas">{{Cite web|title=Panama Papers|url=https://offshoreleaks.icij.org/|website=The International Consortium of Investigative Journalists}}</ref> Impostoj estas tre malaltaj. La registaro enspezas per importa imposto, [[aldonvalora imposto]], licencaj kotizoj, kaj stampimposto, sed ne ekzistas enspezimposto, firmaoimposto, kapitalimposto, aŭ posedimposto. Salajraj impostoj financas asekuron je 3.9% pagata de la dungito kaj 5.9% pagata de la dunginto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nib-bahamas.com/_m1722/Brochures/default.aspx|titolo=Contributions Table|alirdato=22 decembro 2011|dato=11 majo 2010|eldoninto=The National Insurance Board of The Commonwealth of The Bahamas|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120115114955/http://www.nib-bahamas.com/_m1722/Brochures/default.aspx|arkivdato=2012-01-15}}</ref> En 2010, impostaj enspezoj estas 17.2% de malneta enlanda produkto.<ref name="cia.gov4">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/ Bahamas, The] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210126031906/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/ |date=2021-01-26 }}. CIA World Factbook.</ref> === Agrikulturo kaj fabrikado === [[Agrikulturo]] kaj [[Muntado|fabrikado]] estas la tria plej grada parto de la bahama ekonomio, kun 5–7% de la tuta malneta enlanda produkto.<ref name="ReferenceA3" /> Oni taksas, ke 80% de la bahamaj manĝaĵoj estas importataj. Gravaj kultivaĵoj inkluzivas [[cepo]]jn, [[gombo]]jn, [[tomato]]jn, [[Oranĝo (frukto)|oranĝojn]], [[pomelo]]jn, [[kukumo]]jn, [[sukerkano]]jn, [[citrono]]jn, kaj [[batato]]jn.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=wGA4o-UhAfgC&q=An+estimated+80%25+of+the+Bahamian+food+supply+is+imported.&pg=PA657|titolo=Europa World Year|familia nomo=Group|persona nomo=Taylor & Francis|dato=2004|eldoninto=Taylor & Francis|ISBN=978-1-85743-254-1|lingvo=en}}</ref> == Loĝantaro == [[Dosiero:Bahamas population.svg|eta|Loĝantaro de Bahamoj laŭ dato, en miloj da homoj, laŭ la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] de la Unuiĝintaj Nacioj]] Laŭ [[UN|Unuiĝintaj Nacioj]], la loĝantaro nombras je 406 000 loĝantoj en 2019 kaj stabiliĝus ĉirkaŭ 500 000 loĝantojn ĉirkaŭ 2050<ref>(anglalingve) [http://population.city/bahamas/#1 Bahama loĝantaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210411150440/http://population.city/bahamas/#1 |date=2021-04-11 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fpopulation.city%2Fbahamas%2F%231 arkivo]) ĉe ''population.city'' (konsultita la 14-an de septembro 2019)</ref><ref>(anglalingve) [https://worldpopulationreview.com/countries/bahamas-population Bahama loĝantaro] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fworldpopulationreview.com%2Fcountries%2Fbahamas-population%2F arkivo] ĉe ''worldpopulationreview.com'' (konsultita la 5-an de septembro 2019)</ref>. En 2010, el la loĝantoj, 25.9% havas malpli ol 14 jaroj, 67.2% 15-64 jarojn, kaj 6.9% pli ol 65 jaroj, ĝi kreskas je 0.925% ĉiujare.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html#top Country Comparison "Total fertility rate"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html#top |date=2009-10-28 }}, [[CIA World Factbook]].</ref> Naskiĝoj kaj mortoj ĉiujare estas 1.781% kaj 0.935% de la loĝantaro. Ĉiujare 0.213% de la loĝantaro elmigras. Naskoj spertas 23.21 mortojn el 1000 vivantaj beboj. Loĝantoj havas atendatan vivlongon je naskiĝo de 69.87 jaroj: 73.49 jaroj por virinoj, 66.32 jaroj por viroj. Averaĝe ĉiu virino naskas 2.0 infanojn (2010).<ref name="cia.gov4"/> La plej loĝataj insuloj estas [[Nova Providenco]], kie situas Nasaŭo, la ĉefurbo kaj plej granda urbo,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/The%20Islands/NEW%20PROVIDENCE/!ut/p/b1/vZTJcqMwFEW_JR-QIGaxFIMx8yTGjQsbQ8Bm8ATGX9-ke5PuqiSbTqSVqo7effdK9YiMSIisy8e6yq913-XHt3PGbWigWggx0FJZwAEtdE3k8mvKIVkiJhKcUne51yZV88vBuzbhNK-ukiWp1VZUDUe8lw8PNTGlR7pQ1pcbHgvhFt6cq4GvTTYWvt5Xrh3wMZXbB5iu-tJkbdvE-0zvt8JmL9hnuBPO2RG45d1PW2DKkL0lM5IcGFlhtA435LCbTaO-aSN7fT0q2i1vgrMQnjy_Qfk9ULvW2hWpeDLlOCu0Tpl9bXKO7n6HrutL1zEoL3Xv4j09LYbTxTD4YCHwVR5_7n8EMODrPLNPkbcKv4HPWvy0gkER6QLw7wAcAaCRAPkB6QFokwQmEsBsgmYetMfh4TdgvluyQtlbBMA2BDg8hzZe2VYRkIGsmySOTItPpwA7d2ymICiwW0R-KCL5BLvI_VfQobCwCEokZ4QsCADz3YIq68AlAh67iKWA6pA_LUj_aKSq64Bvd_jXp2G8__-GOpHV2_Zl2rUv4AUKHMnykBEgBxgG8kTUpBwrX7RJUfyNnpLm5cQPXlVpdXjRqnwlthBrh-ShJ1UDXS_NRURHo90WTK-iajZnD6aLn8szT52wDZmpbNzcv2TCTqIb0zcDOhxVlSr0uDcbiWKUalyv8k470XSp3lgszgd_q2-d4cZlbTIIrtkOdL-fWdVYSdVGEToQ29cDeYz31EOIc7JlqHMWdWLJ5sLZsBOr9m1-Ml5x1w5FUTCyWtVrmVqGFaZ4RYaSJjMKku96Lo3wWROhXCeHahlR9rpv98TQjobJ-etH8m7v0dMvgIXGSg!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|titolo=NEW PROVIDENCE|alirdato=15 majo 2015|eldoninto=Government of the Bahamas}}</ref> kaj Granda Bahamo, hejmo de la dua plej granda urbo, Freeport.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/The%20Islands/GRAND%20BAHAMA/!ut/p/b1/vZTLjpswFIafZR6ggwFjnKUJCcPN3BNggyBkuAVIQgYYnr5U6mJaqdNNp7bO4ki_zqf_95GZmAmZuEvHqkgfVd-llx99jBIeKCYhEJuKABBQA9sgtvjCWazAHJnQj7hZ7tVJUd3XMjrOeqAasTelwNnTmgyDcD8_9grNottoZzjcowyOOe5K4iTbsr70vJ7H-WY-swNU4sBKfV95PTQBSoUjEEueGiZIMHqI5dkT091WJq_fMjEB8l1dvG4sy2Zx8by8WXDTmL1g6D6iub-bvA1rnG-3vpDIRSOS0itHjW086pq3q-pfThcjk8o8gRIMsbOQp6fVbLSaBX84BPw9i_hTCQQ_BZ8golUgfpjgHwBQWUBcj3UApizjMyGAiVe_X9VldV6DWfN8k6dLNIOAtcygC2jQggfdsoPscKAB3LBIlPq7d-o7C80zOz-4gURkawaN9zvQ4vzNCtyySA8E4AH41UBFsPCakejbROCAYrH_G8j_10gV2wJf7vCXpYHOv39DjYmrrH2eTu0zeMYbxAoihhuMAIRYZA51hAR5UKfdzk20iDWONAfS4JSnoFKnmyu12FebcNHCosa2F1-LturjNuav8qmAqa5N_TzP97e3VkwPXZ6dzRGBuQoVJ3EonNatrIZ-bsfRk9vtUOc2GTqY3Ctk9JEIOf6I9i4XI05_hEkT26PNqaPOow5SK-3BUU3R49EAORDuu6QatksbVTZHRjHj9OYmpWz1Ul6wJruxKByuCBI3i9R31bpoiINngeC1ChsXj_GlHmepLQmUzSeGvvTtmbm2o4FczH64fLF-Lt8BcHa2Bg!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|titolo=GRAND BAHAMA|alirdato=15 majo 2015|eldoninto=Government of the Bahamas}}</ref> Nassau havis 256 000 loĝantojn en 2012, kaj Freeport 46 000 loĝantojn. === Rasaj kaj etnaj grupoj === Laŭ la censo de 2010, 90.6% de la loĝantaro identigas sin nigruloj, 4.7% blankuloj, kaj 2.1% miksrasuloj (afrika kaj eŭropa).<ref name="soencouragement.org">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.soencouragement.org/forms/CENSUS2010084903300.pdf|titolo=Censo de Loĝantaro kaj Loĝado en 2010|aŭtoro=La Komunumo de la Bahamoj|dato=aŭgusto 2012|paĝoj=10 kaj 82|citaĵo=“En 1722 kiam la unua oficiala censo de la Bahamoj estis farita, 74% de la populacio estis eŭropaj aŭ indiĝenaj britoj kaj 26% estis afrikaj aŭ miksitaj. Preskaŭ tri jarcentojn poste, kaj laŭ la 99% da respondoj akiritaj de la rasdemando en la Censa demandaro de 2010, 90.6% de la populacio identigis sin kiel afro-bahamaj, proksimume kvin procentoj (4.7%) eŭro-bahamaj kaj du procentoj (2%) de miksraso (afrika kaj eŭropa) kaj (1%) aliaj rasoj kaj (1%) ne deklaritaj.”}}</ref> Antaŭ tri jarcentoj, en 1722 kiam la unua oficiala censo okazis, 75% de la loĝantaro estis eŭropa kaj 26% afrika.<ref name="soencouragement.org" /> La Haitia komunumo de 80 000 homoj en Bahamoj estas ĝenerale afrikdevena. Pro tre multa enmigrado de haitianoj al Bahamoj, la bahama registaro komencis ellandigi kontraŭleĝajn haitiajn enmigrantojn al Haitio je la fino de 2014.<ref>Nick Davis (la 20-an de septembro 2009), [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8257660.stm "Bahamas outlook clouds for Haitians"], [[BBC]].</ref> La blankaj loĝantoj estas plejparte la posteuloj de anglaj puritanoj kaj usonaj lojalistoj, kiuj eskapis la usonan revolucion, alveninite en 1649 kaj 1783 respektive.<ref>"[https://web.archive.org/web/20130725021012/http://www.rootsweb.ancestry.com/~bhswgw/land.htm The Names of Loyalist Settlers and Grants of Land Which They Received from the British Government: 1778–1783]".</ref> Multaj sudaj lojalistoj iris al la insuloj Abaco, kie duono el la loĝantaro estis eŭropdevenaj en 1985.<ref>Christmas, Rachel J. and Christmas, Walter (1984) ''Fielding's Bermuda and the Bahamas 1985''.</ref> Iufoje bahamanoj priskribas anglodevenajn personojn per la termino "Conchy Joe" (Kanĉi Ĝo).<ref name="The Lesser-Known">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-TGSgT2SyH0C|title=The Lesser-Known Varieties of English: An Introduction|editor1=Schreier, Daniel|editor2=Trudgill, Peter|editor3=Schneider, Edgar W.|editor4=Williams, Jeffrey P.|page=162|year=2010|publisher=''[[Cambridge University Press]]''|isbn=9781139487412|access-date=3 februaro 2017}}</ref> Malgranda parto de la eŭropa bahama loĝantaro estas grekaj bahamanoj, kiuj devenas de grekaj laborantoj, kiuj venis por helpi disvolvi la industrion dum la 1900-aj jaroj.<ref>Johnson, Howard (1986), "'Safeguarding our traders': The beginnings of immigration restrictions in the Bahamas, 1925–33", Immigrants and Minorities, 5 (1): 5–27,</ref> Ili estas malpli ol 2% de la loĝantaro sed ankoraŭ tenas sian apartan grekbahaman kulturon.<ref>Johnson 1986</ref><ref>Crain, Edward E. (1994), Historic architecture in the Caribbean Islands, University Press of Florida</ref> === Lingvoj === La oficiala lingvo de Bahamoj estas [[Angla lingvo|la angla]]. Multaj personoj parolas kreolan lingvon de la angla nomatan "la bahama dialekto" (aŭ nur "dialekto"), ău "la bahama".<ref name="Hackert">{{Citaĵo el la reto|url=http://clu.uni.no/icame/ij34/ICE_Age2_3.pdf|titolo=ICE Bahamas: Why and how?|alirdato=3 februaro 2017|redaktinto=Hackert, Stephanie|jaro=2010|eldoninto=University of Augsburg|paĝoj=41–45|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170203163201/http://clu.uni.no/icame/ij34/ICE_Age2_3.pdf|arkivdato=2017-02-03}}</ref> Laurente Gibbs, bahama aŭtoro kaj aktoro, estis la unua persono uzi la nomon "la bahama" en poemo kaj ekde tiam kuraĝigis ĝian uzon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eleutheranews.com/?p=2963|titolo=SWAA students have accomplished Bahamian playwright, actor and poet Laurente Gibbs as Guest Speaker|alirdato=1 februaro 2017|redaktinto=Staff|dato=27 februaro 2013|eldoninto=Eleuthera News|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170203031725/http://eleutheranews.com/?p=2963|arkivdato=2017-02-03}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=I0-7-0WNpxkC|titolo=Preserving Our Heritage: Language Arts, an Integrated Approach, Part 1|alirdato=1 februaro 2017|aŭtoro=Collie, Linda|jaro=2003|eldoninto=Heinemann|ISBN=9780435984809|paĝoj=26–29}}</ref> Haitianoj kaj iliaj posteuloj, kiuj estas 25% de la tuta loĝantaro, parolas [[Haitia kreola lingvo|la haitian kreolan]], kiu estas [[kreola lingvo]] de la franca. Oni nomas ĝin "la kreola"<ref name="cia.gov4"/> por distingi ĝin de la bahama angla.<ref>{{Cite journal|title=Book Review: Urban Bahamian Creole: System and Variation|editor=Osiapem, Iyabo F.|year=2006|journal=Journal of English Linguistics|doi=10.1177/0075424206292990|volume=34|issue=4|pages=362–366|s2cid=144817997}}</ref> === Religioj === Laŭ la [[Pew Research Center]], en 2010, 96% da homoj en Bahamoj estas [[kristanoj]]. [[Protestantoj]] reprezentas 80% de la loĝantaro kaj [[katolikoj]] 14.5%<ref>(anglalingve) [http://www.globalreligiousfutures.org/countries/bahamas/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 Religioj en Bahamoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210411150440/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/bahamas/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 |date=2021-04-11 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.globalreligiousfutures.org%2Fcountries%2Fbahamas%2Freligious_demography%23%2F%3Faffiliations_religion_id%3D0%26affiliations_year%3D2010 arkivo]) ĉe ''www.globalreligiousfutures.org'' (konsultita la 23-an de februaro 2018)</ref>. == Kulturo == [[Dosiero:Junkanoo.jpg|eta|Festo "Junkanoo" (Ĝankanu') en Nasaŭo]] Bahama kulturo estas miksaĵo de kulturo [[Afriko|afrika]] (la plej granda etno), [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] (la eksa kolonia potenco), kaj [[Usono|usona]] (la plej grava proksima lando kaj fonto de la plej multaj turistoj).<ref name="Britannica, Bahamas2"/> Iuj bahamanoj faras afrikdevenan tipon de folklora magio nomatan "obeah", precipe ekster Nova Providenco (la tiel nomataj "familiaj insuloj" aŭ "eksteraj insuloj").<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51625.htm|titolo=International Religious Freedom Report 2005 – Bahamas|alirdato=22-a de julio 2012|eldoninto=United States Department of State}}</ref> Obeah estas kontraŭleĝa en Bahamoj kaj leĝe punebla.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://laws.bahamas.gov.bs/cms/images/LEGISLATION/PRINCIPAL/1873/1873-0015/PenalCode_1.pdf |titolo="Practising Obeah, etc." |alirdato=2021-06-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170421040918/http://laws.bahamas.gov.bs/cms/images/LEGISLATION/PRINCIPAL/1873/1873-0015/PenalCode_1.pdf |arkivdato=2017-04-21 }}</ref> En la malpli disvolvitaj familiaj insuloj (aŭ eksteraj insuloj), folkloraj artoj inkluzivas korbofaradon el palmfrondoj. Tiu ĉi materialo, komune nomata "straw" (pajlo), fariĝas ĉapeloj kaj bolsoj, kiuj estas popularaj por turistoj. Ĝi ankaŭ uziĝas por tiel nomataj "voduopupoj", eĉ se tiaj pupoj rezultas de fremdaj influoj kaj ne historiaj ligoj al la insuloj.<ref>Laennec Hurbon (1995).</ref> Junkanoo (Ĝankanu') estas tradicia afrika-bahama stratparado de muziko, danco, kaj arto, kiu okazas en Nasaŭo (kaj iuj aliaj urbetoj) ĉiun skatolan tagon kaj novjaron. Jankanoo estas uzata ankaŭ por festi aliajn festojn kaj okazaĵojn kiel Liberiĝan Tagon.<ref name="Britannica, Bahamas5">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.britannica.com/place/the-Bahamas|titolo=''"Encyclopedia Britannica – The Bahamas"''|alirdato=la 22-an de julio 2019|lingvo=en}}</ref> Regattoj (boatkonkursoj) estas gravaj sociaj okazaĵoj en multaj urbetaj de la familiaj insuloj. Ili kutime inkluzivas unu aŭ pli da tagoj de velado per malnovstilaj laborboatoj, kaj surtera festado.<ref>{{Cite web|title=Native Boat Regattas in The Bahamas|url=https://www.worldnomads.com/explore/caribbean/the-bahamas/native-boat-regattas-in-the-bahamas|website=World Nomads|language=en|access-date=la 4-an de februaro 2021}}</ref> Bahama kuirarto inkluzivas multajn manĝaĵojn, kiu spegulas karibian, afrikan, kaj eŭropan influojn. Iuj urbetoj havas festojn asociitajn kun la tradicia loka kultivaĵo aŭ manĝaĵo, ekzemple la "Ananasa Festo" de Urbeto Gregory, Eleuthera aŭ la "Kraba Festo" sur Andros. Aliaj tradicioj inkluzivas [[rakontado]]n. Bahamanoj estas kreintaj riĉan literaturon de poezio, mallongaj historioj, kaj teatraĵoj. Komuna temoj en tiuj verkaĵoj estas (1) konscio de ŝanĝo, (2) strebado por altniveleco, (3) serĉo por identeco, (4) sopiro por la malnovaj manieroj, kaj (5) aprezo de beleco. Iuj gravaj aŭtoroj estas Susan Wallace, Percival Miller, Robert Johnson, Raymond Brown, O.M. Smith, William Johnson, Eddie Minnis, and Winston Saunders.<ref>Collinwood, Dean W. and Dodge, Steve (1989) ''Modern Bahamian Society'', Caribbean Books, {{ISBN|0931209013}}.</ref><ref>{{Cite journal|last1=Collinwood|first1=Dean|last2=Phillips|first2=Rick|year=1990|title=The National Literature of the New Bahamas|journal=Weber Studies|language=en|volume=7|issue=1|pages=43–62}}</ref> Bahama kulturo estas riĉa je kredoj, tradicioj, folkloro, kaj legendo. La plej konata folkloro kaj legendo en Bahamoj inkluzivas la estaĵoj nomataj "lusca" (luska) kaj "chickcharney" (ĉikĉarni) en Andros, Bela Molly en Exuma, kaj la Perdita Urbo de [[Atlantido]] en Bimini. {|class="wikitable" border="1" |+ '''Festotagoj''' |- style="background:#efefef;" ! Dato ! Nomo en Esperato ! Loka nomo <small>(angle)</small> |- | [[1a de januaro]] | [[Novjaro]] | New Year's Day |- | Unua vendredo en junio | [[Tago de la Laboro]] | Labour Day |- | [[10a de julio]] | Sendependeca Tago | Independence Day |- | Unua lundo en aŭgusto | Tago de liberiĝo aŭ Kadument | Emancipation or Kadooment Day |- | [[12a de oktobro]] | Tago de malkovro de Ameriko | Discovery Day |- | [[25a de decembro]] | [[Kristnasko]] | Christmas Day |- | [[26a de decembro]] | [[Skatola Tago]] | Boxing Day |} == Eduko == Eduko en Bahamoj estas deviga inter la aĝoj de 5 kaj 18.<ref name="bn">[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1857.htm "Background Note: The Bahamas" (angle: "Fona noto: Bahamoj")]. Agentejo de Okcidentaj Hemisferaj Aferoj, [[Usona ministerio pri eksteraj rilatoj]] (januaro 2008). Tiu artikolo asimilas tradukitan tekston de tiu fonto, kiu estas [[publika havaĵo]].</ref> En 2003, la lerneja ĉeesta procento estis 92%, kaj la legopova procento estis 95.5%.<ref name="bn" /> La registaro direktas 158 el la 210 baznivelaj kaj duagradaj lernejoj en Bahamoj.<ref name="bn" /> La aliaj 55 lernejoj estas privataj. 50 332 studentoj ĉeestas registarajn lernejojn, kaj pli ol 16 000 ĉeestas privatajn lernejojn.<ref name="bn" /> La Universitato de la Bahamoj (UB), establita en Nasaŭo en 1974,<ref name="bn" /> estas la landa sistemo de alta/triagrada eduko, kun bakalaŭraj, majstraj, kaj asociaj diplomoj ĉe tri universitataj parkoj kaj instruaj kaj esploraj centroj tra la insuloj. Ĝi ricevis novan ĉarton je la 10-a de novembro 2016.<ref>{{Cite web|date=2017|title=About Us|url=https://www.ub.edu.bs/about-us/|url-status=live|access-date=26 aprilo 2021|website=University of the Bahamas / Universitato de la Bahamoj}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Britaj transmaraj teritorioj]] * [[Lukaja Arkipelago]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Bahamoj|ReVo=baham}} * [http://www.bahamas.gov.bs oficialaj paĝoj de la Bahama registaro] * [http://www.bahamas.com paĝoj de la Bahama Ministerio pri Turismo] * [http://www.constitution.org/cons/bahamas.htm La Bahama konstitucio] * [http://www.bahamas.co.uk paĝoj de la turisma oficejo de la Bahamoj en Britio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051227054922/http://www.bahamas.co.uk/ |date=2005-12-27 }} {{Tradukita|lingvo=en |artikolo= The Bahamas |revizio=1024532569 }}{{Tradukita|lingvo=es |artikolo= Bahamas |revizio=1024532569 }} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bahamoj| ]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1973]] 07o8ouqstgag5b6ga6j2i5vduwh3psb Ĉelkerno 0 687 9441827 8587266 2026-07-30T13:54:52Z DidCORN 34571 Propono alinomi al Ĉelnukleo 9441827 wikitext text/x-wiki {{Alinomi|Ĉelnukleo|kial=Prefereblas [[NPIV]] pri anatomio kaj fiziologio <ref>Ĉelnukleo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#nukleo_kd]</ref>}} La '''ĉelkerno''' (aŭ [[nukleo]]) estas [[organeto]] en [[eŭkarioto|eŭkariotaj]] [[biologia ĉelo|ĉelo]]. Ĝi havas du ĉefajn funkciojn: * regi [[ĥemio|ĥemiajn]] reakciojn en la [[citoplasmo|ĉelplasmo]] * enteni informon necesan por kiam la ĉelo [[ĉela dividiĝo|dividiĝas]]. La ĉelkerno regas reakciojn per komandi la formiĝon de [[proteino]]j kaj [[enzimo]]j. Ĝi estas ankaŭ la loko kie okazas [[transskribado (biologio)|transskribado]] de [[geno]]j kaj [[splisado]] de m[[RNA]]. == Strukturo == [[Dosiero:nucleus ER.png|eta|maldekstra|300ra|Desegnaĵo de ĉelkerno kaj la [[enĉela reto]].<br /> (1) [[Nuklea tegaĵo]]. (2) [[Ribosomo]]j. (3) [[Nuklea poro|Nuklea-poraj]] kompleksoj. (4) [[Nukleolo]].<br /> (5) [[Kromatino]]. (6) Nukleo. (7) Enĉela reto. (8) [[Nukleoplasmo]].<br /> La tutan strukturon ĉirkaŭas ĉelplasmo. (Desegnaĵo baziĝas sur ER-bildoj.) ]] ''Bildo el la servilo de [[Nupedia]].'' La diametro de la nukleo varias inter 10 kaj 20 mikrometroj. Ĉirkaŭas ĝin duobla [[membrano]] formante la [[nuklea tegaĵo|nuklean tegaĵon]], ĉirkaŭ 30 milimetrojn larĝe. Tiu ĉi tegaĵo selekteme permesas molekulojn eniri kaj eliri la nukleon, kaj apartigas la ĥemiajn reakciojn okazantajn en la citoplasmo de la reakcioj okazantaj en la nukleo. La ekstera membrano havas [[ribosomo]]jn. La interna kaj ekstera membranoj kuniĝas je regulaj lokoj, formante [[nuklea poro|nukleajn porojn]]. Simile al la ĉelplasmo de ĉelo, la nukleo enhavas [[nukleoplasmo]]n -- tre viskoza likvaĵo enhavanta la kromosomojn kaj [[nukleolo]]jn. Kromosomo enhavas informon enkodigitan en [[DNA]] fiksita al proteinoj nomitaj [[histono]]j kaj kiuj estas kutime aranĝitaj en densan reton nomitan [[kromatino]]. Nukleoloj estas granulecaj strukturoj kiuj faras ribonukleatan DNA ([[rDNA]]) kaj kunmetigas ĝin per proteinoj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Portalo Biologio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organetoj]] c9inxx7o8temzw2gunpzaj3anqqswng Henegovio 0 1611 9442398 9298860 2026-07-31T10:57:00Z Sj1mor 12103 /* Distrikto Ath */ 9442398 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Provinco |lando = Belgio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = BE-WHT |mapo1 lokumilo = iso |kodo = BE-WHT |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Henegovio''', {{lang-fr|Hainaut}}, {{lang-nl|Henegouwen}}, {{lang-de|Hennegau}}, estas unu el la 5 [[belgaj provincoj|provincoj]] (la plej okcidenta) de la regiono [[Valonio]] en [[Belgio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|50000}}}} loĝantojn. La historia [[graflando Henegovio]] apartenis al la [[Sankta Romia Imperio]]. == Informoj == * Surfaco: 3787 [[km²]] * Provinca ĉefurbo: [[Mons (Belgio)|Mons]] == Provinco Henegovio: 69 komunumoj == (Sube estas distingo inter '''[[urbo]]''' <small>(grase)</small> kaj [[komunumo]]) [[Dosiero:Municipalities Hainaut Belgium Map - Number.svg|eta|maldekstra|200ra|La 69 municipoj de Henegovio]] === Distrikto Ath === {{Div col | cols = 2 }} * '''[[Ath (Belgio)|Ath]]''' * [[Beloeil]] * [[Bernissart]] * [[Brugelette]] * [[Chièvres]] * [[Ellezelles]] * [[Flobecq]] * [[Frasnes-lez-Anvaing]] {{Div col end}} === Distrikto Charleroi === {{Div col | cols = 3 }} * [[Aiseau-Presles]] * [[Chapelle-lez-Herlaimont]] * '''[[Charleroi]]''' * [[Châtelet]] * [[Courcelles (Belgio)|Courcelles]] * [[Farciennes]] * [[Fleurus]] * [[Fontaine-l'Evêque]] * [[Gerpinnes]] * [[Les Bons Villers]] * [[Manage]] * [[Montigny-le-Tilleul]] * [[Pont-à-Celles]] * [[Seneffe]] {{Div col end}} === Distrikto Mons === {{Div col | cols = 4 }} * [[Boussu]] * [[Colfontaine]] * [[Dour (Belgio)|Dour]] * [[Frameries]] * [[Hensies]] * [[Honnelles]] * [[Jurbise]] * [[Lens (Belgio)|Lens]] * '''[[Mons (Belgio)|Mons]]''' * [[Quaregnon]] * [[Quévy]] * [[Quiévrain]] * [[Saint-Ghislain]] {{Div col end}} === Distrikto Mouscron (Muskrono) === {{Div col | cols = 2 }} * [[Comines-Warneton]] (Komen-Waasten) * '''[[Muskrono]]''' (fr:Mouscron; nl:Moeskroen) {{Div col end}} === Distrikto Soignies === {{Div col | cols = 4 }} * [[Braine-le-Comte]] * [[Ecaussinnes]] * [[Enghien]] * [[La Louvière]] * [[Le Roeulx]] * [[Lessines]] * [[Silly]] * [[Soignies]] {{Div col end}} === Distrikto Thuin === {{Div col | cols = 4 }} * [[Anderlues]] * [[Beaumont (Belgio)|Beaumont]] * '''[[Binche]]''' * [[Chimay (Belgio)|Chimay]] * [[Erquelinnes]] * [[Estinnes]] * [[Froidchapelle]] * [[Ham-sur-Heure-Nalinnes]] * [[Lobbes]] * [[Merbes-le-Château]] * [[Momignies]] * [[Morlanwelz]] * [[Sivry-Rance]] * '''[[Thuin (Belgio)|Thuin]]''' {{Div col end}} === Distrikto Tournai === {{Div col | cols = 4 }} * [[Antoing]] * [[Brunehaut]] * [[Celles]] * [[Estaimpuis]] * [[Leuze-en-Hainaut]] * [[Mont-de-l'Enclus]] * [[Pecq]] * [[Péruwelz]] * [[Rumes]] * '''[[Tournai]]''' {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=henegov}} * {{oficiala retejo}} ({{fr}}, {{nl}} kaj {{en}}) {{Administra divido de Belgio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Henegovio| ]] jym38m83n5w8tystgnrt5135z51s598 Lingvo 0 2458 9442128 9440084 2026-07-30T22:39:09Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9442128 wikitext text/x-wiki {{Div col|cols = 2}} {{Citaĵo|La lingvo ja estas la ĉefa motoro de la [[civilizacio]]: dank' al la lingvo ni tiel altiĝis super la [[bestoj]], <br /> kaj ju pli alte staras la lingvo,<br /> des pli rapide progresas la [[popolo]].|[[L. L. Zamenhof]]|[[Fundamenta Krestomatio]] - zamenhofaj partoj, 1905}} {{Citaĵo|La tutan nian altan kulturon kaj civilizacion<br/> ni dankas nur al unu objekto: al la posedado de lingvo,<br /> kiu ebligis al ni la interŝanĝadon de pensoj.|[[Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia]], 1907}} {{Div col end}} [[Dosiero:Pieter Bruegel the Elder - The Tower of Babel (Vienna) - Google Art Project - edited.jpg|eta|dekstra|300px|La [[Babela turo]] (1563), de [[Pieter Bruegel la Maljuna]], estas biblia [[simbolo]], interalie de la [[lingvodiverseco]].]] [[Dosiero:Girls learning sign language.jpg|eta|dekstre|250px|Infaninoj lernantaj la uzadon de la [[Usona signolingvo]].]] [[Dosiero:Cuneiform_script2.png|eta|[[Kojnoskribo]] estas la unua konata ekzemplo de skriba lingvo, sed parola lingvo antaŭas ĝin je almenaŭ dek mil jaroj.]] [[Dosiero:A_Specimen_by_William_Caslon.jpg|eta|394x394px|''Ekzemplo'' de tipografia komponado kaj skriba lingvo, de William Caslon; el 1728 ''[[Cyclopaedia, aŭ Universal Dictionary of Arts and Sciences|Cyclopaedia]]''.]] [[Dosiero:Braille_house09.JPG|eta|249x249ra|Brajlo, palpa varianto de skribsistemo. Ĉi tie reprezentata kiel legaĵo flanke al mapo de [[Izraela Lando]].]] '''Lingvo''' estas [[sistemo]] de [[gesto]]j, [[signo]]j, [[sono]]j, [[simbolo]]j kaj [[vorto]]j uzata por reprezenti kaj [[komunikado|komuniki]] [[ideo]]jn kaj [[penso]]jn de [[homo]]j. Oni povas distingi inter ''lingvo ĝenerale'' (sen [[pluralo]]) kaj ''unuopaj lingvoj''. Aldone, oni ankaŭ uzas la vorton ''lingvo'' por paroli pri [[faklingvo]]j (ekzemple jura lingvaĵo), [[programlingvo]]j kaj [[bestokomunikado|bestaj lingvoj]]. Lingvo (en la unua signifo) signifas la komunikmanieron de la homoj. Konscia komuniko okazas per [[sonlingvo]], [[signolingvo]] aŭ [[skriblingvo]]. La senkonscia komunikado okazas interalie per [[korpolingvo]]. Lingvoj (en la dua signifo) estas la diversaj malsamaj komuniksistemoj uzataj de diversaj homaj grupoj, tiel per sia difino ĝi estas socia fenomeno. Plej ofte, lingvo apartenas al iu [[etno|etna]] grupo, sed tio ne veras por la [[planlingvo]]j. Ofte lingvo estas dividita en diversajn [[dialekto]]jn, kaj ne estas klare, kie unu lingvo finiĝas kaj alia komenciĝas. La [[scienco]], kiu studas lingvon, nomiĝas [[lingvistiko]]. Unuflanke ekzistas la [[kompara lingvistiko]], kiu studas la rilatojn inter unuopaj lingvoj kaj klasifikas ilin en [[lingvofamilio]]jn. Aliflanke ekzistas la [[ĝenerala lingvistiko]], kiu studas la ecojn de lingvo ĝenerale, kaj uzas unuopajn lingvojn nur kiel ekzemplojn por la ĝenerala teorio pri lingvo. [[Semantiko]] estas branĉo de lingvistiko kiu temigas la studon de la signifo de lingvo. La [[vortprovizo]] de aparta lingvo nomiĝas [[leksikono]]. Ilo por kolekti kaj klarigi detalojn en leksikono nomiĝas [[vortaro]]. == Parola lingvo kaj skriba lingvo == {{Ĉefartikolo|Parola lingvo|Skriba lingvo}} '''Parolata lingvo''' aŭ simple '''parola lingvo''' estas lingvo produktita pere de artikulaciataj sonoj, male al la praktiko de la [[skriba lingvo]]. Multaj lingvoj ne havas aŭ havis verkitan formon kaj tiele ili estas nur parolataj lingvo, kio certe okazis ofte en historio kaj en apartaj nekleraj [[civilizacio]]j. Parola lingvo aŭ voĉa lingvo estas lingvo produktita pere de [[Parolo|voĉa sistemo]], male al [[signolingvo]], kiu estas produktata pere de manoj kaj vizaĝo. La termino "parola lingvo" estas foje uzata por aludi nur al voĉaj lingvoj, speciale fare de lingvistikistoj, kio faras la tri terminojn [[sinonimo]]j kiuj ekskludas signolingvojn. Aliaj referencas al signolingvo kiel "parolata", speciale kontraste al verkitaj transskriboj de signoj.<ref>Nora Groce (1985) Everyone Here Spoke Sign Language: Hereditary Deafness on Martha's Vineyard</ref><ref>Harry Hoemann (1986) Introduction to American sign language</ref><ref>Brooks & Kempe (2012) Language Development</ref> En parola lingvo, multo de la signifo estas determinata de la [[kunteksto]]. Tio kontrastas kun la koncepto de ''skriba lingvo'' en kiu plej el la signifo estas havigata rekte de la [[teksto]]. En parola lingvo, la vero de propozicio estas determinata per komun-senca referenco al la [[sperto]], sed en skriba lingvo, oni metas pli grandan emfazon al logika kaj kohera argumentaro. Simile, parola lingvo tendencas esprimi subjektivan informon, inklude la rilaton inter la parolanto kaj la aŭskultantaro, dum la skriba lingvo tendencas esprimi pli objektivan informaron.<ref>Tannen, Deborah (1982). Spoken and written language: exploring orality and literacy. Norwood, N.J.: ABLEX Pub. Corp.</ref> La rilato inter parola lingvo kaj skriba lingvo estas komplekso. Ene de la kampo de [[lingvistiko]] la nuna interkonsento estas ke parolo estas denaska homa kapablo, kaj skriba lingvo estas kultura inventaĵo.<ref>Pinker, S., & Bloom, P. (1990). Natural language and natural selection. Behavioral and Brain Sciences, 13, 707–784.</ref> Tamen kelkaj lingvistikistoj, kiaj tiuj de la [[Praga skolo]], argumentas ke skriba kaj parola lingvo havas distingajn kvalitojn kiuj iras kontraŭ la fakto ke la skriba lingvo estas dependa el la parola lingvo por ties ekzistado.<ref>Aaron, P. G., & Joshi, R. M. (2006). Written language is as natural as spoken language: A biolinguistic perspective. Reading Psychology, 27(4), 263–311.</ref> La partikulareco de la [[artefarita lingvo|artefaritaj lingvoj]] okazigas la fakton kaj diferencon rilate al la [[natura lingvo|naturaj lingvoj]], ke tiuj plej ofte estas unue skribaj lingvoj kaj poste parolaj lingvoj. Pri [[Esperanto]] oni povas diri en kiuj epokoj estis jam la diversaj stadioj de tiu kiel skriba lingvo kaj en kiu tago precize okazis la unua konversacio en tiu lingvo kaj en kiu tago okazis la unua socia evento kie Esperanto definitive iĝis parolata lingvo ([[Unua Universala Kongreso]]). La '''skribita lingvo''' estas la unueca, oficiala [[Skribsistemo|skribita]] formo de lingvo. Plejofte ĝi estas superregiona [[normigo]] de la regionaj [[idiomo]]<nowiki/>j kaj [[dialekto]]<nowiki/>j. La skribita lingvo esprimiĝas per [[teksto]]<nowiki/>j kiuj estas je dispono fizike por la legantoj. Neniu natura lingvo estas nur skribita, la skribita formo estas plejofte komplemento de aro da parolitaj idiomoj. Tiuj [[Evoluo|evoluas]] kaj sekve ankaŭ la skribita lingvo evoluas, sed pli malrapide. La skribita lingvo estas invento kaj pro tio ĝi devas esti instruita, kontraŭe al la lingvo parolita aŭ al la [[signolingvo]], kiuj estas lernataj spontanee per eksponado, precipe en la infanaĝo. {| class="wikitable" style="width: 200px; float: right; margin:10px" |- ! Lingvo !! Denaskuloj <br /> (milionoj) <ref name = "Ethnologue" /> |- | [[Mandarena ĉina|mandarena]] || 848 |- | [[Hispana lingvo|hispana]] || 329 <ref>La nombro de ''Ethnologue'' pri hispanlingvanoj estas bazita sur nombroj de antaŭ 1995. Pli lastatempa takso estas 420 milionoj; [http://www.cervantes.es/sobre_instituto_cervantes/prensa/2012/noticias/nota-londres-palabra-por-palabra.htm Unua studo de la Instituto Cervantes kaj la Brita Konsilio pri la pezo internacia de la hispana kaj la angla] ({{es}}), eldonisto: [[Instituto Cervantes]] (www.cervantes.es)</ref> |- | [[Angla lingvo|angla]] || 328 |- | [[Portugala lingvo|portugala]] || 250 |- | [[Araba lingvo|araba]] || 221 |- | [[Hindia lingvo|hindia]] || 182 |- | [[Bengala lingvo|bengala]] || 181 |- | [[Rusa lingvo|rusa]] || 144 |- | [[Japana lingvo|japana]] || 122 |- | [[Java lingvo|java]] || 84,3 |} == Vivanta lingvo == ''[[SIL internacia|SIL]] [[Ethnologue]]'' difinas "vivantan lingvon" jene: "lingvo, kiu havas almenaŭ unu parolanton, por kiu ĝi estas ties unua lingvo." La preciza nombro da konataj vivantaj lingvoj varias de 6000 ĝis 7000, depende de la precizeco de onia difino de "lingvo", kaj aparte, pri kiel oni difinas la distingon inter lingvoj kaj [[dialekto]]j. En 2016, ''Ethnologue'' katalogigis 7 097 vivantajn homajn lingvojn.<ref>[http://www.ethnologue.com/statistics statistiko de] ''SIL [[Ethnologue]]'' ({{en}})</ref> La fakuloj de ''Ethnologue'' establas lingvajn grupojn surbaze de studoj pri [[reciproka komprenebleco]], kaj tio ofte rezultigas pli da kategorioj ol pli konservativaj klasifikoj. Ekzemple, la [[dana lingvo]] kiun plej kleruloj konsideras sola lingvo kun pluraj dialektoj estas klasifikita kiel du malsamaj lingvoj (dana kaj [[Jutlando|jutlanda]]) fare de ''Ethnologue''.<ref name="Ethnologue">Lewis (2009)</ref> Pri Esperanto vidu [[Esperanto#Esperanto kiel vivanta lingvo|Esperanto kiel vivanta lingvo]]. == Lingva diverseco == Vidu ankaŭ sub [[metawiki:Wikimedia_Language_Diversity/eo|Vikimedia Lingva Diverseco]] Lingva diverseco estas situacio de kunvivado inter du aŭ pli da lingvoj en la sama teritorio. Laŭ [[Unesko]] estas 8 324 lingvoj en la mondo kaj duono de ili estas en danĝero de malaperado<ref name=":0">(angla) ''[https://www.unesco.org/en/articles/unesco-launches-world-atlas-languages-celebrate-and-protect-linguistic-diversity#:~:text=The%20World%20Atlas%20of%20Languages%20presents%20basic%20data%20on%20the,country%20profiles%20for%20over%2080 UNESCO launches the World Atlas of Languages to celebrate and protect linguistic diversity]'' (Unesko lanĉas la Mondan Atlason de Lingvoj por festi kaj protekti la lingvan diversecon), Unesko</ref>. Lingva diverseco povas konduki al la lingva kaoso praktike neevitebla, kiu kondiĉigas [[paco]]n kaj havas parton de respondeco en iuj [[milito]]j. Plej multaj homoj komunikas kun sia medio uzante sian gepatran lingvon. Ĉi tiu fakto, aldonita al la malmulte da persona kontakto kiu normale ekzistas inter landoj, povas konduki al la kreado de negativaj [[stereotipo]]j sen koni la [[realo]]n de aliaj landoj. Same kiel ni strebas konservi la biologian diversecon, la lingva diverseco, kiu estas ankaŭ biologia diverseco, meritas respekton kaj protekton krom homaj rajtoj. Lingvoj ne estas nur komunikiloj, ili ankaŭ povas esti kolekto de scioj transdonitaj tra la generacioj. Malsamaj manieroj komuniki ebligas malsamajn manierojn kompreni la realon, ekzemple: malsamaj manieroj de [[librotenado]], malsamaj manieroj esprimi [[spaco]]n (per vortoj aŭ strukturoj kiuj esprimas la direkton en certa maniero), malsama organizado de [[kalendaro]], [[sezonoj]], [[monato]]j aŭ [[semajno]]j kiuj povas doni precizan scion (ekzemple, estas lingvoj, en kiuj la monatoj estas nomataj laŭ la plukotaj [[frukto]]j), ktp. Oni ne forgesu ke lingvoj formas la kulturon, pensmanieron, kaj [[identeco]]n de siaj parolantoj, kaj ke ilia laŭgrada anstataŭigo aŭ malapero disrompas tutajn komunumojn kaj ofte fariĝas fonto de [[konflikto]]. La ĝusta kaj efika administrado de la [[plurlingveco]] fare de la registaro estu analizata ne nur el la vidpunkto de la perdo de [[kultura riĉeco]], sed ankaŭ kiel ilo de paciga karaktero ene de la komunumoj kiuj konsistigas la [[ŝtato]]n. === Aŭtoritatoj kaj lingva diverseco === Estas konata ke aŭtoritatoj, en sia indiferenteco al lingva diverseco, volas foje reformi, rearanĝi kaj re-alfabetigi nomojn kiam ili ne plenumas siajn administrajn normojn<ref>(en, nl, fr) Nicoline van Harskamp, [https://vanharskamp.net/names-as-language/ Names as Language]</ref>. === Turo de Babelo === [[Dosiero:Pieter Bruegel the Elder - The Tower of Babel (Rotterdam) - Google Art Project - edited.jpg|eta|maldekstre|250px|[[Babelturo]], kiu poste iĝos [[mito]] pri la ekesto de la [[lingva diverseco]] kaj fundamenta elemento dum la kreado de [[Esperanto]], kiu iel klopodos por nuligi tiun "malbenon".]] En [[Genezo]] estas la rakonto pri la [[Babela turo]], kiu poste iĝos [[mito]] pri la ekesto de la lingva diverseco kaj fundamenta elemento dum la kreado de [[Esperanto]], kiu iel klopodos por nuligi tiun "malbenon". La geneza teksto diras jene: {{Citaĵo|Sur la tuta tero estis nur unu lingvo kaj unu parolmaniero. Kaj kiam ili ekiris de la oriento, ili trovis valon en la lando Ŝinar kaj tie ekloĝis. Kaj la homoj diris unu al alia: Venu, ni faru brikojn kaj ni brulpretigu ilin per fajro. Kaj la briko fariĝis por ili ŝtonoj, kaj la bitumo fariĝis por ili kalko. Kaj ili diris: Venu, ni konstruu al ni urbon, kaj turon, kies supro atingos la ĉielon, kaj ni akiru al ni gloron, antaŭ ol ni disiĝos sur la supraĵo de la tuta tero. Kaj la Eternulo malleviĝis, por vidi la urbon kaj la turon, kiujn konstruis la homidoj. Kaj la Eternulo diris: Jen estas unu popolo, kaj unu lingvon ili ĉiuj havas: kaj je, kion ili komencis fari, kaj ili ne estos malhelpataj en ĉio, kion ili decidis fari. Ni malleviĝu do, kaj Ni konfuzu tie ilian lingvon, por ke unu ne komprenu la parolon de alia. Kaj la Eternulo disigis ilin de tie sur la supraĵon de la tuta tero, kaj ili ĉesis konstrui la urbon. Tial oni donis al ĝi la nomon Babel, ĉar tie la Eternulo konfuzis la lingvon de la tuta tero kaj de tie la Eternulo disigis ilin sur la supraĵon de la tuta tero.<ref>Genezo, 11:1-9.</ref> }} [[Jean-Jacques Rousseau]] cerbumas en sia [[Diskurso pri deveno kaj fundamentoj de malegaleco inter la homoj]] pri la deveno de la [[socio]] kaj tiukadre li rilatigas ĝin al la uzado de la lingvo, finfine kies diverseco estus unu el la tialoj de malegaleco inter homoj. Li cerbumis jene: {{Citaĵo|Unua malfacilaĵo estas imagi kiel la lingvoj sukcesis fariĝi necesaj: ĉar la homoj ĉe la komenco havis neniun interŝanĝon inter si, nek bezonon krei iun ajn, kaj oni ne vidas la neceson de tiu inventado, nek ties eblecon (...) En tiu ĉi primitiva stato, neniu havis domon, tegmenton, propraĵon, kaj ĉiuj loĝis hazarde en iu ajn loko, ofte nur dum unu nokto (...) Dua malfacilaĵo eble estas pli forta ol la unua; ĉar se la homoj bezonis parolon por lerni kiel pensi, ili des pli bezonis scii kiel pensi por trovi la arton de la parolado (...) Timigita de la malfacilaĵoj kiuj multobliĝas, mi prefere lasas al kiu bonvolas la taskon diskuti pri tiu malfacila problemo, t.e. scii kio estis pli necesa: ĉu la socio jam funkcianta estis necesa por la fondo de la lingvoj, ĉu la lingvoj jam inventitaj estis necesaj por fondi la socion.<ref>Rousseau, ''Diskurso pri deveno de malegaleco inter la homoj''.</ref>}} [[Dosiero:VanityFair-Darwin2.jpg|eta|dekstre|upright|alt=Full length portrait of a very thin white bearded Darwin, seated but leaning eagerly forward and smiling.|Eĉ Darvino teoriumis pri lingva diverseco. [[Karikaturo]] de Charles Darwin el 1871 en ''[[Vanity Fair]]''.]] [[Charles Darwin|Darvino]] cerbumis pri la problemoj klasifiki [[specio]]jn en ''La origino de specioj''. Tiukadre li komparis tiun problemon kun la komplekseco klasigi lingvojn kaj kompreni iliajn evoluojn ĝis la lingva diverseco. Li argumentis jene: {{Citaĵo|Eble estus utile ilustri ĉi tiun vidpunkton pri klasifikado per la ekzemplo de lingvoj. Se oni posedus kompletan familian arbon de la homaro, genealogia aranĝo de la homaj popoloj provizus la plej bonan klasifikon de la diversaj lingvoj nun parolataj tra la mondo; kaj se ĉiuj formortintaj lingvoj, kaj ĉiuj mezaj kaj malrapide ŝanĝiĝantaj dialektoj devus esti inkluzivitaj, tiaj aranĝo estus, mi kredas, la sola ebla aranĝo. Tamen povus okazi ke iu tre antikva lingvo estus malmulte modifiĝinta, kaj estus naskinta kelkajn novajn lingvojn, dum aliaj estus multe modifiĝintaj (pro la disvastiĝo, kaj posta izoliĝo, kaj statoj de civilizeco de la pluraj popoloj, devenintaj de komuna popolo) kaj estus naskinta multajn novajn lingvojn kaj dialektojn. La diversaj gradoj de diferenco inter la lingvoj de la sama fonto, devus esti esprimitaj per grupoj subordigitaj sub grupoj; sed la ĝusta kaj eĉ nura ebla aranĝo ankoraŭ estus genealogia; kaj ĉi tio estus strikte natura, ĉar ĝi ligus ĉiujn lingvojn, formortintajn kaj modernajn, per plej proksimaj rilatoj, kaj provizus la parencecon kaj originon de ĉiu lingvo.<ref>Charles Darwin, ''La origino de la specioj'', 1859.</ref>}} Luca Cavalli-Sforza rilatigis la lingvan diversecon kun la [[genetiko]] de popoloj. Li argumentas jene: {{Citaĵo|Ĉiuj modernaj lingvoj estas same kompleksaj se oni komparas ilian strukturon, kaj la lingvoj de etnaj grupoj kiuj vivas laŭ primitiva ekonomia nivelo, tute ne estas pli "primitivaj" ol la niaj. Se estas iu interaga efiko inter genoj kaj lingvoj, estas pli ĝuste diri ke estas la lingvoj kiuj influas la genojn, des pli ke lingva diferenco inter populacioj povas malhelpi genetikajn interŝanĝojn (kvankam tio ne povas komplete malebligi ilin) (...) Ni volas kompreni kiel eblas trovi paralelismon inter du evolucioj tiom malsamaj unu de la alia. La klarigo estas tute simpla. Du populacioj izolitaj unu de la alia, diferenciĝas ĉu genetike, ĉu lingvistike. Ne gravas se tiu disapartiĝo devenas de geografiaj, ekologiaj, aŭ sociaj bariloj. Pli gravas la rezultato, ke tio malhelpas aŭ malpligrandigas la probablecon de geedziĝoj inter la du populacioj, kaj konsekvence, la probablecon de genetika interŝanĝo. Do, tiuj du populacioj evoluos sendepende unu de la alia, kaj pro tio, ili fariĝos malsamaj. La genetika diferenco kreskos regule kun la paso de la tempo. Oni povas antaŭvidi la saman aferon laŭ la lingvistika vidpunkto: la disapartiĝo malpliigos aŭ nuligos la kulturajn interŝanĝojn, kaj ankaŭ la du lingvoj fariĝos maslsamaj (...) Laŭ tiu principo, la lingvistika arbo kaj la genetika arbo devas interrespondi, ĉar ili spegulas la saman historion de disiĝoj kaj de evoluciaj izoliĝoj.<ref>Luca Cavalli-Sforza, ''Genoj, popoloj kaj lingvoj'', 1996, pp. 236-237.</ref>}} Ankaŭ Merritt Ruhlen en ''La deveno de la lingvoj'' teoriumis pri la lingva diverseco jene: {{Citaĵo|Fakte, oni malkovras rilatojn inter la lingvoj ne realigante rektajn komparojn, ekzemple inter la angla kaj la ĉina, sed prefere klasifikante la lingvojn en diversaj familioj, kaj tiuj ĉi siavice en pli grandaj familioj, kaj tiel plu, laŭ la kutima aspekto de la genealogiaj arboj. Samkiel la rilatoj inter du personoj, la rilatoj inter du lingvoj dependas de iliaj respektivaj pozicioj en la genealogia arbo. Sed, la naiva opinio ke la parenceco inter la angla kaj la ĉina povus rezulti el kompleta kaj detala komparo inter tiuj du lingvoj probable pensigus, post tia komparo, ke ili havas nenion komunan krom la karakteroj kiujn dividas ĉiuj homaj lingvoj. La grandega diverseco de la homaj lingvoj - kiel bone atestas la angla kaj la ĉina - certe estis forta bremso kontraŭ la agnosko de iliaj interrilatoj. Sed la problemo ekzistas ankaŭ en biologio: "Historie, la eksterordinara diverseco de la vivantaj estaĵoj estis malhelpo al la malkovro de la unuigantaj principoj de la biologio ĝenerale, kaj aparte de la koncepto de heredeco. Konsentite, ne estas facile travidi la interrilaton inter arbo kaj ĉevalo" (Berg & Singer, 1992, p. 2). Same oni povas konsenti ke ne estas facile vidi la rilaton inter la angla kaj la ĉina, sed tio ne signifas ke ili ne havas komunan parencecon, male de ofta supozo. <ref>Merritt Ruhlen, ''La deveno de la lingvoj'', 1994, pp. 20-21.</ref>}} === ''Ethnologue'' === Laŭ ''Ethnologue'', 389 lingvoj (preskaŭ 6%) havas pli ol milionon da parolantoj. Ĉi tiuj lingvoj kune parolatas de 94% de la monda loĝantaro, dum 94% de la mondaj lingvoj parolatas de la cetera 6% de la tutmonda loĝantaro. Dekstre estas tabelo de la mondaj 10 plej parolataj lingvoj kun taksoj pri parolantoj de la ''Ethnologue'' (nombroj de 2009).<ref name="Ethnologue" /> === Monda Atlaso de Lingvoj (Unesko) === La Monda Lingva Raporto de UNESKO 2021 prezentis novan profundan pritakson de la lingva diverseco. Dum longa tempo la angla regis en Interreto sed ĝi malkreskis kun ĉ. 30% (2021) dum la franca, germana, hispana kaj la ĉina estas nun inter la 10 plej uzataj lingvoj en Interreto<ref>(eo) Mila Ibrahim, ''[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000376726_epo/PDF/376726epo.pdf.multi Kiujn lingvojn parolas la kibernetika spaco?]'', (PDF) [[Kuriero de Unesko]] en Esperanto, paĝoj 50-53, n-ro 2 (2021).</ref>. Dum la mondo prepariĝas por la Internacia Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj 2022-2032, Unesko prezentas la Mondan Atlason de Lingvoj (WAL)<ref>(angla) ''[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000380132 About World Atlas of Languages]'', Unesko</ref>, senprecedenca iniciato konservi, revigligi kaj antaŭenigi tutmondan lingvan diversecon kaj multlingvismon kiel unikan heredaĵon kaj trezoron de la homaro<ref name=":0" />. === Vikipedio kaj lingva diverseco === Vidu sub [[Denny Vrandečić]] == Lingvoj kaj dialektoj == {{Ĉefartikolo|Dialekto#Lingvo kaj dialekto}} [[Dosiero:Novi Sad mayor office.jpg|eta|maldekstre|[[Plurlingveco|Plurlingva]] signalo ekster oficejo de la [[urbestro]] de [[Novi Sad]], skribita en la kvar oficialaj lingvoj de la urbo: [[Serba lingvo|serba]], [[Hungara lingvo|hungara]], [[Slovaka lingvo|slovaka]], kaj [[Rusina lingvo|panonia rusina]].]] Lingvo estas kultura objekto difinita de [[Loknomo|loko]](j), [[memoro]], [[identeco]], [[historio]], kaj, kompreneble, socie donita nomo (kvankam foje kontestata) kutime tiu de nacia kaj ŝtata lingvo<ref>(en) Ricardo Otheguy, Ofelia García, Wallis Reid, ''[https://ofeliagarciadotorg.files.wordpress.com/2011/02/otheguyreidgarcia.pdf Clarifying translanguaging and deconstructing named languages: A perspective from linguistics]'' (PDF), eld. De Gruyter Mouton, Applied Linguistics Review 2015; 6(3): p. 291</ref>. Ne estas [[Dialekto#Lingvo kaj dialekto|klara distingo]] inter lingvo kaj [[dialekto]], spite la faman [[aforismo]]n atribuitan al la lingvisto [[Max Weinreich]] ke "[[lingvo estas dialekto kun armeo kaj floto]]".<ref name="5 minute linguist">{{cite web |last=Rickerson |first=E.M. |title=What's the difference between dialect and language? |url=http://spinner.cofc.edu/linguist/archives/2005/08/whats_the_diffe.html?referrer=webcluster& |work=The Five Minute Linguist |publisher=College of Charleston |access-date=17a de Julio 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101219070627/http://spinner.cofc.edu/linguist/archives/2005/08/whats_the_diffe.html?referrer=webcluster& |archive-date=19a de Decembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101219070627/http://spinner.cofc.edu/linguist/archives/2005/08/whats_the_diffe.html?referrer=webcluster& |arkivdato=2010-12-19 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101219070627/http://spinner.cofc.edu/linguist/archives/2005/08/whats_the_diffe.html?referrer=webcluster& |date=2010-12-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://spinner.cofc.edu/linguist/archives/2005/08/whats_the_diffe.html?referrer=webcluster& |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101219070627/http://spinner.cofc.edu/linguist/archives/2005/08/whats_the_diffe.html?referrer=webcluster& |arkivdato=2010-12-19 }}</ref> Por ekzemplo, naciaj aŭ landaj limoj povas ofte superi lingvajn diferencojn en la determado ĉu du lingvaj variaĵoj estas lingvoj aŭ dialektoj. [[Hakaa lingvo|hakkaa]], [[Kantona lingvo|kantona]] kaj [[Nordĉina dialektaro|mandarena]] estas, ekzemple, ofte klasitaj kiel "dialektoj" de [[ĉina]], kvankam ili estas pli diferencaj unu el la alia ol la [[Sveda lingvo|sveda]] el la [[Norvega lingvo|norvega]]. Antaŭ la [[Jugoslavaj Militoj]], [[Serb-kroata lingvo|serb-kroata]] estis ĝenerale konsiderata unusola lingvo kun du normigaj variaĵoj, sed pro socipolitikaj tialoj, la [[Kroata lingvo|kroata]] kaj la [[Serba lingvo|serba]] estas nuntempe ofte traktitaj kiel apartaj lingvoj, el kiuj la serba uzas du diferencajn [[skribsistemo]]jn. En [[Hispanio]], la kreado de aŭtonomaj regionoj dum la [[Hispana Transiro al demokratio]] rezultis en konfliktoj inter lingvistoj kaj politikistoj pri la kategorio de la valencia, astura, aragona kaj aliaj lingvaj variaĵoj ĉu temas pri lingvoj aŭ dialektoj. Alivorte, la distingo povas rilati al politikaj konsideroj tiom multe kiom al kulturaj diferencoj, distingaj skribsistemoj, aŭ grado de [[reciproka komprenado]].<ref>{{harvcoltxt|Lyons|1981|p=26}}</ref> === Tutmondaj lingvaroj === {{Ĉefartikolo|Lingva familio|Dialektologio|Historia lingvistiko|Listo de lingvaroj}} La tutmondaj lingvoj povas estis grupigitaj en [[Lingva familio|lingvofamilioj]] konsistantaj el lingvoj kiuj povas esti konsiderataj derivitaj el komuna praulo. Lingvistoj agnoskas multajn centojn da lingvofamilioj, kvankam kelkaj el tiuj povas eble esti grupigitaj en pli grandaj unuoj kiel pli da evidento iĝas disponebla kaj pli profundaj studoj estas entreprenitaj. Nuntempe, estas ankaŭ dekoj da [[Senparenca lingvo|senparencaj lingvoj]]: nome lingvoj kiuj ne estas rilateblaj al aliaj lingvoj en la mondo. Inter ili estas la [[Eŭska lingvo|eŭska]], parolata en sudokcidenta Eŭropo, la zunia en [[Nov-Meksiko]], [[Purepeĉa lingvo|purepeĉa]] de Meksiko, la [[Ajnua lingvo|ajnua]] de Japanio, la [[Buruŝa lingvo|buruŝaski]] de [[Pakistano]], kaj multaj aliaj.<ref name="Katzner">{{harvcoltxt|Katzner|1999}}</ref> [[Dosiero:Primary Human Language Families Map.png|upright=1.5|eta|Ĉefaj lingvofamilioj de la mondo (kaj en kelkaj kazoj geografiaj grupoj de familioj).]] La lingvofamilio de la mondo kiu havas plej multajn parolantojn estas la [[Hindeŭropa lingvaro]], kies lingvoj estas parolataj de 46% el la tutmonda loĝantaro.<ref name="EthnologueFamily">{{Harvcoltxt|Lewis|2009}}, "[http://www.ethnologue.com/statistics/family Summary by language family] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160101054116/http://www.ethnologue.com/statistics/family |date=2016-01-01 }}"</ref> Tiu familio inkludas gravajn tutmondajn lingvojn kiel la [[Angla lingvo|angla]], [[Hispana lingvo|hispana]], [[Franca lingvo|franca]], [[Germana lingvo|germana]], [[Rusa lingvo|rusa]], kaj [[Hindustana lingvo|hindustana]] ([[Hindia lingvo|hindi]]/[[Urduo|urdua]]). La Hindeŭropa lingvaro atingis hegemonion por la unua fojo dum la [[elorienteŭropaj popolmigradoj]] en [[Eŭrazio]] (ĉirkaŭ 400–800 p.K.), kaj poste laŭlonge kaj pere de la [[koloniismo|eŭropana kolonia ekspansio]], kiu alportis la hind-eŭropajn lingvojn al politike kaj ofte laŭnombre hegemonia pozicio en [[Ameriko]] kaj en multo de [[Afriko]]. La [[Ĉinotibeta lingvaro|ĉintibetaj lingvoj]] estas parolataj de ĉirkaŭ 20%<ref name="EthnologueFamily"/> de la tutmonda loĝantaro kaj inkludas multajn el la lingvoj de Orienta Azio, kiel hakkaa, [[mandarena]], [[kantona]], kaj centojn de pli malgrandaj lingvoj.<ref name="ComrieOgilvie">{{harvcoltxt|Comrie|2009}}; {{harvcoltxt|Brown|Ogilvie|2008}}</ref> [[Afriko]] estas hejmo de granda nombro de lingvofamilioj, el kiuj la plej granda estas la [[Niĝerkonga lingvaro]], kiu estas lingvoj kiaj la [[Svahila lingvo|svahila]], la [[Ŝona lingvo|ŝona]], kaj la [[Joruba lingvo|joruba]]. Parolantoj de Niĝerkongaj lingvoj estas ĉirkaŭ 6.9% de la tutmonda loĝantaro.<ref name="EthnologueFamily"/> Simila nombro de personoj parolas [[Afrikazia lingvaro|afrikaziajn lingvojn]], kiu inkludas la [[Ŝemida lingvaro|ŝemidajn lingvojn]] kiel la [[Araba lingvo|araba]], [[Hebrea lingvo|hebrea]], kaj la lingvoj de la mondoregiono de [[Saharo]], kiel la [[Berbera lingvaro|berberaj]] kaj la [[haŭsa lingvo]]j.<ref name="ComrieOgilvie"/> La [[Aŭstronezia lingvaro|aŭstroneziaj lingvoj]] estas parolataj de ĉirkaŭ 5.5% de la tutmonda loĝantaro kaj etendiĝas el [[Madagaskaro]] al marborda [[Sudorienta Azio]] survoje al [[Oceanio]].<ref name="EthnologueFamily"/> Ĝi inkludas lingvojn kiel la [[Malagasa lingvo|malagasa]], la [[Maoria lingvo|maoria]], la [[Samoa lingvo|samoa]], kaj multaj el la indiĝenaj lingvoj de [[Indonezio]] kaj de [[Formozaj lingvoj|Tajvano]]. La aŭstroneziaj lingvoj estas konsiderataj originaj el Tajvano ĉirkaŭ 3000 a.K. kaj etendiĝis tra la Oceania regiono pere de insul-saltado, bazite sur progresinta naviga teknologio. Aliaj multpopolaj lingvofamilioj estas la [[Dravida lingvaro|dravidaj lingvoj]] de [[Suda Azio]] (inter kiuj la [[Kanara lingvo|kanara]], la [[Tamila lingvo|tamila]], kaj la [[Telugua lingvo|telugua]]), la [[Tjurka lingvaro|tjurkaj lingvoj]] de Centra Azio (kiel la [[Turka lingvo|turka]]), la [[Aŭstralazia lingvaro|aŭstralaziaj]] (inter kiuj la [[Kmera lingvo|kmera]]), kaj la [[Kradaja lingvaro|kradajaj lingvoj]] de [[Sudorienta Azio]] (kiel la [[Taja lingvo|taja]]).<ref name="ComrieOgilvie"/> La areoj de la mondo en kiu estas la plej granda lingva diverseco, kiel en Ameriko, [[Papuo-Nov-Gvineo]], [[Okcidenta Afriko]], kaj Suda Azio, enhavas centojn de malgrandaj lingvofamilioj. Tiuj areoj kune enhavas la majoritaton de la lingvoj de la mondo, sed ne la majoritaton de la parolantaroj. En Ameriko, kelkaj el la plej grandaj lingvofamilioj estas la keĉumara, [[Aravaka lingvaro|aravaka]], kaj la [[Tupi-gvarania lingvaro|tupi-gvarania]] familioj de Sudameriko, la [[Jut-azteka lingvaro|jut-azteka]], la [[Otomi-mangea lingvaro|otomi-mangea]], kaj la [[Majaa lingvaro|majaa]] de [[Mezameriko]], kaj la [[Na-denea lingvaro|Na-Dene]], [[Irokeza lingvaro|irokeza]], kaj [[Algonkena lingvaro|algonkena]] lingvofamilioj de [[Nordameriko]]. En Aŭstralio, plej indiĝenaj lingvoj apartenas al la [[Pama-nunga lingvaro|pama-nunga familio]], dum Nov-Gvineo estas hejmo de granda nombro de malgrandaj familioj kaj [[Senparenca lingvo|senparencaj lingvoj]], same kiel de granda nombro de [[Aŭstronezia lingvaro|aŭstroneziaj lingvoj]].<ref name="Katzner"/> La altrudo de eŭropaj lingvoj kaj kulturoj al koloniigitaj popoloj estis ŝlosila komponanto ankaŭ de la procezo de [[koloniismo]]. Koloniaj potencoj trudis siajn naciajn lingvojn senescepte ĉie kie ili establis siaj kolonioj, ofte kaŭzante la erozion de [[indiĝenaj lingvoj]] (vidu [[Anglalingvio]], [[Arablingvio]], [[Franclingvio]], [[Hispanlingvio]], [[Portugallingvio]], [[Ruslingvio]]). == Homa lingvo kaj besta lingvo == {{Ĉefartikolo|Animala komunikado}} [[Dosiero:Birdsinging03182006.JPG|eta|maldekstre|[[Birdokanto]] povas utili kiel alarmo aŭ arigilo de kontakteblaj [[Birdaro|birdaranoj]], dum pli longaj kaj prilaboritaj birdokantoj estas asocia kun la [[Birdoj#Reproduktado|pariĝado kaj kopulacio]].<ref>{{Cite web|author=Ehrlich, Paul R. |author2=David S. Dobkin |author3=Darryl Wheye |name-list-style=amp|url=http://www.stanford.edu/group/stanfordbirds/SUFRAME.html|title="Bird Voices" and "Vocal Development" from Birds of Stanford essays|access-date=9a de Septembro 2008}}</ref> La animala komunikado ne povas esti nomita "animala lingvo", ĉiuokaze "animala lingvaĵo".]] Lingvon ofte oni uzas kiel argumenton por aŭ kontraŭ la kvalita malsamo inter [[besto]]j kaj [[homo]]j pri penskapablo. Laŭ iuj subtenantoj de [[bestoprotektado]], inter homo kaj besto interstaras neniu malsameco kvalita, sed nur kvanta, eĉ ŝuldita al pli progresa evolua stadio de la homo. Tia bestoprotektismo asertas ke [[inteligento]] ne estas ekskluziva prerogativo de la homo, sed ĝi estas karakterizo ankaŭ de la superaj bestoj. Tiuj uloj diras: "estas iuj bestoj kiuj oferas pro amo sian vivon, tial ili ne estas trude memreferenciataj, ili kapablas ami aliulon volante ties bonon kaj provante ĝin realigi." Laŭ aliaj, tamen, inter homo kaj besto alestiĝas multaj diferencoj-malsamecoj kvalitaj. Jen unu: Simpatiantoj pri prerogativoj de homoj – jam kun [[Aristotelo]]<ref>Politiko, I, 1253 a 10-18</ref> – subtenas, ke la scikapablo de la superaj bestoj estas kvalite malsama. Laŭ tiuj, besto: unue, ekrimarkiĝas nur pri iuj aspektoj, nome tuŝiĝas nur per/pri la aspektoj utilaj aŭ malutilaj, plaĉaj aŭ malplaĉaj, danĝeraj aŭ avantaĝaj dum aliajn aspektojn eĉ ne perceptas (ĉi-rilate vidu aliajn pensulojn kiel Plessner, [[Max Scheler]], [[Adolph Ferdinand Gehlen]], Ernst Cassirer); due, se la atento kaj intereso de la besto konverĝas nur sur tiujn perceptitajn aspektojn signifas ke la besta scipovo estas nur pragmata, util-altira. Male, homo: unue, konsciiĝas pri ĉiuj aspektoj de ĉiu ajn aĵo-afero, kaj ne nur pri tiuj utilaj kaj malutilaj; due, sin demandas ne nur pri utileco aŭ malutileco ktp de la aĵaro, sed ankaŭ pri ĝia naturo, nome tiu sin demandas: “kio estas tio?” ĉar tiu volas ĝin koni eksklude de ĝia eventuala utilo aŭ malutilo, tiu volas scii ankaŭ pri la vero pri la aĵaro, la bono kaj malbono, justo kaj maljusto, tiu volas distingi la belon kaj malbelon. Tial, laŭ tiuj pensistoj, la homa inteligento estas ne nur pragmata/util-altirita, sed ankaŭ teoriumanta (porteoria). Jen la rilato pri lingvo: tiu malsameco (laŭ Aristotelo kaj la aliaj) riveliĝas en la komunikado: dum la [[besta komunikado]] sin esprimas pere de gestoj aŭ krioj kaj pragmate signalas danĝeron aŭ petas nutraĵon ktp, la homo sin esprimas pere de la vorto, kiu ne estas nur pragmata, sed ankaŭ porteoria (abstraktema), nome kapabla komuniki la veron, la belon la bonon ktp.<ref>Oni notu ke la konekto inter la homa racio kaj homa lingvo estas jam indikata de la du nocioj de la greka (Aristotelo estis greko) vorto “[[logoso]]”, kiu signifas kaj racion kaj vorton: nur la posedanto de logoso - porteoria racio - povas komuniki pere de la vorto.</ref> == Historio de lingvo == {{Ĉefartikolo|Historio de lingvo}} Oni povas diri, ke lingvo naskiĝas kiam en sia evoluo ĝi iĝas tro diferenca el la devena trunko, tiom ke parolantoj de la trunko aŭ de aliaj derivitaj novaj lingvoj ne interkompreniĝas kun la parolantaro de tiu nova lingvo. Tio kondukas la lingvistojn pli kaj pli reen al pli antikvaj pra-lingvoj, kie eblas moviĝi nur per hipotezoj, rilate al [[migrado]] de popoloj ktp. Tiel pri la latina oni povas diri, ke ĝi mortis kiam estis produktitaj la [[latinidaj lingvoj]], kvankam la latina mem havis kaj havas ian "post-mortan" vivon kiel kultura, ceremonia, revitaligebla lingvo ktp. Same oni povas diri, ke ĝi naskiĝis iam per evoluo de komuna trunko [[hindeŭropa]]. La studo de pli praaj lingvoj estas des pli malfacila ju pli oni eniras en pli antikvaj epokoj. [[Lingva revitaligo]] estas la procezo flanke de registaroj, politikaj aŭtoritatoj, komunumoj, akademiuloj por rekuperi la uzon de lingvo, kiu ne plu estas parolata kaj uzata hejme. Lingva revitaligo celas reuzi [[Endanĝeraj lingvoj|lingvon]] ekstingitan aŭ [[Endanĝeraj lingvoj|endanĝerigitan]]. [[Lingvomorto|Lingvomortiĝo]] estas la procezo per kiu lingvo ĉesas esti uzata de la homoj, kiuj ĝin parolis. [[Antikva lingvo]] estas lingvo, kiu komplete malaperis el uzo aŭ spertis lingvomorton, kaj kies lasta atestita denaska parolanto mortis antaŭ pli ol jarmilo. Do antikvaj lingvoj, estas lingvoj kiuj iam antaŭ longa tempo estis tute realaj, kaj tial ankaŭ kontrastas kun rekonstruitaj lingvoj (tio estas, la "pralingvoj") de ĝenerala aŭ teoria lingvoscienco, kiuj baze nur estas hipotezaj lingvaĵoj. Unu el la aliroj al difino kaj uzado de la koncepto de antikvaj lingvoj estas efektivigita en la normoj ISO 639. [[Historia lingvo]] estas lingvo kiu estis parolata en historia periodo, sed kiu estas aparta de sia moderna formo; tio estas, ĝi estas formo de lingvo historie atestita el la pasinteco, kiu evoluis al pli moderna(j) formo(j). Tiel, historiaj lingvoj kontrastas kun mortaj lingvoj (lingvoj kiuj komplete malaperis el uzo aŭ spertis lingvomorton). Ankaŭ historiaj lingvoj kontrastas kun rekonstruitaj lingvoj (tio estas, la "pralingvoj") de ĝenerala aŭ teoria lingvoscienco. Unu el la aliroj al difino kaj uzado de la koncepto de historiaj lingvoj estas efektivigita en la normoj ISO 639. ==Reguleco== Laŭ [[Grant Goodall]], [[morfologio|morfologia]] nereguleco povas esti utila por parolanto, ĉar tiu nur devas trovi la neregulan formon en sia memoro, dum ĉe regula formo li aŭ ŝi devas trovi la vorton kaj krome apliki al ĝi la regulon. Junaj infanoj komencas lerni ĉiun formon aparte, kvazaŭ ili ĉiuj estus neregulaj, kaj nur poste komprenas kaj aplikas morfologiajn regulojn. Nur en tiu dua etapo ili erare reguligas vortojn, kiuj devas esti neregulaj. Plenkreskaj lingvolernantoj pli ofte faras alispecan eraron, malĝuste uzante unu bazan formon de vorto kiam alia necesas, sendepende ĉu la ĝusta formo estas regula aŭ ne.<ref>Goodall, Grant. 2023. "Reguleco kaj nereguleco en la homa lingvo." En Striganova, Anna, k. al. (red.), ''[[IKU-libro de 2023|Internacia Kongresa Universitato, 76-a sesio, 108-a Universala Kongreso de Esperanto, Torino, Italio, 29 de julio — 5 de aŭgusto 2023]]''. Torino: Impeto. 105-114.</ref> == Listoj == * [[Listo de lingvoj]] * [[Vikipedio:Internacia Vikipedio|Listo de la vikipediaj lingvoj]] * [[Universala atlaso de lingvaj strukturoj]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |commons=Language |commonscat=Languages |wikt=Kategorio:Lingvoj |wikinewscat=Lingvoj |q=Lingvo |s=Kategorio:Lingvo |ReVo=lingv}}{{Div col|cols = 3}} * [[Akirado de lingvaĵo]] * [[Analitika filozofio]] * [[Apartalingvo]] * [[Dua lingvo]] * [[Dulingveco]] * [[Eksperimento pri lingva senigo]] * [[Etimologio]] * [[Ethnologue]] * [[Eŭropa jaro de lingvoj]] * [[Fajflingvo]] * [[Filologio]] * [[Filozofio de lingvo]] * [[Fonetiko]] * [[formala parolmaniero|Formala kaj neformala parolmanieroj]] * [[Gepatra lingvo]] * [[ISO 639]] * [[Vikipedio:Kio estas lingvo ?|Kio estas lingvo ?]] * [[Konstruita lingvo]] * [[Korpesprimo|Korpolingvo]] * [[Langrompilo]] * [[Lingva atlaso]] * [[Lingva pejzaĝo]] * [[Lingva purismo]] * [[Lingva tipologio]] * [[Lingvafrankao]] * [[Lingvaj langorompaĵoj]] * [[Lingvedukado]] * [[Lingvolernejo]] * [[Lingvomorto]] * [[Lingvopolitiko]] * [[Lingvostilo]] * [[Matematiko]] * [[Minoritata lingvo]] * [[Moderna lingvo]] * [[Norma lingvo]] * [[Oficiala lingvo]] * [[Ortografio]] * [[Planlingvo]] * [[Plurlingveco]] * [[Prilaborigita lingvo]] * [[Racio]] * [[Sakro]] * [[Semantiko]] * [[Signolingvo]] * [[Skribo|Skribo (lingvistiko)]] * [[Slango]] * [[Terminologio]] * [[Unulingveco]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * [https://bertilow.com/lanlin/ Nomoj de lingvoj en Esperanto] * [http://dmoz.org/World/Esperanto/Informo/Vortaroj/ Vortaroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020813160805/http://dmoz.org/World/Esperanto/Informo/Vortaroj/ |date=2002-08-13 }} en la katalogo DMoz * [http://www.proel.org/mundo2.html Lingvoj de la mondo (hispane)] * [http://www.georgetown.edu/faculty/ballc/animals/animals.html Bestaj sonoj en diversaj lingvoj (baza lingvo estas la angla)] * [http://lingvo.info/forumo/?lingvo=eo Lingva Prismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050305080548/http://lingvo.info/forumo/?lingvo=eo |date=2005-03-05 }} - plurlingva retejo pri lingvoj * [http://www.dicovia.com/dico/esperanto-francais/lettre-B/480-539 Vortaro Esperanto / Franco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121030125132/http://www.dicovia.com/dico/esperanto-francais/lettre-B/480-539 |date=2012-10-30 }} * [http://wals.info/ World Atlas of Language Structures: a large database of structural (phonological, grammatical, lexical) properties of languages] * [http://www.ethnologue.com Ethnologue: Languages of the World] is a comprehensive catalog of all of the world's known living languages * [https://www.librarything.com/work/6393326 Intervjuo kun Claude Hagège: Esperanto kaj lingva diverseco], LibraryThing == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == [[Dosiero:Beowulf.firstpage.jpeg|eta|180px| La unua paĝo de [[Beowulf]], manuskripto de la poemo en [[anglosaksa lingvo]].]] * '''Paolo Pagani''', ''Appunti sulla specificità dell'essere umano'', en '''Luca Grion''' (a cura di) ''La differenza umana. Riduzionismo e antiuamanesimo'', La Scuola, 2009, pp.&nbsp;447–161 * {{Citaĵo el libro|titolo=Language and Social Relations|familia nomo=Agha|persona nomo=Agha|jaro=2006|eldoninto=Cambridge University Press|referenco=harv}} * {{Cite book|last=Aikhenvald|first=Alexandra|authorlink= |year=2001|chapter=Introduction|title=Areal diffusion and genetic inheritance: problems in comparative linguistics|editor=Alexandra Y. Aikhenvald|editor2=[[R. M. W. Dixon]] |pages=1–26|location= Oxford|publisher=Oxford University Press|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Language Change: Progress or Decay?|familia nomo=Aitchison|persona nomo=Jean|jaro=2001|eldono=3rd (1st edition 1981)|loko=Cambridge, New York, Melbourne|eldoninto=Cambridge University Press|referenco=harv}} * {{Cite book|last=Allerton|first=D. J. |chapter=Language as Form and Pattern: Grammar and its Categories|title=An Encyclopedia of Language |editor1-last=Collinge |editor1-first=N.E. |year=1989 |publisher=[[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]''|ref=harv}} * {{Cite book|first=Mark|last=Aronoff|authorlink= |first2=Kirsten|last2= Fudeman|title=What is Morphology|publisher=John Wiley & Sons|year=2011|ref=harv}} * {{Cite book|editor-first=Peter K|editor-last=Austin|editor2-first=Julia|editor2-last=Sallabank|chapter=Introduction|title=Cambridge Handbook of Endangered Languages|first=Peter K|last=Austin|first2=Julia|last2=Sallabank|year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-88215-6|ref=harv}} * {{Cite book|last=Baker|first=Mark C.|authorlink= |year=2001|chapter=Syntax|pages=265–295|title=The Handbook of Linguistics|editor=Mark Aronoff|editor2=Janie Rees-Miller|publisher=Blackwell|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Introducing linguistic morphology|familia nomo=Bauer|persona nomo=Laurie|jaro=2003|eldono=2|loko=Washington, D.C.|eldoninto=Georgetown University Press|ISBN=0-87840-343-4|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=An introduction to the study of language|familia nomo=Bloomfield|persona nomo=Leonard|aŭtoroligilo=Leonard Bloomfield|jaro=1914|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Henry Holt and Company|referenco=harv}} * {{Cite book|editor-last=Brown|editor-first=Keith|authorlink=Keith Brown (linguist)|editor2-last=Ogilvie|editor2-first=Sarah|title=Concise Encyclopedia of Languages of the World|publisher=Elsevier Science|year=2008|isbn=0-08-087774-5|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Indo-European Linguistics: An Introduction|familia nomo=Clackson|persona nomo=James|jaro=2007|eldoninto=Cambridge University press|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=International Encyclopedia of Social and Behavioral Sciences|familia nomo=Campbell|persona nomo=Lyle|jaro=2002|ĉapitro=Areal linguistics|loko=Oksfordo|eldoninto=Pergamon|paĝoj=729–733|redaktinto=Bernard Comrie, Neil J. Smelser and Paul B. Balte|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Historical Linguistics: an Introduction|familia nomo=Campbell|persona nomo=Lyle|jaro=2004|eldono=2|loko=Edinburgh and Cambridge, MA|eldoninto=Edinburgh University Press and MIT Press|referenco=harv}} * {{Cite book|last=Campbell|first=Lyle|authorlink= |year=2001|chapter=The History of Linguistics|pages=81–105|title=The Handbook of Linguistics|editor=Mark Aronoff|editor2=Janie Rees-Miller|publisher=Blackwell|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=RYG_CAWZZ4sC&pg=PA296&dq=koko+gorilla+operant+conditioning|titolo=Feral Children and Clever Animals: Reflections on Human Nature|familia nomo=Candland|persona nomo=Douglas Keith|jaro=1993|eldoninto=Oxford University Press US|ISBN=0-19-510284-3|paĝoj=293–301|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Syntactic Structures|familia nomo=Chomsky|persona nomo=Noam|aŭtoroligilo=Noam Chomsky|jaro=1957|loko=The Hague|eldoninto=Mouton|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Architecture of Language|familia nomo=Chomsky|persona nomo=Noam|aŭtoroligilo=Noam Chomsky|jaro=2000|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Sources of semiotic: readings with commentary from antiquity to the present|familia nomo=Clarke|persona nomo=David S.|jaro=1990|loko=Carbondale|eldoninto=Southern Illinois University Press|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Language universals and linguistic typology: Syntax and morphology.|familia nomo=Comrie|persona nomo=Bernard|aŭtoroligilo=Bernard Comrie|jaro=1989|eldono=2|loko=Oksfordo|eldoninto=Blackwell|ISBN=0-226-11433-3|referenco=harv}} * {{Cite book|editor-last=Comrie|editor-first=Bernard|authorlink= |title=The World's Major Languages|location=New York|publisher=Routledge |year=2009|isbn=978-0-415-35339-7|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Writing Systems: An Introduction to Their Linguistic Analysis|familia nomo=Coulmas|persona nomo=Florian|jaro=2002|eldoninto=Cambridge University Press|referenco=harv}} * {{Cite book|title=Cognitive Linguistics|last=Croft|first=William|authorlink= |first2=D. Alan|last2=Cruse|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=2004|ref=harv}} * {{Cite book|last=Croft|first=William|authorlink= |year=2001|chapter=Typology|pages=81–105|title=The Handbook of Linguistics|editor=Mark Aronoff|editor2=Janie Rees-Miller|publisher=Blackwell|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Cambridge Encyclopedia of Language|familia nomo=Crystal|persona nomo=David|jaro=1997|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge University Press}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Symbolic Species: The Co-evolution of Language and the Brain.|familia nomo=Deacon|persona nomo=Terrence|jaro=1997|loko=Nov-Jorko|eldoninto=W.W. Norton & Company|ISBN=978-0-393-31754-1|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Dyirbal Language of North Queensland|familia nomo=Dixon|persona nomo=Robert M. W.|jaro=1972|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0-521-08510-1|referenco=harv}} * {{Cite journal|last=Duranti|first= Alessandro|year=2003|title=Language as Culture in U.S. Anthropology: Three Paradigms|journal=Current Anthropology|volume=44|issue=3|pages=323–348|ref=harv|doi=10.1086/368118 |issn = 0011-3204}} * {{Cite journal|title=The myth of language universals: Language diversity and its importance for cognitive science|last=Evans|first=Nicholas|last2=Levinson|first2=Stephen C.|authorlink2=Stephen C. Levinson|year=2009|publisher=Behavioral and Brain Sciences|volume=32|issue=5|pages=429–492|ref=harv}} * {{Cite journal|first=Simon E.|last=Fisher|first2=Cecilia S.L. |last2=Lai|first3= Anthony P. |last3=Monaco|journal=Annual Review of Neuroscience|year=2003|volume=26|pages=57–80|doi=10.1146/annurev.neuro.26.041002.131144|title=Deciphering the Genetic Basis of Speech and Language Disorders|ref=harv|pmid=12524432}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Evolution of Language|familia nomo=Fitch|persona nomo=W. Tecumseh|jaro=2010|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge University Press|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Anthropological Linguistics: An Introduction|familia nomo=Foley|persona nomo=William A.|jaro=1997|eldoninto=Blackwell|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook of Phonological Theory|familia nomo=Goldsmith|persona nomo=John A|jaro=1995|serio=Blackwell Handbooks in Linguistics|ĉapitro=Phonological Theory|eldoninto=Blackwell Publishers|ISBN=1-4051-5768-2|redaktinto=John A. Goldsmith|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Language Universals: With Special Reference to Feature Hierarchies|familia nomo=Greenberg|persona nomo=Joseph|jaro=1966|loko=The Hague|eldoninto=Mouton & Co|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Understanding morphology|familia nomo=Haspelmath|persona nomo=Martin|jaro=2002|loko=Londono|eldoninto=Arnold, Oxford University Press|referenco=harv}} (pbk) * {{Cite journal|last=Haugen|first=Einar|year=1973|title=The Curse of Babel|journal=Daedalus|volume= 102|issue=3, Language as a Human Problem|pages= 47–57|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Hauser|first=Marc D.|first2=Noam|last2=Chomsky|first3=W. Tecumseh|last3=Fitch|title=The Faculty of Language: What Is It, Who Has It, and How Did It Evolve?|journal=Science 22 |year=2002|volume=298|issue=5598|pages=1569–1579|ref=harv|doi=10.1126/science.298.5598.1569}} * {{Cite book|last=Hauser|first=Marc D.|authorlink=|last2=Fitch|first2=W. Tecumseh|authorlink2=W. Tecumseh Fitch|chapter=What are the uniquely human components of the language faculty?|year=2003|editor=M.H. Christiansen and S. Kirby|publisher=Oxford University Press|title=Language Evolution: The States of the Art|url=http://mind.cog.jhu.edu/faculty/smolensky/050.341-641/Readings/Hauser%20&%20Fitch%2003%20Evolution%20of%20Lg.pdf|ref=harv|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-12-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140808045239/http://mind.cog.jhu.edu/faculty/smolensky/050.341-641/Readings/Hauser%20%26%20Fitch%2003%20Evolution%20of%20Lg.pdf|arkivdato=2014-08-08}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140808045239/http://mind.cog.jhu.edu/faculty/smolensky/050.341-641/Readings/Hauser%20%26%20Fitch%2003%20Evolution%20of%20Lg.pdf |date=2014-08-08 }} * {{Cite book|last=Hockett|first=Charles F.|year=1960|chapter=Logical considerations in the study of animal communication|title=Animals sounds and animal communication|editor=W.E. Lanyon|editor2=W.N. Tavolga|pages=392–430|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet|familia nomo=International Phonetic Association|aŭtoroligilo=International Phonetic Association|jaro=1999|loko=Kembriĝo|eldoninto=[[Cambridge University Press]]|ISBN=0-521-65236-7|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Languages of the World|familia nomo=Katzner|persona nomo=Kenneth|jaro=1999|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Routledge|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Introduction to Language Development|familia nomo=Kennison|persona nomo=Shelia|jaro=2013|eldoninto=SAGE|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=''Principles of Linguistic Change'' vol.I ''Internal Factors''|familia nomo=Labov|persona nomo=William|jaro=1994|eldoninto=Blackwell|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=''Principles of Linguistic Change'' vol.II ''Social Factors''|familia nomo=Labov|persona nomo=William|jaro=2001|eldoninto=Blackwell|referenco=harv}} * {{Cite journal|last=Ladefoged|first=Peter|year=1992|title=Another view of endangered languages| journal=Language|volume=68|issue=4|pages=809–811|ref=harv|doi=10.1353/lan.1992.0013}} * {{Cite book|last=Ladefoged |first=Ian |authorlink=|last2=Maddieson|year=1996 |title=The sounds of the world's languages |location=Oxford |publisher=Blackwell|pages=329–330|isbn=0-631-19815-6|ref=harv}} * {{Cite book|last=Lesser|first=Ruth|chapter=Language in the Brain: Neurolinguistics|title=An Encyclopedia of Language |editor1-last=Collinge |editor1-first=N.E. |year=1989 |publisher=Routledge|location=London:NewYork|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Pragmatics|familia nomo=Levinson|persona nomo=Stephen C.|jaro=1983|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge University Press|referenco=harv}} * {{Cite web|last=Lewis|first=M. Paul (ed.)|year=2009|title=Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition|location=Dallas, Tex.|publisher=SIL International|url=http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=size|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Language and Linguistics|familia nomo=Lyons|persona nomo=John|jaro=1981|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0-521-29775-3|referenco=harv}} * {{Cite book|last=MacMahon|first=M.K.C.|chapter=Language as available sound:Phonetics|title=An Encyclopedia of Language |editor1-last=Collinge |editor1-first=N.E. |year=1989|publisher=Routledge|location=London:NewYork|ref=harv}} * {{cite book |editor-last=Matras|editor-first=Yaron|editor2-first=Peter|editor2-last=Bakker| title=The Mixed Language Debate: Theoretical and Empirical Advances | location=[[Berlin]] | publisher=Walter de Gruyter | year=2003 | isbn=3-11-017776-5|ref=harv}} * {{cite book |editor-last=Moseley|editor-first=Christopher| year=2010 | title=Atlas of the World's Languages in Danger, 3rd edition. | location=Paris | publisher=UNESCO Publishing| url=http://www.unesco.org/culture/en/endangeredlanguages/atlas|ref=harv}} * {{Cite book|first=Frederick J.|last=Newmeyer|authorlink=|title=The History of Linguistics|publisher=Linguistic Society of America|year=2005|id=|url=http://www.lsadc.org/info/ling-fields-history.cfm|isbn=0-415-11553-1|ref=harv|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-09-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070210154051/http://www.lsadc.org/info/ling-fields-history.cfm|arkivdato=2007-02-10}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070210154051/http://www.lsadc.org/info/ling-fields-history.cfm |date=2007-02-10 }} * {{Cite book|first=Frederick J.|last=Newmeyer|authorlink=|title=Language Form and Language Function|year=1998|location=Cambridge, MA|publisher=MIT Press|url=http://www.isc.cnrs.fr/FN_chapter1.pdf|ref=harv|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-09-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111216100353/http://www.isc.cnrs.fr/FN_chapter1.pdf|arkivdato=2011-12-16}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111216100353/http://www.isc.cnrs.fr/FN_chapter1.pdf |date=2011-12-16 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=Linguistic diversity in space and time|familia nomo=Nichols|persona nomo=Johanna|jaro=1992|loko=Ĉikago|eldoninto=University of Chicago Press|ISBN=0-226-58057-1|referenco=harv}} * {{Cite journal|title=Functional Theories of Grammar|last=Nichols|first=Johanna|journal=Annual Review of Anthropology|volume=13|year=1984|pages=97–117|ref=harv|doi=10.1146/annurev.an.13.100184.000525}} * {{Cite journal|first=David R.|last=Olson|year=1996|title=Language and Literacy: what writing does to Language and Mind|journal=Annual Review of Applied Linguistics|volume=16|pages=3–13|doi=10.1017/S0267190500001392|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=LC3DfjWfCiwC&pg=PA239&lpg=PA239&dq=%22perfect+aspect%22+%22perfective+aspect%22&ct=result#PPA238,M1|titolo=Describing morphosyntax: a guide for field linguists|familia nomo=Payne|persona nomo=Thomas Edward|jaro=1997|eldoninto=Cambridge University Press|paĝoj=238–241|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=''[[The Language Instinct]]: How the Mind Creates Language''|familia nomo=Pinker|persona nomo=Steven|aŭtoroligilo=Steven Pinker|jaro=1994|eldoninto=Perennial|referenco=harv}} * {{Cite book|last=Romaine|first=Suzanne|year=2001|chapter=Multilingualism|pages=512–533|title=The Handbook of Linguistics|editor=Mark Aronoff|editor2=Janie Rees-Miller|publisher=Blackwell|ref=harv}} * {{Cite book|last=de Saussure|first=Ferdinand |authorlink=Ferdinand de Saussure|year=1983|origyear=1913|title=Course in General Linguistics|editor-first=Charles |editor-last=Bally |editor2-first=Albert |editor2-last=Sechehaye|others= Translated by Roy Harris|location=La Salle, Illinois|publisher=Open Court|isbn=0-8126-9023-0|ref=harv}} * {{Cite book|last=Sandler|first=Wendy|last2=Lillo-Martin|first2=Diane|year=2001|chapter=Natural Sign Languages|pages=533–563|title=The Handbook of Linguistics|editor=Mark Aronoff|editor2=Janie Rees-Miller|publisher=Blackwell|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Systems of Nominal Classification|jaro=2008|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-52-106523-8|redaktinto=Senft, Gunter|referenco=CITEREFSenft2008}} * {{Cite journal | doi = 10.2307/409603 | last1 = Swadesh | first1 = Morris | authorlink = Morris Swadesh | year = 1934 | title = The phonemic principle | jstor = 409603| journal = Language | volume = 10 | issue = 2| pages = 117–129 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=Communicating Meaning: The Evolution and Development of Language|familia nomo=Tomasello|persona nomo=Michael|jaro=1996|ĉapitro=The Cultural Roots of Language|eldoninto=Psychology Press|ISBN=978-0-8058-2118-5|paĝoj=275–308|redaktinto=B. Velichkovsky and D. Rumbaugh|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Origin of Human Communication|familia nomo=Tomasello|persona nomo=Michael|jaro=2008|eldoninto=MIT Press|referenco=harv}} * {{cite book |last= Thomason|first=Sarah G.|authorlink= |first2=Terrence|last2=Kaufman|authorlink2=Terrence Kaufman|title=Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics|publisher=University of California Press|year=1988|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Language Contact - An Introduction|familia nomo=Thomason|persona nomo=Sarah G.|jaro=2001|eldoninto=Edinburgh University Press|referenco=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Language: The Basics|familia nomo=Trask|persona nomo=Robert Lawrence|jaro=1999|eldono=2|eldoninto=Psychology Press|referenco=harv}} * {{Cite book|last=Trask|first=Robert Lawrence|authorlink= |editor-last=Stockwell|editor-first=Peter|title=Language and Linguistics: The Key Concepts|year=2007|edition=2nd|publisher=Routledge|ref=harv}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Approaches to the evolution of language|familia nomo=Ulbaek|persona nomo=Ib|jaro=1998|ĉapitro=The Origin of Language and Cognition|eldoninto=Cambridge University Press|paĝoj=30–43|redaktinto=J. R. Hurford & C. Knight|referenco=harv}} * {{Cite book|last=Van Valin|first=jr, Robert D.|authorlink= |year=2001|chapter=Functional Linguistics|pages=319–337|title=The Handbook of Linguistics|editor=Mark Aronoff|editor2=Janie Rees-Miller|publisher=Blackwell|ref=harv}} * {{Cite book|last=Zentella|first=Ana Celia|editor1-last=García|editor1-first=Ofelia|editor2-last=Fishman|editor2-first=Joshua|chapter=Spanish in New York|title=The Multilingual Apple: Languages in New York City|publisher=Walter de Gruyter| year=2002|ref=harv}} * {{Lingvoj}} {{Portalo Lingvo}} {{Havenda artikolo|Lingvo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lingvo| ]] [[Kategorio:Unesko]] gaeqrrur8vcf68snlchn7egszz5xiit Loreno 0 2540 9442247 9441750 2026-07-31T06:05:05Z Jan Kasi Leli 261089 9442247 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Loreno | devena_nomo = | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = regiono <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = La Moselle à Liverdun.jpg | dosiero_priskribo = Mozelo en Liverdun <!-- *** Simboloj *** --> | flago = {{#Property:P41}} | blazono = Blason Lorraine.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = [[Grand Est]] <small>(ekde 2016)</small> | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Meurthe-et-Moselle | distrikto1 = Moselle | distrikto2 = Meuse | distrikto3 = [[Vosges (departemento)|Vosges]] | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Mozelo | rivero1 = | rivero2 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = {{#Property:P36}} | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = Nancy | urbo1 = Bar-le-Duc | urbo2 = Épinal | urbo3 = Pont-à-Mousson | urbo4 = Thionville | urbo5 = Toul | urbo6 = | urbo7 = | limo_faldo = 1 | limo = Alzaco | limo_noto = Francio | limo1 = Franĉkonteo | limo1_noto = Francio | limo2 = Ĉampanjo-Ardenoj | limo2_noto = Francio | limo3 = Rejnlando-Palatinato | limo3_noto = Germanio | limo4 = Sarlando | limo4_noto = Germanio | limo5 = Luksemburgo | limo5_noto = Luksemburgo | limo6 = [[Luksemburgo (Belgio)|Luksemburgo]] | limo6_noto = Belgio <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 07 | lat_s = 13 | lat_NS = N | long_d = 06 | long_m = 10 | long_s = 40 | long_EW = E | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 23547 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2350657 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = Jean-Pierre Masseret | ĉefulo1_tipo = prezidanto | ĉefulo1_partio = [[Socialista Partio (Francio)|PS]] <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = {{#Property:P300}} | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Lorraine map.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Loreno en Francio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = {{#Property:P856}} | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Flag of Lorraine.svg|maldekstra|50px]] '''Loreno''' ({{fr}} ''Lorraine'' [loREN], {{de}} ''Lothringen'' [LOTri''ng''en]) estas historia kaj kultura regiono de orienta Francio. Enlande, ĝi apudas al [[Alzaco]], [[Ĉampanjo-Ardenoj|Champagne-Ardennes]] kaj [[Franche-Comté]]. Eksterlande, ĝi apudas [[Belgio]]n, [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgon]], kaj [[Germanio]]n. Ĝi konsistas el [[Francaj departementoj|departementoj]] [[Meurthe-et-Moselle]] (54), [[Meuse]] (57), [[Moselle]] (55) kaj [[Vosges (departemento)|Vosges]] (88). Ĉefaj urboj de la regiono estas [[Metz]], [[Nancio]] ''Nancy'', [[Thionville]] kaj [[Toul]]. [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] de la regiono estas <tt>FR-M</tt>. (En iuj tekstoj ankaŭ aperas nomvariaĵoj kiel ''Lotrino'', ''Lotringo'', ''Lotaringo'', ''Lotaringio'' k.s. anstataŭ Loreno.) Historie, oni nomas [[Lotaringo]] mezepoka reĝolando<ref>[[PIV]] 2005</ref>. El Alta Lotaringo evoluis la Loreno. == La historio de Loreno == Traduko de la historia parto de la franclingvo vikipedia paĝo : La historio de Loreno estas tre proksime ligita al tiu de ĝia najbaro Alzaco. Ambaŭ kunhavas komunan historion kaj fortan franc-germanan influon. Ambaŭ apartenis al la [[Sankta Romia Imperio|Sankta Romia Imperio]] dum preskaŭ ok jarcentoj === Alligo al Francio (1766) === === Lando de francaj-germanaj konfliktoj === La regiono, situanta ĉe la landlimo, estas profunde markita de militoj. Unu parto (la nuna Mozelo) estas aneksita de la Germana Imperio inter 1871 kaj 1918, kaj denove dum la Dua Mondmilito. La Kruco de Loreno tiam fariĝas la simbolo de la Libera Francio de la Generalo de Gaulle. == Lorenaj famuloj == === Esperantistoj === * [[Raymond Schwartz]] (priskribis tiean vivon en "[[Kiel Akvo de l' Rivero]]") === Historio === * [[Johana de Arko|Jeanne d'Arc]] * [[Gotfredo de Bouillon]] * [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] * [[Stanisław Leszczyński]] * [[Johano de Gorzo]] === Pentristoj === * [[Georges de La Tour]] * [[Adolphe Yvon]] === Verkistoj === * [[Maurice Barrès]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Francaj regionoj]] * [[Lorena duklando]] * [[Lorenokruco]] * [[dinastio]] '''[[Habsburgo]]-Loreno''' * [[1114 Loreno]] * [[Flughaveno Metz-Nancy-Loreno]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=loren}} * [http://fr.wikivoyage.org/wiki/Lorraine Lorraine - Wikivoyage] {{fr}} * http://www.cr-lorraine.fr <!-- Loreno regiona koncilio retejo --> * http://www.pnr-lorraine.com <!-- _Parc_ _Natural_ _Regional_ _de_ la Loreno --> * http://www.lexilogos.com/lorrain_langue_dictionnaires.htm <!-- Vortaro _loreno_ (_francês_) --> {{Navigilo Francio}} [[Kategorio:Regionoj de Francio]] [[Kategorio:Loreno| ]] 5uevm12sibahu5vy3o339p0l7pr1ybx 9442253 9442247 2026-07-31T06:18:55Z Jan Kasi Leli 261089 9442253 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Loreno | devena_nomo = | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = regiono <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = La Moselle à Liverdun.jpg | dosiero_priskribo = Mozelo en Liverdun <!-- *** Simboloj *** --> | flago = {{#Property:P41}} | blazono = Blason Lorraine.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = [[Grand Est]] <small>(ekde 2016)</small> | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Meurthe-et-Moselle | distrikto1 = Moselle | distrikto2 = Meuse | distrikto3 = [[Vosges (departemento)|Vosges]] | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Mozelo | rivero1 = | rivero2 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = {{#Property:P36}} | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = Nancy | urbo1 = Bar-le-Duc | urbo2 = Épinal | urbo3 = Pont-à-Mousson | urbo4 = Thionville | urbo5 = Toul | urbo6 = | urbo7 = | limo_faldo = 1 | limo = Alzaco | limo_noto = Francio | limo1 = Franĉkonteo | limo1_noto = Francio | limo2 = Ĉampanjo-Ardenoj | limo2_noto = Francio | limo3 = Rejnlando-Palatinato | limo3_noto = Germanio | limo4 = Sarlando | limo4_noto = Germanio | limo5 = Luksemburgo | limo5_noto = Luksemburgo | limo6 = [[Luksemburgo (Belgio)|Luksemburgo]] | limo6_noto = Belgio <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 07 | lat_s = 13 | lat_NS = N | long_d = 06 | long_m = 10 | long_s = 40 | long_EW = E | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 23547 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2350657 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = Jean-Pierre Masseret | ĉefulo1_tipo = prezidanto | ĉefulo1_partio = [[Socialista Partio (Francio)|PS]] <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = {{#Property:P300}} | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Lorraine map.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Loreno en Francio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = {{#Property:P856}} | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Flag of Lorraine.svg|maldekstra|50px]] '''Loreno''' ({{fr}} ''Lorraine'' [loREN], {{de}} ''Lothringen'' [LOTri''ng''en]) estas historia kaj kultura regiono de orienta Francio. Enlande, ĝi apudas al [[Alzaco]], [[Ĉampanjo-Ardenoj|Champagne-Ardennes]] kaj [[Franche-Comté]]. Eksterlande, ĝi apudas [[Belgio]]n, [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgon]], kaj [[Germanio]]n. Ĝi konsistas el [[Francaj departementoj|departementoj]] [[Meurthe-et-Moselle]] (54), [[Meuse]] (57), [[Moselle]] (55) kaj [[Vosges (departemento)|Vosges]] (88). Ĉefaj urboj de la regiono estas [[Metz]], [[Nancio]] ''Nancy'', [[Thionville]] kaj [[Toul]]. [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] de la regiono estas <tt>FR-M</tt>. (En iuj tekstoj ankaŭ aperas nomvariaĵoj kiel ''Lotrino'', ''Lotringo'', ''Lotaringo'', ''Lotaringio'' k.s. anstataŭ Loreno.) Historie, oni nomas [[Lotaringo]] mezepoka reĝolando<ref>[[PIV]] 2005</ref>. El Alta Lotaringo evoluis la Loreno. == La historio de Loreno == [[Fichier:Holy Roman Empire 1000 map-de.png|thumb|upright=0.75|An mil, karto de la Loreno en la Sankta Romia Imperio : ''Oberlothringen'', Haute-Lotharingie ou Lorraine ; ''Niederlothringen'', Basse-Lotharingie ou Lothier.]] [[Fichier:Lotharingia-1508.jpg|thumb|upright=0.75|Première carte connue de la Lorraine et du [[Westrich]] (vers 1508). Le nord est en bas.]] Traduko de la historia parto de la franclingvo vikipedia paĝo : La historio de Loreno estas tre proksime ligita al tiu de ĝia najbaro Alzaco. Ambaŭ kunhavas komunan historion kaj fortan franc-germanan influon. Ambaŭ apartenis al la [[Sankta Romia Imperio|Sankta Romia Imperio]] dum preskaŭ ok jarcentoj. === De la aĝo de fero al la Lotaringio === Dum [[aĝo de fero|aĝo de fero]], === Alligo al Francio (1766) === === Lando de francaj-germanaj konfliktoj === La regiono, situanta ĉe la landlimo, estas profunde markita de militoj. Unu parto (la nuna Mozelo) estas aneksita de la Germana Imperio inter 1871 kaj 1918, kaj denove dum la Dua Mondmilito. La Kruco de Loreno tiam fariĝas la simbolo de la Libera Francio de la Generalo de Gaulle. == Lorenaj famuloj == === Esperantistoj === * [[Raymond Schwartz]] (priskribis tiean vivon en "[[Kiel Akvo de l' Rivero]]") === Historio === * [[Johana de Arko|Jeanne d'Arc]] * [[Gotfredo de Bouillon]] * [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] * [[Stanisław Leszczyński]] * [[Johano de Gorzo]] === Pentristoj === * [[Georges de La Tour]] * [[Adolphe Yvon]] === Verkistoj === * [[Maurice Barrès]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Francaj regionoj]] * [[Lorena duklando]] * [[Lorenokruco]] * [[dinastio]] '''[[Habsburgo]]-Loreno''' * [[1114 Loreno]] * [[Flughaveno Metz-Nancy-Loreno]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=loren}} * [http://fr.wikivoyage.org/wiki/Lorraine Lorraine - Wikivoyage] {{fr}} * http://www.cr-lorraine.fr <!-- Loreno regiona koncilio retejo --> * http://www.pnr-lorraine.com <!-- _Parc_ _Natural_ _Regional_ _de_ la Loreno --> * http://www.lexilogos.com/lorrain_langue_dictionnaires.htm <!-- Vortaro _loreno_ (_francês_) --> {{Navigilo Francio}} [[Kategorio:Regionoj de Francio]] [[Kategorio:Loreno| ]] 2pgvabfpn2ervzrjbc4mdc4mtf8vs47 9442316 9442253 2026-07-31T08:36:19Z Jan Kasi Leli 261089 9442316 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Loreno | devena_nomo = | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = regiono <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = La Moselle à Liverdun.jpg | dosiero_priskribo = Mozelo en Liverdun <!-- *** Simboloj *** --> | flago = {{#Property:P41}} | blazono = Blason Lorraine.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = [[Grand Est]] <small>(ekde 2016)</small> | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Meurthe-et-Moselle | distrikto1 = Moselle | distrikto2 = Meuse | distrikto3 = [[Vosges (departemento)|Vosges]] | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Mozelo | rivero1 = | rivero2 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = {{#Property:P36}} | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = Nancy | urbo1 = Bar-le-Duc | urbo2 = Épinal | urbo3 = Pont-à-Mousson | urbo4 = Thionville | urbo5 = Toul | urbo6 = | urbo7 = | limo_faldo = 1 | limo = Alzaco | limo_noto = Francio | limo1 = Franĉkonteo | limo1_noto = Francio | limo2 = Ĉampanjo-Ardenoj | limo2_noto = Francio | limo3 = Rejnlando-Palatinato | limo3_noto = Germanio | limo4 = Sarlando | limo4_noto = Germanio | limo5 = Luksemburgo | limo5_noto = Luksemburgo | limo6 = [[Luksemburgo (Belgio)|Luksemburgo]] | limo6_noto = Belgio <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 07 | lat_s = 13 | lat_NS = N | long_d = 06 | long_m = 10 | long_s = 40 | long_EW = E | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 23547 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2350657 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = Jean-Pierre Masseret | ĉefulo1_tipo = prezidanto | ĉefulo1_partio = [[Socialista Partio (Francio)|PS]] <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = {{#Property:P300}} | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Lorraine map.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Loreno en Francio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = {{#Property:P856}} | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Flag of Lorraine.svg|maldekstra|50px]] '''Loreno''' ({{fr}} ''Lorraine'' [loREN], {{de}} ''Lothringen'' [LOTri''ng''en]) estas historia kaj kultura regiono de orienta Francio. Enlande, ĝi apudas al [[Alzaco]], [[Ĉampanjo-Ardenoj|Champagne-Ardennes]] kaj [[Franche-Comté]]. Eksterlande, ĝi apudas [[Belgio]]n, [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgon]], kaj [[Germanio]]n. Ĝi konsistas el [[Francaj departementoj|departementoj]] [[Meurthe-et-Moselle]] (54), [[Meuse]] (57), [[Moselle]] (55) kaj [[Vosges (departemento)|Vosges]] (88). Ĉefaj urboj de la regiono estas [[Metz]], [[Nancio]] ''Nancy'', [[Thionville]] kaj [[Toul]]. [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] de la regiono estas <tt>FR-M</tt>. (En iuj tekstoj ankaŭ aperas nomvariaĵoj kiel ''Lotrino'', ''Lotringo'', ''Lotaringo'', ''Lotaringio'' k.s. anstataŭ Loreno.) Historie, oni nomas [[Lotaringo]] mezepoka reĝolando<ref>[[PIV]] 2005</ref>. El Alta Lotaringo evoluis la Loreno. == La historio de Loreno == Traduko de la historia parto de la franclingvo vikipedia paĝo : La historio de Loreno estas tre proksime ligita al tiu de ĝia najbaro Alzaco. Ambaŭ kunhavas komunan historion kaj fortan franc-germanan influon. Ambaŭ apartenis al la [[Sankta Romia Imperio|Sankta Romia Imperio]] dum preskaŭ ok jarcentoj. === De la Ferepoko al la Lotaringio === Dum la [[Ferepoko|ferepoko]], la nuntempa Loreno estis loĝata de la [[Treveroj|treveroj]] en la nordo, la [[Mediomatrikoj|mediomatrikoj]] en la malsupra Mozelo, la [[Leukoj|leukoj]] en la supra Mozelo, la [[Lingonoj|lingonoj]] en la ekstrema sudokcidento kaj la [[Sekanoj|sekanoj]] en la ekstrema sudoriento. Dum la konkero de la [[Gaŭlio]], la Loreno estis en la [[Gallia Belgica|Belga Gaŭlio]]. Poste, la [[Frankoj|frankoj]] konkeris la Belgan Gaŭlion. Ili kreis reĝlandon : [[Aŭstrazio|Aŭsrtazion]]. Tiu reĝlando aperis post la morto de [[Klodvigo la 1-a|Klodvigo]]. === Alligo al Francio (1766) === === Lando de francaj-germanaj konfliktoj === La regiono, situanta ĉe la landlimo, estas profunde markita de militoj. Unu parto (la nuna Mozelo) estas aneksita de la Germana Imperio inter 1871 kaj 1918, kaj denove dum la Dua Mondmilito. La Kruco de Loreno tiam fariĝas la simbolo de la Libera Francio de la Generalo de Gaulle. == Lorenaj famuloj == === Esperantistoj === * [[Raymond Schwartz]] (priskribis tiean vivon en "[[Kiel Akvo de l' Rivero]]") === Historio === * [[Johana de Arko|Jeanne d'Arc]] * [[Gotfredo de Bouillon]] * [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] * [[Stanisław Leszczyński]] * [[Johano de Gorzo]] === Pentristoj === * [[Georges de La Tour]] * [[Adolphe Yvon]] === Verkistoj === * [[Maurice Barrès]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Francaj regionoj]] * [[Lorena duklando]] * [[Lorenokruco]] * [[dinastio]] '''[[Habsburgo]]-Loreno''' * [[1114 Loreno]] * [[Flughaveno Metz-Nancy-Loreno]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=loren}} * [http://fr.wikivoyage.org/wiki/Lorraine Lorraine - Wikivoyage] {{fr}} * http://www.cr-lorraine.fr <!-- Loreno regiona koncilio retejo --> * http://www.pnr-lorraine.com <!-- _Parc_ _Natural_ _Regional_ _de_ la Loreno --> * http://www.lexilogos.com/lorrain_langue_dictionnaires.htm <!-- Vortaro _loreno_ (_francês_) --> {{Navigilo Francio}} [[Kategorio:Regionoj de Francio]] [[Kategorio:Loreno| ]] jfuijijhylmwhbflg77t8tenh0xnq89 9442321 9442316 2026-07-31T08:44:07Z Jan Kasi Leli 261089 9442321 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Loreno | devena_nomo = | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = regiono <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = La Moselle à Liverdun.jpg | dosiero_priskribo = Mozelo en Liverdun <!-- *** Simboloj *** --> | flago = {{#Property:P41}} | blazono = Blason Lorraine.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = [[Grand Est]] <small>(ekde 2016)</small> | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Departementoj | distrikto_faldo = 1 | distrikto = Meurthe-et-Moselle | distrikto1 = Moselle | distrikto2 = Meuse | distrikto3 = [[Vosges (departemento)|Vosges]] | distrikto4 = | distrikto5 = | distrikto6 = | distrikto7 = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Mozelo | rivero1 = | rivero2 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = {{#Property:P36}} | ĉefurbo_tipo = Prefektejo | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = Nancy | urbo1 = Bar-le-Duc | urbo2 = Épinal | urbo3 = Pont-à-Mousson | urbo4 = Thionville | urbo5 = Toul | urbo6 = | urbo7 = | limo_faldo = 1 | limo = Alzaco | limo_noto = Francio | limo1 = Franĉkonteo | limo1_noto = Francio | limo2 = Ĉampanjo-Ardenoj | limo2_noto = Francio | limo3 = Rejnlando-Palatinato | limo3_noto = Germanio | limo4 = Sarlando | limo4_noto = Germanio | limo5 = Luksemburgo | limo5_noto = Luksemburgo | limo6 = [[Luksemburgo (Belgio)|Luksemburgo]] | limo6_noto = Belgio <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 07 | lat_s = 13 | lat_NS = N | long_d = 06 | long_m = 10 | long_s = 40 | long_EW = E | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 23547 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2350657 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = Jean-Pierre Masseret | ĉefulo1_tipo = prezidanto | ĉefulo1_partio = [[Socialista Partio (Francio)|PS]] <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = {{#Property:P300}} | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Lorraine map.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Loreno en Francio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = {{#Property:P856}} | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Flag of Lorraine.svg|maldekstra|50px]] '''Loreno''' ({{fr}} ''Lorraine'' [loREN], {{de}} ''Lothringen'' [LOTri''ng''en]) estas historia kaj kultura regiono de orienta Francio. Enlande, ĝi apudas al [[Alzaco]], [[Ĉampanjo-Ardenoj|Champagne-Ardennes]] kaj [[Franche-Comté]]. Eksterlande, ĝi apudas [[Belgio]]n, [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgon]], kaj [[Germanio]]n. Ĝi konsistas el [[Francaj departementoj|departementoj]] [[Meurthe-et-Moselle]] (54), [[Meuse]] (57), [[Moselle]] (55) kaj [[Vosges (departemento)|Vosges]] (88). Ĉefaj urboj de la regiono estas [[Metz]], [[Nancio]] ''Nancy'', [[Thionville]] kaj [[Toul]]. [[ISO 3166-2:FR|ISO-kodo]] de la regiono estas <tt>FR-M</tt>. (En iuj tekstoj ankaŭ aperas nomvariaĵoj kiel ''Lotrino'', ''Lotringo'', ''Lotaringo'', ''Lotaringio'' k.s. anstataŭ Loreno.) Historie, oni nomas [[Lotaringo]] mezepoka reĝolando<ref>[[PIV]] 2005</ref>. El Alta Lotaringo evoluis la Loreno. == La historio de Loreno == Traduko de la historia parto de la franclingvo vikipedia paĝo : La historio de Loreno estas tre proksime ligita al tiu de ĝia najbaro Alzaco. Ambaŭ kunhavas komunan historion kaj fortan franc-germanan influon. Ambaŭ apartenis al la [[Sankta Romia Imperio|Sankta Romia Imperio]] dum preskaŭ ok jarcentoj. === De la Ferepoko al la Lotaringio === Dum la [[Ferepoko|ferepoko]], la nuntempa Loreno estis loĝata de la [[Treveroj|treveroj]] en la nordo, la [[Mediomatrikoj|mediomatrikoj]] en la malsupra Mozelo, la [[Leukoj|leukoj]] en la supra Mozelo, la [[Lingonoj|lingonoj]] en la ekstrema sudokcidento kaj la [[Sekanoj|sekanoj]] en la ekstrema sudoriento. Dum la konkero de la [[Gaŭlio]], la Loreno estis en la [[Gallia Belgica|Belga Gaŭlio]]. Poste, la [[Frankoj|frankoj]] konkeris la Belgan Gaŭlion. Ili kreis reĝlandon : [[Aŭstrazio|Aŭsrtazion]]. Tiu reĝlando aperis post la morto de [[Klodvigo la 1-a|Klodvigo]], lia lando estis dividita inter liaj filojn. === Alligo al Francio (1766) === === Lando de francaj-germanaj konfliktoj === La regiono, situanta ĉe la landlimo, estas profunde markita de militoj. Unu parto (la nuna Mozelo) estas aneksita de la Germana Imperio inter 1871 kaj 1918, kaj denove dum la Dua Mondmilito. La Kruco de Loreno tiam fariĝas la simbolo de la Libera Francio de la Generalo de Gaulle. == Lorenaj famuloj == === Esperantistoj === * [[Raymond Schwartz]] (priskribis tiean vivon en "[[Kiel Akvo de l' Rivero]]") === Historio === * [[Johana de Arko|Jeanne d'Arc]] * [[Gotfredo de Bouillon]] * [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] * [[Stanisław Leszczyński]] * [[Johano de Gorzo]] === Pentristoj === * [[Georges de La Tour]] * [[Adolphe Yvon]] === Verkistoj === * [[Maurice Barrès]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Francaj regionoj]] * [[Lorena duklando]] * [[Lorenokruco]] * [[dinastio]] '''[[Habsburgo]]-Loreno''' * [[1114 Loreno]] * [[Flughaveno Metz-Nancy-Loreno]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=loren}} * [http://fr.wikivoyage.org/wiki/Lorraine Lorraine - Wikivoyage] {{fr}} * http://www.cr-lorraine.fr <!-- Loreno regiona koncilio retejo --> * http://www.pnr-lorraine.com <!-- _Parc_ _Natural_ _Regional_ _de_ la Loreno --> * http://www.lexilogos.com/lorrain_langue_dictionnaires.htm <!-- Vortaro _loreno_ (_francês_) --> {{Navigilo Francio}} [[Kategorio:Regionoj de Francio]] [[Kategorio:Loreno| ]] mk7gfmmodiopetmwpufej0iib2t5em7 Nukleo 0 3089 9442050 9049256 2026-07-30T20:02:46Z DidCORN 34571 Reorganizo 9442050 wikitext text/x-wiki '''Nukleo''' devenas de la [[latina lingvo|latina]] (''nucleus'') por "centro" aŭ "kerno". '''Nukleo''' aŭ '''kerno''' ne estas ĉiam sinonimoj kaj havas diversajn signifojn: * En [[kemio]] kaj [[fiziko]], la termino<ref>Nukleo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#nukleo_kd]</ref> signifas '''[[atomkerno]]n''' -- la aro de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j en la centro de atomo kiu konsistigas la plejpartojn de la atoma maso kaj pozitiva ŝargo. * En [[elektrotekniko]], '''bobenkerno'''<ref>Kerno en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#kerno_kd]</ref> estas interna parto de [[bobeno]], volvaĵo aŭ [[elektromagneto]], plej ofte konsistanta el [[feromagnetismo|magneta]] materio. Pri [[kabloj]] la esprimo "kerno de kablo" uzatas. * En [[anatomio]] kaj [[fiziologio]], nukleo referencas al '''[[ĉelnukleo]]''' ('''[[ĉelkerno]]''') -- la [[membrano|membrane]] limigita [[organelo]] trovita en la [[eŭkarioto|eŭkariotaj]] [[biologia ĉelo|ĉeloj]], videbla per [[mikroskopo]], kiu enhavas ĉefe la [[kromosomo]]jn de la ĉelo. * En [[botaniko]], '''kerno''' estas (1) ligneca [[endokarpo]] de iuj karnaj [[frukto]]j ( [[drupo]]j ), kiu entenas la [[semo]]n : kerno de [[abrikoto]], de [[ĉerizo]]; (2) la interna, malmola parto de karna frukto (ekzemple, '''[[kerneto]]j<ref>Kerneto en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#kerneto_kd]</ref> de pomo), kerno aŭ semo tute malmola ( ekz. de [[daktilo]] ). * En [[astronomio]], '''kerno''' estas la interna parto de la [[terglobo]] (Vd en [[terkerno]]), de [[kometo]] (Vd. en [[kometa kerno]]), [[galaksio]] kaj similaj. * En [[informadiko]]: ** '''[[Kerno (operaciumo)]]''' ** '''[[Kerno (procezoro)]]'''. * '''[[Kerno (betono)]]''' * En [[geometrio]], '''kerno''' estas [[konveksa]] [[pluredro]] estas formita per la malgranda centra spaco komuna al ĉiuj membroj de [[pluredra kombinaĵo]]. Ankaŭ, '''kerno''' estas la fonta pluredro por aro de [[steligo]]j. Ĉi tiuj du okazoj povas interkovriĝi kaj tiam la aro de steligoj inkluzivas la pluredran kombinaĵon. (Vidu en [[listo de pluredroj de Wenninger#Steligo de okedro|listo de pluredroj de Wenninger]] por ĉi tiuj kombinaĵoj kaj pliaj steligoj.) * En [[lineara algebro]], '''[[kerno (matrico)]]''' de [[matrico]] ''A'' estas [[aro (matematiko)|aro]] de ĉiuj [[vektoro]]j '' '''x''' '' por kiuj rezulto de la [[matrica multipliko]] egalas al la [[nula vektoro]]: ''A'''x''' = '''0'''. * '''[[Kerno (teorio de kategorioj)]]''' * [[Kernaĵo (geologio)]] estas cilindra kolono da [[Rokaĵo|rokaĵoj]] aŭ [[Glaĉero|glaĉeroj]], aperinta dum borado. == Figura senco de kerno == Laŭ figura senco, '''kerno''' estas centra, esenca parto de io. {{Projektoj|ReVo=nukle}} ==Referencoj== {{referencoj}} {{apartigilo}} ocbie2ecd6supsn0hjlwqsioa1a0kzo 9442053 9442050 2026-07-30T20:06:16Z DidCORN 34571 9442053 wikitext text/x-wiki '''Nukleo''' devenas de la [[latina lingvo|latina]] (''nucleus'') por "centro" aŭ "kerno". '''Nukleo''' aŭ '''kerno''' ne estas ĉiam sinonimoj kaj havas diversajn signifojn: * En [[kemio]] kaj [[fiziko]], la termino<ref>Nukleo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#nukleo_kd]</ref> signifas '''[[atomkerno]]n''' -- la aro de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j en la centro de atomo kiu konsistigas la plejpartojn de la atoma maso kaj pozitiva ŝargo. * En [[elektrotekniko]], '''bobenkerno'''<ref>Kerno en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#kerno_kd]</ref> estas interna parto de [[bobeno]], volvaĵo aŭ [[elektromagneto]], plej ofte konsistanta el [[feromagnetismo|magneta]] materio. Pri [[kablo]]j la esprimo "kerno de kablo" uzatas. * En [[anatomio]] kaj [[fiziologio]], nukleo referencas al '''[[ĉelnukleo]]''' ('''[[ĉelkerno]]''') -- la [[membrano|membrane]] limigita [[organelo]] trovita en la [[eŭkarioto|eŭkariotaj]] [[biologia ĉelo|ĉeloj]], videbla per [[mikroskopo]], kiu enhavas ĉefe la [[kromosomo]]jn de la ĉelo. * En [[botaniko]], '''kerno''' estas (1) ligneca [[endokarpo]] de iuj karnaj [[frukto]]j ( [[drupo]]j ), kiu entenas la [[semo]]n : kerno de [[abrikoto]], de [[ĉerizo]]; (2) la interna, malmola parto de karna frukto (ekzemple, '''[[kerneto]]j'''<ref>Kerneto en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#kerneto_kd]</ref> de pomo), kerno aŭ semo tute malmola ( ekz. de [[daktilo]]). * En [[astronomio]], '''kerno''' estas la interna parto de la [[terglobo]] (Vd en [[terkerno]]), de [[kometo]] (Vd. en [[kometa kerno]]), [[galaksio]] kaj similaj. * En [[informadiko]]: ** '''[[Kerno (operaciumo)]]''' ** '''[[Kerno (procezoro)]]'''. * '''[[Kerno (betono)]]''' * En [[geometrio]], '''kerno''' estas [[konveksa]] [[pluredro]] estas formita per la malgranda centra spaco komuna al ĉiuj membroj de [[pluredra kombinaĵo]]. Ankaŭ, '''kerno''' estas la fonta pluredro por aro de [[steligo]]j. Ĉi tiuj du okazoj povas interkovriĝi kaj tiam la aro de steligoj inkluzivas la pluredran kombinaĵon. (Vidu en [[listo de pluredroj de Wenninger#Steligo de okedro|listo de pluredroj de Wenninger]] por ĉi tiuj kombinaĵoj kaj pliaj steligoj.) * En [[lineara algebro]], '''[[kerno (matrico)]]''' de [[matrico]] ''A'' estas [[aro (matematiko)|aro]] de ĉiuj [[vektoro]]j '' '''x''' '' por kiuj rezulto de la [[matrica multipliko]] egalas al la [[nula vektoro]]: ''A'''x''' = '''0'''. * '''[[Kerno (teorio de kategorioj)]]''' * [[Kernaĵo (geologio)]] estas cilindra kolono da [[Rokaĵo|rokaĵoj]] aŭ [[Glaĉero|glaĉeroj]], aperinta dum borado. == Figura senco de kerno == Laŭ figura senco, '''kerno''' estas centra, esenca parto de io. {{Projektoj|ReVo=nukle}} ==Referencoj== {{referencoj}} {{apartigilo}} fyr6entcfcnrbiwyj9q4tuox94y89ay 9442110 9442053 2026-07-30T21:39:14Z Arbarulo 135469 9442110 wikitext text/x-wiki '''Nukleo''' devenas de la [[latina lingvo|latina]] (''nucleus'') por "centro" aŭ "kerno". '''Nukleo''' aŭ '''kerno''' ne estas ĉiam sinonimoj kaj havas diversajn signifojn: * En [[kemio]] kaj [[fiziko]], la termino<ref>Nukleo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#nukleo_kd]</ref> signifas '''[[atomkerno]]n''' -- la aro de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j en la centro de atomo kiu konsistigas la plejpartojn de la atoma maso kaj pozitiva ŝargo. * En [[elektrotekniko]], '''bobenkerno'''<ref>Kerno en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#kerno_kd]</ref> estas interna parto de [[bobeno]], volvaĵo aŭ [[elektromagneto]], plej ofte konsistanta el [[feromagnetismo|magneta]] materio. Pri [[kablo]]j la esprimo "kerno de kablo" uzatas. * En [[anatomio]] kaj [[fiziologio]], nukleo referencas al ĉelnukleo ('''[[ĉelkerno]]''') -- la [[membrano|membrane]] limigita [[organelo]] trovita en la [[eŭkarioto|eŭkariotaj]] [[biologia ĉelo|ĉeloj]], videbla per [[mikroskopo]], kiu enhavas ĉefe la [[kromosomo]]jn de la ĉelo. * En [[botaniko]], '''kerno''' estas (1) ligneca [[endokarpo]] de iuj karnaj [[frukto]]j ( [[drupo]]j ), kiu entenas la [[semo]]n : kerno de [[abrikoto]], de [[ĉerizo]]; (2) la interna, malmola parto de karna frukto (ekzemple, '''[[kerneto]]j'''<ref>Kerneto en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#kerneto_kd]</ref> de pomo), kerno aŭ semo tute malmola ( ekz. de [[daktilo]]). * En [[astronomio]], '''kerno''' estas la interna parto de la [[terglobo]] (Vd en [[terkerno]]), de [[kometo]] (Vd. en [[kometa kerno]]), [[galaksio]] kaj similaj. * En [[informadiko]]: ** '''[[Kerno (operaciumo)]]''' ** '''[[Kerno (procezoro)]]'''. * '''[[Kerno (betono)]]''' * En [[geometrio]], '''kerno''' estas [[konveksa]] [[pluredro]] estas formita per la malgranda centra spaco komuna al ĉiuj membroj de [[pluredra kombinaĵo]]. Ankaŭ, '''kerno''' estas la fonta pluredro por aro de [[steligo]]j. Ĉi tiuj du okazoj povas interkovriĝi kaj tiam la aro de steligoj inkluzivas la pluredran kombinaĵon. (Vidu en [[listo de pluredroj de Wenninger#Steligo de okedro|listo de pluredroj de Wenninger]] por ĉi tiuj kombinaĵoj kaj pliaj steligoj.) * En [[lineara algebro]], '''[[kerno (matrico)]]''' de [[matrico]] ''A'' estas [[aro (matematiko)|aro]] de ĉiuj [[vektoro]]j '' '''x''' '' por kiuj rezulto de la [[matrica multipliko]] egalas al la [[nula vektoro]]: ''A'''x''' = '''0'''. * '''[[Kerno (teorio de kategorioj)]]''' * [[Kernaĵo (geologio)]] estas cilindra kolono da [[Rokaĵo|rokaĵoj]] aŭ [[Glaĉero|glaĉeroj]], aperinta dum borado. == Figura senco de kerno == Laŭ figura senco, '''kerno''' estas centra, esenca parto de io. {{Projektoj|ReVo=nukle}} ==Referencoj== {{referencoj}} {{apartigilo}} puj13rvqzv89p2fnfbsgltguvjprfpa Tongo 0 4193 9442188 9436727 2026-07-30T23:44:48Z Kani 670 /* Geografio */ 9442188 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga<br />Kingdom of Tonga | eonomo = Tongo | eonomo alternative= Tonga Reĝlando | flago = [[Dosiero:Flago-de-Tongo.svg|160ra]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Tonga.svg|120ra]] | nacia himno = [[Ko e fasi 'o e tu'i 'o e 'Otu Tonga]] | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationTonga.png|Lokigo]] | lingvoj = [[tonga lingvo|tonga]], [[angla lingvo|angla]] | ĉefurbo = [[Nukualofo]] (''Nuku'alofa'') | religio = protestantoj, katolikoj | km2 = 748 | akvo = 4 | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝdenso = | valuto = ''[[pa'anga]]'' | valuta kodo = TOP | horzono = +13 | ttt = to | landkodo = TON | tel = 676 | politika sistemo = [[Monarkio]] | ŝtatestro = [[Reĝo <!--de Tongo-->|reĝo]] ''[[Tupou la 6-a]]'' (ekde 2012) | ĉefministro = [[Fatafehi Fakafānua]] (ekde 18 decembro 2025) | nacia tago = [[4-a de junio]] | sendependeco = la 4a de junio [[1970]], de [[Britio]] | kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = TO |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Pacifiko |parenco_tipo = Akvejo }} }}<!--fino de la ekstera informkesto --> '''Tongo''' estas [[Polinezio|Polinezia]] regno, en [[Pacifiko]], oriente de [[Fiĝioj]], kiu konsistas el 177 insuloj (39 loĝataj), dividitaj en tri ĉefajn [[arkipelago]]jn. Antaŭe nomata la Amikaj insuloj (''Friendly Islands'', vidu la ĉapitron etimologio), Tongo nuntempe estas sendependa reĝlando en la brita [[Komunumo de Nacioj]]. Kun centro je 20° de suda latitudo kaj 179° de okcidenta longitudo, Tongo havas subtropikan, varman kaj humidan [[klimato]]n; la precipitaĵo atingas 2 000 mm ĉiujare. La insuloj Tongo havas amplekson de 747 km² kaj la ĉefurbo estas [[Nukualofo]] en la insulo [[Tongatapu]]. == Historio == Estas la opinio de [[arkeologio|arkeologiistoj]], ke la unuaj setlantoj venis al Tongo el la insuloj Santa Cruz dum popolmigrado komenciĝanta ĉirkaŭ 3000 a.K. el Sudorienta [[Azio]] tra [[Mikronezio]]. En Tongo la ĝis nun plej malnovaj trovaĵoj de tiu [[Lapita kulturo]] estis malkovritaj en formo de karakterizaj keramikaĵoj, datitaj je 800 ĝis 750 a.K. La homoj de tiu kulturo vivis, navigis, komercis, kaj militis inter la insuloj de la nuntempaj [[Samoo]], [[Fiĝioj]], kaj Tongo dum mil jaroj, antaŭ ol plua migrado komenciĝis, al [[Markizoj]] kaj [[Tahitio]] kaj sekve al aliaj insuloj de suda Pacifiko. Sur tiu bazo [[antropologio|antropologiistoj]] nomas tiun regionon la lulilo de polinezia kulturo. En la [[12-a jarcento]] tonganoj kaj ilia ĉefulo, la ''Tu'i Tonga'', estis konataj en tuta Pacifiko de [[Niue]] ĝis [[Tikopia]]. Kelkaj historiistoj parolas pri "tonga imperio", sed la tiama situacio estas pli bone priskribita kiel reto de marnavigantoj, ĉefuloj kaj aventurantoj. En la [[15-a jarcento]] kaj sekve en la [[17-a jarcento]] tribaj malpacoj pli kaj pli multe okazis inter la ĉefuloj. Je tiu tempo venis la unuaj kontaktoj kun [[Eŭropo|eŭropanoj]]: en [[1616]] la nederlandaj esploristoj [[Willem Schouten]] kaj [[Jacob Le Maire]], kiuj renkontis tonganon proksime al ''Niuatoputapu''; en [[1643]] [[Abel Tasman]], kiu komercis iomete kun la tonganoj; kaj en [[1773]]-[[1777]] tri vizitoj de [[James Cook]]. La unuaj kristanaj misiistoj alvenis ĉirkaŭ [[1800]]. La tribaj malpacoj finiĝis per la unuigo de Tongo de [[1799]] ĝis [[1852]] sub Siaosi Taufa'ahau TUPOU (post baptismo George TUPOU la 1-a). De lia edzino devenas nova reĝa linio Tu'i Kanakopulu. En [[1875]], per helpo de misiistino Shirley BAKER, Tongo fariĝis [[konstitucia monarkio]]. La [[18-a de majo|18-an de majo]] [[1900]] per [[traktato de amikeco]] Tongo fariĝis [[protektorato]] de [[Britio]]. Ĝi sendependiĝis la [[4-a de junio|4-an de junio]] [[1970]]. Meze de januaro 2022 okazis la erupcio de submara vulkano Hunga Tonga, kaj post kelkaj tagoj oni konfirmis la preskaŭ malaperon de la insulo kaj damaĝojn kaj rezultojn en diversaj landoj de la Pacifiko kaj ĉefe en la propra lando. == Etimologio == En multaj polineziaj lingvoj, inkluzive de la tonga, la vorto tonga (tonga: [ˈtoŋa]), devenas de ''fakatonga'', kiu signifas "suden", kaj la insularo estas tiel nomita ĉar ĝi estas la plej suda grupo inter la insularoj de okcidenta Polinezio. La vorto tonga estas parenca al la havaja vorto ''kona'' signifanta "ŝirmflanke", do la flanko ŝirmita de la vento, kiu estas la origino de la nomo por la distrikto Kona en Havajo. Tongo fariĝis konata en la Okcidento kiel la "Amikecaj insuloj" aŭ "Amikaj insuloj" pro la agrabla akcepto donita al kapitano [[James Cook]] dum lia unua vizito en 1773. Li alvenis dum la ĉiujara festivalo ''ʻinasi'', kiu centriĝas ĉirkaŭ la donaco de la Unuaj Fruktoj al la ''Tuʻi Tonga'' (la monarko de la insuloj), do li ricevis inviton al la festadoj. Ironie, laŭ la verkisto William Mariner, la politikaj gvidantoj efektive volis mortigi Cook dum la kunveno, sed ne plenumis tion ĉar ili ne povis konsenti pri agadplano por plenumi la planon. == Geografio == * [[Fonualei]] * [[Late (Tongo)|Late]] * [[Niuafoo]] * [[Tafahi]] * [[Tonga Fosego]] * [[Tongatapu]] * [[Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]] === Faŭno kaj flaŭro === * [[Tonga nestamasulo]] * [[Tongatapua zapornio]] <!--== Ekonomio ==--> == Politiko == === Ekstera politiko === Tongo apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifika Oceano]]. == Vidu ankaŭ == * la paĝon pri la [[Tuitonga imperio]] {{Projektoj|n=Kategorio:Tongo|ReVo=tong}} {{Polinezio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tongo| ]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1970]] i7j5kh3lv3iud83f7ozvuar64q2xig6 29-a de decembro 0 5196 9442423 9438312 2026-07-31T11:40:17Z Sj1mor 12103 9442423 wikitext text/x-wiki {{KalendaroDecembro}} {{Decembro}} La '''29-a de decembro''' estas la 363-a tago de la jaro (la 364-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 2 tagoj restas. Je la 29-a de decembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[875]]: Karlo la Kalva, reĝo de la [[frankoj]], estis kronita kiel [[imperiestro]] de [[Sankta Romia Imperio]] [[Karlo la 2-a (Francio)|Karlo la 2-a]] * [[1170]]: Laŭ ordono de angla reĝo [[Henriko la 2-a (Anglio)|Henriko la 2-a]] estis murdita ĉefepiskopo de [[Canterbury]] [[Thomas Becket]] * [[1489]]: Katolika armeo liberigis [[Provinco de Almerio|Almerion]] el la regado de [[Regno de Granado]] * [[1605]]: Angla [[navigisto]] kaj esploristo John Davis estis murdita de japanaj [[pirato]]j en [[Malaka Markolo]] * [[1610]]: En burgo [[Čachtice (burgo)|Čachtice]] enketistoj trovis [[viktimo]]jn de [[torturo]], pri kio respondecis [[Erzsébet Báthory]] * [[1655]]: [[Sveda diluvo]]: pola [[nobelo|nobelaro]] fiksis kontraŭsvedan [[Konfederacio]]n de [[Tyszowce]] * [[1720]]: [[Venecio]]: sur la [[Placo de Sankta Marko]] fondiĝis unua [[kafejo]] seninterrompe ĝis nun funkcianta * [[1721]]: Franca [[okupado]] de [[Maŭricio]] komenciĝis * [[1778]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: brita armeo konkeris [[Savannah]] en [[Georgio]] * [[1813]]: Dum la [[milito]] de 1812 [[britoj|britaj]] soldatoj kun [[indianoj]] bruligis [[Bufalo]]n * [[1825]]: [[Antonio José de Sucre]] iĝis prezidento de Bolivio * [[1845]]: [[Respubliko Teksaso]] iĝis la [[Subŝtatoj de Usono|28-a ŝtato de Usono]] * [[1874]]: [[Alfonso la 12-a (Hispanio)|Alfonso la 12-a]] iĝis reĝo de Hispanio - restarigo de [[monarkio]] * [[1890]]: [[Masakro de Wounded Knee]] - simbola fino de [[indianoj|indianaj]] militoj, [[Armitaj Fortoj de Usono|usona kavalerio]] dum unu tago en [[Suda Dakoto]] mortigis 150-300 [[usonaj indianoj|usonajn indianojn]] ([[siuoj]] kaj [[hunkpapoj]]) kaj 50 vundis * [[1898]]: En [[Moskva Arta Teatro]] okazis moskva premiero de la [[spektaklo]] de [[Anton Ĉeĥov]] ''Mevo'', prezentita de [[Konstantin Sergejeviĉ Stanislavski]] kun partopreno de li mem, la aŭtoro kaj ties edzino [[Olga Knipper]] kaj [[Vsevolod Mejerhold]] * [[1911]]: [[Mongolio]] sendependiĝis de [[Manĉurio]]; [[Nankino]]: post abolo de [[imperio]] [[Sun Jatsen]] iĝis unua prezidento de [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko Ĉinio]] * [[1916]]: Unua [[novelo]] ''[[A Portrait of the Artist as a Young Man|Portreto de artisto kiel juna viro]]'' de [[James Joyce]] aperis kiel libro * [[1914]]: [[Unua mondmilito]]: En protesto kontraŭ [[Germanio|germana]] [[cenzuro]] en [[Belgio]] ne aperis [[gazeto]]j * [[1915]]: [[Aŭstrio-Hungario| Aŭstro-hungaraj]] [[batalŝipo]]j atakis italan [[marhaveno]]n [[Duraso]] ([[Albanio]]), por malebligi ke malfonditaj [[Serbio|serbaj]] trupoj eskapu * [[1916]]: Post malsukcesa provo de [[veneno|venenigo]], rusa [[monaĥo]], mistikulo kaj cara favorito [[Grigorij Rasputin]] estis murdita en [[Petrogrado]] ([[Rusia imperio]]) * [[1917]]: El [[Bonaero]] argentina registaro sendis 24 000 [[tuno]]jn da [[tritiko]] por malpezigi [[malsato]]n en [[Hispanio]] * [[1918]]: [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka]] armeo aneksis [[Košice]], loĝata de plimulto de [[hungaroj]] * [[1919]]: Norde de [[Niĝerio]], [[tipo (biologio)|tipo]] de [[muso]], poste nomata laŭ [[haŭsoj]], estis trovita kiel [[specio]] de [[musedoj]] * [[1920]]: [[Franca Komunista Partio]] estis fondita * [[1923]]: [[Vladimir Zvorikin]] turnis sin pri [[patento]] por [[ikonoskopo]] * [[1926]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[entrepreno]] pri [[Akva transporto]] Żegluga Polska kreiĝis kun sidejo en [[Gdynia]] * [[1928]]: [[Polskie Linie Lotnicze LOT]] fondiĝis kiel la pola [[flugkompanio]] * [[1929]]: Pola profesoro kaj matematikisto [[Kazimierz Bartel]] iĝis ĉefministro * [[1930]]: [[Brita Hindio]]: [[Muhammad Ikbal]] iniciatis kreon de [[Pakistano|islama ŝtato]] en nordokcidenta [[Barato]] * [[1931]]: Usona kemiisto Harold Clayton Urey anoncis malkovron de [[peza akvo]]; [[Meksiko]]: Usona botanikisto malkovris [[Kalakmulo]]n, unu el plej grandaj urboj de [[majaoj]] sur [[Jukatano]] * [[1933]]: Ĉefministro de la [[Reĝlando de Rumanio]] Ion Duca estis murdita pro siaj klopodoj ĉesigi disvolvon de la faŝisma [[Legiana movado (Rumanio)|Legiana movado]] * [[1937]]: [[Irlanda Libera Ŝtato]] akceptis [[Irlando|respublikanan konstitucion]] kaj samtempe ĉesis agnoski superecon de [[Unuiĝinta Reĝlando]] * [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: en [[Poznań]]-regiono [[germanoj]] ordonis aresti ĉiun polon alvenintan laŭleĝe por mallonga tempo de [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]]; inter [[fajroestingisto]]j en ĜG kreiĝis [[konspiro|konspira]] organizaĵo "Skała" ([[Roko]]), kiu okupiĝis ĉefe pri bonfara agado; germana [[ministerio pri eksteraj aferoj]] informis publike ke [[invado en Pollandon|septembre]] perdis la vivon 5437 personoj el inter germana [[malplimulto]] en Pollando; direkcio de la [[Fervojo]] en [[Nazia Germanio]] malpermesis en [[Opole]] dungi personojn sen scipovo de la [[germana lingvo]] * [[1940]]: En [[Suvalkio]] fondiĝis [[konspiro|konspira]] organizaĵo Odrodzenie Narodowe (Nacia Renaskiĝo); [[Blitz]]: [[Luftwaffe]] aeratakis [[Londono]]n kun uzo de [[brulbombo]]j, kio kaŭzis la plej grandan [[incendio]]n de la urbo depost [[1666]] kun 3 000 viktimoj * [[1941]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: post rekonkero de la havenurbo [[Teodozio (Krimeo)|Teodozio]] sovetiaj soldatoj de la 44-a Armeo de [[Transkaŭkazio|Transkaŭkaza]] Fronto murdis ĉirkaŭ 160 pacientojn de la kampa hospitalo de [[Wehrmacht]]; en [[Berlino]] okazis konferenco de kelkaj [[kuracisto]]j kaj [[SS (organizo)|SS]]-anoj pri komenco de [[medicino|medicinaj]] eksperimentoj en [[koncentrejo]] [[Buchenwald]] * [[1942]]: [[Ribelo de Zamość]]: en vilaĝo Białowola apud [[Zamość]] germanoj murdis, venĝe pro helpo al [[partizano]]j, 51 personojn (en tio 22 [[virino]]jn kaj 12 [[infano]]jn) - pli poste pro daŭra kaŝigo de partizanoj ili murdis 14 personojn * [[1943]]: [[Wehrmacht|Germana armeo]] kaj polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] dum du tagoj apud [[Kraśnik]] 72 personojn kaj en Sosnowica ĝendarmoj pafmortigis 6 polojn; trupoj de 1-a Ukraina Fronto konkeris [[Korosten]] kun du aliaj urboj; Itala Fronto: brita 8-a Armeo konkeris [[Ortona]] * [[1944]]: [[Detruo de Varsovio|dum planata ruinigo kaj bruligo]] de [[Varsovio]] post falo de la [[ribelo de Varsovio]] germanoj findetruis [[klasikismo|klasikisman]] [[Saksa Palaco en Varsovio|Saksan Palacon]] - postrestis nur [[Arkado (arkitekturo)|arkado]] kun la [[Tombo de Nekonata Soldato en Varsovio|Tombo de Nekonata Soldato]]; nokte <!--de la 28-a/29-a de decembro--> ne sukcesis atenco kontraŭ loĝejo de [[Bolesław Bierut|B. Bierut]] en [[Lublin]], planata de [[Pola Enlanda Armeo]]; [[Pola Rezistomovado]]: taĉmento de [[NKVD]] frakasis taĉmenton de [[Pola Enlanda Armeo]], komandatan de Leon Pawłowicz - 20 soldatoj pereis, 5 estis arestitaj; sovetiaj soldatoj de ukraina fronto komencis [[sieĝo]]n de [[Budapeŝto]], daŭrantan unu monaton kaj duono; [[Usona Departemento de Ŝtato]] pere de [[Svislando]] transdonis al la germana registaro "la plej akran proteston" pro murdo de [[militkaptito]]j apud [[masakro de Malmedy|Malmedy]]; Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo]] nokte atakis fabrikon de [[sintezo|sintezita]] brulmaterialo en [[Scholven]]-[[Buer]] * [[1945]]: [[Nederlanda Nov-Gvineo]] fondiĝis, apartigita de [[Nederlanda Hindio]] * [[1955]]: 13-jara [[Barbra Streisand]] surbendigis sian unuan [[kanto]]n ''You'll Never Know'' * [[1959]]: [[Metroo de Lisbono]] malfermiĝis; usona fizikisto [[Richard Feynman]] [[lekcio|lekciis]] en [[Kalifornia Instituto de Teknologio]] pri "Estas multe da loko ĉe la fundo", antaŭvidante la kampon de [[nanoteknologio]] * [[1962]]: [[Demokratia Respubliko Kongo|Kongo]]: soldatoj de [[UN]] okupis [[Lubumbashi|Elisabethville]] en la [[provinco Katanga]]; [[Pollando]]: eldono de unua volumo de la 12-voluma ''Granda Universala [[Enciklopedio]]'' * [[1964]]: [[Giuseppe Saragat]] iĝis prezidento de Italio * [[1976]]: [[Tatarstano]]: en [[Nabereĵnije Ĉelni]] oni komencis produkti [[kamiono]]jn [[KamAZ]] * [[1977]]: Al [[Pollando]] alvenis por tritaga vizito [[prezidanto de Usono]] [[Jimmy Carter]] * [[1980]]: En [[Ustrzyki Dolne]] [[agrikulturo|agrikulturistoj]] komencis okupadan [[striko]]n en konstruaĵo de la Oficejo de Urbo kaj Komunumo postulante registron de "Vilaĝa [[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]" * [[1987]]: Pollando aliĝis al [[International Finance Corporation|Internacia Financa Korporacio]] * [[1989]]: [[Postkomunismo]]: [[Litovio|Litova]] Demokratia Partio estis fondita — oktobre 2001 ĝi kunfandiĝis kun tri parlamentaj grupiĝoj al la [[Tėvynės Sąjunga|Patrolanda Unio]]; [[Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989|Ĉeĥoslovaka revolucio]]: [[Vaclav Havel]] iĝis prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]]; [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] ŝanĝis [[konstitucio]]n revenante al historia nomo [[Pola Respubliko]] kaj enkondukante antaŭan [[blazono de Pollando|blazonon]] kun [[krono]], oni forigis ankaŭ la tekstojn pri gvida rolo de [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] kaj amikeco al [[Sovetunio]] * [[1991]]: [[Islom Karimov]] iĝis [[prezidanto de Uzbekio]] * [[1992]]: [[Itamar Franco]] iĝis [[prezidanto de Brazilo]] * [[1993]]: [[Interkonsento pri Biologia Diverseco]] ekvalidis * [[1996]]: Daŭranta 36 jarojn sanga [[Gvatemala Enlanda Milito]] finiĝis per [[pactraktato]] * [[1997]]: [[Honkongo]]: por preventi [[Birda gripo|birdan gripon]], kaŭzitan de [[viruso]] [[H5N1]], oni komencis mortigi 1,3 milionon da [[koko (birdo)|kokidoj]] * [[1998]]: Gvidantoj de [[Ruĝaj Kmeroj]] pardonpetis por la [[kamboĝa genocido]], kiu forprenis pli ol unu milionon da vivoj * [[2003]]: Lasta parolantino de la [[Akala-samea lingvo|akala lingvo]] mortis sur [[Kola duoninsulo]] * [[2005]]: Antaŭ pola [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] [[Janusz Kurtyka]] ĵuris kiel prezidanto de [[Instituto pri Nacia Memoro]]; [[Francio]]: unua [[transplantado]] de [[vizaĝo]] estis farita en [[Amiens]] * [[2006]]: loĝantaro de [[Niĝerio]] atingis 140 milionojn; [[Metroo de Varsovio]]: oni malfermis metrostacion [[Marymont (metrostacio)|Marymont]] * [[2013]]: 18 personoj pereis kaj ĉirkaŭ 50 vundiĝis rezulte de bomba [[atenco]] fare de islamista sinmortiginto en [[stacidomo]] en la urbo [[Volgogrado]] ([[Rusio]]) * [[2015]]: Brita [[metalroko|metalroka]] muzikgrupo [[Motörhead]] malfondiĝis * [[2016]]: Pola registaro akiris [[Kolekto]]n de [[Princo]]j [[Izabela Czartoryska|Czartoryski]] — inter 86 mil eksponaĵoj troviĝas [[pentraĵo]]j ''[[Damo kun ermeno]]'' de [[Leonardo da Vinci]] kaj [[pejzaĝo]] de [[Rembrandt]] aludanta al la ''[[Parabolo de la bona samariano]]'' kaj inter 250 mil [[libro]]j estas [[manuskripto]] de [[Jan Długosz]] aŭ originalo de la [[Pola-Litova Unio]]; [[Usono]] elpelis 35 rusiajn [[diplomatio|diplomatojn]] kadre de sankcioj pro supozebla enmiksiĝo de [[Rusio]] en usona prezidenta [[baloto]] * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: pasinttage ukraina [[aviado]] 17-foje atakis malamikon, kaj en [[Odeso]] oni komencis [[muntado|malmunti]] monumenton al [[carino]] [[Katerino la 2-a (Rusio)|Katerino la 2-a]]; matene en mez-orient [[Ukrainio]] oni anoncis unuan aeran [[alarmo]]n (aŭdata averaĝe ĉiun trian horon) — unuaj eksplodoj en [[Zaporiĵo]], [[Kievo]], [[Ĵitomira provinco]], [[Odesa provinco]], [[Ĉernihiva provinco]], [[Ĥarkivo]], [[Lvovo]], en [[Odeso]] ekmankis kurento kaj akvo, en [[Lvovo]] 90% de loĝantaro sen kurento (el 69 [[krozmisilo]]j 54 estis paffaligitaj, super Kievo - 16, super [[Odesa provinco]] - 21); el [[Baĥmut]] oni evakuis ĉ. 70 mil personojn, ĉ. 8 700 plu vivas sub senĉesa pripafo. Reagoj: de la 11-a de novembro Ukrainio ricevis 289,5 mil [[generatoro]]jn de [[kurento]]; estinta armena vicministro pri defendo: Rusio devigas [[Armenio]]n aliĝi al la Asocio de Rusio kaj [[Belorusio]]; [[Hispanio]] de marto akceptis 160 537 [[rifuĝinto]]jn el Ukrainio, ĉ. 2/3 estas virinoj, pli ol 1/3 havas malpli ol 18 jarojn; en 2023 [[Britio]] elspezos 2,3 miliardojn da [[brita pundo|pundoj]] por helpo al Ukrainio; [[Centra banko]] de [[Litovio]] arigis pli ol 307 mil eŭrojn por helpo al Ukrainio danke al [[porokaza monero|porokazaj moneroj]] el [[arĝento]]; Ukrainio deklaris pretecon esplori incidenton kun la raketo tero-aero S-300, kiu falis en [[Belorusio]]n, kion asertas [[Minsko]]. == Naskiĝoj == * [[1709]]: [[Elizabeto (Rusio)|Elizabeto]], [[imperiestrino]] de Rusio (m. [[1762]]) * [[1721]]: [[Madamo de Pompadour]], amantino de la franca reĝo [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]] (m. [[1764]]) * [[1748]]: [[József Keresztesi]], hungara pastro, eklezia komponisto, taglibristo (m. [[1812]]) * [[1768]]: [[Konrad Kleinschmidt]], germana misiisto kaj lingvisto (m. [[1832]]) * [[1775]]: [[Karl Rossi]], rusia arkitekto (m. [[1849]]) * [[1786]]: [[Pauline Gotter]], dua edzino de [[Friedrich Schelling]] (m. [[1854]]) * [[1788]]: [[Christian Jürgensen Thomsen]], dana antikvaĵisto, kreinto de fundamento por [[prahistoria arkeologio]] kaj ties kategoriigo laŭ [[tri-epoka sistemo]]: [[ŝtonepoko]], [[bronzepoko]] kaj [[ferepoko]] (m. [[1865]]) * [[1800]]: [[Charles Goodyear]], usona kemiisto, eltrovinto de [[vulkanizado]] (m. [[1860]]) * [[1808]]: [[Andrew Johnson]], prezidento de Usono (m. [[1875]]) * [[1809]]: [[William Ewart Gladstone]], ĉefministro de Britio (m. [[1898]]) * [[1809]]: [[Albert Pike]], usona advokato, [[brigada generalo]] (m. [[1891]]) * [[1816]]: [[Carl Ludwig (fiziologo)|Carl Ludwig]], germana kuracisto kaj fiziologo (m. [[1895]]) * [[1828]]: [[Júlia Szendrey]], hungara poetino (m. [[1868]]) *[[1829]]: [[Arnold Passow]], germana klasika filologo kaj lernejestro * [[1843]]: [[Carmen Sylva]], unua reĝino de Rumanio, verkistino kaj artistino (m. [[1916]]) * [[1859]]: [[Venustiano Carranza]], prezidento de Meksiko, unu el gvidantoj de la [[Meksika revolucio]] (m. [[1920]]) * [[1863]]: [[Francisco Gavidia]], salvadora verkisto, historiisto, ĵurnalisto, kreinto de [[planlingvo]] [[Salvadoro (planlingvo)|Salvadoro]] (m. [[1955]]) * [[1866]]: [[Dezső Kovács]], hungara kritikisto, redaktoro (m. [[1935]]) * [[1871]]: [[Michael Königes]], transilvania verkisto (m. [[1955]]) * [[1875]]: [[Géza Szilágyi]], hungara ĵurnalisto kaj poeto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[1958]]) * [[1886]]: [[Roman Ungern von Sternberg]], rusia generalo, [[antikomunismo|kontraŭkomunisto]], komandanto de la Azia Ĉevala Divizio en [[Fora Oriento]], heroo de la Unua mondmilito, partopreninto de la [[Rusia Enlanda milito]], ekzekutita (m. [[1921]]) * [[1896]]: [[Oswald Kabasta]], aŭstra dirigento (m. [[1946]]) *[[1892]]: [[Ernst Flemming]], germana arĥitekto * [[1896]]: [[David Alfaro Siqueiros]], meksika militisto kaj pentristo (m. [[1974]]) * [[1903]]: [[Wilfred Johnson]], angla metiisto, [[delegito de UEA]], kontrola ekzamenisto de [[Brita Esperanto-Asocio]], kunlaboranto de la ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' (m. [[1991]]) * [[1910]]: [[Ronald H. Coase]], usona Nobelpremiita ekonomikisto, okupiĝanta pri [[ekstera efiko]] (m. [[2013]]) * [[1910]]: [[Zoltán Szepsy]], rumania hungara apotekisto, lokhistoriisto (m. [[1989]]) * [[1924]]: [[Jerzy Kłoczowski]], pola historiisto, politikisto, senatano, direktoro de [[Instituto de Mez-Orienta Eŭropo]] (m. [[2017]]) * [[1924]]: [[Tibor Jurcsák]], rumania hungara biologo, muzeologo, scienca esploristo (m. [[1992]]) * [[1935]]: [[Siegfried Krüger]], germana inĝeniero pri elektrotekniko, [[Esperanto-instruisto]], membro de [[GEFA]], [[IFEF]], [[GEA]], [[UEA]] kaj [[KELI]] * [[1938]]: [[Jon Voight]], usona aktoro * [[1940]]: [[Ernő Csiszár]], hungara gimnazia instruisto, ĉeforganizanto de la [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj|Renkontiĝoj de Esperantistaj Familioj]], kun sia edzino [[Zsuzsa Csiszár]] edukis du filinojn, [[denaskaj Esperanto-parolantoj]] (m. [[2017]]) * [[1940]]: [[Katalin Olosz]], rumania hungara folkloristino kaj literaturhistoriistino * [[1943]]: [[Eliza Kehlet]], dana interpretistino, [[dana esperantisto|denaska esperantistino]], membrino de la [[estraro de UEA]], kaj de la [[komitato de UEA]] * [[1946]]: [[Marianne Faithfull]], angla kantistino kaj aktorino (m. [[2025]]) * [[1951]]: [[István Damó]], hungara grafikisto * [[1953]]: [[Stanley Williams]], [[Afrik-usonanoj|afrikusona]] [[bando]]fondinto, murdisto kaj infanlibra verkisto, ekzekutita (m. [[2005]]) * [[1953]]: [[Matthias Platzeck]], germana politikisto, ĉefministro de [[Brandenburgio]] * [[1954]]: [[Péter Szegő]], rumania hungara komponisto, dirigento * [[1957]]: [[Bruce Beutler]], usona Nobelpremiita [[imunologo]] kaj [[genetiko|genetikisto]] * [[1959]]: [[László Kövér]], hungara politikisto, prezidanto de [[Fidesz]], parlamentestro * [[1962]]: [[Carles Puigdemont i Casamajó]], kataluna ĵurnalisto kaj politikisto, prezidanto de [[Generalitato de Katalunio|kataluna registaro]] * [[1966]]: [[Danilo Pérez]], panama [[ĵazpianado|ĵazpianisto]] kaj -[[komponisto]] * [[1968]]: [[Miklós Ughy]], rumania hungara/hungara pentristo, grafikisto * [[1971]]: [[Csilla Sándor]], hungara ĉefredaktorino de "[[Csodaceruza|Mirakla Krajono]]" == Mortoj == * [[1170]]: [[Thomas Becket]], ĉefepiskopo de Canterbury, murdita (n. [[1118]]) * [[1535]]: [[Matsudaira Kiyoyasu]], klanestro de la Matsudaira-klano (n. [[1511]]) * [[1563]]: [[Sébastien Châtillon]], franca protestanta teologo kaj filologo (n. [[1515]]) * [[1563]]: [[Thomas Naogeorg]], germana animzorganto kaj verkisto (n. [[1508]]) * [[1606]]: [[István Bocskai]], landestro de Hungario kaj Transilvanio (n. [[1557]]) * [[1689]]: [[Thomas Sydenham]], angla [[kuracisto]] (n. [[1624]]) * [[1731]]: [[Brook Taylor]], angla matematikisto (n. [[1685]]) * [[1785]]: [[Johann Heinrich Rolle]], germana komponisto, violonisto kaj [[orgeno|orgenisto]] (n. [[1716]]) * [[1825]]: [[Jacques-Louis David]], franca pentristo (n. [[1748]]) * [[1832]]: [[Johann Friedrich Cotta]], germana eldonisto, industripioniro kaj juristo (n. [[1764]]) * [[1834]]: [[Alexander Chalmers]], skota verkisto, [[eldonisto]] kaj kuracisto (n. [[1759]]) * [[1834]]: [[Charlotte Stieglitz]], germana verkistino (n. [[1806]]) * [[1883]]: [[Francesco De Sanctis]], itala [[literatura kritiko|literatura kritikisto]] kaj historiisto, profesoro pri [[estetiko]] kaj la [[itala literaturo]] (n. [[1817]]) * [[1884]]: [[Vincent Dunin-Marcinkieviĉ]], [[belorusa literaturo|belorusa verkisto]], fondinto de la nacia [[dramo]] kaj [[teatro]] (n. [[1808]]) * [[1894]]: [[Christina Rossetti]], angla poetino (n. [[1830]]) * [[1911]]: [[Edmund Biernacki]], pola [[neŭrologo]], [[hematologio|hematologo]] kaj [[patologio|patologo]] (n. [[1866]]) * [[1916]]: [[Grigorij Rasputin]], rusa monaĥo kaj mistikulo, favorato de [[caro|cara]] familio, murdita (n. [[1869]]) * [[1918]]: [[Otto Crusius]], germana filologo (n. [[1857]]) * [[1924]]: [[Carl Spitteler]], svisa Nobelpremiita verkisto (n. [[1845]]) * [[1925]]: [[Félix Vallotton]], svisa-franca pentristo, skulptisto, lignogravuristo, artkritikisto kaj roman-verkisto (n. [[1865]]) * [[1925]]: [[Georg Riesen]], germana migradisto kaj [[naturprotektado|naturprotektisto]] (n. [[1866]]) * [[1926]]: [[Rainer Maria Rilke]], aŭstra poeto (n. [[1875]]) * [[1929]]: [[Wilhelm Maybach]], germana inĝeniero kaj [[entreprenisto]] (n. [[1846]]) * [[1935]]: [[Lajos Szádeczky-Kardoss]], hungara historiisto, profesoro (n. [[1859]]) * [[1941]]: [[Tullio Levi-Civita]], itala matematikisto, esploristo de [[tensoro]]j, [[diferenciala ekvacio]], [[aplika matematiko]] kaj [[fluida dinamiko]] (n. [[1873]]) *[[1941]]: [[Ernesto (Saksio-Meiningen)]], germana princo kaj pentristo * [[1959]]: [[Zsigmond Ferenczi]], rumania hungara advokato, politikisto (n. [[1889]]) * [[1963]]: [[Aleksander Ładoś]], pola diplomato, konsula oficisto en [[Berno]], ĉeforganizanto de sekreta operaco "Pasportaj aferoj", helpanta savi de [[holokaŭsto]] ĉ. 400 eminentajn [[judoj]]n (n. [[1891]]) * [[1967]]: [[Paul Whiteman]], usona direktisto de ĵazorkestro (n. [[1890]]) * [[1972]]: [[József Willer]], rumania hungara politikisto, redaktoro, muzikisto (n. [[1884]]) * [[1978]]: [[Zoltán Bálint]], rumania hungara psikologo, kunfondinto de [[Rondo Galilei]] (n. [[1898]]) * [[1978]]: [[Zoltán Franyó]], hungara poeto, tradukisto, redaktoro (n. [[1887]]) * [[1980]]: [[Nadeĵda Mandelŝtam]], rusia, sovetia verkistino (n. [[1899]]) * [[1981]]: [[Miroslav Krleža]], kroata verkisto, poeto, ĵurnalisto kaj enciklopediisto (n. [[1893]]) * [[1986]]: [[Harold Macmillan]], ĉefministro de Britio (n. [[1894]]) * [[1986]]: [[Andrej Tarkovskij]], sovetia filma-teatra reĝisoro, scenariisto kaj aktoro (n. [[1932]]) * [[1986]]: [[Grete Mosheim]], germana aktorino (n. [[1905]]) * [[1993]]: [[Frunzik Mkrtĉan]], sovetia aktoro (n. [[1930]]) * [[1993]]: [[Axel Corti]], aŭstra reĝisoro kaj ĵurnalisto (n. [[1933]]) * [[1996]]: [[Oszvald Szemerényi]], hungara lingvisto kaj [[hindeŭropa lingvaro|hindeŭropisto]] (n. [[1913]]) * [[2008]]: [[Freddie Hubbard]], usona ĵaz-[[trumpetisto]] (n. [[1938]]) * [[2012]]: [[Andrzej Wilkosz]], pola [[metalurgio|metalurgo]] kaj [[turnirbriĝo|briĝisto]], aŭtoro de [[briĝo|briĝa]] [[konvencio]], monda ĉefmajstro (n. [[1935]]) * [[2013]]: [[Wojciech Kilar]], pola pianisto (n. [[1932]]) * [[2015]]: [[Kim Yang-gon]], nordkorea politikisto, membro de reganta [[Korea Laborista Partio]], ĉefo de rilatoj kun [[Sud-Koreio]] (n. [[1942]]) * [[2016]]: [[Jerzy Pomianowski]], pola verkisto, spertulo pri [[Orienta Eŭropo]], kunlaboranto de la pariza [[pola|pollingva]] revuo "[[Kultura]]", tradukisto (n. [[1921]]) * [[2019]]: [[Manfred Stolpe]], germana juristo, ĉefministro de [[Brandenburgio]] (n. [[1936]]) * [[2020]]: [[Pierre Cardin]], franca mododesegnisto (n. [[1922]]) * [[2020]]: [[Luigi Snozzi]], svisa arkitekto (n. [[1932]]) * [[2022]]: [[Pelé]], brazila futbalisto, [[ministro]] pri Sportoj de Brazilo (n. [[1940]]) * [[2022]]: [[Vivienne Westwood]], brita mododesegnistino (n. [[1941]]) * [[2024]]: [[Jimmy Carter]], prezidento de Usono 1977-1981 (n. [[1924]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]] - [[liturgio|liturgiaj]] rememoroj: Sankta [[Davido]], israela [[reĝo]] kaj [[profeto]]; [[Sankta Tomaso Becket]], angla [[episkopo]] kaj [[martiro]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''29-a de decembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:29-a de decembro| ]] [[Kategorio:Decembro|29]] [[Kategorio:29-a tago de la monato|#12]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1229]] hb18la58nypwthgigsrkx4yilczcmfn 13-a de septembro 0 5329 9442392 9413177 2026-07-31T10:50:45Z Sj1mor 12103 9442392 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{Septembro}} La '''13-a de septembro''' estas la 256-a tago de la jaro (la 257-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 109 tagoj restas. Je la 13-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[6-a jarcento a.K.|-509]]: [[konsekrado|Konsekro]] de la [[templo]] de [[Jupitero (dio)|Jupitero]] sur [[Kapitolo (Romo)|Kapitolo]] (unua certa dato en la [[historio de Romo]]) * [[533]]: Armeo de [[Bizanca Imperio]] venkis [[vandaloj]]n en batalo de Ad Decimum (regiono de [[Kartago]]) * [[604]]: [[Sabiniano]] fariĝis papo * [[1015]]: armeo gvidata de pola duko [[Mjeŝko la 2-a (Pollando)|Mjeŝko la 2-a]] transiris [[Elbo (rivero)|Elbon]] kaj eksieĝis la urbon [[Meissen]] (pole nomita ''Miśnia'') * [[1189]]: [[Abatejo Westminster]]: [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a]] [[kronado|kroniĝis]] kiel [[listo de britaj reĝoj|reĝo de Anglio]] * [[1309]]: En [[Soldin]] (nun pole nomata ''Myślibórz'') la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] subskribis interkonsenton kun [[Brandenburgio]], laŭ kiu ili aĉetis fikcian rajton al [[Pomerio]] de [[Dancigo]]/[[Gdansko]], akiritan por Brandenburgio de la reĝo de Hungario kaj Ĉeĥio kaj titola reĝo de Pollando [[Venceslao la 3-a (Bohemio)]] * [[1310]]: [[Johano de Luksemburgo]] ricevis de sia patro [[feŭdo]]n, la landon [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] * [[1333]]: Oni subskribis interkonsenton pri konstruo de la [[Katedralo de Königsberg]] en [[Princepiskoplando Sambio]] * [[1353]]: [[Ordeno de germanaj kavaliroj]]: [[Nowe Miasto Lubawskie]] ([[germane]] ''Neumark in Westpreußen'') ricevis [[urborajto]]n * [[1376]]: Papo [[Gregorio la 11-a]] forlasis [[Avignon]] * [[1431]]: Dum militiro de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] al [[Kujavio]] pola [[kamparano|kamparana]] armeo venkis en la [[batalo]] de Dąbki, apud [[Wyrzysk]] * [[1438]]: [[Alfonso la 5-a (Portugalio)|Alfonso la 5-a]] iĝis reĝo de Portugalio * [[1443]]: [[Pollando]]: [[Koniecpol]] iĝis [[urbo]] * [[1501]]: [[Mikelanĝelo]] komencis skulpti [[Davido de Mikelanĝelo|Davidon]] * [[1515]]: [[Italio]]: [[Batalo de Marignano]] inter [[francoj]] kaj [[svisoj]] komenciĝis apud [[Melegnano]] * [[1584]]: [[Monaĥejo de El Escorial]] apud [[Madrido]] estis finkonstruita * [[1598]]: [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]] iĝis reĝo de Hispanio kaj Portugalio * [[1691]]: Venko de pola armeo en batalo de Pererita apud [[Prut]] dum [[Moldavio (lando)|moldava]] militiro, kadre de pola-turka milito (1683-1699) * [[1745]]: [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] kun [[Maria Tereza de Aŭstrio]] iĝis geimperiestroj de la [[Sankta Romia Imperio]] * [[1759]]: [[Sepjara milito]]: venko de brita armeo super la franca en [[Batalo de la Ebenaĵoj de Abrahamo]] proksime al [[Kebekurbo]] * [[1788]]: [[Konstitucia Kongreso (Usono)|Konstitucia Kongreso]] indikis [[Nov-Jorko]]n provizora ĉefurbo de Usono * [[1789]]: [[Novjorko]] por unu jaro iĝis [[ĉefurbo]] de [[Usono]] * [[1791]]: Reĝo de Francio [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] subskribis novan [[konstitucio]]n * [[1810]]: En [[Bonaero]] Unua Nacia [[Asembleo]] kreis [[nacia biblioteko|publikan bibliotekon]], kiu alinomiĝos [[Nacia Biblioteko de Argentino]] * [[1814]]: Venko de usona armeo super la brita en batalo de [[Baltimore (Marilando)|Baltimore]] * [[1845]]: [[terpomo|Terpoma]] infekto unuafoje observata en [[Irlando]] - rezulte malbona [[rikolto]] kaŭzas [[granda malsatego en Irlando|grandan malsategon]] * [[1847]]: [[Meksika-usona milito]]: venko de usona armeo en batalo de [[Kastelo de Ĉapultepeko|Ĉapultepeko]] * [[1848]]: Eksplodo enbatis ferstangon al la [[kranio]] de [[Phineas Gage]], igante lin grava frua kazo de personecoŝanĝo devenanta de damaĝita [[cerbo]]; en [[Lviva Universitato|universitato de Lvovo]] ekfunkciis [[katedro]] de la [[ukraina lingvo]] * [[1849]]: [[Nikolaj Gogol]], post jara [[pilgrimado]] al la [[Sankta Lando]], ekloĝis en [[Moskvo]] * [[1850]]: Brita astronomo [[John Russell Hind]] malkovris asteroidon [[12 Viktorio|Viktorio]] * [[1868]]: Usona astronomo [[James Craig Watson]] malkovris asteroidon [[104 Klimeno|Klimeno]] * [[1880]]: [[Pacifika Milito]]: ĉilia [[militŝipo]] estis sinkigita de perua eksplodiga boato * [[1890]]: [[Britoj]] establis [[fortikaĵo]]n Salisbury, nun la urbo [[Harareo]] * [[1898]]: Germanaj [[astronomo]]j [[Friedrich Karl Arnold Schwassmann]] kaj [[Max Wolf]] malkovris [[asteroido]]n [[436 Patricio|Patricio]] * [[1899]]: Brita [[geografo]] Halford John Mackinder kiel la unua grimpis [[Monto Kenja|Monton Kenja]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: Batalo de Aisne (maldekstra [[alfluanto]] de [[Uazo (rivero)|Uazo]]) inter [[Germanio]] kaj [[Francio]] komenciĝis * [[1918]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Usona prezidanto]] [[Woodrow Wilson]] akceptis reprezentantojn batalantaj por [[sendependeco]] de Pollando [[Ignacy Paderewski]] kaj [[Roman Dmowski]] * [[1921]]: [[Dua Pola Respubliko]]: unua [[registaro]] de [[Wincenty Witos]] falis * [[1922]]: [[Greka-turka milito (1919-1922)|Greka-turka milito]]: post konkero de [[Izmir]] [[turkoj]] kaŭzis grandan [[incendio]]n de la urbo, kie bruliĝis [[kristanismo|kristanaj]] kvartaloj * [[1923]]: [[Miguel Primo de Rivera]] organizis sensangan puĉon en [[Hispanio]] * [[1931]]: [[Szilveszter Matuska]], hungara teroristo, eksplodiginta viadukton kun fervojo mortiginte 22 homojn; oni false akuzis komunistojn kaj ekzekutis kelkajn el ili * [[1934]]: [[Pollando]] anoncis al [[Ligo de Nacioj]] ke sen internacia kontrolo ĝi rezignas pri kunlaboro pri la malgranda [[Versajla traktato]] * [[1938]]: Prezidanto de Pollando [[Ignacy Mościcki]] malfondis [[Sejmo (Pollando)|Sejmon]] kaj [[Senato (Pollando)|Senaton]] * [[1939]]: [[invado en Pollandon|germana-pola milito]]: rezulte de [[bombo|bombado]] de [[Frampol]] forbrulis ne malpli ol 90% de konstruaĵoj; [[Wehrmacht|germanaj trupoj]] pafmortigis 535 civilulojn en 8 lokoj; polaj taĉmentoj rekonkeris [[Kałuszyn]]; la urbon [[Strij]] okupis [[Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj]]; [[Gestapo]] en [[Oppeln]] anoncis likvidon de la pola [[malplimulto]]; el [[malliberejo]] en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] estis liberigita [[Stepan Bandera]]; du polaj [[ĉasaviadilo]]j "Łoś" devis surteriĝi en [[Sovetunio]] — la skipanojn mortigis [[NKVD]]; [[Litovio]] rifuzis germanan proponon ataki Pollandon kaj okupi [[Vilno]]n; trajno kun 75 tunoj da [[oro]] el rezervoj de Pola Banko kaŝe atingis Rumanion * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: [[okupado|okupaciaj]] regopovoj fondis [[statistiko|Statistikan]] Oficejon por [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]]; [[Hans Frank]] subskribis ''Disponon pri limigo de restado en ĜG'' - jura bazo por kreo de judaj [[geto]]j; [[Nord-Afrika kampanjo]] komenciĝis: [[Itala Imperio]] atakis [[Egiptio]]n - itala 10-a Armeo ekatakis de [[Cirenaiko]] al [[Sidi Barrani]]; [[Batalo de Anglio]]: germanaj bomboj damaĝis [[Palaco Buckingham|Palacon Buckingham]] * [[1941]]: [[Holokaŭsto]]: en Brahiń apud [[Gomel|Homel]] [[germanoj]] murdis ĉ. 300 [[judoj]]n; [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[Stary Sącz]] 20 [[judoj|judinojn]]; nokte de la 13-a/14-a de septembro Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis [[liniŝipo]]jn en [[Brest (Francio)|Brest]] * [[1942]]: Germanaj ĝendarmoj pafmortigis en Radogoszcz (vojevodio [[Tarnów]]) 3 polojn pro kaŝo de judo; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: apud [[Novorossijsk]] trupoj de la 47-a Armeo stabiligis la defendon * [[1943]]: Germana polico forveturigis de [[Varsovio]] al [[koncentrejo]] en [[Aŭŝvico]] 132 virojn; [[Gestapo]] pafmortigis en Zemborzyn 5-personan familion; [[Pola Rezistomovado]]: taĉmento de Popola Gvardio haltigis en Głosków du [[trajno]]jn kun [[greno]] kaj disdonis ĝin; trupoj de [[Brjansko|Brjanska]] Fronto konkeris du [[stacidomo]]jn en la urbo [[Brjansko]] * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: germanoj eksplodigis 4 [[ponto]]jn super [[Vistulo]]; en ribela malsanulejo vivbruliĝis 60 personoj, la ceterajn vunditojn germanoj murdis; nokte de la 13-a/14-a de septembro sovetaj aviadiloj super [[Śródmieście|Mezurbo]] unuafoje ĵetis [[nutrado|nutraĵon]] kaj [[armilo]]jn por ribelantoj; [[Ruĝa Armeo]] okupis Varsovian kvartalon Praga kaj konkeris [[Łomża]]; de [[Koncentrejo Ravensbrück]] [[Gestapo]] translokis 500 polinojn al alia en [[Buchenwald]]; [[brita aerarmeo]] bombadis [[Osnabrück|Osnabrukon]]; en [[koncentrejo Dachau]] estis murdita [[Noor Inayat Khan]]; en rumana [[Banato]] hungaraj trupoj konkeris [[Arad (urbo)|Arad]] * [[1945]]: [[Kapitulaco]] de [[Japanio|japanaj]] armeoj en [[Birmo]] kaj [[Nauro]] * [[1946]]: En [[Krakovo]] estis ekzekutita germana [[militkrimo|militkrimulo]] Amon Göth * [[1950]]: [[Miguel Itzigsohn]] malkovris la asteroidon [[1589 Fanatiko|Fanatiko]] * [[1956]]: [[IBM]] lanĉis unuan [[diskaparato]]n * [[1959]]: [[Heinrich Lübke]] iĝis [[prezidanto de Germanio|prezidanto]] de [[Federacia Respubliko Germanio]] * [[1960]]: En [[Usono]] okazis unua [[simpozio]] pri [[bioniko]] * [[1968]]: [[Albanio]] retiriĝis de [[Varsovia Traktato]] * [[1970]]: unua [[Novjorka maratono]] okazis en [[Centra Parko (Novjorko)|Centra Parko]] de la urbo * [[1971]]: pola [[piloto]] Eugeniusz Pieniążek transiris [[landlimo]]n pere de memkonstruita unupersona [[aviadilo]] "Kukułka" ([[Kukolo]]), kaj tra [[Slovakio]] kaj [[Hungario]] atingis [[Subotica]] en [[Jugoslavio]] * [[1975]]: En [[Rijksmuseum]] furiozulo damaĝis la pentraĵon de [[Rembranto]] ''[[La noktaj gardistoj]]'' * [[1979]]: [[Bantustano]] Venda sendependiĝis - revenis al [[Sud-Afriko]] en 1994 * [[1980]]: "[[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]": Ŝtata Konsilio de [[Pola Popola Respubliko]] voĉdonis pri maniero registri establiĝantajn [[Liberaj Sindikatoj de Marbordo|liberajn sindikatojn]]; dum kunsido de Landa Defend-Komitato oni decidis pri preparoj al [[militjuro]] * [[1981]]: Landa Defend-Komitato informis plej superajn regopovojn de [[Pola Popola Respubliko]] pri preteco enkonduki militan staton dum 48 horoj depost la decido, kiu sekvis la 12-an de decembro 1981 * [[1982]]: [[Milita stato en Pollando]]: en [[malliberejo]] en [[Hrubieszów]] pli ol 100 kondamnitoj pro [[opozicio (politiko)|opozicia]] agado entreprenis [[fastostriko]]n, postulante statuson de politikaj enprizonigitoj; [[Afgana milito (1979-1989)|[Soveta-afgana milito]]: 105 vilaĝanoj el Podkvab-e Ŝana estis vivbruligitaj de sovetaj soldatoj * [[1984]]: [[Ŝimon Peres]] iĝis duafoje [[ĉefministroj de Israelo|ĉefministro de Israelo]] * [[1985]]: Premiero de [[komputila ludo]] ''[[Super Mario Fratoj]]'' * [[1987]]: [[Nuklea reakciujo|Nuklea akcidento]]: 100 mil homoj estis minacitaj al [[joniga radiado]] en [[Goiânia]] ([[Brazilo]]) - 7 mortis * [[1989]]: En [[Ukrainio]] unuaj [[AIDS]]-pacientoj estis identigitaj - du junaj loĝantoj de [[Kievo]] * [[1993]]: [[Jaser Arafat]] kaj [[Jicĥak Rabin]] subskribis en [[Vaŝingtono]] interkonsenton pri fondo de planota [[Palestina Aŭtonomio]], pli frue [[negoco|negocita]] en [[Oslo]] * [[1994]]: [[Tuluzo]]: unua [[flugo]] de [[Airbus]], la plej [[larĝkorpa aviadilo]] * [[1999]]: [[Moskvo]]: en [[Bombaj atencoj kontraŭ loĝejoj en Rusio|bomba atenco kontraŭ loĝbloko]] pereis 119 personoj — la aŭtoritatoj akuzis pri tio ĉeĉenajn islamistojn, laŭ opoziciaj medioj por provoki la [[Dua Ĉeĉenia milito|duan rusan-ĉeĉenan militon]], ĉar la [[Unua Ĉeĉenia milito|unuan rusoj malgajnis]], kaj prezidentigi [[Vladimir Putin]], estron de specialaj servoj * [[2007]]: [[Deklaracio pri la rajtoj de indiĝenaj popoloj]] estis aprobita de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] * [[2008]]: [[Nov-Delhio]]: 30 personoj pereis kaj 90 vundiĝis en serio de 5 [[sinkronigo|sinkronigitaj]] bombaj [[atenco]]j fare de [[islama terorismo]] sub gvido de Abdul Subhan Qureshi * [[2013]]: 37 personoj pereis en [[incendio]] de [[psikiatria malsanulejo]] en vilaĝo Luka ([[Novgoroda provinco]], [[Rusio]]) * [[2015]]: Dum postkuro de [[ĝihado|ĝihadistoj]] sur [[Libia Dezerto]] egiptaj sekurecaj fortoj erare pripafis konvojon kun [[Meksiko|meksikaj]] [[turismo|turistoj]], mortigante 12 kaj vundante 10 personojn * [[2017]]: Dum sesio de [[Internacia Olimpika Komitato]] en [[Limo]] oni anoncis [[Someraj Olimpikoj|Somerajn Olimpikojn]] en [[Parizo]] (2024) kaj en [[Los-Anĝeleso]] (2028) * [[2022]]: [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: Perdoj de [[Rusia armeo]] dum la kontraŭofensivo en [[Ĥersona provinco]] estas i.a. 86 [[tanko]]j, 158 kirasitaj bataltransportiloj kaj 106 artileriaj sistemoj — oni malkovris 40 [[militkrimo]]jn; en rekonkerita [[Vovĉansk]] en [[Ĥarkiva provinco]], miloj da rusiaj soldatoj trafis al ukraina mallibero, kune kun altrangaj oficiroj; pasinttage ĉ. 350 rusiaj soldatoj estis mortigitaj; fuĝintaj el [[Izjum]] rusoj mortigis siajn vunditojn; en liberigita [[Balaklijo]] 40 ukrainoj estis torturataj; pasinttage 8 lokoj oriente transiris sub la ukrainan kontrolon — ukrainaj trupoj atingis Oskol (alfluo de [[Donec]]); rusiaj soldatoj forlasis [[Kreminna]]; oni trovis, unuafoje paffalgitan, restaĵojn de irana [[senpilota aviadilo]]; nokte rusoj pripafis kaj detruis lernejon kaj antaŭlernejon en [[Lozova]]; [[Volodimir Zelenskij|V. Zelenskij]]: ni reakiris pli ol 6 mil km² — ĉiutage sur reakirataj okupataj teritorioj oni averaĝe konstatas 200 [[militkrimo]]jn; [[Azerbajĝano]] nokte per raketoj atakis [[Armenio]]n == Naskiĝoj == * [[1087]]: [[Johano la 2-a Komneno]], imperiestro de la [[Bizanca Imperio]] (m. [[1143]]) * [[1475]]: [[Cezaro Borgia]], itala [[soldulo|dungosoldatestro]], [[eksterleĝeca filo]] de papo [[Aleksandro la 6-a]] (m. [[1507]]) * [[1506]]: [[John Leland]], angla poeto kaj [[antikvaĵisto]] (m. [[1552]]) * [[1520]]: [[William Cecil, Lordo Burghley|William Cecil]], angla nobelo kaj politikisto (m. [[1598]]) * [[1581]]: [[Ferenc Nagy Szabó]], hungara tajlomajstro, memuaristo (m. [[1658]]) * [[1583]]: [[Girolamo Frescobaldi]], itala komponisto kaj orgenisto (m. [[1643]]) * [[1630]]: [[Olof Rudbeck]], sveda klerulo, [[humanismo|humanisto]], kuracisto, profesoro (m. [[1702]]) * [[1693]]: [[Joseph Emanuel Fischer von Erlach]], aŭstra arkitekto (m. [[1742]]) * [[1797]]: [[Sándor Aranyosrákosi Székely]], hungara unitariisma episkopo, verkisto (m. [[1854]]) * [[1814]]: [[Nicolaas Beets]], nederlanda verkisto (m. [[1903]]) * [[1819]]: [[Clara Schumann]], germana pianistino kaj komponistino (m. [[1896]]) * [[1830]]: [[Marie von Ebner-Eschenbach]], aŭstra verkistino (m. [[1916]]) * [[1835]]: [[Edward C. Hegeler]], germana-usona entreprenisto kaj eldonisto (m. [[1910]]) * [[1838]]: [[Diederich Volkmann]], germana filologo kaj lernejestro (m. [[1903]]) * [[1838]]: [[Otto Benndorf]], germana kaj aŭstra arkeologo (m. [[1907]]) * [[1846]]: [[Friedrich Zange]], germana pedagogo kaj teologo (m. [[1931]]) * [[1852]]: [[István Petelei]], hungara verkisto, ĵurnalisto (m. [[1910]]) * [[1854]]: [[Napoleon Cybulski]], pola fiziologo (m. [[1919]]) * [[1857]]: [[Michał Drzymała]], pola [[kamparano]], simbolo de la batalo pri [[poloj|poleco]] en la [[prusa]] [[dispartigoj de Pollando|aneksaĵo de Pollando]] (m. [[1937]]) * [[1857]]: [[Károly Deme]], hungara pedagogia verkisto kaj instruisto (m. [[1926]]) * [[1857]]: [[Milton Hershey]], usona ĉokolada magnato (n. [[1945]]) * [[1860]]: [[John Pershing]], usona generalo (m. [[1948]]) * [[1868]]: [[Otokar Březina]], ĉeĥa poeto, [[penso|pensisto]], mistikulo, eseisto (m. [[ 1929]]) * [[1874]]: [[Ernő Desbordes]], hungara, rumania hungara politikisto, publicisto (m. [[1939]]) * [[1874]]: [[Arnold Schönberg]], aŭstra-usona komponisto (m. [[1951]]) * [[1877]]: [[Wilhelm Filchner]], german-svisa [[esploristo]] (m. [[1957]]) * [[1880]]: [[Zoltán Zsögön]], hungara, rumania hungara poeto, verkisto (m. [[1951]]) * [[1881]]: [[Ramón Grau San Martín]], prezidanto de Kubo (m. [[1969]]) * [[1883]]: [[August Zaleski]], pola politikisto, diplomato, Prezidanto de la [[pola ekzila registaro]] (m. [[1972]]) * [[1883]]: [[Sergej Stepanoviĉ Ĉaĥotin]], rusia, soveta mikrobiologo kaj sociologo, antaŭvidanto, esperantisto (m. [[1973]]) * [[1891]]: [[Dezső Bürger]], rumania hungara kemiisto, verkisto (m. [[1944]]) * [[1893]]: [[Antono Llinás Bellvehi]], hispana komercisto kaj [[esperantisto]], [[SAT]]-ano (m. [[1992]]) * [[1894]]: [[László Fémes]], hungara, rumania hungara dramisto, ĵurnalisto (m. nekonata) * [[1894]]: [[Katalin Pataky]], hungara pentristino (m. [[1946]]) * [[1894]]: [[Julian Tuwim]], pola poeto, tradukisto, [[satiro|satiristo]], aŭtoro de [[porinfana literaturo]], [[esperantisto]] (m. [[1953]]) * [[1897]]: [[Árpád Kovács]], rumania hungara juristo (m. [[1946]]) * [[1898]]: [[Alois Scheiber]], aǔstra policisto, oponanto al naziismo (m. [[1988]]) * [[1899]]: [[Corneliu Zelea Codreanu]], rumana mistikulo kaj politikisto (m. [[1938]]) * [[1899]]: [[Georgo Peradze]], kartvela-pola sciencisto, teologo kaj [[orientalisto]], [[arkimandrito]], [[Kartvela Ortodoksa Eklezio|ortodoksisma sanktulo]], viktimo de [[Aŭŝvico]] (m. [[1942]]) * [[1904]]: [[Richard Scheringer]], germana soldato kaj politikisto (m. [[1986]]) * [[1912]]: [[József Szamosi]], hungara ĵurnalisto, reĝisoro ([[2010]]) * [[1913]]: [[Győző Mátéffy]], rumania hungara pedagogo, publicisto (m. nekonata) * [[1914]]: [[Leonard Feather]], brita ĵazmuzikisto (m. [[1994]]) * [[1916]]: [[Géza Benedek]], rumania hungara kuracisto (m. [[2010]]) * [[1918]]: [[Dick Haymes]], argentina kantisto kaj aktoro (m. [[1980]]) * [[1922]]: [[Yma Sumac]], perua-usona kantistino (soprano) kaj aktorino (m. [[2008]]) * [[1928]]: [[Robert Indiana]], usona artisto (m. [[2018]]) * [[1933]]: [[Eginald Schlattner]], germanlingva verkisto kaj pastoro el Rumanio * [[1937]]: [[Don Bluth]], usona reĝisoro, [[videoludo|videoluda dezajnisto]] * [[1941]]: [[Óscar Arias]], Prezidanto de Kostariko, Nobelpremiita pri paco * [[1941]]: [[Zoltán Bogáthy]], rumania hungara psikologo * [[1942]]: [[Judit Szabó]], rumania hungara etnografino, muzeologino * [[1946]]: [[Sławomir Petelicki]], pola generalo, diplomato (m. [[2012]]) * [[1949]]: [[Giorgio Silfer]], itala lingvisto kaj verkisto, kunfondinto de [[LF-koop]], [[Esperanta PEN-Centro]], [[Kvinpetalo]], "[[Literatura Foiro]]", ĉefiniciatinto de [[Esperanta Civito]] kaj kunlanĉinto de [[raŭmismo]] * [[1950]]: [[Włodzimierz Cimoszewicz]], pola politikisto kaj juristo * [[1951]]: [[Salva Kiir Mayardit]], sud-sudana ribelgvidanto, ĉefo de [[Liberiga Armeo de la Sudana Popolo]], Prezidanto * [[1953]]: [[Ludger Schméink]], [[germana esperantisto]], ĉefredaktoro de "[[Ruhr-Espero]]", iniciatinto de translima partnereco inter esperantistoj de [[Essen]] kaj [[Nederlando]], [[Vikipedio|vikipediisto]] * [[1957]]: [[Aleksandr Ŝevĉenko]], sovetia, rusia inĝeniero kaj ĵurnalisto, kun sia edzino Elena kaj [[Dmitrij Aleksandroviĉ Perevalov|Dmitrij Perevalov]], fondinta esperantistan eldonejon [[Impeto]], kunredaktoro de Esperanto-ĵurnalo "[[Moskva gazeto]]", [[Esperanto-vortaristo]], tradukinto al la rusa de la romano "[[Metropoliteno (libro)|Metropoliteno]]", patro de [[Dima Ŝevĉenko]] (m. [[2012]]) * [[1960]]: [[Béla Finta]], rumania hungara matematikisto, docento * [[1964]]: [[Rafał A. Ziemkiewicz]], pola verkisto kaj ĵurnalisto * [[1971]]: [[Goran Ivanišević]], kroata [[tenisisto]] * [[1973]]: [[Martin Kocher]], aŭstra ministro kaj ekonomikisto * [[1982]]: [[Soraya Arnelas]], hispana kantistino * [[1984]]: [[Annamária Máthé]]. rumania hungara aktorino * [[1989]]: [[Thomas Müller]], germana [[futbalisto]] == Mortoj == * [[81]]: [[Tito (imperiestro)|Tito]], imperiestro de la Romia Imperio (n. [[30]]) * [[1321]]: [[Dante Alighieri]], itala poeto (n. [[1265]]) * [[1506]]: [[Andrea Mantegna]], itala pentristo kaj [[gravuraĵo|gravuristo]] (n. [[1431]]) * [[1557]]: [[John Cheke]], angla klerulo kaj politikisto (n. [[1514]]) * [[1592]]: [[Michel de Montaigne]], franca verkisto (n. [[1533]]) * [[1598]]: [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]], reĝo de Hispanio (n. [[1527]]) * [[1705]]: [[Emeriko Thököly]], hungara ŝtatestro, ribelestro de [[kuruco]]j kontraŭ [[Habsburgoj]] (n. [[1657]]) * [[1759]]: [[James Wolfe]], brita generalo (n. [[1727]]) * [[1794]]: [[Jean-Pierre Claris de Florian]], franca verkisto (n. [[1755]]) * [[1806]]: [[Charles James Fox]], brita politikisto (n. [[1749]]) * [[1808]]: [[Catharina Elisabeth Goethe]], patrino de Johann Wolfgang von Goethe (n. [[1731]]) * [[1831]]: [[Sándor Rudnay]], hungara-slovaka [[primaso]], teologo (n. [[1760]]) * [[1870]]: [[Johann Gottlieb Benjamin Siegert]], germana kuracisto kaj farmakologo (n. [[1796]]) * [[1872]]: [[Ludwig Feuerbach]], germana filozofo (n. [[1804]]) * [[1885]]: [[Friedrich Kiel]], germana komponisto, [[muzikpedagogo]] (n. [[1821]]) * [[1887]]: [[Alois von Brinz]], germana juristo kaj politikisto (n. [[1820]]) * [[1894]]: [[Emmanuel Chabrier]], franca komponisto kaj pianisto (n. [[1841]]) * [[1913]]: [[Albert Szaniszló]], hungara agrikulturisto, zoologo, fakverkisto (n. [[1844]]) * [[1913]]: [[Aurel Vlaicu]], rumana inĝeniero, pioniro de [[aviado]] (n. [[1882]]) * [[1914]]: [[František Gellner]], ĉeĥa verkisto, poeto kaj karikaturisto (n. [[1881]]) * [[1921]]: [[Béla Jánosi (estetikisto)|Béla Jánosi]], hungara filozofo, [[estetiko|estetikisto]] (n. [[1857]]) * [[1928]]: [[Italo Svevo]], itala verkisto kaj publicisto (n. [[1861]]) * [[1931]]: [[Lili Elbe]], dana [[transgenrulo|transgenra]] artistino (n. [[1882]]) * [[1932]]: [[Dezső Járosy]], hungara muzikestetikisto, orgenisto, kapelestro (n. [[1882]]) * [[1944]]: [[Dezső Bürger]], rumania hungara kemiisto, verkisto (n. [[1891]]) * [[1944]]: [[Noor Inayat Khan]], barata verkistino, partoprenantino de la [[franca rezistado]] (n. [[1914]]) * [[1958]]: [[Charles Crane]], urbestro de [[Honolulu]], eldonisto de gazeto en la [[havaja lingvo]] (n. [[1869]]) * [[1963]]: [[Karl Meister]], germana klasika filologo (n. [[1880]]) * [[1977]]: [[Leopold Stokowski]], brita [[dirigento]] (m. [[1882]]) * [[1978]]: [[Ádám Réz]], hungara tradukisto, kritikisto, publicisto (n. [[1926]]) * [[1983]]: [[Boris Palotai]], hungara verkistino (n. [[1904]]) * [[1984]]: [[István Juhász]], rumanihungara historiisto (n. [[1915]]) * [[1989]]: [[Géza Frid]], hungara-nederlanda komponisto (n. [[1904]]) * [[1989]]: [[Jenő Horváth (verkisto)|Jenő Horváth]], hungara pastro, poeto, verkisto (n. [[1900]]) * [[1995]]: [[Győző Csorba]], hungara poeto kaj tradukisto (n. [[1916]]) * [[1996]]: [[Tupac Shakur]], usona [[repo|repmuzikisto]] (n. [[1971]]) * [[2005]]: [[Julio César Turbay Ayala]], [[Prezidanto de Kolombio]] (n. [[1916]]) * [[2006]]: [[Ann W. Richards]], usona politikistino, [[Listo de Ŝtatestroj de Teksaso|ŝtatestrino de Teksaso]] (n. [[1933]]) * [[2014]]: [[István Avar]], hungara aktoro (n. [[1931]]) * [[2016]]: [[Ottavio Bugatti]], itala futbalisto (n. [[1928]]) * [[2019]]: [[György Konrád]], hungara verkisto, politikisto kaj sociologo (n. [[1933]]) * [[2020]]: [[György Keleti]], hungara politikisto, ministro, oficiro (n. [[1946]]) * [[2021]]: [[Antony Hewish]], brita [[astrofizikisto]] kaj [[radioastronomio|radioastronomo]] Nobelpremiita (n. [[1924]]) * [[2022]]: [[Jean-Luc Godard]], franca filmisto (n. [[1930]]) * [[2023]]: [[Roger Whittaker]], angla muzikisto (n. [[1936]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]]: memoro de Sankta [[Johano Krizostomo]], [[episkopo]] kaj [[doktoro de la eklezio]] * [[Tago de programisto]] (krom [[superjaro]]) * Memor-Tagoj de [[Viktimo]]j de [[Gestapo]] en [[Krakovo]], ekde 2007, memore al transpreno de [[germanoj|germanaj]] nazioj de Silezia Domo en 1939 == Tagoj de [[semajno]] == La '''13-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]. [[Kategorio:13-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|13]] [[Kategorio:13-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0913]] kpjlw2p4sussrfq8nhasmwlrb4be5r0 7-a de marto 0 5338 9442391 9330951 2026-07-31T10:50:38Z Sj1mor 12103 9442391 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''7-a de marto''' estas la 66-a tago de la jaro (la 67-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 299 tagoj restas. Je la 7-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[161]]: [[Romia Imperio]]: [[Marko Aŭrelio]] iĝis [[romia imperiestro]] kune kun sia adopta frato - unuafoje en la [[historio de Romo]] regis du [[imperiestro]]j * [[203]]: [[Romia Imperio]]: [[Perpetua kaj Feliĉita]] estis [[martiro|martirigitaj]] pro sia [[kristanismo|kristana]] [[fido]] - en [[Kartago|kartaga]] [[amfiteatro]] ĵetitaj al [[sovaĝbestoj]] * [[321]]: Romia imperiestro [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio|Konstantino la 1-a]] igis [[dimanĉo]]n libertago (ĝis tiam validis 8-taga [[semajno]]), omaĝe al la dio [[Sol Invictus]] * [[1000]]: Kunveno de [[monarko]]j komenciĝis en [[Gniezno]] - alvenis imperiestro de la Sankta Romia Imperio [[Oto la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 3-a]] renkontiĝante kun la pola duko [[Boleslao la 1-a (Pollando)|Boleslao la 1-a]] * [[1162]]: Germana imperiestro [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]] konkeris kaj detruis [[Milano]]n * [[1330]]: [[Pollando]]: [[Tarnów]] ricevis [[urborajto]]n atribuitan de [[Ladislao la Ulnolonga|Władysław Łokietek]] * [[1524]]: Itala [[esplorado|esploristo]] [[Giovanni da Verrazzano]] metis piedon en [[Nordameriko]] * [[1573]]: [[Konstantinopolo]]: [[Venecia respubliko]] packontraktis kun [[Otomana Imperio]] cedante [[Kipro]]n sub la turkan regadon; Ivan Fedoroviĉ fondis unuan [[presejo]]n en [[Lvovo]] * [[1608]]: [[Gabrielo Báthori]] kun helpo de [[hajdukoj]] supreniris la [[Transilvanio|transilvanan]] princan tronon, ne respektante la [[Listo de regnestroj de Transilvanio|princon de Transilvanio]] [[Sigmundo Rákóczi (1544-1608)|Sigmundo Rákóczi]] * [[1671]]: [[Robert Roy MacGregor]] estis [[bapto|baptita]], estonta skota rabisto kaj elpelito, heroo de la [[romano]] de [[Walter Scott]] * [[1714]]: Aŭstro-franca [[Traktato de Rastatt]] ĉesigis la [[milito de hispana sukcedo|militon de hispana sukcedo]] * [[1785]]: [[Svedio]] ekposedis la [[Okcidentaj Indioj|kariban]] kolonion [[Saint-Barthélemy]] post kiam [[Gustavo la 3-a (Svedio)|Gustavo la 3-a]] aĉetis la insulon de [[Francio]] antaŭan jaron * [[1793]]: [[Francio]]: unuafoja uzo de [[gilotino]] en [[Rueno]] * [[1799]]: [[Franca militiro al Egiptio]]: [[Napoleono|Napoleona]] armeo konkeris post kvartaga sieĝo [[Jafo]]n en [[Palestino]] * [[1814]]: Venko de [[Napoleono|franca]] armeo super la [[Prusio|prusa]]-[[Rusio|rusa]] en batalo de Craonne (regiono [[Pikardio]]) * [[1817]]: En [[Pernambuko]], [[subŝtato]] de Brazilo, eksplodis kontraŭ[[Portugalio|portugala]] [[ribelo]] * [[1837]]: Laŭ [[ukazo]] de [[caro]] [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] en [[Kongresa Pollando]] [[vojevodio]]j estis anstataŭitaj de [[gubernio]]j * [[1871]]: [[José Maria da Silva Paranhos]] iĝis ĉefministro de [[Brazila Imperio]] * [[1876]]: [[Alexander Graham Bell]] patentigis [[telefono]]n * [[1878]]: [[Universitato de Okcidenta Ontario]] fondiĝis kun sidejo en [[Londono (Ontario)|Londono]] * [[1887]]: [[Albanio]]: en la urbo [[Korçë]] malfermiĝis unua [[albana lingvo|albanlingva]] lernejo * [[1900]]: Germana pasaĝera atlantika [[liniŝipo]] ''SS Kaiser Wilhelm der Grosse'' fariĝis unua ŝipo sendanta [[sendrata telegrafio|sendratan telegrafan]] mesaĝon al alia ricevilo * [[1906]]: [[Grandprinclando Finnlando]] donis [[Egala balotrajto en Finnlando|balotrajtojn al virinoj]] * [[1912]]: Norvega [[polusa esplorado|polusa esploristo]] [[Roald Amundsen]] anoncis atingon de [[suda poluso]] * [[1913]]: [[Port Coquitlam (Brita Kolumbio)|Port Coquitlam]] en provinco [[Brita Kolumbio]] iĝis urbo * [[1914]]: [[Albana Princlando]]: princo Wilhelmo Wied akceptis oferton okupi la [[albanoj|albanan]] tronon * [[1916]]: [[Munkeno]]: motora firmao [[BMW]] fondiĝis * [[1918]]: [[Unua mondmilito]]: La [[Germana Regno]] kaj [[Finnlando]] subskribis traktatojn pri [[paco]] kaj [[amikeco]] * [[1924]]: Kadre de [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko]] oni apartigis [[Moldavio|Moldavan]] [[Aŭtonomeco|Aŭtonomecan]] Regionon * [[1927]]: Tertremo en [[Japanio]] postulis pli ol 3 000 viktimojn * [[1934]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Varsovio]] estis subskribita protokolo pri normaligo de [[ekonomio|ekonomiaj]] rilatoj kun [[Germanio]] * [[1936]]: [[Wehrmacht]], rompinte la [[Traktato de Versajlo|Traktaton de Versajlo]] kaj [[Traktatoj de Locarno|Traktatojn de Locarno]] eniris per [[biciklo]]j al malarmigita [[Rejnlando]] * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: [[Moskvo]]: [[Lavrentij Berija]] subskribis ordonon al lokaj estraroj de [[NKVD]] en [[Orientaj Limregionoj|Okcidentaj Ukrainio kaj Belorusio]] por pretigi deportadon de la [[familio]]j de jam ekzilitaj polaj [[oficiro]]j, policanoj kaj ĝendarmoj * [[1941]]: [[Pola Partizana Ŝtato|Pollando]]: akuzita pri [[kunlaborismo]] kun germanaj [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazioj]] juda aktoro Igo Sym estis pafmortigita en sia loĝejo en [[Varsovio]] de [[Roman Rozmiłowski|R. Rozmiłowski]] laŭ verdikto de la [[Asocio de Armita Batalado]] - venĝe [[Gestapo]] prenis 118 [[ostaĝo]]jn, de kiuj ĝi pafmortigis 21 personojn; [[Kairo]]: [[konferenco]] kun partopreno de [[Anthony Eden]], [[John Dill]], [[Archibald Wavell]] kaj [[Jan Smuts]]; [[Grekio]]: unua alveno de Brita Ekspedicia Korpuso al havenoj de [[Pireo]] kaj Volos; [[Beogrado]]: transdono al germana delegito de la kondiĉoj pri aliro de [[Jugoslavio]] al la pakto de trio; plua validigo ''sine die'' de la [[reĝimo de Vichy|franca]]-[[Tajlando|siama]] [[armistico]]; [[Greka-itala milito]]: por subteni grekan armeon en bataloj kontraŭ Italio, la brita ĉefministro [[Winston Churchill|Churchill]] sendis al [[Grekio]] 58 mil britajn kaj aŭstraliajn soldatojn, antaŭe lokitajn en [[Egiptio]]; [[Atlantiko]]: senspure malaperis germana [[submarŝipo]] ''U-47'', kiu sinkigis 30 [[Komerca ŝipo|komercajn ŝipojn]] kaj [[kirasŝipo]]; apud [[Islando]] estis sinkigita de britaj [[korveto]]j ''U-70'' * [[1942]]: [[Birmo|Birma]] Fronto: [[britoj]] evakuiĝis suden de [[Jangono]]; [[Indonezio|Indonezia]] Fronto: sur [[Javo]] [[japanoj]] okupis [[Surabajo]]n * [[1943]]: [[Volinia masakro]]: ĉ. 130 personoj pereis dum [[masakro]] de pola vilaĝo Kaszyce (proksime al [[Przemyśl]]) fare de germanaj-ukrainaj taĉmentoj; [[Operaco Reinhardt]]: al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] estis alveturigitaj 690 judoj de [[Berlino]], el kiuj 447 oni tuj mortigis per [[gaso]]; [[Ekvadoro]]: sensukcesa armea [[puĉo]] * [[1944]]: Decidiĝis unuiĝo de [[Pola Enlanda Armeo]] kaj [[Naciaj Armitaj Fortoj de Pollando]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Podolio]]: trupoj de la sovetunia 1-a kaj 2-a Ukraina Fronto atingis [[Ternopilo]]n kaj [[Braclava Vojevodio|Braclavo]]n; [[Ĉeĉena-Inguŝa ASSR|Ĉeĉeno-Inguŝan ASSR]] estas malfondita, ĝia teritorio eniris [[Stavropola regiono|Stavropolan regionon]]; itala registaro kun marŝalo [[Pietro Badoglio]] turnis sin al registaro de [[Sovetunio]] pri ligo de senperaj diplomatiaj rilatoj * [[1945]]: [[NKVD]] hazarde arestis polan generalon [[August Emil Fieldorf|A. Fieldorf]] — nerekonita, li estis sendita al [[Gulago]] en [[Uralo]]; la sovetunia 2-a Belorusa Fronto konkeris vilaĝojn en [[Pomerio]]; sovetaj kaj polaj [[soldato]]j konkeris [[Starogard Gdański|Starogard]]; apud [[Schivelbein]] pola kaj soveta armeoj likvidis armean korpuson de [[SS (organizo)|SS]]; [[usona aerarmeo]] atakis [[Dortmund]], [[Bielefeld]] kaj [[Soest]]; [[Slovakio]]: trupoj de la sovetunia 2-a Ukraina Fronto konkeris [[Banská Bystrica]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en [[Vestfalio]] usona armeo atingis linion [[Schweich]]-[[Daun]] en montaro [[Ejfelo]], atingis la riveron [[Ahr]] kaj konkeris [[Kolonjo]]n; marŝalo [[Josip Broz Tito|J. Tito]] kreis portempan [[kabineto]]n de [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio|socialisma Jugoslavio]] * [[1946]]: En la [[zono de postmilita Germanio okupita de Sovetunio]] estis fondita la komunisma junulara organizaĵo ''[[Freie Deutsche Jugend]]'' * [[1947]]: En [[Paragvajo]] eksplodis [[enlanda milito]] * [[1948]]: Insularo [[Dodekanesoj]] revenis al [[Grekio]] * [[1950]]: Komunisma [[Pollando]]: [[Leĝdona povo|Leĝdona]] [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] akceptis leĝon pri labordevo; [[Islando]] aliĝis al [[Konsilio de Eŭropo]]; [[Malvarma milito]]: [[Sovetunio]] publike neis ke Klaus Fuchs estis sovetia [[spionado|spiono]] * [[1953]]: [[Stalinismo]]: Ŝtat-Konsilio de [[Pola Popola Respubliko]] ŝanĝis nomon de la urbo [[Katowice]], kies loĝantoj vekiĝis en Stalingrad, samtempe [[Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco]], ankoraŭ konstruata, ricevis la nomon de [[Stalin]] (du tagojn post lia morto), oni ankaŭ ekplanis antaŭ la palaco monumenton al Stalin * [[1965]]: [[Afrikusona Civilrajta Movado]]: [[marŝado el Selma al Montgomery]] de [[senperforto|senperfortaj]] [[aktivismo|aktivuloj]] komencita en [[Alabamo]] * [[1966]]: [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|Prezidanto de la Respubliko]] [[Charles de Gaulle]] anoncis forlason de [[NATO]] fare de [[Francio]] * [[1967]]: [[Sovetunio]] enkondukis 5-[[labortago|labortagan]] [[semajno]]n kun dutaga [[ripozo]] * [[1969]]: [[Golda Meir]] iĝis unua virina [[Ĉefministroj de Israelo|ĉefministro de Israelo]]; [[Muzikalbumo]] de brita art-roka grupo [[Genesis]] ''[[From Genesis To Revelation]]'' aperis * [[1973]]: Malkovro de la [[Kometo Kohoutek|kometo ''Kohoutek'']] * [[1980]]: Petrolŝipo ''Tanio'' rompiĝis apud Portsall ([[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]]) - 8 maristoj mortis, dum 8000 tunoj da [[naftoverŝo|peza brulaĵo]] disvastiĝis sur maro kaj poluis marbordojn de [[Finistère]] kaj [[Côtes-du-Nord]] * [[1981]]: [[Metroo de Erevano]] ekfunkciis en [[Armenio]] * [[1984]]: [[Pola Popola Respubliko]]: okupacia [[striko]] komencita en [[agrikultura lernejo]] apud [[Garwolin]] - kelkcent lernantoj ĝis aprilo protestis kontraŭ forigo de [[kruco]]j * [[1986]]: Sur fundo de [[Atlantika Oceano]] oni trovis [[Kosmopramo Challenger|Kosmopramon Challenger]] kun kadavroj de 7 [[kosmonaŭto]]j * [[1987]]: [[Masakro de Lieyuo]] per [[Tajvano|tajvana]] armeo kontraŭ [[Vjetnamoj|vjetnamaj]] [[rifuĝinto]]j kaj [[Ĉina Popola Respubliko|ĉinaj]] [[fiŝkaptisto]]j * [[1989]]: Post publikigo de la [[romano]] ''[[La satanaj versoj]]'' de [[Salman Rushdie]], [[Irano]] rompis diplomatiajn rilatojn kun [[Britio]]; Pro protestado en [[Tibeto]] [[ĉinoj]] enkondukis [[militjuro]]n * [[1991]]: [[Ŝtatestro]] de [[Litovio]] [[Vytautas Landsbergis]] ricevis norvegan popolan pacpremion - 2.850.000 [[norvega krono|norvegajn kronojn]], surbaze de kiu estis fondita lianoma [[fondaĵo]] * [[1996]]: Unua demokratie elektita parlamento formiĝis en [[Palestino]] * [[2001]]: Generalo [[Ariel Ŝaron]] iĝis [[Ĉefministroj de Israelo|ĉefministro de Israelo]] * [[2003]]: [[Václav Klaus]] iĝis prezidento de Ĉeĥio; malkovro de la [[nanoplanedo]] ''[[Haŭmeo]]'' * [[2004]]: Konservativa [[Nea Dimokratia]] gajnis parlamentan baloton en [[Grekio]] * [[2006]]: [[Barato]]: ne malpli ol 20 personoj pereis kaj 60 vundiĝis en serio de bomb[[atenco]]j en [[Varanasio]] * [[2007]]: [[Karpatoj]]: Transkarpata Regiona Konsilio decidis agnoski [[rutenoj]]n kiel denaskan [[nacieco]]n de [[Transkarpatio]] * [[2009]]: [[Kosma observatorio]] ''[[Misio Kepler|Kepler]]'' komencis serĉi [[Ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemajn planedojn]], kiuj similus al la tera [[planedsistemo]] ([[sunsistemo]]) * [[2010]]: [[Niĝerio]]: kelkcent homoj pereis en [[religio|religia]] [[tumulto]] apud urbo [[Jos (urbo)|Jos]] * [[2011]]: Komenciĝis proceso de estinta prezidento de Francio [[Jacques Chirac]], akuzita pri [[korupto]] kiam li estis urbestro de [[Parizo]]; [[Libia enlanda milito]]: registaraj fortoj komencis [[sieĝo]]n de [[Misrata]] * [[2013]]: [[Siria enlanda milito]]: venko de ribelantoj en la batalo de [[Ar-Raka]]; Respublikana senatano [[Rand Paul]] en [[Usona Senato]] en la tagoj 6–7 marto dum pli ol 12 horoj alparoladis por bloki [[voĉdonado]]n al posteno de [[CIA]] * [[2021]]: [[Papo Francisko]] dum sia [[pilgrimado]] al [[Irako]] vizitis [[Gubernio Ninivo|gubernion Ninivo]] (i.a. rekonstruatan [[Mosulo]]n), kie [[kurdoj]] provizore akceptis [[kristanismo|kristanojn]] post ilia [[persekuto|persekutado]] kune kun [[jezidoj]] fare de [[ISIS]] - oficiale postrestis 250 mil kristanoj, el 1 500 000 [[persono]]j. [[Meso (diservo)|Meso]] en [[Arbil]] finis la viziton * [[2022]]: [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: dum la nokto estis amase pripafataj [[Kievo]], [[Ĥarkivo]], [[Ĉernihivo]] kaj [[Mikolajivo]]; [[Ĉuhujivo]] rekonkerita de ukraina armeo * [[2023]]: ukraina registaro aprobis devigan [[evakuado]]n de infanoj el militaj zonoj; [[Usono]] [[sankcio|sankciigis]] du elektronikajn [[firmao]]jn el [[Kanado]] pro apogo de militagoj en [[Ukrainio]] == Naskiĝoj == * [[189]]: [[Publius Septimius Geta]], romia imperiestro (m. [[211]]) * [[1481]]: [[Baldassare Peruzzi]], itala arkitekto kaj pentristo (m. [[1536]]) * [[1543]]: [[Johann Kasimir von Pfalz-Simmern]], germana princo de [[Palatinato]] (m. [[1592]]) * [[1671]]: [[Robert Roy MacGregor]] ("Rob Roy"), skota popola heroo (m. [[1734]]) * [[1678]]: [[Filippo Juvarra]], itala arkitekto (m. [[1736]]) * [[1693]]: [[Klemento la 13-a]], papo (m. [[1769]]) * [[1715]]: [[Ewald Christian von Kleist]], germana verkisto kaj oficiro de prusa armeo (m. [[1759]]) * [[1752]]: [[Carl Friedrich Cramer]], germana eldonisto kaj filologo (m. [[1807]]) * [[1765]]: [[Joseph Nicéphore Niépce]], franca fizikisto kaj inventisto, pioniro de fotarto ([[dagerotipio]]) (m. [[1833]]) * [[1785]]: [[Alessandro Manzoni]], itala poeto kaj romanisto (m. [[1873]]) * [[1792]]: [[John Herschel]], angla astronomo, fizikisto kaj kemiisto, malkovrinto de [[Urano (planedo)|Urano]] (m. [[1871]]) * [[1792]]: [[Karl August Büttner]], germana juristo (m. [[1843]]) * [[1799]]: [[František Ladislav Čelakovský]], ĉeĥa poeto, verkisto, kritikisto, tradukisto (m. [[1852]]) * [[1835]]: [[Daniel Giraud Elliot]], usona zoologo, kunfondinto de la [[Usona Muzeo de Natura Historio]], la [[Usona Asocio de Ornitologoj]] kaj la [[Zoologia Societo de Francio]] (m. [[1915]]) * [[1850]]: [[Tomáš Garrigue Masaryk]], ĉeĥa filozofo, unua prezidento de Ĉeĥoslovakio (m. [[1937]]) * [[1862]]: [[Károly Ratkovszky]], hungara arbarkulturisto kaj zoologo (m. nekonata) * [[1870]]: [[Zoltán Thury]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1906]]) * [[1872]]: [[Piet Mondriaan]], nederlanda pentristo (m. [[1944]]) * [[1875]]: [[Tony Jules Gueritte]], franca konstrua inĝeniero kaj [[esperantisto]] konata de paroladoj kaj artikoloj, vivanta en [[Anglio]] (m. nekonata) * [[1875]]: [[Maurice Ravel]], franca komponisto (m. [[1937]]) * [[1877]]: [[Christian Keyßer]], germana misiisto kaj lingvisto (m. [[1961]]) * [[1881]]: [[Ferenc Kolozsvári-Szeszák]], hungara skulptisto (m. [[1919]]) * [[1886]]: [[Fernand Blangarin]], franca suboficiro, partoprenanto de [[ruĝuloj|ruĝulaj]] kongresetoj en [[Ĝenevo]] kaj [[Kembriĝo]], gvidanto de [[laboristo|laboristaj]] [[asocio]]j [[Paco Libereco]], [[Liberiga Stelo]] kaj de [[Laborista Esperanto-movado]], redaktanto de "[[Internacia Socia Revuo]]", kaj kunlaboranto de "[[Le Travailleur Espérantiste]]" (m. [[1914]]) * [[1886]]: [[Sári Somló]], hungara skulptistino, verkistino, poetino (m. [[1970]]) * [[1890]]: [[Gábor Gergelyffy]], hungara komponisto, verkisto (m. [[1970]]) * [[1894]]: [[Ferenc Máthé]], rumania hungara franciskano, redaktoro (m. [[1970]]) * [[1895]]: [[Lajos Ákom]], hungara orgenisto, komponisto (m. [[1961]]) * [[1898]]: [[Pál Bodó]], rumania hungara ĵurnalisto, tradukisto (m. [[1975]]) * [[1902]]: [[Heinz Rühmann]], germana aktoro kaj reĝisoro (m. [[1994]]) * [[1904]]: [[Reinhard Heydrich]], germana-[[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazia]] ĉefo de [[Sicherheitsdienst|sekreta polico]] kaj de politika polico, [[SS (organizaĵo)|SS]]-altrangulo, [[militkrimo|militkrimulo]], unu el ĉefaj arkitektoj de [[holokaŭsto]] (m. [[1942]]) * [[1906]]: [[László Somlai]], hungara pentraĵ-agento, prezidanto de [[Hungara Esperantista Societo Laborista]] (m. [[1971]]) * [[1908]]: [[Anna Magnani]], itala aktorino (m. [[1973]]) * [[1909]]: [[Ryszard Siwiec]], soldato de [[Pola Enlanda Armeo]], filozofo (m. [[1968]]) * [[1911]]: [[Lajos Dánér]], hungara poeto, redaktoro kaj tradukisto (m. [[1964]]) * [[1911]]: [[Sachchidananda Vatsyayan 'Ajneya']], barata verkisto kaj tradukisto (m. [[1987]]) * [[1912]]: [[Verda Majo]] (pseŭdonimo de Hasegawa Teru), japan-devena ĉina [[esperantistino]], konata de la ''[[Verkoj de Verda Majo]]'' (m. [[1947]]) * [[1914]]: [[Lee Young]], usona ĵaz-frapinstrumentisto kaj sondisko-produktanto (m. [[2008]]) * [[1919]]: [[Sándor Kicsi]], hungara historiisto kaj redaktoro (m. [[2004]]) * [[1923]]: [[Jan Rodowicz]], pola [[skoltismo|skolto]] kaj soldato de [[Pola Enlanda Armeo]] (m. [[1949]]) * [[1923]]: [[Thomas Keating]], usona trapisto kaj pastro (m. [[2018]]) * [[1924]]: [[Antal Forró]], rumania hungara pentristo (m. [[1982]]) * [[1924]]: [[Abe Kobo]], japana verkisto, dramaturgo kaj scenaristo (m. [[1993]]) * [[1929]]: [[János Székely]], rumania hungara poeto, dramisto, eseisto (m. [[1992]]) * [[1931]]: [[Miklós Mitruly]], rumania hungara [[folkloristo]] (m. [[2019]]) * [[1931]]: [[Wolfgang Tittelbach-Helmrich]], germana teologo kaj superintendanto evangelia (m. [[2000]]) * [[1936]]: [[Georges Perec]], franca verkisto (m. [[1982]]) * [[1938]]: [[David Baltimore]], usona virusologo kaj mikrobiologo Nobelpremiita (m. [[2025]]) * [[1938]]: [[Albert Fert]], franca fizikisto Nobelpremiita * [[1940]]: [[Rudi Dutschke]], germana studenta aktivulo, marksista sociologo kaj politikisto (m. [[1979]]) * [[1944]]: [[Serge Sire]], franca desegnisto de bildstrioj, kunlaboranta en ''[[La KancerKliniko]]'' kaj en [[kabaredo]] ''[[La ruza kruĉo]]'' * [[1946]]: [[Zsuzsa Koncz]], hungara [[kantistino]] * [[1948]]: [[Juan Eslava Galán]], hispana verkisto kaj publicisto * [[1948]]: [[Wim Jansen]], nederlanda esperantisto (m. [[2024]]) * [[1956]]: [[Bryan Cranston]], usona aktoro, reĝisoro kaj scenaristo * [[1960]]: [[Ivan Lendl]], usona [[tenisisto]] el [[Ĉeĥoslovakio]] * [[1961]]: [[Nicolas Dupont-Aignan]], franca politikisto * [[1961]]: [[Sanae Takaichi]], ĉefministro de Japanio * [[1968]]: [[Zsolt Erőss]], hungara montgrimpanto (m. [[2013]]) * [[1968]]: [[Przemysław Saleta]], pola boksisto, mondĉampiono pri [[piedbato-bokso]], aktoro * [[1973]]: [[Işın Karaca]], turka popkantistino kaj aktorino * [[1974]]: [[Imola Ábrahám]], hungara artistino * [[1980]]: [[Laura Prepon]], usona aktorino * [[1982]]: [[Ágnes Szakács]], rumania hungara scenejdekoraciistino, kostumistino * [[1998]]: [[Amanda Gorman]], usona poetino == Mortoj == * [[-322|322 a.K.]]: [[Aristotelo]], greka [[filozofo]] (n. [[-384|384 a.K.]]) * [[161]]: [[Antonino Pia]], romia imperiestro (n. [[86]]) * [[851]]: [[Nevenoeo]], unua duko de Bretonio (n. nekonata) * [[974]]: [[Johano de Gorzo]], [[abato]], diplomato, sanktulo de [[Loreno]] (n. ĉirkaŭ [[905]]) * [[1111]]: [[Bohemundo de Tarent]], [[normanoj|normana]] kavaliro, [[Antioĥa princlando|princo de Antioĥio]], unu el gvidantoj de la [[unua krucmilito]] (n. [[1058]]) * [[1274]]: [[Tomaso de Akvino]], itala filozofo kaj teologo, [[Doktoro de la Eklezio]], sanktulo (n. [[1225]]) * [[1517]]: [[Maria de Hispanio (Portugalio)|Maria de Hispanio]], princino de [[Aragono]], reĝino de Portugalio (n. [[1482]]) * [[1623]]: [[Nicolaus de Smit]], belga tukfaristo (n. [[1541]]) * [[1625]]: [[Johann Bayer]], germana juristo kaj astronomo (n. [[1572]]) * [[1657]]: [[Hayashi Razan]], japana filozofo, instruisto de [[ŝoguno]]j (n. [[1583]]) * [[1724]]: [[Inocento la 13-a]], papo (n. [[1655]]) * [[1750]]: [[François Roux]], germana filologo, gramatikisto, leksikografo kaj pedagogo (n. [[1674]]) * [[1809]]: [[Johann Georg Albrechtsberger]], aŭstra muzikinstruisto (n. [[1736]]) * [[1875]]: [[John Edward Gray]], brita zoologo kaj ornitologo (n. [[1800]]) * [[1884]]: [[József Lugossy]], hungara lingvisto kaj [[orientalisto]] (n. [[1812]]) * [[1889]]: [[José Olallo Valdés]], kuba pastro, [[flegado|flegisto]], beatigito (n. [[1820]]) * [[1891]]: [[Franc Miklošič]], aŭstra slavisto kaj juristo (n. [[1813]]) * [[1931]]: [[Pál Robicsek]], hungara oficisto kaj ĵurnalisto, redaktoro de "[[La Verda Standardo]]", prezidanto de la [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]] (n. [[1892]]) * [[1932]]: [[Aristide Briand]], ĉefministro de Francio, Nobelpremiito (n. [[1862]]) * [[1933]]: [[John Mabon Warden]], skota [[aktuaro]] kolektinta 5000 librojn pri [[stenografio]], prezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], membro de [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]] (n. [[1856]]) * [[1941]]: [[Günther Prien]], germana oficiro, komandanto de [[U-boato]] (n. [[1908]]) * [[1942]]: [[Konstantyn Dominik]], pola [[episkopo]], profesoro de Supera Porpastra Seminario en [[Pelplin]], kie li fondis [[Esperanto]]-rondon, partoprenanto de [[UK 1912]] (n. [[1870]]) * [[1945]]: [[Adolf Bartels]], germana literaturhistoriisto kaj ĵurnalisto, [[kontraŭjudismo|kontraŭjudisto]] (n. [[1862]]) * [[1946]]: [[Hendrik Adamson]], estona instruisto, [[Esperanto-verkisto]] publikiganta en "[[Literatura Mondo]]", "[[Malgranda Revuo]]", "[[Norda Prismo]]" kaj enestanta en poem-[[antologio]] ''[[Dekdu Poetoj]]'' (n. [[1891]]) * [[1949]]: [[Hieronim Dekutowski]], pola komandanto de la [[Polaj Armitaj Fortoj en Okcidento]], de [[partizano|partizanaj]] taĉmentoj kaj de [[Libero kaj Sendependo]] (n. [[1918]]) * [[1952]]: [[Jogananda]], barata [[jogo|jogano]] kaj guruo (n. [[1893]]) * [[1969]]: [[Magda Simon]], rumania hungara ĵurnalistino, verkistino (n. [[1908]]) * [[1975]]: [[Miĥail Baĥtin]], rusa, soveta filozofo, [[Literaturscienco|literatursciencisto]], lingvisto (n. [[1895]]) *[[1979]]: [[Ernst Leißling]], germana speciala instruisto kaj regionhistoriisto (n. [[1883]]) * [[1983]]: [[Larisa Henijuŝ]], belorusa proza verkistino kaj poetino (n. [[1910]]) * [[1985]]: [[Arkady Fiedler]], pola prozisto, natursciencisto, [[vojaĝisto]] kaj raportisto (n. [[1894]]) * [[1988]]: [[Irma Allodiatoris]], hungara antropologino, scienchistoriistino kaj bibliografino (n. [[1912]]) * [[1984]]: [[Mihály Gündisch]], rumania hungara kuracisto (m. [[1906]]) * [[1997]]: [[Edward Mills Purcell]], usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1912]]) * [[1999]]: [[Stanley Kubrick]], usona reĝisoro (n. [[1928]]) * [[1999]]: [[Georgi Dimov]], bulgara esperantisto, instruinta [[Esperanto]]n en la tuta [[Bulgario]], [[Islando]], [[Finnlando]], [[Pollando]] kaj [[Afriko]], [[Esperanto-vortaristo]], tradukisto, [[fakdelegito]] de [[UEA]] pri [[Ĉe-metodo]] kaj [[turismo]] (n. [[1906]]) * [[1999]]: [[Dezső Palotás]], rumania hungara poeto, verkisto, grafikisto (n. [[1951]]) * [[2002]]: [[Adalberto Huleŝ]], hungara verkisto, poeto, filozofo, tradukisto, profesoro kaj [[Esperanto-verkisto]], laboranto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]] (n. [[1926]]) * [[2001]]: [[Frankie Carle]], usona ĵaza pianisto (n. [[1903]]) * [[2006]]: [[Ali Farka Touré]], malia muzikisto, kantisto, [[gitaristo]] kaj [[mult-instrumentisto]] (n. [[1939]]) * [[2007]]: [[Frigyes Hidas]], hungara komponisto (m. [[1928]]) * [[2012]]: [[Félicien Marceau]], franca verkisto (n. [[1913]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]]: Memoro de [[Perpetua kaj Feliĉita]], [[martirino]]j de [[Kartago]], [[José Olallo Valdés]], kuba pastro * [[Albanio]]: Tago de [[Instruisto]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''7-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; {{Projektoj}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. [[Kategorio:7-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|07]] [[Kategorio:7-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0307]] m8k8fsfca03ntj93fnkh8obct2ayqbi Rabato 0 7736 9442217 9415732 2026-07-31T03:33:02Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Rabat,_Business_Centre.jpg|Rabat,_Business_Centre.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Krd|Krd]]: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Rabat, Business Centre.jpg|]] 9442217 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri urbo en Maroko. Pri nocio el ekonomio temas artikoloj [[Rabato (ekonomiko)]] kaj [[Rabato (merkato)]].}} {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Rabato | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-ar|الرباط}} | alia_nomo_noto = ar-Ribāṭ Rbat | alia_nomo1 = {{lang-en|''Rabat''}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = الرباط | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Maroko | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono_tipo = | regiono = Rabat-Salé-Zemmour-Zaer | distrikto_tipo = | distrikto = | municipo = | histregiono = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Bou Regreg | rivero_tipo = | montaro = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = Kasbaho de Udajo | memorindaĵo_noto = | orogenezo = | orogenezo_tipo = | geologio = Atlantiko | geologio_tipo = Oceano | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | konstruaĵo = Turo de Hasano | konstruaĵo_tipo = Turo <!-- *** Situo *** --> | situo = Rabato | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 53 | lat_d = 34 | lat_m = 01 | lat_s = 03 | lat_NS = N | long_d = 06 | long_m = 50 | long_s = 10 | long_EW = W | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 75 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = 11 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 117.0 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 567000 | loĝantaro_dato = 2009 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1146 | establita_tipo = Fondo | urbestro = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[GMT]] | utc_offset =+0 | horzono_DST = | poŝtkodo = 10 000 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera_noto = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Maroko | mapo_lokumilo = Maroko | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo2_lokumilo = Afriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.rabat.ma/ www.rabat.ma] | commons = Rabat <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} [[Dosiero:Rabat, Mohammed V Avenue night view.jpg|eta|maldekstra|250ra|Rabato nokte]] [[Dosiero:Rabat tour Hassan.jpg|eta|250ra|maldekstra|La Turo de Hassan]] '''Rabato'''<ref>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Rabato" interalie en la vasta, du-paĝa mapo 27 pri norda Afriko.</ref> ({{Lang-ar|الرباط}}, ''ar-RibAt'') estas la ĉefurbo de [[Maroko]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas [[Atlantiko|atlantika]] haveno, kaj situas en la buŝo de la rivero [[Bu Regreg]], kiu apartigas ĝin de la najbara urbo [[Salé]]. Kune kun tiu ĉi ĝi formas gravan aglomeraĵon, kvankam pli malgrandan ol la pli ekonomie potenca [[Kazablanko]]. Administra, komerca kaj industria centro. Monumentoj de la [[11-a jarcento]] ĝis la [[18-a jarcento]]. Muregoj (11-a jarcento) kun fortigitaj pordegoj. Muzeoj. Ĝia moderna historio komenciĝas en [[1146]], kiam la [[Almohadoj|almohada]] gvidanto [[Abd al-Mu'min]] konvertis la tiaman vilaĝon en pli grandan fortreson, por lanĉi atakojn al la tiama [[Iberia duoninsulo]]. Ĝi fariĝis la ĉefurbo de la ĥalifo [[Yaqub al-Mansur]], en kies tempo estis komencita la konstruado de granda moskeo, el kiu restas la konata [[Turo de Hassan]], unu el la ĉefa vidindaĵoj de la urbo. == Edukado == * [[ESSEC Business School]] == Vidu ankaŭ == * [[Rabato (merkato)]] * [[Sala (Maroko)|Salé]] * [[Tramtransporto en Rabato-Sala]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=rabat1}} * {{oficiala retejo}} ({{ar}} kaj {{fr}}) <br/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rabato| ]] [[Kategorio:Maroko]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] [[Kategorio:Urboj de Maroko]] [[Kategorio:Milionurboj]] hotpfycuigifs7t5gupjb1i4aqp7905 Astrolabo 0 7753 9442250 9091655 2026-07-31T06:07:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442250 wikitext text/x-wiki '''Astrolabo''' ([[greke]] ἀστρολάβον aŭ ''astrolabon'', "prenante steloj") — unu el la plej malnovaj [[astronomiaj instrumentoj]]. De la [[16-a jarcento]] al la [[18-a jarcento]] (kiam la [[sekstanto]] estis inventita kaj anstataŭis la astrolabon), la '''astrolabo''' (latine ''astrolabium'') estis la ĉefa mara [[navigilo]]. Ĝi mezuras la [[angulo]]n inter la [[horizonto]] kaj elektita [[stelo]]. Ĝi eble estis inventita de la [[grekio|greka]] [[astronomo]] [[Hiparko]] en la [[2-a jarcento a.K.]] <gallery> Dosiero:Astrolabe-Persian-18C.jpg|Persa astrolabo Dosiero:Astrolabe.jpg|Detalo de astrolabo en muzeo de scienco de [[Kembriĝo]] (Britio) Dosiero:Astrolabium.jpg|Araba astrolabo Dosiero:Astrolab.JPG|16-a jarcenta astrolabo </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Armela sfero]] * [[Astrologio]] * [[Astronomia horloĝo de Prago]] * Verko de [[Geoffrey Chaucer]] nome ''[[A Treatise on the Astrolabe]]'' * [[Goniometro]] * [[Planetario]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=astrol}} * {{en}}: [http://www.astrolabes.org http://www.astrolabes.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170508124755/http://www.astrolabes.org/ |date=2017-05-08 }} <!-- la astrolabo --> * {{en}}: [http://www.soas.ac.uk/gallery/Previous/IslamicPatronage/19.html http://www.soas.ac.uk/gallery/Previous/IslamicPatronage/19.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071031023004/http://www.soas.ac.uk/gallery/Previous/IslamicPatronage/19.html |date=2007-10-31 }} <!-- plaj frua sciata ekzemplo --> * {{en}}: [http://rogivue.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5 http://rogivue.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041030152005/http://www.rogivue.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5 |date=2004-10-30 }} <!-- laborante modelo de la d-ro _ludwig_ _oechslin_'s _astrolabium_ galilejo (poŝhorloĝo, horloĝo) --> * {{hu}}: [http://muse.tau.ac.il/museum/columbus/322nav.html http://muse.tau.ac.il/museum/columbus/322nav.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050121233358/http://muse.tau.ac.il/museum/columbus/322nav.html |date=2005-01-21 }} <!-- _המוזיאון_ _הווירטואלי_ _של_ _אוניברסיטת_ tumula printempo --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Astronomiaj instrumentoj]] [[Kategorio:Navigado]] mzp9ymddkecfeb1cx69fcphzme72dkp Astrofiziko 0 8179 9442249 9277605 2026-07-31T06:07:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442249 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Scienco}} '''Astrofiziko''', unu el la plej junaj [[scienco]]j, aperis en la [[20-a jarcento]], kiel la fizika bazo por [[astronomio|astronomiaj]] fenomenoj. Ĝi provas klarigi per la leĝoj de [[fiziko]] la fenomenojn en la astra regno - [[stelo]]jn, [[galaksio]]jn kaj la tutan [[universo]]n. Nuntempe la [[astronomio]] okupiĝas pri observado, analizo kaj disponigo de datumoj pri tiuj fenomenoj. La unua kaj eble plej "klasika" atingo de astrofiziko estis la kompreno de la [[naturo]] kaj evoluo de steloj, kaj tiun branĉon mi prezentos iom pli detale. Ni vidas ke ĉiuj temas pri malkovroj de la lastaj jardekoj. Ankaŭ la funkciadon de steloj, kiujn oni konas jam de antikveco, ni komprenis nur komence de la 20-a jarcento. == Vidu ankaŭ == * [[suna fiziko]] <gallery> Dosiero:ExpansionUniverse.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|_ilustração_ _sobre_ a _expansão_ _do_ [[universo]]. --> Dosiero:FraunhoferLinesDiagram.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_espectrofotogrametria_ --> Dosiero:DesvioVermelhoAngeloleithold1989.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|_quando_ unu _corpo_ _se_ _desloca_ _em_ _alta_ rapido _há_ unu _desvio_ _para_ o ruĝa --> </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=fizik.astro0o}} * http://www.arxiv.org/abs/astro-ph/9711066 <!-- ''(randoj, landlimoj) de astrofiziko: ateliero _summary_'' --> * http://home.slac.stanford.edu/ppap.html <!-- _stanford_ lineara (akcelilo, gaspedalo) centro, _stanford_, kalifornio --> * http://www.iac.es {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121213125256/http://www.iac.es/ |date=2012-12-13 }} <!-- _instituto_ _astrofísico_ _de_ kanarioj --> * http://www.iespana.es/cartes-du-ciel {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050524001922/http://www.iespana.es/cartes-du-ciel/ |date=2005-05-24 }} <!-- _atlas_ _celeste_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Astronomio]] [[Kategorio:Fiziko]] ha2j2b6x24bc53u0qk8sp87wbdsmmie Leo Belmont 0 9757 9442414 9326535 2026-07-31T11:25:17Z Sj1mor 12103 9442414 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto verkisto | nomo = Leopold Blumental | priskribo = Leo Belmont en 1906 }} '''Leo BELMONT''', vernome '''Leopold BLUMENTAL''' (naskiĝis la {{daton|8|marto|1865}} en [[Varsovio]], mortis la {{daton|19|oktobro|1941}}<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0f&datum=1942&page=7&size=45 Nekrologo de Belmont en ''Esperanto'', n-ro 491(1), p. 7, 1942]</ref> en [[varsovia geto]]) estis [[Pollando|pola]] [[ĵurnalisto]] kaj [[verkisto]], fama ankaŭ en la [[pollingva literaturo]]. == Verkisto == Fininte la universitaton (juro) li advokatis en [[Petrogrado]], poste en [[Varsovio]] kaj fariĝis redaktoro de la semajna literatura kaj politika gazeto ''Libera Vorto'' (pola), kiun li plenigis mem de komenco ĝis fino. Pro artikoloj Belmont estis malliberigita 5 fojojn, unu fojon ankaŭ ekzilita. Li verkis proksimume 100 librojn, inter ili en la pola lingvo tri grandajn volumojn da poeziaĵoj. Liaj historiaj romanoj (''Messalina'', ''M<sup>me</sup> Pompadour'', ''Dubarry'', ''Veĉera'', k.a.) estas tre legataj libroj. Lerta tradukisto, bona oratoro, majstro de la deklamado, li estis konata ankaŭ kiel humuristo, satiristo, tradukanto el la germana kaj aŭtoro de detektivaj romanoj kun majstra detektiva impliko kaj profunda psikologia analizo (''Inter juĝo kaj konscienco'', ''Diablino'', ''Neceso, hazardo aŭ libera volo?'' k.a.). == Esperantisto == En la Esperanto-movado Belmont okupas same gravan lokon. Jam en 1887 li sendis salutleteron al [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]], finante per la profetvortoj : « ''Vi venkos, sinjoro !'' ». Jam tiam li komencis skribi grandajn artikolojn sur bazo de profunda lingvistika scio ; ''Libera Vorto'' ofte estis preskaŭ plena je defendo de Esperanto. Liaj artikoloj pri Esperanto, ĉu en la pola, ĉu en la rusa gazetaro estas multegaj. Li estis gvidanto kaj vicprezidanto de la unua rusa ES (en Petrograd) kaj poste de la unua pola ES (en V.). Dum la unua [[Universala Kongreso de Esperanto]] li proponis pri ĉiujara kongreso de Esperanto. Belmont estis vicprezidanto de PEA, de la Lingva Komitato kaj [[Akademio de Esperanto|Akademiano]]. En Esperanto li ankaŭ verkis multe kaj kunlaboris al multaj Esperanto-gazetoj. Libroforme eliris en 1908 liaj ''[[Sonoj Esperantaj]]''. Atenton meritas lia pola Esperanto-gramatiko en versoj mnemonikaj. Li estis bona oratoro ankaŭ en Esperanto. == Referencoj == {{referencoj}} == Bibliografio == {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Leo Belmont}} * ''[[s:Kanto_pri_vento|Kanto pri vento]]'' (En: El Parnaso de popoloj: poemaro) * ''La radioj de Roentgen'' (rakonto de Leo Belmont, trad. [[Kabe]]. - Riga Stelo Eld., 1910). * ''Heine, Heinrich: Poemoj'' (Trad. Adolf Macho, F. Pillath, A. Kofmann, L. Belmont, 1928). * ''[[s:Sonoj Esperantaj|Sonoj Esperantaj]]'' (tradukoj el poetoj polaj kaj alilandaj el Esperantaj versoj de Ludwik Zamenhof kaj Leo Belmont, Warszawa: Arcta, 1908). * ''Poluj' al Ĉeĥoslovakio'' (originala poemo en Nova Eŭropo, septembro 1921) * ''Jan Hus'' (Ĉeĥoslovaka Gazeto, septembro 1921) == Eksteraj ligiloj == * [http://wiem.onet.pl/wiem/01475b.html Biografieto] {{pl}} * [https://web.archive.org/web/20091024215419/http://geocities.com/origlit/autor/blumenthal.html Slipeto pri Leo Belmont] * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=leo+belmont&vid=ONB&fn=search Verkoj de kaj pri Leo Belmont]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la [http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160802133044/http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm |date=2016-08-02 }} {{EdE|B}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Belmont, Leo}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Judaj esperantistoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj poetoj]] [[Kategorio:Polaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj poetoj]] [[Kategorio:Polaj advokatoj]] [[Kategorio:Pioniraj esperantistoj]] j3j35y1pdil0xihd2x7ra388ba54wnv Universitato de Kembriĝo 0 9809 9441917 9367000 2026-07-30T16:42:35Z Mfcayley 260638 Mi korektis malĝustan ligilon al kolegio kun la sama nomo kolegio de la Universitato de Oksfordo 9441917 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Britio |situo = Kembriĝo |establita = |gviadanto = |moto=Hinc lucem et pocula sacra<br/>(De ĉi tie la lumo<br/> kaj la ekblovo de sankteco) |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = GB-CAM |situo sur mapo = Kembriĝo |situo sur mapo2= Centra Kembriĝo |zomo = 13 |retejo = }} [[Dosiero:Stockholm - Musée Nobel (7).JPG|eta|Listo de Nobel-premiitoj de Kembriĝo sur remilo.]] La '''Universitato de Kembriĝo''' ({{lang-en|University of Cambridge}} sed ankaŭ konata kiel {{Lang-en|Cambridge University}}) estas la dua plej malnova [[universitato]] en [[Britio]] post [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]]. Ĝi interalie membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]]. Fakte la universitato estas [[federacio]] de 31 memstaraj [[kolegio]]j, kiuj multrilate konservas proprajn regulojn kaj kutimojn. La Universitato prizorgas la unuecajn aferojn, ekzemple enhavon de la kursoj, bibliotekoj, ekzamenoj. La kolegioj troviĝas en la urbo [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]] proksimume 80&nbsp;km norde de [[Londono]] en la [[Anglio|angla]] provinco [[Cambridgeshire]]. Laŭ legendo ĝi estis fondita en [[1209]] kiam grupo de studentoj eskapis post batalo kun indiĝenoj en Oksfordo. La unuaj kolegioj por virinoj estis [[Girton College (Kembriĝo)|Girton College]] en [[1869]] kaj [[Newnham College]] en [[1872]]. La unuaj virinoj ekzameniĝis en [[1882]] sed oni ne sukcesis doni plenajn rajtojn al virinoj ĝis [[1947]]. Ĉe Oksfordo tio okazis jam 20 jarojn pli frue. [[Isaac Newton]] kaj [[John Wells]] studis tie. Inter studantoj de Kembriĝo kaj Oksfordo okazas multaj sportaj konkursoj. La plej fama estas la t.n. remkonkurso [[La boata kurumo]]. == Kolegioj de la Universitato de Kembriĝo == [[Dosiero:TrinityCollegeCamGreatCourt.jpg|eta|250ra|{{center|La granda korto de [[Trinity College]]}}]] [[Dosiero:KingsCollegeChapel.jpg|eta|250ra|{{center|La kapelo de [[King's College]]}}]] [[Dosiero:St John's College Chapel Court, Cambridge, UK - Diliff.jpg|eta|250ra|La kolegia kapelo de [[St John's College (Kembriĝo)|St John's College]], planita de la arkitekto [[George Gilbert Scott]]]] {| class="wikitable" | '''KOLEGIO''' | '''FONDITA''' |- | [[Christ's College (Kembriĝo)|Christ's College]] | 1505 |- | [[Churchill College]] | 1960 |- | [[Clare College]] | 1326 |- | [[Clare Hall]] | 1965 |- | [[Kolegio Corpus Christi (Kembriĝo)|Corpus Christi College]] | 1352 |- | [[Darwin College]] | 1964 |- | [[Downing College]] | 1800 |- | [[Emmanuel College]] | 1584 |- | [[Fitzwilliam College]] | 1966 |- | [[Girton College (Kembriĝo)|Girton College]] | 1869 |- | [[Gonville and Caius College]] | 1348 |- | [[Homerton College]] | 1976 |- | [[Hughes Hall]] | 1885 |- | [[Jesus College (Kembriĝo)|Jesus College]] | 1497 |- | [[King's College (Kembriĝo)|King's College]] | 1441 |- | [[Lucy Cavendish College]] | 1965 |- | [[Magdalene College]] | 1428 |- | [[New Hall]] | 1954 |- | [[Newnham College]] | 1871 |- | [[Pembroke College (Kembriĝo) | Pembroke College]] | 1347 |- | [[Peterhouse]] | 1284 |- | [[Queens' College]] | 1448 |- | [[Robinson College]] | 1979 |- | [[St Catharine's College]] | 1473 |- | [[St Edmund's College]] | 1896 |- | [[St John's College (Kembriĝo)|St John's College]] | 1511 |- | [[Selwyn College]] | 1882 |- | [[Sidney Sussex College]] | 1596 |- | [[Trinity College (Kembriĝo)|Trinity College]] | 1546 |- | [[Trinity Hall]] | 1350 |- | [[Wolfson College]] | 1965 |} == Kelkaj profesoroj == * [[John Couch Adams]] * [[Imre Galambos]] * [[Henry Sidgwick]] == Kelkaj studentoj == * [[Tibor Farkas (politikisto)]] * [[Chris Dawson]] == Vidu ankaŭ == * [[Biblioteko de la Universitato de Kembriĝo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo| ]] 0ujfp8zdho4jy4r4zq3abrcj9s3y11e 9441918 9441917 2026-07-30T16:54:31Z Mfcayley 260638 eta sxangxo al ligilo de Pembroke College 9441918 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Britio |situo = Kembriĝo |establita = |gviadanto = |moto=Hinc lucem et pocula sacra<br/>(De ĉi tie la lumo<br/> kaj la ekblovo de sankteco) |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = GB-CAM |situo sur mapo = Kembriĝo |situo sur mapo2= Centra Kembriĝo |zomo = 13 |retejo = }} [[Dosiero:Stockholm - Musée Nobel (7).JPG|eta|Listo de Nobel-premiitoj de Kembriĝo sur remilo.]] La '''Universitato de Kembriĝo''' ({{lang-en|University of Cambridge}} sed ankaŭ konata kiel {{Lang-en|Cambridge University}}) estas la dua plej malnova [[universitato]] en [[Britio]] post [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]]. Ĝi interalie membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]]. Fakte la universitato estas [[federacio]] de 31 memstaraj [[kolegio]]j, kiuj multrilate konservas proprajn regulojn kaj kutimojn. La Universitato prizorgas la unuecajn aferojn, ekzemple enhavon de la kursoj, bibliotekoj, ekzamenoj. La kolegioj troviĝas en la urbo [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]] proksimume 80&nbsp;km norde de [[Londono]] en la [[Anglio|angla]] provinco [[Cambridgeshire]]. Laŭ legendo ĝi estis fondita en [[1209]] kiam grupo de studentoj eskapis post batalo kun indiĝenoj en Oksfordo. La unuaj kolegioj por virinoj estis [[Girton College (Kembriĝo)|Girton College]] en [[1869]] kaj [[Newnham College]] en [[1872]]. La unuaj virinoj ekzameniĝis en [[1882]] sed oni ne sukcesis doni plenajn rajtojn al virinoj ĝis [[1947]]. Ĉe Oksfordo tio okazis jam 20 jarojn pli frue. [[Isaac Newton]] kaj [[John Wells]] studis tie. Inter studantoj de Kembriĝo kaj Oksfordo okazas multaj sportaj konkursoj. La plej fama estas la t.n. remkonkurso [[La boata kurumo]]. == Kolegioj de la Universitato de Kembriĝo == [[Dosiero:TrinityCollegeCamGreatCourt.jpg|eta|250ra|{{center|La granda korto de [[Trinity College]]}}]] [[Dosiero:KingsCollegeChapel.jpg|eta|250ra|{{center|La kapelo de [[King's College]]}}]] [[Dosiero:St John's College Chapel Court, Cambridge, UK - Diliff.jpg|eta|250ra|La kolegia kapelo de [[St John's College (Kembriĝo)|St John's College]], planita de la arkitekto [[George Gilbert Scott]]]] {| class="wikitable" | '''KOLEGIO''' | '''FONDITA''' |- | [[Christ's College (Kembriĝo)|Christ's College]] | 1505 |- | [[Churchill College]] | 1960 |- | [[Clare College]] | 1326 |- | [[Clare Hall]] | 1965 |- | [[Kolegio Corpus Christi (Kembriĝo)|Corpus Christi College]] | 1352 |- | [[Darwin College]] | 1964 |- | [[Downing College]] | 1800 |- | [[Emmanuel College]] | 1584 |- | [[Fitzwilliam College]] | 1966 |- | [[Girton College (Kembriĝo)|Girton College]] | 1869 |- | [[Gonville and Caius College]] | 1348 |- | [[Homerton College]] | 1976 |- | [[Hughes Hall]] | 1885 |- | [[Jesus College (Kembriĝo)|Jesus College]] | 1497 |- | [[King's College (Kembriĝo)|King's College]] | 1441 |- | [[Lucy Cavendish College]] | 1965 |- | [[Magdalene College]] | 1428 |- | [[New Hall]] | 1954 |- | [[Newnham College]] | 1871 |- | [[Kolegio Pembroke (Kembriĝo) | Pembroke College]] | 1347 |- | [[Peterhouse]] | 1284 |- | [[Queens' College]] | 1448 |- | [[Robinson College]] | 1979 |- | [[St Catharine's College]] | 1473 |- | [[St Edmund's College]] | 1896 |- | [[St John's College (Kembriĝo)|St John's College]] | 1511 |- | [[Selwyn College]] | 1882 |- | [[Sidney Sussex College]] | 1596 |- | [[Trinity College (Kembriĝo)|Trinity College]] | 1546 |- | [[Trinity Hall]] | 1350 |- | [[Wolfson College]] | 1965 |} == Kelkaj profesoroj == * [[John Couch Adams]] * [[Imre Galambos]] * [[Henry Sidgwick]] == Kelkaj studentoj == * [[Tibor Farkas (politikisto)]] * [[Chris Dawson]] == Vidu ankaŭ == * [[Biblioteko de la Universitato de Kembriĝo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo| ]] 24fl9y94z4mf63jdzk3lqepqkmygnlp Ava Gardner 0 16437 9442304 8893400 2026-07-31T08:16:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442304 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Ava GARDNER''' (naskiĝis la [[24-a de decembro|24-an de decembro]], [[1922]], mortis la [[25-a de januaro|25-an de januaro]], [[1990]]) estis [[Usono|usona]] [[aktoro|aktorino]]. Ava Gardner naskiĝis en [[Smithfield (Nord-Karolino)|Smithfield]], [[Nord-Karolino]]. Per privataj fotoj, faritaj de sia bofrato laboranta kiel fotisto, ŝi en la jaro [[1941]] ricevis sian unuan kontrakton kun filmentrepreno. Post kelkaj malgrandaj epizodaj roloj ŝi famiĝis per roloj, kiuj montras ŝin kiel tentan „vampirinon“ kaj tial ŝi iĝis [[seksosimbolo]]. Tri edzojn ŝi havis: [[Mickey Rooney]] (1941-43), [[Artie Shaw]] (1945-46) kaj [[Frank Sinatra]] (1948-57). Ava Gardner mortis en [[Londono]].[[Dosiero:Ava Gardner in Bhowani Junction trailer.jpg|dekstra]] == Listo de filmoj == * ''The Killers'' (Usono, 1946) * ''Singapore'' (Usono, 1947) * ''One Touch of Venus'' (Usono, 1947) * ''The Bribe'' (Usono, 1949) * ''East Side, West Side'' (Usono, 1949) * ''[[Snows of Kilimanjaro]]'' (Usono, 1952) * ''[[Mogambo]]'' (Usono, 1953) * ''[[The Barefoot Contessa]]'' (Usono, 1954) * ''[[The Sun also Rises]]'' (Usono, 1957) * ''[[La sposa bella]]'' aŭ ''[[The Angel Wore Red]]'' (Italio/Usono, 1960) * ''[[55 Days at Peking]]'' (Usono, 1962) * ''[[The Night of the Iguana]]'' (Usono, 1963) * ''[[The Life and Times of Judge Roy Bean]]'' (1972) * ''Earthquake'' (Usono, 1974) * ''The Blue Bird'' (Usono/Sovetunio, 1975) == Vidu ankaŭ == * [[100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.avagardner.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200303041203/http://www.avagardner.org/ |date=2020-03-03 }} <!-- Ava GARDNER Muzeo --> * http://www.classicactresses.com/ava.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060219231425/http://www.classicactresses.com/ava.html |date=2006-02-19 }} <!-- Ava GARDNER je Klasikaj Aktorinoj --> * http://www.movietreasures.com/main/Ava_Gardner/ava_gardner.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060211134733/http://www.movietreasures.com/main/Ava_Gardner/ava_gardner.html |date=2006-02-11 }} <!-- Ava GARDNER sur _movietreasures_._com_ --> * http://www.thegoldenyears.org/gardner.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070715072238/http://www.thegoldenyears.org/gardner.html |date=2007-07-15 }} <!-- Klasikaj Filmoj (1939 - 1969): Ava GARDNER --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gardner, Ava}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo]] 06m4flptyxpsde2qm7rekhem0vat6b5 Adolf Hitler 0 17679 9442271 9290138 2026-07-31T06:54:11Z Sj1mor 12103 9442271 wikitext text/x-wiki {{Duonŝlosita}} {{Informkesto gravulo | honora titolo = ''[[Führer]]''<br /> | nomo = Adolf Hitler | dosiero = Adolf Hitler-1933.jpg | grandeco de dosiero = | priskribo = Adolf Hitler en la jaro 1933 | vico = 3-a | ofico = [[Regna Prezidanto|Regna Prezidanto de Germanio (Führer)]] | de = [[2-a de aŭgusto]] [[1934]] | ĝis = [[30-a de aprilo]] [[1945]] | antaŭulo = [[Paul von Hindenburg]]<br /> (Kiel Regna Prezidanto) | sekvanto = [[Karl Dönitz]]<br /> (Kiel Regna Prezidanto) | vico2 = | ofico2 = [[Kanceliero de Germanio]] | de2 = [[30-a de januaro]] [[1933]] | ĝis2 = [[30-a de aprilo]] [[1945]] | antaŭulo2 = [[Kurt von Schleicher]] | sekvanto2 = [[Joseph Goebbels]] | ofico3 = [[Reichsstatthalter|Reichsstatthalter de Prusio]] | de3 = 1933 | ĝis3 = 1935 | sekvanto3 = [[Hermann Göring]] (aktiva) | loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg|20ra]] [[Braunau am Inn]], [[Aŭstrio]], [[Aŭstrio-Hungario]] | loko de morto = [[Dosiero:Flago de Nazia Germanio.svg|20ra]] [[Berlino]], [[Nazia Germanio]] | nacieco = [[aŭstroj|aŭstro]] (1889–1925)<br />''[[sennacieco|sennacia]]'' (1925–1932)<br />[[germanoj|germano]] (1932–1945) | edzo/ino = [[Eva Braun]]<br />''(edziniĝinta al Hitler la {{daton|29|aprilo|1945}})'' | partio = [[NSDAP]] | alma_mater = | okupo = | profesio = [[Politikisto]], [[ŝtatestro|Kapo de ŝtato]], [[verkisto]], [[artisto]] | religio = [[Kristanismo|kristano]] [[Romkatolika Eklezio|katoliko]] (polemika, sed li ne forlasis la Eklezion) | subskribo = Hitler signature.svg | ttt-paĝo = | notoj = }} {{Informkesto soldato | koloro = lightgrey | nomo = Adolf Hitler | kaŝnomo = | dosiero = Bundesarchiv Bild 183-H1216-0500-002, Adolf Hitler.jpg | grandeco de dosiero = 240px | priskribo = | loko de naskiĝo = | loko de morto = | civilo = | rango = [[Führer]] kaj germana kanceliero | tempo de deĵoro = 1933–1945 | deĵoris = [[Dosiero:Flago de Nazia Germanio.svg|20ra]] [[Nazia Germanio|Tria regno]] | speco = | taĉmento = | komandis = | militoj = [[Unua mondmilito]]<br />[[Dua Mondmilito]] | bataloj = | medaloj = [[Fera Kruco|Fera Kruco de la 1-a klaso]]<br />[[Fera Kruco|Fera Kruco de la 2-a klaso]] }} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 119-0289, München, Hitler bei Einweihung "Braunes Haus".jpg|eta|La renkontiĝo d la anoj de [[NSDAP]], 1930]] '''Adolf Hitler''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Adolfo Hitlero'''<ref>[https://eo.mondediplo.com/article1204.html</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperanto.ca/files/halifax/inter_ni_2006_03.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-03-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180827014654/https://esperanto.ca/files/halifax/inter_ni_2006_03.pdf |arkivdato=2018-08-27 }}</ref>; naskiĝis la {{daton|20|aprilo|1889}}, mortis la {{daton|30|aprilo|1945}}) estis "[[gvidanto]]" kaj "[[kanceliero]]" (nome ''[[Führer]]'', ĉefministro) de [[Germanio]] en la jaroj [[1933]]–[[1945]] kaj arkitekto de [[Nazia Germanio|nazia reĝimo]] fondita sur [[ideologio]] de [[rasismo]] kaj perforto. Kiel ŝtatestro li respondecas pri i. a. la [[Dua Mondmilito]], [[genocido|popolmurdoj]] kaj maldemokratiigo de Germanio kaj de la okupitaj landoj kaj teritorioj. == Biografio == === Hitler junaĝe === La homo, kiu gvidis vicon da malhelaj tagoj al [[Germanio]] kaj ankaŭ al granda parto de [[Eŭropo]] kaj pri kiu en teruro tremis la tuta mondo, estiĝis el malgajaj rilatoj. Li naskiĝis la [[20-a de aprilo|20-an de aprilo]] de [[1889]] en [[Aŭstrio Supra|supraaŭstria]] [[Braunau am Inn]], malgraŭ ke li konsideris sian ĝustan hejmo-urbon ĉiam [[Linz|Lincon]], kie li pli malfrue elkreskis. Lia patro estis malpli supera oficisto Alois Hitler, eksteredzeca filo de malriĉa servistino. (Ĝis la jaro [[1876]], kiam li transprenis la familian nomon laŭ la duonpatro, li uzis junulinan -denaskan- familian nomon de la patrino – Schicklgruber.) Alois Hitler estis tiraneca patro kaj li ne havis grandan komprenon por „revema“ karaktero de la filo. Lia filo estis pleje malbona studento. En la jaro [[1905]] li forlasis [[gimnazio]]n sen [[abiturientdiplomo]]. Li volis fariĝi [[pentristo]], sed [[pentraĵo]]j kaj [[akvarelo]]j, kiujn li prezentis dum akcept-ekzamenoj en Viena Akademio de Belartoj, atestis pri manko de talento kaj kondukis dufoje al lia rifuzo. Post la morto de la amata patrino (patro Alois mortis jam pli frue) Adolf Hitler transloĝiĝis en [[Vieno]]n por daŭre, esperante ke li vivtenos sin tie kiel artisto. En la jaroj [[1907]] – [[1913]] li mizere vagabondis kiel pentristo de [[afiŝo]]j, [[bildkarto]]j kaj similaj „artaĵoj“. En lia plej fama pentraĵo estas bildigita la morna [[Minoritana preĝejo (Vieno)|Minoritana preĝejo]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/vieno-morna-pregejo-kaj-bela-promenejo.html | titolo = Vieno: morna preĝejo kaj bela promenejo | titolo-aldono = | alirdato = 2019-02-16 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/76ENNTS5c?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/vieno-morna-pregejo-kaj-bela-promenejo.html | arkivdato = 2019-02-16 | citaĵo = }}</ref>. Li trafalis sin en absolutan apation kaj certan direkton al liaj ideoj donis nur fortiĝanta rasa malamo kaj malamikeco celita precipe kontraŭ [[judoj]], en kiuj li komencis vidi danĝeron por la ĝermana (aŭ „[[arjoj|arja]]“) raso. En la jaro [[1913]] Hitler transloĝiĝis al [[Munkeno]], eble por ke li en [[Aŭstrio-Hungario]] evitu rekrutiĝon. En la jaro [[1914]] li tamen devis reveni kaj subiĝi al esploro ĉe armea kuracisto, kiu konstatis lin kiel maltaŭga por la deĵoro. Spite al tio post eksplodo de la [[unua mondmilito]] Hitler propravole aniĝis al la 16-a rezervista regimento de Bavario de [[infanterio]]. La [[militservo]] faris el la nesignifa junulo fanatikan militariston kaj naciiston. Hitler militservis kiel mesaĝisto, li avancis je kaporalo kaj li estis kvarfoje ordenita, lastfoje la [[4-a de aŭgusto|4-an de aŭgusto]] de [[1918]] per Fera Kruco de la 1-a klaso. Jam en [[oktobro]] de [[1916]] li suferis gravan vundon kaj fine de la milito trafis lin toksiga [[gaso]]. La armeo evidente fariĝis lia hejmo: li restis en ĝi eĉ post kapitulaco de [[Germanio]] deĵorante ĝis [[aprilo]] de [[1920]]. Jam kiel armea politika agento en [[aŭgusto]] de [[1919]] en [[Munkeno]] li aniĝis en Germanan Laboristan Partion kaj post foriro el agaddeĵoro li komencis labori en sekcio de la partia propagando. === Hitler en politiko === La postmilita periodo estis en [[Germanio]] tempo de ĥaosoj kaj krizo. [[traktato de Versajlo|Versajla Kontrakto]] estis al [[germanoj]] nekompatema kaj la lando pleje ankoraŭ ne rekonsciiĝis pro malsukcesa provo de movado de [[Spartacus|spartakanoj]] pri [[bolŝevismo|bolŝevika]] renverso. Hitler vetis ĝuste je tiuj ĥaosoj, kiam li en [[aŭgusto]] de [[1920]] alikreis sian politikan organizon kiel nacisocialisman laboristan partion de Germanio ([[NSDAP]]), mallongigite nazian partion. Kun helpo de staba oficiro [[Ernst Röhm]] li mem estis en julio de 1921 elektita en ties estraron. El Hitler fariĝis arda [[oratoro]] demagogie atakanta kontraŭ „malamikoj de Germanio“, precipe [[komunismo|komunistoj]] kaj [[judoj]], sed ankaŭ la venkintaj ŝtatoj, kiuj entrudigis al la germana nacio malglorigan pacon. === Malliberigita === En la tagoj la [[8-a de novembro|8-a]] ĝis la [[9-a de novembro]] de [[1923]] grupo de Hitler-sekvantoj fifaris faman munkenan „bieran puĉon“, kuraĝa provo forkapti anojn de la landa registaro kaj transpreni potencon en la tuta [[Bavario]]. La [[puĉo]] estis fuŝe organizita kaj facile subpremita kaj Hitler aperis antaŭ tribunalo. La tribunalo atribuis al li kvin jarojn de malliberigo pro grandperfido. En [[malliberejo]] en la urbo [[Landsberg]] okcidente de [[Munkeno]] Hitler verkis libron, nome sian politikan konfeson nomita ''[[Mein Kampf]]'' (Mia batalo), en kiu li precize formulis ideologion de [[naziismo]], proklamis eternan batalon al [[judismo]], komunismo, al „faliga“ [[demokratio]] kaj teorie ankaŭ al ekspluatema [[kapitalismo]] en la tuta mondo orakolante estiĝon de renaskiĝa kaj rase purigita [[Germanio]], dotita de nevenkebla nacia volo. Li verkis pri Germanio, kiu denove ekstaros, por ke ĝi ekregu al la tuta mondo; pri Germanio, kiu postulos – kaj ankaŭ ĝi akiros – ''Lebensraum'', nome vivspacon ne nur en [[Centra Eŭropo]], sed ankaŭ ĝis vastaj stepoj de [[Sovetunio]]. === Reveno el malliberejo === [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-13355, Berlin, Reichspräsidentenwahl, Wahlwerbung.jpg|eta|dekstra|Kandidat-afiŝoj antaŭ la berlina balotejo dum la dua prezidenta balotado, la 10an de aprilo 1932: [[Paul von Hindenburg]], '''Adolf Hitler''', [[Ernst Thälmann]], ankoraŭfoje Thälmann, Hindenburg kaj Hitler]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-H28422, Reichskabinett Adolf Hitler.jpg|eta|La "kabineto de Hitler"1. la sidantaj de maldekstro: [[Hermann Göring]], '''Adolf Hitler''', Franz von Papen; 2.la starantaj: Franz Seldte, Günther Gereke, Lutz Graf Schwerin von Krosigk, Wilhelm Frick, Werner von Blomberg, Alfred Hugenberg; la 30an de januaro 1933 en la germana kancelierejo]] Hitler pasigis en la malliberejo nur naŭ monatojn. Post la liberigo li komencis tuj fortigi poziciojn de sia partio, precipe en industria nordo. En tiu periodo li akiris por nazia ideo kelkon da viroj, kiuj en proksima estonteco estos terurigantaj la landon en terurojn de amasa murdado kaj tutmondan militan incendiegon. Apartenis al ili [[Hermann Göring]], fama aviadista aso el la [[unua mondmilito]], plu majstra propagandisto [[Joseph Goebbels]], iniciatinto de [[teroro]] kaj polica maŝinaro [[Heinrich Himmler]] kaj konata [[antisemitismo|antisemitista]] ĵurnalisto [[Julius Streicher]]. La plej granda prospero de [[NSDAP]] sekvis post [[Granda depresio|borsa bankroto]] en la jaro [[1929]], kiu kondukis en mondan ekonomian krizon. En Germanio la nombro de senlaboruloj ege kreskis. En alianco kun Naciisma Partio de industriisto [[Alfred Hugenberg]] nazioj plinombrigis siajn mandatojn en la regna parlamentejo el 12 al 107 kaj ili fariĝis la dua plej potenca forto en la lando. Sed Hitler ne limigis siajn aktivecojn nur al la parlamenta grundo. La partio kreis proprajn duonarmeajn organojn, taĉmentojn de „brunaj ĉemizoj“ (''Sturmabteilung – SA''), kiuj laŭvorte enpiedbatis opozicion en pavimon de germanaj urboj. En la jaro [[1932]] Hitler kandidatis al funkcio de [[prezidento]], sed li senpere subiĝis al ĝisnuna prezidento, al maljuna militheroo [[marŝalo]] [[Paul von Hindenburg]]. Sed jam julia parlamenta elektado alportis al nazioj 37 procentojn de donitaj voĉoj kaj 230 brakseĝojn en la regna parlamentejo, kio faris el ili la plej fortan partion. Post longa hezito kaj traktado Hindenburg estis fine devigita nomi Hitleron kiel regnan [[kanceliero]]n ([[ĉefministro]], ministerian prezidanton). La nomumo okazis la [[30-a de januaro|30-an de januaro]] de [[1933]]. Hitler febre komencis firmigi la propran potencon kaj paŝo post paŝo li konstruis la pozicion de senlima [[diktatoro]]. [[Incendio]], kiu la [[27-a de februaro|27-an de februaro]] de [[1933]] neniigis konstruaĵon de la regna parlamentejo, fariĝis preteksto al laŭleĝa malpermeso de la [[Komunisma Partio]] kaj al malliberigo de ties gvidantoj. La [[23-a de marto|23-an de marto]] Hitler lasis voĉdonigi plenrajtigleĝon, kiu ebligis al li regi dum kvar jaroj helpe de [[dekreto]]j sen parlamenta kontrolo. Tuj poste li komencis sisteman likvidon de ĉiuj politikaj partioj escepte de [[NSDAP]], li forigis judojn el oficejoj kaj enkondukis registarajn oficistojn sub rektan kontrolon de la partio. En la „[[Nokto de longaj tranĉiloj]]“ (la [[30-a de junio|30-an de junio]]) li solvis problemon kun kontraŭuloj en la propraj vicoj: li lasis murdi [[Ernst Röhm|Röhmon]] kaj centojn da pliaj nazioj, precipe gvidantoj de [[SA]], pro kies [[radikalismo]] li sentis sin endanĝerigita. Unu monaton post tio, mortis prezidento Hindenburg. Hitler alproprumis lian funkcion kaj plu li titolis sin „gvidanto (''Führer'') kaj regna kanceliero“. Anstataŭ la dekumitaj [[SA]] nun elita partia milico fariĝis nigra gvardio de [[SS]] (''Schutzstaffel'') de Himmler. Kunagade kun politika polico – [[Gestapo]] – SS komencis fondi ĉenon de koncentrejoj por politikaj kontraŭuloj, judoj kaj aliaj „nedezirataj elementoj“. En la jaro [[1935]] Hitler enpraktikigis la t.n. Nurenbergajn rasajn leĝojn, kiuj senigis personojn de la juda deveno de la plenrajta germana ŝtataneco. Ĉiuj subpremigaj disponoj estis samtempe akompanataj de zorgeme planita kampanjo de ministerio de propagando de Goebbels, leviganta programon de ekonomia renovigo. Hitler dume prepariĝis por milito: en rekta kontraŭo kontraŭ la [[Traktato de Versajlo|Versajla Kontrakto]] li konstruis militan aerofloton (''Luftwaffe'' de Göring), kaj en la jaro [[1936]] li armee konkeris demilitarigan [[Pomerio]]n kaj li komencis ĝeneralan rearmigadon. En [[oktobro]] de [[1936]] li subskribis pakton kun [[Italio]] de [[Benito Mussolini]] (la t.n. „[[Akso Berlino – Romo]]“). Post tio, kiam li en [[marto]] de [[1938]] ordonis la anekson de [[Aŭstrio]], li komencis evoluigi kampanjon kontraŭ [[Ĉeĥoslovakio]], en kiu li postulis limregionajn [[Sudetoj]]n, en kiu loĝis sufiĉe multnombra germana minoritato. Vid-al-vide al la minaco de konflikto, la du plej fortaj armeaj grandpotencoj de la [[Okcidenta Eŭropo]] kapablis nur al politiko de malkuraĝaj cedoj kaj repacigo de la agresoro. [[Britio (lando)|Britio]], kiu jam en la jaro [[1935]] alpaŝis al surmara interkonsento kun [[Germanio]], eĉ ties interkonsenta aliancano [[Francio]] donis al Hitler per [[munkena interkonsento]] el la [[29-a de septembro|29-a]] ĝis [[30-a de septembro]] de [[1938]] liberan aliron dum parceligo de [[Ĉeĥoslovakio]]. Ili konjektis, ke la agresinto postulos nenion plu. Sed Hitler post duona jaro konkeris ankaŭ la ceteron de [[Protektorato Bohemio kaj Moravio|ĉeĥaj landoj]] kaj en [[marto]] de [[1939]] li eldevigis por si de [[Litovio]] rezignon pri [[Klaipeda]] (Memelo). Pakto pri neatakado kun [[Sovetunio]] de [[Iosif Stalin|Stalin]], farita la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]], poste liberigis liajn operaceblojn al armea atako kontraŭ [[Pollando]]. === Hitler kaj la Dua Mondmilito === [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-1974-132-33A, Warschau, Parade vor Adolf Hitler.jpg|eta|Adolf Hitler dum parado de [[Wehrmacht]] ĉe la Aleo Ujazdowskie en [[Varsovio]], la 5an de oktobro 1939, tuj post la venko de [[Wehrmacht]] dum [[Invado en Pollando]]]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-808-1238-05, Berlin, Reichstagssitzung, Rede Adolf Hitler.jpg|dekstra|eta|300ra|Hitler dum la parolado en '''Krolloper''', kiu plenumis la rolon de regna parlamento, la 11an de decembro 1941 (la vera regna parlamentejo brulis en la jaro 1933]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1987-0703-507, Berlin, Reichstagssitzung, Rede Adolf Hitler.jpg|eta|Hitler dum la parolado en '''Krolloper''', kiu plenumis la rolon de regna parlamento, la 11an de decembro 1941 (la vera regna parlamento estis bruligita en la jaro 1933]] [[Dosiero:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|dekstra|eta|300ra|Hitler kaj [[Benito Mussolini]] dum la [[Dua Mondmilito]] en okupita [[Jugoslavio]]]] Tiel komenciĝis la [[1-a de septembro|1-an de septembro]] de [[1939]] la [[Dua Mondmilito]]. Post fulmorapida sukceso en [[Pollando]] sekvis en la jaro [[1940]] militiro okcidenten. La [[9-a de aprilo|9-an de aprilo]] naziaj armeoj elŝipiĝis en [[Danio]] kaj [[Norvegio]], unu monaton post tio ili ekbatis tra [[Nederlando]] kaj [[Belgio]] kontraŭ [[Francio]]. Por okcidentaj demokratioj, kiuj antaŭe naive cedis, venis la polaj ekkonoj malfrue. Francio ruiniĝis tre rapide – la [[14-a de junio|14-an de junio]] [[germanoj]] enpaŝis ĝis [[Parizo]]. Rezistis jam nur [[Britio (lando)|Britio]]. Sed Hitler anstataŭ masiva invado provis akiri superforton en aero. [[Luftwaffe]] kaj [[RAF]] inter [[julio]] kaj [[aŭgusto]] de [[1940]] gvidis [[Batalo de Anglio|batalon pri Britio]], kiu preparis por germanoj unuan militan malsukceson. Planoj por elŝipigo en la brita grundo devis estis prokrastitaj ĝis militaj sukcesoj permesus tion. Sed ankaŭ similaj venkoj de okcidentaj aliancanoj estis raraj. Hitleraj armeoj priregis teritoriojn ekde norda [[Afriko]] ĝis polusa cirklo kaj ekde [[Pireneoj]] ĝis [[Vistulo]]. En [[aprilo]] de [[1941]] ili invadis ĝis [[Balkana Duoninsulo]] kaj ili konkeris [[Jugoslavio]]n kaj [[Grekio]]n. Kaj poste venis la [[22-a de junio|22-an de junio]], kiam Hitler unuflanke rompis la sovet-germanan pakton kaj li komencis [[Operaco Barbaroso|Operacon Barbaroson]], nome militiron orienten. Liaj divizioj atingis eĉ en vastaj orientaj ebenejoj unu venkon post la alia, ĝis kiam – simile kiel iam [[Napoléon Bonaparte|Napoleono]] – haltigis ilin la akreco de la rusa vintro kaj la furioza rezistado de loĝantaro kaj armeoj de defendantoj: en [[decembro]] de [[1941]] ĉe [[Moskvo]] kaj vintre de [[1942]] – [[1943]] ĉe [[Stalingrado]]. Grandega premo, sub kiu la germanaj armeoj troviĝis, rapide elĉerpis militajn rezervojn. En la mala duonglobo dume okazis japana atako al [[Pearl Harbor]] (la [[7-a de decembro|7-an de decembro]] de [[1941]]) kaj [[Usono]] proklamis militon al [[Japanio]] kaj al [[Germanio]], kio estis eventualaĵo, kun kiu Hitler eble ne estis kalkulinta. En „Grandgermana regno“ mem tiutempe kulminis la t.n. fina solvo de juda demando. La gvidanto estis ju pli freneza pro siaj teruraj planoj kaj fine li eldonis ordonojn por la eksplodigo de [[Holokaŭsto]] – nome [[genocido]] de 6 milionoj da judoj en koncentrejoj ŝanĝigitaj en fabrikojn je morto, dum procezo kiu en tiu momento estis sufiĉe konata nek en la landoj de la demokratiaj aliancanoj nek ŝajne ankaŭ en Germanio mem, escepte de la militistaj kaj politikaj estraroj. En la jaro [[1943]] definitive komencis forturniĝi de li la milita feliĉo. Tragika retiriĝo el [[Rusio]] estis nur demando de tempo, la germanaj armeoj okupantaj [[Nordafriko]]n jam estis venkitaj kaj Mussolini detruiĝis sub premado de aliancana invado en [[Itala duoninsulo|Apenina Duoninsulo]]. Usonaj kaj britaj bombaviadiloj ruinigis germanajn urbojn. En [[junio]] de [[1944]] la aliancanoj elŝipiĝis en francan teritorion kaj ili malfermis en [[Eŭropo]] la duan batalfronton. Sub premo de malvenkoj Hitler kiel gvidanto cedis al malesperaj, riskaj kaj malraciaj decidoj, per kiuj li incitis kontraŭ si siajn komandantojn. La [[20-a de julio|20-an de julio]] de [[1944]] grupo da oficiroj faris [[atenco]]n kontraŭ li sub la gvido de altoficiro [[Claus von Stauffenberg]] (tio okazis en la [[Lupa remparo]] apud hodiaŭa [[Kętrzyn]] (en [[Orienta Prusio]]). Bombo kaŝita en aktujo ja eksplodis, sed Hitler kvazaŭ pro miraklo savis sin. Krom vundoj li suferis precipe fortan animan tremon. Inter mezo de [[decembro]] de [[1944]] kaj mezo de [[januaro]] de [[1945]] li ĵetis restojn de rezervistaro en lastan ofensivon en [[Ardenoj]]. Lia celo estis retenigi antaŭenpaŝon de Aliancanoj kaj konkeri reen [[Antverpeno]]n. Aliancanoj post malfacilaj bataloj repuŝis la germanan premon kaj Hitler en fuorto sub la regna kancelierejo komencis prepariĝi por defendo de [[Berlino]], kiu estis gvidota ĝis lasta viro. Kiam la [[29-a de aprilo|29-an de aprilo]] de [[1945]] tenajlo fermiĝis (el okcidento antaŭenpaŝis usonanoj, britoj kaj francoj, el oriento [[Ruĝa Armeo]]), Hitler haste edziĝis al sia longjara amikino [[Eva Braun]] kaj la sekvantan tagon li mortigis sin komune kun ŝi. Admiralo [[Karl Dönitz|Dönitz]], kiun la gvidinto destinis kiel sian sekvanton, nur jam postulis la aliancanojn je [[armistico]]. La „miljara regno“ de Hitler ĉesis ekzisti nur post li mem. === Morto === {{Ĉefartikolo|Morto de Adolf Hitler}} Li mortigis sin mem per pafo la 30an de Aprilo 1945 en sia rifuĝejo ''Führerbunker'' en Berlino.<ref> "... Günsche stated he entered the study to inspect the bodies, and observed Hitler ... sat ... sunken over, with blood dripping out of his right temple. He had shot himself with his own pistol, a PPK 7.65." (Fischer 2008, p. 47). </ref><ref> "... blood dripped from a bullet hole in his right temple ..." (Kershaw 2008, p. 955). </ref><ref> "... 30 April ... During the afternoon Hitler shot himself..." (MI5 staff 2011). </ref> Ankaŭ [[Eva Braun]], lia edzino de antaŭ unu tago, memmortigis sin per engluto de [[cianido]].<ref> "... her lips puckered from the poison." (Beevor 2002, p. 359). </ref> Laŭ la kaj verkitaj kaj parolaj instrukcioj lasitaj de Hitlero, tiun vesperon iliaj restaĵoj estis forportitaj tra la porurĝaj ŝtuparoj de la bunkro, trempitaj en [[petrolo]], kaj bruligitaj en la Regna Kancelierejo ekster la [[bunkro]].<ref> Kershaw 2008, pp. 954, 956. </ref><ref> Linge 2009, pp. 199, 200. </ref> Registroj en la Sovetuniaj arkivoj montris, ke iliaj bruligitaj restaĵoj estis rekuperitaj kaj enterigitaj en sinsekvaj lokoj ĝis 1946.<ref> "... [the bodies] were deposited ... in an unmarked grave in a forest far to the west of Berlin, reburied in 1946 in a plot of land in Magdeburg." (Kershaw 2008, p. 958). </ref> En 1970, ili estis denove elterigitaj, kremaciitaj kaj la cindroj estis disigitaj.<ref> "In 1970, the Kremlin finally decided to dispose of the body in absolute secrecy... the body, which had been concealed beneath a Soviet army parade-ground in Magdeburg, was exhumed at night and burned." (Beevor 2002, p. 431). </ref> Tiel oni klopodis eviti estuntajn eblojn krei herokulton, omaĝon aŭ ian ajn tipon de nobeligo de lia figuro. == Ĝeneralaj temoj == === Lia personeco === Laŭ anekdoto, lia patro estis "el nekonata patro" (kaj la nomon li devenigas al iu Hi'''d'''ler, kiu edzinigis la patrinon, plus eraro de la oficisto), kaj naskiĝis kelkajn monatojn post kiam ties patrino (avino de Adolf) estis lasinta la servon de juda kuracisto. Ĝenerale, Hitler estas ofte rigardata kiel simbolo de malbono kaj de fiulo, kaj kiel modelon por tiuj roloj oni ofte uzas lian nomon en kutimaj nepripolitikaj diraĵoj. Konata ekzemplo de misa klarigado de malboneco de io ajn dezirata estas la [[reductio ad Hitlerum]], kiu misuzas tiun ĝeneralan emon tuj kondamni ĉion ajn kunligitan kun Hitlero. === Fontoj de lia penso === [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-13774, Adolf Hitler.jpg|dekstra|eta|190ra]] * Unu fonto estas la en 19-a jarcento kreskinta penso pri supereco de ia [[Ĝermanoj|ĝermana]] raso sub nomo de "Arja raso". Pri tio multaj libroj estis verkitaj; inter la plej dokumentitaj troviĝas ''La arja mito'' fare de [[Léon Poliakov]]. * La pli ĝenerala [[rasismo]] reganta dum la unu jarcento kaj duono jam antaŭ li dum la epoko de eŭropa [[koloniismo]], fortikigita de la sociaj ideoj tiritaj de [[darvinismo]], la [[socia darvinismo]]. Pri tiu temo, kies gravecon rilate naziismo oni de nelonge malkovras, estas grava la libroj de [[Sven Lindqvist]]. * Kulto de "energio", la fizika kaj mensa forto militismaj "virtoj", kiu konis kreskigon da furoro, inkluzive en beletro kaj filozofio ([[Friedrich Wilhelm Nietzsche]]). * La tradicia kaj populara [[antisemitismo]] kvankam, kiel montris Poliakov la "modernaj" formoj de antisemitismo estas sufiĉe malsamaj ol tiuj ekzemple de Mezepoko. Unu el la ĉefaj pensmajstroj de Hitler estis la britdevena germana aŭtoro [[Houston Stewart Chamberlain]]. Sed rasismo ne sufiĉas por klarigi la abomenajn ekstremojn al kiu ĝi kondukis Hitleron: dua radiko necesas, kiel ĝenerale eksplodaĵoj konsistas el du produktoj, kies kunigo nur rezultigas la eksplodon, tiu dua radiko, kiu igis la unuan tiom danĝera estas, kiel akcentas la juda politika filozofo [[Zygmunt Bauman]] "la moderna emo al socia inĝenierado, al mondo plene planita kaj mastrumita, kiam tiu emo renkontas neniom da malhelpilo." Efektive la plej naŭzigaj konsekvencoj de lia penso komencis per la [[Aranĝo T4]] celante "racie" forigi, por la ekonomia bono de la lando, la "nedezirindulojn" (frenezuloj, aŭ rigarditaj kiel tiaj, handikapuloj, ktp) kaj ke iu fama nazio diris: "mi ne faras ekstermon, mi faras [[higieno]]n, mi kuracas la germanan popolon". === Politika analizo === Adolf Hitler ascendis al la povo dum ekonomia, socia kaj politika [[Vajmara Respubliko|krizperiodo]], markita per la efikoj de la [[Granda Depresio]] de 1929 kaj la popola malkonsento kaj frustro en Germanio kiel konsekvenco de la malvenko de Germanio en la [[Unua Mondmilito]]. Laŭlonge de sia politika regotempo li uzis la ŝtatan [[propagando]]n kaj sian [[karismo|karisman]] [[oratoreco]]n por konvinki la homamasojn, emfaze al sia opozicio al la [[Traktato de Versajlo]] de 1919, al la [[juda popolo]], al la [[pacismo]] kaj al la internacia [[komunismo]], partikulare la sovet-[[Bolŝevikoj|bolŝevika]]. Samtempe, li elstarigis la germanan [[naciismo]]n, la [[militismo]]n, la [[rasismo]]n, la konservadon de la nomita [[arja raso]], la [[tutgermanismo]]n kaj la aneksadon aŭ rekuperadon armitan de teritorioj en Eŭropo perditaj de la [[Germana Imperio]] post la Unua Mondmilito, aŭ loĝataj de germanaj minoritatoj. Per restrukturigo de la industrio kaj de la tuta [[Ekonomio de Germanio|ekonomio]] kaj bremsi por mallonge la [[inflacio]]n kaj la [[sendungado]]n, Hitler ricevis popolan apogon. Rearmigis kaj organizigis la [[Wehrmacht|germanajn armitajn fortojn]], establante personbazitan [[totalismo|totalisman]] [[diktaturo]]n kiu transformis la germanan socion kaj forigis [[Vajmara Respubliko|ties demokratian sistemon]]. Lia reĝimo estis karakterizita pro la rasa diskriminacio, la arja supremismo kaj la etno-religia kaj politika persekutado. Ekde 1939, kiel konsekvenco de la milito, tiu modelo estis etendita al plej parto de la cetero de Eŭropo. En la ideologia nivelo, Hitler uzis la idearon de la [[Italio|italia]] [[faŝismo]] sed kun propraj nuancoj bazitaj sur la karakteroj de la [[naziismo]] kaj de la germana socio. Ĉirkaŭ lia figuro disvolviĝis intensa [[kulto al personeco]]. Li proponis agreseman ekspansieman [[ekstera politiko|eksteran politikon]] por ampleksigi la germanan ''[[Lebensraum]]'' ('vitala spaco') en [[Orienta Eŭropo]], kaj batali kontraŭ supozita jud-framason-komunism-internacia [[konspiro]] fare de la usona, brita kaj soveta registaroj. Lia politiko celis la establadon de ''Nova Ordo'' (''Neuordnung'') en kiu Germanio kaj la supozita arja raso ludos tutmondan hegemonian rolon. [[Kaŭzoj de la Dua Mondmilito|Okazigantaj de la komenco]] de la [[Dua Mondmilito]] en [[Eŭropo]] per la [[Invado en Pollando|invado]] de [[Dua Pola Respubliko|Pollando]] en septembro 1939, en 1941, periodo de ties hegemonio, liaj trupoj kaj aliancanoj de la Akso okupis la plej parton de [[Eŭropo]] kaj partojn de [[Azio]] kaj [[Afriko]], sed finfine ili estis venkitaj fare de la potencoj [[Aliancanoj|Aliancitaj]] en 1945. Ĉirkaŭ la militfino, la perfortemaj politikoj de teritoria konkero kaj [[rasismo|rasa subpremado]] fare de Hitler estis okazintaj la morton de 55 ĝis 60 milionoj da personoj ([[Kvanto de viktimoj de la Dua Mondmilito|ĉirkaŭ 2 % de la tiama tutmonda loĝantaro]]) plejparte civiluloj, same kiel konsiderindan detruadon de eŭropaj urboj. La sistema kaj amasa ekstermado de politikaj malamikoj kaj de personoj konsideritaj rase «malsupraj» aŭ «subhomaj», pere de la arestado en ampleksa reto de [[naziaj koncentrejoj]] kaj ekstermejoj en Germanio kaj en la konkeritaj-okupaciitaj teritorioj, okazigis la morton de iom pli ol ses milionoj da [[judo]]j en tio kio poste en tiu historia kunteksto estis nomita [[Holokaŭsto]], same kiel de [[samseksemulo]]j, [[cigano]]j, [[slavoj]], fizikaj diskapabluloj, mensmalsanuloj, [[militprizonulo]]j ĉefe sovetaj kaj politikaj opoziciantoj kontraŭ lia reĝimo. La ĉirkaŭkalkuloj de la nombro de personoj kiuj perdis la vivon kiel konsekvenco de la rasa politiko adoptita de la registaro de Hitler, liaj aliancanoj de la akso, [[Satelita ŝtato|satelitaj ŝtatoj]] kaj [[Kunlaborismo|kunlaboritoj]], laŭ plej parto de la historiistoj estus proksimume dek unu aŭ dek du milionoj da personoj, el kiuj la duono korespondus al la Holokaŭsto. == Prihitleraj filmoj == [[Dosiero:Dictator charlie2.jpg|eta|maldekstre|Chaplin kiel Adenoid Hynkel, nome ''La Granda Diktatoro'', filmo kie Esperanto estas uzita en la originala versio.]] {{Div col|cols = 2}} * [[La Granda Diktatoro]] (1940) * ''Hitler – Dead or Alive'' (1942) * ''To Be or Not to Be'' (1942 kaj 1983) * ''[[Der Fuehrer's Face]]'' (1943) * ''The Hitler Gang'' (1944) * ''Hitler: The Last Ten Days'' (1973) * ''Hitler iz našeg sokaka'' (1975) * ''The Bunker'' (1981) * ''Hitler Kaput!'' (2008) {{Div col end}} ==Verkoj== *''[[Mein Kampf]]''; ===En Esperanto aperis=== *''La Mondo atentu: Parolas Adolf Hitler. Parolado farita de la germana kanceliero Ad. Hitler, la 3-a de septembro 1933 en la fino de kunveno de la germana naci-socialista laborista partio en Nurembergo''. Tradukis [[Arnold Behrendt]]. Eld. [[Germana Esperanto-Asocio]], 1933. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Beevor, Antony (2002). ''Berlin – The Downfall 1945''. New York: Viking-Penguin. ISBN 978-0-670-03041-5. * CNN staff (11a de Decembro 2009). [http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/12/10/hitler.skull.debate/index.html "Russians insist skull fragment is Hitler's".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190606170645/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/12/10/hitler.skull.debate/index.html |date=2019-06-06 }} CNN. Alirita la 12an de Decembro 2018. * Eberle, Henrik; Uhl, Matthias, eld. (2005). ''The Hitler Book: The Secret Dossier Prepared for Stalin from the Interrogations of Hitler's Personal Aides''. New York: Public Affairs. ISBN 978-1-58648-366-1. * Erickson, John (1983). ''The Road to Berlin: Stalin's War with Germany'': Volume 2. London: Weidenfeld and Nicolson. ISBN 978-0-297-77238-5. * Fest, Joachim C. (1974). ''Hitler''. New York: Harcourt. ISBN 978-0-15-141650-9. * Fischer, Thomas (2008). ''Soldiers of the Leibstandarte''. Winnipeg: J.J. Fedorowicz. ISBN 978-0-921991-91-5. * Goñi, Uki (27a de Septembro 2009). [https://www.theguardian.com/world/2009/sep/27/adolf-hitler-suicide-skull-fragment "Tests on skull fragment cast doubt on Adolf Hitler suicide story".] The Guardian. London. Alirita la 12an de Decembro 2018. * Halpin, Tony; Boyes, Roger (9a de Decembro 2009). [https://web.archive.org/web/20110629113948/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article6949371.ece "Battle of Hitler's skull prompts Russia to reveal all".] The Times. Arkivita el la originalo en 29a de Junio 2011. Alirita la 12an de Decembro 2018. * Joachimsthaler, Anton (1999) [1995]. ''The Last Days of Hitler: The Legends, The Evidence, The Truth''. London: Brockhampton Press. ISBN 978-1-86019-902-8. * Kershaw, Ian (2008). ''Hitler: A Biography''. New York: W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-06757-6. * Linge, Heinz (2009). ''With Hitler to the End''. Frontline Books–Skyhorse Publishing. ISBN 978-1-60239-804-7. * Lusher, Adam (20a de Majo 2018). [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/adolf-hitler-debunked-escaped-south-america-skull-fragment-woman-teeth-jawbone-scientific-study-a8360356.html "Adolf Hitler really is dead: scientific study debunks conspiracy theories that he escaped to South America".] Independent. Alirita la 12an de Decembro 2018. * MI5 staff (2011). [https://www.mi5.gov.uk/hitlers-last-days "Hitler's last days".] Her Majesty's Security Service website. Alirita la 12an de Decembro 2018. * O'Donnell, James P. (2001) [1978]. ''The Bunker''. New York: Da Capo Press. ISBN 978-0-306-80958-3. == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Wolfsschanze Gedenktafel Stauffenberg-Attentat (2011).JPG|eta|250ra|[[Lupa remparo]] (apud [[Kętrzyn]] en iama [[Orienta Prusio]]: La monumento omaĝe al [[Claus von Stauffenberg]], kiu ĉi tie la 20an de julio 1944 faris [[atenco]]n kontraŭ [[Adolfo Hitlero]]]] {{Projektoj|q=Adolf Hitler |ReVo=hitler|ReVo titolo=Hitlero}} * [[Heil Hitler]] * [[Paula Hitler]] * [[Kristala nokto]] * [[Dua Mondmilito]] * [[Fortikaĵoj en Eŭropo]] * [[Naziismo]] * [[NSDAP]] * [[Claus von Stauffenberg]] * ''[[Führer]]'' == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el la reto | url = https://stanobelov.blogspot.com/2019/05/hitler-kaputt.html | titolo = Hitler kaputt! | titolo-aldono = | alirdato = 2019-05-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-05-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190509050758/http://stanobelov.blogspot.com/2019/05/hitler-kaputt.html | arkivdato = 2019-05-09 | citaĵo = }} ''(lastaj tagoj de Adolfo Hitlero)'' {{Dua Mondmilito}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Hitler, Adolf}} [[Kategorio:Adolf Hitler|*]] [[Kategorio:Aŭstroj]] [[Kategorio:Diktatoroj]] [[Kategorio:Germanaj kancelieroj]] [[Kategorio:Germanio]] [[Kategorio:Naziaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj soldatoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] [[Kategorio:Mortintoj en Germanio]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] [[Kategorio:Politikistoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]] [[Kategorio:Kontraŭslavismo]] [[Kategorio:Eksaj katolikoj]] ne1y687ey5fwwv9hkrrnd678p5xhlz8 Antimono 0 18566 9441821 9348111 2026-07-30T13:44:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441821 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kemia elemento |simbolo=Sb |numero=51 |nukleona=121 |nomo=Antimono |latine=stibium |super=[[Arseno|As]] |sub=[[Bismuto|Bi]] |maldekstre=[[Stano|Sn]] |dekstre=[[Teluro|Te]] |suba tabelo=jes |kemia grupo=Metaloidoj |RN-CAS=7440-36-0 |grupo=[[Elemento de grupo 15|15]] |periodo=[[Elemento de periodo 5|5]] |bloko=[[Bloko p|p]] |pezono en terkrusto=0,00002 |koncentriteco en marakvo= |nombro de naturaj izotopoj=2 |dosiero=Antimony-4.jpg |aspekto=argenta-griza solido |relativa atompezo=121.760 |atomradiuso=140 |kovalenta radiuso=139 |radiuso de van der waals=206 |elektrona konfiguracio=[[Kriptono|Kr]] 4d10 5s2 5p3 |elektronoj en surfacoj=2; 8; 18; 18; 5 |oksidiĝa nombro=−3, 0, +3, +5 |materia stato=[[Solido|solida]] |kristala strukturo,time=romboedra |denseco=6,697 |malmoleco=3,0 |magneta konduto=[[Diamagnetismo|diamagneta]] |degelpunkto c=630,63 |degelpunkto k=903,78 |bolpunkto c=1587 |bolpunkto k=1860,15 |molarvolumeno=18,19 |premo de satura vaporo= |rapido de sono= |specifa varmokapacito=207 J/(kg·K) |elektra konduktivo=2,5 · 106 S/m |elektra rezistivo= |termika konduktivo=24,4 W/(m·K) |diversaj=jes |elektroda potencialo= |elektronegativeco=2,05 |brulvarmo je m3= |brulvarmo je kg= |ioniga energio=834 kJ/mol |ionta radiuso= |izotopoj= {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=121 | simbolo=Sb | apero=57,36 % | n=70 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=123 | simbolo=Sb | apero=42,64 % | n=72 }} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=125 | simbolo=Sb | apero=sinteza | duoniĝa tempo=2,7582 a | speco=[[beta disfalo|β−]] | MeV=0,767 | A de produkto=125 | simbolo de produkto=[[Teluro|Te]] }} }} [[Dosiero:Antimony-2.jpg|eta|Antimono]] '''Antimono''' estas metala elemento en la [[perioda tabelo]]. * '''Simbolo:''' Sb * '''Atomnumero:''' 51 * '''Atompezo:''' 121,760 * '''Kemia Serio:''' [[metaloido]] * '''Bolpunkto:''' 630.63 <sup>o</sup>C * '''Fandpunkto:''' 1587<sup>o</sup>C * '''Denseco:''' 6697&nbsp;kg/m<sup>3</sup> * '''Malkovrinto:''' Konata de antikvaj tempoj Brila griza metalo aŭ metaloido, Antimono troviĝas en la naturo ĉefe kiel la sulfida mineralo stibnito (Sb2S3). Antimonaj kombinaĵoj estas konataj ekde antikvaj tempoj kaj estis pulvorigitaj por uzo kiel medicino kaj kosmetikaĵoj, ofte konataj per la araba nomo [[Kohlo|kohl]]. Ĉinio estas la plej granda produktanto de antimono kaj ĝiaj kombinaĵoj<ref>[https://www.samaterials.com/the-indispensable-role-of-rare-metals-in-advancing-modern-materials-and-technologies.html La Nemalhavebla Rolo de Raraj Metaloj en la Antaŭenigo de Modernaj Materialoj kaj Teknologioj]. samaterials.com. Prenite la 19an de decembro 2025.</ref>, kun plejparto de la produktado devenanta de la minejo Xikuangshan en [[Hunano]]. La industriaj metodoj por rafini antimonon el [[stibnito]] estas [[rostado]] sekvata de redukto per karbono, aŭ rekta redukto de stibnito per [[fero]]. La plej oftaj aplikoj por metala antimono estas en [[Alojo|alojoj]] kun plumbo kaj [[stano]], kiuj plibonigis ecojn por lutaĵoj, kugloj kaj ebenaj lagroj. Ĝi plibonigas la rigidecon de plumb-alojaj platoj en plumb-acidaj baterioj. Antimona trioksido estas elstara aldonaĵo por halogen-entenantaj flammalrapidigiloj. Antimono estas uzata kiel dopanto en [[Duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].<ref name=":0">Klochko, Kateryna (2021). "[https://d9-wret.s3.us-west-2.amazonaws.com/assets/palladium/production/atoms/files/myb1-2017-antim.pdf Jarlibro pri Mineraloj de 2017: Antimono]" (PDF). Geologia Enketo de Usono.</ref> == Karakterizaĵo == Antimono estas pli elektronegativa ol stano aŭ bismuto, kaj malpli elektronegativa ol teluro aŭ arseno. Kiel metaloido, ĝi havas Mohs-skalan malmolecon de 3. Antimono estas arĝenta, brila griza solido, kiu estas stabila en aero je ĉambra temperaturo.<ref>Ashcheulov, A. A.; Manyk, O. N.; Manyk, T. O.; Marenkin, S. F.; Bilynskiy-Slotylo, V. R. (2013). "Kelkaj Aspektoj de la Kemia Ligado en Antimono". Neorganikaj Materialoj. 49 (8): 766–769. [https://link.springer.com/article/10.1134/S0020168513070017 doi:10.1134/s0020168513070017]</ref> Se varmigita, ĝi reagas kun oksigeno por produkti antimonan trioksidon, Sb2O3. Antimono estas atakata de oksidigaj acidoj. Flava alotropo de antimono, supozeble analoga al flava arseno, formiĝas per oksidiĝo de stibino (SbH3) kun aero aŭ oksigeno je −90 °C.<ref>Krebs, H.; Schultze-Gebhardt, F.; Thees, R. (1955). "Sur la strukturo kaj trajtoj de duonmetaloj. IX: La alotropio de antimono". Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie (en la germana). 282 (1–6): 177–195. Bibkodo:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1955ZAACh.282..177K 1955ZAACh.282..177K]. doi:[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zaac.19552820121 10.1002/zaac.19552820121.]</ref><ref>Stock, Alfred; Guttmann, Oskar (1904). "Pri hidrogena antimono kaj flava antimono". Raportoj de la [[Germana Kemia Societo]]. 37: 885–900. doi:[https://chemistry-europe.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cber.190403701148 10.1002/cber.190403701148.]</ref> Je ĉirkaŭaj temperaturoj kaj en ĉirkaŭa lumo, ĝi transformiĝas en la pli stabilan nigran alotropon. Malofta eksplodema formo de antimono povas esti formita per la elektrolizo de antimontriklorido, sed ĝi ĉiam enhavas konsiderindan kloron kaj ne estas vere antimona alotropo. Kiam gratita per akra ilo, okazas eksoterma reakcio kaj blankaj vaporoj eliĝas kiam metala antimono formiĝas; kiam frotita per pistilo en pistujo, okazas forta detonacio. == Historio == La origino de la nomo de antimono estas la [[araba lingvo|araba]] vorto {{lang|ar|إثمد}} [ithmud]. Jam la araba nomo estis donita kiam la alĥemio venis de [[Arabio]], ĉirkaŭ la [[11-a jarcento]]. La alĥemia simbolo estas [[Dosiero:Antimony symbol.svg|20ra]]. La proponata sinonimo<ref>Nova rigardo al la nomoj de la kemiaj elementoj en [https://www.eventoj.hu/steb/kemio/doug-portmann/nomoj-de-kemiaj-elementoj.htm Esperanto] </ref> de antimono estas '''stibio''' (de la latina "stibium"). == Aplikoj == === Flamo-malfruigiloj === Antimono estas ĉefe uzata kiel fajro-malfruigilo en la formo de antimona trioksido<ref>[https://www.samaterials.com/blog/antimony-element-properties-and-uses.html Antimono: Elementaj Ecoj kaj Uzoj]. Prenite la 19an de decembro 2025.</ref>, kaj kutime estas uzata en kombinaĵo kun halogenitaj fajro-malfruigiloj, krom halogenitaj polimeroj. La fajro-malfruiga efiko de antimona trioksido estas atingita per formado de halogenitaj antimonaj kombinaĵoj<ref>Weil, Edward D.; Levchik, Sergei V. (4 junio 2009). "[https://books.google.com.sg/books?id=ZG9VFSBnIPAC&pg=PA61&redir_esc=y Antimontrioksido kaj rilataj kombinaĵoj]". Kontraŭflamaĵoj por plastoj kaj tekstiloj: Praktikaj aplikoj. Hanser. <nowiki>ISBN 978-3-446-41652-9</nowiki>.</ref>. Ĉi tiuj kombinaĵoj reagas kun hidrogenaj atomoj, kaj eble ankaŭ kun oksigenatomoj kaj hidroksilaj radikaluloj, tiel inhibiciante bruladon<ref>Hastie, John W. (1973). "Masspektrometriaj studoj pri flaminhibicio: Analizo de antimonaj trihalogenidoj en flamoj". Combustion and Flame. 21 (1): 49. Bibcode:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1973CoFl...21...49H 1973CoFl...21...49H]. doi:[https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0010218073900060 10.1016/0010-2180(73)90006-0].</ref>. Aplikoj de ĉi tiuj fajro-malfruigiloj inkluzivas infanajn vestaĵojn, ludilojn, aviadilojn kaj aŭtoseĝkovrilojn. Ili ankaŭ estas aldonitaj al poliesteraj rezinoj en vitrofibraj kompozitoj por la fabrikado de produktoj kiel ekzemple malpezaj aviadilmotorkovriloj. === Alojoj === Antimono formas multflankan alojon kun plumbo, kiu povas plibonigi la malmolecon kaj mekanikan forton de plumbo. Antimono estas uzata en kontraŭfrikciaj alojoj, kugloj kaj plumbaj kugloj, kablingoj, tipmetalo (ekz., por tiparmaŝinoj<ref>Holmyard, E. J. (2008). [https://books.google.com.sg/books?id=IYZezyEvZ78C&pg=PA399&redir_esc=y Neorganika Kemio - Lernolibro por Kolegioj kaj Lernejoj]. Read Books. pp. 399–400. <nowiki>ISBN 978-1-4437-2253-7</nowiki>.</ref>), lutaĵo (kelkaj "senplumbaj" lutaĵoj enhavas 5% antimonon)<ref>Ipser, H.; Flandorfer, H.; Luef, Ch.; Schmetterer, C.; Saeed, U. (2007). "Termodinamiko kaj fazodiagramoj de senplumbaj lutaĵmaterialoj". Journal of Materials Science: Materials in Electronics. 18 (1–3): 3–17. doi:[https://link.springer.com/article/10.1007/s10854-006-9009-3 10.1007/s10854-006-9009-3].</ref>, stano, kaj malalt-stanaj harditaj alojoj por fabrikado de orgenfajfiloj. === Aliaj Uzoj === Antimono povas esti uzata kiel stabiligilo kaj katalizilo en la produktado de polietilena tereftalato.<ref name=":0" /> Alia uzo estas kiel klariga agento por forigi etajn aervezikojn el vitro, ĉefe por televidekranoj.<ref>De Jong, Bernard H. W. S.; Beerkens, Ruud G. C.; Van Nijnatten, Peter A. (2000). "Vitro". Enciklopedio de Industria Kemio de Ullmann. doi:[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14356007.a12_365 10.1002/14356007.a12_365]. <nowiki>ISBN 978-3-527-30673-2</nowiki>.</ref> Tria uzo estas kiel pigmento.<ref name=":0" /> Kiam uzata kun certaj specoj de ceramikaĵoj kaj emajloj, antimono ankaŭ helpas konservi kolorstabilecon kaj surfacan glatecon. == Komponaĵoj == * [[Amonia heksafluoro-antimonato]] * [[Amonia kvarfluoro-antimonato]] * [[Natria antimonato]] * [[Natria heksafluoro-antimonato]] * [[Natria tioantimonato]] == Mineraloj == * [[Stibnito]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Perioda tabelo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] * [[Philipp Friedrich Gmelin]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=antimono|ReVo=antimo}} * http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sb/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516062204/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sb/index.html |date=2008-05-16 }} * http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Sb.html * [http://periodic.lanl.gov/51.shtml http://periodic.lanl.gov/elements/51.html] {{Ĝermo|kemio}} {{Pluraj problemoj|fontoj|referencoj|informkesto}} {{PeriodaTabelo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Antimono| ]] [[Kategorio:Kemiaj elementoj]] 9dq3ndlnqraiqsdwxm902duv349u27u Aŭstronezia lingvaro 0 19006 9442336 9035433 2026-07-31T09:26:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442336 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto lingva familio |Nomo = Aŭstroneziaj lingvoj |Regiono = Mara sudorienta Azio, [[Oceanio]], [[Madagaskaro]], [[Tajvano]] |Koloro = Aŭstronezia |Klasifiko = Unu el la plej gravaj [[lingva familio|lingvaj familioj]] en la mondo, por kiu estas proponataj eksteraj ligoj al aliaj familioj, el kiuj neniu estas ĝenerale akceptata. |Fam1 = |Fam2 = |Fam3 = |Ido1 = [[Tajvana lingvaro|Tajvana]] |Ido2 = [[Malajopolinezia lingvaro|Malajopolinezia]] |Ido3 = |Ido4 = |Mapo = Malayo-Polynesian.svg |Mapo2 = Oceanic_languages.svg |ISO2 = map }} La '''aŭstronezia lingvaro''' estas [[Lingva familio|lingvofamilio]] parolata ĉe tre vasta areo, de [[Madagaskaro]] ĝis [[Tajvano]], [[Havajo]] kaj [[Paskinsulo]]. == Etimologio == La vorto "aŭstronezia" venas el la [[greka lingvo]] kaj signifas "sudaj insuloj". == Ekzemploj de aŭstroneziaj lingvoj kaj lingvaroj == Kelkaj aŭstroneziaj lingvoj: * [[Indonezia lingvo|Indonezia]] ''(35 milionoj da denaskaj parolantoj)'' * [[Filipina lingvo|Filipina]], subgrupo de la [[Tagaloga lingvo|Tagaloga]] ''(10,5 milionoj da parolantoj)'' * [[Malagasa lingvo|Malagasa]] ''(10 milionoj da parolantoj)'' * [[Havaja kreola]] ''(500 mil parolantoj)'' * [[Fiĝia lingvo|Fiĝia]] ''(337 mil parolantoj)'' * [[Tongana lingvo|Tongana]] ''(187 mil parolantoj)'' * [[Maoria lingvo|Maoria]] ''(100 mil parolantoj)'' * [[Havaja lingvo]] ''(24 mil parolantoj)'' * [[Pajvana]] (''Paiwan, indiĝena lingvo parolata en [[Tajvano]])'' Kelkaj lingvaroj kaj lingvoj en la [[:Kategorio:Aŭstronezia lingvaro|aŭstronezia lingvaro]] : * [[Formozaj lingvoj]] ** [[Amisa lingvo|Amisa]] - [[Atajala lingvo|Atajala]] - [[Bununa lingvo|Bununa]] - [[Cua lingvo|Cua]] - [[Pajvana lingvo|Pajvana]] - [[Pujuma lingvo|Pujuma]] - [[Rukaja lingvo|Rukaja]] - [[Sedika lingvo|Sedika]] * [[:Kategorio:Malajopolinezia lingvaro|Malajopolinezia lingvaro]] ** [[:Kategorio:Centr-malajopolinezia lingvaro|Centr-malajopolinezia lingvaro]] *** [[Mangaraja lingvo|Mangaraja]] - [[Ngadha lingvo|Ngadha]] - [[Soboja lingvo|Soboja]] - [[Tetuna lingvo|Tetuna]] ** [[:Kategorio:Okcident-malajopolinezia lingvaro|Okcident-malajopolinezia lingvaro]] *** [[Balia lingvo|Balia]] - [[Cebua lingvo|Cebua]] - [[Ĉamora lingvo|Ĉamora]] - [[Indonezia lingvo|Indonezia]] ([[Lemolang]]) - [[Java lingvo|Java]] - [[Malagasa lingvo|Malagasa]] - [[Malaja lingvo|Malaja]] - [[Sunda lingvo|Sunda]] - [[Tagaloga lingvo|Tagaloga]] ** [[:Kategorio:Orient-malajopolinezia lingvaro|Orient-malajopolinezia lingvaro]] *** [[Fiĝia lingvo|Fiĝia]] - [[Gilberta lingvo|Gilberta]] - [[Havaja lingvo|Havaja]] - [[Maoria lingvo|Maoria]] - [[Samoa lingvo|Samoa]] - [[Tahitia lingvo|Tahitia]] - [[Tongana lingvo|Tongana]] [[Dosiero:Sprachfamilien der Welt (non Altai).png|eta|maldekstra|180ra|<center>teritorio de la aŭstroneziaj lingvoj apud tiuj de la aliaj mondaj lingvaroj]] [[Dosiero:Austronesia-warna.png|eta|maldekstra|180ra|<center>mapo pri la teritorio de la aŭstroneziaj lingvoj]] {{-}} Lingvofamilio de popoloj. Dividiĝas je grupoj - (1) Centra, (2) Okcidenta, (3) Orienta, (4) Tajvana. Totala kvanto: 237 mln. La plej multnombraj popoloj de la familio: Javanoj, Bisajanoj, Sundoj, Tagaloj, Maduroj, Malajoj. Etnogeografia distribuo de la familio estas jena (mln): {| class="wikitable prettytable" cellpadding="3" cellspacing="3" border="1" |+ | Lingvogrupo | SU | [[Eŭropo]] | [[Azio]] | [[Afriko]] | [[Ameriko]] | [[Oceanio]] | Mondo |- | Centra | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | 6,05 | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | 6,05 |- | Okcidenta | align="right" | - | align="right" | 0,07 | align="right" | 216,65 | align="right" | 10,08 | align="right" | 0,93 | align="right" | 0,15 | align="right" | 227,88 |- | Orienta | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | 0,22 | align="right" | - | align="right" | 0,26 | align="right" | 2,32 | align="right" | 2,80 |- | Tajvana | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | 0,39 | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | 0,39 |- | '''Totalo''' | align="right" | - | align="right" | 0,07 | align="right" | 223,31 | align="right" | 10,08 | align="right" | 1,29 | align="right" | 2,47 | align="right" | 237,12 |} '''SU''' - Teritorio de iama [[Sovetunio]] sen [[Baltio|baltaj landoj]]. '''Okcidenta grupo (Indonezianoj)''' AĈEHOJ * '''Nomo:''' [m] aĉe; [f] Atjeh; [r] aĉeĥ, aĉe, aĉini * Popolo en [[Indonezio]], en nordo de Sumatra insulo; Kvanto: ĉirkaŭ 3 mln (1992). Loĝas ankaŭ en [[Malajzio]]. * '''Lingvo:''' [[aĉea lingvo|aĉea]]. * '''Kredantoj:''' muzulmanoj-sunaistoj. BALIANOJ * '''Nomo:''' [f] Baliens, Balinais; [r] balijci * Popolo en [[Indonezio]], en la insuloj [[Balio]] kaj Lom-bok; Kvanto: 3,65 mln (1992). * '''Lingvo:''' de indonezia branĉo. * '''Kredantoj:''' hinduistoj. BANĜAROJ * '''Nomo:''' [f] Bandjars, Benjars; [r] banĝar * Popolo en [[Indonezio]] (ĉ. 3 mln, precipe en la insulo [[Kalimantano]]) kaj [[Malajzio]]. Totala kvanto: 3,15 mln (1992). Parolas en dialekto de malaja lingvo. * '''Kredantoj:''' muzulmanoj-sunaistoj. BATAKOJ * '''Nomo:''' [f] Bataks; [r] bataki * Popolo en [[Indonezio]] de aŭstroazia lingvofamilio. Okupas nordokcidentan parton de la insulo [[Sumatro]]. Kvanto: 3,400 mil (1992). BUGISOJ * '''Nomo:''' [M] tougik; [f] Boegs, Bugis; [r] bugisi * Popolo en [[Indonezio]] (precipe en sudokcidente de la insulo [[Sulaveso]]); kvanto 4,55 mln Loĝas ankaŭ en [[Malajzio]] kaj [[Singapuro]]. Totala kvanto: 4,6 mln (1992). * '''Lingvo:''' bugisa. * '''Kredantoj:''' muzulmanoj-sunaistoj. DAJAKOJ * '''Nomo:''' [f] Dayaks; [r] dajaki * Grupo de popoloj en [[Indonezio]], [[Malajzio]] kaj [[Brunejo]], ĉefloĝantoj de la insulo [[Kalimantano]]; 3,7 mln (1992). * '''Lingvoj''': de indonezia grupo. * '''Kredantoj:''' tradiciaj konfesoj, estas ankaŭ kristanoj kaj muzulmanoj-sunaistoj. JAVANOJ * '''Nomoj:''' [f] Javanais; [r] javanci * Popolo en [[Indonezio]] (89,0 mln), ĉefloĝantoj de centra parto de [[Javo]]. Loĝas ankaŭ en [[Malajzio]], [[Aŭstralio]], [[Nederlando]] k.a. Totala kvanto: 89,6 mln (1992). Apartenas al sudazia transira raso. * '''Lingvo:''' [[java lingvo|java]]; vaste uzata ankaŭ indonezia. * '''Kredantoj:''' precipe muzulmanoj-sunaistoj. MADUROJ * '''Nomoj:''' [f] Madouriens; [r] madurci * Popolo en [[Indonezio]] (en insulo [[Maduro]] kaj orienta parto de [[Javo]]); 10,8 mln (1987). * '''Lingvo:''' de indonezia branĉo: [[madura lingvo|madura]]. * '''Kredantoj:''' muzulmanoj-sunaistoj. MAKASAROJ * '''Nomoj:''' [m] mangkasarak; [f] Macassariens; [r] makasar * Popolo en [[Indonezio]] (Sulavesa insulo); 2,6 mln (1992). * '''Lingvo:''' de indonezia branĉo. * '''Kredantoj:''' muzulmanoj-sunaistoj. MALAJOJ * '''Nomoj:''' [f] Malais; [r] malajci * Etna komunumo en [[Malajzio]] (pli ol 12,8 mln), [[Indonezio]] (precipe en insuloj [[Kalimantano]] kaj [[Sumatro]]), [[Tajlando]], [[Singapuro]] kaj [[Brunejo]]. Totala kvanto: ĉirkaŭ 21,3 mln (1992). * '''Lingvo:''' [[malaja lingvo|malaja]]. * '''Kredantoj:''' precipe muzulmanoj-sunaistoj. MINANKABAŬOJ * '''Nomoj:''' minangkabau; Minangkabans; minangkabaŭ * Popolo en [[Indonezio]] (6,98 mln, precipe en okcidento de Sumatra insulo). Totala kvanto: 7 mln (1992). * '''Lingvo:''' de indonezia branĉo: [[minankabaŭa lingvo|minankabaŭa]]. * '''Kredantoj:''' muzulmanoj-sunaistoj. SUNDOJ, Sundanoj * '''Nomoj:''' [m] sunda; [f] Sundas; [r] sundi, sundanci * Popolo en [[Indonezio]], parencaj de Javanoj, precipe en okcidento de insulo [[Javo]]; 24,5 mln (1992). * '''Lingvo:''' [[sunda lingvo|sunda]]. * '''Kredantoj:''' muzulmanoj-sunaistoj. SENOJ * '''Nomoj:''' [f] Senoi; [r] senoi * Grupo de popoloj en [[Malajzio]] kaj [[Tajlando]], ĉirkaŭ 40 mil (1992). * Lingvoj: de malaka grupo de aŭstronezia familio. Konservas tradiciajn konfesojn, estas ankaŭ muzulmanoj-sunaistoj. TORAĜOJ * '''Nomoj:''' [f] Toradjas; [r] toraĝoj * Grupo de popoloj (sadangoj, posoj, k.a.) en [[Indonezio]] (centra parto de Sulaves-insulo); 1,5 mln (1992). * Parolas en indoneziaj lingvoj. * '''Kredantoj:''' precipe muzulmanoj-sunaistoj kaj kristanoj-protestantoj. '''Okcidenta grupo (Filipinanoj)''' BIKOLOJ * '''Nomo:''' [m] bikol; [f] Bikols; [r] bikol * Popolo en [[Filipinoj]] (precipe en duoninsulo [[Bikolo]] kaj insulo [[Luzono]]), 4,5 mln (1992). * '''Lingvo:''' de indonezia branĉo: [[bikola lingvo|bikola]]. * '''Kredantoj:''' precipe katolikoj. BISAJANOJ * '''Nomo:''' [m] bisaja; [f] Visayas; [r] visaja * Popolo en [[Filipinoj]]. Kvanto: 26,75 mln (1992). * Apartenas al sud[[mongoloida raso]]. * '''Lingvo:''' [[cebua]], [[hiligajnona]], [[varaja]], vaste uzata ankaŭ tagaloga, hispana. * '''Kredantoj:''' precipe katolikoj, parto de tradiciaj konfesoj. ILOKANOJ * '''Nomo:''' [f] Ilocans; [r] iloki, ilokani * Popolo en [[Filipinoj]], ĉefe en la norda parto de la insulo [[Luzono]] (7,1 mln, 1992). * '''Lingvo:''' [[iloka lingvo|iloka]]. * '''Kredantoj:''' katolikoj. [[Morooj|MOROOJ]] * '''Nomoj:''' [f] Moros; [r] moro * Grupo de popoloj en la sudo de [[Filipinoj]]; 1,97 mln (1992). * '''Lingvoj''': de indonezia grupo. * '''Kredantoj:''' muzulmanoj-sunaistoj. TAGALOGOJ * '''Nomoj:''' [m] tagailog; [f] Tagals; [r] tagali * Popolo en [[Filipinoj]], ĉefloĝantoj de centra kaj suda partoj de la insulo [[Luzono]]; 15,4 mln (1992). * '''Lingvo:''' [[tagaloga]]. * '''Kredantoj:''' katolikoj. '''Okcidenta grupo (Pacifiko)''' ĈAMOROJ * '''Nomoj:''' [f] Chamoro; [r] ĉamoro * Popolo, ĉefloĝantoj de [[Marianaj insuloj]]. Kvanto: 98 mil (1992), inter ili en la insulo [[Gvamo]] 80 mil. * '''Lingvo:''' de indonezia grupo: [[ĉamora lingvo|ĉamora]]. * '''Kredantoj:''' kristanoj. '''Centra grupo''' AMBONOJ * '''Nomo:''' [f] Ambons; [r] ambonci * Popolo en [[Indonezio]] (600 mil, 1992), Totala kvanto: 635 mil * '''Lingvo:''' malaja. * '''Kredantoj:''' kristanoj-reformistoj, muzulmanoj-sunaistoj. BIMO-SUMBANOJ * '''Nomo:''' [f] Bimo-Sumbaniens; [r] bima-sumbanskije narodi * Grupo de popoloj en oriento de [[Indonezio]] (bimoj, sumbanoj, mangarajoj k.a.), en la insuloj de Malgranda Zonda Arkipelago; 3,1 mln (1992). * '''Lingvoj''': de indonezia branĉo. * Laŭ religio kristanoj, muzulmanoj-sunaistoj kaj adeptoj de tradiciaj konfesoj. '''Orienta (Pacifika) grupo''' ''a. Polinezianoj'' POLINEZIANOJ * '''Nomoj:''' [f] Polynesiens; [r] polinezijci Grupo de popoloj (maorioj, samoanoj, tonganoj, tahitianoj k.a.), ĉefloĝantoj de [[Polinezio]]; 1,12 mln (1992). * '''Lingvoj''': polineziaj. * '''Kredantoj:''' katolikoj, parto de tradiciaj konfesoj. HAVAJANOJ * '''Nomo:''' [f] Hawaiens; [r] gavajci * Popolo, ĉefloĝantoj de [[Havajaj Insuloj]] ([[Usono]]), 170 mil (1992). * '''Lingvo:''' [[havaja lingvo|havaja]]. * '''Kredantoj:''' protestantoj kaj katolikoj. MAORIOJ * '''Nomoj:''' [m] maori; [f] Maoris; [r] maori * Polinezia popolo en [[Nov-Zelando]], 320 mil (1992). * '''Lingvo:''' maoria. * '''Kredantoj:''' kristanoj (protestantoj kaj katolikoj). SAMOANOJ * '''Nomoj:''' [f] Samoans; [r] samoanci * Polinezia popolo, ĉefloĝantoj de Samoa insularo (190 mil). Loĝas ankaŭ en [[Nov-Zelando]], [[Aŭstralio]] k.a. Totala kvanto: 335 mil (1992). * '''Kredantoj:''' precipe protestantoj. TAHITIANOJ * '''Nomoj:''' [f] Tahitiens; [r] taitjane * Popolo, ĉefloĝantoj de [[Tahitio]] kaj Societaj insuloj; 130 mil (1992). * '''Lingvo:''' [[tahitia lingvo|tahitia]]. * '''Kredantoj:''' kalvinistoj, parto - katolikoj. TONGANOJ * '''Nomoj:''' [f] Tongans; [r] tonga * Popolo, ĉefloĝantoj de [[Tongo]], 105 mil (1992). Loĝas ankaŭ en [[Aŭstralio]]. * '''Lingvo:''' de polinezia grupo: [[tongana lingvo|tongana]]. * '''Kredantoj:''' kristanoj (precipe metodistoj), parto - katolikoj. ''b. Mikronezianoj'' MIKRONEZIANOJ * '''Nomoj:''' [f] Micronesiens; [r] mikronezijci * Grupo de popoloj (kiribatanoj, trukoj, marŝalanoj k.a.), ĉefloĝantoj de [[Mikronezio]]; 220 mil (1992). * '''Lingvoj''': mikroneziaj. * '''Kredantoj:''' katolikoj, protestantoj, aliaj. KIRIBATANOJ * '''Nomo:''' [m] tungaru; [f] Tungaru, Kiribatiens; [r] kiribati * Melanezia popolo, ĉefloĝantoj de [[Kiribato]] (72 mil). Loĝas ankaŭ en najbaraj insuloj. Totala kvanto: 78 mil (1993). * '''Kredantoj:''' protestantoj. ''c. Melanezianoj'' MELANEZIANOJ * '''Nomoj:''' [f] Melanesiens; [r] melanezijci * Grupo de popoloj (multnombraj — fiĝianoj, kanakoj k.a.), ĉefloĝantoj de [[Melanezio]]; 1,7 mln (1992). * '''Lingvoj''': melaneziaj. * '''Kredantoj:''' protestantoj, katolikoj, estas ankaŭ adeptoj de tradiciaj konfesoj. FIĜIANOJ * '''Nomoj:''' [f] Fidjiens; [r] fiĝijci * Popolo, ĉefloĝantoj de Fiĝiaj insuloj (340 mil, 1992). * '''Lingvo:''' [[fiĝia lingvo|fiĝia]]. * '''Kredantoj:''' protestantoj. KANAKOJ, novkaledonianoj * '''Nomo:''' [m] kanaki; [f] Kanaks; [r] kanaki, novokaledonci * Melanezia popolo, indiĝenaj triboj de [[Nov-Kaledonio]], 60 mil (1992). * Kredantoj precipe katolikoj, estas ankaŭ kalvinistoj k.a. '''Tajvana grupo''' GAOŜANOJ * '''Nomo:''' [f] Gaochans; [r] gaoŝan (ĉine - montaranoj) * Grupo de popoloj ([[atajaloj]], couoj, bununoj k.a.) en [[Tajvano]], 340 mil (1992). * '''Lingvoj''': de indonezia grupo. * Konservas tradiciajn konfesojn. '''ALIAJ POPOLOJ''' MALAGASOJ, Malgaŝoj * '''Nomoj:''' [f] Malgaches; [r] malagasiici, malgaŝi * Popolo, ĉefloĝantoj de [[Madagaskaro]]; 12,79 mln (1992). Malgrandaj grupoj loĝas en [[Reunio]], Sejŝelaj kaj Komoraj insuloj. * '''Lingvo:''' [[malagasa lingvo|malagasa]]. * Plimulto konservas tradiciajn konfesojn, estas ankaŭ kristanoj kaj muzulmanoj-sunaistoj. == Vidu ankaŭ == * [[Lingvistiko]] * [[Listo de lingvoj]] * [[Lingva familio]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=106 <!-- _Ethonologue_ _tentang_ _rumpun_ aŭstroneziaj lingvoj --> * http://language.psy.auckland.ac.nz {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050512030914/http://language.psy.auckland.ac.nz/ |date=2005-05-12 }} <!-- Baza (vortoprovizo, vortprovizo, vortstoko) datumbazo por 350 _Austronesian_ Lingvoj. --> * http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=89851 <!-- Ethnologue raporto por _Austronesian_. --> * http://www-personal.umich.edu/~rustyb/112/austronesian.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041122214717/http://www-personal.umich.edu/~rustyb/112/austronesian.htm |date=2004-11-22 }} <!-- _Austronesian_ Lingva Rimedo --> {{Projektoj|commons=Category:Austronesian languages|wikt= Kategorio:Aŭstronezia lingvaro|n=Kategorio:Aŭstronezia lingvaro}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aŭstronezia lingvaro| ]] [[Kategorio:Lingvofamilio]] [[Kategorio:Lingvoj de Oceanio]] paaze3xb3cr3qqrid2b5mf1drqxq4v9 Bahaa Kredo 0 19497 9442353 9403207 2026-07-31T10:07:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442353 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Baha'i faith banner.jpg|center|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bahá'í gardens by David Shankbone.jpg|eta|330x330ra|Bahaa ĝardeno sur la [[monto Karmel]] en [[Ĥajfo|Haifa]], Israelo.]] '''Bahaa kredo''' ({{lang-fa|'''دین بهائی'''}}, en aliaj lingvoj ankaŭ '''''Bahai''''' respektive '''''Bahá'í'''''<ref>''Bahá'' estas [[Araba lingvo|araba]] por lumo, gloro.</ref>'''),''' ankaŭ konata kiel '''bahaa religio''' aŭ '''bahaismo'''<ref>Noto: La uzo de la termino ''bahaismo'' estas nekonata ene de la bahaa komunumo, sed en eksterekleziaj fontoj ĝi rilatas al sekto. Sekto ofte implikas reinterpretadon de (parto de) la doktrino</ref> estas [[Monoteismo|monoteisma]] [[religio]]<ref>(nl) Schaefer, Udo, ''[https://web.archive.org/web/20151222174202/http://www.bahai.be/cnl/index.php/literatuur/boeken Sekte of Openbaringsreligie - Een plaatsbepaling van het Bahá'í-geloof binnen de godsdienst-wetenschap]''. Stichting Bahá'í Literatuur, Den Haag (1984). ISBN 90-70765-21-7.</ref> naskiĝinta en [[Irano]] meze de la 19-a jarcento kiu substrekas la spiritan unuecon de Dio, de la religio kaj de la homaro<ref>(eo) Bernhard Westerhoff, ''Bahaa Esperanto-Ligo 50-jara'', [[La Ondo de Esperanto]], p. 52, n-ro 1, 2023.</ref>. Ĝi havas ĉirkaŭ 7 milionojn da kredantoj tra la tuta mondo<ref>(nl) Hoekstra, E.G., ''Wegwijs in religieus en levensbeschouwelijk Nederland''. paĝoj 59-60, Kok, Kampen (2000). ISBN 9043500283.</ref>. Ĝia profeto-fondinto estas ''[[Bahá'u'lláh]]'' (1817-1892), kies instruojn sekvas la adeptoj de la Bahaa Kredo, la bahaanoj. La bahaismaj instruoj emfazas la unuecon de la ĉefaj mondreligioj. Religia historio estas vidata kiel la disvolviĝon de la vero tra kelkaj diaj mesaĝistoj, nomataj manifestiĝoj de Dio, de kiu ĉiu el ili fondis religion adaptitan al la bezonoj de sia tempo kaj al la kompreno de la tiutempaj kredantoj. Inter tiuj mesaĝistoj, [[Abraham]], [[Kriŝno]], [[Budho]], [[Jesuo de Nazaret|Jesuo]] kaj [[Mohamedo]] estas la plej konataj. Por bahaanoj la plej lastatempa kaj grava mesaĝisto estas Bahá'u'lláh. == Celaro == Laŭ bahaanoj la ĉefcelo de ilia religio estas fondi spiritan fundamenton por nova tutmonda civilizo de paco kaj harmonio, kies efektiviĝon ili antaŭvidas. Bahaanoj kredas, ke sia [[religio]] malsimilas de aliaj grandaj religiaj tradicioj nur pro ĝia noveco; ke efektive ĝi estas kiel la aliaj religioj ankaŭ parto de unusola daŭre evoluanta religio donita de [[Dio]] al la homaro. Ili opinias, ke sia religio radikas en [[Islamo]] same kiel [[Kristanismo]] radikas en [[Judismo]] aŭ [[Budhismo]] fontas en [[Hinduismo]], kaj ke ''Bahá'u'lláh'' plenumas la mesiajn promesojn kaj aliajn spiritajn sopirojn de ĉiuj tiuj diversaj antaŭintaj religioj. == Bahaismo kaj Esperanto == Bahá'u'lláh kaj Shoghi Effendi klarigis ke neniel certas ke Esperanto fine estos elektita kiel internacia helplingvo de la mondo. Tamen Bahá'u'lláh instigis la bahaanojn lerni ĝin kiel praktikan paŝon por antaŭenigi la koncepton de la adopto de internacia helplingvo por rompi la barilojn de miskompreno inter la popoloj<ref name=":2">(eo) Paul Desailly, [https://www.yumpu.com/es/document/read/10266523/realigas-la-mondan-pacon-la-bahaa-kredo-kaj-esperanto ''La Bahaa Kredo kaj Esperanto Realigas la Mondan Pacon''], paĝoj 10, 26-29, 33-35, 36, 45, '''49''', 62, 93, 2003. En tiu libro estas ankaŭ ĉapitro pri kial Bahaa Esperanto-Ligo (BEL) ne rajtus varbi Esperanton inter la bahanaro kaj ĉapitron pri la (devo) studi Esperanton ĝis la granda elekto (ĉu la angla intertempe estis formale elektita?)</ref>. Malgraŭ tio la [[Universala Domo de Justeco]] en [[Ĥajfo]] petis (en majo 1974) al la Bahaa Esperanto-Ligo (BEL) ne institucie varbi por Esperanto<ref name=":0">(en) Paul Desailly, [https://www.bandeeducation.com/hypocrisy-in-religion ''Media release: An exposé on religion & an illicit cover up''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231201044856/https://www.bandeeducation.com/hypocrisy-in-religion |date=2023-12-01 }}, bahaiforums.com</ref><ref name=":1">(en) Paul Desailly, ''[https://www.bandeeducation.com/an-ignoble-scandal-1974 An ignoble scandal & 1974] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250411201408/https://www.bandeeducation.com/an-ignoble-scandal-1974 |date=2025-04-11 }}'', la 8-an de decembro 2020.</ref> inter bahaanoj, kvankam la fondinto de tiu religio (Bahá'u'lláh) rekomendis helplingvon kiel Esperanto inter ĝiaj kredantoj<ref>(eo) Paul Desailly, ''[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-128-sep2017.pdf Konsultado kaj obeado (Parto 1)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230307213132/https://esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-128-sep2017.pdf |date=2023-03-07 }}'', ESK | paĝo 21-24, septembro 2017</ref><ref>Abdu'l Baha kaj Shoghi Effendi rilate al la helplingva principo fojon post fojo forte petis bahaanojn studi la lingvon Esperanto prefere ol defakte evidentigi ilian subtenon al la angla, la araba aŭ la persa, konsistigas ŝlosilan demandon dum antaŭ niaj okuloj kolapsas la malnova mondordo. Kial? Konsiderante ke d-ro [https://esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-128-sep2017.pdf Lutfullah Hakim estis la sola flua esperantisto el inter 29 elektitaj reprezentantoj estri la Universalan Domon de Justeco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230307213132/https://esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-128-sep2017.pdf |date=2023-03-07 }} (p.21 – 24) ekde ĝia inaŭguro. Krome, nova scio pruvis ke: - [[Bahá'u'lláh|Baha'u'llah]] estis [[Esperantistoj|Esperanisto]]: li ofte instrukciis ĉiujn bahaanojn studi Esperanton kaj vaste disvastigi ĝin, - [[Shoghi Effendi Rabbání|Shoghi Effendi]] validigis tion kiel "ripetajn kaj emfazajn admonojn"</ref>. Tial, nuntempe tiuj bahaanoj, kiuj duone interesiĝas pri la lingva principo, turnas sin al la angla versio de la retpaĝo de BEL kie ili trovas multajn sed relative malgravajn instituciajn leterojn de [[Shoghi Effendi Rabbání|Shoghi Effendi]], kiuj iagrade ŝajnas kritiki la potencialon de Esperanto. Tiel eĉ BEL ne apelaciis kontraŭ la decidon de la Universala Domo de Justeco (en 1974) kiu malpermesas al BEL kiel institucio rekomendi la studadon de Esperanto inter bahaanoj<ref name=":0" /><ref name=":1" />. [[Duncan Charters]], prezidanto de [[Universala Esperanto-Asocio]]. deklaris la 5-an de septembro 2023 ke "Klare gravas daŭre atentigi la konkludojn de la fondintoj [de la Bahaa religio] pri Esperanto", tio estas "lerni Esperanton kiel praktika paŝo por antaŭenigi la koncepton de la adopto de [[Internacia planlingvo|internacia helplingvo]] por rompi la barilojn de miskompreno inter la popoloj<ref name=":2" />. == Instruoj == === Tri Unuecoj === Bahaa teologio asertas tri unuecojn: * la [[Monoteismo|unuecon de Dio]] * la unuecon de Liaj profetoj aŭ mesaĝistoj aŭ, en bahaa terminologio, "manifestiĝoj" * la unuecon de la homaro Ĉi tiuj principoj profunde influas la teologiajn kaj sociajn instruojn de la religio.{{PorA|klarigoj pri la transskribado de la vortoj arabaj kaj persaj per okcidentaj literoj|Bahaa Ortografio}} {{Ort-Bahaa}} === Progresa Revelacio === Bahaanoj rigardas religion kiel progrese disvolviĝantan procezon de edukado fare de Dio per Liaj mesaĝistoj al ĉiam-evoluanta homa familio. ''Bahá'u'lláh'' estas konsiderata kiel la plej juna kaj pivota, sed ne fina, el la mesaĝistoj de Dio. Bahaanoj kredas je procezo, kiun ili nomas "progresa revelacio", agnoskante ĉiujn fondintojn de la grandaj mondreligioj, inkluzive de [[Adamo]], [[Noa]], [[Zaratuŝtro]], [[Kriŝno]], [[Abraham]], [[Moseo]], [[Budho Gotamo|Budho]], [[Jesuo Kristo|Jesuo]], kaj [[Mahometo|Mohamedo]], kaj ankaŭ la pli junaj ''[[Báb]]'' kaj ''[[Bahá'u'lláh]]''. Bahaanoj interpretas religian historion kiel serion de profetaj epokoj. Ĉiu [[Profeto]] aŭ "Manifestiĝo de Dio" alportas iom pli vastan kaj altnivelan revelacion. Bahaanoj kredas, ke tiu ĉi procezo havas nek komencon, nek finon. La Bahaa Kredo estas ne [[Sinkretismo|sinkretisma]] kombinaĵo de religioj, sed distingita religia tradicio kun pli ol 160 jaroj da sankta historio. Ĝi kredas je la dia fonto de tio revelaciita pere de sinsekvo da antaŭaj profetoj, sed havas proprajn skribaĵaron, instruojn, kaj leĝojn. === Principoj === La sekvaj 12 "principoj" ofte listiĝas kiel mallonga resumo de la bahaaj instruoj. Ili estas ĉerpitaj el transskriboj de paroladoj faritaj de ''[[`Abdu'l-Bahá]]'' (vidu [[Bahaa Kredo#.60Abdu.27l-Bah.C3.A1|sube]]) dum lia vojaĝado tra [[Eŭropo]] kaj [[Nordameriko]] ([[1911]]-[[1913]]). La listo ne estas aŭtoritata kaj kelkaj variaĵoj cirkulas. : La unueco de Dio : La unueco de la religio : La unueco de la homaro : Egaleco de geviroj : Elimino de ĉiaj tipoj de antaŭjuĝoj : Mondpaco : Harmonio de religio kaj [[scienco]] : Sendependa esploro de la vero : La bezono je universala deviga edukado : La bezono je [[Helplingvo|universala helplingvo]] : Obeado al [[registaro]] kaj neenvolviĝo en partia [[politiko]] : Elimino de ekstremoj de riĉeco kaj povreco === Mistikaj instruoj === Laŭ bahaanoj la celo de la homa vivo estas ekkoni Dion, akiri virtojn, evolui spirite, kaj antaŭenporti ĉiam antaŭeniran civilizon. Persona evoluado de la homo kompreniĝas kvazaŭ organika procezo por akiri virtojn kaj kvalitojn, kiu kontinuas post la fizika morto, kiel la evoluo de feto kontinuas post la naskiĝo. ''Bahá'u'lláh'' instruis pri postvivo, en kiu la [[animo]] povas senfine progresi tra pli-kaj-pli-altaj spiritaj regnoj. [[Paradizo]] kaj [[Infero]] kompreniĝas kiel referenco al la proksimeco aŭ al la foreco de individuo rilate al Dio, kaj ne kiel ekskluzivaj aŭ fizikaj lokoj. Bahaanoj kredas, ke kvankam la vera esenco de Dio estas por ĉiam tute for de la komprenpovo de la homoj, ili povas ekkompreni Dion pere de Liaj nomoj kaj atributoj. Ĉi tiuj kompariĝas al [[gemo]]j, kaj inkluzivas diajn kvalitojn kiel kompaton kaj saĝecon. Edukado (aparte de spirita naturo) servas por riveli la diajn gemojn, per kiuj Dio dotis la animojn de la homoj. === Leĝoj === La leĝoj de la Bahaa Kredo fontas ĉefe el la ''[[Kitáb-i-Aqdas]]'', (en Esperanta traduko: "Plej Sankta Libro"). La observado de la plejmulto de la bahaaj leĝoj estas afero de konscia submetiĝo flanke de la individuaj kredantoj kaj ne estas iel kontrolata. Kelkajn leĝojn tamen la administraj instancoj de la komunumo, la [[Spiritaj Asembleoj]] povas obeatigi iugrade. Aliaj leĝoj ankoraŭ ne estas efektivigitaj ĉar ili estas antaŭviditaj por spirite pli evoluinta socio, kies laŭgrada estiĝo estas antaŭvidata. La leĝoj de la ''[[Kitáb-i-Aqdas]]'' estas enkondukataj kaj aplikataj iom post iom fare de la [[Universala Domo de Justeco]]. ''Bahá'u'lláh'' ne vidis leĝojn kiel [[Leĝismo|leĝisman]] strukturon, sed kiel nemalhaveblan parton de homa kaj socia spirita progreso kaj parto de la [[Mistikismo|mistika]] vojo. :"Ne pensu ke Ni rivelis al vi nuran sistemon de leĝoj. Ne, male, Ni malsigelis la elektindan Vinon per la fingroj de forto kaj potenco. :: (''Bahá'u'lláh'', ''[http://reference.bahai.org/en/t/b/KA/ka-4.html#gr5 Kitáb-i-Aqdas]'', v. 5, p. 21) {{en}} Jen kelkaj ekzemploj de leĝoj kaj bazaj religiaj observendaĵoj el la ''Kitáb-i-Aqdas'' : * Ili recitu devigan [[Bahaaj preĝoj|preĝon]] ĉiutage. Bahaanoj povas elekti inter tri tiaj preĝoj reciteblaj en ajna lingvo. * Ili legu, recitu kaj meditu matene kaj vespere la Sanktajn Versojn, originalajn aŭ tradukitajn. * Plenaĝaj bahaanoj en bona sanstato observu deknaŭ-tagan [[fasto]]n de sunleviĝo ĝis sunsubiro ĉiujare de la [[2-a de marto]] ĝis la [[20-a de marto]]. * Se eblas, ili faru [[Bahaa Pilgrimado|pilgrimon]] al la Sanktaj Lokoj almenaŭ unufoje dum sia vivo. * Ili purigu siajn riĉaĵojn per honesta laborado kaj per volonta donaco malavara al la malriĉuloj. * Ili sin detenu de murdo, ŝtelado, kalumniado kaj klaĉado, kiuj estas malpermesataj kaj riproĉataj. * Ili obeu la leĝojn kaj la registaron de sia lando, kaj ili ne enŝovu sian nazon en politikan vazon. * Ili recitu specifan frazon okaze de sia geedziĝa atesto, kaj ĉiuj vivantaj gepatroj devas konsenti pri la geedziĝo de siaj gefiloj. * Seksuma rilato estas permesata nur inter edzo kaj edzino. * Estas malpermesate al bahaanoj trinki [[alkoholaĵo]]jn aŭ uzi [[drogo]]jn, escepte se ili estas san-cele preskribitaj de kompetenta kuracisto. Bahaa spiriteco ĉefe konsistas el teksta studado, preĝado, meditado, kaj socia agado. [[Monaĥismo]] estas malpermesata, kaj bahaanoj provas fonti sian spiritecon en ĉiutaga vivado. Fari utilan laboron, ekzemple, estas ne nur devige, sed ankaŭ rigardate kiel maniero de adorado. === La Interligo === {{Ĉefartikolo|Interligo de Baha'u'llah}} Unu el la ĉefaj instruoj de la Kredo estas unueco, kaj bahaanoj kredas, ke ''Bahá'u'lláh'' garantiis la kontinuan unuecon de la Kredo per la atribuo de certaj aŭtoritatoj al certaj institucioj, kiuj estas priskribataj pli detale sube. Tiu ĉi dia garantio de la kontinueco kaj integreco de la bahaa komunumo nomiĝas la "[[Interligo de Bahá'u'lláh]]" kaj pretendas distingi la Bahaan Kredon de aliaj kun egale diaj originoj. Bahaanoj kredas, ke Dio protektos ilian Kredon de la sorto de antaŭaj religioj, kiuj per skismoj dividiĝis en sektojn. Ili sekve karakterizas provojn krei dividojn kiel vanajn, abortajn klopodojn. La vico de [[Posteulo|posteuleco]] estis ekde la komenco klare difinita, tiel ke tiuj, kiuj provis krei sektojn apenaŭ trovis subtenon. == Historio == {{PorA|kronologio de la Bahaa Kredo|Kronologio de la Bahaa Kredo}} === La ''Báb'' === [[Dosiero:Maŭzoleo de la Báb.jpg|eta|Maŭzoleo de la Báb en [[Ĥajfo]] [[Israelo]]]] {{Ĉefartikolo|Báb}} ''Siyyid Mírzá `Alí-Muḥammad'' naskiĝis en la persa urbo [[Ŝirazo]], je la [[20-a de oktobro]] [[1819]] ([[Islama kalendaro|1a de ''Muḥarram'' 1235 p.H.]]). Li estis filo de komercisto kaj mem sin postlerneje okupis kiel komercisto. En tiu urbo Li proklamis je la [[23-a de majo]] [[1844]] (5a de ''Jamádíyu’l-Avval'' 1260 p.H.), ke Li estas la ''[[Báb]]'' (باب "Pordego" en la [[Araba lingvo|araba]]), nova [[profeto]] de Dio. Ordonita aperi antaŭ la ŝtat-aŭtoritatoj en [[Tabrizo]] kaj en la ĉeesto de la Kronprinco ''Náṣiri’d-Dín S͟háh'', la ''Báb'' deklaris al ĉiuj ĉeestantoj, ke li estas la Promesito de Islamo: "Mi estas, Mi estas, Mi estas la Promesito! Mi estas Tiu, Kies nomon vi dum mil jaroj alpreĝis, je Kies mencio vi leviĝis, Kies alvenon vi sopiris vidi, kaj rapidigi la horon de Kies Revelacio vi preĝis al Dio." (''Nabíl-i-Zarandí'', [http://www.freewebs.com/bahaakredo/herooj.html Herooj de la Nova Tagiĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121013115916/http://www.freewebs.com/bahaakredo/herooj.html |date=2012-10-13 }}, [http://www.freewebs.com/bahaakredo/ĉapitro3.html ĉapitro 3-a]) Dum la instruoj de la ''Báb'' disvastiĝis, la islama registaro vidis la kreskantan movadon kiel minacon de la ŝtatreligio kaj komencis sisteman ekstermadon de la babanoj. Pluraj armeaj kontraŭstaroj okazis inter registaraj kaj babanaj fortoj, el kiuj rezultis ĉirkaŭ 20.000 babanaj [[martiro]]j. La ''Báb'' mem estis enprizonigita en la fortikaĵoj de [[Mah-Ku|''Máh-kú'']] ([[1847]]-[[1848]]) kaj [[Chihriq|''C͟hihríq'']] ([[1848]]-[[1850]]) kaj fine [[Ekzekuto de Bab|ekzekutita]] de pafistaro en Tabrizo je la tagmezo de la [[9-a de julio]] [[1850]] (28-a de ''S͟ha'bán'' 1266 p.H.). Li estis tridekjaraĝa kaj en la sepa jaro de Sia misio. Lia tombejo, nome la [[Maŭzoleo de la Báb]], situas sur la deklivo de [[Monto Karmel]] en [[Ĥajfo]], [[Israelo]], kaj estas grava pilgrimcelo por bahaanoj. Vespere de la pafmortigo kontraŭ la ''Báb'' en la kazerno de Tabrizo, Liaj fizikaj restaĵoj estis ĵetitaj en fosaĵon ekster la urbo, de kie babanoj ŝtelume forportis ilin dum la tria nokto sekvanta. Poste tiuj sanktaj relikvoj restis pie kaŝataj en diversaj lokoj sinsekvaj, ĝis kiam oni sekrete alportis ilin de [[Irano]] al la [[Sankta Lando]], je la [[31-a de januaro]] [[1899]]. Fine ''`Abdu'l-Bahá'' entombigis ilin je la [[21-a de marto]] [[1909]] en la maŭzoleo tiucele konstruita ĉe loko specife montrita de ''Bahá’u’lláh'' mem en [[1891]]. Kvankam la [[Babismo|Baba Kredo]] havas siajn proprajn skribaĵojn kaj religiajn instruojn, bahaanoj kredas, ke ĝia daŭro estis laŭ destino tre mallonga. La skribaĵoj de la ''Báb'' antaŭvidas koncepton de [[Babismo#Anonco de la alveno de "Tiu, kiun Dio manifestos"|"Tiu, Kiun Dio manifestos"]] (, {{lang-ar|من یظهر الله|t=man yuẓhiruhu'lláh}}, {{lang-fa|مظهر کلّیه الهی}} ​), tiun promesitan en la skribaĵoj de ĉiuj grandaj mondreligioj. Bahaanoj konsideras la Baban Kredon kiel novan religion sendependan sed ankaŭ kiel antaŭinton de la Bahaa Kredo. Ili kredas, ke la celo de la Baba Kredo plenumiĝis en ''Bahá’u’lláh'', kiam Li deklaris en [[1863]] Sian pretendon esti tiu Mesio anoncita de la ''Báb''. === ''Bahá’u’lláh'' === {{Ĉefartikolo|Bahá'u'lláh}} ''Mírzá Ḥusayn `Alí Núrí'' naskiĝis en [[Teherano]], la ĉefurbo de [[Persujo|Persio]], je la [[12-a de novembro]] [[1817]] (2-a de ''Muḥarram'' 1233 p.H.). Li estis la filo de persa nobelo kaj unu el la fruaj sekvantoj de la ''Báb''. Li poste alprenis la titolon ''Bahá’u’lláh'' (بهاءالله), kiu signifas en la araba lingvo "splendoro, gloro, lumo de Dio". Je aŭgusto [[1852]] Li estis arestita kaj enprizonigita dum kvar monatoj en la subtera karceraĉo [[Síyáh-Chál|''Síyáh-C͟hál'']] ({{lang-fa|سیاه چال}}, signifanta ​ "nigra truo") de Tehrano, dum periodo de severa persekutado post atenco kontraŭ la Ŝaho farita de kelkaj babanoj. Li pretendis, ke dum tiu enkarcerigo Li ricevis la unuajn sciigojn, ke Li estis Tiu antaŭvidita de la ''Báb'' kaj havis dian mision, kiun Li anoncos post pluraj jaroj unue private en aprilo [[1863]] kaj poste publike ekde marto [[1866]]. Nelonge poste, Li estis ekzilita de ''Irano'' al [[Bagdado]] ([[1853]]-[[1863]]) en la [[Otomana imperio]], poste al [[Konstantinopolo]] ([[1863]], nuna [[Istanbulo]]), poste al [[Adrianopolo]] ([[1863]]-[[1868]], nuna [[Edirne]] en la eŭropa parto de [[Turkio]]). Dum Li estis en Adrianopolo, Li skribis leterojn al kelkaj gravaj regantoj religiaj kaj politikaj tra la mondo, inkluzive de Sultano [['Abdu'l-Aziz|'''Abdu'l-Azíz'']], deklarante Sin misiita kiel Mesaĝisto de Dio. Rezulte ''Bahá’u’lláh'' estis forsendita ĝis Sia morto al la otomana punkolonio palestina de [[Akko]] ([[1868]]-[[1892]], en hodiaŭa [[Israelo]]). Jen la mapo de Lia [[Ekzilo de Bahá'u'lláh|ekzilo]] de Teherano al Akko tra la Mez-Oriento. Je la fino de Lia vivo la strikta kaj malmilda enprizonigado iom post iom malseveriĝis kaj Li ricevis permeson loĝi en domo apud Akko, kvankam Li oficiale restis plu malliberulo de tiu urbo. Tie Li [[Forpaso de Baha'u'llah|forpasis]] je la [[29-a de majo]] [[1892]] (2-a de ''D͟hi’l-Qa’dih'' 1309 p.H.). Bahaanoj rigardas Lian finan restadejon, la Domegon de [[Bahaa Mondcentro#Bahj.C3.AD|''Bahjí'']], kiel la [[kiblo]]n al kiu ili turnas sin ĉiutage por preĝi. Dum Sia vivo ''Bahá’u’lláh'' verkis respektive revelaciis grandan skribaĵaron. La ''Kitáb-i-Aqdas'' (la "Plej Sankta Libro") kaj la ''[[Kitáb-i-Íqán]]'' (la "Libro de Certeco) estas konsiderataj kiel la ĉefaj teologiaj verkoj bahaaj, kaj la [[Kaŝitaj Vortoj]] (''Kalimát-i-Maknúnih'') kaj la [[Sep Valoj]] (''Haft-Vádí'') kiel ĉefaj mistikaj verkoj. === ''`Abdu'l-Bahá'' === {{Ĉefartikolo|`Abdu'l-Bahá}} ''`Abdu’l-Bahá'' (arabe: عبد البهاء, "Servanto de Bahá'") estis la plej aĝa filo de ''Bahá'u'lláh'' kaj naskiĝis oficiale kiel ''`Abbás Effendi'' ({{lang-fa|عباس افندی}}). Lia patrino [[Ásiyih Khánum, Navváb|''Ásiyih K͟hánum'']] ([[1820]]-[[1886]]), poste kaj pli vaste konata per sia titolo [[Ásiyih Khánum, Navváb|''Navváb'']], naskis lin en Tehrano je la [[23-a de majo]] [[1844]] (5a de ''Jamádíyu’l-Avval'' 1260 p.H.), dum la sama nokto en kiu la ''Báb'' deklaris Sian mision. Lia patro nomumis lin en Sia testamento kiel la solan aŭtoritatan interpretanton de Siaj skribaĵoj, kaj li estis konata inter bahaanoj kiel la "Centro de la Interligo", la "Interpretanto de la Sanktaj Skriboj", la "Mistero de Dio", aŭ simple kiel la "Mastro", ĉar lin ''Bahá'u'lláh'' Mem nomis tiel. Bahaanoj rigardas lin kiel la perfektan ekzemplon de vera bahaano. ''`Abdu'l-Bahá'' partoprenis la ekzilan vivon de sia patro ek de Bagdado ĝis Ĥajfo. Tiu lia stato daŭris en tute 56 jarojn, ĝis kiam la revolucio de la [[Junaj Turkoj]] liberigis lin en [[1908]]. Poste li vojaĝis tra Eŭropo kaj Nord-Ameriko de [[1911]] ĝis [[1913]] por diskonatigi kaj klarigi la principojn de la Bahaa Kredo. Fine li revenis al Ĥajfo kaj daŭrigis sian instruadon, klarigadon kaj gvidadon al individuoj kaj al la ĝermantaj komunumoj bahaaj. Dum la unua mondmilito li estis tre okupata per prizorgado de la esencaj kaj spiritaj bezonoj de la homoj ĉirkaŭ li. Li persone organizis vastajn agrikulturajn laborojn apud [[Tiberiado]], tiamaniere sekurigante grandan provizon da tritiko por ĉiuj - kaj bahaanoj kaj aliaj -, kiuj suferis malsaton. Post la milito ''`Abdu’l-Bahá'' estis ordenita kiel "Kavaliro de la Brita Imperio" pro liaj nekompareblaj meritoj dum la milito. En la [[28-a de novembro]] [[1921]] (27a de ''Rabí-ul-Avval'' 1340 p.H). ''`Abdu’l-Bahá'' forpasis. La sekvantan matenon okazis la entombigo en unu el la ĉambroj de la Maŭzoleo de la ''Báb''. === Resumo === Bahaanoj nomas la periodon ekde la deklaro de la ''Báb'' en [[1844]] en Ŝirazo ĝis la forpaso de ''`Abdu'l-Bahá'' en [[1921]] la Heroan aŭ Apostolan Epokon de la Kredo. Ĉi tiu estis la epoko dum kiu ĝiaj fondintoj vivis, ĝiaj martiroj mortis, kaj ĝiaj fundamentoj establiĝis en multaj landoj tra la mondo. Post la forpaso de ''`Abdu'l-Bahá'', la Kredo eniris la Formigan aŭ Feran Epokon, kiun karakterizas ĝiaj leviĝantaj administraj institucioj, tutmonda disvastiĝo. Estonte tiu epoko transiros al Ora Epoko, la realiĝo de la bahaa diepoko. === Bahaa Administrado === La ''[http://bahai-library.com/?file=abdulbaha_will_testament.html Volo kaj testamento de `Abdu'l-Bahá]'' estas la ĉarto de la [[Bahaa administrado|bahaa administra ordo]]. En tiu ĉi dokumento ''`Abdu'l-Bahá'' establis la instituciojn de la nomumita Gardanteco kaj la balote elektita [[Universala Domo de Justeco]]. En tiu sama dokumento, li nomumis sian plej aĝan nepon, ''[[Shoghi Effendi Rabbání|''S͟hog͟hi Effendi'']]'' ([[1897]]-[[1957]]), kiel la unuan [[Gardanto de la Afero de Dio|Gardanton]] de la Bahaa Kredo (''Valí Amr'ulláh''). Kiel eksplikite en la ''Volo kaj testamento de `Abdu'l-Bahá'', la oficoj kaj funkcioj de la institucioj de la Gardanto kaj la Universala Domo de Justeco estas komplementaj : la funkcio de la Gardanto estas interpretado, kaj la funkcio de la Universala Domo de Justeco estas leĝdona. Neniu povas surpreni la oficon de la alia. Ĉi tiuj du institucioj reprezentas la plej altan nivelon de la du branĉoj de administrado : la nomumita kaj la balote elektita. Sub ĉi tiuj estas la lokaj, naciaj, kaj internaciaj oficoj de asembleoj kaj la individuoj, kiuj responsas pri la administrado, protektado, kaj disvastigado de la Kredo. Dum sia gardanta ofico ''S͟hog͟hi Effendi'' tradukis multajn el la plej gravaj sanktaj skribaĵoj de la Kredo, pluevoluigis la [[Bahaa Mondcentro|Bahaan Mondcentron]], amase korespondis kun komunumoj kaj individuoj tra la mondo, kaj establis la administran strukturon de la Kredo, pretigante la komunumon por la elekto de la Universala Domo de Justeco. Pro la subita kaj neantaŭvidita forpaso de ''S͟hog͟hi Effendi'' en [[1957]], la Kredo estis portempe gvidata de la [[Manoj de la Afero]] de Dio, ĝis kiam la bahaanoj elektis je la [[21-a de aprilo]] [[1963]] (1a tago de la Festo de ''[[Ridvan|Riḍván]]'' 121 BE, koincide kun la centjariĝo de la Deklaro de ''Bahá'u'lláh'' en [[Bagdado]]) la Universalan Domon de Justeco, kiu baldaŭ poste leĝe dekretis, ke pro la unika situacio kaj la provizaĵoj de la ''Volo kaj testamento de `Abdu'l-Bahá'' estis neeble nomumi alian Gardanton. Ne plu estos vivantaj Gardantoj sed ĉiam validos la aŭtoritato de la Gardanto fiksita en la skribaĵoj de ''S͟hog͟hi Effendi''. La Universala Domo de Justeco hodiaŭ restas la plej supera gvidanta institucio de la Bahaa Kredo; ĝiaj naŭ membroj elektiĝas ĉiun kvinan jaron. === Aktuale === La bahaaj skriboj aludas al estonteco, kiam la plejparto de la homaro akceptos la revelacion de Bahá'u'lláh. Survoje tien la [[Universala Domo de Justeco]] periode anoncas subcelojn kiel plurjarajn planojn. La unua grandanombra kreskado de la bahaa komunumo okazis en Afriko dum la tempo de ''S͟hog͟hi Effendi'', kaj sekvaj jardekoj spertis sporadajn similajn kreskadojn de la nombro de bahaanoj en diversaj mondpartoj. La kvin-jara plano ([[2001]]-[[2006]]) fokusiĝas je evoluigo de institucioj kaj kreado de manieroj "subteni grandskalan disvastiĝon kaj kunsolidigon" (''Riḍván'' 158). Ekde [[2001]], bahaanoj tra la mondo specife fokusiĝas je la establado de infanklasoj, preĝkunvenoj kaj studcirkloj por la sistema studado de la Kredo. La plej populara studprogramo estas tiu de la [[Ruhi Instituto]], studkursaro originale verkita por uzado en [[Kolombio]], kiu jam estas larĝskale uzata. En decembro [[2005]] al tiuj tri "kernaktivecoj" aldoniĝis kvara, nome klasoj por "pli junaj junuloj" (12- ĝis 14-jaraĝaj), kiuj celas akompani la junulojn en la ofte kriza periodo de sia vivo en kiu ili transiras de infaneco al junuleco kaj ektrovas sian rolon en la socio. De [[2006]] ĝis [[2021]], sinsekvos tri kvin-jaraj planoj, kiuj kulminos je la centa datreveno de la forpaso de ''`Abdu'l-Bahá'', kaj la kompletiĝo de la unua jarcento de la Formiga Epoko de la Bahaa Kredo. === Persekutado === [[Dosiero:Domo de la Báb.jpg|dekstra|eta|La domo de la Báb en [[Ŝirazo]], [[Irano]], unu el la plej sanktaj lokoj en la bahaa mondo, estas detruita de revoluciaj gardistoj en [[1979]]. Ĝin poste neniigis la registaro.]] Bahaanoj ankoraŭ frontas [[Persekutado de Bahaanoj|persekutadon]] en [[Islamismo|islamisme]] regataj landoj, aparte en Irano, kie pli ol 200 kredantoj estis ekzekutitaj inter [[1978]] kaj [[1998]]. Ekde la [[irana revolucio]] islama en [[1979]], ofte la hejmoj de iranaj bahaanoj estas prirabitaj. Estas oficiale malpermesate al ili pluedukiĝi post la abituro aŭ enposteniĝi en registaraj oficoj. Kelkcentoj da ili estas enprizonigitaj pro siaj religiaj kredoj, plej ĝuste pro partoprenado en bahaaj studrondoj. Bahaaj tombejoj estas frakasitaj, kaj bahaaj posedaĵoj estas forprenitaj kaj foje detruitaj, inkluzive de la domo de ''Mírzá Buzurg'', la patro de ''Bahá’u’lláh''. La domo de la ''Báb'' en Ŝirazo, unu el tri lokoj al kiuj bahaanoj pilgrimas, estis dufoje detruita. [http://www.denial.bahai.org/] == Bahaa komunuma vivado == === Lokoj de adorado === La plejmulto de bahaaj kunvenoj okazas en la hejmoj de individuoj, en lokaj bahaaj centroj nomitaj ''[[Hazirat'ul-Quds]]'' ("sankta hejmo" aŭ pli poezie "ŝafejo de Dio"), aŭ en luitaj lokoj. Aktuale estas sep bahaaj Domoj de Adorado tutmonde, kaj oka baldaŭ konstruota. Bahaaj skribaĵoj referencas al institucio, la t.n. [[Bahaa domo de adorado|''Mas͟hriqu'l-Ad͟hkár'']] (Tagiĝejo de la laŭdoj al Dio), kiu antaŭvidas ĉirkaŭ centra templo, la adorejo, aron da klerigaj kaj sociutilaj institucioj kiel hospitalon, universitaton, ktp. Pri tio vidu klarigojn en la lingvoj franca [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/etude/henuzet/mashriqul-adhkar/mashriqul-adhkar.htm] kaj angla [http://bahai-library.com/file.php5?file=compilation_mashriq_adhkar_mcglinn&language=All] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930191249/http://bahai-library.com/file.php5?file=compilation_mashriq_adhkar_mcglinn&language=All |date=2007-09-30 }} === Kalendaro === La [[Bahaa kalendaro|bahaan kalendaron]] inaŭguris la ''Báb''. La jaro konsistas el 19 monatoj 19-tagaj, kaj kvar intermetitaj tagoj (kvin dum superjaroj) por fari plenan sunjaron. La bahaa novjaro (nomata [[Novruz|''Naw-Rúz'']] t.e. la "Nova Tago" en la [[persa lingvo]]) okazas je la norda printempa [[ekvinokso]], kutime la [[21-a de marto|21-an de marto]], je la fino de la fastmonato. Je la komenco de ĉiu monato bahaaj komunumoj havas kunvenon nomitan la [[Festo de la Dek-naŭa Tago|Festo de la dek-naŭa tago]] por kune adori, interkonsiliĝi, kaj societumi. Bahaanoj observas naŭ sanktajn tagojn tra la jaro, dum kiuj ili devus sin deteni de laboro. Tiuj ĉi tagoj estas memore al gravaj datrevenoj en la historio de la Kredo. === Socia envolviĝo === Bahaanoj aktive laboras por socia justeco kaj spiriteco rigardante kiel agadnormon la koncepton de homara unueco. Bahaanoj ankaŭ pli envolviĝadas en projektoj de socia kaj ekonomia evoluigo tra la mondo [http://www.bahai.org/article-1-8-1-1.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060920160325/http://www.bahai.org/article-1-8-1-1.html |date=2006-09-20 }}. ''Bahá'u'lláh'' proklamis la bezonon de monda registaro en tiu ĉi epoko de la tuthomara integriĝo. Pro tio ĉi la bahaa komunumo subtenas la [[Unuiĝintaj Nacioj|Unuiĝintajn Naciojn]] jam ekde ĝia fondiĝo. La [[Bahaa Internacia Komunumo]], agentejo sub la direkto de la Universala Domo de Justeco en Ĥajfo, havas konsultan statuson kun la [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj|Ekonomia kaj Socia Konsilio de la UN (ECOSOC)]], la [[UNICEF|Geknaba Fonduso de la UN (UNICEF)]], la [[Monda Organizaĵo pri Sano|Monda Organizaĵo pri Sano (MOS)]], la [[Evoluigo Fonduso de la Unuiĝintaj Nacioj por Virinoj|Evoluigo Fonduso de la UN por Virinoj (UNIFEM)]], kaj la [[Programo de la Unuiĝintaj Nacioj por la Medio|Programo de la UN por la Medio (UNEP)]]. La Bahaa Kredo entreprenas kunagadajn evoluig-programojn kun diversaj agentejoj de la UN. (Vidu [http://www.bahai.org/article-1-6-0-6.html ĉi tiun artikolon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070202071827/http://www.bahai.org/article-1-6-0-6.html |date=2007-02-02 }} por pli da informo pri la rilato inter la Bahaa Internacia Komunumo kaj la UN.) :"La Ĉionscia Kuracisto metis Sian fingron sur la pulson de la homaro. Li perceptas la malsanon kaj preskribas, laŭ Sia senerara saĝo, la rimedon. Ĉiu epoko havas sian propran problemon, kaj ĉiu animo sian apartan sopiron. La rimedo, kiun la mondo bezonas en siaj nuntempaj afliktiĝoj neniel povas esti la sama kiel tiu, kiun sekva epoko bezonos. Estu atente koncernataj pri la bezonoj de la epoko en kiu vi vivas kaj fokusu viajn debatojn je ĝiaj postuloj kaj bezonoj." :: (''Bahá'u'lláh'', ''Gleanings from the Writings of Bahá'u'lláh'', p. 212) == Nombro de kredantoj == Precizaj statistikoj ne haveblas pro la baza loĝistika malfacileco kalkuli membrojn de negranda religio, kiuj estas disvastiĝintaj tra praktike la tuta mondo (inkluzive de kelkaj landoj, en kiuj ĝia ekzisto estas nerekonita). Kvankam membrolistoj estas tenataj, ĉi tiuj povas doni nur proksimuman kalkulon. Bahaaj fontoj indikas, ke la Kredo havas pli ol kvin milionojn da kredantoj, kvankam la administrado ne havas oficialan kalkulon. Nebahaanaj fontoj (enciklopedioj k.s.) taksas, ke estas iom inter du kaj ok milionoj da bahaanoj tra la mondo, plejparte taksante inter 5 kaj 7,5 milionoj. Depost sia origino en [[Irano]] kaj la [[Otomana imperio]], la Bahaa Kredo ekhavis multe da [[Okcidenta civilizo|okcidentulaj]] kredantoj jam antaŭ la [[unua mondmilito]]. Post kvindek jaroj, multe da [[Tria Mondo|Tria-Mondanoj]] komencis bahaaniĝi, rezulte de [[bahaa pionirado]]. La plejmulto da fontoj konsentas, ke [[Afriko]], [[Hindio]], [[Oceanio]], kaj [[Sudameriko]] nun superas [[Okcidenta Azio|Okcident-Azion]] kaj okcidentajn landojn, kiam temas pri bahaana reprezentado. [[Dosiero:Lotus Temple in New Delhi 03-2016.jpg|eta|Konata en [[Barato]] kiel la "Lotus-Templo", la bahaa domo de adorado allogas averaĝe 3,5 milionojn da vizitantoj ĉiujare.]] Laŭ ''The World Almanac and Book of Facts 2004'': :''La plejmulto de bahaanoj loĝas en [[Azio]] (3,6 milionoj), Afriko (1,8 milionoj), kaj [[Latin-Ameriko]] (900.000). La plej granda bahaa komunumo en la mondo estas en [[Hindio]], kun pli ol 2,2 milionoj da bahaanoj. Sekvas [[Irano]] kun 350.000, kaj [[Usono]] kun 150.000. Krom tiuj ĉi regnoj, nombroj ege varias. Aktuale, neniu regno havas bahaan plimulton. [[Gujano]] havas la plej grandan procenton da bahaanoj (7%).'' ''The Britannica Book of the Year'' (1992–nun) donas la jenon: * La Bahaa Kredo estas la dua plej-disvastiĝinta el la sendependaj mondreligioj laŭ nombro de regnoj, en kiuj loĝas ĝiaj religianoj. * Ĝi establiĝis en 247 regnoj kaj teritorioj tra la mondo. * Ĝiaj anoj venas de pli ol 2.100 etnaj, rasaj, kaj tribaj grupoj. * Ĝi havas proksimume 7 milionojn da anoj tutmonde [2005] * Bahaaj skribaĵoj jam estas tradukitaj en pli ol 800 lingvojn, ankaŭ en [[Esperanto]], kvankam ĝia Esperanta asocio (BEL) ne rajtas kiel institucio akceli la lernadon de Esperanto!<ref name=":0" /> La bahaa komunumo ĝenerale tre fieras pri sia mult-etna karaktero, kaj kredas, ke la Bahaa Kredo estas unike destinita kreski nombre kaj influe. == Bibliografio == [[Dosiero:1959 Bahaismo.jpeg|330x330px|eta|'''Bahaismo, religio de paco,''' Traduko Lidia Zamenhof, 1931]] === En Esperanto === * (eo) Paul Desailly, [https://www.yumpu.com/es/document/read/10266523/realigas-la-mondan-pacon-la-bahaa-kredo-kaj-esperanto ''La Bahaa Kredo kaj Esperanto Realigas la Mondan Pacon''], senpage legebla [[bitlibro]], ilustrita kun kolorbildoj, 161 paĝoj, 2003. * (eo) ''Bahaismo kaj Esperanto, Festlibro okaze de la 15-jaraĝo de [[Bahaa Esperanto-Ligo]]'', Frankfurt, 1997, 57 paĝoj en kiu estas listo de Bahaa literaturo en Esperanto kun pli ol 30 publikaĵoj. * (eo) J.E. Esslmont, trad. Lidia Zamenhof, ''Baha'u'llah kaj la nova epoko'', dua ĝisdatigita eldono, Bahaa Esperanto-Ligo, 1978, 324 paĝoj, la plej grava kaj plej disvastiĝinta enkonduko en Bahaismon. * (eo) Gregory Paul P. Meyjes, [https://bel.bahai.de/2019/04/20/lapgr/ ''La plej granda rimedo''] por antaŭenigi harmonion kaj civilizacion, 2019, ampleksa kompilaĵo el la bahaaj skriboj pri la principo de Internacia Helpa Lingvo (IHL). * ''La Bahaa Kredo'', Baha'i Publishing Trust UK, 1989, 16 paĝoj, multkolore ilustrite kun enkonduko en la bazajn instruojn de Bahaismo kaj la vivon de la bahaa komunumo. * ''Koresponda kurso'', eld. Bahaa Esperanto-Ligo, 1986, 64 paĝoj, 21 lecionoj pri Bahaismo kun respondfolioj. === En la angla === * (en) Gregory P. Meyjes, [https://www.academia.edu/12949092/Language_and_Universalization_A_Linguistic_Ecology_Reading_of_Bah%C3%A1_%C3%AD_Writ?email_work_card=view-papere ''Language and Universalization, a “Linguistic Ecology” Reading of Bahá’í Writ''] (PDF,) Bahaisme inspirita vizio pri kultura justeco en la kampo de lingvoj, Association for Bahá’í Studies, 1999, Journal of Bahá’í Studies Vol. 9, number 1, Academie.edu * ''(en) Bahá'u'lláh'', (''S͟hog͟hi Effendi'' Tr.) (1983). ''Gleanings from the Writings of Bahá'u'lláh'', Bahá'í Publishing Trust, Wilmette, Illinois, USA. ISBN 978-1-931847-22-3. Interrete legebla [http://reference.bahai.org/en/t/b/GWB/ ĉi tie]. Angle. * ''(en) Bahá'u'lláh''. ''The Kitáb-i-Aqdas: The Most Holy Book'', 1992, Bahá'í Publishing Trust, Wilmette, Illinois, Usono. ISBN 0-85398-999-0 * (en) Britannica (Eds.) . ''Britannica Book of the Year'', Encyclopaedia Britannica, Inc. Chicago., 1992 * (en) Kompilaĵo de la tekstoj de ''Bahá'u'lláh'', ''Abdu'l-Bahá'', ''S͟hog͟hi Effendi'' kaj de la Universala Domo de Justeco farita de S-ro Sen McGlinn en la angla lingvo pri la institucio de ''Mas͟hriqu'l-Ad͟hkár''.[http://bahai-library.com/file.php5?file=compilation_mashriq_adhkar_mcglinn&language=All] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930191249/http://bahai-library.com/file.php5?file=compilation_mashriq_adhkar_mcglinn&language=All |date=2007-09-30 }} * ''(en) Nabíl-i-Zarandí'', (''S͟hog͟hi Effendi'' Tr.) (1999). ''Dawn-Breakers, The: Nabil's Narrative of the Early Days of the Baha'i Revelation'', Bahá'í Publishing Trust, Wilmette, Illinois, USA. ISBN 0-87743-010-1. * (en) World Almanac (2003). ''The World Almanac and Book of Facts 2004''. ISBN 0-88687-910-8. == Vidu ankaŭ == * [[Bahá'u'lláh]] * [[ʻAbdu'l-Bahá|'Abdu'l-Bahá]] * [[Shoghi Effendi Rabbání|Shoghi Effendi]] * [[Interligo de Bahá'u'lláh]] * [[Auguste Forel]] * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bala%C4%A5ani&wvprov=sticky-header#Bahaa_Kredo Balaĥani] == Eksteraj ligiloj == === Oficialaj retpaĝoj de la Bahaa Internacia Komunumo === {{Projektoj|commonscat=Bahá'í|s=Kategorio:Bahaismo}}(en + alilingve) [http://www.bahai.org/ ''The Bahá'ís''], la oficiala sinprezento de la Bahaa Internacia Komunumo en la interreto. (en) [http://reference.bahai.org/ ''Bahá'í Reference Library''], oficialaj versioj de multaj skribaĵoj de la Bahaa Kredo en la angla, araba, kaj persa lingvoj. (en) [http://www.bic-un.bahai.org/ ''Bahá'í International Community Statement Library''], deklaroj de la Bahaa Internacia Komunumo en 11 lingvoj, inkluzive de proponoj al la Unuiĝintaj Nacioj (1947-nun). (en) [http://www.bahaiworldnews.org/ ''Bahá'í World News Service''], novaĵoj kaj raportoj pri la projektoj kaj okazaĵoj de la tutmonda bahaa komunumo. (en) [http://www.onecountry.org/ ''One Country''], la novaĵletero de la Bahaa Internacia Komunumo. === Aliaj retejoj === (eo, en; de, fr, es, ru) [https://bel.bahai.de La Bahaa Esperanto-Ligo (BEL)] (en) Paul Desailly, [https://www.bandeeducation.com/la-principo-de-universala-help-lingvo ''La principo de universala helplingvo'']{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Bandeduction, la 13-an de januaro 2021 (en) ''[http://www.bahai-encyclopedia-project.org/ The Bahá’í Encyclopedia Project]'' (en) [https://bahaiteachings.org/babel-revisited-can-universal-language-bring-world-peace ''Babel Revisited: Can a Universal Language Bring World Peace?''] === Artikoloj === (eo) [https://sezonoj.ru/2023/03/bahaa/ Bahaa Esperanto-Ligo 50-jara], artikolo aperinta en [[La Ondo de Esperanto]] 2023-03-19 (eo) [http://klausjames.tripod.com/lidiatradukoj.html Esperantaj Tradukoj de Lidia Zamenhof kaj Roan Orloff Stone] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230605111019/https://klausjames.tripod.com/lidiatradukoj.html |date=2023-06-05 }} ''Tiu ĉi paĝo enhavas gravajn Bahaajn tekstojn en Esperanto, inkluzive la Libro de Certeco, Respondoj de 'Abdu'l-Bahá kaj Herooj de la Nova Tagiĝo'' (eo, en) [https://www.yumpu.com/es/document/read/10266523/realigas-la-mondan-pacon-la-bahaa-kredo-kaj-esperanto La bahaa kredo kaj Esperanto - Making world peace real - The bahai faith and Esperanto] (en) [http://www.bahaindex.com/ ''Bahá'í Faith Index''] Sendependa retejo kun tre diversaj informoj kaj ampleksa listo de ligiloj al pli ol 3000 bahaaj retejoj. Angle kaj alilingve. (en) [http://bahai-library.com/ ''Bahá'í Library Online''] Klera retejo kun granda nombro da materialoj de unua- kaj duarangaj fontoj pri la Bahaa Kredo. Angle. (en) [http://www.bahai-education.org/ocean/ ''Ocean''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050127094416/http://www.bahai-education.org/ocean/ |date=2005-01-27 }} Private-kreita, senkoste elŝutebla referenc-libraro kaj serĉilo, entenante la plenan tekstaron de la bahaaj skribaĵoj kaj multaj aliaj skribaĵoj en la angla, kaj pli ol 1000 volumoj da alia religia literaturo de la mondo. Estas pli malgrandaj elektaĵoj en ses aliaj grandaj lingvoj (tipografia ĝusteco de la tekstoj varias). (en) [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/bahai/ ''BBC Religion and Ethics special: Bahá'í''] BBC pri la Bahaa Kredo. (en) [http://www.bahai-religion.org ''The Bahá'í Religion''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170630133729/http://www.bahai-religion.org/ |date=2017-06-30 }} Klera enkonduko al la Bahaa kaj Baba Kredoj de islam-studa vidpunkto. Angle. (en) [http://bci.org/islam-bahai/ ''Islam and the Bahá'í Faith''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060203082755/http://bci.org/islam-bahai/ |date=2006-02-03 }} La rilato inter la du religioj. Angle kaj arabe. (fr) [http://www.bahai-biblio.org/ ''Médiathèque Baha'ie Francophone''] fotoj kaj libroj en la franca lingvo. == Referencoj == ''Noto: Ĉiuj Esperanto-tradukoj de citaĵoj kaj tekstoj ĉi tie donitaj estas provizoraj.'' [[Kategorio:Religiaj organizaĵoj fonditaj en 1863]] [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Abrahamaj religioj]] [[Kategorio:Bahaismo]] [[Kategorio:Kompara religio]] <references />{{Elstara}} {{Bibliotekoj}} __FI__ __SRS__ rlxvhgqz83v8d251eh8ajzzwpryvjdb Muskrono 0 19780 9441915 9424787 2026-07-30T16:36:17Z ThomasPusch 1869 9441915 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | blazono-larĝeco = 80px | mapo = Mouscron Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = Muskrono | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Muskrono en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 40.79 | denso = 1286 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7700 }} '''Muskrono''' (france: [[Mouscron]] [muKR''O:''] aŭ {{lang-nl|[[Moeskroen]]}} [musKRUN]) estas [[urbo]] en Belgio ĉelandlime de [[Francio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|54007}}}} loĝantojn. La urbon entenis unue la Provinco de [[Okcidenta Flandrio]], sed ĉar la loĝantaro iĝis ĉefe franclingva, en la jaro [[1963]] kiam okazis reorganizo de la lingvolimo en [[Belgio]], oni transigis ĝin al [[Henegovio]]. Ĝia tradicia ĉefa industrio estis teksaĵa. Ekde 1977 la municipoj [[Luingne]], [[Dottignies]] (''[[Dottenijs]]'') kaj [[Herseaux]] apartenas al Muskrono, la ĉefa municipo. [[Dosiero:Château des Comtes J1.JPG|eta|maldekstra|300px|{{centre|la grafa kastelo}}]] [[Dosiero:Mouscron_-_Eglise_du_Bon_Pasteur_2.jpg|eta|maldekstra|300px|{{centre|la loka kirko Bona Paŝtisto (Église du Bon Pasteur, Goede Herderkerk)}}]] [[Dosiero:Muskrono.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|strata sceno}}]] == Partneraj lokoj == * {{Francio}}: [[Tourcoing]]/Toerkonje * {{Francio}}: [[Fécamp]] * {{Germanio}}: [[Rheinfelden (Badeno)|Rheinfelden]] * {{Rumanio}}: [[Miercurea Nirajului]]/Nyárádszereda * {{Kimrio}}, [[Britio]]: Barry/Y Barri == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mouscron.be Oficiala retejo de la municipo] (france kaj nederlande) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] kt75hfr4frz84a6h08ftwuv1xl96w9m Diskuto:Henegovio 1 19781 9441891 9425044 2026-07-30T16:18:39Z Moldur 2507 /* Nova simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo */ 9441891 wikitext text/x-wiki ĉu ni diros "Hainaut" aŭ uzos la E-an formon "Henegovio" ? ''ovia'' (en Esperanto ''ovio'') estas mezepoka latinigaĵo de la germana finaĵo ''au'' (en la tempo, kiam ĝi estis prononcata ''oŭ''). Oni ĝin trovas en Varsovio, Krakovio; franclingve oni diras Argovie por Aargau. Oni bedaŭrinde konstatas, ke tia asimilemo perdiĝis: hodiaŭ la Francoj nomas «Sundgau» kaj ne «Sundgovie» la alzacan regionon kaj ili diras «Brisgau», kaj ne «Brisgovie», por la regiono de Frajburgo en Badeno. Tamen la finaĵo ''ovio'' restas tre bona kaj mi volonte dirus «Sundgovio», «Brisgovio» ktp. [[Vikipediisto:Keskastel|Keskastel]] 02:25, 12. Jun 2005 (UTC) : Ni uzas esperantajn nomojn por rektaj subnaciaj administraj unuoj, se ili konfirmiĝas en e-lingvaj vortaroj, kiel "Henegovio", en esperantaj tekstoj, kaj mencias nacilingvajn ekvivalentojn (ĉi tie taŭgas france Hainaut, nederlande Henegouwen kaj germane Hennegau) en unua frazo de la teksto. Tamen la baza radiko, pri kiu vi aludas, estas [[govio]], germane Gau aŭ en kunmetitaj formoj -gau. Do se troveblas iu konfirmo en e-lingvaj vortaroj, formoj kiel [[Argovio]], [[Brisgovio]] kaj [[Henegovio]], Sundgovio, Regovio, Sargovio, Vasgovio ktp. estas tute en ordo. Ĉu la urboj Varsovio (Warszawa) kaj Krakovo (Kraków) estas ankaŭ en tiu grupo, estas disputeble, en la tradiciaj de-eksteraj [[germana]]j nomoj ''Warschau'' kaj ''Krakau'' kaj [[franca]]j ''Varsovie'' kaj ''Cracovie'' estas similecoj, sed la germana kaj franca lingvoj en la etimologio de tiuj urboj ne ludis centran rolon, kaj povas esti hazardo ke elvenis samaj finaĵoj -au kaj -ovie. Ĉiukaze nomo de regiono "Krakovio" ĉirkaŭ la urbo Krakovo ne estas establiĝinta esperanta vorto. Do estas tute sence ne miksi polajn urbojn en la argumentadon. Sed pri germanaj, valonaj, francaj, alzacaj, svis- kaj aŭstrogermanaj nomoj certe estas komuna radiko [[govio]], sendube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:25, 9 sep. 2025 (UTC) == Tabeleca aranĝo == Mi iomete eksperimentis uzi la ŝablonparon {{ŝ|div col}} kaj {{ŝ|div col end}} por iom komforte-kompakte prezenti la komunumojn. Malfaru aŭ ŝanĝu laŭ via plaĉo, se vi ne ŝatas la rezulton. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:22, 30 Dec. 2015 (UTC) :{{re|Moldur}} Nun la spaco en la ĉapitroj estas iomete uzata. Ĉe mi estas iom da spaco inter la kolumnoj. Sed mia ekrano estas ja sufiĉe larĝa kaj ne eblas aranĝi tion por tre diversaj ekranoj. Do, ni povus lasi tion en la nuna formo. Via varianto estas pli varia ol tabelo, sed ne funkcias en tre malnovaj foliumiloj. Tamen mi pensas, ke jam estas tempo pli malpli ignori tro malnovajn foliumilojn. Ĉu ne? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:46, 30 Dec. 2015 (UTC) ::{{re|Tlustulimu}} Malnovaj foliumiloj, kiuj ne komprenas <nowiki><div style="-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3;">...</div></nowiki>, montros unu longan liston sen kolumnoj. Ne tro bele, sed laŭ mi tute taŭgas. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:22, 30 Dec. 2015 (UTC) == Ordigo de eksteraj ligiloj, lastfoje tuŝitaj antaŭ 2005 == La retejo www.hainaut.be nun identas al portail.hainaut.be, hainaut.wallonie.be ne plu ekzistas kaj la arkiva kopio de la paĝeto el ne plu ekzista retejo ccic.be de loka komerca ĉambro ne aldonas signifajn informojn. Eblas forigi ĉiujn ruinajn retejajn menciojn - la oficiala retejo nun kovras ĉion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:06, 9 sep. 2025 (UTC) == Nova simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo == Samkiel jam delonge estas por ĉiuj suverenaj ŝtatoj (kiel {{Belgio}}) kaj tre multaj subŝtataj regionoj en aliaj mondopartoj (kiel {{Bahio}}, {{Kalifornio}}, {{Bavario}}, {{Bretonio}}, {{Mordvio}} aŭ {{Udmurtio}}), ekde hieraŭ ankaŭ estas simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo {{ŝ|Henegovio}} kiu vidiĝas kiel {{Henegovio}} (samkiel {{Orienta Flandrio}} ktp.). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 10 jul. 2026 (UTC) :Tre bele, dankon! Bonvolu ne forgesi: Ĉiu tia ŝabloneto estu ankaŭ en [[:Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] (kun <nowiki><noinclude></noinclude></nowiki>), por ke eblu pli facile trovi ilin. Dankon! - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:49, 10 jul. 2026 (UTC) ::{{farite}} por la menciitaj ŝablonoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:18, 30 jul. 2026 (UTC) 555n0qgzf4mrt92ootwdzw0vwt1q54u 9442288 9441891 2026-07-31T07:30:59Z Aidas 3488 /* Nova simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo */ Respondo 9442288 wikitext text/x-wiki ĉu ni diros "Hainaut" aŭ uzos la E-an formon "Henegovio" ? ''ovia'' (en Esperanto ''ovio'') estas mezepoka latinigaĵo de la germana finaĵo ''au'' (en la tempo, kiam ĝi estis prononcata ''oŭ''). Oni ĝin trovas en Varsovio, Krakovio; franclingve oni diras Argovie por Aargau. Oni bedaŭrinde konstatas, ke tia asimilemo perdiĝis: hodiaŭ la Francoj nomas «Sundgau» kaj ne «Sundgovie» la alzacan regionon kaj ili diras «Brisgau», kaj ne «Brisgovie», por la regiono de Frajburgo en Badeno. Tamen la finaĵo ''ovio'' restas tre bona kaj mi volonte dirus «Sundgovio», «Brisgovio» ktp. [[Vikipediisto:Keskastel|Keskastel]] 02:25, 12. Jun 2005 (UTC) : Ni uzas esperantajn nomojn por rektaj subnaciaj administraj unuoj, se ili konfirmiĝas en e-lingvaj vortaroj, kiel "Henegovio", en esperantaj tekstoj, kaj mencias nacilingvajn ekvivalentojn (ĉi tie taŭgas france Hainaut, nederlande Henegouwen kaj germane Hennegau) en unua frazo de la teksto. Tamen la baza radiko, pri kiu vi aludas, estas [[govio]], germane Gau aŭ en kunmetitaj formoj -gau. Do se troveblas iu konfirmo en e-lingvaj vortaroj, formoj kiel [[Argovio]], [[Brisgovio]] kaj [[Henegovio]], Sundgovio, Regovio, Sargovio, Vasgovio ktp. estas tute en ordo. Ĉu la urboj Varsovio (Warszawa) kaj Krakovo (Kraków) estas ankaŭ en tiu grupo, estas disputeble, en la tradiciaj de-eksteraj [[germana]]j nomoj ''Warschau'' kaj ''Krakau'' kaj [[franca]]j ''Varsovie'' kaj ''Cracovie'' estas similecoj, sed la germana kaj franca lingvoj en la etimologio de tiuj urboj ne ludis centran rolon, kaj povas esti hazardo ke elvenis samaj finaĵoj -au kaj -ovie. Ĉiukaze nomo de regiono "Krakovio" ĉirkaŭ la urbo Krakovo ne estas establiĝinta esperanta vorto. Do estas tute sence ne miksi polajn urbojn en la argumentadon. Sed pri germanaj, valonaj, francaj, alzacaj, svis- kaj aŭstrogermanaj nomoj certe estas komuna radiko [[govio]], sendube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:25, 9 sep. 2025 (UTC) == Tabeleca aranĝo == Mi iomete eksperimentis uzi la ŝablonparon {{ŝ|div col}} kaj {{ŝ|div col end}} por iom komforte-kompakte prezenti la komunumojn. Malfaru aŭ ŝanĝu laŭ via plaĉo, se vi ne ŝatas la rezulton. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:22, 30 Dec. 2015 (UTC) :{{re|Moldur}} Nun la spaco en la ĉapitroj estas iomete uzata. Ĉe mi estas iom da spaco inter la kolumnoj. Sed mia ekrano estas ja sufiĉe larĝa kaj ne eblas aranĝi tion por tre diversaj ekranoj. Do, ni povus lasi tion en la nuna formo. Via varianto estas pli varia ol tabelo, sed ne funkcias en tre malnovaj foliumiloj. Tamen mi pensas, ke jam estas tempo pli malpli ignori tro malnovajn foliumilojn. Ĉu ne? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:46, 30 Dec. 2015 (UTC) ::{{re|Tlustulimu}} Malnovaj foliumiloj, kiuj ne komprenas <nowiki><div style="-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3;">...</div></nowiki>, montros unu longan liston sen kolumnoj. Ne tro bele, sed laŭ mi tute taŭgas. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:22, 30 Dec. 2015 (UTC) == Ordigo de eksteraj ligiloj, lastfoje tuŝitaj antaŭ 2005 == La retejo www.hainaut.be nun identas al portail.hainaut.be, hainaut.wallonie.be ne plu ekzistas kaj la arkiva kopio de la paĝeto el ne plu ekzista retejo ccic.be de loka komerca ĉambro ne aldonas signifajn informojn. Eblas forigi ĉiujn ruinajn retejajn menciojn - la oficiala retejo nun kovras ĉion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:06, 9 sep. 2025 (UTC) == Nova simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo == Samkiel jam delonge estas por ĉiuj suverenaj ŝtatoj (kiel {{Belgio}}) kaj tre multaj subŝtataj regionoj en aliaj mondopartoj (kiel {{Bahio}}, {{Kalifornio}}, {{Bavario}}, {{Bretonio}}, {{Mordvio}} aŭ {{Udmurtio}}), ekde hieraŭ ankaŭ estas simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo {{ŝ|Henegovio}} kiu vidiĝas kiel {{Henegovio}} (samkiel {{Orienta Flandrio}} ktp.). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 10 jul. 2026 (UTC) :Tre bele, dankon! Bonvolu ne forgesi: Ĉiu tia ŝabloneto estu ankaŭ en [[:Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] (kun <nowiki><noinclude></noinclude></nowiki>), por ke eblu pli facile trovi ilin. Dankon! - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:49, 10 jul. 2026 (UTC) ::{{farite}} por la menciitaj ŝablonoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:18, 30 jul. 2026 (UTC) :::== Ampleksigo de la municipaj paĝoj == :::{{Re|ThomasPusch}} Vi hieraŭ modele ampleksigis kaj aktualigis la paĝojn de la henegoviaj municipoj en la unuaj 4 distriktoj, kaj mi vidante ke tio kion vi faras estas saĝa, aldoniĝis tiujn de distriktoj 5 + 6, distrikto Soignies kaj Thuin. Tamen nun ankoraŭ mankas la 10 paĝoj en la lasta :::distrikto, Tournai. Tio probable restos por vi. Kaj kompreneble ni ĝis nun nur aktualigis la informkestojn, ne ankaŭ jam la tekstojn mem... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:30, 31 jul. 2026 (UTC) 70t71o2bjfboeze46e7t3a4czbs2n95 9442289 9442288 2026-07-31T07:32:17Z Aidas 3488 /* Nova simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo */ 9442289 wikitext text/x-wiki ĉu ni diros "Hainaut" aŭ uzos la E-an formon "Henegovio" ? ''ovia'' (en Esperanto ''ovio'') estas mezepoka latinigaĵo de la germana finaĵo ''au'' (en la tempo, kiam ĝi estis prononcata ''oŭ''). Oni ĝin trovas en Varsovio, Krakovio; franclingve oni diras Argovie por Aargau. Oni bedaŭrinde konstatas, ke tia asimilemo perdiĝis: hodiaŭ la Francoj nomas «Sundgau» kaj ne «Sundgovie» la alzacan regionon kaj ili diras «Brisgau», kaj ne «Brisgovie», por la regiono de Frajburgo en Badeno. Tamen la finaĵo ''ovio'' restas tre bona kaj mi volonte dirus «Sundgovio», «Brisgovio» ktp. [[Vikipediisto:Keskastel|Keskastel]] 02:25, 12. Jun 2005 (UTC) : Ni uzas esperantajn nomojn por rektaj subnaciaj administraj unuoj, se ili konfirmiĝas en e-lingvaj vortaroj, kiel "Henegovio", en esperantaj tekstoj, kaj mencias nacilingvajn ekvivalentojn (ĉi tie taŭgas france Hainaut, nederlande Henegouwen kaj germane Hennegau) en unua frazo de la teksto. Tamen la baza radiko, pri kiu vi aludas, estas [[govio]], germane Gau aŭ en kunmetitaj formoj -gau. Do se troveblas iu konfirmo en e-lingvaj vortaroj, formoj kiel [[Argovio]], [[Brisgovio]] kaj [[Henegovio]], Sundgovio, Regovio, Sargovio, Vasgovio ktp. estas tute en ordo. Ĉu la urboj Varsovio (Warszawa) kaj Krakovo (Kraków) estas ankaŭ en tiu grupo, estas disputeble, en la tradiciaj de-eksteraj [[germana]]j nomoj ''Warschau'' kaj ''Krakau'' kaj [[franca]]j ''Varsovie'' kaj ''Cracovie'' estas similecoj, sed la germana kaj franca lingvoj en la etimologio de tiuj urboj ne ludis centran rolon, kaj povas esti hazardo ke elvenis samaj finaĵoj -au kaj -ovie. Ĉiukaze nomo de regiono "Krakovio" ĉirkaŭ la urbo Krakovo ne estas establiĝinta esperanta vorto. Do estas tute sence ne miksi polajn urbojn en la argumentadon. Sed pri germanaj, valonaj, francaj, alzacaj, svis- kaj aŭstrogermanaj nomoj certe estas komuna radiko [[govio]], sendube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:25, 9 sep. 2025 (UTC) == Tabeleca aranĝo == Mi iomete eksperimentis uzi la ŝablonparon {{ŝ|div col}} kaj {{ŝ|div col end}} por iom komforte-kompakte prezenti la komunumojn. Malfaru aŭ ŝanĝu laŭ via plaĉo, se vi ne ŝatas la rezulton. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:22, 30 Dec. 2015 (UTC) :{{re|Moldur}} Nun la spaco en la ĉapitroj estas iomete uzata. Ĉe mi estas iom da spaco inter la kolumnoj. Sed mia ekrano estas ja sufiĉe larĝa kaj ne eblas aranĝi tion por tre diversaj ekranoj. Do, ni povus lasi tion en la nuna formo. Via varianto estas pli varia ol tabelo, sed ne funkcias en tre malnovaj foliumiloj. Tamen mi pensas, ke jam estas tempo pli malpli ignori tro malnovajn foliumilojn. Ĉu ne? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:46, 30 Dec. 2015 (UTC) ::{{re|Tlustulimu}} Malnovaj foliumiloj, kiuj ne komprenas <nowiki><div style="-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3;">...</div></nowiki>, montros unu longan liston sen kolumnoj. Ne tro bele, sed laŭ mi tute taŭgas. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:22, 30 Dec. 2015 (UTC) == Ordigo de eksteraj ligiloj, lastfoje tuŝitaj antaŭ 2005 == La retejo www.hainaut.be nun identas al portail.hainaut.be, hainaut.wallonie.be ne plu ekzistas kaj la arkiva kopio de la paĝeto el ne plu ekzista retejo ccic.be de loka komerca ĉambro ne aldonas signifajn informojn. Eblas forigi ĉiujn ruinajn retejajn menciojn - la oficiala retejo nun kovras ĉion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:06, 9 sep. 2025 (UTC) == Nova simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo == Samkiel jam delonge estas por ĉiuj suverenaj ŝtatoj (kiel {{Belgio}}) kaj tre multaj subŝtataj regionoj en aliaj mondopartoj (kiel {{Bahio}}, {{Kalifornio}}, {{Bavario}}, {{Bretonio}}, {{Mordvio}} aŭ {{Udmurtio}}), ekde hieraŭ ankaŭ estas simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo {{ŝ|Henegovio}} kiu vidiĝas kiel {{Henegovio}} (samkiel {{Orienta Flandrio}} ktp.). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 10 jul. 2026 (UTC) :Tre bele, dankon! Bonvolu ne forgesi: Ĉiu tia ŝabloneto estu ankaŭ en [[:Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] (kun <nowiki><noinclude></noinclude></nowiki>), por ke eblu pli facile trovi ilin. Dankon! - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:49, 10 jul. 2026 (UTC) ::{{farite}} por la menciitaj ŝablonoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:18, 30 jul. 2026 (UTC) == Ampleksigo de la municipaj paĝoj == {{Re|ThomasPusch}} Vi hieraŭ modele ampleksigis kaj aktualigis la paĝojn de la henegoviaj municipoj en la unuaj 4 distriktoj, kaj mi vidante ke tio kion vi faras estas saĝa, aldoniĝis tiujn de distriktoj 5 + 6, distrikto Soignies kaj Thuin. Tamen nun ankoraŭ mankas la 10 paĝoj en la lasta distrikto, Tournai. Tio probable restos por vi. Kaj kompreneble ni ĝis nun nur aktualigis la informkestojn, ne ankaŭ jam la tekstojn mem... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:30, 31 jul. 2026 (UTC) cvkqhtqaw20zl0o0cdnjzp99v52kka3 9442296 9442289 2026-07-31T07:43:48Z Aidas 3488 /* Ampleksigo de la municipaj paĝoj */ 9442296 wikitext text/x-wiki ĉu ni diros "Hainaut" aŭ uzos la E-an formon "Henegovio" ? ''ovia'' (en Esperanto ''ovio'') estas mezepoka latinigaĵo de la germana finaĵo ''au'' (en la tempo, kiam ĝi estis prononcata ''oŭ''). Oni ĝin trovas en Varsovio, Krakovio; franclingve oni diras Argovie por Aargau. Oni bedaŭrinde konstatas, ke tia asimilemo perdiĝis: hodiaŭ la Francoj nomas «Sundgau» kaj ne «Sundgovie» la alzacan regionon kaj ili diras «Brisgau», kaj ne «Brisgovie», por la regiono de Frajburgo en Badeno. Tamen la finaĵo ''ovio'' restas tre bona kaj mi volonte dirus «Sundgovio», «Brisgovio» ktp. [[Vikipediisto:Keskastel|Keskastel]] 02:25, 12. Jun 2005 (UTC) : Ni uzas esperantajn nomojn por rektaj subnaciaj administraj unuoj, se ili konfirmiĝas en e-lingvaj vortaroj, kiel "Henegovio", en esperantaj tekstoj, kaj mencias nacilingvajn ekvivalentojn (ĉi tie taŭgas france Hainaut, nederlande Henegouwen kaj germane Hennegau) en unua frazo de la teksto. Tamen la baza radiko, pri kiu vi aludas, estas [[govio]], germane Gau aŭ en kunmetitaj formoj -gau. Do se troveblas iu konfirmo en e-lingvaj vortaroj, formoj kiel [[Argovio]], [[Brisgovio]] kaj [[Henegovio]], Sundgovio, Regovio, Sargovio, Vasgovio ktp. estas tute en ordo. Ĉu la urboj Varsovio (Warszawa) kaj Krakovo (Kraków) estas ankaŭ en tiu grupo, estas disputeble, en la tradiciaj de-eksteraj [[germana]]j nomoj ''Warschau'' kaj ''Krakau'' kaj [[franca]]j ''Varsovie'' kaj ''Cracovie'' estas similecoj, sed la germana kaj franca lingvoj en la etimologio de tiuj urboj ne ludis centran rolon, kaj povas esti hazardo ke elvenis samaj finaĵoj -au kaj -ovie. Ĉiukaze nomo de regiono "Krakovio" ĉirkaŭ la urbo Krakovo ne estas establiĝinta esperanta vorto. Do estas tute sence ne miksi polajn urbojn en la argumentadon. Sed pri germanaj, valonaj, francaj, alzacaj, svis- kaj aŭstrogermanaj nomoj certe estas komuna radiko [[govio]], sendube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:25, 9 sep. 2025 (UTC) == Tabeleca aranĝo == Mi iomete eksperimentis uzi la ŝablonparon {{ŝ|div col}} kaj {{ŝ|div col end}} por iom komforte-kompakte prezenti la komunumojn. Malfaru aŭ ŝanĝu laŭ via plaĉo, se vi ne ŝatas la rezulton. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:22, 30 Dec. 2015 (UTC) :{{re|Moldur}} Nun la spaco en la ĉapitroj estas iomete uzata. Ĉe mi estas iom da spaco inter la kolumnoj. Sed mia ekrano estas ja sufiĉe larĝa kaj ne eblas aranĝi tion por tre diversaj ekranoj. Do, ni povus lasi tion en la nuna formo. Via varianto estas pli varia ol tabelo, sed ne funkcias en tre malnovaj foliumiloj. Tamen mi pensas, ke jam estas tempo pli malpli ignori tro malnovajn foliumilojn. Ĉu ne? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:46, 30 Dec. 2015 (UTC) ::{{re|Tlustulimu}} Malnovaj foliumiloj, kiuj ne komprenas <nowiki><div style="-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3;">...</div></nowiki>, montros unu longan liston sen kolumnoj. Ne tro bele, sed laŭ mi tute taŭgas. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:22, 30 Dec. 2015 (UTC) == Ordigo de eksteraj ligiloj, lastfoje tuŝitaj antaŭ 2005 == La retejo www.hainaut.be nun identas al portail.hainaut.be, hainaut.wallonie.be ne plu ekzistas kaj la arkiva kopio de la paĝeto el ne plu ekzista retejo ccic.be de loka komerca ĉambro ne aldonas signifajn informojn. Eblas forigi ĉiujn ruinajn retejajn menciojn - la oficiala retejo nun kovras ĉion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:06, 9 sep. 2025 (UTC) == Nova simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo == Samkiel jam delonge estas por ĉiuj suverenaj ŝtatoj (kiel {{Belgio}}) kaj tre multaj subŝtataj regionoj en aliaj mondopartoj (kiel {{Bahio}}, {{Kalifornio}}, {{Bavario}}, {{Bretonio}}, {{Mordvio}} aŭ {{Udmurtio}}), ekde hieraŭ ankaŭ estas simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo {{ŝ|Henegovio}} kiu vidiĝas kiel {{Henegovio}} (samkiel {{Orienta Flandrio}} ktp.). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 10 jul. 2026 (UTC) :Tre bele, dankon! Bonvolu ne forgesi: Ĉiu tia ŝabloneto estu ankaŭ en [[:Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] (kun <nowiki><noinclude></noinclude></nowiki>), por ke eblu pli facile trovi ilin. Dankon! - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:49, 10 jul. 2026 (UTC) ::{{farite}} por la menciitaj ŝablonoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:18, 30 jul. 2026 (UTC) == Ampleksigo de la municipaj paĝoj == {{Re|ThomasPusch}} Vi hieraŭ modele ampleksigis kaj aktualigis la paĝojn de la henegoviaj municipoj en la unuaj 4 distriktoj, kaj mi vidante ke tio kion vi faras estas saĝa, aldoniĝis tiujn de distriktoj 5 + 6, distrikto Soignies kaj Thuin. Tamen nun ankoraŭ mankas la 10 paĝoj en la lasta distrikto, Tournai. Tio probable restos por vi. Kaj kompreneble ni ĝis nun nur aktualigis la informkestojn, ne ankaŭ jam la tekstojn mem... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:30, 31 jul. 2026 (UTC) Kaj mi en partoj 5 kaj 6 ankoraŭ aldonis "| tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo" (fakte nun unu sufiĉus, sed du ne estas probleme troaj), kion vi almenaŭ en [[Ath (Belgio)]] ne faris. Pripensu ĉu tio ne estos saĝa aldono, ekzemple kiam venos la teksta ampleksigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:43, 31 jul. 2026 (UTC) knkhpi64tar9k473ac3m03onutfiopb 9442420 9442296 2026-07-31T11:39:41Z ThomasPusch 1869 /* Nova simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo */ 9442420 wikitext text/x-wiki ĉu ni diros "Hainaut" aŭ uzos la E-an formon "Henegovio" ? ''ovia'' (en Esperanto ''ovio'') estas mezepoka latinigaĵo de la germana finaĵo ''au'' (en la tempo, kiam ĝi estis prononcata ''oŭ''). Oni ĝin trovas en Varsovio, Krakovio; franclingve oni diras Argovie por Aargau. Oni bedaŭrinde konstatas, ke tia asimilemo perdiĝis: hodiaŭ la Francoj nomas «Sundgau» kaj ne «Sundgovie» la alzacan regionon kaj ili diras «Brisgau», kaj ne «Brisgovie», por la regiono de Frajburgo en Badeno. Tamen la finaĵo ''ovio'' restas tre bona kaj mi volonte dirus «Sundgovio», «Brisgovio» ktp. [[Vikipediisto:Keskastel|Keskastel]] 02:25, 12. Jun 2005 (UTC) : Ni uzas esperantajn nomojn por rektaj subnaciaj administraj unuoj, se ili konfirmiĝas en e-lingvaj vortaroj, kiel "Henegovio", en esperantaj tekstoj, kaj mencias nacilingvajn ekvivalentojn (ĉi tie taŭgas france Hainaut, nederlande Henegouwen kaj germane Hennegau) en unua frazo de la teksto. Tamen la baza radiko, pri kiu vi aludas, estas [[govio]], germane Gau aŭ en kunmetitaj formoj -gau. Do se troveblas iu konfirmo en e-lingvaj vortaroj, formoj kiel [[Argovio]], [[Brisgovio]] kaj [[Henegovio]], Sundgovio, Regovio, Sargovio, Vasgovio ktp. estas tute en ordo. Ĉu la urboj Varsovio (Warszawa) kaj Krakovo (Kraków) estas ankaŭ en tiu grupo, estas disputeble, en la tradiciaj de-eksteraj [[germana]]j nomoj ''Warschau'' kaj ''Krakau'' kaj [[franca]]j ''Varsovie'' kaj ''Cracovie'' estas similecoj, sed la germana kaj franca lingvoj en la etimologio de tiuj urboj ne ludis centran rolon, kaj povas esti hazardo ke elvenis samaj finaĵoj -au kaj -ovie. Ĉiukaze nomo de regiono "Krakovio" ĉirkaŭ la urbo Krakovo ne estas establiĝinta esperanta vorto. Do estas tute sence ne miksi polajn urbojn en la argumentadon. Sed pri germanaj, valonaj, francaj, alzacaj, svis- kaj aŭstrogermanaj nomoj certe estas komuna radiko [[govio]], sendube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:25, 9 sep. 2025 (UTC) == Tabeleca aranĝo == Mi iomete eksperimentis uzi la ŝablonparon {{ŝ|div col}} kaj {{ŝ|div col end}} por iom komforte-kompakte prezenti la komunumojn. Malfaru aŭ ŝanĝu laŭ via plaĉo, se vi ne ŝatas la rezulton. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:22, 30 Dec. 2015 (UTC) :{{re|Moldur}} Nun la spaco en la ĉapitroj estas iomete uzata. Ĉe mi estas iom da spaco inter la kolumnoj. Sed mia ekrano estas ja sufiĉe larĝa kaj ne eblas aranĝi tion por tre diversaj ekranoj. Do, ni povus lasi tion en la nuna formo. Via varianto estas pli varia ol tabelo, sed ne funkcias en tre malnovaj foliumiloj. Tamen mi pensas, ke jam estas tempo pli malpli ignori tro malnovajn foliumilojn. Ĉu ne? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:46, 30 Dec. 2015 (UTC) ::{{re|Tlustulimu}} Malnovaj foliumiloj, kiuj ne komprenas <nowiki><div style="-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3;">...</div></nowiki>, montros unu longan liston sen kolumnoj. Ne tro bele, sed laŭ mi tute taŭgas. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:22, 30 Dec. 2015 (UTC) == Ordigo de eksteraj ligiloj, lastfoje tuŝitaj antaŭ 2005 == La retejo www.hainaut.be nun identas al portail.hainaut.be, hainaut.wallonie.be ne plu ekzistas kaj la arkiva kopio de la paĝeto el ne plu ekzista retejo ccic.be de loka komerca ĉambro ne aldonas signifajn informojn. Eblas forigi ĉiujn ruinajn retejajn menciojn - la oficiala retejo nun kovras ĉion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:06, 9 sep. 2025 (UTC) == Nova simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo == Samkiel jam delonge estas por ĉiuj suverenaj ŝtatoj (kiel {{Belgio}}) kaj tre multaj subŝtataj regionoj en aliaj mondopartoj (kiel {{Bahio}}, {{Kalifornio}}, {{Bavario}}, {{Bretonio}}, {{Mordvio}} aŭ {{Udmurtio}}), ekde hieraŭ ankaŭ estas simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo {{ŝ|Henegovio}} kiu vidiĝas kiel {{Henegovio}} (samkiel {{Orienta Flandrio}} ktp.). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 10 jul. 2026 (UTC) :Tre bele, dankon! Bonvolu ne forgesi: Ĉiu tia ŝabloneto estu ankaŭ en [[:Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] (kun <nowiki><noinclude></noinclude></nowiki>), por ke eblu pli facile trovi ilin. Dankon! - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:49, 10 jul. 2026 (UTC) ::{{farite}} por la menciitaj ŝablonoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:18, 30 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}} Dankon pro la tute ĝusta memorigo. Mi iom hezitis aldoni ĉiun tian ŝabloneton ankaŭ en [[:Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]]. Klaras ke en {{Katalunio}} kaj {{Eŭskio}} estas sendependisma movado, tial pravigeblas meto al la sama kategorio kiel {{Hispanio}}, {{Francio}} kaj {{Andoro}} - klaras ankaŭ ke laŭdifine {{Bavario}} kaj {{Karintio}} estas landoj... Sed vi pravas ke ne estas sence tro singarde pesi inter regionoj kun ambicio esti lando kaj regionoj en kiuj ne estas plej eta tia ambicio. Plej bone ĉiun samspecan vikipedian ŝablonon en teknikan kategorion. Kaj fino. Sed mi rememorigas ke unu el miaj multaj malvirtoj estas ne aldoni ĉiun diskutpaĝon en kiu mi iam skribis noton al mia persona atentaro. Tio signifas ke mi eble 20 jarojn ne rerigardos la paĝon. Tial mi petas pri uzo de la atentiga ŝablono {{ŝ|re}} aŭ per meto de signo @ antaŭ la uzantonomo. Kaj vere vi tre pravas: ekzemple en mia nova ŝablono {{Flandra Brabanto}} ankoraŭ mankas la kategorio pri landonomoj kun flageto, kaj supozeble en ĉiuj aliaj 8 ŝablonoj same. == Ampleksigo de la municipaj paĝoj == {{Re|ThomasPusch}} Vi hieraŭ modele ampleksigis kaj aktualigis la paĝojn de la henegoviaj municipoj en la unuaj 4 distriktoj, kaj mi vidante ke tio kion vi faras estas saĝa, aldoniĝis tiujn de distriktoj 5 + 6, distrikto Soignies kaj Thuin. Tamen nun ankoraŭ mankas la 10 paĝoj en la lasta distrikto, Tournai. Tio probable restos por vi. Kaj kompreneble ni ĝis nun nur aktualigis la informkestojn, ne ankaŭ jam la tekstojn mem... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:30, 31 jul. 2026 (UTC) Kaj mi en partoj 5 kaj 6 ankoraŭ aldonis "| tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo" (fakte nun unu sufiĉus, sed du ne estas probleme troaj), kion vi almenaŭ en [[Ath (Belgio)]] ne faris. Pripensu ĉu tio ne estos saĝa aldono, ekzemple kiam venos la teksta ampleksigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:43, 31 jul. 2026 (UTC) t0r5nw8i30srwsqtf2992e9obq0mqzx 9442422 9442420 2026-07-31T11:40:17Z ThomasPusch 1869 /* Ampleksigo de la municipaj paĝoj */ Respondo 9442422 wikitext text/x-wiki ĉu ni diros "Hainaut" aŭ uzos la E-an formon "Henegovio" ? ''ovia'' (en Esperanto ''ovio'') estas mezepoka latinigaĵo de la germana finaĵo ''au'' (en la tempo, kiam ĝi estis prononcata ''oŭ''). Oni ĝin trovas en Varsovio, Krakovio; franclingve oni diras Argovie por Aargau. Oni bedaŭrinde konstatas, ke tia asimilemo perdiĝis: hodiaŭ la Francoj nomas «Sundgau» kaj ne «Sundgovie» la alzacan regionon kaj ili diras «Brisgau», kaj ne «Brisgovie», por la regiono de Frajburgo en Badeno. Tamen la finaĵo ''ovio'' restas tre bona kaj mi volonte dirus «Sundgovio», «Brisgovio» ktp. [[Vikipediisto:Keskastel|Keskastel]] 02:25, 12. Jun 2005 (UTC) : Ni uzas esperantajn nomojn por rektaj subnaciaj administraj unuoj, se ili konfirmiĝas en e-lingvaj vortaroj, kiel "Henegovio", en esperantaj tekstoj, kaj mencias nacilingvajn ekvivalentojn (ĉi tie taŭgas france Hainaut, nederlande Henegouwen kaj germane Hennegau) en unua frazo de la teksto. Tamen la baza radiko, pri kiu vi aludas, estas [[govio]], germane Gau aŭ en kunmetitaj formoj -gau. Do se troveblas iu konfirmo en e-lingvaj vortaroj, formoj kiel [[Argovio]], [[Brisgovio]] kaj [[Henegovio]], Sundgovio, Regovio, Sargovio, Vasgovio ktp. estas tute en ordo. Ĉu la urboj Varsovio (Warszawa) kaj Krakovo (Kraków) estas ankaŭ en tiu grupo, estas disputeble, en la tradiciaj de-eksteraj [[germana]]j nomoj ''Warschau'' kaj ''Krakau'' kaj [[franca]]j ''Varsovie'' kaj ''Cracovie'' estas similecoj, sed la germana kaj franca lingvoj en la etimologio de tiuj urboj ne ludis centran rolon, kaj povas esti hazardo ke elvenis samaj finaĵoj -au kaj -ovie. Ĉiukaze nomo de regiono "Krakovio" ĉirkaŭ la urbo Krakovo ne estas establiĝinta esperanta vorto. Do estas tute sence ne miksi polajn urbojn en la argumentadon. Sed pri germanaj, valonaj, francaj, alzacaj, svis- kaj aŭstrogermanaj nomoj certe estas komuna radiko [[govio]], sendube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:25, 9 sep. 2025 (UTC) == Tabeleca aranĝo == Mi iomete eksperimentis uzi la ŝablonparon {{ŝ|div col}} kaj {{ŝ|div col end}} por iom komforte-kompakte prezenti la komunumojn. Malfaru aŭ ŝanĝu laŭ via plaĉo, se vi ne ŝatas la rezulton. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:22, 30 Dec. 2015 (UTC) :{{re|Moldur}} Nun la spaco en la ĉapitroj estas iomete uzata. Ĉe mi estas iom da spaco inter la kolumnoj. Sed mia ekrano estas ja sufiĉe larĝa kaj ne eblas aranĝi tion por tre diversaj ekranoj. Do, ni povus lasi tion en la nuna formo. Via varianto estas pli varia ol tabelo, sed ne funkcias en tre malnovaj foliumiloj. Tamen mi pensas, ke jam estas tempo pli malpli ignori tro malnovajn foliumilojn. Ĉu ne? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:46, 30 Dec. 2015 (UTC) ::{{re|Tlustulimu}} Malnovaj foliumiloj, kiuj ne komprenas <nowiki><div style="-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3;">...</div></nowiki>, montros unu longan liston sen kolumnoj. Ne tro bele, sed laŭ mi tute taŭgas. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:22, 30 Dec. 2015 (UTC) == Ordigo de eksteraj ligiloj, lastfoje tuŝitaj antaŭ 2005 == La retejo www.hainaut.be nun identas al portail.hainaut.be, hainaut.wallonie.be ne plu ekzistas kaj la arkiva kopio de la paĝeto el ne plu ekzista retejo ccic.be de loka komerca ĉambro ne aldonas signifajn informojn. Eblas forigi ĉiujn ruinajn retejajn menciojn - la oficiala retejo nun kovras ĉion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:06, 9 sep. 2025 (UTC) == Nova simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo == Samkiel jam delonge estas por ĉiuj suverenaj ŝtatoj (kiel {{Belgio}}) kaj tre multaj subŝtataj regionoj en aliaj mondopartoj (kiel {{Bahio}}, {{Kalifornio}}, {{Bavario}}, {{Bretonio}}, {{Mordvio}} aŭ {{Udmurtio}}), ekde hieraŭ ankaŭ estas simpla ŝablono por flageto plus regiona ligilo {{ŝ|Henegovio}} kiu vidiĝas kiel {{Henegovio}} (samkiel {{Orienta Flandrio}} ktp.). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 10 jul. 2026 (UTC) :Tre bele, dankon! Bonvolu ne forgesi: Ĉiu tia ŝabloneto estu ankaŭ en [[:Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] (kun <nowiki><noinclude></noinclude></nowiki>), por ke eblu pli facile trovi ilin. Dankon! - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:49, 10 jul. 2026 (UTC) ::{{farite}} por la menciitaj ŝablonoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:18, 30 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Moldur}} Dankon pro la tute ĝusta memorigo. Mi iom hezitis aldoni ĉiun tian ŝabloneton ankaŭ en [[:Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]]. Klaras ke en {{Katalunio}} kaj {{Eŭskio}} estas sendependisma movado, tial pravigeblas meto al la sama kategorio kiel {{Hispanio}}, {{Francio}} kaj {{Andoro}} - klaras ankaŭ ke laŭdifine {{Bavario}} kaj {{Karintio}} estas landoj... Sed vi pravas ke ne estas sence tro singarde pesi inter regionoj kun ambicio esti lando kaj regionoj en kiuj ne estas plej eta tia ambicio. Plej bone ĉiun samspecan vikipedian ŝablonon en teknikan kategorion. Kaj fino. Sed mi rememorigas ke unu el miaj multaj malvirtoj estas ne aldoni ĉiun diskutpaĝon en kiu mi iam skribis noton al mia persona atentaro. Tio signifas ke mi eble 20 jarojn ne rerigardos la paĝon. Tial mi petas pri uzo de la atentiga ŝablono {{ŝ|re}} aŭ per meto de signo @ antaŭ la uzantonomo. Kaj vere vi tre pravas: ekzemple en mia nova ŝablono {{Flandra Brabanto}} ankoraŭ mankas la kategorio pri landonomoj kun flageto, kaj supozeble en ĉiuj aliaj 8 ŝablonoj same. == Ampleksigo de la municipaj paĝoj == {{Re|ThomasPusch}} Vi hieraŭ modele ampleksigis kaj aktualigis la paĝojn de la henegoviaj municipoj en la unuaj 4 distriktoj, kaj mi vidante ke tio kion vi faras estas saĝa, aldoniĝis tiujn de distriktoj 5 + 6, distrikto Soignies kaj Thuin. Tamen nun ankoraŭ mankas la 10 paĝoj en la lasta distrikto, Tournai. Tio probable restos por vi. Kaj kompreneble ni ĝis nun nur aktualigis la informkestojn, ne ankaŭ jam la tekstojn mem... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:30, 31 jul. 2026 (UTC) Kaj mi en partoj 5 kaj 6 ankoraŭ aldonis "| tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo" (fakte nun unu sufiĉus, sed du ne estas probleme troaj), kion vi almenaŭ en [[Ath (Belgio)]] ne faris. Pripensu ĉu tio ne estos saĝa aldono, ekzemple kiam venos la teksta ampleksigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:43, 31 jul. 2026 (UTC) :Jes, absolute prave. Unu paŝon post la alia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 31 jul. 2026 (UTC) nuy6ztig3t9v36t8qo8k5vhc6zo0zd9 Bai Juyi 0 19883 9442374 9207728 2026-07-31T10:15:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442374 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Bai Juyi''' (白居易 [[Wade-Giles]]: Po Chu-yi, Esperante: Baj Ĝjuji), ankaŭ ''Po Kiu-yi'' ([[772]] - [[846]]) estis ĉina poeto kaj politikisto. Liaj poezioj kun popola lingvo (laŭdire li konservis nur la poemojn, kiujn lia servistino komprenis<ref name=”Owen”>{{citaĵo el libro |titolo=The Late Tang: Chinese Poetry of the Mid-Ninth Century (827-860) |familia nomo=Owen |persona nomo=Stephen |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=2006 |eldoninto=Harvard University Asia Center |loko=Cambridge, Massachusetts |isbn=0-674-02137-1 |paĝoj= |url= }}, p. 47</ref>) spegulas la mizeran vivon de tiama popolo. Li mem, tamen, ĝuis komfortan vivon dum siaj malfruaj jaroj, kaj ofte komentis pri sia bona bona stato<ref>Owen, pp. 49-50</ref>. == Vivo == Li estis guberniestro de [[Suĝoŭo]] ĝis 827.<ref>Owen, p. 42</ref> En tiu jaro, Bai Juyi fariĝis Direktoro de la Imperia Biblioteko en [[Ĉangano]], kaj je la sekva jaro, li fariĝis Vic-Ministro pri Justeco<ref>Owen, p. 42</ref>. En 829 li petis, kaj ricevis, la postenon de Konsilanto al la Rekta Heredonto en [[Lŭojango]]; li tenis aliajn postenojn, sed restis tie ĝis sia morto.<ref>Owen, p. 42</ref> == Verkoj == Bai Juyi ofte nomis sin “senbrida” dum siaj fruaj jaroj, kaj verŝajne kontrastis sian libervolan esprim-manieron kun tiuj de la poetoj, kiuj preferis pli regulitajn stilojn. Ekzemple, lia fama poemo, “En la Montoj, Mi Senakompane Ĉantas Poemojn” priparolas lian emon spontane diri poemon, responde al la vido de familiano, amiko, aŭ bela pejzaĝo<ref>Owen, p. 89-90</ref>. Tamen, tiu facileca spontaneco estis zorge prilaborita, precipe ĉe liaj fruaj poemoj, kiujn laŭ [[Zhang Lei]] li multe reverkis<ref>Owen, p. 42</ref>. Li faris poem-interŝanĝojn kun [[Liu Yuxi]] kaj [[Yuan Zhen]]<ref>Owen, p. 68</ref>. Bai Juyi kompilis plurajn manuskriptajn kolektojn de siaj poemoj, kaj verŝajne ili enhavas la plimulton el la poemoj, kiujn li verkis dum sia oldula vivo en Lŭojango<ref>Owen, pp. 42-43</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.chinese-poems.com/bo.html * http://www.philmultic.com/pipa/pipa_song.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060319063531/http://www.philmultic.com/pipa/pipa_song.html |date=2006-03-19 }} * http://afpc.asso.fr/wengu/wg/wengu.php?l=Tangshi&no=-1&auteur=Bai_Juyi {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041210161901/http://afpc.asso.fr/wengu/wg/wengu.php?l=Tangshi&no=-1&auteur=Bai_Juyi |date=2004-12-10 }} <!-- Ses Bai Juyi's (poemoj, poemas) --> * http://zh.wikisource.org/wiki/长恨歌 <!-- _Wikisource_ - _長恨歌_（_中文版_） --> {{Ĝermo|ĉino|poeto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] [[Kategorio:Ĉinaj poetoj]] 0te8s17tngeuztlkd17hr91iewyvwkq Ŝablono:ĈefPaĝoMondAktualaĵo 10 20057 9442126 9441423 2026-07-30T22:35:20Z Kani 670 /* Tageventoj */ 9442126 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:KeikoFujimori-Declaraciones (cropped 2).jpg|90ra]]</div>{{centre|<small>[[Keiko Fujimori]]</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|28|07|2026}} * {{flago|Peruo}} [[Keiko Fujimori]] estis proklamita [[Prezidento de Peruo]]. ;{{dato|20|07|2026}} * {{flago|GBR}} [[Andy Burnham]] iĝas nova [[ĉefministro de Britio]] anstataŭ [[Keir Starmer]]. ;{{dato|19|07|2026}} * {{flago|Hispanio}}{{flago|Argentino}} La [[Hispana nacia teamo de futbalo|futbala teamo de Hispanio]] venkis en finalo kontraŭ [[Argentina nacia teamo de futbalo|tiu de Argentino]] je 1:0 [[golo]] en plilongigita matĉo de 120 minutoj, kaj gajnis la [[Futbala Mondpokalo 2026|Mondpokalon]] duan fojon. ;{{dato|11|07|2026}} * {{flago|Usono}} Forpasis usona politikisto, senatano [[Lindsey Graham]]. Lia fratino [[Darline Graham]] estas nomumita anstataŭ lin. Ŝi estas la unua virina senatano de [[Sud-Karolino]]. ;{{dato|07|07|2026}} * Pli ol mil homoj en 59 landoj arestitaj en [[Interpol]]-gvidata operacio por kontraŭbatali {{N|homa trafiko}} ([https://www.bbc.com/news/articles/c5yzzzdwqjko BBC]) <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> 9x1xpn1rez0cpx0mwyp47ss65pv6qu2 Balbutado 0 20188 9442383 9403269 2026-07-31T10:31:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442383 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}}[[Dosiero:Tartamudez_escrita.png|alternative=Tartamudez escrita.png|eta|Balbutado skribita]] '''Balbutado''' estas parola malkapablo, problemo de flueco. Oni nevole ripetas aŭ trolongas sonojn, vortojn kaj silabojn aŭ blokiĝas ĉe silaboj. Tiuj blokoj malhelpas sonadon, kaj okazas nevolajn kaj nekutimajn paŭzojn dum [[parolado]]. Ĝi enhavas ankaŭ tro longajn paŭzojn ĝis kiam la ulo komencas paroli. Ĝi estas parenca al la [[taĥilalio]]. Watkins kaj liaj kolegoj difinas balbutadon kiel perturbo de elektado, starto kaj ekzekuto de motoraj procezoj bezonataj por parolo.<ref name=":9">[Carlson, N. (2013). Human Communication. In Physiology of behavior (11th ed., pp. 497–500). Boston: Allyn and Bacon.]</ref> Por multa balbutantoj estas la plej granda problemo la ripetado. Balbutado povas havi varian severecon, kaj enhavas ankaŭ etaj malhelpojn, kiuj kovras pli severajn simptomojn, malhelpantajn de parolon. Ĝi ne estas fizika problemo de prononcado, aŭ uzi vortojn laŭ ilia signifikoj. Nombro de balbutantoj estas estimita al {{Unuo|70000000}},<ref>"11 Facts About Stuttering". Archived from the original on 19 July 2014. Retrieved 15 July 2014. https://www.dosomething.org/facts/11-facts-about-stuttering</ref> kiu estas unu percento de monda popolo.<ref name=":9" /> Rilato de seksoj estas 3:1 por viroj. En 65% ĝi komencas ĝis la tria vivjaro, kaj en 85% ĝis la 3,5 vivjaro.<ref>Stuttering Foundation https://www.stutteringhelp.org/differential-diagnosisThe{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Halott link|url=https://www.stutteringhelp.org/differential-diagnosisThe |date=2018-11 }}</ref> Ĝi povas kaŭzi sociaj, psikologiajn kaj profesiajn damaĝojn. Psikologie la balbutado efikas al emocioj kaj karaktero. La ulo povas timi elparoli iujn konsonantojn aŭ vokalojn, aŭ timi balbutadon mem, kaj isodalon, streson, honton, ĉikanadon. Li povas anstataŭigi vortojn kaj reordigi frazojn por kaŝi balbutadon. Li povas senti malgajnon de kontrolo dum parolado. Oni ofte rigardas, ke balbutado estas simptomo esti nervoza, sed tiu estas eraro. Inverse, balbutado povas plifortigi sociajn timojn. Aktuale, la ulo povas reagi per balbutado al sociaj eventoj, kiu venas kun paniko kaj malesto de kontrolo. La kialo estas interago de balbutado kaj socia fobio. Tiu estas sindromo de balbutanta parolo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://stutteredspeechsyndrome.com/definitions/stuttered-speech-syndrome/|titolo=Stuttered Speech Syndrome {{!}} Stuttered Speech Syndrome|alirdato=2018-05-19|verko=stutteredspeechsyndrome.com|lingvo=en-US}}</ref> Balbutado ofte fluktuas, balbuntantoj havas pli bonajn kaj pli malbonajn tagojn, eĉ tagojn sen balbutado. Parentoj de balbutantaj infanoj ofte diras, ke se la infano lacas, balbutado plifortiĝas. La fluktuado ŝajnas esti tute hazarda.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://speech-language-therapy.com/index.php?option=com_content&view=article&id=101:stuttering&catid=11:admin&Itemid=101|titolo=Information for Families: Stuttering - What can be done about it?|alirdato=2018-05-19|familia nomo=Bowen|persona nomo=Caroline|verko=speech-language-therapy.com|lingvo=en-gb}}</ref> Oni ne konas kialojn de balbutado bone, sed ĝi povas havi genetikajn kaj neŭrofiziologiajn kialojn. Oni trovis ĉe 70 percentoj de balbutantoj genetikajn kialojn. Ili evolviĝas alie ol la plimulto, dominanco de unu hemisfero estas nenormala. Normale neŭronoj por lingva planado aperiĝas antaŭ ol centralaj regionoj de cerbo komencas okupiĝi kun parolo. Ĉe balbutantoj tiu ne estas nepre tiel.<ref name=":10">{{Cite journal|author=Megan N.|last=Ashurst|first=John V.|date=2011-10-01|title=Developmental and Persistent Developmental Stuttering: An Overview for Primary Care Physicians|language=en|journal=The Journal of the American Osteopathic Association|volume=111|issue=10|pages=576–580|doi=10.7556/jaoa.2011.111.10.576|url=http://jaoa.org/article.aspx?articleid=2094110|issn=0098-6151}}</ref> La kaŭzo de balbutado restas ne certa (rimarkinde estas pli ofta balbutado ĉe viroj kaj ĉe maldekstruloj), kaj la kuracoj estas diversaj kaj bedaŭrinde ofte refaliĝemaj. Inter la famaj balbutantoj estis [[Moseo]] kaj [[Winston Churchill]]. La balbutantoj ne balbutas, kiam ili kantas,<ref>Dr. Kétly László: A család egészsége. Dante kiadás, Budapest, 1928.</ref> deklamas, flustras, aŭ kriadas. Logopedio ne konas metodon, kiu tute resanigus balbutadon. Estas terapioj, kiuj mildas balbutadon, ke laikoj ne povas aŭdi balbutadon. Oni povas estimi longon de terapion per severeco de balbutado. Se ĝi estas severa, ĝi bezonas longan terapion kaj multan kunlaboron.<ref name=":10" /> == Simptomoj == Laŭ la fakliteraturo ekzistas primaraj kaj sekondaraj simptomoj.<ref>Ptok, M., Natke, U. & Oertle, H. M. Stottern – Pathogenese und Therapie. In: Deutsches Ärzteblatt, 18, A1216-1221. http://www.aerzteblatt.de/v4/archiv/artikel.asp?id=51277{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Stachelski, D.J.: Information on Stuttering.</ref> La primaraj faras la propran balbutadon, kaj la sekondaraj estas reakcioj al la balbutado. Al la primaraj simptomoj apartenas: * ofta ripetado de la sonoj, silaboj kaj vortoj * plilongigado de la sonoj * silentaj aŭ voĉaj blokadoj La sekondaraj simptomoj servas al venkado de la primaraj simptomoj. Por paroli helpas la streĉado de la muskoloj, la grimacoj, la enkondunkindaj tekstoj, kaj la evitado de la [[plozivo]]j. Ofta estas la timo de la blokiĝado, la honto, kaj la sento ne esti tiel valora kiel aliaj homoj. === Baza sinteno === Baza sinteno estas karakterizita per evidentaj kaj aŭdeblaj misfluoj en parolo, kiuj estas ripetado de sonoj, silaboj, vortoj kaj esprimoj, silentaj blokadoj kaj plilongado de sonoj. En balbutado tiuj estas pli longaj, pli oftaj<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=5-6|accd=2018-05-19}}</ref> kaj havas variablan kvaliton. Oni bezonas pli strebon por venki ilin per ripetado, pozicio kaj kunagado. Oni uzas subkategoriojn por ili: * Ripetado:<ref name=":11">{{Cite journal|author=Ann|last=Teesson|first=Kathryn|coauthors=Mark|date=2003-08-01|title=The Lidcombe Behavioral Data Language of Stuttering|language=en|journal=Journal of Speech, Language, and Hearing Research|volume=46|issue=4|pages=1009–1015|doi=10.1044/1092-4388(2003/078)|url=https://jslhr.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1781277|issn=1092-4388}}</ref> ** Ripetado de vorto kun unu silabo ** Ripetado de unua silabo de vorto ** Ripetado de parto de silabo, kiu estas unu konsonanto en komenco de vorto ** Pli longa ripetado, unu vorto aŭ esprimo estas ripetita * Pozicio:<ref name=":11" /> ** Aŭdebla: plilongado de unu sono ** Silenta: la balbutanto ne sukcesas paroli dum blokado * Kunagado:<ref name=":11" /> ** Verbala: ĝi povas esti interjekcio aŭ plibonigado ** Neverbala: videblaj aŭ aŭdeblaj kunagadoj kiel ŝmacado, kraĉotusado aŭ taŭzado de kapo. :Per tiuj volas la balbutanto eskapi aŭ malhelpi balbutantajn ciklojn. === Variableco === Severo de balbutado varias, eĉ en severaj balbutantoj. Ĝi dependas de situo, de emocioj, kaj de nekonataj faktoroj. Balbutantoj ofte parolas pli flue, kiam ili parolas kun alia persono, eĥoas, flustras, kantas, komedias, parolas al malgrandaj infanoj, aŭ parolas al mem.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=13-14|accd=2018-05-19}}</ref> Kontraŭe, telefonado aŭ publika parolo vekas timon, kaj plifortigas balbutadon.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=14|accd=2018-05-19}}</ref> === Emocioj kaj atitudo === Balbutado negative efikas al pensoj kaj emocioj. Oni ofte similas balbutadon al glacimonto, ĉar aŭdeblaj kaj videblaj simptomoj ofte manifestas subite en surfaco, kaj en profundo estas aliaj simptomoj, kiuj estas negativaj emocioj.<ref>{{CitLib|aut=Kalinowski, Joseph (Joseph Stanley)|tit=Stuttering|ass=Saltuklaroglu, Tim.|isbn=9781597568326|url=https://www.worldcat.org/oclc/914300578}}</ref> En balbutantoj ofte vekas negativaj emocioj kiel honto, frustrado, timo, nervozo kaj pento,<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=179|accd=2018-05-19}}</ref> kaj pligrandigas premon, kiu plifortigas balbutadon. Post iu tempo tiuj povas destrui konfidon en parolo.<ref name=":12">{{CitLib|aut=Barry Guitar|tit=Stuttering: An Integrated Approach to Its Nature and Treatment|ann=2013-01-29|isbn=9781608310043|url=https://books.google.hu/books?hl=hu&lr=&id=NI57ybiwlg0C&oi=fnd&pg=PP2&dq=Guitar,+Barry+(2005).+Stuttering&ots=s25-PhjPg-&sig=QJJZOROFxH3DLE2lPCrfQdIGPBE&redir_esc=y#v=onepage&q=Guitar,%20Barry%20(2005).%20Stuttering&f=false|pag=16-17|accd=2018-05-19}}</ref> Oni ofte pensas, ke inteligento de balbutantoj estas malbone, sed tiu estas eraro. Fakte, balbutado estas sendependa de inteligento.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://guardianlv.com/2013/08/stuttering-children-more-intelligent-according-to-new-study-video/|titolo=Stuttering Children More Intelligent According to New Study [Video] · Guardian Liberty Voice|alirdato=2018-05-19|dato=2013-08-26|lingvo=en-US|verkaĵo=Guardian Liberty Voice}}</ref> Infanoj, kiuj ricevas fruan evolvigadon, ofte havas pli bonan inteligenton, do oni povas pensi alie, ke balbutantoj havas pli bonan inteligenton. Balbutantoj ofte projekcias ilian atitudon ekstere, do ili ofte pensas, ke oni pensas, ke ili estas nervozaj aŭ malpli inteligentaj. Ne malofte estas granda emocia ŝarĝo ripeti, havi longajn paŭsojn, aŭ probi eldiri vorton kun grimacoj. Iuj regulas ilian vivon por bezoni paroli malmultan, sed tiu kostas grandan emocian valoron, kaj kaŭzas problemojn dum laboro kaj en amrilatoj. Dum terapio ankaŭ tiuj emocioj devas pritraktitaj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2006/09/12/health/12stutt.html|titolo=To Fight Stuttering, Doctors Look at the Brain|alirdato=2018-05-19|familia nomo=Pollack|persona nomo=Andrew|dato=2006-09-12|lingvo=en-US|verkaĵo=The New York Times}}</ref> Az ilyen negatív érzéseknek hangsúlyt kell kapniuk a terápiában.<ref name=":12" /> === Fluenco kaj disfluenco === Lingvaj taskoj povas igi disfuencon,<ref name=":13">{{Cite journal|author=Julie A|last=Sandak|first=Rebecca|date=2000-08|title=Stuttering: a view from neuroimaging|language=English|journal=The Lancet|volume=356|issue=9228|pages=445–446|doi=10.1016/S0140-6736(00)02547-2|url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(00)02547-2/fulltext|issn=0140-6736}}</ref> se ili bezonas lingvan planadon. Aŭtomata prilaboro ofte estas plenumitaj flue, ĉar ili ne bezonas kontrolitan lingvan planadon. Tiel estas kanti konatan kanton, aŭ deklami konatan poemon. Kontraŭe, spontana, kontrolita parolo aŭ laŭta legado bezonas transformadon de pensojn en vortoj, en sintaktikaj kaj prozodiaj elementoj. Iuj scienculoj pensas, ke kontrolita lingva planado ĝenerale estas malbona en balbutantoj, kontraŭe de aliuloj.<ref name=":13" /> == Kaŭzoj == La ĉefaj faktoroj de la inklino por la balbutado estas la anomalioj de la evolvado de la parolo, la sentema nerva sistemo, la transkutimado de la maldekstramanuloj; la ĉefaj kialoj estas la daŭra anksio, la ektimo, la tomo, kaj la daŭra sentima tensio. Scienco ne konas kialon, kiu povus esti la unua. Estas teorioj, kiuj eligas iujn faktorojn.<ref name="Gordon 278–281">{{Cite journal|last=Gordon|first=Neil|date=2002-4|title=Stuttering: incidence and causes|journal=Developmental Medicine and Child Neurology|volume=44|issue=4|pages=278–281|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11995897|issn=0012-1622|pmid=11995897}}</ref> Oni montras genetikajn kialojn.<ref name="books.google.hu">{{CitLib|aut=Barry Guitar|tit=Stuttering: An Integrated Approach to Its Nature and Treatment|ann=2013-01-29|isbn=9781608310043|url=https://books.google.hu/books?hl=hu&lr=&id=NI57ybiwlg0C&oi=fnd&pg=PP2&dq=Guitar,+Barry+(2005).+Stuttering&ots=s25-PhjPg-&sig=QJJZOROFxH3DLE2lPCrfQdIGPBE&redir_esc=y#v=onepage&q=Guitar,%20Barry%20(2005).%20Stuttering&f=false|pag=5-6|accd=2018-05-19}}</ref> Krom anomalio de neŭrona organizado povas kontribui sensitiveco. Laŭ genealogioj, se unu relativo en familio balbutas, kreskas je faktoro tri la hazardo, ke ankaŭ la infano balbutos.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=11|accd=2018-05-19}}</ref> Sed oni povas havi ankaŭ balbutantajn infanojn en aliaj familioj.<ref>{{CitLib|aut=Barry Guitar|tit=Stuttering: An Integrated Approach to Its Nature and Treatment|ann=2013-01-29|isbn=9781608310043|url=https://books.google.hu/books?hl=hu&lr=&id=NI57ybiwlg0C&oi=fnd&pg=PP2&dq=Guitar,+Barry+(2005).+Stuttering&ots=s25-PhjPg-&sig=QJJZOROFxH3DLE2lPCrfQdIGPBE&redir_esc=y#v=onepage&q=Guitar,%20Barry%20(2005).%20Stuttering&f=false|pag=39|accd=2018-05-19}}</ref> Laŭ esploroj de ĝemeloj kontribuas ankaŭ la ĉirkaŭaĵo al balbutado.<ref name=":14">{{CitLib|aut=Barry Guitar|tit=Stuttering: An Integrated Approach to Its Nature and Treatment|ann=2013-01-29|isbn=9781608310043|url=https://books.google.hu/books?hl=hu&lr=&id=NI57ybiwlg0C&oi=fnd&pg=PP2&dq=Guitar,+Barry+(2005).+Stuttering&ots=s25-PhjPg-&sig=QJJZOROFxH3DLE2lPCrfQdIGPBE&redir_esc=y#v=onepage&q=Guitar,%20Barry%20(2005).%20Stuttering&f=false|pag=66|accd=2018-05-19}}</ref> Mem la genoj ne kaŭzas balbutadon, tiu bezonas alian faktoron por igi balbutadon, ekzemple streson antaŭ naskiĝado, malfrua parolevolvo, aŭ komunika preso en familio. Estas pruvaĵo, ke ĝi ofte venas kun aliaj lingvaj problemojn, lernaj malkapabloj (disleksio, disgrafio, diskalkulio kaj aliaj) aŭ mallerteco.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=12|accd=2018-05-19}}</ref> Laŭ Robert West la genetiko de balbutado povas klarigita per tiu, ke la parolo estis la lasta grava rezulto de evoluo de homo. Li estas pioniro de genetiko de balbutado.<ref>West, R.; Nelson, S.; Berry, M. (1939). "[https://nca.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00335633909380434?journalCode=rqjs20#.WwBeUXqFNPY The heredity of stuttering". ''Quarterly Journal of Speech''.] '''25''' (1): 23–30. doi:10.1080/00335633909380434.</ref> Laŭ alia teorio estas balbutado komponita tic, kiu igas per ripetado de silaboj aŭ vortoj. Infanoj amas ripeti, kaj uzas ĝin por trankvili sin. Je pli streĉitaj ili estas, desto pli kaj pli ili ripetas; kiu estas inteligebla kaj normala realigo. Ili povas ripeti kaj kopii ĉiun konduton. Je pli streĉita estas iu, desto malpli amas li ŝanĝi. Je pli granda estas sanĝado, desto pli ripetado povas esti eligitaj. Kiam 3-jara infano plene inteligas, ke venis nova gefrato, kiu restos ĝisviva, li povas ripeti sonojn. Ripetado povas esti kondiĉigita, aŭtomatigita, kaj luktado kontraŭ ĝi povas plilongigi vortojn kaj malhelpi fluencon.<ref>Stammering (Stuttering) A Complex Vocal Tic, Patricia Sims, Kindle version 2014</ref> Proporcio de seksoj povas esti klarigita per tiu, ke vira akso de hipotalamo-hipofizo-surrena glando (Hypothalamic-Pituritary-Adrenal, HPA) estas pli aktiva. Organismo de same incitate viroj igas pli kortizolon, kaj faras viron pli iniciataj, streĉitaj kaj anksiaj, ol virinioj. Tiu igas pli ripetadon ĉe ili. En artikolo en 2010, oni trovis ligon kun balbutado kaj tri genoj: GNPTAB, GNPTG kaj NAGPA.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.webmd.com/children/news/20100210/genetic-mutations-linked-to-stuttering#1|titolo=Genetic Mutations Linked to Stuttering|alirdato=2018-05-19|lingvo=en-US|verkaĵo=WebMD}}</ref> En iuj balbutantoj, aliaj ĉirkaŭnataj faktoroj povas eligi balbutadon: cerebral palsy, fizikaj traŭmatoj kaj lernaj problemoj.<ref name="books.google.hu"/><ref name=":14" /> Estas pruvoj, ke cerebro de balbutantoj enhavas strukturajn kaj funkcionalajn diferencojn. Tiuj povas esti kialoj, sed povas ankaŭ igi pri balbutado.<ref>{{Cite journal|author=Stephen M.|last=Watkins|first=Kate E.|coauthors=Steve|date=2008-1|title=Structural and functional abnormalities of the motor system in developmental stuttering|journal=Brain: A Journal of Neurology|volume=131|issue=Pt 1|pages=50–59|doi=10.1093/brain/awm241|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17928317|issn=1460-2156|pmid=17928317}}</ref><ref>Soo-Eun, Chang (2007). "Brain anatomy differences in childhood stuttering". [[:en:NeuroImage|''NeuroImage''.]]</ref> Alia kialo povas esti deficitoj de aŭdado. Tiu ne signifikas, ke balbutantoj aŭdas malbone. [[Surdeco|Surduloj]] kaj [[malfacila aŭdado|malfacile aŭdantaj uloj]] tre malofte balbutas. Balbutado povas esti mitigita per maskoj, per malfruigita aŭda retrokupo (DAF), aŭ ŝanĝigita frekvencia retrokupo. Estas pruvoj pri diferencoj de aŭda prilaboro en adultoj.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=43|accd=2018-05-19}}</ref> Dum parolado aktivigis dekstra hemisfero (kiu prilaboras emociojn) pli, kaj maldekstra aŭda krusto malpli.<ref name="Gordon 278–281"/><ref name=":14" /> Oni sugestas modelon pri kapacitoj kaj atendoj por klarigi ŝanĝadon de balbutado. Laŭ tiu modelo, la fluenco dependas je momenta fluenco kaj atendoj de ĉirkaŭaĵo. Kapablo de fluenta parolo estas influita je pli faktoroj, emo por inklino, audxa prilaboro, deficitoj de kontinua parolo, kognaj kaj efektivaj problemoj. Eksteraj atendoj povas severigitaj per internaj faktoroj, malestado de memkonfido, malforta memestimado, pli malbonaj lingvaj kapabloj. Eksteraj faktoroj povas esti preso de tempo, de socioj, stresaj situoj, insisto al senmanka parolo, kaj similaj.<ref>{{CitLib|aut=David Ward|tit=Stuttering and Cluttering: Frameworks for Understanding and Treatment|ann=2008-06-03|isbn=9781135425197|url=https://books.google.hu/books?id=KXx5AgAAQBAJ&pg=PT5&dq=9781841693347&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiBy_y85vPZAhXTa5oKHehxCLkQ6AEIJzAA#v=onepage&q=9781841693347&f=false|pag=16-21|accd=2018-05-19}}</ref> La kapacito ne estas difinita, sed se la atendoj estas troaj, la kapacito ne povas konformi, kaj balbutado plifortigas. == Elformiĝado == Ĉe infanoj estas la raciono de la knaboj kaj knabinoj ĉirkaŭ 2:1. Ĉe adoltoj estas tiu raciono (viroj: virinoj) ĉirkaŭ 4:1 kaj 5:1. La neurologie malsanuloj balbutas pli ofte, ol la sanuloj. La balbutado komencas antaŭ de la 12-a jaro de la subjekto. La duono de la babultantuloj komencis balbuti kiam ili estis inter 3 kaj 4 jaroj, kaj la 90% de la balbutantuloj balbutis, kiam estis 6 jara. Plej ofte ĝi elfalas kun la komenco de la puberto. Ĉe la knabinoj ĝi pli ofte elfalas, ol ĉe la knaboj. La balbutado de la plenkreskuloj estas malfacile korektebla. === Fizologio === Laŭ bildigantaj procedoj montris, ke dum balbutado la cerbaj procedoj ŝanĝas. Oni trovis multan diferencon inter cerbajn aktivojn ne parolante, parolante flue kaj balbutante en fluente parolantaj kaj balbutantaj uloj.<ref name=":0">{{Cite journal|author=S. M.|last=Watkins|first=K. E.|coauthors=S.|date=2007-12-03|title=Structural and functional abnormalities of the motor system in developmental stuttering|journal=Brain|volume=131|issue=1|pages=50–59|doi=10.1093/brain/awm241|url=http://dx.doi.org/10.1093/brain/awm241|issn=0006-8950}}</ref> En balbutantuloj aktiviĝas motoraj programoj antaŭ artikulado kaj lingva procesado. Esploroj ekzamenis precipe adultoj, do oni ne scias, ĉu la trovitaj diferencoj inter balbutantuloj kaj fluente parolantaj uloj estas kialoj aŭ sekvoj de balbutado. Esploroj uzante PET montris, ke balbutantoj dum taskoj uzas pli la motorajn kaj malpli la lingvajn regionojn. Esploro pri balbutanta periodo montris per PET, ke igis granda aktiveco en grandcerbo, en cerbero kaj malgranda en aŭda centro de maldekstra hemisfero kaj fronto-temporala regiono.<ref name=":1">''doi10.1016/s0140-6736(00)02547-2''</ref><ref name=":2">Bloodstein, Oliver. "Handbook on Stuttering". ''p.142''. 2007.</ref> Oni montris per fMRI diferentan aktivecon en regiono de dekstra frontala operkulum, kiu respondas al estimado de tempo kaj kontribuas al fluenta parolo.<ref name=":1" /> Per MEG oni montris, ke en taskoj, dum oni devis rekoni unu vorton, en fluente parolantaj uloj aktiviĝis precipe occipita regiono, poste maldekstra inferior-frontala regiono, ekzemple Broca-regiono, fine motora kaj premotora regionoj. En balbutantuloj, unue aktiviĝas recipe occipita regiono, sed poste reagis motora kaj premotora regionoj antaŭ maldekstra inferior-frontala regiono.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Oni povas montri, ke en balbutantuloj tro aktiviĝas anterior insulo, cerbero kaj bilaterala meza cerbo. Ventrala premotora krusto, Rolandic operkulum, bilaterala szenzomotora krusto kaj Heschl-heliksoj aktiviĝas tre malmulte. Parolado aktivas motoran kaj premotoran regionojn malmulte.<ref name=":0"/> === Kunlaboro de hemisferoj === Bildigantaj procedoj pruvas teorion, ke dekstra hemisfero malhelpas paroli la maldekstran. Sed oni povas vidi diferencon nur en adultoj, kiuj balbutis en ilia tuta vivo. Oni povas trovi anatomiajn diferencojn heliksoj de perisylviajn frontotemporalajn regionoj. En dekstra hemisfero estas pli multa blanka substanco, ankaŭ en regiono de supra temporala helikso. Oni trovis tiujn per VBM. Estas malpli blanka substanco en maldekstra malsupra arka fasko, kiu kunligas temporalajn kaj frontalajn regionojn en balbutantaj adultoj.<ref>Chang SE, Erickson KI, Ambrose NG, Hasegawa-Johnson MA, Ludlow CL (February 2008). "Brain anatomy differences in childhood stuttering". ''NeuroImage''. '''39''' (3): 1333–44. doi:10.1016/j.neuroimage.2007.09.067. PMC 2731627 . <nowiki>PMID 18023366</nowiki>.</ref> Laŭ rezultoj estas malforta la kunordigo en maldekstra hemisfero de parolprojektantaj kaj parolmovantaj regionoj. Tiu diferenco estas pli granda en virinoj. En vitoj oni povas trovi motoran kunligon dekstre.<ref>{{Cite journal|author=D. C.|last=Chang|first=S.-E.|date=2013-10-16|title=Neural network connectivity differences in children who stutter|journal=Brain|volume=136|issue=12|pages=3709–3726|doi=10.1093/brain/awt275|url=http://dx.doi.org/10.1093/brain/awt275|issn=0006-8950}}</ref> Laŭ PET ekzamenoj en fluente parolantaj uloj erstas ambaŭ hemisferoj aktivaj, sed povas pli aktiviĝi la maldekstra. En balbutantoj la pli aktiva dekstra hemisfero povas malhelpi parolproduktadon de la maldekstra. Oni mezuris per aliaj aparatoj, ke anterior frontalaj regionoj estas pli aktivaj, kaj post-rolandic malpli aktivaj.<ref>{{Cite journal|last=Braun|first=A.|date=1997-05-01|title=Altered patterns of cerebral activity during speech and language production in developmental stuttering. An H2(15)O positron emission tomography study|journal=Brain|volume=120|issue=5|pages=761–784|doi=10.1093/brain/120.5.761|url=http://dx.doi.org/10.1093/brain/120.5.761|issn=1460-2156}}</ref> Kiam oni komparis balbutantajn kaj ne balbutantajn ulojn, trovis ambaŭflankan kreskon kaj nekutiman asimetrion en planum temporale regiono. Tiuj ekzamenoj trovis anatomiajn diferencojn en Rolandi operkuláraj kaj arkaj faskoj.<ref>{{Cite journal|date=1983-10|title=Wild Blue YonderWild Blue YonderLeftonL. A.Psychology (2nd Ed.). Boston, MA: Allyn & Bacon, 1982, 748 + xviii pp.Wild Blue YonderPettijohnT. F.Instructor's resource manual to accompany Lefton's Psychology (2nd Ed.). Boston, MA: Allyn & Bacon, 1982, 191 + xxiv pp. (100-slide package also available to adopters.)Wild Blue YonderValvatneL.A1, 200-item test booklet to accompany Lefton's Psychology (2nd Ed.). Boston, MA: Allyn & Bacon, 1982.Wild Blue YonderValvatneL.Keeping Pace: An active reading study guide to accompany Lefton's Psychology (2nd Ed.). Boston, MA: Allyn & Bacon, 1982, 351 + xii pp.|journal=Teaching of Psychology|volume=10|issue=3|pages=188–189|doi=10.1207/s15328023top1003_29|url=http://dx.doi.org/10.1207/s15328023top1003_29|issn=0098-6283}}</ref> === Aliaj anatomiaj diferencoj === En cerbo dekstra kaj maldekstra hemisferoj komunikas per corpus callosum. La corpus callosum, la rostrum kaj la anterior media parto estas pli granda en balbutantoj, ol en fluente parolantaj uloj. Tiu povas esti sekvo de malkutima cerba aranĝado kaj povas influi rezultojn de lingvaj taskoj. Aliaj fruaj esploroj montris, ke cerbo de balbutantaj adultoj enhavas nekutiman proporcion kaj distribuon de blanka kaj griza substancoj.<ref>McGaughey, Steve (2011-12-16). "Stuttering starts in the brain". Futurity. Archivedfrom the original on 2013-04-24. Retrieved 2014-05-12.</ref> === Dopamin === Novaj esploroj montris, ke en balbutantaj adultoj estas pli transmitteroj por dopamino, kaj trovis antagonistojn de dopamino, kiuj mildas balbutadon. Ni skribos pri tiuj poste.<ref name=":2" /> Oni trovis trolaboron en meza cerbo en nivelo de substantia nigra, kiu disvastiĝas al ruĝa kaj subthalamicus kernoj. Tiuj kontribuas al troa produktado de dopamino.<ref name=":0" /> Nivelo de dopamino ne nepre signifikas pluan aktivadon, ĉar ĝi povas ankaŭ malakceli, depende de receptoroj (D1-D5). == Rekonado == Laŭ BNO estas karakteraj por balbutado la ofta plilongado kaj ripetado de elementoj de la parolado, kaj oftaj paŭzoj, kiuj rompas fluencon de la parolado, kaj tiuj simptomoj daŭras minimume tri monatoj. Por diagnozo oni devas havi reprezentajn datojn pri fluenco de parolo, ĉar povas esti, ke la balbutantulo parolas en iuj situoj pli flue, ol alie. Por tio ankaŭ la familio estas demandita. Bonas, se estas rekordoj pri parolo en kutimaj situoj. Nespertaj oreloj ofte ne povas rekoni karakterajn simptomojn. Tiu signifikas, ke rekonado bezonas eksperton (speech-language pathologist). Li informiĝas pri anamnezo de ĉirkaŭo de la paciento kaj direkta observado. Povas esti, ke li bezonas plian ekzamenojn.<ref>Stuttering Foundation</ref> Se temas pri infano, la logopediisto ekscias anamnezon interparolante kun gepatroj.<ref name=":3">{{Cite web|url=http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/|title=Center for International Rehabilitation Research Information & Exchange - Rehabilitation Science - University at Buffalo|accessdate=2018-05-19|work=cirrie.buffalo.edu|language=en|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-07-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131110190444/http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/#s4International%20Archived2013-11-10%20at%20the%20Wayback%20Machine.%20Encyclopedia%20ofRehabilitation|arkivdato=2013-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131110190444/http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/#s4International%20Archived2013-11-10%20at%20the%20Wayback%20Machine.%20Encyclopedia%20ofRehabilitation|archivedate=2013-11-10}} {{Citaĵo el la reto |url=http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131110190444/http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/ |arkivdato=2013-11-10 }}</ref> Li povas observi rilaton de gepatroj kaj infano, kaj aŭdi gepatran parolon. ĉefaj celoj estas trovi obstaklojn dum parolado, kaj trovi terapion. La logopedo analizas aspektojn kaj personajn karakterojn dum parolo. Li ekzamenas per testoj multan faktorojn, kiel artojn, oftecon, daŭron, raton de obstaklojn, kaj rapidon de parolo. Aliaj faktoroj estas fluenco kaj natureco de parolo.<ref name=":3" /> Estas testoj por mezuri severecon kaj direkton. Por infanoj estas testo nomita Ilo por prognozo de balbutado de malgrandaj infanoj. Tiu analizas anamnezon, ripetadon kaj prologadon de partojn de vortojn, oftecon de balbutado por mezuri severon de disfluenco kaj donas prognozon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sphhp.buffalo.edu/rehabilitation-science/research-and-facilities/funded-research-archive/center-for-international-rehab-research-info-exchange.html|titolo=Center for International Rehabilitation Research Information & Exchange - Rehabilitation Science - University at Buffalo|alirdato=2018-05-19|verko=sphhp.buffalo.edu|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170625121014/http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/249/#s4International|arkivdato=2017-06-25}} https://web.archive.org/web/20131110190444/http://cirrie.buffalo.edu/encyclopedia/en/article/158/</ref> Balbutado estas kompleksa perturbo kun multa faktoroj, kiu influas vivon de subjekto grave. Oni observas infanojn kaj adultojn, kaj analizas la observadon. Oni volas trovi pruvojn pri socialaj, psiĥologaj kaj emociaj signoj, kiuj povas akompani la perturbojn. Iuj ekzamenoj mezuras faktorojn kiel ankscioj, atitudo, memobservado de subjekto, kvalito de vivo, konduto kaj mentala sano.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.latrobe.edu.au/health/downloads/star-stutteringresource.pdfLa|titolo=Trobe University School of Human Communication Disorders|alirdato=2018-05-19|familia nomo=University|persona nomo=La Trobe|verko=www.latrobe.edu.au|lingvo=en}}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Halott link|url=https://www.latrobe.edu.au/health/downloads/star-stutteringresource.pdfLa |date=2018-11 }}</ref> La logopedo kolektas kaj resumas informojn por fari diagnozon pri fluenca disordo, kaj priskribas terapion. Ekspertoj povas rekoni balbutadon ankaŭ laŭ DSM-5. Plej nova DSM-5 nomas evolvan balbutadon per vortoj Perturbo de fluenco de parolado komencita en infaneco (balbutado). Por balbutado komencita en adulteco estas nomo Perturbo de fluenco de parolado komencita en adulteco. La Amerika Psiĥologia Asocio perturbis la profesion per ĝiaj publikoj, do fluenco kaj disfluenco ne estis korekte difinitaj. === Klasifikado === Evolva balbutado iĝas dum tempo kiam infano lernas paroli. Aliaj perturboj povas havi similajn simptomojn: [[aŭtismo]], [[taĥilalio]], [[Parkinsona malsano]], [[esenciala tremor]], [[palilaia]], [[sardona difonio]], [[mutismo]], kaj [[socialaj ankscioj]]. === Evolva balbutado === Balbutado estas precipe evolva perturbo, kiu igas dum infaneco. El tiuj infanoj balbutas 20% ankaŭ in adulteco.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Gordon|first=Neil|date=2002-05-22|title=Stuttering: incidence and causes|journal=Developmental Medicine and Child Neurology|volume=44|issue=04|pages=278|doi=10.1017/s0012162201002067|url=http://doi.wiley.com/10.1017/S0012162201002067|issn=0012-1622}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":5">{{Cite journal|author=Y|last=Craig|first=A|date=2005-03|title=The epidemiology of stuttering: The need for reliable estimates of prevalence and anxiety levels over the lifespan|journal=Advances in Speech Language Pathology|volume=7|issue=1|pages=41–46|doi=10.1080/14417040500055060|url=http://dx.doi.org/10.1080/14417040500055060|issn=1441-7049}}</ref> Pleje balbutado manifestiĝas ĉirkaŭ en 30 monata aĝo (kiu signifikas ĉirkaŭ du kaj duono da jaroj).<ref>{{Cite journal|author=Nicoline|last=Yairi|first=Ehud|date=1992-08-01|title=Onset of Stuttering in Preschool Children|journal=Journal of Speech Language and Hearing Research|volume=35|issue=4|pages=782|doi=10.1044/jshr.3504.782|url=http://dx.doi.org/10.1044/jshr.3504.782|issn=1092-4388}}</ref> La simptomoj estas variaj, komence estas karakteraj ripetado de vortoj kaj silaboj, sekondaraj simptomoj (ankscioj, evitado, fuĝo) malestas.<ref name=":6">Ward 2006, p. 13</ref> Plimulto de infanoj konas pri paŭzoj.<ref name=":6" /> La simptomoj povas esti epizodaj, kaj balbutandaj periodoj povas esti sekvitaj per pli fluentaj periodoj.<ref>Ward 2006, pp. 114–5</ref> Dum infaneco balbutado ofte malaperas,<ref name=":4" /> sed iufoje el facilaj kaj trankvilaj ripetadoj iĝas pli streĉa kaj forta balbutado; iĝas ankaŭ obstakloj kaj plilonĝigadoj.<ref name=":6" /> Laŭ iuj teorioj, ankaŭ parentoj povas influi balbutadon. Iuj sugestoj estas pensitaj helpantaj, sed ili malhelpas paroli la infanon. Tiel estas ekzemple: Diru ankoraŭfoje; malrapidu; aŭ ŝpiru profunde. Tiuj sugestoj igas angstojn, kiuj plifortas balbutadon.<ref>Ward 2006, pp. 13, 115</ref> Per tiu komenciĝas malvirta ciklo de balbutado. Poste igas norvozaj sekondaraj simptomoj. Iuj scias, ke ili balbutas, do ili nomiĝas ilin balbutantoj. Per tiu ili pligrandigas iliajn angstojn, perturbon kaj honto. Estas ankaŭ netipaj formoj, ekzemple subite ne povi paroli. La infano ne povas eldiri ankaŭ la unuan voĉon, kaj akompanite kun konscia frustrado.<ref>Ward 2006, pp. 115–116 Ward, David (2006). ''Stuttering and Cluttering: Frameworks for understanding treatment''. Hove and New York City: Psychology Press. {{ISBN|9781841693347}}.</ref> Estas alia formo, kiu ripetas oftajn vortojn kaj esprimojn sen sekondaraj simptomoj.<ref name=":7">Ward 2006, pp. 117–119 Ward, David (2006). ''Stuttering and Cluttering: Frameworks for understanding treatment''. Hove and New York City: Psychology Press. {{ISBN|9781841693347}}.</ref> Multa de infanetoj balbutas dum lernado de parolo. Pleje tiu balbutado malaperas, kaj la infano parolas flue. Oni konsideras tiun balbutadon parto de parollernado, kaj nomiĝas tiun kiel nefluan parolon kaj evolva balbutado. Dum lernado de parolo, ili ripetas voĉojn, silabojn, kaj vortojn; ili hezitas diri vortojn; ili komutas voĉojn, anstataŭas voĉojn, eldiras vortojn malĝuste kaj ne povas eldiri iujn voĉojn. Pleje estas tiuj ripetadoj facilaj, sed balbutado fluktuas facile dum elĉerpado, zorgoj aŭ ŝterco, Balbutado estas iĝi el neuropsiĥologaj kialoj. Neŭrogena balbutado estas perturbo de fluenco, kiu malhelpas normalan fluentan parolon. La ulo parolas fragmente aŭ hezitante, eldirante iujn vortojn malfacile, sed sen peno aŭ sufero. Ĝi iĝas post malsano aŭ lezio de centrala nerva sistemo. Tiuj koncernas spinon, kruston, regionoj sub krusto, cerbeton kaj regionojn de blanka substanco.<ref>Carlson, N. (2013). Human Communication. In Physiology of behavior (11th ed., pp. 497–500). Boston: Allyn and Bacon</ref> === Akirita balbutado === Estas pli rare, ke adulto komencas balbuti post neŭrologa traŭmo. Tiu povas igi per lezio de kapo, tumoro, stroko, aŭ uzado de drogoj. Ĝiaj simptomoj estas aliaj: la ulo ripetas partojn de vortojn aŭ voĉojn, sekondaraj simptomoj malestas. Teĥnikoj, kiuj helpas en kazo de evolva balbutado, ne uzas en akirita balbutado.<ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref>Ward 2006, pp. 4, 332–335 Ward, David (2006). ''Stuttering and Cluttering: Frameworks for understanding treatment''. Hove and New York City: Psychology Press. {{ISBN|9781841693347}}.</ref> Psiĥogena balbutado povas ekiĝi el psika traŭmo aŭ fizika lezio. Ĝi havas homogenajn simptomojn: balbutado komenciĝas subite, kaj ne influas variaj situoj. Oni povas trovi la eventon, kiu eligis ĝin. Ĝi estas karakterizita per ĉagrenoj kaj malgranda konscio de la ulo.<ref>Ward 2006, pp. 4, 332, 335–337 Ward, David (2006). ''Stuttering and Cluttering: Frameworks for understanding treatment''. Hove and New York City: Psychology Press. {{ISBN|9781841693347}}.</ref> == Terapio == Oni ne havas unu metodon por terapii balbutadon, do oni bezonas logopedian ekzamenojn. Celo estas, ke la balbutanto povu pli bene kontroli lian parolon.<ref>{{Cite journal|date=2015-12-01|title=Stuttering Enigma|journal=ASHA Leader|volume=20|issue=12|pages=6|doi=10.1044/leader.in2.20122015.6|url=http://dx.doi.org/10.1044/leader.in2.20122015.6|issn=1085-9586}}</ref> Multa terapioj celas lernajn strategiojn por malkreski balbutadon per pli malrapida parolo kaj kontroloado de spirado per grada evolvigado. Komence oni uzas unusilabajn vortojn, poste pli kaj pli longajn vortojn, esprimojn kaj fine longajn frazojn. Pli terapioj helpas terapii anksciojn. Metodo nomita komprenebla solvo celas atitudon al parolado, kaj minimas efikon de balbutado al vivo.<ref>{{CitLib|aut=Günther Bergmann|tit=Stuttering as a Prosodie Disturbance: A Link between Speech Execution and Emotional Processes|ann=1987|isbn=9783709174555|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-7091-6969-8_31|pag=393–407}}</ref> Parolterapio estas advantaĝa kaj efika por ĉiu balbutanto sendepende de aĝo.<ref>{{Cite journal|date=2015-04-01|title=Insurers: Pay Attention to Efficacy Research on Stuttering Treatment|journal=ASHA Leader|volume=20|issue=4|pages=7|doi=10.1044/leader.in4.20042015.7|url=http://dx.doi.org/10.1044/leader.in4.20042015.7|issn=1085-9586}}</ref> Logopoediistoj instruas iliajn klientojn atendi kaj gvidi ilian parolritmon. Balbutantoj lernas eldiri vortojn pli malrapide kaj malpli forte. Ili devas ankaŭ lerni atendon kaj regadon de spirado. Komence la balbutanto devas elparoli mallongajn frazojn kaj esprimojn tre malrapide. Poste la tempo igas pli rapida, frazoj pli longaj kaj situoj pli diversaj, ĝis kiam parolo igas natura kaj flua. Laŭ esploristoj la lagopediisto devas ekzameni en ĉiu tri monatoj, ĉu lia elektita metodo estas la plej bona. Post fino de terapio oni devus sekvi liajn klientojn, por ke ilia balbutado ne rekomencigu.<ref>{{Cite journal|date=2014-10-01|title=More on Stuttering and Suicide|journal=ASHA Leader|volume=19|issue=10|pages=5|doi=10.1044/leader.in4.19102014.5|url=http://dx.doi.org/10.1044/leader.in4.19102014.5|issn=1085-9586}}</ref> === Hipnoto === Oni uzas ankaŭ metodojon kiel [[hipnoto]]n kaj [[relaksado]]n. La balbutanto lernas sugesti mem, per kiu malkreskas timo de parolo. Relaksado helpas venki spasmajn movojn.<ref name="Lajos Péter 2009">Lajos Péter (2009) Dadogásról mindenkinek.</ref> Laŭ hipnorelaksado traŭmatoj kaj konfliktoj, kiuj eligis balbutadon, estas ekskluditaj el konscio. Per hipnorelaksado oni povas ekkonscii ilin, kaj reagi al ili.<ref name="Lajos Péter 2009"/><ref name="mmoroian.wixsite.com">{{Cite news|title=Hírek {{!}} Seneca Közhasznú Alapítvány a Dadogókért|url=https://mmoroian.wixsite.com/seneca|work=Hírek {{!}} Seneca Közhasznú Alapítvány a Dadogókért|accessdate=2018-05-19|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180520054245/https://mmoroian.wixsite.com/seneca#|archivedate=2018-05-20|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-07-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180520054245/https://mmoroian.wixsite.com/seneca|arkivdato=2018-05-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180520054245/https://mmoroian.wixsite.com/seneca |date=2018-05-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://mmoroian.wixsite.com/seneca |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180520054245/https://mmoroian.wixsite.com/seneca |arkivdato=2018-05-20 }}</ref> === Terapio por formado de ruleblo === Tiu terapio estas alternative nomita kiel Parolu pli fluente; Plilongigita parolo; aŭ Kohera parolo. Ĝi instruas stiradon de spirado, de artikulacio kaj parolorganoj per [[operanta kondicionado]].<ref name="worldcat.org">{{CitLib|aut=Ward, David, 1956 December 9-|tit=Stuttering and cluttering : frameworks for understanding and treatment|ann=2006|isbn=1841693340|url=https://www.worldcat.org/oclc/65617513}}</ref> Balbutantoj lernas malrapidi ilian parolritmon per plilongado de vokaloj kaj konsonantoj, kaj uzas teĥnikojn por malkreski malhelpojn, ekzemple kontinua fluo de aero kaj mola parolkontakto. Rezulto estas fluenta, sed malrapida kaj monotona parolo. Per lernado de tiuj metodoj la balbutanto povas plibonigi lian parolon. Poste li lernas uzi tiun parolon ekster de parolkliniko. Ofte la intonado ne aŭdiĝas natura ankaŭ post fino de terapio. Oni ofte devas ekzercii du aŭ tri semajnojn en parolkliniko en grupo. Simila metodo estas CAMPERDOWN, kiu bezonas pli mallongan tempon.<ref name="worldcat.org"/> === Modifika terapio === Kontraŭe de aliaj metodoj, modifika terapio ne celas malaperigi balbutadon. Ĝi precipe volas akceptigi balbutadon. Per tiu ĝi malkreskas anksciojn kaj timon, kaj per tiuj malkreski balbutadon.<ref>Lajos Péter (2009) Dadogásról mindenkinek</ref> Ĝi estis popularigita per Charles Van Riper en 1973, kaj li nomis ĝin kiel ferma modifika teĥniko. Tiu indirekta metodo ne nepre povas malkreski balbutadon.<ref name="worldcat.org"/> Ennek ellenére a pácienstől függően a terápia hatástalan is lehet.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dx.doi.org/10.1037/e400022009-005|titolo=Stuttering and stammering|familia nomo=Beech|persona nomo=Reginald|dato=1967|verko=PsycEXTRA Dataset}}</ref> === Teĥnikaj iloj === * Malfruigita aŭda retrokuplo * Aŭda retrokuplo per ŝanĝigita frekvenco * Maskita aŭda retrokuplo<ref name="Lajos Péter 2009"/> Oni uzas ŝanĝigitan aŭdan retrokuplon ekde pli ol 50 jare.<ref>{{Cite journal|author=Patrick|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2007-02-01|title=Pseudoscience and the SpeechEasy: Reply to Kalinowski, Saltuklaroglu, Stuart, and Guntupalli (2007)|language=en|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=16|issue=1|pages=77–83|doi=10.1044/1058-0360(2007/010)|url=https://ajslp.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1766646|issn=1058-0360}}</ref> Tiu metodo retrosonas voĉon ŝanĝigite. La balbutanto povas paroli kun alia persono; li povas paroli ne aŭdante sian voĉon; oni povas retrokupli lian voĉon (malfruigita aŭda retrokuplo) aŭ retrokuplas en alia frekvenco (aŭda retrokuplo per ŝanĝigita frekvenco). Tiuj metodoj ne povas helpi al ĉiu balbutanoj.<ref>{{Cite journal|author=Patrick|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2007-02-01|title=Pseudoscience and the SpeechEasy: Reply to Kalinowski, Saltuklaroglu, Stuart, and Guntupalli (2007)|language=en|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=16|issue=1|pages=77–83|doi=10.1044/1058-0360(2007/010)|url=https://ajslp.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1766646|issn=1058-0360}}</ref> Laŭ ekzameno en 2006, tiuj metodoj ne povis elteni deziritajn kriterion, ekzemple ĉeestantan kontrolan grupon.<ref>{{Cite journal|author=Jason H.|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2006-11-01|title=Stuttering Treatment Research 1970–2005: I. Systematic Review Incorporating Trial Quality Assessment of Behavioral, Cognitive, and Related Approaches|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=15|issue=4|pages=321|doi=10.1044/1058-0360(2006/031)|url=http://dx.doi.org/10.1044/1058-0360(2006/031)|issn=1058-0360}}</ref> === Intenziva terapio === Intenziva terapio estis komencita per Vinczéné Bíró Etelka. Optima aĝo estas inter 5 kaj 6 jaroj. Oni terapias ambulante infanojn kvare en unu semajno dum unu jaro, ĉar tiu estas tro frekventa al familioj. Oni evolvas la infanojn komplekse, ĝi ankaŭ evolvas moviĝadon kaj ritmon. Parto estas psika terapio, kiu celas kreskon de memfido kaj mildigon de paroltimon. Ĝi bezonas helpon de gepatroj.<ref name="Lajos Péter 2009"/><ref name="mmoroian.wixsite.com"/> === Ludoterapio === En ludoterapio, la infano povas esprimi sin senvorte, nur per lia ludo. Li povas diri per ludo liajn pensojn, dezirojn, traŭmojn, emociojn, timojn. Koheroj inter simptomoj estas kompreneblaj per elektado de temoj. Per ekkonsciado de tiuj interligoj oni povas mildigi simptomojn. Celo estas ankaŭ evolvado de personeco.<ref>Klaniczay Sára (2001) A gyermekkori dadogásról.</ref> === Artoterapio === Simile la ludoterapio, la infano ekesprimas sin senvorte, sed per artoj. Per efiko de artoj ŝanĝigas personecon, per kiu timo de parolo estas vincebla. Partoj estas muziko, moviĝado kaj desegnado.<ref>{{Cite journal|date=2011-10-31|title=Balas, Eszter|journal=Benezit Dictionary of Artists|publisher=Oxford University Press|url=http://dx.doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.b00010504}}</ref><ref>Schmidtné Balás Eszter (2004) Képes könyv a dadogásról.</ref> En rituala terapio, balbutantoj desegnas kaj ludas per movoj iliajn problemojn. Por infanoj adaptis Lajos Péter kaj Rudas Zsuzsanna.<ref>Feketéné Gacsó Mária (1994) Dadogás - RIT, csoportterápiás eljárás felnőtt dadogók kezelésére.</ref> === Kompleksa terapio === Kompleksa terapio enhavas medicinajn, psikajn, kaj logopediajn metodojn. Oni npovas uzi ĝin ekde 8 jara aĝo. Ĝi komencas per eksploratora parto kaj el terapio mem. Laŭ medicinaj kaj psikaj eksploroj oni povas rekoni balbutadon, kiun oni terapias.<ref>Vékássy László (2016) A dadogók komplex kezelése.</ref> === Neniam plu balbuti === Metodo de Dr. Martin F. Schwartz celas ventiladon, per kiu oni pasive ellasas aeron. Ĝi similas al sporto, oni devas havi motivon, insiston kaj devas fari ĝin ofte por sukcesi. Oni trejnas malgrandajn muskolojn. Ĝi povis helpi al 90% de partoprenantoj.<ref name="Lajos Péter 2009"/><ref name="mmoroian.wixsite.com"/> === Venku vian balbutadon === La hejmpaĝo helpas per interreta kurso. Balbutantoj povas memstare ekzercii. La kurso gvidas ilin per dek libroj, kiuj enhavas multajn temojn, ekzemple sekreto de fluenta parolo, timo de parolo kaj libera parolo.<ref name="Lajos Péter 2009"/><ref name="mmoroian.wixsite.com"/> === Medikamentoj === La U.S. Food and Drug Administration (FDA) ne permesas uzi medikamentojn senpere kontraŭ balbutado, ĉar ili longatempe uzite havas nedezirindajn efikojn.<ref name="nidcd.nih.gov">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nidcd.nih.gov/health/stuttering#treated|titolo=Stuttering|alirdato=2018-05-19|dato=2015-08-18|lingvo=en|verkaĵo=NIDCD}}</ref> Estas medikamentoj, kiuj eble povas helpi kontraŭ balbutado kaj al infanoj kaj al adultoj. Iuj medikamentoj havas pruvitan efikon kontraŭ balbutado, al kiuj apartenas benzodiazepinoj, antikonvulzivaj drogoj, antidepresantoj, antipsiĥotikoj, antihipertenzivaj medikamentoj kaj dopamin antagonistoj.<ref name="Bothe, A. K. 2006">Bothe, A. K.; Davidow, J. H.; Bramlett, R. E.; Franic, D. M.; Ingham, R. J. (2006). "Stuttering Treatment Research 1970–2005: II. Systematic Review Incorporating Trial Quality Assessment of Pharmacological Approaches". ''American Journal of Speech-Language Pathology''. '''15''' (4): 342–352.</ref><ref>{{Cite journal|author=Jason H.|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2006-11-01|title=Stuttering Treatment Research 1970–2005: II. Systematic Review Incorporating Trial Quality Assessment of Pharmacological Approaches|language=en|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=15|issue=4|pages=342–352|doi=10.1044/1058-0360(2006/032)|url=https://ajslp.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1757630|issn=1058-0360}}</ref> Teoriaj efikoj estas fundamentitaj en 2006, sed estis nur unu eksploro sen eraroj, kiu montris malkreskadon de balbutado je 5%.<ref name="Bothe, A. K. 2006"/><ref>{{Cite journal|author=Jason H.|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2006-11-01|title=Stuttering Treatment Research 1970–2005: II. Systematic Review Incorporating Trial Quality Assessment of Pharmacological Approaches|language=en|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=15|issue=4|pages=342–352|doi=10.1044/1058-0360(2006/032)|url=https://ajslp.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1757630|issn=1058-0360}}</ref> Potencialaj nedeziritaj efikoj<ref>{{Cite journal|author=Jason H.|last=Bothe|first=Anne K.|coauthors=Robin E.|date=2006-11-01|title=Stuttering Treatment Research 1970–2005: II. Systematic Review Incorporating Trial Quality Assessment of Pharmacological Approaches|language=en|journal=American Journal of Speech-Language Pathology|volume=15|issue=4|pages=342–352|doi=10.1044/1058-0360(2006/032)|url=https://ajslp.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1757630|issn=1058-0360}}</ref> estas dikiĝo, seksualaj anomaloj kaj kreskado de sangopreso. Nova medikamento estas pagoklon, kiu havas pli mildaj nedeziritajn efikojn, kiel kapdoloro kaj laceco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.stutteringhelp.org/default.aspx?tabindex=553&tabid=566|titolo=Maguire|alirdato=2018-05-19|dato=2009-12-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091227095449/http://www.stutteringhelp.org/default.aspx?tabindex=553&tabid=566|arkivdato=2009-12-27}}</ref> === Memhelpaj grupoj === Memhelpaj grupoj estas popularaj inter balbutantoj kaj ekspertoj. Oni povas trovi tie forumon, trovi terapiojn, konsolantojn, kuraĝantojn, helpantojn kaj amikojn. Tiuj grupoj baziĝas sur la ideo, ke oni ne povas garantii sanigadon el balbutado, do la plej bona strategio estas, ke oni ne pensas al balbutado.<ref name="nidcd.nih.gov"/> Tiuj grupoj ofte opinias, ke balbutado estas psika kaj ne fizika problemo.<ref>{{Cite journal|last=Fisher|first=Martin N.|date=1970-12-01|title=Stuttering: a psychoanalytic view|language=en|journal=Journal of Contemporary Psychotherapy|volume=2|issue=2|pages=124–127|doi=10.1007/BF02118180|url=https://link.springer.com/article/10.1007/BF02118180|issn=0022-0116}}</ref> === Psika pripenso === Estas ankaŭ metodoj, kiuj bazas sur psika pripensado.<ref>{{Cite journal|author=M. P.|last=Reddy|first=R. P.|coauthors=N.|date=2010|title=Cognitive Behavior Therapy for Stuttering: A Case Series|journal=Indian Journal of Psychological Medicine|volume=32|issue=1|pages=49–53|doi=10.4103/0253-7176.70533|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3137813/|issn=0253-7176|pmid=21799560}}</ref> Oni uzas psiĥoterapion, kaj kognajn metodojn. Sociologia pripensado havas teorion, ke grupoj subtenas balbutadon per normoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://stutteringhabits.com/social-norms-and-stuttering-expectations/|titolo=People expect you to stutter - there I said it! - Stuttering Habits|alirdato=2018-05-19|dato=2017-04-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170418083207/http://stutteringhabits.com/social-norms-and-stuttering-expectations/|arkivdato=2017-04-18}}</ref> [[Psiĥonanalizo]]<ref>{{Cite journal|last=Messer|first=Stanley B.|date=1983-06|title=Integrating psychoanalytic and behaviour therapy: Limitations, possibilities and trade-offs|language=en|journal=British Journal of Clinical Psychology|volume=22|issue=2|pages=131–132|doi=10.1111/j.2044-8260.1983.tb00587.x|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.2044-8260.1983.tb00587.x|issn=0144-6657}}</ref> kaj [[hipnoterapio]] estas ankaŭ alternativoj.<ref>McCord, Hallack (1955). "Hypnotherapy and stuttering". ''Journal of Clinical and Experimental Hypnosis''. '''3''' (4): 210–214. doi:10.1080/00207145508410154.</ref><ref>Oakley, D.; Moss, G. (Spring 1996). "Stuttering modification using hypnosis: A case study". ''Speaking Out''. British Stammering Association. '''3''': 210–214. doi:10.1080/00207145508410154.</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://jshd.asha.org/cgi/content/citation/11/2/117|titolo=Hypnosis In A System of Therapy For Stutterers -- Moore 11 (2): 117 -- Journal of Speech and Hearing Disorders|alirdato=2018-05-19|dato=2013-11-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131110190400/http://jshd.asha.org/cgi/content/citation/11/2/117|arkivdato=2013-11-10}}</ref> === Terapio per spirado === Estas metodoj, kiuj bazas sur observado kaj stirado de spirado. Per ventra spirado oni povas pli bene stiri lian parolon. Tiuj estas, ekzemple, McGuire<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.theartsdesk.com/tv/stammer-school-musharaf-finds-his-voice-channel-4|titolo=Stammer School: Musharaf Finds His Voice, Channel 4 {{!}} The Arts Desk|alirdato=2018-05-19|verko=www.theartsdesk.com|lingvo=en}}</ref> kaj Starfish projektoj. == Prognozo == Ĉe etaj infanoj la prognozo estas bona. En du jaroj, ĉe 65% de ili balbutado ĉesas spontane.<ref>{{Cite journal|author=Nicoline|last=Yairi|first=Ehud|date=1992-08-01|title=Onset of Stuttering in Preschool Children: Selected Factors|language=en|journal=Journal of Speech, Language, and Hearing Research|volume=35|issue=4|pages=782–788|doi=10.1044/jshr.3504.782|url=https://jslhr.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1779191|issn=1092-4388}}</ref><ref>{{Cite journal|date=1993-06-01|title=Epidemiologic and other considerations in treatment efficacy research with preschool age children who stutter|language=en|journal=Journal of Fluency Disorders|volume=18|issue=2-3|pages=197–219|doi=10.1016/0094-730X(93)90007-Q|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0094730X9390007Q|issn=0094-730X}}</ref> Ĝis adolesko ĉe 74% de ili ĝi ĉesas.<ref name="worldcat.org"/> Tiuj racioj estas ĉe knabinoj pli grandaj.<ref name="worldcat.org"/><ref>Yairi, E (Fall 2005). "On the Gender Factor in Stuttering". ''Stuttering Foundation of America newsletter'': 5.</ref> Ankaŭ frua evolvado povas multe helpi.<ref name=":19"/> Kiam balbutado stabiliziĝas, aŭ aperas sekundaraj simptomoj, prognozo iĝas malpli bona;<ref name=":19"/> en 5 jaroj nur ĉe 18% ĉesas balbutado spontane,<ref>{{Cite journal|author=Susan|last=Andrews|first=Gavin|coauthors=Ashley|date=1983-08-01|title=Stuttering: A Review of Research Findings and Theories circa 1982|language=en|journal=Journal of Speech and Hearing Disorders|volume=48|issue=3|pages=226–246|doi=10.1044/jshd.4803.226|url=https://jshd.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1775048|issn=0022-4677}}</ref> sed terapioj povas ĉesigi ĝin.<ref name=":19"/> Adultoj havas malbonan ŝancon por plene ĉesi balbutadon.<ref name="worldcat.org"/> Oni povas nur esperi, ke terapioj mildas aŭ rarigas lian balbutadon, sed eblas, ke nenio helpas.<ref name=":19"/> Emociaj sekvoj ligiĝas per anksioj al balbutado. Tipe tiuj limitiĝas al situoj, en kiuj oni paroli devas, kaj anksioj ĉesas, se balbutado mildiĝas spontane. Estis supozoj, ke ligiĝas ĝeneralaj anksioj, traŭmoj, malbona inteligento aŭ personeco, sed eksploroj ne povis pruvi tiujn hipotezojn. == Epidemiologio == Estas 5% rato de tiuj homoj, kiuj iam balbutis en ilia vivo, aŭ nune estas balbutantoj.<ref>{{Cite journal|last=Månsson|first=Hans|date=2000-03|title=Childhood stuttering|journal=Journal of Fluency Disorders|volume=25|issue=1|pages=47–57|doi=10.1016/s0094-730x(99)00023-6|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0094730X99000236|issn=0094-730X}}</ref> Oni trovis, ke virtoj balbutas 2-5-oble pli ol virinoj,<ref name=":5" /><ref name=":15">{{Cite journal|author=Nicoline|last=Yairi|first=Ehud|coauthors=Nancy|date=1996-08-01|title=Genetics of Stuttering: A Critical Review|language=en|journal=Journal of Speech, Language, and Hearing Research|volume=39|issue=4|pages=771–784|doi=10.1044/jshr.3904.771|url=https://jslhr.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1781146|issn=1092-4388}}</ref><ref name=":16">{{Cite journal|author=P.|last=Kloth|first=S.A.M.|coauthors=F.W.|date=1995-06|title=Speech-motor and linguistic skills of young stutterers prior to onset|journal=Journal of Fluency Disorders|volume=20|issue=2|pages=157–170|doi=10.1016/0094-730x(94)00022-l|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0094730X9400022L|issn=0094-730X}}</ref> sed oni ne havas ankaŭ teoriojn, kial.<ref>Brain Development in Children Who Stutter | Stuttering Foundation: A Nonprofit Organization Helping Those Who Stutter". Stutteringhelp.org. 1955-12-04. Archived from the original on 2014-05-12. Retrieved 2014-05-12.</ref> Balbutado komencas pleje en frua infaneco, kaj 2,5% de infanoj pli junaj ol 5 jaroj balbutas.<ref name=":17">Proctor, A.; Duff, M.; Yairi, E. (2002). "Early childhood stuttering: African Americans and European Americans".ASHA Leader. 4 (15): 102.</ref><ref name=":18">Yairi, E.; Ambrose, N. (2005). "Early childhood stuttering". Pro-Ed. Austin, Texas</ref> Tiam estas rato de seksoj 1:1. Poste tiu rato komencas kreski por maladvantaĝo de knaboj; en jaro, kiam ili igas 5 jaraj, knaboj kaj knabinoj havas ratojn je 2:1;<ref name=":16" /><ref name=":18" /> 6 jare tiu estas 3:1; 10 jare estas 5:1.<ref name=":19">{{CitLib|aut=Guitar, Barry.|tit=Stuttering : an integrated approach to its nature and treatment|edi=3rd ed|ann=2006|isbn=0781739209|url=https://www.worldcat.org/oclc/60605193}}</ref> Knabinoj pli ofte ĉesas balbuti ol knaboj.<ref name="worldcat.org"/> Pro spontana ĉesado (65-75%)<ref name=":15" /><ref>{{Cite journal|author=Nicoline Grinager|last=Yairi|first=Ehud|date=1999-10-01|title=Early Childhood Stuttering I: Persistency and Recovery Rates|language=en|journal=Journal of Speech, Language, and Hearing Research|volume=42|issue=5|pages=1097–1112|doi=10.1044/jslhr.4205.1097|url=https://jslhr.pubs.asha.org/article.aspx?articleid=1781163|issn=1092-4388}}</ref> 1% plena popolo balbutas.<ref name=":5" /><ref>{{Cite journal|author=Karen|last=Craig|first=Ashley|coauthors=Yvonne|date=2002-12|title=Epidemiology of stuttering in the community across the entire life span|journal=Journal of speech, language, and hearing research: JSLHR|volume=45|issue=6|pages=1097–1105|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12546480|issn=1092-4388|pmid=12546480}}</ref> En komenco kaj mezo de 20-a jarcento estis populara eksplori balbutadon en kulturoj. Wendell Johnson asertis, ke kialoj de balbutado estas anksoj de patrino kaj kulturalaj postuloj. Li asertis, ke ĉe iuj indianaj triboj neniu balbutas, kaj ili ne havas vorton por balbutado. Oni trovis neniun signon por tiu, kaj montriĝis, ke Wendell ne havis iun esploron kiu povus subteni lian teorion; do oni ekskludis kulturajn kialojn. En 21-a jarcento iuj pensas, ke balbutado estas plene sendependa de raso aŭ kulturo,<ref name=":19" /> kaj globale la 1% de popolo kaj 5% de malgrandaj infanoj balbutas.<ref name=":5" /> Amerikana esploro subtenas tiun.<ref name=":17" /><ref name=":18" /> Aliaj esploroj trovis diferencon, ekzemple laŭ E. Cooper kaj E. Cooper estas balbutado pli ofta ĉe nigra popolo. (Cooper & Cooper, 1993:197). Mark Onslow referis al esploro kun (N=119367) participiantoj,<ref>{{Cite journal|author=S.|last=Boyle|first=C. A.|coauthors=L. A.|date=2011-05-23|title=Trends in the Prevalence of Developmental Disabilities in US Children, 1997-2008|journal=PEDIATRICS|volume=127|issue=6|pages=1034–1042|doi=10.1542/peds.2010-2989|url=http://dx.doi.org/10.1542/peds.2010-2989|issn=0031-4005}}</ref> ke afroamerikanoj balbutas pli ofte ol aliaj sociaj grupoj.<ref>Mark Onslow, Stuttering and its Treatment: Eleven lectures, 2017, June, pg. 47. <nowiki>https://sydney.edu.au/health-sciences/asrc/docs/eleven_lectures.pdf</nowiki></ref> Oni pleje esploris en Eŭropo kaj Nordameriko, kaj oni trovis 1% (Bloodtein, 1995. A Handbook on Stuttering). Oni faris malpli esploron en Afriko, sed tiuj montras, ke en Okcidentafriko balbutado estas tre ofta, 5%, 6%, aŭ 9% en plena popolo.<ref>{{Cite journal|last=Nwokah|first=Evangeline E.|date=1988-10|title=The imbalance of stuttering behavior in bilingual speakers|journal=Journal of Fluency Disorders|volume=13|issue=5|pages=357–373|doi=10.1016/0094-730x(88)90004-6|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0094730X88900046|issn=0094-730X}}</ref> En multa regionoj estas tre malmulta aŭ neniu esplorado. En Ĉino neniu esploris balbutadon. Iuj pensas, ke balbutado estas tre rara en Ĉinio.<ref>Sheree Reese, Joseph Jordania (2001). "Stuttering in the Chinese population in some Southeast Asian countries: A preliminary investigation on attitude and incidence". ''"Stuttering Awareness Day"; Minnesota State University, Mankato''. Archived from the original on 2011-06-06.</ref> == Ĉarto de rajtoj kaj responsoj por balbutantoj == * Rajto balbuti ĝis la flueca nivelo de via elekto kaj kapablo. * Rajto komuniki kaj aŭskultiĝi sendepende de via balbutnivelo. * Rajto al digno kaj respekto fare de individuoj, grupoj, instancoj, kaj gazetaro sendepende de via balbutnivelo. * Rajto havi leĝajn rajtojn samkiel aliaj civitanoj havas, sendepende de via balbutnivelo. * Rajto rebonigi dokumentitajn mistraktojn de digno respekto leĝo. * Rajto plene informiĝi pri terapio, inkluzive de probableco de sukceso malsukceso kaj refalo. * Rajti ricevi terapion taŭgan al siaj propraj bezonoj de profesiaj pribalbutaj terapiistoj. * Rajto elekti kaj partopreni en terapio, rajto malelekti kaj malpartopreni, rajto ŝanĝi terapiistojn, senantaŭjuĝe, senpune. * Responso kompreni ke aŭskultantoj povas esti subinformitaj pri balbutado aŭ povas malsamopinii pri balbutado. * Responso diferencigi aŭskultantajn reagojn kiuj rezultas el manko de scioj pri balbutado (surprizo, mishelpaj komentoj, ks), disde reagoj kiuj rezultas el manko de respekto kaj justeco (mokado, tiranado, diskriminacio, ks). * Responso informi aŭskultantojn se vi bezonas pli da tempo por komuniki. * Responso komenci profesian terapion, malferme kunlaboreme honore. * Responso provi venki, bonhumore kaj realisme, viajn pro-balbutajn problemojn en via vivo. * Responso laŭeble helpi eduki la publikon pri balbutado kaj ĝiaj sekvoj. * Responso opinii kaj trakti aliulojn juste digne respektoplene sendepende de la aliulaj handikaptaĵoj. == Konsiloj pri maloftigo de balbutado == Estas pluraj metodoj, kaj plena solvaĵo estas malfacila kaj varia laŭ homo, sed jen kelkaj konsiloj: * Staru memfide kaj malstreĉe; kaj ne evitu la okulojn de aliaj se eble * Pensu pri la frazo, ne pri la balbuto mem, nek pri la aŭskultantaro * Spiru bone, neniam provu paroli sen aero en la pulmoj * Nepre parolu malrapide; kaj ne tre softe se eble * Kontaktoj de la lango estu molaj kaj flue arigitaj La korektado de la balbutado estas en la infanaĝo facila, en adoltaĝo malfacila, aŭ neebla. La subjektoj multe suferas pro ilia paroleraro, do ili ellaboris multan metodon. == Balbutado de bilingvuloj == Bilingvuloj estas homoj, kiuj povas komuniki en du lingvoj ekde ilia eta infaneco, al kiuj ili povas lerni aliajn lingvojn. Bilingveco povas influi balbutadon. Oni povas konkludi al balbutado, aŭdante tiujn: * La infano miksas lingvojn en unu frazo. Tiu estas normala, kiu helpas evolvi lingvon, sed povas kaŭzi fluencajn problemojn.<ref name=":8">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.stutteringhelp.org/stuttering-and-bilingual-child|titolo=Stuttering and the Bilingual Child|alirdato=2018-05-19|verko=Stuttering Foundation: A Nonprofit Organization Helping Those Who Stutter|lingvo=en}}</ref> * Li serĉas vortojn por ekesprimi liajn pensojn, kiu haltas parolon.<ref name=":8" /> * La gramatiko ne estas same evolvita en la du lingvoj, do li povas uzi ne tial kompleksajn frazojn en unu lingvo kiel en la alia. Li povas ankaŭ erari.<ref name=":8" /> Balbutado povas manifestiĝi en unu lingvo alie ol en alia, ĉar lingvoj havas aliajn morfologion. Ĝi povas esti pli severa aŭ milda en unu lingvo ol en alia.<ref>{{CitLib|tit=Multilingual aspects of fluency disorders|ass=Howell, Peter, 1947-|ass2=Borsel, John van.|ann=2011|isbn=9781847693570|url=https://www.worldcat.org/oclc/750183123}}</ref> Balbutado de bilingvuloj estas populara temo. Oni ankaŭ esploras multe diferencojn de balbutado en malsamaj lingvoj. Ekzemple estas esploro, kiu trovis, ke bilingvuloj, kiujn unu lingvo estas la Angla, balbutas pli ofte ol unulingvuloj, kiujn gepatra lingvo estas la Angla, kaj ili sanigas el balbutado malpli ofte ol unulingvuloj.<ref>{{Cite journal|author=S.|last=Howell|first=P.|coauthors=R.|date=2009-01-01|title=The effects of bilingualism on stuttering during late childhood|language=en|journal=Archives of Disease in Childhood|volume=94|issue=1|pages=42–46|doi=10.1136/adc.2007.134114|url=http://adc.bmj.com/content/94/1/42|issn=0003-9888|pmid=18782846}}</ref> Alia esploro ne montris diferentajn ratojn en la du grupo, sed ĝia metodo estas diskutebla.<ref>{{Cite journal|author=P.|last=Au-Yeung|first=J.|coauthors=S.|date=2000-09|title=UCL survey of bilingualism and stuttering|journal=Journal of Fluency Disorders|volume=25|issue=3|pages=246|doi=10.1016/s0094-730x(00)80321-6|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0094730X00803216|issn=0094-730X}}</ref> Oni parolas pri enigma rilato de bilingveco kaj balbutado,<ref>Rachel Karniol (1992-10-01). ''"Stuttering out of bilingualism" First Language. 12(36) 255-283 doi:10.1177/014272379201203604ISSN0142-7237''</ref> ĉar la datoj estas kontraŭdiraj. La temo estas kompleksa, kaj stimulas al novaj eksploroj pri ligo de bilingveco kaj balbutado. == Balbutado en populara kulturo == Muzikisto de ĵaza grupo Eurodance, Scatman John skribis kanton kun titolo „Scatman (Ski Ba Bop Ba Dop Bop)” por helpi balbutantajn infanojn. Ankaŭ Scatman (naskite John Paul Larkin) estis balbutanto, gajnis la Annie Glenn Award de American Speech-Language-Hearing Association, por helpo por komunumo de balbutantoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mnsu.edu/comdis/kuster/famous/kudos.html|titolo=Awards|alirdato=2018-05-19|verko=www.mnsu.edu|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081205011444/http://www.mnsu.edu/comdis/kuster/famous/kudos.html|arkivdato=2008-12-05}}</ref> Karaktero Arkwright en Open All Hours balbutis, kiun uzis la serio multfoje. Karakteroj Reginald Barclay en kaj imperiestro Claudius en serio de Robert Graves estas balbutantoj, kiuj venkas ilian balbutadon. Porky Pig el Looney Tunes estas konita kun lia balbutado. Li diras konitan frazon de serio ("Th-th-th-that's all, folks!"). Li balbutas, ĉar ankaŭ lia voĉo, Joe Dougherty balbutis. Sed tiu pligrandigis tempon por fari ĉapitrojn, do producero Warner Bros anstataŭigis Dougherty kun Mel Blanc. Keswick el serio T.U.F.F. Puppy balbutas. En filmo Primal Fear, Aaron estas balbutanta timema messervanto, kiu estas akuzita per mortigo de influa episkopo. Barata filmo film Su.. Su... Sudhi Vathmeekam kun Jayasurya montras tutan vivon de balbutanto, kiu venkas problemojn kaŭzitajn de lia balbutado. Rusa filmo Sheep & Wolves estas Skinny balbutanta lupo. Hungara roka grupo Supernem havas kanton kun titolo "K-k-kétszer" (D-d-duoble). == Historio == [[Dosiero:Lewis caroll.png|eta|[[Lewis Carroll]], verkinto de ''[[Alico en Mirlando (Sezonoj)|Alico en Mirlando]],'' estis nekapabla iĝi pastro pro sia balbutado. Kaj li kaj liaj gefratoj balbutis. Responde li skribis jenan poemon : Lernu bone vian gramatikon / Kaj neniam balbutu / Skribu bone kaj bonorde / Kaj dolĉe kantu / Trinku teon, ne kafon; Neniam manĝu tofio / Manĝu panon kun butero / Ankoraŭ unu fojon ne balbutu.]] Oni estas interesita je balbutado pro konduto kaj nekutima sonoro. Oni ofte ridas pri balbutantoj, aŭ diskriminas ilin alie. Oni skribis pri balbutantoj, ekzemple pri [[Demosteno]], kiu terapiis mem sukcese, por paroli tre bone por defendi lian riĉan heredon. Li parolis kun ŝtonetoj en mundo.<ref name=":20">{{Cite journal|author=W.|last=Brosch|first=S.|date=2001-06-07|title=Stuttering in history and culture|journal=International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology|volume=59|issue=2|pages=81–87|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11378182|issn=0165-5876|pmid=11378182}}</ref> Li kriis pli sonorante, ol maro. Poste li iĝis oratoro. Laŭ Talmudo ankaŭ [[Moseo]] balbutis, ĉar oni metis ardan karbonon en lia mundo. Li parolis malrapide kaj hezite.(Exodus 4, v.10)<ref name=":20" /> Lia familio ne lasis [[Klaŭdio]]n en publiko por lia malsano, al kiu apartenas tremado kaj balbutado.<ref name=":20" /> Li sukcesis travivi lian familion, kaj iĝi imperiestro. En mezepoko oni pensis kun [[Galeno el Pergamo|Galeno]], ke "kvar sukoj": sango, ŝlimo, flava galo kaj nigra galo necesas esti en ekvilibro por saneco. [[Hieronymus Mercurialis]], itala kuracisto kaj lingvisto skribis pri liaj metodoj en 16a jarcento. Li traktis pri ŝanĝo de dieto, libido de viroj, vomado kaj balbutado. Li pensis, ke timo kaŭzas balbutadon, do li donis variajn ratojn por eviti tiun. Manipulado de humoroj remanis la plej populara kuraca metodo ĝis 18a jarcento.<ref>{{Cite journal|author=J.|last=Rieber|first=R. W.|date=1977-3|title=The historical roots of the theory and therapy of stuttering|journal=Journal of Communication Disorders|volume=10|issue=1-2|pages=3–24|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/325028|issn=0021-9924|pmid=325028}}</ref> [[Dosiero:Notker Balbulus 2.jpg|maldekstra|eta|[[Notker Balbulus]] en mezepoka manuskripto]] En 18a jarcento oni komencis uzi variajn operaciojn por kuraci balbutadon. Oni tranĉis la lingvon, kurtis uvulon, forigis tonsilojn, detranĉis muskolojn aŭ nervojn, kaj ne sukcesis, aŭ eĉ mortigis lian pacienton. Oni eksperimentis per operacioj ankaŭ en 19a jarcento. [[Jean Itard]] metis etajn orajn platojn kun branĉoj por trejni malfortajn muskolojn.<ref name=":20" /> Giovanni Morgagni itala patologo skribis, ke laŭ aŭtopsioj [[hiohido]] de balbutantoj havas alian formon. [[Notker]] (c. 840–912) estis benediktano de la abatejo en Sankt Gallen. Li terapiis mem. Brita reĝo Georgo la 6-a [[Georgo la 6-a (Britio)|Georgo la 6-a]] balbutis. Lia plej bona logopediisto estis Lionel Logue. Pri tiutemas filmo ''[[The King's Speech]]'' (2010). Scenaron skribis David Seidler, kiu mem balbutis ĝis aĝo de 16. Ankaŭ Winston Churchill batalis kontraŭ balbutado. Kvankam li asertis, ke balbutado asekuras atendon de aŭdantoj,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=814|titolo=A Study in Oratory - The Churchill Centre|alirdato=2018-05-19|dato=2005-04-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050419061110/http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=814|arkivdato=2005-04-19}}</ref> ĝi mansis granda problemo. Lia sekretario, Phyllis Moir skribis en lia libro, ke Winston Churchill estis denaska balbutanto. Louis J. Alber, kiu helpis al li dum lia Amerika vojo, skribis en The American Mercury 55. ke Churchill ne povis eldiri ĉiun kiun li volis, ĉar li komencis balbuti. Alber skribis ankaŭ, ke Churchill havis ankaŭ dislalion, kaj ambaŭ prononcaj problemoj estis okazita per abnormaloj de lia palato. Nur lia elteno helpis lin por iĝi granda oratoro. Ankaŭ la popolo uzis praktikojn kontraŭ balbutado, kiuj estis superstiĉoj. Ekzemple la balbutanto devis trinki akvon el helika ŝelo, esti frapita en lia vizaĝo kiam estas nebula, aŭ fortigi lian lingvon.<ref name=":21">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mnsu.edu/comdis/kuster/Infostuttering/folkmyths.html|titolo=Folk Myths about Stuttering|alirdato=2018-05-19|verko=www.mnsu.edu|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050419090029/http://www.mnsu.edu/comdis/kuster/Infostuttering/folkmyths.html|arkivdato=2005-04-19}}</ref> Oni uzis ankaŭ variajn herbojn. Estis ankaŭ kredoj, kiujn la scienco kontraŭis. Ekzemple, la bebo estis tro multe ĉikanita, ne taŭge mamnutrigita, aŭ li rigardis sin en spegulo. Aliaj estas, ke oni tondis hararon de balbutanto pli frue ol li komencis paroli, aŭ li havis tro malgrandan lingvon. Se oni trovis neniun kialon, li diris, ke diablo kaŭzis ĝin.<ref name=":21" /> Iuj balbutantoj partoprenas en movadoj de malkapabluloj, kaj identiĝas sin ankaŭ per ilia balbutado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.didistutter.org/|titolo=Did I Stutter?|alirdato=2018-05-19|verko=Did I Stutter?|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://stuttermore.tumblr.com/|titolo=How To Stutter More|alirdato=2018-05-19|verko=stuttermore.tumblr.com|lingvo=en}}</ref> Defenda ministro de Britio fondis Defendan Reton Kontraŭ Balbutado, kiu helpas balbutantajn membrojn de la armeo kaj oficistojn, kaj per tiu rimarki pri balbutado.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.gov.uk/government/news/defence-stammering-network-launched|titolo=Defence Stammering Network launched|alirdato=2018-05-19|lingvo=en|verkaĵo=GOV.UK}}</ref> == Fontoj == {{Referencoj}} * {{Cite book | last =Guitar | first =Barry | title =Stuttering: An Integrated Approach to Its Nature and Treatment | publisher =[[Lippincott Williams & Wilkins]] | year =2005 | location =[[San Diego]] | isbn = 978-0-7817-3920-7 | ref =harv | postscript =<!--None-->}} * {{Cite book | last1 =Kalinowski |first1=JS |last2= Saltuklaroglu |first2=T | title =Stuttering | publisher =Plural Publishing | year =2006 | location =[[San Diego]] | isbn = 978-1-59756-011-5 | ref =harv | postscript =<!--None-->}} * {{Cite book | last =Ward | first =David | title =Stuttering and Cluttering: Frameworks for understanding treatment | publisher =Psychology Press | year =2006 | location =[[Hove]] and [[New York City]] | isbn =978-1-84169-334-7 | ref =harv | postscript =<!--None-->}}<references group="National Stuttering Foundation"/> * [http://demoszthenesz.hu/cikkek/dadogasgyik La hungara Demoszthenesz Klubo pri balbutado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090208103156/http://demoszthenesz.hu/cikkek/dadogasgyik |date=2009-02-08 }} * [http://gyozd-le-a-dadogasod.hu/index.php?site=main_blog.php Psikaj simptomoj] * [http://www.beszedjavitas.hu/ hungara logopedia paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090219163405/http://beszedjavitas.hu/ |date=2009-02-19 }} * [http://www.stutteringhomepage.com Ĝenerala interreta hejmpaĝo] * [http://www.stutterisa.org/ Internacia Balbuta Asocio (ISA)] * [http://www.elsa.info/ Eŭropa Ligo de Balbutulaj Asocioj (ELSA)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{it}} [http://www.balbuzie-news.it http://www.balbuzie-news.it] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090121173414/http://www.balbuzie-news.it/ |date=2009-01-21 }} '''BALBUZIE-NEWS''': Informazione, studio, ricerca ed approfondimenti sulla balbuzie. * Romano "Mi resanigas PPPetron" de Ĉimbur. == Vidu ankaŭ == * [[Eŭropa Ligo de Balbutulaj Asocioj]] * [[Disleksio]] * [[Taĥilalio]] * [[Voĉismo]] {{Medicinaj temoj}} == Tradukfonto == {{Trad|hu|Dadogás}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Prononcaj problemoj]] 8mfz9ke6fysdd0vwxeu8yqud4111zc8 Arĝento 0 20199 9442239 9439387 2026-07-31T05:23:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kemia elemento |simbolo=Ag |numero=47 |nukleona=107 |nomo=Arĝento |latine=argentum |super=[[Kupro|Cu]] |sub=[[Oro|Au]] |maldekstre=[[Paladio|Pd]] |dekstre=[[Kadmio|Cd]] |suba tabelo=jes |kemia grupo=Transiraj metaloj |RN-CAS=7440-22-4 |grupo=[[Elemento de grupo 11|11]] |periodo=[[Elemento de periodo 5|5]] |bloko=[[Bloko d|d]] |pezono en terkrusto=0,0000079 |koncentriteco en marakvo= |nombro de naturaj izotopoj=2 |dosiero= |aspekto=metala arĝenta solido |relativa atompezo=107.8682 |atomradiuso=160 |kovalenta radiuso=145 |radiuso de van der waals=172 |elektrona konfiguracio=[[Kriptono|Kr]] 4d10 5s1 |elektronoj en surfacoj=2; 8; 18; 18; 1 |oksidiĝa nombro=+1, +2, +3 |materia stato=[[Solido|solida]] |kristala strukturo=kuba (vizaĝocentrita) |denseco=10,49 |malmoleco=2,5 |magneta konduto=[[Diamagnetismo|diamagneta]] |degelpunkto c=961,78 |degelpunkto k=1234,93 |bolpunkto c=2162 |bolpunkto k=2435,15 |molarvolumeno=10,27 |premo de satura vaporo= |rapido de sono= |specifa varmokapacito=235 |elektra konduktivo=62,9 · 106 S/m |elektra rezistivo=15,87 · 10−9 |termika konduktivo=429 |diversaj=jes |elektroda potencialo= |elektronegativeco=1,93 |brulvarmo je m3= |brulvarmo je kg= |ioniga energio=731,0 |ionta radiuso= |izotopoj= {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=107 | simbolo=Ag | apero=51,839 % | n=60 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=109 | simbolo=Ag | apero=48,161 % | n=62 }} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=110 | simbolo=Ag | apero=sinteza | duoniĝa tempo=249,76 d | speco=[[beta disfalo|β−]] | MeV=0,657 | A de produkto=110 | simbolo de produkto=[[Kadmio|Cd]] }} }} [[Dosiero:Silver crystal.jpg|eta|280ra|Arĝentaj [[kristalo]]j produktitaj per [[elektrolizo]].]] [[Dosiero:1960s french collection 5fr pieces argent silver.JPG|eta|280ra|Francaj moneroj ([[1960]]) el arĝento ([[Franca lingvo|Francoj]] havas la saman vorton pri "arĝento" kaj "[[mono]]").]] [[Dosiero:Argentite.jpg|eta|Arĝentito.]] [[Dosiero:Chlorargyrite-245502.jpg|eta|dekstre|250ra|Bromia klorargirito (embolito), Chañarcillo [ĉanjarZIjo], Provinco Copiapó, [[Regiono Atakamo]], [[Ĉilio]]. Grando: 5.0 x 4.7 x 1.0&nbsp;cm.]] '''Arĝento''' estas [[metalo|metala]] [[Kemia elemento|elemento]], nome [[nobla metalo]] kun [[atomnumero]] '''47'''. Ĝia [[Kemia simbolo|simbolo]] estas '''Ag''', el la [[latina]] ''argentum'', el la [[Hindeŭropa pralingvo|hindeŭropa]] radiko rekonstruita kiel *h₂erǵ-, "griza" aŭ "brila". Ĝi estas milda, blanka, brila [[transirmetalo]], sed tamen posedas la plej altan [[Elektra rezistivo|elektran konduktivecon]], [[Termika konduktivo|termikan konduktivecon]], kaj [[reflektiveco]]n inter ĉiuj de ajnaj metaloj. Tiu metalo ekzistas nature en sia pura, libera formo (natura arĝento), kiel [[alojo]] kun [[oro]] kaj aliaj metaloj, kaj en [[mineralo]]j kiaj [[arĝentito]] kaj [[ĥlorargirito]]. Plej arĝento estas produktita kiel rafinita [[kromprodukto]] el [[kupro]], [[oro]], [[plumbo]], kaj [[zinko]]. Ĝi malmulte [[oksido|oksidiĝas]] en la [[aero]]. Pro tio, kaj pro ĝia blanka [[glaceo]], ĝi estas uzata en [[juvelarto]] kaj por fari [[monero]]jn. Arĝento estis dumlonge aprezata kiel [[valormetalo]]. Pli abunda ol [[oro]], arĝenta metalo estis funkcianta en multaj antaŭmodernaj [[monsistemo]]j kiel stampebla [[etalono]], foje eĉ [[Dumetalismo|kun oro]]. Ties pureco estas tipe mezurita laŭ [[Elmilo|elmila]] bazo; nome 94%-pura alojo estas priskribita kiel "0.940 fajna". Aldone, arĝento havas nombrajn aplikojn trans [[valuto]], kiaj en [[sunpanelo]]j, [[Filtrado|akvofiltrado]], [[juvelarto]] kaj aliaj ornamaĵoj, alt-valoraj surtablaĵoj kaj iloj (de tie la termino ''arĝentaĵo''), kaj ankaŭ estas [[investado]] en la formo de arĝentaj [[monero]]j kaj [[etalono]]j (ĉu uzeblaj kiel valuta [[Kontanta mono|monkontantaĵo]] ĉu kiel kolektata [[artaĵo]]). Arĝento estas uzata industrie en [[elektro|elektraj kontaktoj]] kaj [[konduktilo]]j, en specializitaj [[spegulo]]j, fenestraj kovriloj kaj en [[katalizilo]]j de [[Kemia reakcio|kemiaj reakcioj]]. Ties [[komponaĵo]]j estas uzataj en [[Filmo (fotografio)|fotografia filmo]] kaj [[Ikso-radioj]]. [[Solvaĵo]]j el [[arĝenta nitrato]] kaj aliaj arĝentaj komponaĵoj estas uzataj kiel [[Seninfektigo|seninfektilo]] kaj [[Kontraŭmikroba|mikrobiocidoj]], aldonitaj al [[bandaĝo]]j kaj [[vundo]]-dresaĵoj ([[bandaĝo]]), [[katetero]]j kaj aliaj medicinaj instrumentoj. == Etimologio == La nomo de la arĝento devenas de la [[latina]] ''argentum'' kaj de la greka ''ἄργυρος'',<ref>Tardy, Les Poinçons de garantie internationaux pour l'argent, isbn=2901622178 id=229906795, paĝo 6</ref> respektive nomoj de la [[metalo]] en tiuj lingvoj, derivitaj el [[Hindeŭropa pralingvo|hindeŭropa]] radiko kiu signifas 'brila'.<ref>Ernout, A; A. Meillet (1939). Dictionnaire Étymologique de la langue latine. Histoire des mots. París: Librarie C. Klicksieck. pp. s.v. OCLC 79138165.</ref> De la latina derivas la nomoj de la arĝento en la majoritato de la [[latinidaj lingvoj]], kiel en la [[franca]] ''argent'', la [[itala]] ''argento'' kaj la [[rumana]] ''argint'', sed ne en la [[hispana]] (''plata'') kaj la [[portugala]] (''prata''). == Trajtoj == * '''Atompezo:''' 107,8683 [[u]] * '''Fandpunkto:''' 1 234,93 [[K]] * '''Bolpunkto:''' 2 435 [[K]] * '''Denseco:''' 10 503&nbsp;kg/m<sup>3</sup> * '''Elektronegativeco:''' 1,93 == Gravaj proprecoj == * Arĝento estas [[antisepso]], mortigiva kontraŭ la [[bakterio]]j kaj la [[fungo]]j, sed tre malmulte [[veneno|venena]] por homo. * Arĝento havas la plej altan [[elektra konduktivo|elektran konduktivon]] (la plej etan [[elektra rezistivo|elektran rezistivon]]) kaj la plej bonan [[termika konduktivo|termikan konduktivon]] el la [[Kemia elemento|kemiaj elementoj]]. * Arĝento estas uzata kiel [[mono]] depost [[antikveco]]. * Arĝento estas uzata por fabriki [[juvelo]]jn kaj kelkfoje [[manĝilo]]jn. == Izotopoj == Estas du naturaj izotopoj: <sup>107</sup>Ag estas la plej ofta izotopo, kiu estas 51.84% je [[maso]], dum <sup>109</sup>Ag estas 48.16% je maso. 28 nenaturaj radiadaj izotopoj estas igitaj. == Komponaĵoj == * [[Arĝenta jodido]] * [[Arĝenta nitrato]] == Aplikoj == {{Ĉefartikolo|Arĝentarto}} [[Dosiero:SilverWashingCup.jpg|eta|220ra|[[Kruĉo]] el arĝento.]] '''Arĝentarto''' estas la [[arto]] prilabori artisme produktojn kaj objektojn el arĝento kaj etende kun aldono de aliaj [[valormetalo]]j ([[oro]], [[bronzo]] ktp) aŭ [[gemo]]j. La artisto kiu faras tiun laboron estas nomita '''arĝentisto''' aŭ '''arĝentartisto''' nome [[majstro]] kiu prilaboras artajn objektojn el arĝento. La terminoj "arĝentisto" kaj "[[oraĵisto]]" ne estas precize [[sinonimo]]j ĉar la teknikoj, trejnado, historio, kaj [[gildo]]j estas aŭ esti ege la samaj sed la fina produkto povas ege varii same kiel la gamo de kreitaj objektoj. Tamen plej oraĵisto iam laboris per arĝento dum la malo ne estas tiom ofta. '''Arĝentarto''' estas la [[arto]] konverti [[Lado|metalfoliojn]] el arĝento en [[ujo]]j kaj aliaj iloj surtablaj ([[plado]]j, [[bovlo]]j, [[Pokalo (trinkujo)|pokaloj]], [[kandelingo]]j, [[vazo]]j, [[kruĉo]]j, [[urno]]j, ktp.), [[manĝilo]]j (arĝenta manĝilaro), kaj aliaj artikloj de arĝenta hejmilaro, preĝejaj iloj aŭ [[skulptarto]]. Ĝi povas inkludi ankaŭ la faradon de [[juvelarto]]. Proksimume la 70% de la tutmonda produktado de arĝento estas uzata por industriaj celoj, kaj la 30%, por financaj celoj; granda parto de tiu metalo estas uzata en [[juvelarto]], sed ties plej gravaj uzoj okazas en la [[foto|fota industrio]], [[kemio]], medicino kaj elektroniko. [[Dosiero:Tep80.jpg|dekstra|eta|Rusa [[Dizellokomotivo|elektra dizellokomotivo]] TEP80; dizellokomotivoj havas aparatojn el arĝento.]] Kelkaj uzoj de la arĝento estas listigitaj kaj supraĵe priskribitaj jene: * [[Blanka armilo|Blankaj armiloj]] aŭ de korpo kontraŭ korpo, tiaj kiaj [[glavo]]j, lancoj aŭ sagopintoj. * [[Fotarto]]. Pro sia sensivo al la lumo (speciale la [[arĝenta bromido|bromido]] kaj la [[arĝenta jodido|jodido]], same kiel la [[fosfato]]). La [[arĝenta jodido]] estas uzata ankaŭ por produkti {{N|artefarita pluvo}}. * [[Medicino]]. Spite la [[veneno|venenecon]] de la arĝento, ĝi estas ĉefe aplikebla en ekstera uzado. Unu ekzemplo estas la [[arĝenta nitrato]], uzata por nuligi la verukoj kaj aliajn haŭtajn aŭ muskolajn ekskreciaĵojn. * [[Elektro]]. La kontaktiloj de elektraj generatoroj de [[Dizellokomotivo|elektraj dizellokomotivoj]] havas kontaktilojn (de proks. 1 in. de dikeco) de pura arĝento; kaj tiuj maŝinoj havas elektran motoron en ĉiu rado aŭ akso. La dizela motoro movas la generatoron de elektro, kaj oni devas aldoni ankaŭ la kontaktilojn de la ŝaltiloj aŭ de la hejmaj pulsiloj de plej bona kvalito kiuj ne uzas [[kupro]]n (pli malmultekosta). * En [[elektroniko]], pro sia alta konduktiveco estas uzata iom post iom plie, por ekzemplo, en la kontaktiloj de [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] kaj [[Komputila klavaro|komputilaj klavaroj]]. * Fabrikado de [[spegulo]]j de granda respeguleco de la lumo videbla (la plej oftaj estas fabrikataj el [[aluminio]]). [[Dosiero:American Silver Eagle, obverse, 2004.png|eta|Usona aglo el arĝento.]] * La arĝento estas uzita por fabriki [[monero]]jn ekde 700 a.K., dekomence kun [[elektrumo]], nome natura [[alojo]] el [[oro]] kaj arĝento, kaj poste el pura arĝento. * En juvelarto kaj [[arĝentarto]] por fabriki grandan varion de artikoloj de ornamado kaj de hejma uzado ĉiutaga, kaj kun malplia grado de pureco, en artikoloj de [[straso]]. * En [[alojo]]j por falsaj dentoj, denteroj aŭ dentaroj. * [[Katalizo|Katalizilo]] en [[kemia reakcio|reakcioj]] de [[Redoksa reakcio|oksidigo]]. Por ekzemplo, en la produktado de [[formaldehido]] el [[metanolo]] kaj oksigeno. * Alojoj por [[veldado]], elektraj kontaktoj kaj [[pilo|elektraj piloj]] de arĝento-[[zinko]] kaj arĝento-[[kadmio]] de alta kapablo. * En la muntado de [[komputilo]]j oni uzas [[Kemia kombinaĵo|kombinaĵojn]] formataj ĉefe el pura arĝento por unuigi la lamenon de la [[mikroprocezilo]] al la bazo de la malvarmigilo, kaj tiele malvarmigi la procezilon, pro iliaj propraĵoj por [[Termika konduktivo|varmokonduktivo]]. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Arĝento''' estas ''Brileblanka valora metalo, uzata por artaj objektoj k. monero.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 19.</ref> El tio li derivigas ''arĝenti'' kiel ''surkovri per maldika tavolo de arĝento'', ''arĝentisto'', ''arĝentkolora'' kaj ''arĝentsona''.<ref>Azorlin, samloke.</ref> [[Nielo]] estas nigra miksaĵo, plej ofte el [[sulfuro]], [[kupro]], arĝento, kaj [[plumbo]], uzata en artaĵoj. == Historio == Arĝento estis unu el la sep metaloj konataj en la antikveco de la prahistoriaj homoj kaj kies malkovro estas tiele perdita en la frua komenco de la historio de la homaro.<ref>Weeks, p. 4.</ref> Pli precize, la tri metaloj de la grupo 11, nome kupro, arĝento kaj oro, estas en la elementa formo en la naturo kaj estis probable uzata kiel la primitivaj formoj de mono kontraste al la simpla [[natura interŝanĝo]].<ref>Greenwood kaj Earnshaw, pp. 1173–4</ref> Tamen, male al la kupro, la arĝento ne kondukis al la kresko de la [[metalurgio]] pro ties malalta struktura forteco, kaj estis plej ofte uzata orname aŭ kiel mono.<ref>Readon, Arthur C. (2011). Metallurgy for the Non-Metallurgist. ASM International. pp. 73–84. ISBN 978-1-61503-821-3.</ref> Ĉar arĝento estas pli reakcia ol la oro, la liverado de natura arĝento estis multe pli limigitaj ol tiuj de oro.<ref>Greenwood and Earnshaw, pp. 1173–4.</ref> Por ekzemplo, arĝento estis pli multekosta ol oro en Egipto ĝis ĉirkaŭ la 15a jarcento a.K.:<ref>Weeks, pp. 14–19.</ref> ŝajne la egiptoj separis la oron el la arĝento pere de varmigado de metaloj kun salo, kaj poste malpliigante la [[Arĝenta klorido|arĝentan kloridon]] produktita al la metalo.<ref name="Ullmann, pp. 16–9">Ullmann, pp. 16–9.</ref> Arĝento estis uzata dum miloj da jaroj por ornamaĵoj kaj iloj, [[komerco]], kaj kiel bazo por multaj monersistemoj. Ties valoro kiel valormetalo estis dumlonge konsiderata duaranga nur post oro. La kemia simbolo Ag derivas el la [[Latina]] vorto por "arĝento", nome ''argentum'' (kompare kun [[antikva greka]] ἄργυρος, ''árgyros''), el la [[Hindeŭropa pralingvo|pra-hindeŭropa]] radiko *''h₂erǵ-'' (iame rekonstruita kiel ''*arǵ-''), signife "blanka" aŭ "brila". Arĝento estis konata ekde antikvaj tempoj; ĝi estis menciita en la Biblia [[Genezo]]. Metalrubejoj trovitaj en [[Malgranda Azio]] kaj en la insuloj de la [[Egea Maro]] indikas ke arĝento estis separata el [[plumbo]] jam ĉe la [[4-a jarmilo a.K.]] uzante surfacan minadon.<ref>Hammond, C. R. (2004). The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics (81a eld.). CRC press. ISBN 0-8493-0485-7.</ref> Unu el plej fruaj ekzemploj de arĝentaj elfosejoj en Eŭropo estis [[Sardio]] en komenca Ĥalkolitiko.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.academia.edu/9860173/Silver_in_Neolithic_and_Eneolithic_Sardinia_in_H._Meller_R._Risch_E._Pernicka_eds._Metalle_der_Macht_Fr%C3%BChes_Gold_und_Silber._6._Mitteldeutscher_Arch%C3%A4ologentag_vom_17._bis_19._Oktober_2013_in_Halle_Saale_Tagungen_des_Landesmuseums_f%C3%BCr_Vorgeschichte_Halle_11_Halle_Saale_2014|titolo=Silver in Neolithic and Eneolithic Sardinia, in H. Meller/R. Risch/E. Pernicka (eds.), Metalle der Macht – Frühes Gold und Silber. 6. Mitteldeutscher Archäologentag vom 17. bis 19. Oktober 2013 in Halle (Saale), Tagungen des Landesmuseums für|aŭtoro=Maria Grazia Melis}}</ref> Ne estas malfacile imagi la efikon kiun devis produkti ĉe prauloj (kiuj estis ĉizintaj kaj polurintaj ŝtonojn, kiuj trovis kaj uzis la [[kupro]]n kaj poste la [[stano]]n, kaj eĉ sukcesis fari alojojn de ambaŭ pere de la fajro por akiri [[bronzo]]n) la malkovro de metalo rara kaj malofta, de blanka koloro, porĉiama brilo kaj nesensiva al la fajro kiu fandis aliajn metalojn. Tia gapo estis la tialo por la atribuo al la metalo de singularaj propraĵoj, kiujn la aliaj metaloj malhavis, escepte pri la [[oro]] kompreneble; oni supozis ke ambaŭ estas donacoj de la naturo, formitaj respektive unu de la influo de la [[Luno]], kaj la alia de la [[Suno]]. La aliaj, malnoblaj metaloj, estis ligitaj al la ŝanĝoj kaj transformoj, kiuj pere de la rudimentaj rimedoj tiame disponeblaj povus esti produktitaj; tamen tre malproksime de la perfekto de la arĝento kaj de la oro. Ne strangas ke pro tio aperis la ideo de la transmutacio de la metaloj kiel malsukcesa klopodo perfektigi tiujn malnoblajn metaloj, kio okazigis la aperon de la unuaj doktrinoj de la [[Alkemio]]. Partikulare taŭga ŝajnis por tiu celo la [[hidrargo]], en kiu oni observis la aspekton kaj koloron de la arĝento, ĝis tia puknto ke oni donis al ĝi la nomon "hydrargyrum" (nome likva arĝento) el kie devenas ties [[kemia simbolo]] (Hg). [[Dosiero:6852 les deniers de judas.JPG|eta|dekstra|16a-jarcenta freskoa pentraĵo de Judaso estante pagita per tridek pecoj de arĝento pro sia perfido kontraŭ [[Jesuo]].]] La arĝento, kiel la ceteraj metaloj, utilis por la prilaborado de milit-[[armilo]]j kaj poste ĝi estis uzata en la fabrikado de iloj kaj ornamaĵoj, el kio oni etendis ĝin al la komerco, kiam oni uzis ĝin por stampi la unuajn [[monero]]jn el arĝento kio venis konstitui la bazon de la [[monsistemo]] de nombraj landoj. La stabileco de la [[Romia Imperio|romia valuto]] depende iĝis ligita al alta grado de la liverado de arĝentaj etalonoj, kiun [[Romia metalurgio|romiaj ministoj]] produktis je skalo senparalela antaŭ la [[Hispana koloniado de Ameriko|malkovro de la Nova Mondo]]. Atinginte pintan produktadon de 200 t por jaro, ĉirkaŭkalkulita arĝentostoko de 10,000 t cirkulis en la Romia ekonomio en la mezo de la 2a jarcento n.e., kvin al dek fojojn pli granda ol la kombinita kvanto de arĝento disponebla ĉe la [[Alta Mezepoko|mezepoka Eŭropo]] kaj ĉe la [[Abasida Kaliflando|Kaliflando]] ĉirkaŭ la jaro 800.<ref>{{Cite journal|title=Silver Stocks and Losses in Ancient and Medieval Times|doi=10.1111/j.1468-0289.1972.tb02173.x|authorlink= |last=Patterson |first=C. C. |date=1972|journal=The Economic History Review|volume=25|issue=2|pages=205–235 (216, table 2; 228, table 6)|issn = 0013-0117 }}</ref><ref>{{Cite journal| last=de Callataÿ |first=François |date=2005|title=The Greco-Roman Economy in the Super Long-Run: Lead, Copper, and Shipwrecks|journal=Journal of Roman Archaeology|volume=18|pages=361–372 (365f.)|doi=10.1017/s104775940000742x}}</ref> Financaj funkciuloj de la Romia Imperio priokupiĝis pri la perdo de arĝento por pagi tre petitan [[silko]]n el [[Ĉinio|Sinica]] (Ĉinio). Oni faris minojn jam en Lavrion dum la jaro 483 a.K.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=DcTj4AUFemAC&printsec=frontcover|titolo=Economy and Economics of Ancient Greece|familia nomo=Amemiya|persona nomo=T.|jaro=2007|eldoninto=Taylor & Francis|ISBN=0203799313|paĝo=7}}</ref> En la [[Evangelioj]], la disĉiplo de Jesuo [[Judaso Iskarioto]] fifamiĝis ĉar ricevis kompenson de 30 arĝentajn monerojn el religiaj estroj de [[Jerusalemo]] por denonci [[Jesuo|Jesuon Nazaretan]] al la soldatoj de la Suprema Pastro Kajafas.<ref>Mateo 26:15</ref> La [[Historio de Ĉinio|Ĉina Imperio]] dum plej el sia historio ĉefe uzis arĝenton kiel rimedo de ŝanĝo. Poste, eĉ jam en la 19a jarcento, la minaco al la ekvilibro de pagoj de [[Unuiĝinta Reĝlando]] el ĉinaj komercistoj kiuj postulis pagojn el arĝenton ŝanĝe por [[teo]], [[silko]], kaj [[porcelano]] kondukis al la [[Opia milito]] ĉar Britio devis trovi vojon por direkti la ekvilibron en pagoj, kaj ili decidis fari tion vendante [[opio]]n produktitan en sia kolonio de [[Brita Hindio]] al Ĉinio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Great Big Book of Horrible Things|familia nomo=White|persona nomo=Matthew|jaro=2012|loko=Nov-Jorko|eldoninto=W. W. Norton|ISBN=978-0-393-08192-3|paĝoj=285–286}}</ref> [[Dosiero:Silver mining in Kutná Hora 1490s.jpg|eta|210ra|Arĝento-minado kaj procezado en [[Kutná Hora]], Centra Eŭropo, 1490-aj jaroj.]] [[Islamo]] permesis al islamanoj porti arĝentajn ringojn en la etfingro de ĉiu mano.<ref name="islam">{{Citaĵo el libro|url=https://web.archive.org/web/20110612154809/http://www.shafiifiqh.com/maktabah/relianceoftraveller.pdf|titolo=Reliance of the Traveller and Tools for the Worshipper|aŭtoro=Ahmad Ibn Naqib Al-Misri|paĝoj=f17}}</ref> [[Muhammad]] mem portis arĝentan sigelringon.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=SWMaY6ĴN5sC&pg=PT283|titolo=Historic Rings: Four Thousand Years Of Craftsmanship|aŭtoro=Diana Scarisbrick|dato=2004|eldoninto=Kodansha International|ISBN=978-4-7700-2540-1|paĝoj=283–}}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En Ameriko, antaŭ-Inkaaj civilizoj jam uzis alttemperaturan arĝent-plumban alojigan teknologion en la jaroj 60–120 n.e.<ref>{{cite journal |author=Carol A. Schultze |author2=Charles Stanish |author3=David A. Scott |author4=Thilo Rehren |author5=Scott Kuehner |author6=James K. Feathers |url=http://www.pnas.org/content/106/41/17280.full |title=Direct evidence of 1,900 years of indigenous silver production in the Lake Titicaca Basin of Southern Peru |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=106 |issue=41 |pages=17280–17283 |doi=10.1073/pnas.0907733106 |accessdate=22a de Majo 2013}}</ref> En [[1516]] [[Juan Díaz de Solís]] malkovris en [[Sudameriko]] la tiam nomita ''mar Dulce'' (dolĉa maro) kiu poste [[Sebastiano Kaboto]] nomigis kiel [[Río de la Plata]] (rivero de la arĝento), laŭ la kredo ke tie abundis la aprezata metalo, kaj de kie nomiĝos la lando [[Argentino]]. Jarojn poste, la trovo de grandaj rezervoj el arĝento en la [[Nova Mondo]] nome en [[Zacatecas]], [[Meksiko]], [[Potosiio|Potosí]] kaj [[Taksko]] en Bolivio kaj [[Paramillos de Uspallata]], en [[Argentino]], kaj ties importado al Eŭropo, okazigis longan periodon de [[inflacio]], kiu ne okazis limigite al [[Hispanio]], nome la kolonia imperio, kaj disvastigis tra tuta Eŭropo; la fenomeno estis studata de [[Earl Jefferson Hamilton]], kiu en [[1934]] publikigis la libron ''American Treasure and the Price Revolution in Spain, 1501-1650''.<ref>Earl J. Hamilton, American Treasure and the Price Revolution in Spain, 1501-1650 Harvard Economic Studies, 43. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1934.</ref> Centra Eŭropo iĝis la centro de la produktado de arĝento dum la [[Mezepoko]], ĉar la kuŝejoj de la areo ĉirkaŭ la [[Mediteraneo]] ekspluatitaj de la antikvaj civilizoj estis jam elĉerpitaj. Arĝentaj minoj estis malfermitaj en [[Bohemio]], [[Saksio]], [[Erzgebirge]], [[Alzaco]], la regiono [[Lahn]], [[Siegerland]], [[Silezio]], [[Hungario]], [[Norvegio]], [[Steiermark]], [[Salcburgo]], kaj sudo de la [[Nigra Arbaro]]. Plej el tiuj ercoj estis tre riĉaj en arĝento kaj povus simple esti separataj mane el la cetera rokaĵaro kaj poste fandita; oni trovis ankaŭ kelkajn kuŝejojn de natura arĝento. Multaj el tiuj minoj iĝis baldaŭ same elĉerpitaj, sed kelkaj el ili restis aktivaj ĝis la [[Industria Revolucio]], antaŭ kiu la tutmonda produktado de arĝento estis ĉirkaŭ nur 50 tunoj por jaro.<ref name="Ullmann, pp. 16–9"/> La [[kemia simbolo]] uzata de [[John Dalton|Dalton]] por la arĝento estis cirklo kun la litero «S» en ties centro. === Dua Mondmilito === [[Dosiero:Alexandra Nikolaevna's toilet set (Fasanierie castle) 02 by shako.JPG|eta|dekstra|200ra|Arĝenta necesilaro de Aleksandra Nikolaevna.]] Dum la [[Dua Mondmilito]], malabundo de kupro kondukis al ties anstataŭo per arĝento en multaj industriaj aplikaĵoj. La usona registaro elprenis arĝenton el sia amasa rezervejo ĉe la keloj de [[West Point]] por ampleksa gamo de industriaj uzantoj. Unu tre grava uzado estis por busteniloj ĉar fabrikoj de nova [[aluminio]] bezonis ĝin por fari aviadilojn. Dum la milito, multaj elektraj konektiloj kaj ŝaltiloj estis arĝentenhavajn. Alia uzado estis por la aviadila industrio. Ĉar arĝento povas anstataŭi [[stano]]n en [[lutado]] je malalta volumo, granda kvanto de stano estis liverigita por aliaj uzoj anstataŭante la registaran arĝenton. Arĝento estis uzita ankaŭ kiel respegulilo en serĉolumoj kaj aliaj tipoj de lampoj. Arĝento estis uzita en [[Kvincenda monero (Usono)|nikelmoneroj]] dum la milito por ŝpari tiun metalon por ties uzado en ŝtalaj alojoj.<ref name="worldwar2">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.coinflation.com/coins/1942-1945-Silver-War-Nickel-Value.html|titolo=Coinflation: 1942–1945 Silver Jefferson Nickel Value|alirdato=11a de Marto 2013}}</ref> La [[Projekto Manhattan]] por disvolvigi la atoman bombon uzis ĉirkaŭ 14,700 tunojn da arĝento prunteprenita el la [[Usona Ministerio pri la Kaso|Usona Trezoro]] por kalutronaj solvaĵoj por la elektromagneta separada procezo en la Nacia Sekureca Komplekso Y-12 ĉe la Nacia Laboratorio Oak Ridge. <ref>{{Cite book | last1 = Rhodes | first1 = Richard | date = 1986 | title = The Making of the Atomic Bomb | publisher = Simon and Schuster | location = London | isbn = 0671441337 | ref = harv | page=490}}</ref> Post la fino de la milito, la arĝento estis redonita al la trezorkeloj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Building Blocks of the Universe|familia nomo=Asimov|persona nomo=Isaac|aŭtoroligilo=Isaac Asimov|dato=1966|eldoninto=Abelard-Schuman}}</ref> == Produktado == La tutmonda produktado de arĝento dum 2011 atingis totalon de 23 800 [[tuno]]j. La ĉefaj landoj produktantoj de arĝento estas [[Meksiko]] kaj [[Peruo]] kiuj korespondas per si mem al 1/3 de la tutmonda produktado de arĝento.<ref name="United States Geological Survey (USGS)">United States Geological Survey (USGS) (januaro 2012). «La producción de plata en el mundo en 2011». Mineral Commodity Summaries 2012. [https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/silver/mcs-2012-silve.pdf] Alirita la 26an de Majo 2017.</ref> [[Dosiero:Silver - world production trend.svg|230ra|eta|Tendenco de la tutmonda produktado de arĝento.]] {| align="center" | {| class="wikitable" border="1" |- bgcolor="#EAEAEA" ! Rango ! Lando ! Produktado en 2011 <br />(mineralo)<br />(en tunoj/jaro) |- | align="center" | 1 || {{Flago|Meksiko|nomo=jes}} ||align="right"| 4.500 |- | align="center" | 2 || {{Flago|Peruo|nomo=jes}} ||align="right"| 4.000 |- | align="center" | 3 || {{Flago|Ĉinio|nomo=jes}} ||align="right"| 4.000 |- | align="center" | 4 || {{Flago|Aŭstralio|nomo=jes}} ||align="right"| 1.900 |- | align="center" | 5 || {{Flago|Ĉilio|nomo=jes}} ||align="right"| 1.400 |- | align="center" | 6 || {{Flago|Rusio|nomo=jes}} ||align="right"| 1.400 |- | align="center" | 7 || {{Flago|Bolivio|nomo=jes}} ||align="right"| 1.350 |- | align="center" | 8 || {{Flago|Pollando|nomo=jes}} ||align="right"| 1.200 |- | align="center" | 9 || {{Flago|Usono|nomo=jes}} ||align="right"| 1.160 |- | align="center" | 10 || {{Flago|Kanado|nomo=jes}} ||align="right"| 700 |} |- | align="center" style="font-size:8pt;" | Fonto: [http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/silver/mcs-2012-silve.pdf United States Geological Survey (USGS) - 2011] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130909144628/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/silver/mcs-2012-silve.pdf |date=2013-09-09 }} |} === Rezervoj === Laŭ la informo havigita en la ĉiujara informaĵo de la ''United States Geological Survey'' (USGS), la ĉirkaŭkalkuloj indikas ke la konataj rezervoj de arĝento en 2011 je tutmonda nivelo atingus 530 000 [[tuno]]jn de fajna arĝento. kaj laŭ la ĉirkaŭkalkuloj de USGS, en [[Peruo]] ekzistus ĉirkaŭ 120 000 tunoj ekonomie kaj enspezige ekspluateblaj, ekvivalentaj al la 23% de la totalo de tutmondaj rezervoj de la mineralo; sekve de [[Pollando]] kun 85 000 tunoj ekonomie kaj enspezige ekspluateblaj, ekvivalentaj al la 16% de la totalo de tutmondaj rezervoj de la mineralo.<ref name="United States Geological Survey (USGS)"/> {| align="center" | {| class="wikitable" border="1" |- bgcolor="#EAEAEA" ! Rango ! Ŝtato ! Tutmondaj rezervoj de arĝento en 2011 <br />(en tunoj/jaro) ! Procento de la totalo (proks.) |- | align="center" | 1 || [[Peruo]] ||align="center"| 120,000 ||align="center"| 23 % |- | align="center" | 2 || [[Pollando]] ||align="center"| 85,000 ||align="center"| 16 % |- | align="center" | 3 || [[Ĉilio]] ||align="center"| 70,000 ||align="center"| 13 % |- | align="center" | 4 || [[Aŭstralio]] ||align="center"| 69,000 ||align="center"| 13 % |- | align="center" | 5 || [[Ĉinio]] ||align="center"| 43,000 ||align="center"| 8 % |- | align="center" | 6 || [[Meksiko]] ||align="center"| 37,000 ||align="center"| 7 % |- | align="center" | 7 || [[Usono]] ||align="center"| 25,000 ||align="center"| 5 % |- | align="center" | 8 || [[Bolivio]] ||align="center"| 22,000 ||align="center"| 4 % |- | align="center" | 9 || [[Kanado]] ||align="center"| 7,000 ||align="center"| 1 % |- |} |- | align="center" style="font-size:8pt;" | Fonto: [http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/silver/mcs-2012-silve.pdf United States Geological Survey (USGS) - 2011] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130909144628/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/silver/mcs-2012-silve.pdf |date=2013-09-09 }} |} == Efiko sur vivaj organismoj == La arĝento ne estas venena sed la majoritato de ties saloj ja estas venenaj kaj povas esti [[Kancero|kancerigaj]]. La komponaĵoj kiuj enhavas arĝenton povas esti absorbitaj de la [[cirkula sistemo]] kaj stokiĝi en diversaj [[histo]]j okazigante [[argirio]]n, nome malsano kiu konsistas en la griziga kolorigo de haŭto kaj mukozoj kiu ne estas damaĝa. Ekde [[Hipokrato]] oni konas la efikon kontraŭmikroban de la arĝento kaj laŭlonge de la historio oni komercigis, kaj oni komercigas ankoraŭ nuntempe, diversajn rimedojn por granda vario de malsanoj. En junio de 2013 oni publikigis studon kiu pruvis ĉe musoj ties terapeŭtan utilon kiel [[antibiotiko]].<ref>J. R. Morones-Ramirez, J. A. Winkler, C. S. Spina, J. J. Collins: "Silver Enhances Antibiotic Activity Against Gram-Negative Bacteria". ''Science Translational Medicine''. {{ISSN|1946-6234}} (presita) 1946-6242 (retejo). 19a de junio 2013: Vol. 5, nº 190, p. 190 kaj venontaj. [http://stm.sciencemag.org/content/5/190/190ra81] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170603151613/http://stm.sciencemag.org/content/5/190/190ra81|date=2017-06-03}}</ref> "Nia laboro estas la unua kiu malĉifras la mekanismojn pere de kiuj la arĝento mortigas la mikroorganismojn. La arĝento estas kvazaŭ ĉevalo de Trojo kiu malfermas la ĉelajn pordojn al la antibiotikoj", diras la Dro. José Rubén Morones-Ramírez, esploristo de la Universidad Autónoma de Nuevo León (Meksiko) kaj kunaŭtoro de la studo. La Dro. Morones-Ramírez troviĝas aktuale en la Medicina Instituto Howard Hughes, de la Universitato de Bostono, en Usono.<ref>La plata "potencia el efecto de los antibióticos". BBC Mundo. 20a de junio 2013 [http://www.bbc.co.uk/mundo/ultimas_noticias/2013/06/130620_ultnot_plata_antibioticos_am.shtml]</ref> Estas agnoskita<ref>Propiedades químicas de la Plata. Efectos de la Plata sobre la salud. Efectos ambientales. Lenntech B.V.[http://www.lenntech.es/periodica/elementos/ag.htm#ixzz0vh8aUfOg]</ref> ke la solvitaj saloj de arĝento, ĉefe la arĝenta nitrato (AgNO3), estas mortigaj laŭ koncentraĵoj de ĝis 2 gramoj. La arĝentaj komponaĵoj povas esti absorbitaj malrapide fare de la korpaj histoj, okazigante la sekvan pigmentadon blueca aŭ nigreca de la haŭto, efiko konata kiel [[argirio]]. Krome: * '''Kontakto kun la okuloj''': Povas okazigi gravajn damaĝojn en la [[korneo]] se la likvo venas en kontakton kun la okuloj. * '''Kontakto kun la haŭto''': Povas okazigi iriton de la [[haŭto]]. Ripeta kaj plilongigita kontakto kun la haŭto povas okazigi alergian dermatiton. * '''Danĝeroj de la inhalo''': Ekspono al altaj koncentraĵoj de la vaporo povas okazigi kapturnojn, malfacilojn por spirado, kapdolorojn aŭ spiran iriton. Tro altaj koncentraĵoj povas okazigi dormemon, spasmojn, konfuzon, senkonsciigon, [[komato]]n aŭ morton. * La likvo aŭ la vaporo povas iriti la haŭton, la okulojn, la gorĝon aŭ la pulmojn. Maltaŭga uzado intenca konsista en la intencita koncentrigo de tiu produkto kaj inhalo de ties enhavo povas esti damaĝa aŭ mortiga. * Danĝeroj de la ingestado: Modere venena. Povas okazigi malbonfarton ĉe stomako, [[naŭzo]]jn, vomadon, [[diareo]]n kaj narkozon. Se la materialo estas englutita kaj estas spirita en la pulmojn aŭ se oni produktas vomadon, ĝi povas okazigi kemian pneŭmonion, kiu povas esti mortiga. La troa kronika ekspono al komponanto aŭ variaj komponantoj de la arĝento havas la jenajn efikojn ĉe la animaloj en laboratorio: * Renaj damaĝoj. * Okulaj damaĝoj. * Pulmaj damaĝoj. * Hepataj damaĝoj. * Anemio. * Cerbaj damaĝoj. La troa kronika ekspono al komponanto aŭ variaj komponantoj de la arĝento havas ŝajne la jenajn efikojn ĉe homoj; efikoj kiuj ankoraŭ devas estis konfirmataj pere de postaj esploradoj: * Koraj nenormalaĵoj. * Oni informis pri la rilato inter ripetaj kaj plilongigitaj troaj eksponoj al dissolvaĵoj kaj damaĝoj kaj cerbaj kaj de la nervosistemo porĉiamaj. * La ripeta spirado aŭ la kontakto kun la haŭto de la metil-etil-cetono povas pligrandigi la povon de la neŭrotoksinoj tiaj kiaj la [[heksano]], se la ekspono okazas samtempe. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Ag-TableImage.svg|<!-- eta|maldekstra|180ra|perioda tabelo, arĝento --> Dosiero:Ag,47.jpg|<!-- eta|maldekstra|180ra|Arĝento --> Dosiero:SilverUSGOV.jpg|<!-- eta|maldekstra|180ra|_ bulo de arĝento --> Dosiero:crescent icon.svg|[[Lunarko]] estas uzita de [[alĥemio|alĥemiistoj]] kiel simbolo de arĝento<!-- eta|maldekstra|180ra|La [[luno]] _fou_ _el_ simbolo _usat_ _pels_ _alquimistes_ _per_ la arĝento --> Dosiero:Argxentajxoj cxe religia figuro, Cáceres.jpg|Arĝentaj ornamaĵoj ĉe religia figuro, [[Cáceres]]. </gallery> === Nerekte rilate al la metalo === * [[Arĝenta acero]] * [[Arĝenta epoko de la rusa poezio]] * [[Arĝenta fazano]] * [[Arĝenta grebo]] * [[Arĝenta|Arĝenta koloro]] * [[Arĝenta Libro]] * [[Arĝenta pino]] * [[Arĝenta pluvio]] * [[Arĝenta regulo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * F. Burriel Martí, F. Lucena Conde, S. Arribas Jimeno, J. Hernández Méndez (2006). «Química analítica de los cationes: Plata». Química analítica cualitativa (18a eldono). Thomson. pp.&nbsp;419–426. ISBN 84-9732-140-5. * A. F. Holleman, E. Wiberg, N. Wiberg: Lehrbuch der Anorganischen Chemie. 102. Auflage. de Gruyter, Berlin 2007, ISBN 978-3-11-017770-1, S. 1452–1466. * Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2a eld.). Butterworth-Heinemann. ISBN 0-08-037941-9. * Günter Ludwig, Günter Wermusch: Silber. Aus der Geschichte eines Edelmetalls. Verlag Die Wirtschaft, Berlin 1986, ISBN 3-349-00101-7. * Tardy, Les Poinçons de garantie internationaux pour l'argent. p.&nbsp;6. ISBN 2901622178. OCLC * Weeks, Mary Elvira; Leichester, Henry M. (1968). Discovery of the Elements. Easton, PA: Journal of Chemical Education. ISBN 0-7661-3872-0. LCCN 68-15217. * Andreas Brumby, Peter Braumann, Klaus Zimmermann, Francis Van Den Broeck, Thierry Vandevelde, Dan Goia, Hermann Renner, Günther Schlamp, Klaus Zimmermann, Wolfgang Weise, Peter Tews, Klaus Dermann, Alfons Knödler, Karl-Heinz Schröder, Bernd Kempf, Hans Martin Lüschow, Cartrin Peter, Rainer Schiele (2005), "Silver, Silver Compounds, and Silver Alloys", Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley-VCH, doi:10.1002/14356007.a24_107.pub2 == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Alojo]] * [[Argentino#Etimologio|Argentino]] * [[Arĝentbazo]] * [[Bronzo]] * [[Iridio]] * [[Izotopoj de arĝento]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Kemio]] * [[Kupro]] * [[Oro]] * [[Perioda tabelo]] * [[Plateno]] * [[Plumbo]] * [[Zinko]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Arĝento|wikt=arĝento|ReVo=argxen}} * http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ag/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041208022006/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ag/index.html |date=2004-12-08 }} <!-- _WebElements_._com_ – Arĝento --> * http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ag.html{{404|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _EnvironmentalChemistry_._com_ - _Silver_ --> * http://periodic.lanl.gov/elements/47.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070702004412/http://periodic.lanl.gov/elements/47.html |date=2007-07-02 }} <!-- _Los_ _Alamos_ Nacia Laboratorio – Arĝento --> * [http://www.zeichenakademie.de Staatliche Zeichenakademie Hanau] * [http://www.laminadeplata.com/ Arĝento. ] * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Plata |revizio=98120243}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Silver|revizio=782061879}} {{Havenda artikolo}} {{PeriodaTabelo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arĝento| ]] [[Kategorio:Kemiaj elementoj]] [[Kategorio:Metaloj]] q0nsswixdyw2d1mgly2xtxotpkvocof Binche 0 20913 9442104 9424791 2026-07-30T21:20:53Z Aidas 3488 Aktualigo 9442104 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Binche Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Binche en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 61.48 | denso = 525 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7130 }} '''Binche''' {{prononco|beŝ}} estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56011}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Thuin''. Ekde 1977 la municipoj [[Bray (Belgio)|Bray]], [[Waudrez]], [[Buvrinnes]], [[Epinois]], [[Leval-Trahegnies]], [[Péronnes]] kaj [[Ressaix]] apartenas al Binche, la ĉefa municipo. Binche havas la plej bone konservitan urbomuron de Belgio. Ĝi konstruiĝis dum la 13-a jarcento kaj apartenas al la dua [[remparo]] de la urbo. Binche havas famon ankaŭ pro sia [[karnavalo]], kiu en [[2003]] estis agnoskata de [[UNESCO]], kiel "Ĉefverko de parola kaj nemateria heredaĵo de la homaro". [[Dosiero:Binche - Les Gilles.jpg|350px|eta|maldekstra|La ''Gilles'' de Binche]] {{-}} == Literaturo == * {{Monatoref|numero=2000/06|paĝo=16|titolo=Fama karnavalo en Binche|ligilo=|aŭtoro=Maxime Lechien}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} de la municipo ({{fr}}) * [http://www.carnavaldebinche.org/ Retpaĝo pri la karnavalo] ({{fr}}) * [http://www.carnavaldebinche.be/page.php?lang=fr&menu=3&sousmenu=6&pagecid=40 La 26 tradiciaj muzikaĵoj de la Karnavalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090228104230/http://www.carnavaldebinche.be/page.php?lang=fr&menu=3&sousmenu=6&pagecid=40 |date=2009-02-28 }} ({{fr}}) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 4dpf84qpdl5cnx5gm5p8ciovltjz6qe Tjurka lingvaro 0 21523 9442142 9430906 2026-07-30T22:56:46Z Kani 670 /* Nova Tjurka Alfabeto */ 9442142 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Map-TurkicLanguages.png|dekstra|310ra|eta|Landoj kaj regionoj kie tjurkaj lingvoj estas oficiale agnoskitaj.]] '''Tjurka lingvaro''' estas familio de lingvoj parolataj de multaj homoj de [[Orienta Eŭropo]] ĝis [[Siberio]] kaj okcidenta [[Ĉinio]]. Tuta kvanto de parolantoj de ĉiuj tjurkaj lingvoj estas ĉirkaŭ 200 milionoj, plimulto de kiuj (ĉ. 180 milionoj) estas denaskaj parolantoj. La plej populara lingvo de la lingvaro estas [[Turka lingvo|Turka]], kiun parolas ĉirkaŭ 40% de tjurka-parolantoj. == Gramatikaj ecoj == La plej karakterizaj ecoj de tjurka lingvaro estas [[Aglutina lingvo|aglutineco]], plej ofte per sufiksoj, [[Vokala harmonio|harmonio de vokaloj]] kaj neekzisto de verbaj klasoj aŭ [[Genro (gramatiko)|gramatika sekso]]. En multaj tjurkaj lingvoj ankaŭ mankas, aŭ ekzistas nur eta kvanto de, [[prepozicio]]j, kaj diversaj aspektoj de substantivoj estas esprimitaj per [[kazo]]j kaj [[postpozicio]]j. Modernaj tjurkaj lingvoj uzas variantojn de [[cirila]], [[latina alfabeto|latina]] kaj [[araba alfabeto|araba]] skribsistemoj. Antikvaj tjurkaj lingvoj ankaŭ uzetis [[bolgara runoskribo|bolgaran]] kaj [[orĥona runoskribo|orĥonan]] runoskribojn kaj [[greka alfabeto|grekajn literojn]]. == Klasado == {{Tjurka lingvaro/klasifiko}} == Problemoj pri klasado == La klasado uzata en tiu ĉi artikolo estas kreita de la [[rusa]] tjurkologo O. Mudrak. Sed la [[lingvostatistika metodo]], kiu ne prilaboris ĉiujn tjurkajn lingvojn, donas iomete malsamajn rezultojn. Ekzemple, per ĝi karluka kaj kipĉaka grupoj estas unuigitaj kaj azerbajĝana lingvo pli proksimas al la turkmena ol al la turka. == Ekzemploj de plej gravaj tjurkaj lingvoj == {| class="prettytable" |+ Jen specimenoj de la plej esencaj turklingvoj |- ! style="background:#CFCFCF;" | ''Esperanta'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Turka'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Azerbajĝana'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Turkmena'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Tatara'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Kazaĥa'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Kirgiza'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Uzbeka'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Ujgura'' |- | "Kiaj vortoj ekzistas por paŝo de ĉevalo?" || Atın yürüyüşleri için hangi sözcükler var? || Atın yerişi üçün hansı sözler var? || Atın yörişleri barada ne hili sözler bar? || Atnıng yürişleri turında nindi süzler bar? || Atıng cürisin sıypattaytın kanday sözder bar? || Attım cürüşü cönündö kanday atayın terimder bar? || Atnıng yurişleri üçün kanday sözler bar?|| Atnıng mengiş ve yürügişliri toğısında kandak atamlarılar bar? |- |- |} == Altaja superlingvaro == Multaj lingvistoj kredas ke tjurkajn lingvojn necesas unuigi kun la [[Mongolaj lingvoj|Mongolaj]] en unu grandan [[Altajaj lingvoj|Altajan superlingvaron]]. Kelkaj eĉ proponas ankaŭ aldoni la [[Japana lingvo|Japanan]] kaj la [[Korea lingvo|Korean]]. Sed multaj aliaj fakuloj tion tute ne agnoskas. == Etnoj == Turka grupo de etnoj apartenas al la [[altaja lingvofamilio]]. La plej multnombraj popoloj de la grupo estas [[turkoj]], [[uzbekoj]], [[azerbajĝananoj]], [[kazaĥoj]], [[tataroj]] kaj [[ujguroj]]. {| class="wikitable" cellpadding=3 cellspacing=3 border=1 ! Etnoj de la grupo !! Kvanto !! Propra nomo !! france !! ruse !! Priskribo !! lingvo !! Religioj |- | colspan=8 align=center | Oguza subgrupo |- | [[Turkoj]] || align=right | 53.300.000 <ref name="a">1992</ref> || Türkler /tjurkler/ || Turcs || турки /turki/ | * Popolo, ĉefloĝantoj de [[Turkio]] (50 mln). En konsisto de Turkoj troviĝas subetnaj grupoj - Jurjukoj, Taĥtaĝoj, Abdaloj, Zejbekoj. * Antropologie diversaj, sed plimulto apartenas al balkano-kaŭkaza branĉo de europoida raso. |[[Turka lingvo|turka]]. | [[sunaismo|muzulmanoj-sunaistoj]]. |- | [[Azerbajĝananoj]] || align=right | 17.000.000 <ref name="a"/> || azərbaycanlılar آذربایجانلیلار /azerbajĝanlilar/, azərilər آذری لر /azeriler/ || Azerbaidjanais || азербайджанцы /azerbajĝanci/ | * Popolo, ĉefloĝantoj de [[Azerbajĝano]] (5,8 mln,<ref name="a"/>). Loĝas ankaŭ en [[Irano]] (10,43 mln), [[Rusio]] (336 mil), [[Kartvelio]] (307 mil), [[Kazaĥio]] (90 mil), [[Armenio]] kaj aliaj landoj. * Dividiĝas je subetnaj grupoj: Ajrumoj, Afŝaroj, Bajatoj, Karadaganoj, Karapapaĥoj, Ŝahsevenoj. * suda branĉo de europoida raso. |[[Azera lingvo|azera]] | precipe [[ŝijaismo|muzulmanoj-ŝijaistoj]]. |- | Taliŝoj || align=right | 121.000 || толышон /toliŝon/ || Talychs || талыши /taliŝi/ | Popolo en sudoriento de [[Azerbajĝano]] (21,1 mil,<ref name="b">1989</ref>) kaj en nordo de [[Irano]] (100 mil,<ref name="a"/>). | [[Taliŝa lingvo|taliŝa]], foje ankaŭ azera | muzulmanoj-ŝijaistoj, parto - sunaistoj. |- | [[Turkmenoj]] || align=right | 4.600.000 || тюркменлер Türkmenler /tjurkmenler/ || Turkmenes || туркмены /turkmeni/ | Popolo, ĉefloĝantoj de [[Turkmenio]] (2,537 mln,<ref name="a"/>). Loĝas ankaŭ en [[Afganio]], [[Irano]], [[Turkio]] kaj aliaj landoj. | [[Turkmena lingvo|turkmena]]. | muzulmanoj-sunaistoj. |- | [[Gagauzoj]] || align=right | 220.000 <ref name="a"/>. || Gagauzlar || Gagaouzes || гагаузы /gagauzi/ | Popolo en [[Moldavio]] (153 mil) kaj [[Ukrainio]] (32 mil,<ref name="a"/>). Loĝas ankaŭ en [[Rusio]] (ĉ. 10 mil), [[Bulgario]], [[Rumanio]], [[Grekio]] kaj [[Turkio]]. |[[Gagauza lingvo|gagauza]]. | [[ortodoksa kristanismo|kristanoj-ortodoksuloj]]. |- | [[Kaĝaroj]] || align=right | 30.000 (1987) || Qacarlar /kaĝarlar/ || Kadjars || каджары (kaĝari) | Popolo en nordo de [[Irano]]. Devenas de unu el kizilbaŝaj triboj. | de turka grupo. | muzulmanoj-ŝijaistoj, parto - sunaistoj. |- | colspan=8 align=center | Kipĉaka subgrupo |- | [[Kazaĥoj]] || align=right |9.420.000 || қазақтар {{IPA|qɑzɑqtɑr}} || Kazakhs || казахи (kazaĥi) | Popolo, ĉefloĝantoj de [[Kazaĥio]] (pli ol 6,54 mln,<ref name="a"/>). Loĝas ankaŭ en [[Uzbekio]] (808 mil), [[Turkmenio]] (87 mil), [[Kirgizio]] (37 mil), [[Taĝikio]] kaj [[Rusio]] (635,9 mil); en [[Ĉinio]] (1,115 mln,<ref name="a"/>), [[Mongolio]] (125 mil) k.a. |[[Kazaĥa lingvo|kazaĥa]]. | muzulmanoj-sunaistoj. |- | Nogajoj || 90.666 en Rusio, ĉirkaŭ 90 mil en [[Turkio]] <ref name="a"/> || Ногъайлар Nogaylar /nogajlar/ || Nogais || ногайцы /nogajci/ | Popolo en [[Rusio|Rusia Federacio]], precipe en Stavropola regiono, en [[Dagestano]], ankaŭ en [[Karaĉajio-Ĉerkesio]], en [[Ĉeĉenio]] kaj [[Inguŝio]]. En Turkio loĝas en regionoj de [[Adana]], [[Eskişehir]] kaj [[Ceyhan]] |[[Nogaja lingvo|nogaja]]. | muzulmanoj-sunaistoj. |- | [[Tataroj]] || align=right |5.520.000 6,71 mln ||татарлар tatarlar || Tatares || татары /tatari/ | Popolo, ĉefloĝantoj de [[Tatario]] (1,765 mln,<ref name="a"/>). Loĝas ankaŭ en [[Baŝkirio]], [[Maria Respubliko]], [[Mordovio]], [[Udmurtio]], [[Ĉuvaŝio]], en aliaj regionoj de Rusia Federacio. Oni nomas tatarojn ankaŭ turklingvaj popoloj de [[Siberio]] (siberiaj tataroj), Krimeo (krimeaj tataroj) k.a. En Rusia Federacio (sen krimeaj tataroj) 5,52 mln <ref name="a"/>. | [[Tatara lingvo|tatara]]. | muzulmanoj-sunaistoj. |- | Nagajbakoj || align=right | 6.000 <ref name="a"/> || нагайбәкләр nağaybäklär /nahajbaklar/ || Nagaibaks || нагайбаки /nagajbaki/ | Etnografia grupo de tataroj, idoj de baptitaj en XVI jc nogajanoj. Loĝas en [[Baŝkirio]] kaj [[Ĉeljabinska oblasto]] (Rusia Federacio). |tatara. | kristanoj-ortodoksuloj. |- | [[Kirgizoj]] || align=right | 2.660.000 || кыргыздар /kirgizdar/ || Kirghizes || киргизы /kirgizi/ | Popolo, ĉefloĝantoj de [[Kirgizio]] (2,23 mln). en [[Uzbekio]] 175 mil, [[Taĝikio]] 64 mil. [[Rusio]] 42 mil <ref name="a"/>; en [[Ĉinio]] 150 mil (1987). |[[Kirgiza lingvo|kirgiza]]. | muzulmanoj-sunaistoj. |- | [[Baŝkiroj]] || align=right |1.420.000 || башҡорттар başqorttar /baŝkorttar/ || Bachkirs || башкиры /baŝkiri/ | Popolo en [[Rusio]], ĉefloĝantoj de [[Baŝkirio]] (864 mil). Entute en Rusia Federacio ĉirkaŭ 1,35 mln <ref name="a"/>. Loĝas ankaŭ en [[Kazaĥio]] (42 mil), [[Uzbekio]] (35 mil) k.a. |[[Baŝkira lingvo|baŝkira]]. | muzulmanoj-sunaistoj. |- | [[Karakalpakoj]] || align=right | 423.000 || қарақалпақлар qaraqalpaqlar /karakalpaklar/ || Karakalpaks || каракалпаки /karakalpaki/ | Popolo en [[Mez-Azio]], precipe en [[Uzbekio]], en [[Karakalpakio]] (412 mil,<ref name="a"/>); 5 mil Loĝas ankaŭ en [[Afganio]] <ref name="a"/>. en [[Rusio]] - 6 mil |[[Karakalpaka lingvo|karakalpaka]]. | muzulmanoj-sunaistoj. |- | [[Kumikoj]] || align=right | 282.000 <ref name="a"/> || Къумукълар /kumuklar/ || Koumyks || кумыки (kumiki) | Popolo en [[Dagestano]] (232 mil). | [[Kumika lingvo|kumika]]. | muzulmanoj-sunaistoj. |- | [[Krimeaj tataroj]] || align=right | 272.000 || qırımtatarlar къырымтатарлар /kirimtatarlar/, qırımlar, къырымлар /kirimlar/ || Tatars de Crimée || крымские татары /krimskije tatari/ | Popolo en [[Ukrainio]] ([[Krimeo]], Hersona regiono), ankaŭ en [[Uzbekio]], Rusia Federacio ([[Nord-Kaŭkazio]]). Ĉ. 272 mil <ref name="a"/>. | [[Krime-tatara lingvo|krime-tatara]]. | muzulmanoj-sunaistoj. |- | [[Karaĉajoj]] || align=right |150.000 <ref name="a"/> || къарачайлыла /karaĉajlila/, таўлула /taŭlula/ || Karatchaeviens || карачаевцы /karaĉajevci/ | Popolo en [[Karaĉajio-Ĉerkesio]] (129 mil) kaj Stavropola regiono. | [[karaĉaja-balkara lingvo|karaĉaj-balkara]] | muzulmanoj-sunaistoj |- | [[Balkaroj]] || align=right | 78.000 || Таулула /taulula/ || Balkars || балкарцы /balkarci/ | Popolo en [[Rusio]], en [[Kabardio-Balkario]] (71 mil). Entute en Rusia Federacio 78 mil <ref name="a"/>. | karaĉaj-balkara. | muzulmanoj-sunaistoj. |- | colspan=8 align=center | Karluka subgrupo |- | [[Uzbekoj]] || align=right | 18.500.000 || Ўзбеклар O‘zbeklar /uzbeklar/ || Ouzbeks || узбеки /uzbeki/ | * Popolo, ĉefloĝantoj de [[Uzbekio]] (14,145 mln,<ref name="a"/>). Loĝas ankaŭ en [[Afganio]] (pli ol 1,7 mln), [[Taĝikio]] (ĉ. 1,2 mln), [[Kazaĥio]] (332 mil) k.a. * Apartenas al Pamira-Fergana branĉo de europoida raso. |[[Uzbeka lingvo|uzbeka]]. | muzulmanoj-sunaistoj. |- | [[Ujguroj]] || align=right | 7.770.000 || ئۇيغۇرلار Уйғурлар Uyghurlar /ujgurlar/ || Ouigours || уйгуры /ujguri/ | Popolo en [[Ĉinio]] (7,5 mln,<ref name="a"/>). Loĝas ankaŭ en [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]], [[Uzbekio]] k.a. |[[Ujgura lingvo|ujgura]]. | muzulmanoj-sunaistoj |- | colspan=8 align=center | Sudsiberia subgrupo |- | [[Tuvoj]] || align=right | 207.000 <ref name="a"/> || тывалар /tivalar/ || Touvas || тувинцы /tuvinci/ | Popolo, ĉefloĝantoj de [[Tuvio]] (198,4 mil). Entute en [[Rusio]] 206,2 mil <ref name="a"/>. Loĝas ankaŭ en [[Mongolio]] kaj [[Ĉinio]]. | [[Tuva lingvo|tuva]]. | [[lamaismo|budhistoj-lamaistoj]]. |- | [[Ĥakasoj]] || align=right | 80.300 || тадарлар /tadarlar/ || Hakasses || хакасы /ĥakasi/, malnove абаканские татары aŭ минусинские татары (abakanaj aŭ minusinaj tataroj) | Popolo en [[Ĥakasio]] (62,9 mil), [[Rusio|Rusia Federacio]] |[[Ĥakasa lingvo|ĥakasa]]. | tradicie [[ŝamanismo|ŝamanistoj]], multaj kristanoj-ortodoksuloj |- | [[Altajanoj]] || align=right | 130 000 || алтай-кижи /altaj-kiĵi/ || Altaiens || алтайцы /altajci/ | Popolo en [[Altaja Respubliko]] (59 mil). Kvanto: en [[Rusio|Rusia Federacio]] 69 mil <ref name="a"/>. | altaja. | kristanoj-ortodoksuloj, parto - [[baptismo|baptistoj]]; konservas tradiciajn kredojn. |- | colspan=8 align=center | Jakuta subgrupo |- | [[Jakutoj]] || align=right | 380.000 <ref name="a"/> ||сахалар /saĥalar/ || Yakoutes || якуты /jakuti/ | Popolo, ĉefloĝantoj de [[Jakutio]] (365 mil) | [[Jakuta lingvo|jakuta]]. | kristanoj-ortodoksuloj, iuj kredantoj je [[Ajii]] |- | colspan=8 align=center | Bolgara subgrupo |- | [[Ĉuvaŝoj]] || align=right | 1.845.000 || чăвашсем /ĉavaŝsem/ || Tchouvaches || чуваши /ĉuvaŝi/ | Popolo, ĉefloĝantoj de [[Ĉuvaŝio]] (907,6 mil), Loĝas ankaŭ en [[Baŝkirio]], [[Tatario]], najbaraj regionoj. Entute en Rusia Federacio 1773,6 mil <ref name="a"/>. | [[Ĉuvaŝa lingvo|ĉuvaŝa]]. | kristanoj-ortodoksuloj |} == Nova Tjurka Alfabeto == {{Ĉefartikolo|Nova Tjurka Alfabeto}} '''Nova Tjurka Alfabeto''' (tatare яңа əлифба/jaꞑa əlifʙa, baŝkire яңы әлифбә, "nova alfabeto"), mallonge яңалиф/jaꞑalif, ebla esperantigo janalifo, estas projekto de unuigita latinida alfabeto por tjurkaj lingvoj kreita en [[Sovetunio]] en la fino de 1920-aj jaroj. En 1928 ĝi estis oficiale enkondukita en tjurklingvaj sovetaj respublikoj kaj aŭtonomaj respublikoj de RSFSR anstataŭ arabidaj alfabetoj kiuj tie tradicie utiliĝis. Tamen en 1938–1940 janalifo estas urĝe anstataŭigita per alfabetoj surbaze de [[cirila skribo]] kaj do estas ne plu uzata. ==Apartaj lingvoj== * [[Dolgana lingvo]] == Vidu ankaŭ == * [[Ejnua lingvo]], sekreta lingvo * [[Internacia Organizaĵo por la Tjurka Kulturo]] * [[Ortatürk]] == Notoj kaj referencoj == {{Projektoj|commons=Category:Turkic languages|n=Kategorio:Tjurka lingvaro}} {{Referencoj}} {{Ĝermo|lingvoj}} [[Kategorio:Lingvofamilio]] [[Kategorio:{{paĝonomo}}| ]] ta7953n6shjmu75nwxqnpu0g2tanmce Faŝismo 0 21816 9442412 9428775 2026-07-31T11:20:03Z Filozofo 3592 /* */ Lingva alĝustigo 9442412 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:March on Rome.jpg|eta|Mussolini kaj la ''Quadrumviri'' (kvaropo) dum la [[Marŝo al Romo]] en 1922: de maldekstre dekstren: Michele Bianchi, Emilio De Bono, Italo Balbo kaj Cesare Maria De Vecchi.]] [[Dosiero:Flag of the National Fascist Party (PNF).svg|dekstre|eta|Flago de la Nacia Faŝisma Partio, montrante ''[[fasces]]'', unuan [[simbolo]]n de itala Faŝismo.]] [[Dosiero:Piccole Italiane.jpg|eta|Membroj de la organizaĵo ''Piccole Italiane'' (italinetoj), nome organizaĵo por junulinoj ene de la Nacia Faŝisma Partio en Italio.]] [[Dosiero:JoseAntonioFEJONS.jpg|eta|dekstre|230ra|[[José Antonio Primo de Rivera]], fondinto de la faŝismeca partio [[Hispana Falango]].]] [[Dosiero:SaudacaoIntegralista1935.jpg|eta|dekstra|Faŝistoj en Brazilo, [[1935]].]] [[Dosiero:Seigo Nakano.JPG|eta|dekstra|[[Seigō Nakano]], faŝisma politikisto en [[Imperia Japanio]].]] [[Dosiero:Golden Dawn demonstration 1.jpg|eta|dekstra|Faŝistoj en Grekio en 2012.]] '''Faŝismo''', en la strikta [[signifo]] de la [[vorto]], estas [[politika ideologio]] lanĉita de [[Benito Mussolini]], reganta en [[Italio]] dum la jaroj [[1922]]-[[1943]]. Nome formo de radikala, aŭtoritarisma [[naciismo]], kiu hegemoniis en la komenco de la 20-a jarcento en Eŭropo. Influita de [[nacisindikatismo]], faŝismo originiĝis en Italio dum la [[Unua Mondmilito]], kombinante plej tipe [[Politika dekstro|dekstrajn]] sintenojn kun elementoj de [[politika maldekstro]], kontraste al [[liberalismo]], [[marksismo]] kaj tradicia [[konservativismo]]. Ofte, sed ne tute precize aŭ ĝuste, ĝi estas uzata vastasence ankaŭ pri alilandaj ideologioj pli-malpli similaj, ekzemple la [[Germanio|germana]] [[naziismo]], la [[Hispanio|hispana]] [[Hispana Falango|falangismo]] aŭ multe pli malproksime la movado ''[[alt-right]]'' de Usono, kvankam por tiuj tendencoj estus pli neŭtrala termino [[aŭtoritatismo]].<ref name="vox">{{Citaĵo el gazeto | url = http://www.vox.com/2016/3/1/11127424/trump-authoritarianism | titolo = The rise of American authoritarianism | gazeturl = http://www.vox.com/ | familia nomo = Taub | persona nomo = Amanda | gazeto = Vox | dato = [[1-a de marto]] [[2016]] | lingvo = en }}</ref> == Kelkaj celoj == Faŝistoj serĉis unuigi sian [[nacio]]n tra totalisma [[ŝtato]] kiu antaŭenigis la amasmobilizadon de la nacia komunumo<ref name="gj120">Grčić, Joseph. ''Ethics and Political Theory'' (Lanham, Maryland: University of America, Inc, 2000) p. 120</ref><ref name="encyclopedia">Blamires, Cyprian, ''World Fascism: a Historical Encyclopedia, Volume 1'' (Santa Barbara, California: ABC-CLIO, Inc., 2006) p.&nbsp;140–141, 670.</ref> kaj estis karakterizitaj per havo de avangarda [[politika partio]] kiu iniciatis revolucieman {{N|politika movado}} planantan reorganizi la nacion laŭ principoj de faŝisma ideologio.<ref name="eatwell">Eatwell, Roger, ''Fascism: a History'' (Allen Lane, 1996) p. 215.</ref> Faŝismaj movadoj kunhavis iajn komunajn trajtojn, inkluzive de la admiro de la ŝtato, devoteco al forta gvidanto, kaj emfazon de ultranaciismo kaj militismo. Faŝismo rigardas politikan perforton, [[milito]]n, kaj [[imperiismo]]n kiel rimedon por realigi nacian rejunigon<ref name="gj120"/><ref name="routledge">Griffin, Roger kaj Matthew Feldman, eds., ''Fascism: Fascism and Culture'' (Londono kaj Novjorko: eldonejo ''[[Routledge]]'', 2004) p. 185.</ref><ref name="Stanley G. Payne 1945. p. 106">Stanley G. Payne. A History of Fascism, 1914–1945. p. 106.</ref><ref>Jackson J. Spielvogel. ''Western Civilization''. Wadsworth, Cengage Learning, 2012. p. 935.</ref> kaj asertas ke pli fortaj nacioj havas la rajton vastigi sian teritorion delokigante pli malfortajn naciojn.<ref>Cyprian P. Blamires. World Fascism: A Historical Encyclopedia, Volume 2. Santa Barbara, California, USA: ABC-CLIO, 2006. p. 331.</ref> Faŝisma ideologio konstante alvokas la superecon de la ŝtato. Gvidantoj kiel ekzemple [[Benito Mussolini]] en Italio kaj [[Adolf Hitler]] en Germanio enkarnigis la ŝtaton kaj postulis nediskuteblan potencon. Faŝismo pruntis teoriojn kaj terminologion de [[socialismo]] sed anstataŭigis la fokuson de socialismo sur klaskonflikto kun fokuso sur konflikto inter nacioj kaj rasoj.<ref name="Griffin, Roger 1991 pp. 222-223">Griffin, Roger. ''The Nature of Fascism'' (New York: St. Martins Press, 1991) pp. 222–223.</ref> Faŝistoj plej ofte rekomendas miksan ekonomion, kun la ĉefcelo de atingado de [[aŭtarkio]] por certigi nacian aŭtarkion kaj sendependecon tra protektismaj kaj intervenismaj ekonomiaj politikoj.<ref name="Blamires, Cyprian 2006 p. 188-189">Blamires, Cyprian, ''World Fascism: a Historical Encyclopedia, Volume 1'' (Santa Barbara, California: ABC-CLIO, Inc., 2006) p.&nbsp;188–189.</ref> Post la [[Dua Mondmilito]], malmultaj partioj malkaŝe priskribis sin kiel faŝistoj, kaj la esprimo estas kutime uzita pejorative fare de politikaj kontraŭuloj. La esprimoj novfaŝistaj aŭ post-faŝismaj estas foje uzitaj pli formale por priskribi partiojn de la ekstrema dekstro kun ideologiaj similecoj al, aŭ radikoj en, 20-a-jarcentaj faŝismaj movadoj. == Kelkaj karakteroj == Laŭ [[Umberto Eco]] ''faŝismo'' ne estis monolita ideologio, sed kunmetaĵo de diversaj politikaj kaj filozofiaj ideoj, svarmejo da kontraŭdiroj. La senkohera bildo estis ekzemplo de senklapeco politika kaj ideologia. Faŝismo estis filozofie senskeleta, sed emocie ĝi estis firme ligita al kelkaj [[prototipo]]j, pro tio, oni povas paroli pri "portugala faŝismo", "brazila faŝismo", "japana faŝismo" ktp., ĉar en preskaŭ ĉiuj landoj, oni trovas tiajn prototipojn, kiuj ne bezonas ekzakte filozofie esti similaj. Ankoraŭ laŭ Eco, la termino "faŝismo" adaptiĝas al ĉio, ĉar eblas forpreni de faŝisma reĝimo unu aŭ pli da ecoj, kaj oni ĉiam povos rekoni ĝian faŝismecon: "Forprenu [[imperiismo]]n el faŝismo, kaj oni havos [[Francisco Franco]], aŭ [[Salazar]]; forprenu [[koloniismo]]n, kaj oni havos balkanan faŝismon. Aldonu al itala faŝismo ian radikalan kontraŭkapitalismon (kion neniam faris Mussolini) kaj oni havos [[Ezra Pound]]. Aldonu kulton de [[kelta mitologio]] kaj Gralan mistikismon (aferoj tute foraj de oficiala faŝismo) kaj oni havos unu el la plej respektitaj [[guruo]]j pri faŝismo, nome [[Julius Evola]]."<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.nybooks.com/articles/1995/06/22/ur-fascism/ | titolo = Ur-Fascism | alirdato = 2026-07-14 | familia nomo = Eco | persona nomo = Umberto | dato = 1995-06-22 | verko = The New York Review | eldoninto = NYREV | lingvo = en | citaĵo = Fascism became an all-purpose term because one can eliminate from a fascist regime one or more features, and it will still be recognizable as fascist. Take away imperialism from fascism and you still have Franco and Salazar. Take away colonialism and you still have the Balkan fascism of the Ustashes. Add to the Italian fascism a radical anti-capitalism (which never much fascinated Mussolini) and you have Ezra Pound. Add a cult of Celtic mythology and the Grail mysticism (completely alien to official fascism) and you have one of the most respected fascist gurus, Julius Evola.}}</ref> Por Eco, la difinaj trajtoj de faŝismo estas:<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.nybooks.com/articles/1995/06/22/ur-fascism/ | titolo = Ur-Fascism | alirdato = 2026-07-14 | familia nomo = Eco | persona nomo = Umberto | dato = 1995-06-22 | verko = The New York Review | eldoninto = NYREV | lingvo = en}}</ref> * kulto de tradicio, rifuzado de moderneco (kaj rilate al tio ankaŭ la ideoj de [[klerismo]]), * kulto de ago por la ago mem, * konsiderado de malkonsento kiel perfido, * [[Ksenofobio|timo de malsameco]], * eluzado de unuopula aŭ socia [[frustriĝo]], * konstruo de socia identeco ĉirkaŭ la plej ĝeneralaj ecoj (ekz. naskiĝlando; ofte tia identeco estas konstruita sur negativa distingo de si kontraŭ la aliaj; aperas obsedo pri [[konspiro]]j, eĉ internaciaj), * subteno de sentoj de malmemfido pro (supozata aŭ vera) riĉeco de malamikoj, * subordigo de vivo por batalo ([[pacismo]] aŭtomate egalas al kunlaborado kun la malamiko), * popola elitismo (ĉiu membro de la grupo apartenas al la plej bonaj homoj en la mondo), * konsidero de heorismo kiel normo, * [[toksa vireco]], * nealjuĝo de rajtoj al unuopuloj kaj apliko de rajtoj nur per grupo (kaj la gvidanto kiel interpretisto de volo de tia grupo, ankaŭ pro rifuzo de [[parlamenta demokratio]]), * uzo de simpligita lingvo. La faŝismon karakterizas interalie koncentrigo de la potenco en la manon de unu persono aŭ grupo de malmultaj personoj, realigado de la interesoj de socia malplimulto, ĉefe forigo de civitanaj/[[homaj rajtoj]] kaj demokratiaj leĝoj, naciisma propagando inklude de glorado de pasinteco pli malpli imperia, enscenigo de "heroaj agoj" kaj "brilaj sukcesoj" por glorumi la eksterordinarajn kapablojn de la reganto(j), tendenco al kontrolado de ĉiuj terenoj de la socio flanke de la reganto(j), kiu(j) siaflanke mem ne plu estas influebla(j)/kontrolebla(j) de la socio, eĉ ne de tiuj, kiuj iam iniciatis aŭ subtenis la instalon de la reganto(j). Faŝismo proponiĝas kiel problemsolvilo en krizaj evolufazoj de postfeŭdaj socioj, baraĵo por malhelpi [[Komunismo|komunisman]] revolucion kaj gardi la plejparton de la jamaj sociaj strukturoj, tradicioj, kaj privilegioj, sed samtempe kiel ia "revolucio" kiu zorgos pri la popolo, kaj povas ofte gajni konsenton de vastaj partoj de klasoj aŭ grupoj, kiuj sentas sin malavantaĝumitaj. Parolo de [[Igor Stravinski]] resumas la rolon de faŝismo (en la dua pli larĝa senco) dum la [[intermilita epoko]]: ''Nun ni estas devigataj elekti inter la povo de kaskedo'' (t. e. simbolas la laboristojn, do komunismon) '' kaj de kasko'' (de militistoj)''; kaj bone konsiderante mi preferas la kaskon.'' Post la morto de Mussolini, malmultaj volas nomi sin faŝistoj, kvankam diversaj elementoj de faŝismaj ideologioj postvivas en la [[novdekstrismo]]. == Pozicio en la politika spektro == Faŝismo estas ofte priskribita kiel ''[[ekstremdekstro|ekstremdekstra]]'' <ref name="google5">Eatwell, Roger: "A Spectral-Syncretic Approach to Fascism", ''The Fascism Reader'', Routledge, 2003, p 79. [http://books.google.com/books?id=tP2wXl5nzboC&pg=PA79 Books.Google.com]</ref><ref name="Oxford">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/fascism?view=uk|titolo=Fascism|alirdato=18-a de majo 2011|verko=Oxford English Dictionary|eldoninto=Oxford Dictionaries Online|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131212084252/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/fascism?view=uk|arkivdato=2013-12-12}}</ref> kvankam kelkaj verkistoj trovis loki faŝismon sur konvencia maldekstra-dekstra politika spektro malfacile. <ref name="sociology">Turner, Stephen P., Käsler, Dirk: ''Sociology Responds to Fascism'', Routledge. 2004, p. 222</ref><ref name="junginger">Horst, Junginger, ''The Study of Religion Under the Impact of Fascism'' vol. 117 of Numen Book Series (BRILL, 2008) p. 273.</ref><ref name="ah.brookes.ac.uk">Griffin, Roger: "The Palingenetic Core of Fascism", ''Che cos'è il fascismo? Interpretazioni e prospettive di ricerche'', Ideazione editrice, Rome, 2003 [http://ah.brookes.ac.uk/resources/griffin/coreoffascism.pdf AH.Brookes.ac.uk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110514192521/http://ah.brookes.ac.uk/resources/griffin/coreoffascism.pdf |date=2011-05-14 }}</ref><ref name="sr3">Stackelberg, Roderick [http://books.google.com/books?id=GELM5-W_zMwC&pg=PA3 ''Hitler's Germany''], Routeledge, 1999, pp. 3–5.</ref><ref name="er71">Eatwell, Roger: "A 'Spectral-Syncretic Approach to Fascism', ''The Fascism Reader'', Routledge, 2003 pp. 71–80 [http://books.google.com/books?id=tP2wXl5nzboC&pg=PA71]</ref> Faŝismo estis influita de ambaŭ flankoj kaj maldekstre kaj dekstre, el [[Konservativismo|konservativa]] kaj kontraŭ-konservativa, nacia kaj supernacia, racia kaj kontraŭ-racia.<ref name="ah.brookes.ac.uk"/> Kelkaj historiistoj rigardis faŝismon kiel revolucian centristan doktrinon, kiel doktrinon kiu miksas filozofiojn de la maldekstro kaj de la dekstro, aŭ kiel ambaŭ.<ref name=sr3/><ref name="er71"/> Faŝismo estis fondita dum la [[Unua Mondmilito]] fare de italaj naciaj sindikatistoj kiuj kombinis maldekstremajn simbolajn sintenojn kaj dekstrulajn politikajn vidojn. Faŝismo laŭ certaj akademiuloj estas dekstrularo pro sia socia konservativismo kaj aŭtoritatemaj rimedoj de kontraŭbatalado de egalrajteco.<ref>Davies, Peter; Derek Lynch (2002). The Routledge companion to fascism and the far right. Psychology Press. pp. 126–27.</ref><ref>Zafirovski, Milan (2008). Modern Free Society and Its Nemesis: Liberty Versus Conservatism in the New Millennium. Lexington Books. pp. 137–38.</ref> Roderick Stackelberg lokas faŝismon - inkluzive de Naziismo, kiun li konsideras "radikala variaĵo de faŝismo" - dekstraflanke, klarigante ke "ju pli persono opinias absolutan egalecon inter ĉiuj homoj por esti dezirinda kondiĉo, des pli malproksime forlasita li aŭ ŝi estos sur la ideologia spektro. Ju pli persono konsideras malegalecon esti neevitebla aŭ eĉ dezirinda, des pli malproksima dekstren li aŭ ŝi estos." [[Itala faŝismo]] gravitis al la rekte en la fruaj 1920-aj jaroj.<ref>Sternhell, Zeev, Mario Sznajder and Maia Ashéri, The Birth of Fascist Ideology: From Cultural Rebellion to Political Revolution (Princeton University Press, 1994) p. 161.</ref><ref>Borsella, Cristogianni kaj Adolph Caso. Fascist Italy: A Concise Historical Narrative (Wellesley, Massachusetts: Branden Books, 2007) p. 76.</ref> Grava elemento de faŝismo kiu estis rigardita kiel klare ekstremdekstra estas sia celo por antaŭenigi la rajton de postulitaj supraj homoj por domini forigante socion de postulitaj malsupraj elementoj. == Historio == === Jarcentfina epoko kaj la kunigo de Maŭrasismo kun Sorelanismo (1880-1914) === La ideologiaj radikoj de faŝismo estis spuritaj reen al la [[1880-aj jaroj]], kaj aparte al la jarcentfina temo de tiu tempo.<ref name="international">Sternhell, Zeev, "Crisis of Fin-de-siècle Thought" in Griffin, Roger, ed., ''International Fascism: Theories, Causes and the New Consensus'' (London and New York, 1998) p. 169.</ref><ref name="routledge12">Stanley G. Payne. ''A history of fascism, 1914–1945''. Digital printing edition. Oxon, England, UK: Routledge, 1995, 2005. pp. 23–24.</ref> La temo estis bazita sur ribelo kontraŭ [[materiismo]], [[raciismo]], [[pozitivismo]], burĝa socio kaj [[demokratio]]. <ref name="Sternhell, Zeev 1998 p. 170">Sternhell, Zeev, "Crisis of Fin-de-siècle Thought" in Griffin, Roger, ed., ''International Fascism: Theories, Causes and the New Consensus'' (London and New York, 1998) p. 170.</ref> La jarcentfina generacio apogis sentemon, malraciemon, subjektivecon kaj vitalismon.<ref name="routledge13">Stanley G. Payne. ''A history of fascism, 1914–1945''. Digital printing edition. Oxon, England, UK: Routledge, 1995, 2005. p. 24.</ref> La jarcentfina pensmaniero vidis civilizon kiel en krizo kiu postulis masivan kaj totalan solvon.<ref name="Sternhell, Zeev 1998 p. 170"/> La jarcentfina intelektularo konsideris la individuon kiel nur unu parto de la pli granda kolektiveco, kiu ne devus esti rigardita kiel atomigita nombra sumo de individuoj.<ref name="Sternhell, Zeev 1998 p. 170"/> Ili kondamnis la raciisman individuismon de la liberala socio kaj la dissolvon de sociaj ligiloj en burĝa socio.<ref name="Sternhell, Zeev 1998 p. 170"/> [[Dosiero:Nietzsche1882.jpg|eta|190ra|dekstra|[[Friedrich Nietzsche|Friedrich Wilhelm Nietzsche]] estis konsiderita de kelkaj fakuloj kiel antaŭulo de faŝismo pro sia disvolvigo de la koncepto de [[Superhomo]]; por aliaj fakuloj tio estas troigo.]] La sinteno de la fino de la jarcento estis influita de variaj intelektulaj disvolvigoj, kiel la [[Darvinismo|darvinisma]] [[biologio]]; la [[Tutarta verko|Vagnera estetiko]]; la [[raciismo]] de [[Arthur de Gobineau]]; la [[psikologio]] de [[Gustave Le Bon]]; kaj la filozofioj de [[Friedrich Nietzsche]], [[Fjodor Dostojevskij]] kaj [[Henri Bergson]].<ref name="Zeev 1998 p. 171" >Sternhell, Zeev, "Crisis of Fin-de-siècle Thought" in Griffin, Roger, ed., International Fascism: Theories, Causes and the New Consensus (Londono kaj Novjorko, 1998) p. 171.</ref> La [[Socia darvinismo]], kiu akiris disvastigitan akcepton, ne faris distingon inter fizika kaj socia vivo, kaj vidis la homan kondiĉon kiel konstanta luktado por atingi la [[Supervivo de la plej taŭgaj|supervivadon de la plej taŭgaj]].<ref name="Zeev 1998 p. 171"/> La socia darvinismo defiis la postulon de pozitivismo por intenca kaj racia elekto kiel determinanta konduto de homoj, fokuse al heredo, raso kaj medio.<ref name="Zeev 1998 p. 171"/> La emfazo de la socia darvinismo al la biogrupa identeco kaj al la rolo de organikaj rilatoj ene de la socioj kiuj klinas al la legitimeco kaj alvoko por naciismo.<ref name="routledge14" >Stanley G. Payne. A history of fascism, 1914–1945. Digital printing edition. Oxon, England: Routledge, 1995, 2005. p. 29.</ref> Ankaŭ novaj teorioj de socia kaj politika psikologio malakceptis la nocion de [[homa konduto]] regata de racia elekto kaj anstataŭe plendis, ke [[emocio]] estas pli influa en politikaj aferoj ol racio.<ref name="Zeev 1998 p. 171"/> La argumento de Nietzsche ke "Dio estas mortinta" koincidis kun lia atako al la "ŝafara pensmaniero" de [[kristanismo]], demokratio kaj moderna kolektivismo; lia koncepto de ''[[Superhomo]]''; kaj lia defendo de la [[volo de potenco]] kiel unuaranga instinkto, estis grava influo super multo de la generacio de la fino de la jarcento.<ref name="routledge15">Stanley G. Payne. A history of fascism, 1914–1945. Digital printing edition. Oxon, England: Routledge, 1995, 2005. pp. 24–25.</ref> La postulo de Bergson de la ekzisto de "''élan vital''" (aŭ viva elano) centris al libera elekto kaj malakceptis la procedojn de materiismo kaj determinismo; tio defiis al Marksismo.<ref name="routledge16">Stanley G. Payne. A history of fascism, 1914–1945. Digital printing edition. Oxon, England: Routledge, 1995, 2005. p. 25.</ref> [[Gaetano Mosca]] en sia verko ''Elementi di scienza politica '' (1896) disvolvigis la teorion ke en ĉiuj socioj "organizita minoritato" hegemonios kaj regos super la "disorganizita majoritato".<ref name="William Outhwaite 2006. p. 442">William Outhwaite. The Blackwell dictionary of modern social thought. Wiley-Blackwell, 2006. p. 442.</ref><ref name="Tracy H. Koon 1943. p. 6">Tracy H. Koon. Believe, obey, fight: political socialization of youth in fascist Italy, 1922–1943. University of North Carolina Press, 1985. p. 6.</ref> Mosca postulas ke estas nur du klasoj en socio, "la reganta" (nome la organizita minoritato) kaj "la regata" (nome disorganizita majoritato).<ref name="Giuseppe Caforio 2006. p. 12"/> Li postulas ke la organizita naturo de la organizita minoritato faras ĝin nerezistebla al ajna individuo de la dizorganizita majoritato.<ref name="Giuseppe Caforio 2006. p. 12">Giuseppe Caforio. "Handbook of the sociology of the military", Handbooks of Sociology and Social Research. New York: Springer, 2006. p. 12.</ref> Franca [[naciismo|naciisto]] kaj reakcia monarkiisto [[Charles Maurras]] influis super faŝismo.<ref name="nationalism18"/> Maurras defendis tion kion li nomis kiel [[integra naciismo]], kiu alvokas al organika unueco de nacio kaj Maurras insistis, ke pova monarko estas ideala estro de nacio. Maurras malfidis je tio kion li konsideris la demokratia mistifiko de la popola volo kiu kreis nepersonan kolektivan subjekton.<ref name="nationalism18"/> Li postulis, ke pova monarko estas personigita suvereneco kiu povas plenumi aŭtoritaton por unuigi la nacian popolon.<ref name="nationalism18"/> La integra naciismo de Maurras estis idealigita de faŝistoj, sed modifita en modernigita revoluciema formo kiu devojiĝis el la monarkismo de Maurras.<ref name="nationalism18">David Carroll. French Literary Fascism: Nationalism, Anti-Semitism, and the Ideology of Culture. p. 92.</ref> [[Dosiero:Charles Maurras - photo Frédéric Boissonnas.jpg|eta|180ra|maldekstre|Maurras en 1925.]] Franca revolucia sindikatisto [[Georges Sorel]] defendis la legitimecon de la politika [[perforto]] en sia verko ''Réflexions sur la violence'' (1908) kaj en aliaj verkoj en kiuj li defendis radikalan sindikatistan agadon por atingi revolucion kiu forigu kapitalismon kaj la burĝaron pere de [[ĝenerala striko]].<ref name="mobilization21" >Mark Antliff. Avant-garde fascism: the mobilization of myth, art, and culture in France, 1909–1939. Duke University Press, 2007. pp. 75–81.</ref> En ''Réflexions sur la violence'', Sorel emfazis neceson por revolucia politika "religio".<ref name="mobilization22" >Mark Antliff. Avant-garde fascism: the mobilization of myth, art, and culture in France, 1909–1939. Duke University Press, 2007. p. 81.</ref> Ankaŭ en sia verko ''Les Illusions du progrès'', Sorel denoncis demokration kiel reakcia, dirante "nenio estas pli aristokrata ol demokratio".<ref name="mobilization23" >Mark Antliff. Avant-garde fascism: the mobilization of myth, art, and culture in France, 1909–1939. Duke University Press, 2007. p. 77.</ref> Ĉirkaŭ 1909 post la malvenko de sindikatisma ĝenerala striko en Francio, Sorel kaj liaj sekvantoj lasis la radikalan maldekstron kaj venis al la radikala dekstro, en kiu ili serĉis kunigi aktivan katolikismon kaj francan patriotismon kun siaj vidpunktoj — nome defendo de kontraŭ-respublikismaj kristanaj francaj patriotoj kiel ideala revoluciuloj.<ref name="mobilization24" >Mark Antliff. Avant-garde fascism: the mobilization of myth, art, and culture in France, 1909–1939. Duke University Press, 2007. p. 82.</ref> Dekomence Sorel estis oficiale estinta reviziisto de [[Marksismo]], sed ĉirkaŭ 1910 anoncis sian forlason de socialisman literaturoj kaj postulis en 1914, uzante aforismon de [[Benedetto Croce]] ke "socialismo estas mortinta" pro la "diskompono de Marksismo".<ref name="Sternhell, Zeev 1994 p. 78" >Sternhell, Zeev, Mario Sznajder and Maia Ashéri, The Birth of Fascist Ideology: From Cultural Rebellion to Political Revolution (Princeton University Press, 1994) p. 78.</ref> Sorel iĝis subtenanto de reakcia Maurras-isma naciismo ekde 1909 kio influis super liaj verkoj.<ref name="Sternhell, Zeev 1994 p. 78"/> Maurras tenis intereson por kunigi siajn naciismajn idealojn kun [[Revolucia sindikatismo|Sorel-isma]] [[sindikatismo]] kiel rimedo por lukti kontraŭ [[demokratio]].<ref name="revolution1994" >Zeev Sternhell, Mario Sznajder, Maia Ashéri. The Birth of Fascist Ideology: From Cultural Rebellion to Political Revolution. Princeton, New Jersey, US: Princeton University Press, 1994. p. 82.</ref> Maurras asertis, ke "socialismo liberigita el la demokratiaj kaj kosmopolitaj elementoj kongruas kun naciismo tiom bone kiom ganto kongruas kun bela mano".<ref name="multiculturalism" >Douglas R. Holmes. Integral Europe: fast-capitalism, multiculturalism, neofascism. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 2000. p. 60.</ref> La kunigon de Maurras-a [[naciismo]] kaj [[Sorela sindikatismo]] influis la radikala itala naciisto Enrico Corradini.<ref name="zs163" >Sternhell, Zeev, Mario Sznajder and Maia Ashéri, The Birth of Fascist Ideology: From Cultural Rebellion to Political Revolution (Princeton University Press, 1994) p. 163.</ref> Corradini parolis pri la neceso de [[Naci-sindikatismo|nacisindikatisma]] movado, estrita de elitismaj aristokratoj kaj kontraŭ-demokratoj kiuj kunhavis revolucian sindikatisman tendencon al la [[rekta agado]] kaj al volo por luktado.<ref name=zs163/> Corradini parolis pri Italio kiel "proletara nacio" kiu bezonas aliri al [[imperiismo]] por defii la "[[Plutokratio|plutokratajn]]" francojn kaj britojn.<ref name="mb9" >Blinkhorn, Martin, Mussolini and Fascist Italy. 2nd ed. (New York: Routledge, 2003) p. 9.</ref> La vidpunktoj de Corradini estis parto de pli ampleksa serio de perceptoj ene de la dekstrula ''Associazione Nazionalista Italiana'' (ANI), kiu plendis, ke la ekonomia malprogreso de Italio estas okazigita de la [[korupto]] en ties politika klaso, de la [[liberalismo]] kaj de la divido okazigita de la "malnobla socialismo".<ref name=mb9/> La ANI tenis ligojn kaj influon inter [[konservativismo|konservativuloj]], katolikoj kaj la negocista komunumo.<ref name=mb9/> Italaj nacisindikatistoj tenis komunan aron de principoj: malakcepto de [[burĝaro|burĝaj]] valoroj, [[demokratio]], liberalismo, [[marksismo]], [[Internaciismo (institucia)|internaciismo]] kaj [[pacismo]]; kaj promocio de [[heroo|heroismo]], [[vitalismo]] kaj perforto.<ref name="revolution" >Sternhell, Zeev, Mario Sznajder and Maia Ashéri, The Birth of Fascist Ideology: From Cultural Rebellion to Political Revolution (Princeton University Press, 1994) p. 32.</ref> La ANI asertis, ke la liberala demokratio ne estas plu kongrua kun la moderna mondo, kaj defendis fortajn ŝtaton kaj imperiismon, sur la bazo ke homoj estas nature [[predanto]]j kaj ke nacioj estas en konstanta luktado, en kiu nur la plej forta povas survivi.<ref name="nationalism25" >Gentile, Emilio, The Struggle for Modernity: Nationalism, Futurism, and Fascism (Westport, Connecticut: Praeger Publishers, 2003) p. 6.</ref> [[Dosiero:Manifesto of Futurism.jpg|eta|maldekstra|altdekstre=1.35|[[Filippo Tommaso Marinetti]], itala modernisto, aŭtoro de la ''Manifesto del Futurismo'' (1909) kaj poste kun-aŭtoro de la faŝisma manifesto ''Il manifesto dei fasci italiani di combattimento'' (1919).]] Futurismo estis kaj art-kultura movado kaj dekomence politika movado en Italio estrita de [[Filippo Tommaso Marinetti]] kiu fondis la ''Manifesto del Futurismo'' (1908), kiu ĉampionis la idearojn de modernismo, agado, kaj politika perforto kiel nepraj elementoj de politiko denoncante liberalisman kaj parlamentan politikojn. Marinetti malakceptis konvencian demokration bazitan sur la regulo de la majoritato kaj egalismo, por nova formo de demokratio, defendante tion kion li priskribis en sia verko "La futurisma koncepto de demokratio" jene: "Ni estas kapablaj fari direktojn por krei kaj dismunti al nombroj, al kvanto, al amaso, ĉar ĉe ni nombro, kvanto kaj amaso neniam estos — kiel estas en Germanio kaj Rusio — nombro, kvanto kaj amaso de mezvaloraj homoj, malkapablaj kaj maldecidemaj".<ref name="aesthetics" >Andrew Hewitt. Fascist modernism: aesthetics, politics, and the avant-garde. Stanford, California: Stanford University Press, 1993. p. 153.</ref> Futurismo influis faŝismon en ties emfazo agnoskante la virecan naturon de violenta agado kaj [[milito]] kiel necesoj de la moderna civilizo.<ref name="Gigliola Gori 2004. p. 14">Gigliola Gori. ''Italian Fascism and the Female Body: Submissive Women and Strong Mothers''. Oxfordshire; New York: Routledge, 2004. p. 14.</ref> Marinetti proklamis la neceson de fizika trejnado de junuloj, dirante ke en vira edukado, [[gimnastiko]] havu unuarangecon super libroj, kaj li defendis segregacion de seksoj por tiu afero, laŭ kiu virina senteblo ne devas eniri en la vira edukado kiu laŭ Marinetti devas esti "viva, militema, muskola kaj violente dinamika".<ref>Gigliola Gori. ''Italian Fascism and the Female Body: Submissive Women and Strong Mothers''. Oxfordshire; New York: Routledge, 2004. pp. 20–21.</ref> [[Dosiero:Benito Mussolini 1917.jpg|eta|dekstra|175ra|[[Benito Mussolini]] (tie en 1917 kiel soldato en la [[Unua Mondmilito]]), kiu en 1914 fondis kaj kondukis la ''Fasci d'Azione Rivoluzionaria'' por instigi al Italia interveno en la milito kiel revolucinaciisma agado por liberigi itali-postulitaj landoj el Aŭstri-Hungario.]] === Unua Mondmilito kaj ties sekvo (1914–1929) === Je la eksplodo de la Unua Mondmilito en aŭgusto [[1914]], la itala politika maldekstro draste disiĝis pri ties posteno pri la milito. La Itala Socialista Partio (PSI) opoziciis al la milito sed nombraj italaj revoluciaj sindikatistoj apogis la militon kontraŭ Germanio kaj Aŭstri-Hungario sur la bazo ke iliaj reakciaj reĝimoj devis esti venkitaj por certigi la sukceson de socialismo.<ref name="zs175" >Zeev Sternhell, Mario Sznajder, Maia Ashéri. The birth of fascist ideology: from cultural rebellion to political revolution. Princeton University Press, 1994. p. 175.</ref> Angelo Oliviero Olivetti formis pro-intervenisman "[[fascio]]-n" nomita ''Fasci d'Azione Internazionalista'' oktobre 1914.<ref name=zs175/> Benito Mussolini elpostenigita el sia posteno kiel ĉefredaktoro de la gazeto de la PSI nome ''Avanti!'' pro sia kontraŭ-germana sinteno, aliĝis al la intervenisma tendenco en aparta "fascio".<ref name="revolution27" >Zeev Sternhell, Mario Sznajder, Maia Ashéri. The birth of fascist ideology: from cultural rebellion to political revolution. Princeton University Press, 1994. p. 214.</ref> La termino "Faŝismo" estis por la unua fojo uzita en 1915 de membroj de la movado de Mussolini nome "Fasci d'Azione Rivoluzionaria" (FAR).<ref name="journalist" >Paul O'Brien. Mussolini in the First World War: The Journalist, The Soldier, The Fascist. p. 52.</ref> La unua kunsido de la FAR okazis la 24an de januaro 1915<ref name="Paul O p. 41">Paul O'Brien. Mussolini in the First World War: The Journalist, The Soldier, The Fascist. p. 41.</ref> kiam Mussolini deklaris, ke necesas por Eŭropo solvi la naciajn problemojn — kiel la naciajn limojn — de Italio kaj de aliloke "por la idealoj de justeco kaj libereco pro kiuj la subpremitaj popoloj devas akiri la rajton aparteni al tiuj naciaj komunumoj el kiuj ili devenas".<ref name="Paul O p. 41"/> Klopodoj por okazigi amaskunsidoj estis neefikaj kaj ties organizado estis regule malhelpita de la registaraj aŭtoritatoj kaj la socialistoj.<ref name="Gregor-1979-pp-195-196">Gregor 1979, pp.&nbsp;195–96.</ref> [[Dosiero:IR Lübeck 033 - EB.jpg|eta|altdekstre=1.5|maldekstra|Germanaj soldatoj parade tra Lübeck en la tagoj kiuj kondukis al la Unua Mondmilito. La koncepto de [[Johann Plenge]] pri la "Spirito de 1914" identigis la eksplodon de la milito kiel momento kiu forĝis la naciisman germanan solidarecon.]] Similaj politikaj ideoj aperis en Germanio post la eksplodo de la milito. Germana sociologo [[Johann Plenge]] parolis pri la apero de "Nacia Socialismo" en Germanio ene de tio kion li terminigis kiel la "ideoj de 1914" kiuj estis militdeklaro kontraŭ la "ideoj de 1789" (nome de la [[Franca Revolucio]]).<ref name="Martin Kitchen 2006. p. 205" >Kitchen, Martin, A History of Modern Germany, 1800–2000 (Malden, Massaschussetts; Oxford, England; Carlton, Victoria, Australia: Blackwell Publishing, Inc., 2006), p. 205.</ref> Laŭ Plenge, la "ideoj de 1789" inter kiuj estis [[homaj rajtoj]], demokratio, individuismo kaj liberalismo estis malakceptitaj favore al "la ideoj de 1914" kiuj inkludis "Germanajn valorojn" de devo, disciplino, [[juro]] kaj ordo.<ref name="Martin Kitchen 2006. p. 205"/> Plenge kredis, ke la rasa solidareco aŭ popola komunumo (''Volksgemeinschaft'') anstataŭas la klasdividon kaj ke la "rasaj kamaradoj" unuiĝos por krei socialisman socion en la lukto de "proletara" Germanio kontraŭ "kapitalisma" Britio.<ref name="Martin Kitchen 2006. p. 205"/> Li kredis, ke la "Spirito de 1914" manifestiĝis en la koncepto de la "Popola Ligo de Nacia Socialismo".<ref name="Bernd-Rüdiger Hüppauf 1997. p. 92" >Hüppauf, Bernd-Rüdiger War, Violence, and the Modern Condition (Berlin: Walter de Gruyter & Co., 1997), p. 92.</ref> Tiu Nacia Socialismo estis formo de ŝtata socialismo kiu malakceptis la "ideon de senlandlima libereco" kaj defendis ekonomion kiu servu la tuton de Germanio sub la estreco de la ŝtato.<ref name="Bernd-Rüdiger Hüppauf 1997. p. 92"/> Tiu Nacia Socialismo estis kontraŭa al kapitalismo pro la komponantoj kiuj estis kontraŭ "la nacia intereso" de Germanio, sed insistis, ke Nacia Socialismo klopodos al pli granda efikeco en la ekonomio.<ref name="Bernd-Rüdiger Hüppauf 1997. p. 92"/><ref name="CritTheory">Held, David (1980). Introduction to Critical Theory: Horkheimer to Habermas. University of California Press. ISBN 978-0-520-04175-2.</ref> Plenge postulis aŭtoritatan racian regantan [[elito]]n kiu disvolvigu Nacian Socialismon pere de hierarkia [[Teknokratio|teknokratia]] ŝtato.<ref name="Thomas Rohkrämer 2007. p. 130" >Rohkrämer, Thomas, "A Single Communal Faith?: the German Right from Conservatism to National Socialism", Monographs in German History. Volume 20 (Berghahn Books, 2007), p. 130</ref> Faŝistoj rigardis la Unuan Mondmiliton kiel io kiu portos revoluciajn ŝanĝojn en la naturo de milito, socio, ŝtato kaj teknologio, kiel la alveno de [[totala milito]] kaj amasmobilizado estis foriginta la distingon inter civiluloj kaj militantoj, ĉar civiluloj estis iĝanta kritika parto en la ekonomia produktado por la militklopodoj kaj tiele kreis "militan civitanecon" en kiu ĉiuj civitanoj estis implikitaj en la militistaro iel dum la milito.<ref name="encyclopedia"/><ref name="mann65">Michael Mann. Fascists. Cambridge University Press, 2004. p. 65.</ref> La Unua Mondmilito estis rezultinta en la apero de pova ŝtato kapabla mobilizi milionojn de personoj por servi la frontoliniojn por havigi ekonomian produktadon kaj loĝistikon por subteni tiujn kiuj estis en la frontolinioj, same kiel havis senprecedencan aŭtoritaton por interveni en la vivoj de la civitanoj.<ref name="encyclopedia"/><ref name="mann65" /> Faŝistoj vidis la teknologian disvolvigon de armilaro kaj la ŝtatan totalan mobilizadon de ties loĝantaro en la milito kiel [[simbolo]] de la komenco de nova epoko kiu kunigis la ŝtatan povon kun la amaspolitiko, teknologio kaj partikulare la mobiliza mito kun kiu ili estis konkurencante esti venkinta super la mito de progreso kaj la epoko de liberalismo.<ref name="encyclopedia"/> [[Dosiero:Italian Arditi.jpg|eta|altdekstre=1.35|Membroj de la Italia korpuso ''Arditi'' (ĉi tie en 1918 svingantaj ponardojn, simbolo de ilia grupo), kiu estis formita en 1917 kiel grupoj de soldatoj trejnitaj por danĝeraj misioj, karakterizitaj per malakcepto de kapitulaco kaj volo lukti ĝismorte. Iliaj nigraj uniformoj inspiris tiujn de la itala faŝisma movado.]] ==== Efiko de la Bolŝevika Revolucio ==== La [[Oktobra Revolucio]] de 1917 — en kiu komunistaj [[Bolŝevikoj]] estritaj de [[Vladimir Lenin]] enpoviĝis en Rusio — ege influis super la disvolvigo de faŝismo.<ref name="Blamires, Cyprian 2006 p. 95-96" /> En 1917, Mussolini, kiel estro de la "Fasci d'Azione Rivoluzionaria", laŭdis la Oktobran Revolucion, sed poste seniluziigita de Lenin, konsideris lin simple kiel nova versio de la caro Nikolao.<ref name="Peter Neville 2004. p. 36" >Peter Neville. Mussolini. Oxon, England; New York: Routledge, 2004. p. 36.</ref> Post la Unua Mondmilito, la faŝistoj plej ofte kampanjis per kontraŭ-marksismaj proponoj.<ref name="Blamires, Cyprian 2006 p. 95-96">Blamires, Cyprian, World Fascism: a Historical Encyclopedia, Volume 1 (Santa Barbara, California: ABC-CLIO, Inc., 2006) pp. 95–96.</ref> Liberalaj opoziciantoj kaj de faŝismo kaj de [[Bolŝevikoj]] argumentas, ke estas variaj similaĵoj inter ambaŭ, kiel la fakto ke ambaŭ kredis en la neceso de [[avangardo|avangarda]] estreco, havis desdegnon por burĝaj valoroj kaj havis totalismajn ambiciojn.<ref name="Blamires, Cyprian 2006 p. 95-96"/> En la praktiko, ambaŭ same emfazis al revolucia agado, teorioj pri proletara nacio, unu-partiaj ŝtatoj kaj parti-armeoj.<ref name="Blamires, Cyprian 2006 p. 95-96"/> Tamen, ambaŭ markis klarajn distingojn unu disde la alia laŭ celoj kaj taktikoj, ĉwithar la Bolŝevikoj emfazis la neceson por [[Sovetunio|organizita partoprena demokratio]] kaj egalisma, [[Internaciismo|internaciisma]] rigardo al la socio dum la faŝistoj emfazas hiper-[[naciismo]]n kaj malferman malamikecon kontraŭ demokratio, vidante hierarkian socian strukturon kiel esenca por iliaj celoj. Pro la forta kontraŭstaro inter la kontraŭ-intervenismaj marksistoj kaj pro-intervenismaj faŝistoj fine de la milito, ambaŭ flankoj iĝis malamikeblaj. La faŝistoj prezentis sin kiel [[Kontraŭkomunismo|kontraŭ-marksistaj]] kaj tiel opoziciantaj al la marksistoj.<ref name="revolution28" >Zeev Sternhell, Mario Sznajder, Maia Ashéri. The birth of fascist ideology: from cultural rebellion to political revolution. Princeton University Press, 1994. p. 178.</ref> Mussolini plifirmis la kontrolon super la faŝisma movado, konata kiel "Sansepolcrismo", en 1919 per la fondo de la ''Fasci italiani di combattimento''. ==== La ''Faŝisma Manifesto'' de 1919 ==== En 1919, Alceste de Ambris kaj [[Futurismo|futurisma]] movadestro [[Filippo Tommaso Marinetti]] verkis ''Il manifesto dei fasci italiani di combattimento'' (nome ''Faŝisma Manifesto'').<ref name="connecticut30" >Dahlia S. Elazar. The making of fascism: class, state, and counter-revolution, Italy 1919–1922. Westport, Connecticut, US: Praeger Publishers, 2001. p. 73</ref> La ''Manifesto'' estis prezentita la 6an de junio 1919 en la faŝisma gazeto ''Il Popolo d'Italia''. La ''Manifesto'' subtenis la aplikon de la [[universala balotrajto]] por viroj kaj por [[Virina balotrajto|virinoj]] (tiu lasta realigita nur parte fine de 1925, kun ĉiuj opoziciaj partioj malpermesitaj aŭ dispelitaj);<ref name="passmore" >Kevin Passmore, Women, Gender and Fascism in Europe, p. 116</ref> [[Proporcia balotsistemo|proporcian reprezentadon]] je regiona bazo; registaran reprezentadon pere de [[Korporaciismo|korporaciisma]] sistemo de "Naciaj Konsilantaroj" de fakuloj, elektitaj el profesiuloj kaj negocistoj por reprezenti kaj teni la leĝofaran povon super siaj respektivaj areoj, kiel laboro, industrio, transporto, sansistemo, komunikado ktp.; kaj la abolo de la [[Italia Senato]].<ref name="massachusetts31" >Cristogianni Borsella, Adolph Caso. Fascist Italy: A Concise Historical Narrative. Wellesley, Massachusetts: Branden Books, 2007. p. 69.</ref> La ''Manifesto'' proponis la kreadon de [[okhora labortago]] por ĉiuj laboristoj,[[Minimuma salajro|minimuman salajron]], laboristan reprezentadon en industria administrado, egalan fidon al laboristaj sindikatoj kiel al industriaj funkciuloj kaj publikaj servistoj, reorganizadon de la transporta sektoro, reviziadon de la skizo de leĝo pri la asekurado de malkapabluloj, malpliigon de la emeritaĝo el 65 ĝis 55, fortan proporcian impostadon al [[kapitalo]], konfiskado de la posedaĵoj de religiaj institucioj kaj abolo de episkopecoj (ĉiuj proponoj maldekstrecaj por bremsi la propagandon de maldekstraj tendencoj, kiuj poste estos imititaj de aliaj faŝismaj movadoj, sed neniam aplikitaj), kaj revizion de militkontraktoj por ke la registaro havu 85% el la profitoj.<ref name="massachusetts33">Cristogianni Borsella, Adolph Caso. Fascist Italy: A Concise Historical Narrative. Wellesley, Massachusetts: Branden Books, 2007. pp. 69–70.</ref> Oni alvokis ankaŭ al la plenumo de la ekspansiismaj celoj en Balkanio kaj aliaj partoj de Mediteraneo,<ref>{{cite book |last1=Paxton |first1=Robert |title=The Anatomy of Fascism |date=2005 |publisher=Random House |isbn=978-0-307-42812-7 |edition=First Vintage Books |chapter=Chapter 1, The Invention of Fascism}}</ref> la kreadon de mallong-serva nacia [[milico]] por servi al defendaj celoj, [[ŝtatigo]]n de la [[armilindustrio]] kaj eksterlandan politikon planitan por esti pacema, sed ankaŭ konkurenca.<ref name="massachusetts33"/> La venontaj okazaĵoj kiuj influis la faŝistojn en Italio estis la atako al [[Rijeka|Fiume]] fare de la itala naciisto [[Gabriele d'Annunzio]] kaj la fondo de la ''[[Reggenza Italiana del Carnaro]]'' en 1920.<ref name="revolution34">Paxton, Robert (2005). "Chapter 1, The Invention of Fascism". The Anatomy of Fascism (First Vintage Books ed.). Random House. ISBN 978-0-307-42812-7.</ref> D'Annunzio kaj De Ambris dezajnis la ''Reggenza'' (Regenteco), kiu proponis [[Naci-sindikatismo|nacisindikatisman]] [[Korporaciismo|korporaciisman]] produktismon kun la politikaj ideoj de D'Annunzio.<ref name="revolution35" >Cristogianni Borsella, Adolph Caso. Fascist Italy: A Concise Historical Narrative. Wellesley, Massachusetts: Branden Books, 2007. p. 70.</ref> Multaj faŝistoj konsideria la ''Reggenza'' de Carnaro kiel ideala konstitucio por Faŝisma Italio.<ref name="zs189" >Zeev Sternhell, Mario Sznajder, Maia Ashéri. The birth of fascist ideology: from cultural rebellion to political revolution. Princeton University Press, 1994. p. 189.</ref> La sinteno de superhoma konsidero (supereco de italoj) kristaliĝis en politiko de agresemo al [[Jugoslavoj]] fare de italaj faŝistoj persekute de ĉefe [[slovenoj]] kaj [[kroatoj]]. ==== Italaj Faŝistoj en 1920 ==== En 1920, la aktivisma [[striko|strikagado]] fare de industriaj laboristoj atingis sian pinton en Italio kaj 1919 kaj 1920 estis konataj kiel la [[Biennio Rosso|"ruĝa jarduo"]].<ref name="massachusetts36" >Cristogianni Borsella, Adolph Caso. Fascist Italy: A Concise Historical Narrative. Wellesley, Massachusetts: Branden Books, 2007. p. 73.</ref> Mussolini kaj la faŝistoj profitis tiun situacion per alianco al la industriaj negocistoj kaj atakante kaj industriajn laboristojn kaj kamparanojn je la ekskuzo konservi la ordon kaj internan pacon en Italio.<ref name="massachusetts37" >Cristogianni Borsella, Adolph Caso. Fascist Italy: A Concise Historical Narrative. Wellesley, Massachusetts: Branden Books, 2007. p. 75.</ref> Faŝistoj identigis siajn unuarangajn opoziantojn kiel la majoritato de socialistoj en la maldekstro kiuj estis opoziciintaj intervenon en la Unua Mondmilito.<ref name=zs189/> La Faŝistoj kaj la Italia politika dekstro kunhavis komunan bazon: ambaŭ kontraŭis marksismon, malakceptis la klaskonscion kaj kredis en la regado fare de [[elito]]j.<ref name="zs193" /> La Faŝistoj aliĝis al kontraŭ-socialisman kampanjon ariĝante al la aliaj partioj kaj al la konservativa dekstro en komuna klopodo por detrui la Italan Socialisman Partion kaj la laboristajn organizaĵojn kiuj metis la klasidentecon super la [[nacia identeco]].<ref name=zs193>Zeev Sternhell, Mario Sznajder, Maia Ashéri. The birth of fascist ideology: from cultural rebellion to political revolution. Princeton University Press, 1994. p. 193.</ref> Faŝismo intencis arigi la italajn konservativulojn farante gravajn ŝanĝojn en sia politika proponaro — abandonante ties antaŭan [[populismo]]n, [[respublikismo]]n kaj [[antiklerikalismo]]n, adoptante politikon subtene al la [[libera entrepreno]] kaj akceptante la hegemonion de la [[Katolika Eklezio]] kaj de la monarkio kiel institucioj propraj de Italio.<ref name="ga145" >De Grand, Alexander. Italian fascism: its origins and development. 3rd ed. University of Nebraska Press, 2000. p. 145.</ref> Por allogi italajn konservativulojn, faŝistoj adoptis politikojn kiel la promocio de familiaj valoroj, kiel la promocio de politikoj desegnitaj por malpliigi la nombro de virinoj en la laborforto limigante la rolon de virinoj al tiu de patrino. La faŝistoj malpermesis literaturon pri [[naskokontrolo]] kaj pligrandigis la punojn pro [[aborto]] en 1926, deklarante ambaŭ krimojn kontraŭ la ŝtato.<ref name="conservatives" >Fascists and conservatives: the radical right and the establishment in twentieth-century Europe. Routdlege, 1990. p. 14.</ref> [[Dosiero:Mussoliniposter.jpg|eta|Propaganda afiŝo de Mussolini.]] Kvankam Faŝismo adoptis nombrajn kontraŭ-modernajn sintenojn planitajn por altiri la homojn adoptintajn la novajn tendencojn en [[sekso]]kutimoj kaj [[virinrajto]]j — speciale tiuj kun [[reakcia]]j vidpunktoj — la faŝistoj serĉis pluteni la revolucian karakteron de Faŝismo, kaj Angelo Oliviero Olivetti diris: "Faŝismo ŝatus esti konservativa, sed ĝi devos esti revolucia".<ref name="revolution38" >Zeev Sternhell, Mario Sznajder, Maia Ashéri. The birth of fascist ideology: from cultural rebellion to political revolution. Princeton University Press, 1994. p. 190.</ref> La Faŝistoj proponis revolucian agadon sed engaĝigis al sekurigo de la leĝaro kaj la ordo por altiri kaj konservativulojn kaj sindikatistojn.<ref name="conservatives39" >Martin Blinkhorn. Fascists and Conservatives. 2nd edition. Oxon, England: Routledge, 2001 p. 22.</ref> Antaŭ la faŝistoj enkongruiĝis al la politika dekstro, Faŝismo estis movado limigita al malgranda, urba, norditalia medio kiu havis nur ĉirkaŭ milon da membroj.<ref name="massachusetts40" >Cristogianni Borsella, Adolph Caso. Fascist Italy: A Concise Historical Narrative. Wellesley, Massachusetts: Branden Books, 2007. p. 72.</ref> Post la faŝistoj enkongruiĝis al la politika dekstro, la membraro de la movado atingis proksimume 250 000 ĉirkaŭ 1921.<ref name="massachusetts41" >Cristogianni Borsella, Adolph Caso. Fascist Italy: A Concise Historical Narrative. Wellesley, Massachusetts: Branden Books, 2007. p. 76.</ref> ==== Faŝista violento en 1922 ==== El 1922, faŝismaj paramilitistoj pliakrigis sian strategion el tiu de atakado al socialistaj oficejoj kaj al hejmoj de socialistaj estroj al tiu de perforta okupado de urboj. La faŝistoj trafis malmultan seriozan rezistadon el aŭtoritatoj kaj poste ekkontrolis kelkajn norditaliajn urbojn.<ref name="rop87"/> La faŝistoj atakis la sidejojn de socialistaj kaj [[Katolika Eklezio|katolikaj]] sindikatoj en [[Kremono]] kaj devigis italianigon al la german-parolanta loĝantaro de [[Trento]] kaj [[Bolzano]].<ref name=rop87/> Post ekkontroli tiujn urbojn, la faŝistoj faris planojn por kontroli [[Romo]]n.<ref name=rop87>Robert O. Paxton. The Anatomy of Fascism. New York; Toronto: Random House, Inc., 2005 p. 87.</ref> La 24an de oktobro 1922, la Faŝisma Partio okazigis sian jaran kongreson en [[Napolo]], kie Mussolini ordoni al Nigraĉemizuloj ekkontroli publikajn konstruaĵojn kaj trajnojn por konverĝi sur tri punktoj ĉirkaŭ Romo.<ref name=rop87/> La faŝistoj sukcesis ekkontroli kelkajn poŝtoficejojn kaj trajnojn en norda Italio dum la italia registaro, estrita de maldekstra koalicio, estis interne dividita kaj malkapabla reagi al faŝismaj antaŭaĵoj.<ref name="rop88" >Robert O. Paxton. The Anatomy of Fascism. New York; Toronto: Random House, Inc., 2005 p. 88.</ref> La reĝo [[Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 3-a]] vidis la riskon de sangelverŝo en Romo kiel reago al klopodo eviti la koncentriĝon de faŝistoj estas alta.<ref name="rop90" >Robert O. Paxton. The Anatomy of Fascism. New York; Toronto: Random House, Inc., 2005 p. 90.</ref> La reĝo decidis nomumi Mussolini kiel [[Ĉefministro de la Itala Respubliko|Ĉefministro de Italio]] kaj Mussolini alvenis en Romon la 30an de oktobro por akcepti la nomumon.<ref name=rop90/> Faŝisma propagando pligrandigis tiun okazaĵon, konata kiel "[[Marŝo al Romo]]", kiel "konkero" de la povo pere de heroaĵoj de faŝistoj.<ref name=rop87/> ==== Enpovigo de Mussolini ==== Post la nomumo kiel Ĉefministro de Italio, Mussolini devis formi registaran koalicion ĉar la faŝistoj ne havis kontrolon super la italia parlamento.<ref name="sgp110" /> La registara koalicio de Mussolini dekomence sekvis [[liberalismo|ekonomie liberalismajn]] politikojn sub la estreco de la liberala financa ministro Alberto de Stefani, nome membro de la Centra Partio, inklude la ekvilibron de la [[buĝeto]] pere de profundaj fortranĉoj el la civila servo.<ref name=sgp110/> Dekomence, okazis malmulta drasta ŝanĝo en la registara politiko kaj la agado de subpremada politiko estis limigita.<ref name=sgp110>Stanley G. Payne. A history of fascism, 1914–1945. Digital printing edition. Oxon, England: Routledge, 2005. p. 110.</ref> La faŝistoj ekklopodis enmeti faŝismon en Italio pere de la Leĝo Acerbo, kiu garantiis plurajn sidlokojn en la parlamento al ajna partio aŭ koalicia listo en balotado kiu ricevis 25% aŭ plie el la voĉdonado.<ref name="sgp113" >Stanley G. Payne. A history of fascism, 1914–1945. Digital printing edition. Oxon, England: Routledge, 2005. p. 113.</ref> Pere de konsiderina faŝisma perforto kaj timigo, ilia listo ricevis majoritaton de la voĉdonado, kio havigis plej multajn sidlokojn al la faŝistoj.<ref name=sgp113/> Post la balotado, krizo kaj politika skandalo eksplodis post la deputito de la Socialisma Partio nome [[Giacomo Matteotti]] estis kidnapita kaj murdita de faŝisto.<ref name=sgp113/> La liberaluloj kaj la maldekstrula minoritato en la parlamento foriris kiel protesto en tio kio estis nomita "Aventina Secesio".<ref name="sgp114" >Stanley G. Payne. A history of fascism, 1914–1945. Digital printing edition. Oxon, England: Routledge, 2005. p. 114.</ref> La 3an de januaro 1925, Mussolini diskursis al la Italia parlamento dominata de faŝistoj kaj deklaris, ke li estas persone responsa pro tio kio okazas, sed insistis, ke li faris nenion maljuste. Mussolini proklamis sin [[diktatoro]] de Italio, akceptante plenan respondecon super la registaron kaj anoncante la dissolvon de la parlamento.<ref name=sgp114/> El 1925 ĝis 1929, Faŝismo entranĉeiĝis en la povo: opoziciaj deputitoj estis malrajtigitaj aliri al la parlamento, [[cenzuro]] estis enkondukita kaj dekreto de decembro 1925 faris Mussolini sola respondeco antaŭ la reĝo.<ref name="routledge42" >Stanley G. Payne. A history of fascism, 1914–1945. Digital printing edition. Oxon, England: Routledge, 2005. p. 115.</ref> == Mussolini kaj la itala faŝismo == [[Dosiero:Mussolini mezzobusto.jpg|eta|maldekstre|Mussolini en tipa impona pozo.]] {{Ĉefartikolo|Faŝisma Italio|Italia Faŝismo|Dua Mondmilito}} La [[Nacifaŝisma Partio]] (''Partito Nazionale Fascista'', '''PNF''') estis itala [[politika partio]], kreita de [[Benito Mussolini]] kiel politika esprimo de faŝismo (antaŭe reprezentata de grupoj konataj kiel ''[[Fascio|Fasci]]''). La partio regis en [[Italio]] el 1922 kiam la faŝistoj kaptis la povon pere de la [[Marŝado al Romo]], ĝis 1943, kiam Mussolini estis elpovigita pere de la [[Granda Konsilio de Faŝismo]]. === Diversaj instancoj === La ''Corpo Ausiliario delle Squadre d'azione di Camicie Nere'' (en itala: Helpa Korpuso de la Ŝturm-rotoj de [[Nigraĉemizuloj]]), plej ofte konata kiel [[Nigraj Brigadoj]] (en itala: ''Brigate Nere'') estis unu el la faŝismaj paramilitistaj grupoj, organizitaj kaj regataj de la Respublika Faŝisma Partio (''Partito Fascista Repubblicano'', PFR) kiu funkciis en la [[Itala Sociala Respubliko]] (en [[Norda Italio]]), dum la finaj jaroj de la [[Dua Mondmilito]], kaj post la subskribo de la Itala Batalĉeso en 1943. ==== Italaj faŝistoj ==== * [[Tullio Cianetti]] * [[Galeazzo Ciano]] * [[Emilio De Bono]] * [[Dino Grandi]] * [[Giovanni Marinelli]] == Faŝismo en diversaj landoj == === En Aŭstrio === [[Dosiero:Fatherland Front of Austria.svg|eta|250ra|Flago de la Patriota Fronto de Aŭstrio.]] [[Aŭstrofaŝismo]] estas komune uzata vorto de la nekonservativaj historiistoj por priskribi la aŭtoritatecan reĝimon reganta en [[Aŭstrio]] inter la jaroj 1934 kaj 1938. Ties registaro estis bazita en la partio ''[[Vaterländische Front]]'' (Patriota Fronto) kaj ĝia paramilitista milico ''[[Heimwehr]]''. La partio estis fondata en majo [[1933]] de [[Engelbert Dollfuß]], kiu forpasis dum intenco de ŝtatpuĉo ekzekutita de naziaj simpatiantoj la [[25-an de julio]] [[1934]]; anstataŭata de [[Kurt Schuschnigg]], eksa membro de la partio ''Christlichsoziale Partei'' (Social-Kristana Partio), kiu integriĝis al la ''Vaterländische Front''. === Naziismo en Germanio === {{Ĉefartikolo|Nazia Germanio}} [[Naziismo]] aŭ nacisocialismo estas ideologio, kiu karakterizis la pensojn kaj agadojn de la potenculoj en Germanio en la jaroj 1933-1945. La partio de la germana naziismo nomiĝis [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]]. La vorto Nacisocialismo (do nacia socialismo) en [[FRG|Federacia Respubliko Germanio]] estis preferita. Ja en la [[germana lingvo|germana]] "''Nationalsozialismus''" sugestas proksimon al [[socialismo]]. Tiu lingvouzo daŭras en la (ekde [[1990]]) unuigita [[Germanio]]. En [[GDR]] oni ĝenerale parolis pri "faŝismo" aŭ "hitler-faŝismo"; la vorto ''nacisocialismo'' estis citita kiel mempriskribo de la nazioj, ĉar la Demokratia Respubliko priskribis sin socialisma. Ĝenerale la [[marksismo]] ne distingis inter faŝismo kaj naziismo, kvankam ekzistas bonaj kialoj por tia distingo, ekzemple, faŝismo ne nepre defendas [[rasismo]]n kaj [[eŭgeniko]]n. === En Hispanio === [[Dosiero:Bandera FE JONS.svg|eta|230ra|Flago de Hispana Falango.]] La [[Hispana Falango]] (''Falange Española de las Juntas de Ofensiva Nacionalsindicalista'') estis ekstremdekstra politika movado naskiĝinta dum la 1930-aj jaroj kaj iĝis la plej forta movado enhavanta la ĉefajn ideologiajn kaj strategiajn elementojn de la faŝismo, kaj precize el la itala faŝismo, el kiu ĝi inspiriĝis. Ĝi estis totalisma klerikisma politika organizaĵo fondita de [[José Antonio Primo de Rivera]] en [[1933]] kontraŭe al la [[Dua Hispana Respubliko]]. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] la Falango iĝis unu el la ĉefaj fortoj de la naciisma flanko, apoganta la generalon [[Francisco Franco|Franko]] kaj poste konsistigis la kernon de la oficiala [[Unupartiismo|unusola partio]] en Hispanio, el [[1939]] kaj teorie ĝis [[1975]]. Anoj de tiu partio estas nomitaj falangistoj. La partio plue havis politikan vivon en la demokratia etapo de la [[Hispana Transiro al Demokratio]] ĝis nun, sed en diversaj frakcioj. === En Rumanio === [[Dosiero:Flag_of_the_Legionary_Movement.png|eta|Flago de la Legia Movado]] La '''Legio de Arkianĝelo Mikaelo''', mallonge '''[[Legiana movado (Rumanio)|Legiana Movado]]''' ({{ro}} ''Legiunea Arhanghelului Mihail'' resp. ''Mișcarea Legionară'') estis organizaĵo fondita je la {{dato|24|junio|1927}} de [[Corneliu Zelea Codreanu]] en [[Rumanio]]. Ĝi estis kvazaŭ-armea terorista legio kun naciisma-faŝisma orientiĝo kaj mistike-religia karaktero. Ĝi konsideris sin kontraŭulo de komunismo, judoj kaj [[framasonismo]]<ref name="djuvara">Djuvara, Neagu: O scurtă istorie a românilor povestită celor tineri</ref>. === En Japanio === [[Japana faŝismo|Ŝoŭa ŝtatismo]] (japane: 国家主義) estis politika [[sinkretismo]] aŭ miksaĵo de japanaj ekstremdekstraj politikaj ideologioj, disvolviĝitaj dum la post-[[Mejĝi-reformo|Mejĝa]] epoko. Ĝi estas konata kiel la japana faŝismo aŭ Ŝoŭa naciismo. Ĉi tiu ŝtatismo regis politikaĵojn en Japanio dum la unua periodo de la [[Ŝoŭa-erao]] (regnado de [[Hirohito]]). Ĝi estis miksaĵo de ideoj tiaj kiel japana ultranaciismo, militismo kaj [[Ŝtata kapitalismo|ŝtatkapitalismo]], kiuj estis proponitaj fare de pluraj tiamaj politikaj filozofoj kaj pensintoj en Japanio. == Aliaj interpretoj de faŝismo == === Liberal-faŝismo === [[Liberal-faŝismo]] estas nomo donita, de ties kritikantoj, al tendenco perceptebla en la nuntempaj ŝtatoj konsistanta en allasi ĉiam pli da libereco al la kapitalismaj entreprenoj (bazo de la [[liberalismo]]) kaj ĉiam malpli da libereco al la civitanoj (bazo de la faŝismo). Laŭ tiuj, kiuj denuncas ĝin, la liberal-faŝismo egalas al doni senpunecon al la estraj klasoj kaj samtempe pliigi kontrolon kaj subpremadon kontraŭ la ordinaraj civitanoj, aplikante al ili la principon «nulo da tolero». === Raŝismo === [[Raŝismo]] estas [[neologismo]] kiu ekestis en 2022 post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Ukrainio]]<ref>(fr) Faustine Vincent, ''[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/08/25/rachisme-le-nouveau-mot-de-la-guerre-en-ukraine_6138996_3210.html «Rachisme», contraction de de «Russie» et « fascisme», nouveau mot de la guerre en Ukraine],'' Le Monde, la 26-an de aŭgusto 2022.</ref>. Ĝi estas kuntiro de la vortoj rusia kaj faŝismo en la senco ke ĝiaj trajtoj estus iel kompareblaj al la [[naziismo]]: [[Aŭtoritara reĝimo|aŭtoritara]] gvidanto, manko de demokratio, manko de [[Parollibereco|parollibero]], persekutado de [[Malplimulto|minoritatoj]] kaj opinioj kiel ukrainanoj estas subhomoj<ref>(fr) Iryna Dmytrychyn ([[INALCO|Inalco]]), TV-LCI, la 21-an de januaro 2023</ref>. === Protofaŝismo === [[Protofaŝismo]] (ankaŭ ''prefaŝismo'' kaj ''prafaŝismo'') referencas al la senperaj praideologioj kaj kulturaj movadoj, kiuj influis la faŝismon kaj konsistigis ĝian bazon.<ref name=Spackman>{{citaĵo el libro |familia nomo=Spackman |persona nomo=Barbara |titolo=Fascist Virilities: Rhetoric, Ideology, and Social Fantasy in Italy |paĝoj=78}}</ref><ref name=Routledge>{{citaĵo el libro |kunaŭtoroj=Peter Davies, Derek Lynch |titolo=The Routledge Companion to Fascism and the Far Right |loko=Londono, Nov-Jorko |eldoninto=[[Routledge]] |paĝoj=94}}</ref> Protofaŝismaj movadoj havas kun faŝismaj kelkajn komunajn trajtojn, ekzemple uzadon de etnaj aŭ religiaj malplimultoj kiel propekaj kaproj, glorigo de perforto, antaŭenigo de la “gvidanto-principo”, volo instali absolutan gvidanton en la ŝtato, sed sen kutime iri ĝis la totalisma ekstremo de la faŝismaj movadoj.<ref name=Duignan>{{citaĵo el la reto |url=https://www.britannica.com/topic/protofascism|titolo= protofascism |alirdato= 2024-09-26 |persona nomo=Brian |familia nomo=Duignan |eldoninto=Britannica}} </ref> La historiisto [[Zeev Sternhell]] priskribas per la nocio ''prefaŝismo'' [[Kulturpesimismo|kulturpesimismajn]] penstendencojn, kiuj trovis apogantojn precipe en Germanio kaj Francio ekde ĉ. 1890 ([[Maurice Barrès]], [[Oswald Spengler]], [[Julius Langbehn]]) kaj kiuj baziĝas sur simpliga popularigado de pli malnova [[Kontraŭmodernismo|kontraŭmodernisma]] idearo. == Literaturo == * [[Umberto Eco]], ''Cinque scritti morali'', Milano, 1997. * Gentile, Giovanni. 1932. ''The Doctrine of Fascism''. Enciclopedia Italiana. * [[António de Oliveira Salazar|de Oliveira Salazar, António]]. 1939. ''Doctrine and Action: Internal and Foreign Policy of the New Portugal, 1928–1939.'' Faber and Faber. * [[Oswald Mosley|Mosley, Sir Oswald]]. 1968. ''My Life''. Nelson Publications. * [[José Antonio Primo de Rivera|de Rivera, José Antonio Primo]]. 1971. ''Textos de Doctrina Politica''. Madrid. * [[Benito Mussolini|Mussolini, Benito]]. 1998. ''My Rise And Fall ''. Da Capo Press. ISBN 0-306-80864-1 * [[Galeazzo Ciano|Ciano, Galezzo]]. 2001. ''The Ciano Diaries, 1939–1943''. Simon Publications. ISBN 1-931313-74-1 * Mussolini, Benito. 2006. ''My Autobiography: With "The Political and Social Doctrine of Fascism"''. Dover Publications. ISBN 0-486-44777-4 == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Absolutismo]] * [[Dekstra ekstremismo]] * [[Diktatoreco]] * [[Diktatoro]] * [[Adolf Hitler]] * [[Kelta kruco]] * [[Komunismo]] * [[Kontraŭfaŝismo]] * [[Liberal-faŝismo]] * [[Benito Mussolini]] * [[Naciismo]] * [[Nacisindikatismo]] * [[Naziismo]] * [[Novfaŝismo]] * [[Palingeneza ultranaciismo]] * [[Politika dekstro]] * [[Popolismo]] * [[Protofaŝismo]] * [[Totalismo]] * [[Konformismo]] {{Div col end}} === filmoj === * ''[[The Great Dictator]]'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Faŝismo|ReVo=fasxis.0o}} * [http://www.worldfuturefund.org/wffmaster/Reading/Germany/mussolini.htm The Doctrine of Fascism] * [[:gutenberg:14058|Readings on Fascism and National Socialism by Various&nbsp;– Projekto Gutenbergo]] * [http://www.themodernword.com/eco/eco_blackshirt.html Eternal Fascism: Fourteen Ways of Looking at a Blackshirt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130930081524/http://www.themodernword.com/eco/eco_blackshirt.html |date=2013-09-30 }} - La listo de [[Umberto Eco]] pri 14 karakteroj de Faŝismo, originale publikigita en 1995. {{Ideologio}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Fascism |revizio=929099009 }} {{Havenda artikolo|Faŝismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Faŝismo| ]] [[Kategorio:Nuntempa historio]] 2hpnrg4u1kx2ntqwvpit6kkugqy320c Argono 0 22190 9442122 9367452 2026-07-30T22:17:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442122 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kemia elemento |simbolo=Ar |numero=18 |nukleona=40 |nomo=Argono |latine=argon |super=[[Neono|Ne]] |sub=[[Kriptono|Kr]] |maldekstre=[[Kloro|Cl]] |dekstre=[[Kalio|K]] |suba tabelo=jes |kemia grupo=Noblaj gasoj |RN-CAS=7440-37-1 |grupo=[[Elemento de grupo 18|18]] |periodo=[[Elemento de periodo 3|3]] |bloko=[[Bloko p|p]] |pezono en terkrusto=0,00034 |koncentriteco en marakvo= |nombro de naturaj izotopoj=3 |dosiero=Ar,18.jpg |aspekto=senkolora gaso |relativa atompezo=39.947 |atomradiuso=71 |kovalenta radiuso=106 |radiuso de van der waals=188 |elektrona konfiguracio=[[Neono|Ne]] 3s2 3p6 |elektronoj en surfacoj=2; 8; 8 |oksidiĝa nombro=0 |materia stato=[[Gaso|gasa]] |kristala strukturo=kuba (vizaĝocentrita) |denseco=(gasa, 273,15 K) 1,784 · 10−3 |malmoleco= |magneta konduto=[[Diamagnetismo|diamagneta]] |degelpunkto c=−189,34 |degelpunkto k=83,81 |bolpunkto c=−185,85 |bolpunkto k=87,30 |molarvolumeno=22,4 |premo de satura vaporo= |rapido de sono= |specifa varmokapacito=520 J/(kg·K) |elektra konduktivo= |elektra rezistivo= |termika konduktivo=0,01772 W/(m·K) |diversaj=jes |elektroda potencialo= |elektronegativeco= |brulvarmo je m3= |brulvarmo je kg= |ioniga energio=1520,6 kJ/mol |ionta radiuso= |izotopoj= {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=36 | simbolo=Ar | apero=0,3336 % | n=18 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=38 | simbolo=Ar | apero=0,0629 % | n=20 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=40 | simbolo=Ar | apero=99,6035 % | n=22 }} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=39 | simbolo=Ar | apero=sinteza | duoniĝa tempo=269 a | speco=[[beta disfalo|β−]] | MeV=0,565 | A de produkto=39 | simbolo de produkto=[[Kalio|K]] }} }} '''Argono''' estas [[kemia elemento]] en la [[perioda tabelo]] kun la simbolo '''Ar''' kaj [[atomnumero]] 18. Ĝi estas la tria [[nobla gaso]]. La [[atmosfero]] de Tero konsistas de proksime 1% argono, aŭ 9&nbsp;340&nbsp;ppm. Ĝi estas senkolora kaj senodora gaso kiu estas kemie [[inerta]]. Ne estas iuj ajn konitaj [[kemiaj kombinaĵoj]] okazantaj kun argono nature. Tamen, en [[2000]] sciencistoj ĉe [[Universitato de Helsinko]] sukcesis krei argonan hidrofluoron (HArFl) en laboratorio. En la industrio, ĝi estas plej ofte uzata por [[veldado]] kiel ŝirmgaso. La gaso estis malkovrita komence de la [[20-a jarcento]] fare de [[John William Strutt Rayleigh]], kiu pro tiu malkovro en [[1904]] ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]]. <gallery class="center"> Dosiero:Ar-TableImage.svg|Argono en la perioda tabelo Dosiero:ArTube.jpg|argono en vitra tubo, lumigita fare de elektronoj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Kemio]] * [[Izotopoj de argono]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=argono|ReVo=argon}} * http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ar/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060819104640/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ar/index.html |date=2006-08-19 }} * http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ar.html * http://periodic.lanl.gov/elements/18.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060929010956/http://periodic.lanl.gov/elements/18.html |date=2006-09-29 }} * http://www.decompression.org/maiken/Why_Argon.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080701122928/http://www.decompression.org/maiken/Why_Argon.htm |date=2008-07-01 }} {{Ĝermo|kemio}} {{PeriodaTabelo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kemiaj elementoj]] [[Kategorio:Gasoj]] lyz9xe8hjpflvarpk3mtpd4lupvj0nf AtheOS 0 22924 9442261 8821604 2026-07-31T06:31:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442261 wikitext text/x-wiki [[Komputiko]] > Mastrumaj sistemoj ---- Inicita kiel universitata projekto, '''AtheOS''' estas libera [[mastruma sistemo]]. La ideo estis krei tute originalan sistemon (kvankam kongrua kun normo [[POSIX]]), kun altnivela programada interfaco (en programlingvo [[C++]]) kiel faris jam ekzistantan sistemon [[BeOS]]. [[Dosiero:Atheos_screenshot.png|eta|450px|Atheos]] Post oktobro 2001 la projekto ne plu evoluis; konstatante tion, en julio 2002 komencis novan projekton kiu reprenas la kodon de AtheOS kaj daŭrigas la programadon, fare de Rick Caudill, Henrik Isaksson kaj Kristian Van Der Vliet : la sistemo nun nomiĝas [[Syllable]] kaj ĉiuj eks-uzantoj de AtheOS nun uzas Syllable. La sistemo nun disponas pri grafika interfaco estetike simila al Amiga, kaj retumilo bazata sur motoro Khtml (motoro de Konqueror, por projekto KDE). Aliaj programoj estas ĉefe specifaj versioj de la GNU-programoj disponeblaj por aliaj sistemoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * https://atheos.metaproject.frl {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220404143532/https://atheos.metaproject.frl/ |date=2022-04-04 }} <!-- AtheOS-Retejo --> * http://www.osnews.com/story.php?news_id=66 <!-- Intervjuo Kun La AtheOS _Creator_, _Kurt_ _Skauen_ --> * http://slashdot.org/article.pl?sid=01/09/07/1727254 <!-- AtheOS Agordilo _Kurt_ _Skauen_ (Teloj, Diras, Rakontas) Ĉiuj --> [[Kategorio:Operaciumoj]] 25e0wwatitym2de7urnlvzh2m4ja7ye Listo de imperiestroj de Japanio 0 24153 9441998 9275704 2026-07-30T18:35:07Z LilyKitty 25129 de imperiesto Taisho 9441998 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Jen '''listo de la [[imperiestro de Japanio|imperiestroj de Japanio]]'''. Tiu ĉi listo fiksiĝis en [[Meiĵi|Meiĵi erao]]. Historiistoj supozas, ke la unuaj naŭ imperiestroj ne estas realaj, sed [[mito|mitaj]]. '''Antaŭ-Yamato-Periodo (nomoj kaj datoj laŭ tradicioj)'''<br /> 1- [[Jimmu]] [[-660]] [[-582]] (t.e.: a.K.) <br /> 2- [[Suizei]] [[-548]] [[-511]] <br /> 3- [[Annei]] ?-? <br /> 4- [[Itoku]] [[-510]] [[-476]] <br /> 5- [[Kosho]] [[-475]] [[-393]]<br /> 6- [[Koan]] [[-392]] [[-291]] <br /> 7- [[Korei]] [[-290]] [[-215]] <br /> 8- [[Kogen]] [[-214]] [[-158]] <br /> 9- [[Kaika]] [[-157]] [[-98]] <br /> 10- [[Sujin]] [[-97]] [[-30]] (unua akceptita kiel reala de ĉiuj)<br /> 11- [[Suinin]] [[-29]] [[70]] p.K.<br /> 12- [[Keiko]] [[71]] [[130]] <br /> 13- [[Seimu]] [[131]] [[191]] <br /> 14- [[Chuai]] [[192]] [[200]] <br /> ''Jingu Kogo'' [[209]] [[269]] (Regento)<br /> 15- [[Ojin]](Hachiman) [[270]] [[310]] <br /> 16- [[Nintoku]] [[313]] [[399]] <br /> '''[[Yamato]]'''<br /> 17 [[Richu]] [[400]]-[[405]] <br /> 18 [[Hanzei]] [[406]]-[[410]] <br /> 19 [[Ingyo]] [[411]]-[[453]] <br /> 20 [[Anko (Imperiestro)|Anko]] [[453]]-[[456]] <br /> 21 [[Yuryaku]] [[456]]-[[479]] <br /> 22 [[Seinei]] [[480]]-[[484]] <br /> 23 [[Kenzo]] [[485]]-[[487]] <br /> 24 [[Ninken]] [[488]]-[[498]]<br /> 25 [[Buretsu]] [[498]]-[[506]] <br /> 26 [[Keitai]] [[507]]-[[531]]<br /> 27 [[Ankan]] [[531]]-[[536]]<br /> 28 [[Senka]] [[536]]-[[539]] <br /> '''ekde tie certiĝitaj datoj'''<br /> 29 [[Kimmei]] ([[509]]-[[571]], r. [[539]]-[[571]])<br /> 30 [[Bidatsu]] ([[538]]-[[585]], r. [[572]]-[[585]])<br /> 31 [[Yomei]] (?-[[587]], r. [[585]]-[[587]])<br /> 32 [[Sushun]] (?-[[592]], r. [[587]]-[[592]])<br /> 33 [[Suiko]] ([[554]]-[[628]], r. [[593]]-[[628]]) *<br /> 34 [[Jomei]] ([[593]]-[[641]], r. [[629]]-[[641]])<br /> 35 ''[[Kogyoku]](Saimei)'' ([[594]]-[[661]], r. [[642]]-[[645]]) *<br /> 36 [[Kotoku]](Taika) ([[597]]-[[654]], r. [[645]]-[[654]])<br /> 37 ''[[Saimei]]'' ([[594]]-[[661]], r. [[655]]-[[661]]) *<br /> 38 [[Tenji]] ([[626]]-[[672]], r. [[661]]-[[672]])<br /> 39 [[Kobun]] ([[648]]-[[672]], r. [[672]])<br /> 40 [[Temmu]] (?-[[686]], r. [[672]]-[[686]])<br /> 41 ''[[Jito]]'' ([[645]]-[[703]], r. [[686]]-[[697]]) *<br /> 42 [[Mommu]] ([[683]]-[[707]], r. [[697]]-[[707]])<br /> 43 ''[[Gemmei]]'' ([[661]]-[[722]], r. [[707]]-[[715]]) *<br /> '''[[Nara epoko]]''' <br /> 44 ''[[Gensho]](Yoro)'' ([[680]]-[[748]], r. [[715]]-[[724]]) *<br /> 45 [[Shomu]] ([[701]]-[[756]], r. [[724]]-[[749]])<br /> 46 ''[[Koken]]'' ([[718]]-[[770]], r. [[749]]-[[758]]) *<br /> 47 [[Junnin]] ([[733]]-[[765]], r. [[758]]-[[764]])<br /> 48 ''[[Shotoku]]'' ([[718]]-[[770]], r. [[764]]-[[770]]) *<br /> 49 [[Konin]] ([[709]]-[[782]], r. [[770]]-[[781]])<br /> '''[[Heian epoko]]'''<br /> 50 [[Kammu]] ([[737]]-[[806]], r. [[781]]-[[806]])<br /> 51 [[Heizei]] ([[774]]-[[824]], r. [[806]]-[[809]])<br /> 52 [[Saga]] ([[786]]-[[842]], r. [[809]]-[[823]])<br /> 53 [[Junna]] ([[786]]-[[840]], r. [[823]]-[[833]])<br /> 54 [[Nimmyo]] ([[810]]-[[850]], r. [[833]]-[[850]])<br /> 55 [[Montoku]] ([[827]]-[[858]], r. [[850]]-[[858]])<br /> 56 [[Seiwa]] ([[850]]-[[881]], r. [[858]]-[[876]])<br /> 57 [[Yozei]] ([[869]]-[[949]], r. [[876]]-[[884]])<br /> 58 [[Koko]] ([[830]]-[[887]], r. [[884]]-[[887]])<br /> 59 [[Uda]] ([[867]]-[[931]], r. [[887]]-[[897]])<br /> 60 [[Imperiestro Daigo|Daigo]] ([[885]]-[[930]], r. [[897]]-[[930]])<br /> 61 [[Suzaku]] ([[923]]-[[952]], r. [[930]]-[[946]])<br /> 62 [[Murakami]] ([[926]]-[[967]], r. [[946]]-[[967]])<br /> 63 [[Reizei]] ([[950]]-[[1011]], r. [[967]]-[[969]])<br /> 64 [[En'yu]] ([[959]]-[[991]], r. [[969]]-[[984]])<br /> 65 [[Kazan]] ([[968]]-[[1008]], r. [[984]]-[[986]])<br /> 66 [[Ichijo]] ([[980]]-[[1011]], r. [[986]]-[[1011]])<br /> 67 [[Sanjo]] ([[976]]-[[1017]], r. [[1011]]-[[1016]])<br /> 68 [[Go-Ichijo]] ([[1008]]-[[1036]], r. [[1016]]-[[1036]])<br /> 69 [[Go-Suzaku]] ([[1009]]-[[1045]], r. [[1036]]-[[1045]])<br /> 70 [[Go-Reizei]] ([[1025]]-[[1068]], r. [[1045]]-[[1068]])<br /> 71 [[Go-Sanjo]] ([[1034]]-[[1073]], r. [[1068]]-[[1073]])<br /> 72 [[Shirakawa]] ([[1053]]-[[1129]], r. [[1073]]-[[1087]] kaj regado el [[monaĥejo]] [[1086]]-[[1129]])<br /> 73 [[Horikawa]] ([[1079]]-[[1107]], r. [[1087]]-[[1107]])<br /> 74 [[Toba]] ([[1103]]-[[1156]], r. [[1107]]-[[1123]] kaj regado el [[monaĥejo]] [[1129]]-[[1156]])<br /> 75 [[Sutoku]] ([[1119]]-[[1164]], r. [[1123]]-[[1142]])<br /> 76 [[Konoe]] ([[1139]]-[[1155]], r. [[1142]]-[[1155]])<br /> 77 [[Go-Shirakawa]] ([[1127]]-[[1192]], r. [[1155]]-[[1158]] kaj regado el monaĥejo [[1158]]-[[1192]])<br /> 78 [[Nijo]] ([[1143]]-[[1165]], r. [[1158]]-[[1165]])<br /> 79 [[Rokujo]] ([[1164]]-[[1176]], r. [[1165]]-[[1168]])<br /> 80 [[Takakura]] ([[1161]]-[[1181]], r. [[1168]]-[[1180]])<br /> 81 [[Antoku]] ([[1178]]-[[1185]], r. [[1180]]-[[1185]])<br /> 82 [[Go-Toba]] ([[1180]]-[[1239]], r. [[1183]]-[[1198]])<br /> '''[[Kamakura epoko]]''' <br /> 83 [[Tsuchimikado]] ([[1195]]-[[1231]], r. [[1198]]-[[1210]])<br /> 84 [[Juntoku]] ([[1197]]-[[1242]], r. [[1210]]-[[1221]])<br /> 85 [[Chukyo]] ([[1218]]-[[1234]], r. [[1221]])<br /> 86 [[Go-Horikawa]] ([[1212]]-[[1234]], r. [[1221]]-[[1232]])<br /> 87 [[Shijo]] ([[1231]]-[[1242]], r. [[1232]]-[[1242]])<br /> 88 [[Go-Saga]] ([[1220]]-[[1272]], r. [[1242]]-[[1246]])<br /> 89 [[Go-Fukakusa]] ([[1243]]-[[1304]], r. [[1246]]-[[1260]])<br /> 90 [[Kameyama]] ([[1249]]-[[1305]], r. [[1260]]-[[1274]])<br /> 91 [[Go-Uda]] ([[1267]]-[[1324]], r. [[1274]]-[[1287]])<br /> 92 [[Fushimi]] ([[1265]]-[[1317]], r. [[1287]]-[[1298]])<br /> 93 [[Go-Fushimi]] ([[1288]]-[[1336]], r. [[1298]]-[[1301]])<br /> 94 [[Go-Nijo]] ([[1285]]-[[1308]], r. [[1301]]-[[1308]])<br /> 95 [[Hanazono]] ([[1297]]-[[1348]], r. [[1308]]-[[1318]])<br /> 96 [[Go-Daigo]] ([[1288]]-[[1339]], r. [[1318]]-[[1339]])<br /> '''[[Muromaĉia epoko]]''' <br /> 97 [[Go-Murakami]] ([[1328]]-[[1368]], r. [[1339]]-[[1368]])<br /> 98 [[Chokei]] ([[1343]]-[[1394]], r. [[1368]]-[[1383]])<br /> 99 [[Go-Kameyama]] (?-[[1424]], r. [[1383]]-[[1392]])<br /> ''(Norda Kortego)''<br /> Norda Aŝikaga pretendanto 1: [[Kogon]] ([[1313]]-[[1364]], r. [[1331]]-[[1333]])<br /> Norda Aŝikaga pretendanto 2: [[Komyo]] ([[1322]]-[[1380]], r. [[1336]]-[[1348]])<br /> Norda Aŝikaga pretendanto 3: [[Suko (Japanio)|Suko]] ([[1334]]-[[1398]], r. [[1348]]-[[1351]])<br /> Norda Aŝikaga pretendanto 4: [[Go-Kogon]] ([[1338]]-[[1374]], r. [[1351]]-[[1371]])<br /> Norda Aŝikaga pretendanto 5: [[Go-En'yu]] ([[1359]]-[[1393]], r. [[1371]]-[[1382]])<br /> 100 [[Go-Komatsu]] ([[1377]]-[[1433]], r. [[1392]]-[[1412]])<br /> 101 [[Shoko]] ([[1401]]-[[1428]], r. [[1412]]-[[1428]])<br /> 102 [[Go-Hanazono]] ([[1419]]-[[1471]], r. [[1428]]-[[1464]])<br /> 103 [[Go-Tsuchimikado]] ([[1442]]-[[1500]], r. [[1464]]-[[1500]])<br /> 104 [[Go-Kashiwabara]] ([[1464]]-[[1526]], r. [[1500]]-[[1526]])<br /> 105 [[Go-Nara]] ([[1497]]-[[1557]], r. [[1526]]-[[1557]])<br /> 106 [[Ogimachi]] ([[1517]]-[[1593]], r. [[1557]]-[[1586]])<br /> 107 [[Go-Yozei]] ([[1572]]-[[1617]], r. [[1586]]-[[1611]])<br /> '''[[Eda epoko]]'''<br /> 108 [[Go-Mizunoo]] ([[1596]]-[[1680]], r. [[1611]]-[[1629]])<br /> 109 ''[[Meisho]]'' ([[1624]]-[[1696]], r. [[1629]]-[[1643]]) *<br /> 110 [[Go-Komyo]] ([[1633]]-[[1654]], r. [[1643]]-[[1654]])<br /> 111 [[Go-Sai]] ([[1637]]-[[1685]], r. [[1655]]-[[1663]])<br /> 112 [[Reigen]] ([[1654]]-[[1732]], r. [[1663]]-[[1687]])<br /> 113 [[Higashiyama]] ([[1675]]-[[1709]], r. [[1687]]-[[1709]])<br /> 114 [[Nakamikado]] ([[1702]]-[[1737]], r. [[1709]]-[[1735]])<br /> 115 [[Sakuramachi]] ([[1720]]-[[1750]], r. [[1735]]-[[1747]])<br /> 116 [[Momozono]] ([[1741]]-[[1762]], r. [[1747]]-[[1762]])<br /> 117 [[Go-Sakuramachi]] ([[1740]]-[[1813]], r. [[1762]]-[[1771]]) *<br /> 118 [[Go-Momozono]] ([[1758]]-[[1779]], r. [[1771]]-[[1779]])<br /> 119 [[Kokaku]] ([[1771]]-[[1840]], r. [[1780]]-[[1817]])<br /> 120 [[Ninko]] ([[1800]]-[[1846]], r. [[1817]]-[[1846]])<br /> 121 [[Komei]] ([[1831]]-[[1867]], r. [[1846]]-[[1867]])<br /> 122 [[Mucuhito]] aŭ [[Meiji]] ([[1852]]-[[1912]], r. [[1867]]-[[1912]]) <br /> 123 [[Taiŝō]] ([[1879]]-[[1926]], r. [[1912]]-[[1926]]) <br /> 124 [[Hirohito|Showa]] ([[1901]]-[[1989]], r. [[1926]]-[[1989]]) <br /> 125 [[Akihito|Ĵoko]] ([[1933]]- , r. [[1989]]-[[2019]] )<br /> 126 [[Naruhito|Kinĵo]] ([[1960]]- , r. [[2019]]- ) <nowiki>* = imperiestrinoj</nowiki> == Galerio == <gallery> Japanaj Imperiestroj eo.svg|Tabelo de ĉiuj Japanaj Imperiestroj (SVG dosiero) Japanaj Imperiestroj 0 eo.png|Japanaj Imperiestroj mitaj Japanaj Imperiestroj 1 eo.png|Japanaj Imperiestroj legendaj Japanaj Imperiestroj 2 eo.png|Japanaj Imperiestroj 100-500 Japanaj Imperiestroj 3 eo.png|Japanaj Imperiestroj 500-700 Japanaj Imperiestroj 4 eo.png|Japanaj Imperiestroj 600-850 Japanaj Imperiestroj 5 eo.png|Japanaj Imperiestroj 750-1050 Japanaj Imperiestroj 6 eo.png|Japanaj Imperiestroj 1050-1250 Japanaj Imperiestroj 7 eo.png|Japanaj Imperiestroj 1150-1400 Japanaj Imperiestroj 8 eo.png|Japanaj Imperiestroj 1250-1500 Japanaj Imperiestroj 9 eo.png|Japanaj Imperiestroj 1400-1850 Japanaj Imperiestroj A eo.png|Japanaj Imperiestroj 1650-2000 </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Imperiestro]] == Eksteraj ligiloj == * http://homepage1.nifty.com/kitabatake/tennouichiran.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070123063509/http://homepage1.nifty.com/kitabatake/tennouichiran.html |date=2007-01-23 }} <!-- ja:歴代天皇一覧表 --> * http://homepage1.nifty.com/gyouseinet/history/koushitsu/DaisuHikaku.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070329035235/http://homepage1.nifty.com/gyouseinet/history/koushitsu/DaisuHikaku.htm |date=2007-03-29 }} <!-- ja:天皇代数対照表 --> * http://www.friesian.com/sangoku.htm#japan <!-- nl:Japanse keizers, regenten en shoguns, met stamboom --> * http://www.info-regenten.de/regent/regent-e/japan.htm <!-- de:Info-Regenten.de - Liste japanischer Kaiser de->eo:_Info_-_Regenten_._de_ - _Liste_ _japanischer_ Imperiestro --> [[Kategorio:Japanaj imperiestroj|!]] [[Kategorio:Listoj de monarĥoj laŭ landoj|Japanio]] [[Kategorio:Glosaroj|Reĝoj, japanaj]] kv59gehgnq34ljaqx9uzjfv9dfu11q6 Bario 0 24496 9442450 9348344 2026-07-31T11:49:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442450 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kemia elemento |simbolo=Ba |numero=56 |nukleona=137 |nomo=Bario |latine=barium |super=[[Stroncio|Sr]] |sub=[[Radiumo|Ra]] |maldekstre=[[Cezio|Cs]] |dekstre=[[Lantano|La]] |suba tabelo=jes |kemia grupo=Metaloj de alkalaj teroj |RN-CAS=7440-39-3 |grupo=[[Elemento de grupo 2|2]] |periodo=[[Elemento de periodo 6|6]] |bloko=[[Bloko s|s]] |pezono en terkrusto=0,034 |koncentriteco en marakvo= |nombro de naturaj izotopoj=7 |dosiero=Barium unter Argon Schutzgas Atmosphäre.jpg |aspekto=argenta-griza solido |relativa atompezo=137.327 |atomradiuso=215 |kovalenta radiuso=215 |radiuso de van der waals=268 |elektrona konfiguracio=[[Ksenono|Xe]] 6s2 |elektronoj en surfacoj=2; 8; 18; 18; 8; 2 |oksidiĝa nombro=+2 |materia stato=[[Solido|solida]] |kristala strukturo=kuba (korpocentrita) |denseco=3,51 |malmoleco=1,25 |magneta konduto=[[Paramagnetismo|paramagneta]] |degelpunkto c=727 |degelpunkto k=1000,15 |bolpunkto c=1845 |bolpunkto k=2118,15 |molarvolumeno=38,16 |premo de satura vaporo= |rapido de sono= |specifa varmokapacito=205 J/(kg·K) |elektra konduktivo=3,0 · 106 S/m |elektra rezistivo=332 · 10−9 |termika konduktivo=18,4 W/(m·K) |diversaj=jes |elektroda potencialo= |elektronegativeco=0,89 |brulvarmo je m3= |brulvarmo je kg= |ioniga energio=502,9 kJ/mol |ionta radiuso= |izotopoj= {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=130 | simbolo=Ba | apero=0,106 % | n=74 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=132 | simbolo=Ba | apero=0,101 % | n=76 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=134 | simbolo=Ba | apero=2,417 % | n=78 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=135 | simbolo=Ba | apero=6,592 % | n=79 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=136 | simbolo=Ba | apero=7,854 % | n=80 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=137 | simbolo=Ba | apero=11,232 % | n=81 }} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=138 | simbolo=Ba | apero=71,698 % | n=82 }} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=139 | simbolo=Ba | apero=sinteza | duoniĝa tempo=83,06 min | speco=[[beta disfalo|β−]] | MeV=2,317 | A de produkto=139 | simbolo de produkto=[[Lantano|La]] }} }} '''Bario''' estas venena [[kemia elemento]] en la [[perioda tabelo]] kiu havas la simbolon '''Ba''' kaj la [[atomnumero]]n 56. Ĝi estas mola arĝent-kolora [[teralkala metalo]] kiu fandiĝis ĉe alta temperaturo. [[Fritz Strassmann]] estis germana kemiisto, kiu kun [[Otto Hahn]] komence de 1939 identigis la elementon bario kiel produkto de bombardado de uranio per neŭtronoj. Iliaj observoj estis la ŝlosila pruvo necesa por identigi la ĝistiam nekonatan fenomenon de nuklea fisio, kiel poste estis rekonita kaj publikigita de [[Lise Meitner]] kaj Otto Frisch.<ref>"Hitler and the Bomb". New York Times. 11a de Decembro 1988.</ref> [[Barito]] estas ortoromba baria sulfato, aparte densa (komunuza nomo: ''peza spato''), blanka aŭ flaveta, pli malofte bruneta, ruĝeta aŭ blueta, uzata en industrio kaj radiografio. Ĝi kristaliĝas kun la kemia konsisto Ba[SO<sub>4</sub>]. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Ba-TableImage.svg|perioda tabelo, bario Dosiero:Barium dendritic.jpg|Bario Dosiero:Electron shell 056 barium.png| </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kemio]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] * [[Izotopoj de bario]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=bario|ReVo=bari}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ba/index.html Bario ĉe Webelements] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516060719/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ba/index.html |date=2008-05-16 }} * [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ba.html Bario ĉe Environmental Chemistry] * [http://www.cancerhelp.org.uk/help/default.asp?page=1541 Informo pri bario kaj kancero] * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ba/key.html Bario ĉe Webelements] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20251017143930/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ba/key.html |date=2025-10-17 }} {{Ĝermo|kemio}} {{PeriodaTabelo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bario| ]] b8nqc6xqm6e32tdvvfo27jkcm4a0hax MediaWiki:Sitenotice 8 25459 9441993 9418147 2026-07-30T18:28:12Z KuboF Hromoslav 3056 forigo de Sano-defio, starigo de Vikio amas ZEOjn 9441993 wikitext text/x-wiki <div style="border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: center; justify-content: center; width: 100%;max-width:1200px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer; background-color: white; box-sizing: border-box; padding: 0.2em;padding-left:2em;padding-right:1em;"> <div style="flex: 0 0 auto;background-color: white;"> [[File:Vikio Amas ZEOjn.svg|65px|link=:commons:Commons:Wiki Loves ZEOs 2026/eo]] </div> <div style="flex: 1 1 200px; padding: 0.1em;"> <p style="font-size: 1.2em; color: black; margin: 0 0 0.3em 0;">[[:commons:Commons:Wiki Loves ZEOs 2026/eo|Alŝutu fotojn pri Zamenhof/Esperantaj objektoj kaj gajnu valorajn premiojn.]]</p> <p style="font-size: 0.8em; color: black; margin: 0 0 0.3em 0;">ĝis fino de Julio 2026</p> </div> </div> cm8y2rgo0xh38hnn8wquvdl1rfmxck4 La Louvière 0 25805 9442055 9424659 2026-07-30T20:09:39Z Aidas 3488 Aktualigo 9442055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = La Louvière Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] [[Soignies]] ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de La Louvière en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 64.17 | denso = 1198 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7100 }} [[Dosiero:Bois-du-Luc CM3JPG.jpg|eta|maldekstra|180px|Laborista domaro]] '''La Louvière''' [laluVJER] estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en la jaro [[1174]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55022}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Soignies'' (nederlande ''Zinnik''). Ekde [[1977]] la municipoj [[Haine-Saint-Paul]], [[Haine-Saint-Pierre]], [[Saint-Vaast]], [[Trivières]], [[Boussoit]], [[Houdeng-Aimeries]], [[Houdeng-Goegnies]], [[Maurage]], [[Strépy-Bracquegnies]] kaj [[Besonrieux]] apartenas al La Louvière, la ĉefa municipo. La Louvière estis grava industria urbo en la (eksa) karbomineja regiono [[Borinage]]. Tra la municipo pasas la ''Canal du Centre'' (Centra kanalo) kun ĝiaj [[ŝiplifto]]j, inter kiuj la [[Ŝiplifto de Strépy-Thieu]]. La malnovaj [[Ŝipliftoj de la centra kanalo]] estas kvar enormaj ŝtalaj konstruaĵoj, kiuj zorgas pri tio, ke la kanalo povas transponti diferencon de 68 metroj ene de distanco de ĉirkaŭ 7 kilometroj. La ''Canal du Centre'' ligas la riveron [[Mozo]] kun [[Skeldo]]. == Famuloj == * [[Anna Boch]], pentristo, mecenato kaj artokolektistino * [[Eugène Boch]], pentristo == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.lalouviere.be Oficiala retejo de la municipo] * {{eo}} [https://www.monato.be/2003/007206.html Maxime LECHIEN: La parko de kanaloj en La Louvière] el [[Monato (gazeto)]] 2003/06, p. 18 * {{eo}} [http://www.ipernity.com/blog/paul_peeraerts/16061/?lg=eo La ŝipliftoj de la Canal du Centre] {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:La Louvière| ]] 970k7rfyx46u5bqccmnfypmt6qcwqg4 Aĥilo 0 26236 9442325 9235090 2026-07-31T08:58:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442325 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}'''Aĥilo''' – helene {{lang|grc|Ἀχιλλεύς}} – estas en la helena mitologio la filo de [[Peleo]] kaj la oceana [[nimfo]] [[Tetiso (nimfo)|Tetiso]], kaj patro de [[Pirro#Pirro, filo de Aĥilo|Pirro]] aŭ Pirho. [[Dosiero:Aquiles em Armadura, gravada por Pierre Michel Alix (1762-1817).png|eta|maldekstre|400px|<center>Aĥilo en Kiraso, por la tragediaĵo de [[Ifigenio en Aŭliso]] de [[Jean Racine]], gravuraĵo de [[:en:Pierre-Michel Alix|Pierre Michel Alix]] (1762-1817)</center>]] Estante filo de senmorta patrino kaj homa patro li estis morteca, sed Tetiso igis lin nevundebla trempante lin en [[Stikso]]n. La loko en lia kalkano, kie ŝi tenis lin, restis seka kaj tial lia sola vundebla punkto. La nomo de lia kaleŝveturigisto estis Automedon. == Bildgalerio == <gallery> Achilles by Lycomedes Louvre Ma2120.jpg|Aĥilo apud Likomedo, Atheno 240 a.K. Akhilleus_Patroklos_Antikensammlung_Berlin_F2278.jpg|[[Patroklo]] kaj Aĥilo. Aĥilo bandaĝas la brakon de sia amiko. The Rage of Achilles by Giovanni Battista Tiepolo.jpeg|La kolero de Aĥilo, [[Giovanni Battista Tiepolo|Tiepolo]] ([[1757]]) </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Aĥila tendeno]] * [[588 Aĥilo]] * [[Kirono]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Achilles|ReVo=ahxil}} * http://www.androphile.org/preview/Library/Mythology/Greek {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060208033636/http://www.androphile.org/preview/Library/Mythology/Greek/ |date=2006-02-08 }} <!-- La (Etaĝo, Historio) de Aĥilo kaj _Patroclus_ --> * http://www.androphile.org/preview/gay_france/library/mythologie/greek/GreekMythology.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080917063312/http://www.androphile.org/preview/gay_france/library/mythologie/greek/GreekMythology.htm |date=2008-09-17 }} <!-- Mito d'Aĥilo _et_ _Patrocle_ — _La_ Biblioteko _des_ _Mythes_ _Grecs_ _de_ l'Amo _Masculin_ — _Projet_ _Androphile_ --> * http://www.stanford.edu/group/shl/Crowds/hist/laos.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050308153054/http://www.stanford.edu/group/shl/Crowds/hist/laos.htm |date=2005-03-08 }} * https://web.archive.org/web/20011130034104/http://homepage.mac.com/cparada/GML/DaresTW.html {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Batalantoj en la Troja milito ĉe la Aĥaja flanko]] [[Kategorio:Roluloj de la Iliado]] 2b32ohbm6dxyobmylym1z7hw4vsvdet Austin Richardson 0 27131 9442303 8860450 2026-07-31T08:14:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442303 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo =Austin RICHARDSON | dosiero = | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = {{dato|21|oktobro|1843}} | loko de naskiĝo = [[Ahmedmigur]] apud [[Mumbajo]] | nacieco = angla | tradukis = | dato de morto = la [[20-an de aŭgusto]] [[1913]] | loko de morto = Bossey (Haute-Savoie) | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = 1906 }} Abato '''Austin RICHARDSON''' [riĉardsn], anglo, [[abato]], prof. de la angla lingvo en Instituto St. Louis, [[Bruselo]]. Naskiĝis en la [[21-a de oktobro]] [[1843]] en Ahmedmigur apud [[Mumbajo]], ĉiam en [[Angla Hindio]], de [[anglikanismo|anglikanaj]] gepatroj Augustin Richardson kaj Catherine Jeanne Boye Cocheteŭ. Pro la dolorega morto de sia juna edzo, kiu estis armekuracisto, lia patrino baldaŭ poste reiris al [[Anglio]]. Austin fariĝis, 21-jaraĝe, [[katolikismo|katoliko]] en [[1864]] kaj pastriĝis en [[1873]]. Kelkajn monatojn antaŭ sia pastriĝo li fariĝis instruisto de la Bazaj Lernjaroj ĉe la Instituto Saint-Louis. Dum la instruo-periodo en Saint Louis, li multe aktivis por la unuiĝo de la Eklezioj, precipe por la reveno de [[anglikano]]j al la [[katolika Eklezio]]; li batalis por [[pacismo]] kaj flamiĝis je la fino de sia vivo por la celoj de [[Esperanto]]. Li esperantistiĝis oktobre de [[1906]] (63-jaraĝe). Li predikis ĉe la [[UK 1907]] en [[Cambridge]]. Multfoje li defendis [[Esperanto]]n kontraŭ [[Ido-movado|Idistaj atakoj]]. Por li [[Ido]] '' estas lingvo malagrabla malvira, bastarda kaj plena da difektoj gravaj''<ref>La belga sonorilo - Numero 092, Septembro (1908)</ref>. Vojaĝante al la [[UK 1913]] en [[Bern]] kaj al la 4-a Kongreso de [[IKUE]] en [[Romo]], li pasigis kelkajn tagojn ĉe s-ino [[Maria Milsom]] (al kies konvertiĝo li influis per Esperanto), en [[Bossey]], [[Francio]], por prepari la farotaĵojn de la du kongresoj. Sed la morto trafis lin tie en la [[19-a de aŭgusto]] [[1913]] pro subita sufokatako en Bossey (Haute-Savoie). [[Diservo]]n, okazintan por li, en la [[26-a de aŭgusto]] 1913 dum la UK en [[Bern]], partoprenis ankaŭ [[Zamenhof]]. Austin Richardson estis animo de la [[katolika Esperanto-movado]], prezidanto de [[IKUE]] kaj de [[Belga Katolika Ligo Esperantista]], direktoro de „[[Espero Katolika]]“, vic-prezidanto de [[Belga Ligo Esperantista]]. [[Dosiero:Richardson mortanonco.jpg|eta|Mortanonco de abato Augustin Richardson. La adreso sube estas de A.J. Witteryck, prezidanto de Belga Ligo Esperantista.]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ikue.org/estraro/prezidantoj.html Detala biografio de Austin François Richardson Taylor] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171226051145/http://www.ikue.org/estraro/prezidantoj.html |date=2017-12-26 }} * Jean Amouroux: [https://web.archive.org/web/20080908064340/http://www.aleph.com.br/kce/historio-03-richardson.htm#selection-315.23-315.33 "Pastro A. Richardson - Apostolo de Katolikismo kaj de Esperanto"] - krome kun biografio de Marie Milsom kaj fotoj de ambaŭ == Referencoj == {{referencoj}} * {{EdE|R|linia=jes}} * Kromfolio de "Juna Esperantisto", n-ro 8-9, 1913, p.&nbsp;29 (informo pri mortotago) {{Vivtempo|Richardson, Austin}} [[Kategorio:Abatoj]] [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de IKUE]] ouzjzrhb8lp5jt42scbju3yq3j2lwzj Fakverko:Juro 0 27638 9441807 6796833 2026-07-30T12:11:46Z Tuvalkin 882 nekredeble 9441807 wikitext text/x-wiki [[Fakaj verkoj en Esperanto]] '''UDK 34 [[Juro]]''' * - (1931): Dictionnaire Actuariel, Eo-D-En-F *- (1960): La pozicio de Advokato en Diversaj Landoj, 1960, [[Internacia Jura Revuo]] *- (1963): Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj *- (1970): Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj *- (1970): Statuto de la Internacia Kortumo *- (1989): Jura terminaro *Dubravszky, L. (1984): Sugestoj pro kompletigo de la jura-diplomatia terminaro *Hoeg, Tom Arbo (1990): Juraj vortoj kaj esprimoj *Lapenna, Ivo (1952): Aktualaj Problemoj de la Nuntempa Internacia Vivo *Lapenna, Ivo (1958): Jura karaktero de rekomendoj *Lapenna, Ivo (1987): Juraj terminologiaj problemoj *LIEBECH, S. (1931): Juristisches Wörterbuch, 1931 *MILDWURF, A. (1946): Leĝa terminaro, En: Jarlibro 1946, 2a parto, IEL p.&nbsp;44-51, Rickmansworth, Internacia Esperanto-Ligo, 1946, 7 p., 15, broŝ. , *TRAXLER, Karel: Ĉeĥa-Esperanta jura vortaro, ĈEA, Praha 1986, 138 p. *TRAXLER, Karel: Esperanta-ĉeĥa jura vortaro, ĈEA, Praha 1986, ISBN 80-900014-8-3, 164 p. *Vámbéry, R. (1919): Kontrakto de la Ligo de Nacioj, Kriminologio *Vavrovskŭ, J. (1930): Krimuloj profesiaj [[Kategorio:Juro]] [[Kategorio:Fakaj verkoj en Esperanto|Juro]] n235xnttqnh65m4z24vci0xmsjht431 Astato 0 27902 9442245 9348188 2026-07-31T05:55:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442245 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kemia elemento |simbolo=At |numero=85 |nukleona=210 |nomo=Astato |latine=astatum |super=[[Jodo|I]] |sub=[[Francio|Fr]] |maldekstre=[[Polonio|Po]] |dekstre=[[Radono|Rn]] |suba tabelo=jes |kemia grupo=Halogenoj |RN-CAS=7440-68-8 |grupo=[[Elemento de grupo 17|17]] |periodo=[[Elemento de periodo 6|6]] |bloko=[[Bloko p|p]] |pezono en terkrusto=0,00000000000000000001 |koncentriteco en marakvo= |nombro de naturaj izotopoj=0 |dosiero=Astatine.JPG |aspekto=ne konata, supozeble nigra solido |relativa atompezo=209.987 |atomradiuso=150 |kovalenta radiuso=150 |radiuso de van der waals=202 |elektrona konfiguracio=[[Ksenono|Xe]] 4f14 5d10 6s2 6p5 |elektronoj en surfacoj=2; 8; 18; 32; 18; 7 |oksidiĝa nombro=−1, 0, +1, +3, +5, +7 |materia stato=[[Solido|solida]] |kristala strukturo=ne konata |denseco=8,91 |malmoleco= |magneta konduto=[[Diamagnetismo|diamagneta]] |degelpunkto c=302 |degelpunkto k=575,15 |bolpunkto c=337 |bolpunkto k=610,15 |molarvolumeno=23,5 |premo de satura vaporo= |rapido de sono= |specifa varmokapacito= |elektra konduktivo= |elektra rezistivo= |termika konduktivo= |diversaj=jes |elektroda potencialo= |elektronegativeco=2,2 |brulvarmo je m3= |brulvarmo je kg= |ioniga energio=890 kJ/mol |ionta radiuso= |izotopoj= {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=210 | simbolo=At | apero=sinteza | duoniĝa tempo=8,1 h | speco=[[alfa disfalo|α]] | MeV=5,983 | A de produkto=206 | simbolo de produkto=[[Bismuto|Bi]] }} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=211 | simbolo=At | apero=sinteza | duoniĝa tempo=7,21 h | speco=[[Elektrona kapto|ε]] | MeV=0,786 | A de produkto=211 | simbolo de produkto=[[Polonio|Po]] }} }} '''Astato''' estas [[kemia elemento]], kiu havas la simbolon '''At''' kaj la [[atomnumero]]n 85 en la [[perioda tabelo]]. Ĉi tiu [[Radioaktiveco|radioaktiva]] elemento estiĝas nature el la disfalado de [[uranio]] kaj [[torio]]. Ĝi estas la plej peza el ĉiuj [[halogeno]]j. Tamen ĝi kutime estas klasifikita kiel [[metaloido]]<ref>Iuj el la ecoj de astato similas al tiuj de [[jodo]] (I), ĝia pli malalta homologo. Ĝi ankaŭ montras metalajn ecojn, pli kiel ĝiaj metalaj najbaroj [[polonio]] (Po) kaj [[bismuto]] (Bi). Chemical & Engineering News [http://pubsapp.acs.org/cen/80th/print/astatine.html?] ({{en}})</ref>. Astato estas rarega en la naturo. Sciencistoj kalkulis, ke ekzistas malpli ol unu tekulero da astato sur Tero je ajna specifa tempo. Pro tio oni scias tre, tre malmulte pri ĝi kaj ĝiaj trajtoj, fakte malpli ol pri iu ajn alia elemento en naturo. * '''Atompezo:''' 210 * '''Kemia serio : ''' [[halogeno]] * '''Normala stato:''' [[solido]] * '''Specifa pezo''' : 8,91 al 8,95 (taksita) * '''Koloroj''' : nigra aŭ metala * '''Fandpunkto:''' {{GdC|302}} * '''Bolpunkto:''' {{GdC|312}} al {{GdC|337}} * '''Eltrovintoj:''' Dale R. Corson, Kenneth Ross MacKenzie kaj [[Emilio G. Segrè]] (per unua [[sintezo]] en [[1940]]) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kemio]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=astato|ReVo=astat}} * http://www.webelements.com/webelements/elements/text/At/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060312151554/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/At/index.html |date=2006-03-12 }} <!-- _webelements_._com_ - astato (_en_ angla lingvo) --> * http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/At.html <!-- _environmentalchemistry_._com_ - astato (_en_ angla lingvo) --> * http://periodic.lanl.gov/elements/85.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110112232546/http://periodic.lanl.gov/elements/85.html |date=2011-01-12 }} <!-- _los_ _alamos_ nacia laboratorio - (astato, astateno) --> * http://www.webelements.com/webelements/elements/text/At/key.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509070809/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/At/key.html |date=2008-05-09 }} <!-- astato _на_ _webelements_ --> {{PeriodaTabelo}} [[Kategorio:Halogenoj]] [[Kategorio:Kemiaj elementoj]] 1e2qx0q0mc9lj1j1hsl0p43xtxmrxj0 Araba leporhundo 0 29033 9442009 9150727 2026-07-30T18:58:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442009 wikitext text/x-wiki {| border=1 cellspacing=0 align=right cellpadding=2 |- align=center bgcolor=lime !Araba leporhundo |- | {|- align=center |[[Dosiero:Sloughi sandcolor.jpg|200px]] |- align=center | |- |} |- align=center bgcolor=lime !Lando de origino |- align=center |Magrebio |- align=center bgcolor=lime ! Alteco |- | {| align=center |Virseksa = 66-72 cm |- |Inseksa = 61-68 cm |- |} |- align=center bgcolor=lime !Klasifiko |- | {| align=center |[[Fédération Cynologique Internationale|FCI]]: || Grupo 10, Sekcio 3, n-ro 188 |- |[[United Kennel Club|UKC]]: || |- |} |- align=center bgcolor=lime !Rasaj normoj (FCI) |- align=center |[https://web.archive.org/web/20120511150413/http://www.fci.be/uploaded_files/188gb98_en.doc (anglalingve)] |- align=center |[https://web.archive.org/web/20061017035004/http://www.fci.be/uploaded_files/188f97_fr.doc (francalingve)] |- align=center |[https://web.archive.org/web/20030505223321/http://www.fci.be/uploaded_files/188d98_de.doc (germanalingve)] |- align=center |[https://web.archive.org/web/20060103011129/http://www.fci.be/uploaded_files/188_sp.doc (hispanalingve)] |} La '''araba leporhundo''', ankaŭ nomata '''sloughio''', estas [[Listo de hundrasoj|raso de hundo]]. Ĝi apartenas al la grupo de [[leporhundoj]]. <gallery> Dosiero:Sloughi male.jpg|Araba leporhundo Dosiero:Sloughi.jpg|Sloughio Dosiero:Mynder map.png|Mapo (norvegalingve) </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Kanisedoj]] * [[Hundo]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.ankc.org.au/home/breeds_details.asp?bid=130 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090929135544/http://www.ankc.org.au/home/breeds_details.asp?bid=130 |date=2009-09-29 }} <!-- sr:ANKC --> * http://www.ukcdogs.com/WebSite.nsf/Breeds/Sloughi {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090126083859/http://www.ukcdogs.com/WebSite.nsf/Breeds/Sloughi |date=2009-01-26 }} <!-- sr:UKC --> * http://www.nzkc.org.nz/br486.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081030002120/http://www.nzkc.org.nz/br486.html |date=2008-10-30 }} <!-- sr:NZKC --> {{projektoj|commonscat=Sloughi}} [[Kategorio:Leporhundoj]] [[Kategorio:Ĉasado]] 9fvx4zmqlej0w36zdyos2u2mgo93nuu Baraĵo Tri Gorĝoj 0 29696 9442417 9348261 2026-07-31T11:34:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|konstruaĵo |kategorio = |lando = Ĉinio |regiono = Hubejo |regiono tipo = Provinco |situo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CN-HB |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Ĉinio |zomo = 12 |alfluanto = Jangzi-rivero |defluanto = Jangzi-rivero |establita = 1995 ĝis 2008/2012 |establita tipo = Konstrutempo }} La '''Baraĵo Tri Gorĝoj''' (ĉine [[wikt:三|三]][[wikt:峡|峡]][[wikt:大|大]][[wikt:坝|坝]] ''Sānxiá Dà Bà'') estas [[Akvoenergia centralo|akvoenergia]] [[baraĵo]] en [[Ĉinio]], sur la rivero [[Jangzio]]. Ĝi plene ekfunkcias ekde la 4-a de julio 2012, kiam la lasta [[turbino]] komencis liveri [[Energio|energion]]. Tiu estas la plej granda akvenergia baraĵo el la mondo laŭ areo (2 335 metroj longa) kaj devus fariĝi la unua laŭ produktado de [[elektro]] (kun 22 500 [[Megavato|megavatoj]]), la nuna unua estas la akvobarejo de [[Itajpuo]] en [[Brazilo]] (kun 14 000 MW). [[Dosiero:Three gorges dam locks view from vantage point.jpg|eta|276x276px|maldekstre|La Baraĵo Tri Gorĝoj en 2004; kluzoj por rivera trafiko.]] [[Akvoenergio]] estas riĉa en la [[Jangzio]], kaj la akvoutiliga [[artiko]] de la '''Tri Gorĝoj''' estas ŝlosila inĝenieraĵo de sinteza jungado kaj ekspluato de Jangzi-rivero. La sidejo de la Inĝenieriaĵo ĉe la Tri Gorĝoj estis elektata en [[Sandouping]], interna loko de [[Yichang]], urbo de la ĉina mezgranda provinco [[Hubejo]], ĉe la meza [[Baseno de la rivero Orinoko|baseno]] de Jangzio. Post la finkonstruado de la [[akvobaraĵo]] ĝi ludas funkciojn de preventado de [[inundo]], elektra produktado, [[Navigado|navigacio]], [[bredado]], [[turismo]], protektado de [[ekologio|ekologia]] [[medio]], purigo de medio, ekspluata elmigrado (???), kondukado de [[akvo]] el [[Suda Ĉinio|sudo]] al [[Norda Ĉinio|nordo]] de [[Ĉinio]] kaj [[Trinkakvo|akvoprovizado]]. La akvobaraĵo ĉe la Tri Gorĝoj de Yangzi-rivero realigas celojn de akvoakumulado, malfermo de navigado kaj elektra produktado. == Ecoj == La '''Baraĵo Tri Gorĝoj''' situas en [[Ŝandongo]] (latitudo 39° 49' norde, longitudo 111° 00' oriente), apud [[Yichang]], en la provinco [[Hubejo]] de [[Ĉinio]], apud la montara regiono de Alta Jangzio kaj apud la [[ebenaĵo]] de Meza Jangzio, post kiam la rivero pasas la lokon Tri Gorĝoj kaj antaŭ ol ĝi enfluas la ekzistantan baraĵon Gezhouba. Tiuloke ĉiusekunde pasas 14 300 m³ da rivera akvo. La konstruadon de baraĵo decidis la Popola Asembleo en [[1992]]. La plej granda nombro de sindetenoj kaj opozicioj ĉeestis. La konstruado ekis dum [[1994]]. Dum [[2000]], la [[Jangzio]] estis devojigita, kiam la baraĵo altiĝis je 80 metroj. [[Dosiero:Dreischluchtendamm modell.jpg|eta|275x275px|maldekstre|Maketo de la Baraĵo Tri Gorĝoj.]] * Baraĵo: longa je 2309 metroj kaj alta je 185 metroj; ĝia konstruado bezonis 27 milionojn da betono<ref name="Le Monde web, 20/05/2006">« La construction du barrage des Trois-Gorges officiellement achevée » en [http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3228,36-774013@51-774016,0.html ''Le Monde'' web, 20/05/2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080220151731/http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3228,36-774013@51-774016,0.html |date=2008-02-20 }}</ref> * Rezervujo: areo de 1084&nbsp;km², la rezervujo estas streta kaj etendiĝas almonte ĝis [[Chongqing]]. Navigadon (dum ses ĝis naŭ monatoj de la jaro) permesas du apartaj instalaĵoj: ** Kvin ambaŭdirektaj [[kluzo]]j formas kvazaŭ ŝtuparon 1.500 metrojn longan: kvar kluzoj de 280 metroj kaj unu de 350 metroj; ilia larĝo estas 34 metroj. Ili transas alton de ĉ. 110 metroj kaj permesas la pasadon de ŝipoj kun ĝis 10.000 tunoj. La kluzaj pordoj altas 25 metrojn. ** Ŝiplifto povas transporti ŝipojn ĝis 3 000 tunoj. Ĝia kesto mezuras 120 m × 18 m × 3,5 m, do transportas 7.560 tunojn da akvo. * Elektroproduktado: 26 elektro-generatoroj<ref>Brice Pedroletti, « Barrage des Trois Gorges: la Chine, schizophrène mais pragmatique » en [http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3544,36-653603@51-774016,0.html ''Le Monde'' web, 20/05/2006]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (liveritajn de la franca industrio [[Alstom]]) de la centralo havos potencon de 18 [[Megavato]]j (MW), tio estas 10 % de la kapacito instalita en Ĉinio (aŭ sesfoje la kapacito de la elektrocentraloj sur la franca rivero [[Rodano]]). * Produktado: la centralo produktos ĉirkaŭ (en 2009) 84,7 TWh da elektro dum unu jaro<ref>Brice Pedroletti, « Barrage des Trois Gorges : la Chine, schizophrène mais pragmatique » en [http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3544,36-653603@51-774016,0.html ''Le Monde'' web, 20/05/2006]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (tio estas pli ol aro de akvelektraj centraloj ''La Grande'' en [[Kebeko]], [[Kanado]]). * La centralo ekis produkti komerce en aŭgusto 2003, per 4 elektro-generatoroj havantaj povon de 5500 MW. * Prezo: oficiale la konstruado kostis nur 25 miliardojn da dolaroj<ref name="Le Monde web, 20/05/2006"/> sed pli certe ĉirkaŭ 50 miliardojn. * Laŭ la ĉiutaga ĵurnalo ''Xinjing'', kiu citas konstruejan respondeculon, « unu cento da personoj mortis en konstruejo dum dek jaroj ».<ref>Philippe Grangereau, « Trois-Gorges, un barrage monstre » en [http://www.liberation.fr/page.php?Article=383631 ''Libération'' web, 20/05/2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060614225656/http://www.liberation.fr/page.php?Article=383631 |date=2006-06-14 }}</ref>) La elektra transportado uzos interalie la metodon de ligado per [[kontinua kurento]] (''HVDC''), faciliganta transdonon en longa distanco. == Historio == [[Dosiero:Wuhan-Flood-Memorial-0220.jpg|eta|dekstre|Poemo de [[Mao Zedong]] "Naĝante" (1956), gravurita en la memormonumento pro la inundo de la rivero Jangzio en [[1954]] en [[Vuhano]], Mao Zedong imagas la "ŝtonajn murojn" stare supren de la rivero.<ref>[http://www.marxists.org/reference/archive/mao/selected-works/poems/poems23.htm "Swimming"] de Mao Zedong ĉe Marxists.org Alirita en 2009-08-01</ref>]] La ideo de granda baraĵo super la rivero [[Jangzio]] estis planita origine de [[Sun Yat-sen]] en sia libro "Internacia disvolvigo de Ĉinio", de [[1919]].<ref> Lin Yang (12a de oktobro 2007). [https://web.archive.org/web/20090331191540/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1671000,00.html «China's Three Gorges Dam Under Fire».] [[Time]]. Arkivita el originalo la 31an de marto 2009. Consultado el 12 de junio de 2021. </ref><ref name="autogenerated2006">[http://news.sina.com.cn/c/2006 octubre 23/113410303856s.shtml 中国国民党、亲民党、111新党访问团相继参观三峡工程_新闻中心_新浪网]{{404|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} News.sina.com.cn Alirita en 2009-08-01</ref> Sun Jat-sen postulis, ke oni povus fari [[digo]]n kapablan generi 30 milionojn da [[ĉevalpovumo]]j (22 GW) sur la fluejo de la [[Tri Gorĝoj]].<ref name="autogenerated2006"/> La ĉina naciisma registaro, estrita de [[Chiang Kai-shek]] iniciatis preparajn studojn por realigi la projekton de la Baraĵo en Tri Gorĝoj en 1932. En 1939, dum la [[Dua japana-ĉina milito]], la japanaj militfortoj okupaciis [[Yichang]], esploris la zonon kaj dezajnis planon Otani antaŭvidante japanan venkon super Ĉinio. En 1944 ankaŭ John L. Savage, ĉefinĝeniero de dezajno de la Reklamservo de Usono, same esploris la zonon kaj prilaboris la "Projekton de la Rivero Jangzio" por konstrui akvobaraĵon.<ref>[https://nasonline.org/publications/biographical-memoirs/ John Lucian Savage, Biography] de Abel Wolman & W. H. Lyles, National Academy of Science, 1978. </ref> Rezulto de tiu lasta informo 54 ĉinaj inĝenieroj veturis por instruado en Usono. Laŭ la dekomencaj planoj la movadon de ŝipoj oni farus per sistemo de [[Gruo (maŝino)|gruoj]] kiu transportu la ŝipojn inter [[kluzo]]j situataj en la supra kaj malsupra partoj de la baraĵo. Pri pli malgrandaj boatoj, grupos de tiuj ŝipetoj estus kune plialtigitaj por pliigi la efikecon. Oni ne certas ĉu la celo de tiu solvo estis garantii la ŝparon de akvo ĉu la inĝenieroj pensis, ke la alteco inter la supra kaj malsupra partoj de la baraĵo estas troa por adopti alternativajn metodojn.<ref>[http://books.google.cat/books?id=7sadaaaambaj&pg=pa98&dq=popular+science+1930&hl=can&ei=G2rcTviEOcTj0QGanrDFDQ&sano=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDYQ6AEwAThQ#v=onepage&q&f=true "China's Dream Dam."] ''Popular Science'', julio 1946 </ref>​ Oni realigis kelkajn ekonomikajn studojn, esplortaskojn kaj kelkajn dezajnlaborojn, sed la registaro, en la kunteksto de la [[Ĉina Enlanda Milito]], haltigis la projekton en 1947. Post la ĉina revolucio de 1949, [[Mao Zedong]] apogis la projekton, sed li dekomence iniciatis tiun de la Baraĵo de Gezhouba, ankaŭ en [[Yichang]]. Tio, kun la socipolitikaj movadoj konataj kiel la [[Granda Salto Antaŭen]] kaj la [[Kultura Revolucio]], kiuj rezultis en ekonomiaj kaj financaj problemoj, haltigis provizore la projekton. Post la inundoj de 1954 de la rivero Jangzio, en 1956, Mao Zedong verkis la poemon "Naĝante", en kiu li montras sian fascinon por konstrui akvobaraĵon super la rivero Jangzio. En 1958, post la Kampanjo de la Cent Floroj, kelkaj de la inĝenieroj kiuj montris sin kontraŭ la projekto estis enprizonigitaj.<ref name="WPhist"> Steven Mufson (9a de novembro 1997). [https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/yangtze/yangtze.htm «The Yangtze Dam: Feat or Folly?».] [[Washington Post]] (en angla). Konsultita la 23an de novembro 2010. </ref>​ Dum la [[1980-aj jaroj]], la planon pri akvobaraĵo denove oni surtabligis. La [[Tutlanda Popola Kongreso]] de Ĉinio aprobis la konstruadon en 1992 pere de voĉdonado. De 2 633 delegitoj 1 767 voĉdonis favore, 177 voĉdonis kontraŭe, 664 sindetenis kaj 25 delegitoj ne voĉdonis.<ref> News.rednet.cn (eld.). [https://news.china.com/error_page/404.html «1992年4月3日全国人大批准兴建三峡工程».] Konsultita la 16an de aŭgusto 2009. </ref>​ La konstruadon de la baraĵo oni startigis la 14an de decembro 1994.<ref> Allin, Samuel Robert Fishleigh (30a de novembro 2004). [https://web.archive.org/web/20100704213745/http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-12142004-125131/unrestricted/SAllin_010304.pdf An Examination of China's Three Gorges Dam Project Based on the Framework Presented in the Report of The World Commission on Dams] (en angla). ''Virginia Polytechnic Institute and State University''. Arkivita el la originalo la 4an de julio 2010. Konsultita la 26an de septembro 2020. </ref> Oni esperis, ke la akvobaraĵo estu kompletigite funkcianta por la jaro [[2009]], kio ne eblis pro la prokrastoj ĉe kelkaj partaj projektoj. Unu el tiuj vorkoj estis la subtera [[hidroelektra centralo]] kun ses aldonaj generatoroj, kiu malfruigis la kompletan ekfunkciadon de la akvobaraĵo ĝis majo [[2012]].<ref> Inventor Spot (eld.). [https://web.archive.org/web/20110504133535/http://inventorspot.com/articles/final_turbine_chinas_three_gorges_dam_begins_testing «Final Turbine at China's Three Gorges Dam Begins Testing».] Arkivita el originalo la 4an de majo 2011. Konsultita la 15an de majo 2011. </ref><ref name="WPhist"/> Finfine, la 6an de novembro 2002 oni sukcesis fermi la riveran fluadon kaj en 2003 ekfunkciis la unua grupo de [[generatoro]]j. Ekde 2004 oni ekinstalis kvar grupojn de generatoroj ĉiujare, ĝis kompletigi la totalon de la [[vorko]]. La 21an de majo 2006 oni finkonstruis la muregon de la baraĵo.<ref> Morales Plaza, José I (2012). Marcial Pons, eld. [https://books.google.es/books?id=QvnVDwAAQBAJ&lpg=PA1&hl=es&pg=PA1#v=onepage&q&f=false Las claves del éxito de la inversión en energías renovables.] p. 126. ISBN 8491231706. </ref><ref> Vilaweb (Europa Press), eld. (2006). [https://www.vilaweb.cat/ep/ultima-hora/1893567/20060520/xina-finalitza-construccio-dic-gran-mon-presa-gorges.html «la Xina finalitza la construcció del dic més gran del món a la presa de les Tres Gorges»] (en kataluna). Konsultita la 25an de novembro 2014. </ref> Ĉirkaŭ 1,24 milionoj da personoj estis translokigitaj fare de la registaro, ĉefe en novaj kaj modernaj kvartaloj de la urbo [[Ĉongĉingo]]. La 6a de junio 2006 oni malkonstruis la lastan retenmuron de la akvorezervejo, per eksplodaĵoj sufiĉaj por malkonstrui 400 konstruaĵojn 10-etaĝajn. La murego falis post nur 12 sekundoj.<ref>[https://www.elmundo.es/elmundo/2006/06/06/ciencia/1149619343.html «Los ingenieros chinos vuelan el último muro de contención de la Presa de las Tres Gargantas».] [[El Mundo]]. 8a de junio 2006. Konsultita la 18an de junio 2020. </ref><ref> 20minutos, el. (2006). «Demolida la última barrera de la presa de las Tres Gargantas». Konsultita la 25an de novembro 2014. </ref> La ŝipolifton oni kompletigis en 2015.<ref>[http://www.cnhubei.com/ «zh:世界最大“升船电梯”三峡大坝试验成功»]. news.cnhubei.com (en ĉina). Chutian Jinbao. 14a de januaro 2016. Arkivita el originalo la 22an de februaro 2016. Konsultita la 15an de februaro 2016. </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081207035944/http://news.cnhubei.com/hbrb/hbrbsglk/hbrb01/200711/t136849.shtml «三峡升船机开工建设_荆楚网»] (en ĉina). CnHubei. 10a de novembro 2007. Arkivita el originalo la 7an de decembro 2008. Konsultita la 9an de aŭgusto 2008. </ref> ​Fine de 2008 la baraĵo plialtigis la akvonivelon en la rezervejo ĝis 172,5 m super marnivelo, kaj maksimume ĝis 175 m en oktobro 2010.<ref> News.sohu.com (eld.). [http://news.sohu.com/20081106/n260480174.shtml «三峡完成172.5米蓄水 中游航道正常维护(图)-搜狐新闻».] Konsultita la 16an de aŭgusto 2009. </ref> La baraĵo propre dirita finkonstruiĝis oficiale la 20an de majo 2006, naŭ monatojn antaŭ la antaŭvidita plano. Ĝis tiam laboris ĉirkaŭ 27 000 personoj en la projekto, kiuj movis pli ol 100 milionojn de m³ de tero.<ref>[https://www.spiegel.de/fotostrecke/three-gorges-dam-engineering-feat-on-the-yangtze-fotostrecke-13897.html «Engineering Feat on the Yangtze».] [[Der Spiegel]] (en angla). 22a de majo 2006. Konsultita la 18an de junio 2020. </ref> La konstruado de la baraĵo super la [[Jangzio]] rezultis en kelkaj mortoj. La oficiala kalkulo de laboristoj mortintaj dum la konstruado ĉirkaŭis centojn, sed en la najbara urbo de Yichang la cifero konsiderata populare valida estas de ĉirkaŭ 1 500 laboristoj mortintaj. La profesoro de la universitato de Harvard Deirdre Chetham, fakulo pri aziaj studoj, avertis en sia libro ''Before the deluge'', ke la malbonegaj laborkondiĉoj eble damaĝis la kvaliton kaj la estontan sekurecon de la akvobaraĵo. Laŭ Chetham la antaŭaĵoj estas alarmaj, ĉar de 80 000 akvobaraĵoj konstruitaj en la unuaj 40 jaroj de la [[Ĉina Popola Respubliko]], kolapsis averaĝe pli ol cent ĉiujare.<ref> Vilaweb, eld. (2002). [https://www.vilaweb.cat/noticia/551824/20020813/viatges-impossibles-presa-gorges.html «Els viatges impossibles: la presa de les Tres Gorges » (en kataluna)]. Konsultita la 25an de novembro 2014. </ref> ==Geografio== ===Rivero Jangzio=== {{Ĉefartikolo|Jangzio}} La rivero Jangzio formiĝas per la kuniĝo de diversaj kaj gravaj riverbasenoj, el kiuj la ĉefa estas science tiu de la rivero Jangzio. La okcidenta baseno estas tiu de la rivero Jinsha, kiu samtempe fluas supren en la rivero Tongtian kaj poste kiel rivero Tuotu. El la urbo [[Jibino]] kuniĝis la riveroj Jinsha kaj la rivero Min — la norda baseno de Jangzio — la rivero elprenas definitive la nomon Jangzio. La propra Jangzio mem dividiĝis tradicie en tri sektoroj: la supra fluejo, kiu estas konsiderata la parto el Jibino ĝis la urbo [[Yichang]]; la meza fluejo, kiu korespondas kun la sektoro inter Yichang kaj la kantono Hukou, kie la rivero trafas kun la [[lago Poyang]]; kaj la malsupra fluejo, nome la sektoro el Hukou ĝis [[Ŝanhajo]], ĉe la enfluejo en la maro. [[Dosiero:800px-Tresgargantas.png|eta|maldekstre|600px|Mapo de la areo de la Baraĵo Tri Gorĝoj kaj la plej gravaj urboj laŭlonge de la rivero Jangzio.]] ===Tri Gorĝoj=== {{Ĉefartikolo|Tri Gorĝoj}} La [[Tri Gorĝoj]] (en simpligita ĉina: 三峡; en tradicia ĉina: 三峽; en pinjino: Sānxiá) estas tri apudaj kaj sinsekvaj [[Kanjono|gorĝoj]] laŭlonge de la mezaj fluejoj de la rivero [[Jangzio]], en la interno de [[Ĉinio]]. Kun subtropika [[Musono|musona klimato]], ili estas konataj pro sia spektakla pejzaĝaro. La Tri Gorĝoj — nome Qutang, Wu, kaj finfine Xiling — etendiĝas 311 km, starte ĉe Baidi, urbo de [[Ĉongĉingo]], okcidente kaj fine ĉe la Nanjinga Pasejo, ĉe [[Yichang]], [[Hubejo|Hubeja Provinco]], oriente, inter kiuj estas la montoj Fengjie kaj Wu de Ĉongĉingo, kaj ankaŭ Badong, Zigui, kaj Yichang de Hubejo. ==Kompono kaj mezuroj== Farita el [[betono]] kaj [[ŝtalo]], la baraĵo havas 2335 m de longo kaj la pinto de la baraĵo estas je 185 metroj super marnivelo. La konstruado uzis 27,2 milionojn da kubaj metroj el betono (ĉefe por la baraĵmuro), 463 000 tunojn da ŝtalo (sufiĉe por konstrui 63 [[Eiffel-Turo]]jn) kaj oni movis ĉirkaŭ 102,6 milionojn da kubaj metroj el tero.<ref>[http://www.ibiblio.org/chinesehistory/contents/07spe/specrep01.html#Quick%20Facts «Three Gorges Dam Project — Quick Facts».] ibiblio.org. Konsultita la 23an de novembro 2010. </ref>​ La muro de la baraĵo el betono estas de 181 m super la bazo de la roko. Kiam la akvonivelo estas en sia maksimumo de 175 m super la [[marnivelo]], kiu estas 110 m pli alta ol la nivelo de la rivero malsupre, la akvorezervejo estas ĉirkaŭ la averaĝo de 660 kilometroj de longo kaj 1,12 kilometroj de larĝo. Ĝi enhavas 39,3 km³ de akvo kaj havas totalan areon de 1 045 kvadrataj kilometroj. Je la finklompletigo, la rezaervejo inundas totalan areon de 632 kvadrataj kilometroj el tero, kompare kun la 1 350 kvadrataj kilometroj de la akvorezervejo kreita de la baraĵo de [[Itajpuo]].<ref> «三峡水库：世界淹没面积最大的水库 (Baraĵo Tri Gorĝoj: plej granda submerĝita area rezervejo)». Xinhua Net. 21a de novembro 2003. Konsultita la 10an de aprilo 2008. </ref> ==Ekonomia efiko== [[Dosiero:Sanxia Runner04 300.jpg|eta|dekstre|Turbino Francis de la Baraĵo Tri Gorĝoj.]] La ĉina registaro ĉirkaŭkalkulis, ke la projekto de la Baraĵo Tri Gorĝoj kostus 180 000 milionojn da juanoj (22,5 mil milionojn de usonaj dolaraj).<ref name=wpm2007> Waterpowermagazine.com, eld. (10a de januaro 2007). [https://www.waterpowermagazine.com/news/newsbeyond-three-gorges-in-china_3560791-3560791 Beyond Three Gorges in China] «International Water Power and Dam Construction». Konsultita la 1an de aŭgusto 2009. </ref> Fine de 2008, oni atingis elspezojn de 148 365 miliardojn de [[juano]]j, inter kiuj 64 613 miliardojn de juanoj oni elspezis en la konstruadon, 68 557 miliardojn de juanoj kun la relokigo de la elhejmigitaj loĝantoj, kaj 15 195 miliardojn de juanoj en la financado.<ref> Chinaneast.xinhuanet.com, eld. (11a de januaro 2009). [https://web.archive.org/web/20090208041857/http://chinaneast.xinhuanet.com/jszb/2009-01/11/content_15419027.htm «国家重大技术装备».] Arkivita el originalo la 8an de februaro 2009. Konsultita la 1an de aŭgusto 2009. </ref> Oni ĉirkaŭkalkulas, ke la koston de konstruado oni rekuperos kiam la baraĵo generos 1000 teravat-horoj (3600 PJ) de [[elektro]], produktante 250 000 milionojn de juanoj. Oni esperis totalan rekuperon de la kostoj por dek jarojn post la baraĵo ekfunkciu.<ref name=wpm2007/> La financfontoj estas la Fonduso de Konstruado de la Baraĵo Tri Gorĝoj, la profitoj de la Baraĵo Gezhouba, la prunto de la Ĉina Disvolvobanko, la pruntoj de la komercaj bankoj enlandaj kaj eksterlandaj, korporaciaj obligacioj, kaj la enspezoj antaŭ kaj post la ekfunkciado de la baraĵo. La suplementojn oni pritaksadis jene: ĉiu provinco kiu ricevas energion el la Baraĵo Tri Gorĝoj devas pagi 7,00 juanojn por ĉiu kroma MWh. Aliaj provincoj devis pagi aldonan pagon de 4,00 juanojn por MWh. La [[Tibeto]] ne pagas suplementon.<ref>[https://web.archive.org/web/20070407133833/http://www.ctgpc.com.cn/sx/sxgczds.php?mClassId=015004 «Baraĵo Tri Gorĝoj»] (en ĉina). China Three Gorges Project Corporation. 20a de aprilo 2003. Arkivita el originalo la 7an de aprilo 2007. Konsultita la 29an de aprilo 2007. </ref>​ == Partneraj firmaoj == Per lernado, la firmao [[Hydro-Québec]] helpis la ĉinajn inĝenierojn por la fakoj de administrado, financo kaj [[hidraŭliko]] de la baraĵoj.<ref>« Il y a un peu d'Hydro-Québec dans le barrage des Trois Gorges » en [http://www.cyberpresse.ca/article/20060519/CPACTUALITES/605191688/5293/CPSOLEIL ''Le Soleil'', 19/05/2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929143440/http://www.cyberpresse.ca/article/20060519/CPACTUALITES/605191688/5293/CPSOLEIL |date=2007-09-29 }}</ref> Por la [[turbino]]j, [[Alstom|Alstom Power]] konstruis 12 el la 26, kunlaborante kun la ĉina firmao ''Harbin Power Equipment''. Kaj la kebeka firmao GE-Hydro estras la koncepton de 6 el la 26 turbinoj de la baraĵo. Du el tiuj turbinoj estis konstruitaj en Kebekio.<!--<ref>Le Soleil, vendredo 19-a de majo 2006 - http://www.cyberpresse.ca/article/20060519/CPACTUALITES/605191688/5293/CPSOLEIL</ref>--> [[EDF]] ĉefe partoprenis, kiel konsilanto, pri la pritakso de kelkaj provizantoj. Por financo, [[BNP Paribas]] pruntis ĉirkaŭe 100 milionojn da dolaroj, kun garantio de [[COFACE]], franca agentejo por pruntado-asekurado pri eksportado por la konto de la ŝtato.<!--<ref>Les amis de la terre, 19-a de majo 2006</ref>--> == Transloĝigo == En septembro de 2004 oficiale finiĝis transloĝado de la [[loĝantaro]] en la [[regiono]] ĉe la Tri Gorĝoj de Jangzi-rivero. Necesis transloĝigi 166 mil [[homo]]jn; tio daŭris 5 [[jaro]]jn. En la regiono troviĝas la granda akvoadministra vorko. Por konstrui akvokonservejon, akvobaraĵon, hidroelektrejon k.a., oni devis transloĝigi la lokanojn, kies hejmlokoj troviĝos sub la akvonivelo de la regiono post konstruo de la vorko. En majo de 1999 la Ŝtata Konsilantaro de Ĉinio decidis komenci la transloĝigon de la koncernataj lokanoj. Ĝis septembro de 2004 la loka [[registaro]] aranĝis transloĝadon de 141 mil homoj al aliaj lokoj, dum aliaj 25 mil homoj mem transloĝiĝis dise en pli ol 20 [[provinco]]jn kaj urbojn. La transloĝintoj havas novajn hejmojn en 2000 lokoj de 11 provincoj kaj municipoj inkluzive de [[Ŝanhajo]] kaj Ĝjanggsuo. Tiuj transloĝintoj akiris necesan parcelon, meznombre ĉiu po 0,07 hektaro. Kaj tiuj en Hubejo akiris po 0,1 hektaron. Iliaj vivkondiĉoj estas pli bonaj ol tiuj antaŭ la transloĝigo; ĉiu ĝuas 20–25 kvadratajn metrojn por loĝado, same kiel la indiĝenoj. == Finpretigo == La {{daton|20|majo|2006}} laboristoj finpretigis, post 3.080 tagoj, la baraĵon. La konstruaĵon oni tiel finpretigis 10 monatojn pli rapide ol antaŭtaksita. La digo (loga 2,3&nbsp;km, alta 185 m) de ĉinaj Tri Gorĝoj plene funkcias por akvobarado ekde la 6-a de junio. La la energioproduktado (ekfunkcio de turbinoj kaj generatoroj) komenciĝis en 2008. La medioprotektistoj timas, ke la poluaĵoj kolektiĝas super la baraĵo. == Efikoj == === Pozitivaj efikoj === [[Dosiero:DreiSchluchtenStaumauer01.jpg|eta|maldekstre|230px|Elektraj trietaĝaj turoj de la Baraĵo Tri Gorĝoj.]] La elektra energio produktata per la baraĵo anstataŭas tiun de [[karbo|karbaj]] centraloj, kiuj en Ĉinio produktas la pliparton de elektro. Tiel ĝi ŝparas ĉiujare proksimume 50 milionojn da tunoj da [[karbona dioksido]] kaj multe da polvo. La eblo reteni grandan kvanton da akvo per la baraĵo grave reduktas la danĝeron de [[inundo]]j. Inundoj de Jangzio en la 20-a jarcento mortigis ĉ. 3 milionojn da homoj. Bedaŭrinde la malhelpo de inundoj necesigas havi rezervan spacon en la baraĵlago, do ne plene elĉerpi la maksimuman akvonivelon; tio malpliigas la elektroproduktan kapaciton. La baraĵo reduktas la nivelŝanĝojn de la rivera akvo kaj tiel plibonigas la kondiĉojn por ŝipveturado. Parto de la baraĵlaga akvo estas pumpata norden al regionoj, kie mankas akvo. === Negativaj efikoj === La baraĵlago subakvigis pli ol 1.300 [[arkeologio|arĥeologiajn]] trovejojn kaj 116 urbojn kaj vilaĝojn. Pli ol 1,4 milionoj da homoj devis ŝanĝi sian loĝejon. La ĉinaj aŭtoritatoj antaŭvidas, ke ĝis 2023 pliaj kvar milionoj da homoj devos transloĝiĝi. La subakvigita vegetaĵo malkomponiĝis produktante [[metano]]n, kiu estas [[forceja efiko|forcej-efika gaso]]. La plialtigo de la grundakva nivelo pligrandigis la riskon de terŝutiĝoj. La baraĵo retenas ne nur akvon, sed ankaŭ sablon kaj [[sedimento]]n, kiu do kolektiĝas kaj reduktas la kapaciton de la lago; krome ĝi mankas en la suba parto de la rivero. Pro detruo aŭ malpurigo de sia natura vivmedio malaperis aŭ malaperos multaj specioj de bestoj kaj plantoj. Ekzemplo estas la [[blanknaĝila delfeno]], kiu estis deklarita kiel ekstingita en [[2006]]. En la okazo de milito la baraĵo povus esti celo de atako, ĉar ĝia detruo kaŭzas katastrofajn detruojn. === Neglektebla efiko === La usonaj sciencistoj Benjamin Fong Chao kaj Richard Gross (de [[NASA]]) kalkulis, ke la akvoamaso, kies nivelo altiĝis pro la baraĵo, iom malrapidigas la rotacion de la Tero; ĉiu tago plilongiĝas je ĉ. 60 nanosekundoj<ref>[http://www.scinexx.de/wissen-aktuell-2192-2005-01-11.html Südasien-Beben veränderte Erdrotation], {{de}}</ref>. La [[norda poluso|pol]][[suda poluso|usoj]] dislokiĝis je ĉ. 2 centimetroj. == Inundoj, agrikulturo kaj industrio == [[Dosiero:Three Gorges Reservoir flood mark.jpg|eta|dekstre|Inundomarkoj de la baraĵo.]] Grava funkcio de la baraĵo estas la kontrolo de la sezonaj inundoj, unu de la problemoj kiuj historie okazigis la rivero Jangzio. Milionoj de personoj loĝas malsupren de la baraĵo laŭ la rivero, en multaj de la grandaj gravaj urboj kiel [[Vuhano]], [[Nankino]], kaj [[Ŝanghajo]] situantaj apud la rivero. Laŭlonge de la rivero estas grandaj etendoj de [[plugebla tero]] kaj la industria zono plej grava de [[Ĉinio]].<ref>[https://www.britannica.com/topic/Three-Gorges-Dam «Three Gorges Dam».] [[Encyclopaedia Britannica]] (en angla). 28a de majo 2020. Konsultita la 18an de junio 2020. </ref>​ La kapacito de stokado de inundoj de la akvorezervejo estas de 22 kubaj kilometroj. Tiu kapacito reduktas la frekvencon de la grandaj inundoj malsupren laŭ la rivero de unu fojo ĉiun dekan jaron ĝis unu fojo ĉiun centan jaron. Oni antaŭvidas, ke la baraĵo malpliigu la efikon de eĉ granda inundo.<ref>[https://web.archive.org/web/20110719143742/http://finance.people.com.cn/GB/1039/60370/62598/63180/4385148.html «三峡工程的防洪作用将提前两年实现-经济-人民网».] People's Daily. Arkivita el originalo la 19an de julio 2011. Konsultita la 1an de aŭgusto 2009. </ref><ref> Chn-consulate-sapporo.or.jp, eld. (16a de majo 2006). [news.xinhuanet.com/politics/2006-05/16/content_4556014.htm «三峡工程防洪、通航、发电三大效益提前全面发挥».] Konsultita la 1an de aŭgusto 2009. </ref>​ En 1954, la rivero inundis 193 000 km², okazigante la morton de 33 169 personoj kaj devigante la translokigon de 18 884 000 personoj. La inundo kovris Vuhanon, urbon de ok milionoj de personoj, dum pli ol tri monatoj, kaj la fervojo de Jingguang estis nefunkcianta dum pli ol 100 tagoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20100724072129/http://www.people.com.cn/GB/jinji/222/10814/10824/10831/20030529/1003614.html «39.1931、1935、1954、1998 年长江流域发生的4次大洪水造成了怎样的洪水灾害??».] People's Daily. Arkivita el originalo la 24a de julio 2010. Konsultita la 1an de aŭgusto 2009. </ref>​ Se okazus inundo kiel tiu de 1954, kiu movis 50 kubajn kilometrojn da akvo, la baraĵo povus devojigi nur akvon kiu venas super Ĉenglingji, devojigante inter 30 kaj 40 km³.<ref> Dai, Qing. Yangtze! Yangtze!. UK: Earthscan Ltd, 1994., 184 </ref> Krome, la baraĵo evidente ne protektas kontraŭ kelkaj de la grandaj alfluantoj malsupren laŭ la rivero, inklude tiujn nomitajn Xiang, Zi, Yuan, Li, [[Rivero Han (Ŝenŝjio kaj Hubejo)|Han]], kaj Gan. En 1998, inundo en tiu areo okazigis damaĝojn per valoro de miloj da milionoj da usonaj dolaroj, ĉar 2 039 km² de la plugeblaj teroj inundiĝis. La inundo damaĝis krome 2,3 milionojn da personoj, okazigante la morton de 1 526 personoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20070407193356/http://www.ctgpc.com.cn/sxslsn/index.php?mClassId=003000 «Baraĵo Tri Gorĝoj»] (en ĉina). CTGPC. 20a de aprilo 2002. Arkivita el originalo la 7an de aprilo 2007. Konsultita la 3an de junio 2007. </ref>​ La inundoj de komenco de aŭgusto 2009 estis testa pruvo por la baraĵo, ĉar estis la plej granda inundo kiun ĝis tiam oni suferis. La baraĵo limigis la akvokvanton al malpli ol 40 000 kubaj metroj por sekundo, plialtigante la akvonivelon super 145,13 metroj la 1an de aŭgusto 2009, ĝis 152,88 la 8an de aŭgusto 2009. Ĉirkaŭ 4,27 kubaj kilometroj da akvo estis kaptitaj kaj la akvokvanto de la rivero estis malpliigita ĝis 15 000 kubaj metroj por sekundo.<ref> Ctgpc.com.cn (eld.). [https://web.archive.org/web/20110908154513/http://www.ctgpc.com.cn/sx/news.php?mNewsId=35674 «中国长江三峡工程开发总公司».] Arkivita el originalo la 8an de septembro 2011. Konsultita la 16an de aŭgusto 2009. </ref> La baraĵo elŝutas sian rezervon dum la seka sezono inter decembro kaj marto ĉiujare.<ref>Gov.cn (eld.). [https://www.gov.cn/jrzg/2009-02/18/content_1235518.htm «经过不懈努力三峡枢纽主体工程建设任务提前完成».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240223005654/https://www.gov.cn/jrzg/2009-02/18/content_1235518.htm |date=2024-02-23 }} Konsultita la 1an de aŭgusto 2009.</ref> Tio pliigas la rapidecon de la riverakvon malsupren, kaj havigas nesalan akvon por uzado kaj agrikultura kaj industria. Ĝi ankaŭ plibonigas la kondiĉojn de la rivera ŝiptrafiko. La nivelo de la akvorezervejo malaltiĝas de 175 m ĝis 145 m,<ref> Hb.xinhuanet.com (eld.). [https://web.archive.org/web/20090228112801/http://www.hb.xinhuanet.com/zhibo/2009-02/19/content_15732434.htm «三峡水库可如期消落至145米汛限水位».] Arkivita el originalo la 28an de februaro 2009. Konsultita la 1an de aŭgusto 2009. </ref> preparante la [[pluvsezono]]n. La akvo ankaŭ nutras la akvorezervejon de Gezhouba malsupren. Ekde la plenigado de la akvorezervejo en 2003, la Baraĵo Tri Gorĝoj havigas kromajn 11 kubaj kilometroj de nesala akvo al urboj kaj farmoj malsupren dum seka sezono.<ref> Ctgpc.com.cn, eld. (7a de aŭgusto 2009). [https://web.archive.org/web/20110728162316/http://www.ctgpc.com.cn/sx/news.php?mNewsId=35412 «中国长江三峡工程开发总公司».] Arkivita el originalo la 28an de julio 2011. Konsultita la 16an de aŭgusto 2009. </ref>​ Dum la inundoj de la sudo de Ĉinio de 2010, en julio, la akvofluo al la Akvorezervejo Tri Gorĝoj atingis maksimumon de 70 000 m³/s, superan al maksimumo dum la inundoj de la rivero Jangzio de 1998. La akvorezervejo de la baraĵo plialtiĝis preskaŭ 3 m en 24 horoj kaj malpliigis la elirfluon je 40 000 m³/s en la fluado de malsupre laŭ la rivero, kio mildigis la gravajn efikojn de la inundo en la meza kaj malsupra fluejo de la rivero.<ref>[https://web.archive.org/web/20100723073101/http://www.easyseosolution.com/blog/archives/910 Three Gorges Dam will meet the first large-scale flood since being completed] Arkivita la 23an de julio 2010 en Wayback Machine. Konsultita la 20an de julio, 2010. </ref><ref> SINA Corporation (eld.). [http://news.sina.com.cn/c/2010-07-20/090920716433.shtml «三峡迎来7万立方米/秒特大洪峰 规模超1998年».] </ref><ref> 3/24, eld. (2010). [https://www.ccma.cat/324/la-presa-xinesa-de-les-tres-gorges-al-limit-de-la-seva-capacitat/noticia/777706/ «La presa xinesa de les Tres Gorges, al límit de la seva capacitat»] (en kataluna). Konsultita la 25an de novembro 2014. </ref> == Ekologia konsekvenco == [[Dosiero:Psephurus gladius.png|eta|maldekstre|300px|[[Elefanta fiŝo]]​, formortinta post la konstruado de la Baraĵo Tri Gorĝoj.]] En la komenco de 2020 oni konfirmis la jaman supozon de la formorto de la [[Elefanta fiŝo]] (''Psephurus gladius''), kiu vivis en la rivero [[Jangzio]], kiu estas la tria plej longa de la mondo kun pli ol 6300 kilometroj kaj hejmo de pli ol 400 diversaj specioj. Ekde 2009, tiu fiŝo ne estis plu vidata, sed la sciencistoj atendis ĉar ne estis certigaj pruvoj de ties formorto. Ĵusa studo publikigita en la revuo ''Science of the Total Environment'' montris la malpliigon de la specio ekde 1970 kiel rezulto de [[troa fiŝkaptado]] kaj de la habitatofragmentado. Krome, en 1981, oni konstruis la Akvobaraĵon Gezhouba kiu blokis la migradon de la fiŝo necesa por ties reproduktado. Inter 1981 kaj 2003, la specio estis vidata nur 201 fojojn — kaj 95,2% antaŭ 1995— kaj ekde 1996 oni deklaris ĝin endanĝerigita, laŭ la [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj|Ruĝa Listo de la Internacia Unio por la Konservado de la Naturo]]. En 2003, oni konstruis la Baraĵon de la Tri Gorĝoj, kaj tio malbonigis la situacion de la specio kiu jam ne trovis frajejojn. En tiu jaro oni konfirmis la lastan vidon de tiu specio. La esplorado de la ĉinaj sciencistoj konfirmis, ke la specio komplete malaperis kaj probable inter 2005 kaj 2010. Dum lasta detala esplorado tra la tuta regiono, oni identigis 322 fiŝospeciojn, kaj eĉ ne unusolan specimenon de elefanta fiŝo. La baseno de tiu rivero suferis fortan ekonomian disvolvigon ekde la 1950-aj jaroj, kaj eltenas pli ol 40 grandurbojn. Ĝi produktas la 40% de la MEP de Ĉinio kaj enhavas unu trionon de ties loĝantaro. Pli ol 70 akvobestoj estis klasitaj kiel protektendaj. <ref>Agathe Cortes, [https://elpais.com/elpais/2020/01/07/ciencia/1578404539_699369.html ''La primera especie extinguida de 2020: un pez de hasta siete metros de largo'',] [[El País]], 8a de januaro 2020 - 09:14 CET Alirita la 8an de januaro 2020. </ref> == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Dosiero:Three gorges dam from space.jpg|Baraĵo Tri Gorĝoj de spaco Dosiero:BarrageDesTroisGorges.png|Konstruaĵo - somero 2002 Dosiero:200407-sandouping-sanxiadaba-4.med.jpg|Baraĵo Tri Gorĝoj, ricevanta, akva alta-nivela flanko, {{dato|26|julio|2004}} Dosiero:200407-sandouping-sanxiadaba.jpg|Baraĵo Tri Gorĝa konstruejo, disradianta flanko, {{dato|26|julio|2004}} </gallery> {{-}} {{Projektoj|commonscat=Three Gorges Dam}} {{-}} == Notoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/3654772.stm Troops sent to protect China dam], "Trupoj por protekti akvobaraĵon kontraŭ teroristoj" * [http://www.irn.org/programs/threeg 三峡大坝——横跨长江的长城], Digo de Tri Gorĝoj - la Granda Muro trans la Jangzio * Three Gorges - Changzhou HVDC Transmission, {{Webarchiv | url = https://web.archive.org/web/20071013100433/http://www.abb.com/cawp/gad02181/c1256d71001e0037c1256834003af40d.aspx?&opendatabase&v=17ea&e=us&m=100a& | date = 2007-10-13}}. Artikolo per [[ABB Ltd]] sur uzi de [[Alt-tensia konstanta kurento | HVDC]]-teknologio por distribuo de povo generita je la Baraĵo Tri Gorĝoj * The Three Gorges Dam, by Peter Neville-Hadley; {{Webarchiv | url = https://web.archive.org/web/20100220235301/http://www.discoveryangtze.com/yangtzediscovery/three_gorges_dam.htm | date = 2010-02-20 }} * Digo de ĉinaj Tri Gorĝoj plene funkcias por akva barado. {{Webarchiv | url = https://web.archive.org/web/20070316062629/http://esperanto.cri.cn/1/2006/06/07/1@39719.htm | date = 2007-03-16}} {{Bibliotekoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Presa de las Tres Gargantas|revizio=157375801}} {{Havenda artikolo|Baraĵo Tri Gorĝoj}} [[Kategorio:Ekonomio de Ĉinio]] [[Kategorio:Hidroelektraj centraloj]] [[Kategorio:Akvobaraĵoj en Azio|Tri Gorĝoj, baraĵo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 2003]] 5huv8jznrw1vgyu74vwfc8akkgayz0b Koloradio 0 32736 9442199 9440782 2026-07-31T00:03:22Z Kani 670 /* Servoj */ 9442199 wikitext text/x-wiki {{Informkesto usona ŝtato |Nomo = Koloradio |Tuta nomo = <small>State of Colorado</small> |Flago = Flag of Colorado.svg |Blazono = Seal of Colorado.svg |Blazonligilo = Blazono de {{PAĜONOMO}} <!-- nur havu internan ligilon, se artikolo pri la blazono ekzistas --> |Kromnomo = The Centennial State ("La Centjara Ŝtato") |Mapo = Map of USA CO.svg |Ĉefurbo = [[Denvero]] |PlejGrandaUrbo = Denvero |Guberniestro = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}''<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |Areo = 269837 |AreoRango = 8 |LandoAreo = |AkvoAreo = 0 |Akvo% = 0 |Loĝantaro = {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |LoĝantaroRango = 22 |Denso = 48,31 |DensoRango = 37 |AliĝoDato = [[1-a de aŭgusto]] [[1876]] |AliĝoOrdo = 38 |Horzono = Montana Tempo:<br />[[UTC-7]] / [[Somera tempo]] [[UTC-6]] |Latitudo = 37°N al 41°N |Longitudo = 102°03'U al 109°03'U |zomo = 4 |Larĝeco = 612 |Longo = 451 |Alta = [[Monto Elbert]], 4401 |Meza = 2073 |Malalta = Rivero Arikaree, 1101 |PoŝtaMallongigo = CO |ISOkodo = US-CO |Retejo = [http://www.colorado.gov colorado.gov] }} '''Koloradio'''<ref>http://vortaro.net/#Koloradio</ref> aŭ '''Kolorado'''<ref>https://www.reta-vortaro.de/revo/art/kolorad.html</ref> (angle ''Colorado'' [kal''eRA''doŭ]) estas [[Usono|usona]] [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]]. Ĝi fariĝis la 38-a subŝtato de Usono ekde la [[1-a de aŭgusto]] [[1876]]. Ĝia ĉefurbo kaj plej granda urbo estas [[Denvero (Koloradio)|Denvero]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Ĝia nomo venas de la [[rivero]] [[Kolorado (rivero)|Kolorado]]. ==Klimato== [[dosiero:Köppen Climate Types Colorado.png|eta|Klimatoj de Koloradio laŭ la [[Klimata klasifiko de Köppen|klasifiko de Köppen]] kaj [[klimata normalo|klimataj normaloj]] de 1991-2020.]] Kiel la aliaj [[montaj ŝtatoj (Usono)|montaj ŝtatoj]], Koloradio havas pli kompleksan [[klimato]]n ol aliaj partoj de Usono. La suda parto de la ŝtato ne ĉiam estas pli varma ol la norda. La plejparto de Koloradio konsistas el montaroj, montarbazoj, altaj ebenejoj, kaj dezertoj. La nordoriento, oriento, kaj sudoriento estas plejparte altaj ebenejoj, dum la nordo estas miksaĵo de altaj ebenejoj, montarbazo, kaj montaro. La nordokcidento kaj okcidento estas ĉefe montaj kun iom da dezertoj intermikse. La sudokcidento kaj sudo estas kompleksa intermikso de dezertaj kaj montaj lokoj. La montoj kaj valoj forte efikas al koloradiaj klimatoj. ===Ekstrema vetero=== Ekstremaj veteraj okazoj estas oftaj en Koloradio, kvankam signifa parto de la totalo okazas en la lokoj loĝataj de malplej da homoj. Granda parto de la ŝtato estas sekega, kun tutaŝtata averaĝo de nur 430 milimetroj da precipitaĵo. Malofte okazas, ke neniu parto de Koloradio estas en iu grado de akvomanko.<ref>{{cite web|url=http://ccc.atmos.colostate.edu/pdfs/ahistoryofdrought.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://ccc.atmos.colostate.edu/pdfs/ahistoryofdrought.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=A History of Drought|access-date=30-a de julio, 2010}}</ref> La malmulto de precipitaĵo kontribuas al la severo de incendioj. Gravaj incendioj en la lastaj jardekoj estis la [[Incendio de Hayman]] en 2002, la incendio de [[Fourmile Canyon]] en 2010, la [[Incendio de Waldo Canyon]] kaj [[Incendio de High Park]] en 2012, kaj la [[Incendio de Black Forest]] en 2013. En 2020 okazis la tri plej grandaj incendioj en la historio de Koloradio, la [[Incendio de Pine Gulch]], la [[Incendio de Cameron Peak]], kaj la [[Incendio de East Troublesome]]. La [[Incendio Marshall]] de 2021 detruis plej da homaj havaĵoj. ==Faŭno== [[dosiero:Colorado_2013_(8571771776).jpg|eta|[[Ruĝa vulpo]] en la koloradia parto de la Roka Montaro.]] Oftaj mamuloj de la montoj de Koloradio estas interalie (en grandaj kvantoj) [[hemiona cervo|hemionaj cervoj]], [[sudokcidenta ruĝa tamiosciuro|sudokcidentaj ruĝaj tamio]][[sciuro]]j,<small><sup>[[d:Q89875686|d]]</sup></small> [[ormantela grunda sciuro|ormantelaj grundaj]] [[sciuro]]j,<small><sup>[[d:Q21727451|d]]</sup></small> [[flavventra marmoto|flavventraj]] [[marmoto]]j,<small><sup>[[d:Q838113|d]]</sup></small> [[alko]]j (neindiĝenaj), [[pikao]]j,<small><sup>[[d:Q469908|d]]</sup></small> kaj [[ruĝa vulpo|ruĝaj vulpoj]].<ref>{{cite web|url=http://www.mammalsociety.org/southwestern-red-squirrel|title=Southwestern Red Squirrel|publisher=[[American Society of Mammalogists]]|access-date=3-a de februaro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.9news.com/article/news/local/9-fascinating-facts-about-pika-in-colorado/73-249834117|title=9 fascinating facts about pika in Colorado|publisher=[[KUSA]]|last=Sommariva|first=Kelly|date=6 February 2014|access-date=3-a de februaro 2022|location=[[Denver]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://visitclearcreek.com/activities/colorado-wildlife/yellow-bellied-marmot/|title=Yellow Bellied Marmot|publisher= turisma oficejo de [[kantono Clear Creek]]|location=[[Clear Creek County, Colorado|Clear Creek County]], CO|access-date=3-a de februaro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cpw.state.co.us/Documents/WildlifeSpecies/Mammals/MooseReintroductionFactSheet.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cpw.state.co.us/Documents/WildlifeSpecies/Mammals/MooseReintroductionFactSheet.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=Moose Reintroduction|publisher=[[Colorado Parks and Wildlife]]|date=novembro 2013|access-date=3-a de februaro 2022}}</ref> La montarbazoj havas [[cervedoj|cervojn]], [[vulpa sciuro|vulpajn sciurojn]],<small><sup>[[d:Q694296|d]]</sup></small> [[dezerta silvilago|dezertajn]] [[silvilago]]jn,<small><sup>[[d:Q608572|d]]</sup></small> [[monta silvilago|montajn silvilagojn]],<small><sup>[[d:Q129773|d]]</sup></small> kaj [[kojoto]]jn.<ref>{{cite web|url=https://www.arapahoegov.com/1219/Rabbits|title=Rabbits|publisher=registaro de [[kantono Arapahoe]]|last=Cahill|first=Caitlyn|access-date=3-a de februaro 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220204045049/https://www.arapahoegov.com/1219/Rabbits|archivedate=2022-02-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1536555|title=Coyote Hunt for Colorado|last=Brady|first=Jeff|date=7-a de decembro 2003|publisher=[[National Public Radio]]|access-date=3-a de februaro 2022}}</ref> La prerioj estas la hejmo de [[antilokapro]]j, [[nigravosta cinomuso|nigravostaj]] [[cinomuso]]j,<small><sup>[[d:Q247142|d]]</sup></small> la endanĝeraj [[amerika vulpo|amerikaj]] [[vulpo]]j,<small><sup>[[d:Q263706]]</sup></small> [[taksideo]]j, kaj [[preria leporo|preriaj leporoj]].<small><sup>[[d:Q932186|d]]</sup></small><ref>{{cite iucn|title=''Antilocapra americana'' |errata=2017|year=2016|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T1677A50181848.en|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T1677A50181848.en.|access-date=25-a de marto, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jeffco.us/DocumentCenter/View/16975/Prairie-Dog-Fact-Sheet-2019-PDF?bidId=|title=Black-tailed Prairie Dogs|access-date=3-a de februaro 2022|publisher=registaro de [[kantono Jefferson (Koloradio)|kantono Jefferson]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cpw.state.co.us/learn/Pages/SwiftFoxConservationTeam.aspx|title=Swift Fox Conservation Team|access-date=3-a de februaro 2022|publisher=[[Colorado Parks and Wildlife]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203161534/https://cpw.state.co.us/learn/Pages/SwiftFoxConservationTeam.aspx|archivedate=2022-02-03}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.coloradovirtuallibrary.org/resource-sharing/state-pubs-blog/colorados-small-mammals-part-iii-mustelids/|title=Colorado's Small Mammals, Part III: Mustelids|last=Zimmer|first=Amy|date=6-a de januaro 2020|access-date=3-a de februaro 2022|publisher=Colorado Virtual Library}}</ref> La adoptado de kaptitaj [[mustango]]j estas kulture akceptata kaj la urbo [[Cañon City]],<small><sup>[[d:Q1003240|d]]</sup></small> sidejo de la [[kantono Fremont (Koloradio)|kantono Fremont]], havas la plej grandan mustangan adoptejon de la Usona [[Buroo pri Termastrumado]].<ref>Koncel, Mary A., kaj Allen T. Rutberg. 2018. "Knowledge, Tradition, and Community Predict Success for BLM Wild Horse Adoptions in Colorado and Texas". ''Society & Animals'' 26. 367-387.</ref> ==Gravaj urboj== * antaŭurboj de Denvero: ** [[Aurora (Koloradio)|Aurora]] ** [[Arvada (Koloradio)|Arvada]] ** [[Centennial]] ** [[Lakewood (Koloradio)]] ** [[Thornton (Koloradio)]] ** [[Westminster (Koloradio)]] * aliaj urboj: ** [[Aspen (Koloradio)|Aspen]] ** [[Boulder (Koloradio)|Boulder]] ** [[Colorado Springs]] ** [[Fort Collins]] ** [[Pueblo (urbo)]] == Servoj == * [[Parkoj kaj Faŭno de Koloradio]] * [[Ŝtata Universitato de Koloradio]] * [[Universitato de Koloradio en Boulder]] == Vidu ankaŭ == * [[Roka Montaro]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|ReVo=kolorad|ReVo titolo=Kolorado}} * {{Oficiala retejo|https://www.colorado.gov}} ''colorado.gov'' ({{en}}), teknike ne haveblas en julio 2026 * [https://www.colorado.com aldona turisma servo] ''colorado.com'' ({{en}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Subŝtatoj de Usono}} {{Kantonoj de Koloradio}} s37g3qean6stftw4m2emy10ixg530q5 Kanbero 0 34368 9441985 9431276 2026-07-30T18:15:20Z Kani 670 /* Vidindaĵoj */ 9441985 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Canberra From Black Mountain Tower.jpg|1200ra|{{centre|panoramo de Kanbero kaj [[lago Burley Griffin]]}}}} {{Geokesto2 | urbo |sen banderolo= jes <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kanbero | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-en|''Canberra''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Canberra | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 =Canberra Montage.png | dosiero2 = Canberra ACT montage 2.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_priskribo = Kanbero <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coat of Arms of the Australian Capital Territory.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Aŭstralio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Aŭstralia Ĉefurba Teritorio]] | ŝtato_tipo = Federacia ŝtato | regiono = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = Ngunavaloj | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | parto_tipo = | rivero = Molonglo | rivero1 = | rivero2 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo1_noto = | memorindaĵo_tipo = | konstruaĵo = Turo Telstra | konstruaĵo1 = ANZAC Parade | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | montaro = Brindabella Ranges | montaro1 = | planto = Nacia parko Brindabella | planto1 = Naciaj botanikaj ĝardenoj | planto_tipo = Parkoj | geologio = | geologio1 = | geologio_tipo = | orogenezo = | orogenezo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kanbero | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 700 | lat_d = 35 | lat_m = 18 | lat_s = 29 | lat_NS = S | long_d = 149 | long_m = 07 | long_s = 28 | long_EW = E | plej_alta = 888 | plej_alta_situo = Monto Majura | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = 550 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 814.2 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 381000 | loĝantaro_dato = 31.03.2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[12-a de marto]] [[1913]] | establita_tipo = | dato = | urbestro = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Aŭstralia orienta standarda tempo|AOST]] | utc_offset =+10 | horzono_DST = [[Aŭstralia orienta somera tempo|AOST]] | utc_offset_DST =+11 | poŝtkodo = TAS 7000 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situa mapo de Kanbero | mapo_lokumilo = Kanbero | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de la [[Aŭstralia Ĉefurba Teritorio]] | mapo1_lokumilo = Aŭstralia Ĉefurba Teritorio | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Aŭstralio | mapo2_lokumilo = Aŭstralio <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.hobartcity.com.au www.hobartcity.com.au] | commons = Canberra | portalo = Aŭstralio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} [[Dosiero:NatMusAus Main Entrance Strip.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[Nacia Muzeo de Aŭstralio]]}}]] [[Dosiero:Shine dome.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Aŭstralia akademio de sciencoj}}]] [[Dosiero:Parliament House Canberra Dusk Panorama.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Antaŭa enirejo en la parlamentejon}}]] [[Dosiero:National Library of Australia viewed across Lake Burley Griffin from Commonwealth Park.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la [[Nacia Biblioteko de Aŭstralio]] vidita el la [[lago Burley Griffin]]}}]] '''Kanbero''' estas la [[ĉefurbo]] de [[Aŭstralio]] (''Commonwealth of Australia'') kun 381,000 loĝantoj. Ĝi ne apartenas al iu ajn federacia ŝtato, sed formas '''Australian Capital Territory''' (ACT) (Aŭstralia Ĉefurba Teritorio). Kanbero estas sidejo de [[katolika eklezio|katolika]] [[ĉefepiskopo]] kaj [[anglikana eklezio|anglikana]] [[episkopo]]. En la urbo troviĝas ankaŭ diversaj sciencaj institutoj, naciaj universitatoj, ambasadejoj. Kanbero estas [[Planĉefurbo|planita ĉefurbo]] (fondita en [[1913]]), kiu formis triangulon. Meze trovebla Burley Griffin- aŭ Gininderra-lago. <!--Zur hauptstädtischen Wasser- und Stromversorgung wurde das [[Snowy Mountains]] Scheme umgesetzt, das mehrere Dammprojekte am [[Snowy River]] vorsah.--> Kanbero estis elpensita kaj realigita de arĥitekto [[Burley-Griffin]] kiel ĝardena urbo. Konvene al la ideo, la urbo etendiĝas plate. La setleja surfaco de Kanbero estas tiel granda kiel tiu de [[Berlino]], sed havas nur dekonon de la loĝantaro. Kelkaj relative aŭtonomaj urbopartoj estas [[Belconnen]], [[Woden]], Dunlop, Civic. Kanbero estas la sola urbego de [[Aŭstralio]], kiu kuŝas ne ĉe la maro. Onidire, oni intence establis la urbon post la [[trajektorio]] de la ŝipaj kanonoj. Aliaj onidiroj asertas, ke [[Melbourne]] kaj [[Sydney]] kandidatiĝis por la ĉefurbeco, sed oni ne elektis el ili, sed Kanberon duonvoje inter la du urboj. Por ebligi propran aliron al la maro, oni aĉetis la teritorion ĉirkaŭ la golfo Jervis de [[Novsudkimrio]] en 1915. Kvankam [[Jervis Bay-Teritorio]] estas taksita kiel memstara federacia teritorio, oni rigardas ĝin el praktikaj kialoj plejofte kiel parton de ACT. Por la turistoj estas interesa la Nacia Muzeo, la nova kaj malnova parlamentejo same kiel la Milita Monumento. La nova parlamentejo konstruiĝis sur monteto, kies kupolon, supraĵon oni antaŭ deprenis kaj al nova parlamenta konstruaĵo formis la artefaritan kupolon de la monteto. Tiu kupola tegmento estis kovrita per razeno, tiel oni povas piediri sur la verda monteto de la parlamentejo. Sur la monteto altas flagomasto kun la aŭstralia nacia flago. Kanbero situas sur [[altebenaĵo]] (ĉ. 600 m super marnivelo). Vintre la temperaturo sinkas sub 0° Celsiuson kaj somere kompareble malpli varmega ol aliaj aŭstraliaj urbegoj (pleojofte maks. 30° Celsiuso). En la jaroj [[2002]] kaj [[2003]], la urbon minacis brulo de la proksimaj arbaroj. == Vidindaĵoj == * [[Preĝejo de Sankta Johano la Baptisto (Reid)|Preĝejo Sankta Johano la Baptisto (Reid)]] * [[Turo Telstra]] * [[Lago Burley Griffin]] == Konstruaĵoj kaj servoj == * [[Aŭstralia Akademio de Scienco]] * [[Aŭstralia Nacia Universitato]] * [[Komunuma Scienca kaj Industria Esplora Organizaĵo]] * [[Nacia Biblioteko de Aŭstralio]] * [[Nacia Muzeo de Aŭstralio]] * [[Universitato de Kanbero]] == Partneraj urboj == Inter la partneraj urboj de {{paĝonomo}} estas: * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|20px]] [[Jangĝoŭ]] (ĉine 扬州市 / 揚州市), [[Ĉinio]] == Esperantistoj == * [[Hugh Malcolm]]; * [[Marjorie Ellyard]]; == Vidu ankaŭ == * [[Blazono de Kanbero]] * [[Tramtransporto en Kanbero]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kanber}} * [http://www.nationalcapital.gov.au oficiala paĝo] * [http://www.canberrahouse.com.au Arĥitekturo en Kanbero] * [https://web.archive.org/web/19991122195033/http://www.abc.net.au/news/features/aph/page01.htm Parlamentejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kanbero| ]] [[Kategorio:Urboj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Oceanio]] [[Kategorio:Planitaj urboj]] 0m7liqw15jkg7vgl5laipzompnbizn3 Passau 0 35423 9442011 9432216 2026-07-30T18:59:45Z Kani 670 /* Vidindaĵoj */ 9442011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=DE}} '''Passau''' estas urbo en orienta [[Bavario]], [[Germanio]], konata ankaŭ kiel ''la urbo de tri riveroj'', ĉar la rivero [[Danubo]] ligiĝas tie kun la rivero [[Inn]] el la sudo, kaj la rivero [[Ilz]] el la bavaria arbaro en la nordo. La rivero Inn estas pli granda (akvohava) ol la Danubo, sed Danubo estas la pli larĝa kaj donis sian nomon al la rezultanta rivero. La [[eksterdistrikta urbo]] situas en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Malsupra Bavario]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]], kaj estas la administra centro de la samnoma [[distrikto Passau]], al kiu la urba teritorio mem tamen ne apartenas. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la urbo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09262000}}}} loĝantojn. ==Historio== La loĝantaro de Passau estas ĉirkaŭ 50.000. Proksimume 8.000 estas lernantoj ĉe la [[universitato de Passau]]. La universitato estis fondita en la malfruaj [[1970]]-aj jaroj. Ĝi estas la posteulo de la antikva [[Instituto por Katolika Studado]]. Ĝi estas konata en Germanio por siaj institutoj de [[ekonomiko]], [[juro]], [[komputiko]] kaj kultura scienco. Turismo en Passau fokusas pleje sur la tri riveroj, la malnova katedralo (nomata "La Kupolo de Passau") kaj "La Malnova Urbo". Multaj riveraj krozadoj sur la Danubo komenciĝas ĉe Passau. Estas ankaŭ biciklada vojeto laŭ la tuta vojo al [[Vieno]]. Passau estas ankaŭ notinda por sia [[Gotika arkitekturo|gotika]] kaj [[baroka arkitekturo]]. En la [[Traktato de Passau]] ([[1552]]), reĝo [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 1-a]], reprezentante la imperiestron [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]], sekuris la konsenton de la protestantaj princoj meti la demandon pri religio al [[dieto (asembleo)|dieto]]. Ĉi tio kondukis al la [[Paco de Augsburg]] en [[1555]]. Passau estis antikva [[Roma]] kolonio nomata ''Batavis'', [[Latina lingvo|latine]] "por la ''Batavi''". La ''[[Batavi]]'' estis antikva ĝermana tribo menciata ofte de klasikaj verkistoj. Ili estis regule ligataj kun la Suebiaj marodantoj, la ''[[Heruli]]''. == Famuloj == En Passau mortis hungara [[subministro]] [[Ödön Miklós]]. [[Petrus Passaviensis]], episkopo, konstruigis la unuan ponton trans [[Danubo]]. Inter 1233 kaj 1250 episkopis [[Rüdiger von Bergheim]]. Naskiĝis en la kvartalo Hals la fama eldonisto [[Friedrich Pustet]]. [[Anna Elisabeth Rosmus]] helpis esploradi la rolon de multaj samurbanoj dum [[nazioj|nacisocialismo]]. Naskiĝis en Passau la historiisto kaj benediktano [[Michael Filz]]. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Karte passau in deutschland.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Deutschlandkarte_, _Position_ _von_ Passau _hervorgehoben_ --> Dosiero:Passau3Fluesse-Denis-Barthel.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Veduta_ d'_insieme_ _della_ Urbo _dei_ tri _fiumi_ --> Dosiero:Passauer Wappentier.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Wappen_ _von_ Passau --> Dosiero:Donau Hafenhallen.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|Inundo in Passau 1954: _Hafenhallen_ _an_ _der_ Danubo --> </gallery> == Vidindaĵoj == *[[Jezuita kolegio (Passau)|Komplekso de la jezuitoj]] (kun gimnazio, universitato kaj Miĥaela Kirko) *[[Monaĥinejo Niedernburg]] *[[Pilgrimpreĝejo Maria Helpantino (Passau)|Pilgrimkirko Maria Helpantino]] ==Servoj== * [[Universitato Passau]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.passau.de/ Oficiala TTT-ejo] (Germana) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Passau| ]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Bavario]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] [[Kategorio:Urboj ĉe Danubo]] [[Kategorio:Malsupra Bavario]] s625upokrggqgutfq21zdm056cdev1t Charleroi 0 35500 9441849 9424783 2026-07-30T15:51:43Z ThomasPusch 1869 9441849 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = neniu<!--la bildo el Vikidatumoj jam videblas maldekstre--> | mapo = Charleroi Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = Charleroi | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | Mapo en angulo = | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2= Charleroi | situo de = Situo de Charleroi en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 102.08 | denso = 1951 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6000 }} '''Charleroi''' (france [ŝARl'rŭa] aŭ valone [tchålerwè], en Esperanto Karloreĝo) estas municipo kaj samtempe urbo en Belgio kiu iam estis grava industria centro (karbominejoj kaj ŝtalindustrio). La metropolitena areo, inkluzive de la ĉirkaŭa regiono, kovras areon de 1,462 kvadrataj kilometroj kun 522,522 loĝantoj (2008), vicigante ĝin kiel la 5-a plej granda en [[Belgio]] post [[Bruselo]], [[Antverpeno]], [[Lieĝo]] kaj [[Gento]] kaj la plej granda en la regiono [[Valonio]]. La loĝantoj estas nomataj ''carolorégiens'' respektive ''carolorégiennes'' aŭ simple ''carolos'' en la franca lingvo. La municipo estas precipe industria areo: feraj kaj ŝtalaj, vitraj, kaj kemiaj fabrikejoj kaj elektro-inĝenieraj firmaoj. Charleroi estis en la centro de vasta karba baseno kun la nomo ''Pays noir'' (Nigra lando). La karbominejoj estas fermitaj, sed estas ankoraŭ multaj [[skorio|skoriamasoj]] ĉirkaŭ la urbo. Meze de trafikocirklo norde de la urbocentro troviĝas statuo de la bildstria heroo [[Marsupilami]], rolulo en la [[bildliteraturo]] de la fama belga bildstria verkisto [[André Franquin]]. == Trafiko == {{paĝonomo}} per individua motora trafiko konektigas al pluraj [[aŭtovojo]]j, kaj kompreneble ankaŭ havas viglan fervojan stacidomon kun multaj naciaj kaj internaciaj trajnkonektoj. Krome la urbo estas parto interalie de la longdistanca biciklada vojo '''''[[EuroVelo 3]]''''', nomata ''Pilgrima vojo'', internacia eŭropa vojo nur por [[biciklo]]j kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe [[vicradaj glitiloj]]), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Danio]], [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. Eblas lupreni (elektran) biciklon apud la centra stacidomo ([https://brillo.be/contact/coordonnees Point Vélo], telefona antaŭmendo). Ekde 2022 oni antaŭvidas la kreadon de buklovojo de 23 km por biciklantoj, komparebla laŭ longeco kun tiu de la ''Boucle Noire'' (nigra buklo)<ref>(fr) ''[https://cheminsdesterrils.be/2016/08/02/la-boucle-noire-du-gr-412/ Boucle noire, Chemin des Terrils]''</ref>. Ĉi tiu bicikla buklovojo ligos diversajn interesajn kaj strategiajn lokojn: muzeojn, urbodomon, publikajn lokojn, ktp<ref>(fr) Didier Albin, ''[https://www.dhnet.be/regions/charleroi/un-ring-pour-les-velos-5ddc34ba9978e272f92d3a88 Charleroi va construire un ring pour… les vélos !]'', La Dernière Heure, la 20-an de novembro 2019.</ref>. Je 7 km (4.3 mejloj) norde de la centro, en la municipio Gosselies, troviĝas la dua plej grava flughaveno de Belgio, oficiale "''Brussels South Charleroi Airport''". Bruselo situas je 47 km (29 mejloj) norde de Charleroi-Flughaveno. Ĉirkaŭ la flughaveno, kiu malfermis novan grandan terminalon en 2008, nun estas fondita la komerca kaj scienca parko Aéropole, kiu fokusiĝas pri altteknologiaj kompanioj. En la urbo ekzistas [[Malpeza Metroo de Charleroi|malpeza metroo]] kun kvar linioj. == Historio == [[Dosiero:Charleroi - Hôtel de Ville - 2012.jpg|eta|maldekstra|La urbodomo de Karloreĝo]] Origine la urbo estis malgranda urbeto, kiu nomiĝis ''Charnoy''. En [[1666]] Hispanoj konstruis fortreson tie. La fortreso estis nomata ''Charleroy'' honore al la infanreĝo [[Karlo la 2-a (Hispanio)|Karlo la 2-a]]. Inter 1898 kaj la komenciĝo de la [[Unua Mondmilito]] en [[1914]] en la urbo produktiĝis aŭtomobiloj de la firmao [[Ateliers Germain]]. Memore al la judoj de Charleroi murditaj de la [[Naziismo|nazia reĝimo]], la germana artisto [[Gunter Demnig]] kunigis naŭ ''[[Stolpersteine]]'' ​​en Charleroi. == Vidindaĵoj == La urbo gastigas plurajn muzeojn: pri belartoj, vitro kaj aliaj fakoj, sed ankaŭ la plej grandan muzeon pri fotografio en Eŭropo en la municipo Mont-sur-Marchienne kiu administre apartenas al Charleroi. === Bois de Casier === Nemankebla kultura loko kun parko de 25 hektaroj en kiu situas muzeo pri vitrofarado kaj industria muzeo kiu atestas pri la iamaj laborkondiĉoj en la karbonminejoj. === Muzeo pri fotografio === Ĝi estis inaŭgurita en 1987 en la iama kaj renovigita karmelana monaĥejo en Mont-sur-Marchienne, ĉirkaŭa municipo de Charleroi. Hodiaŭ ĝi estas la plej granda kaj unu el la plej gravaj muzeoj pri fotografio en Eŭropo (6000 m²)<ref>(fr) [http://archives.lesoir.be/t-20080531-00G9FU.html?query=mus%E9e+de+la+photographie+charleroi&andor=and&when=-1&sort=datedesc ''Un superbe écrin pour un trésor enfin dévoil''é] <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Farchives.lesoir.be%2Ft-20080531-00G9FU.html%3Fquery%3Dmus%25E9e%2Bde%2Bla%2Bphotographie%2Bcharleroi%26andor%3Dand%26when%3D-1%26sort%3Ddatedesc archive]</small> - [[Le Soir]], la 31-an de majo 2008</ref>, kun kolekto de 80.000 fotoj inkluzive de pli ol 800 en konstanta ekspozicio.[[Dosiero:Charleroi musee-de-la-photographie 050711.jpg|alternative=Muzeo pri fotado en Charlerio|800x800px|Muzeo de la fotografio en Charleroi ]] === La belfrido === La [[belfrido]] estas parto de la Urbodomo kaj estas inkluzivita en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondaj Heredaĵo]]<nowiki/>j de Unesko. === La Maison Dorée === Konstruita en 1899 fare de [[Secesio (stilo)|Secesia]] arkitekto Alfred Frère. {{projektoj|commonscat=Charleroi}} == Sporto == En 2006 la [[Federacia Pokalo]] (nova nomo ekde septembro 2020 ''Pokalo [[Billie Jean King]]''), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de [[teniso]], okazis en Charleroi. == Esperanto == En la urbo aktivas [http://www.esperanto-wallonie.be/fr/node/86 loka esperanto-grupo] De la 30-a de aŭgusto 2021 ĝis la 3-a de oktobro 2021 okazis la Beneluksa kongreso de Esperanto. Ĝi okazis en Charleroi ankaŭ en la jaro 2019<ref>(eo) [https://eventaservo.org/e/bk2021 Beneluksa kongreso 2021], Eventa Servo</ref>. == Eksteraj ligiloj == * (franca) [http://www.charleroi.be Oficiala retejo de la municipo.] * (franca) [http://​www​.leboisducazier​.be Le bois du Casier] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] iw693v9pol1djafe25d047l3cax574z 9441865 9441849 2026-07-30T16:08:32Z ThomasPusch 1869 9441865 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = neniu<!--la bildo el Vikidatumoj jam videblas maldekstre--> | mapo = Charleroi Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] Charleroi | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | Mapo en angulo = | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2= Charleroi | situo de = Situo de Charleroi en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 102.08 | denso = 1951 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6000 }} '''Charleroi''' (france [ŝARl'rŭa] aŭ valone [tchålerwè], en Esperanto Karloreĝo) estas municipo kaj samtempe urbo en Belgio kiu iam estis grava industria centro (karbominejoj kaj ŝtalindustrio). La metropolitena areo, inkluzive de la ĉirkaŭa regiono, kovras areon de 1,462 kvadrataj kilometroj kun 522,522 loĝantoj (2008), vicigante ĝin kiel la 5-a plej granda en [[Belgio]] post [[Bruselo]], [[Antverpeno]], [[Lieĝo]] kaj [[Gento]] kaj la plej granda en la regiono [[Valonio]]. La loĝantoj estas nomataj ''carolorégiens'' respektive ''carolorégiennes'' aŭ simple ''carolos'' en la franca lingvo. La municipo estas precipe industria areo: feraj kaj ŝtalaj, vitraj, kaj kemiaj fabrikejoj kaj elektro-inĝenieraj firmaoj. Charleroi estis en la centro de vasta karba baseno kun la nomo ''Pays noir'' (Nigra lando). La karbominejoj estas fermitaj, sed estas ankoraŭ multaj [[skorio|skoriamasoj]] ĉirkaŭ la urbo. Meze de trafikocirklo norde de la urbocentro troviĝas statuo de la bildstria heroo [[Marsupilami]], rolulo en la [[bildliteraturo]] de la fama belga bildstria verkisto [[André Franquin]]. == Trafiko == {{paĝonomo}} per individua motora trafiko konektigas al pluraj [[aŭtovojo]]j, kaj kompreneble ankaŭ havas viglan fervojan stacidomon kun multaj naciaj kaj internaciaj trajnkonektoj. Krome la urbo estas parto interalie de la longdistanca biciklada vojo '''''[[EuroVelo 3]]''''', nomata ''Pilgrima vojo'', internacia eŭropa vojo nur por [[biciklo]]j kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe [[vicradaj glitiloj]]), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Danio]], [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. Eblas lupreni (elektran) biciklon apud la centra stacidomo ([https://brillo.be/contact/coordonnees Point Vélo], telefona antaŭmendo). Ekde 2022 oni antaŭvidas la kreadon de buklovojo de 23 km por biciklantoj, komparebla laŭ longeco kun tiu de la ''Boucle Noire'' (nigra buklo)<ref>(fr) ''[https://cheminsdesterrils.be/2016/08/02/la-boucle-noire-du-gr-412/ Boucle noire, Chemin des Terrils]''</ref>. Ĉi tiu bicikla buklovojo ligos diversajn interesajn kaj strategiajn lokojn: muzeojn, urbodomon, publikajn lokojn, ktp<ref>(fr) Didier Albin, ''[https://www.dhnet.be/regions/charleroi/un-ring-pour-les-velos-5ddc34ba9978e272f92d3a88 Charleroi va construire un ring pour… les vélos !]'', La Dernière Heure, la 20-an de novembro 2019.</ref>. Je 7 km (4.3 mejloj) norde de la centro, en la municipio Gosselies, troviĝas la dua plej grava flughaveno de Belgio, oficiale "''Brussels South Charleroi Airport''". Bruselo situas je 47 km (29 mejloj) norde de Charleroi-Flughaveno. Ĉirkaŭ la flughaveno, kiu malfermis novan grandan terminalon en 2008, nun estas fondita la komerca kaj scienca parko Aéropole, kiu fokusiĝas pri altteknologiaj kompanioj. En la urbo ekzistas [[Malpeza Metroo de Charleroi|malpeza metroo]] kun kvar linioj. == Historio == [[Dosiero:Charleroi - Hôtel de Ville - 2012.jpg|eta|maldekstra|La urbodomo de Karloreĝo]] Origine la urbo estis malgranda urbeto, kiu nomiĝis ''Charnoy''. En [[1666]] Hispanoj konstruis fortreson tie. La fortreso estis nomata ''Charleroy'' honore al la infanreĝo [[Karlo la 2-a (Hispanio)|Karlo la 2-a]]. Inter 1898 kaj la komenciĝo de la [[Unua Mondmilito]] en [[1914]] en la urbo produktiĝis aŭtomobiloj de la firmao [[Ateliers Germain]]. Memore al la judoj de Charleroi murditaj de la [[Naziismo|nazia reĝimo]], la germana artisto [[Gunter Demnig]] kunigis naŭ ''[[Stolpersteine]]'' ​​en Charleroi. == Vidindaĵoj == La urbo gastigas plurajn muzeojn: pri belartoj, vitro kaj aliaj fakoj, sed ankaŭ la plej grandan muzeon pri fotografio en Eŭropo en la municipo Mont-sur-Marchienne kiu administre apartenas al Charleroi. === Bois de Casier === Nemankebla kultura loko kun parko de 25 hektaroj en kiu situas muzeo pri vitrofarado kaj industria muzeo kiu atestas pri la iamaj laborkondiĉoj en la karbonminejoj. === Muzeo pri fotografio === Ĝi estis inaŭgurita en 1987 en la iama kaj renovigita karmelana monaĥejo en Mont-sur-Marchienne, ĉirkaŭa municipo de Charleroi. Hodiaŭ ĝi estas la plej granda kaj unu el la plej gravaj muzeoj pri fotografio en Eŭropo (6000 m²)<ref>(fr) [http://archives.lesoir.be/t-20080531-00G9FU.html?query=mus%E9e+de+la+photographie+charleroi&andor=and&when=-1&sort=datedesc ''Un superbe écrin pour un trésor enfin dévoil''é] <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Farchives.lesoir.be%2Ft-20080531-00G9FU.html%3Fquery%3Dmus%25E9e%2Bde%2Bla%2Bphotographie%2Bcharleroi%26andor%3Dand%26when%3D-1%26sort%3Ddatedesc archive]</small> - [[Le Soir]], la 31-an de majo 2008</ref>, kun kolekto de 80.000 fotoj inkluzive de pli ol 800 en konstanta ekspozicio.[[Dosiero:Charleroi musee-de-la-photographie 050711.jpg|alternative=Muzeo pri fotado en Charlerio|800x800px|Muzeo de la fotografio en Charleroi ]] === La belfrido === La [[belfrido]] estas parto de la Urbodomo kaj estas inkluzivita en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondaj Heredaĵo]]<nowiki/>j de Unesko. === La Maison Dorée === Konstruita en 1899 fare de [[Secesio (stilo)|Secesia]] arkitekto Alfred Frère. {{projektoj|commonscat=Charleroi}} == Sporto == En 2006 la [[Federacia Pokalo]] (nova nomo ekde septembro 2020 ''Pokalo [[Billie Jean King]]''), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de [[teniso]], okazis en Charleroi. == Esperanto == En la urbo aktivas [http://www.esperanto-wallonie.be/fr/node/86 loka esperanto-grupo] De la 30-a de aŭgusto 2021 ĝis la 3-a de oktobro 2021 okazis la Beneluksa kongreso de Esperanto. Ĝi okazis en Charleroi ankaŭ en la jaro 2019<ref>(eo) [https://eventaservo.org/e/bk2021 Beneluksa kongreso 2021], Eventa Servo</ref>. == Eksteraj ligiloj == * (franca) [http://www.charleroi.be Oficiala retejo de la municipo.] * (franca) [http://​www​.leboisducazier​.be Le bois du Casier] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 29fojl1s38su70s9lhtcl2b31sqsqs1 9441866 9441865 2026-07-30T16:09:27Z ThomasPusch 1869 /* Muzeo pri fotografio */ 9441866 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = neniu<!--la bildo el Vikidatumoj jam videblas maldekstre--> | mapo = Charleroi Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] Charleroi | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | Mapo en angulo = | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2= Charleroi | situo de = Situo de Charleroi en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 102.08 | denso = 1951 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6000 }} '''Charleroi''' (france [ŝARl'rŭa] aŭ valone [tchålerwè], en Esperanto Karloreĝo) estas municipo kaj samtempe urbo en Belgio kiu iam estis grava industria centro (karbominejoj kaj ŝtalindustrio). La metropolitena areo, inkluzive de la ĉirkaŭa regiono, kovras areon de 1,462 kvadrataj kilometroj kun 522,522 loĝantoj (2008), vicigante ĝin kiel la 5-a plej granda en [[Belgio]] post [[Bruselo]], [[Antverpeno]], [[Lieĝo]] kaj [[Gento]] kaj la plej granda en la regiono [[Valonio]]. La loĝantoj estas nomataj ''carolorégiens'' respektive ''carolorégiennes'' aŭ simple ''carolos'' en la franca lingvo. La municipo estas precipe industria areo: feraj kaj ŝtalaj, vitraj, kaj kemiaj fabrikejoj kaj elektro-inĝenieraj firmaoj. Charleroi estis en la centro de vasta karba baseno kun la nomo ''Pays noir'' (Nigra lando). La karbominejoj estas fermitaj, sed estas ankoraŭ multaj [[skorio|skoriamasoj]] ĉirkaŭ la urbo. Meze de trafikocirklo norde de la urbocentro troviĝas statuo de la bildstria heroo [[Marsupilami]], rolulo en la [[bildliteraturo]] de la fama belga bildstria verkisto [[André Franquin]]. == Trafiko == {{paĝonomo}} per individua motora trafiko konektigas al pluraj [[aŭtovojo]]j, kaj kompreneble ankaŭ havas viglan fervojan stacidomon kun multaj naciaj kaj internaciaj trajnkonektoj. Krome la urbo estas parto interalie de la longdistanca biciklada vojo '''''[[EuroVelo 3]]''''', nomata ''Pilgrima vojo'', internacia eŭropa vojo nur por [[biciklo]]j kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe [[vicradaj glitiloj]]), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Danio]], [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. Eblas lupreni (elektran) biciklon apud la centra stacidomo ([https://brillo.be/contact/coordonnees Point Vélo], telefona antaŭmendo). Ekde 2022 oni antaŭvidas la kreadon de buklovojo de 23 km por biciklantoj, komparebla laŭ longeco kun tiu de la ''Boucle Noire'' (nigra buklo)<ref>(fr) ''[https://cheminsdesterrils.be/2016/08/02/la-boucle-noire-du-gr-412/ Boucle noire, Chemin des Terrils]''</ref>. Ĉi tiu bicikla buklovojo ligos diversajn interesajn kaj strategiajn lokojn: muzeojn, urbodomon, publikajn lokojn, ktp<ref>(fr) Didier Albin, ''[https://www.dhnet.be/regions/charleroi/un-ring-pour-les-velos-5ddc34ba9978e272f92d3a88 Charleroi va construire un ring pour… les vélos !]'', La Dernière Heure, la 20-an de novembro 2019.</ref>. Je 7 km (4.3 mejloj) norde de la centro, en la municipio Gosselies, troviĝas la dua plej grava flughaveno de Belgio, oficiale "''Brussels South Charleroi Airport''". Bruselo situas je 47 km (29 mejloj) norde de Charleroi-Flughaveno. Ĉirkaŭ la flughaveno, kiu malfermis novan grandan terminalon en 2008, nun estas fondita la komerca kaj scienca parko Aéropole, kiu fokusiĝas pri altteknologiaj kompanioj. En la urbo ekzistas [[Malpeza Metroo de Charleroi|malpeza metroo]] kun kvar linioj. == Historio == [[Dosiero:Charleroi - Hôtel de Ville - 2012.jpg|eta|maldekstra|La urbodomo de Karloreĝo]] Origine la urbo estis malgranda urbeto, kiu nomiĝis ''Charnoy''. En [[1666]] Hispanoj konstruis fortreson tie. La fortreso estis nomata ''Charleroy'' honore al la infanreĝo [[Karlo la 2-a (Hispanio)|Karlo la 2-a]]. Inter 1898 kaj la komenciĝo de la [[Unua Mondmilito]] en [[1914]] en la urbo produktiĝis aŭtomobiloj de la firmao [[Ateliers Germain]]. Memore al la judoj de Charleroi murditaj de la [[Naziismo|nazia reĝimo]], la germana artisto [[Gunter Demnig]] kunigis naŭ ''[[Stolpersteine]]'' ​​en Charleroi. == Vidindaĵoj == La urbo gastigas plurajn muzeojn: pri belartoj, vitro kaj aliaj fakoj, sed ankaŭ la plej grandan muzeon pri fotografio en Eŭropo en la municipo Mont-sur-Marchienne kiu administre apartenas al Charleroi. === Bois de Casier === Nemankebla kultura loko kun parko de 25 hektaroj en kiu situas muzeo pri vitrofarado kaj industria muzeo kiu atestas pri la iamaj laborkondiĉoj en la karbonminejoj. === Muzeo pri fotografio === Ĝi estis inaŭgurita en 1987 en la iama kaj renovigita karmelana monaĥejo en Mont-sur-Marchienne, ĉirkaŭa municipo de Charleroi. Hodiaŭ ĝi estas la plej granda kaj unu el la plej gravaj muzeoj pri fotografio en Eŭropo (6000 m²)<ref>(fr) [http://archives.lesoir.be/t-20080531-00G9FU.html?query=mus%E9e+de+la+photographie+charleroi&andor=and&when=-1&sort=datedesc ''Un superbe écrin pour un trésor enfin dévoil''é] <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Farchives.lesoir.be%2Ft-20080531-00G9FU.html%3Fquery%3Dmus%25E9e%2Bde%2Bla%2Bphotographie%2Bcharleroi%26andor%3Dand%26when%3D-1%26sort%3Ddatedesc archive]</small> - [[Le Soir]], la 31-an de majo 2008</ref>, kun kolekto de 80.000 fotoj inkluzive de pli ol 800 en konstanta ekspozicio. [[Dosiero:Charleroi musee-de-la-photographie 050711.jpg|alternative=Muzeo pri fotado en Charlerio|600ra|{{centre|Muzeo de la fotografio en Charleroi}}]] === La belfrido === La [[belfrido]] estas parto de la Urbodomo kaj estas inkluzivita en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondaj Heredaĵo]]<nowiki/>j de Unesko. === La Maison Dorée === Konstruita en 1899 fare de [[Secesio (stilo)|Secesia]] arkitekto Alfred Frère. {{projektoj|commonscat=Charleroi}} == Sporto == En 2006 la [[Federacia Pokalo]] (nova nomo ekde septembro 2020 ''Pokalo [[Billie Jean King]]''), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de [[teniso]], okazis en Charleroi. == Esperanto == En la urbo aktivas [http://www.esperanto-wallonie.be/fr/node/86 loka esperanto-grupo] De la 30-a de aŭgusto 2021 ĝis la 3-a de oktobro 2021 okazis la Beneluksa kongreso de Esperanto. Ĝi okazis en Charleroi ankaŭ en la jaro 2019<ref>(eo) [https://eventaservo.org/e/bk2021 Beneluksa kongreso 2021], Eventa Servo</ref>. == Eksteraj ligiloj == * (franca) [http://www.charleroi.be Oficiala retejo de la municipo.] * (franca) [http://​www​.leboisducazier​.be Le bois du Casier] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] gs4gpi3j4im6j5auwp9a7p7zhsmnaxm 9441868 9441866 2026-07-30T16:09:43Z ThomasPusch 1869 /* La belfrido */ 9441868 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = neniu<!--la bildo el Vikidatumoj jam videblas maldekstre--> | mapo = Charleroi Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] Charleroi | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | Mapo en angulo = | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2= Charleroi | situo de = Situo de Charleroi en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 102.08 | denso = 1951 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6000 }} '''Charleroi''' (france [ŝARl'rŭa] aŭ valone [tchålerwè], en Esperanto Karloreĝo) estas municipo kaj samtempe urbo en Belgio kiu iam estis grava industria centro (karbominejoj kaj ŝtalindustrio). La metropolitena areo, inkluzive de la ĉirkaŭa regiono, kovras areon de 1,462 kvadrataj kilometroj kun 522,522 loĝantoj (2008), vicigante ĝin kiel la 5-a plej granda en [[Belgio]] post [[Bruselo]], [[Antverpeno]], [[Lieĝo]] kaj [[Gento]] kaj la plej granda en la regiono [[Valonio]]. La loĝantoj estas nomataj ''carolorégiens'' respektive ''carolorégiennes'' aŭ simple ''carolos'' en la franca lingvo. La municipo estas precipe industria areo: feraj kaj ŝtalaj, vitraj, kaj kemiaj fabrikejoj kaj elektro-inĝenieraj firmaoj. Charleroi estis en la centro de vasta karba baseno kun la nomo ''Pays noir'' (Nigra lando). La karbominejoj estas fermitaj, sed estas ankoraŭ multaj [[skorio|skoriamasoj]] ĉirkaŭ la urbo. Meze de trafikocirklo norde de la urbocentro troviĝas statuo de la bildstria heroo [[Marsupilami]], rolulo en la [[bildliteraturo]] de la fama belga bildstria verkisto [[André Franquin]]. == Trafiko == {{paĝonomo}} per individua motora trafiko konektigas al pluraj [[aŭtovojo]]j, kaj kompreneble ankaŭ havas viglan fervojan stacidomon kun multaj naciaj kaj internaciaj trajnkonektoj. Krome la urbo estas parto interalie de la longdistanca biciklada vojo '''''[[EuroVelo 3]]''''', nomata ''Pilgrima vojo'', internacia eŭropa vojo nur por [[biciklo]]j kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe [[vicradaj glitiloj]]), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj [[Norvegio]], [[Svedio]], [[Danio]], [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. Eblas lupreni (elektran) biciklon apud la centra stacidomo ([https://brillo.be/contact/coordonnees Point Vélo], telefona antaŭmendo). Ekde 2022 oni antaŭvidas la kreadon de buklovojo de 23 km por biciklantoj, komparebla laŭ longeco kun tiu de la ''Boucle Noire'' (nigra buklo)<ref>(fr) ''[https://cheminsdesterrils.be/2016/08/02/la-boucle-noire-du-gr-412/ Boucle noire, Chemin des Terrils]''</ref>. Ĉi tiu bicikla buklovojo ligos diversajn interesajn kaj strategiajn lokojn: muzeojn, urbodomon, publikajn lokojn, ktp<ref>(fr) Didier Albin, ''[https://www.dhnet.be/regions/charleroi/un-ring-pour-les-velos-5ddc34ba9978e272f92d3a88 Charleroi va construire un ring pour… les vélos !]'', La Dernière Heure, la 20-an de novembro 2019.</ref>. Je 7 km (4.3 mejloj) norde de la centro, en la municipio Gosselies, troviĝas la dua plej grava flughaveno de Belgio, oficiale "''Brussels South Charleroi Airport''". Bruselo situas je 47 km (29 mejloj) norde de Charleroi-Flughaveno. Ĉirkaŭ la flughaveno, kiu malfermis novan grandan terminalon en 2008, nun estas fondita la komerca kaj scienca parko Aéropole, kiu fokusiĝas pri altteknologiaj kompanioj. En la urbo ekzistas [[Malpeza Metroo de Charleroi|malpeza metroo]] kun kvar linioj. == Historio == [[Dosiero:Charleroi - Hôtel de Ville - 2012.jpg|eta|maldekstra|La urbodomo de Karloreĝo]] Origine la urbo estis malgranda urbeto, kiu nomiĝis ''Charnoy''. En [[1666]] Hispanoj konstruis fortreson tie. La fortreso estis nomata ''Charleroy'' honore al la infanreĝo [[Karlo la 2-a (Hispanio)|Karlo la 2-a]]. Inter 1898 kaj la komenciĝo de la [[Unua Mondmilito]] en [[1914]] en la urbo produktiĝis aŭtomobiloj de la firmao [[Ateliers Germain]]. Memore al la judoj de Charleroi murditaj de la [[Naziismo|nazia reĝimo]], la germana artisto [[Gunter Demnig]] kunigis naŭ ''[[Stolpersteine]]'' ​​en Charleroi. == Vidindaĵoj == La urbo gastigas plurajn muzeojn: pri belartoj, vitro kaj aliaj fakoj, sed ankaŭ la plej grandan muzeon pri fotografio en Eŭropo en la municipo Mont-sur-Marchienne kiu administre apartenas al Charleroi. === Bois de Casier === Nemankebla kultura loko kun parko de 25 hektaroj en kiu situas muzeo pri vitrofarado kaj industria muzeo kiu atestas pri la iamaj laborkondiĉoj en la karbonminejoj. === Muzeo pri fotografio === Ĝi estis inaŭgurita en 1987 en la iama kaj renovigita karmelana monaĥejo en Mont-sur-Marchienne, ĉirkaŭa municipo de Charleroi. Hodiaŭ ĝi estas la plej granda kaj unu el la plej gravaj muzeoj pri fotografio en Eŭropo (6000 m²)<ref>(fr) [http://archives.lesoir.be/t-20080531-00G9FU.html?query=mus%E9e+de+la+photographie+charleroi&andor=and&when=-1&sort=datedesc ''Un superbe écrin pour un trésor enfin dévoil''é] <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Farchives.lesoir.be%2Ft-20080531-00G9FU.html%3Fquery%3Dmus%25E9e%2Bde%2Bla%2Bphotographie%2Bcharleroi%26andor%3Dand%26when%3D-1%26sort%3Ddatedesc archive]</small> - [[Le Soir]], la 31-an de majo 2008</ref>, kun kolekto de 80.000 fotoj inkluzive de pli ol 800 en konstanta ekspozicio. [[Dosiero:Charleroi musee-de-la-photographie 050711.jpg|alternative=Muzeo pri fotado en Charlerio|600ra|{{centre|Muzeo de la fotografio en Charleroi}}]] === La belfrido === La [[belfrido]] estas parto de la urbodomo kaj estas inkluzivita en la listo de [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondaj Heredaĵo]]<nowiki/>j de Unesko. === La Maison Dorée === Konstruita en 1899 fare de [[Secesio (stilo)|Secesia]] arkitekto Alfred Frère. {{projektoj|commonscat=Charleroi}} == Sporto == En 2006 la [[Federacia Pokalo]] (nova nomo ekde septembro 2020 ''Pokalo [[Billie Jean King]]''), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de [[teniso]], okazis en Charleroi. == Esperanto == En la urbo aktivas [http://www.esperanto-wallonie.be/fr/node/86 loka esperanto-grupo] De la 30-a de aŭgusto 2021 ĝis la 3-a de oktobro 2021 okazis la Beneluksa kongreso de Esperanto. Ĝi okazis en Charleroi ankaŭ en la jaro 2019<ref>(eo) [https://eventaservo.org/e/bk2021 Beneluksa kongreso 2021], Eventa Servo</ref>. == Eksteraj ligiloj == * (franca) [http://www.charleroi.be Oficiala retejo de la municipo.] * (franca) [http://​www​.leboisducazier​.be Le bois du Casier] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 4ih02uaijvwhdvjmw0co9m7x7jzxrkc Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato 0 37433 9442235 9381782 2026-07-31T05:06:31Z Crosstor 3176 /* Elektitaj studentoj */ 9442235 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato | nomo = Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato <br /><small>Санкт-Петербургский государственный университет</small> | emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | emblemo=University of St Petersburg emblem.png | bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | moto=''Hic tuta perennat''<br />Ĉi tie ĉio<br /> en sekureco daŭras | fondodato = | urbo= [[Sankt-Peterburgo]] kaj [[Peterhof]], [[Rusio]] | gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} | el tio profesoroj = | speco = ŝtata | jara budĝeto = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = RU | situo sur mapo = Centra Sankt-Peterburgo | situo sur mapo2= Sankt-Peterburgo |zomo = 12 | retejo = }} '''Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato''' ({{Lang-ru|Санкт-Петербургский государственный университет}}, ''СПбГУ'') estas unu el la plej gravaj [[universitato]]j de [[Rusio]]. La universitato havas pli ol 20 [[fakultato]]jn, kies ejoj troviĝas en diversaj partoj de [[Sankt-Peterburgo]] (ankaŭ en ĝia apudurbo [[Peterhof]]). La institucio apartenas al la [[Koimbra Grupo]], internacia asocio de 41 [[universitato]]j en [[Eŭropo]]. == Historio == [[Dosiero:HallwayTwelveCollegiaJune2009.JPG|eta|maldekstra|220ra|Onidire, la plej longa universitata koridoro en la mondo. "Dekdu Kolegioj", la ĉef-konstruaĵo de SPbŜU]] Peterburga Universitato, la unua universitato (kiel ''supera scienca institucio'') de Rusio. Pri la dato de ĝia fondo ekzistas iom da disputo. Laŭ unu versio ĝi aperis el t.n. ''Akademia Universitato'', la pure scienc-esplora institucio fondita samtempe kun [[Akademio de Sciencoj]] per ordono de [[Petro la Granda]] la {{daton|28|januaro|1724}}. Alia versio estas ke ĝi aperis en [[1819]] surbaze de ''Ĉefa Pedagogia Instituto'' fondinta post malfondo de Akademio en [[1803]]. Oficie la nomo Sankt-Peterburga Universitato aperis en {{daton|8|februaro|1819}} post re-fondo de Akademio (kaj tiam la institucio ricevis la nunan ĉefsidejon en ''[[Dekdu Kolegioj]]''), sed la homoj kiuj laboris en la institucio kontinue konservis sian kolektivon, kaj do ne eblas ekzakte diri, ĉu tio estas sama institucio aŭ ne. Ankaŭ, kvankam unue la Akademia Universitato de estis oficie instrua institucio, publikaj prelegoj tie okazis ekde [[1726]]. Pro tio ekzaktan daton de fondo Universitata ne facilas trovi. Unue la Universitato enhavis nur tri fakultatojn: filozofi-juran, histori-filologian kaj fiziko-matematikan, en [[1854]] estis fondita plia fakultato pri la orientaj lingvoj. == Ŝanĝoj de nomo == * Ekde [[1819]] la Universitato multfoje ŝanĝis nomon pro politikaj kaj historiaj kialoj. Jen mallonga historio de nomoj: * Ekde {{daton|8|februaro|1819}} — Sankt-Peterburga Universitato * Ekde {{daton|31|oktobro|1821}} kaj ĝis [[1914]] — Sankt-Peterburga Imperiestra Universitato * Ekde [[1914]] ĝis februaro de [[1917]] — [[Petrogrado|Petrograda]] Imperiestra Universitato * Februaro de [[1917]] — Junio [[1918]] — Petrograda Universitato * Junio [[1918]] — Oktobro [[1919]] — Unua Petrograda Universitato * Oktobro [[1919]] — Januaro [[1921]] — Petrograda Universitato * Januaro [[1921]] — Januaro [[1924]] — Petrograda Ŝtata Universitato * Januaro [[1924]] — Aprilo [[1933]] — Leningrada Ŝtata Universitato * Aprilo [[1933]] — [[Oktobro]] [[1937]] — Leningrada Ŝtata Universitato nome de [[Andrej Bubnov]] * Oktobro [[1937]] — [[Februaro]] [[1944]] — Leningrada Ŝtata Universitato * Februaro [[1944]] — Oktobro [[1948]] — Leningrada [[Ordeno de Lenin|Lenin-ordena]] Ŝtata Universitato * Oktobro [[1948]] — [[1964]] — Leningrada [[Ordeno de Lenin|Lenin-ordena]] Ŝtata Universitato nome de [[Andrej Ĵdanov]] * [[1969]] — [[1989]] — Leningrada Lenin-ordena kaj [[Ordeno de Laborista Ruĝa Standardo]] Ŝtata Universitato nome de [[Andrej Ĵdanov]] * Januaro [[1989]] — [[1991]] — Leningrada Lenin-ordena kaj [[Ordeno de Laborista Ruĝa Standardo]] Ŝtata Universitato * Ekde [[1991]] — Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato. == Listo de gravaj sciencistoj laborintaj en SPŜU == * [[Mihály Balugyánszky]], [[rektoro]] (1819-1821) * [[Sergej Lebedev]], kemiisto * [[Dmitrij Mendelejev]], kemiisto * [[Lev Ŝĉerba]], lingvisto * [[Lev Rafailoviĉ Zinder]], lingvisto kaj aliaj. == Elektitaj studentoj == * [[Vera Bácskai]] * [[Tamás Katona (statistikisto)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.спбгу.рф Oficiala paĝaro de la universitato]{{404|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.bio.pu.ru {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100108180122/http://bio.pu.ru/ |date=2010-01-08 }} <!-- * --> * http://orient.pu.ru {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100201133819/http://www.orient.pu.ru/ |date=2010-02-01 }} <!-- * --> [[Dosiero:Twelvecollegia.jpg|eta|maldekstra|180ra|<!-- St _Petersburg_ Universitato _occupies_ grupo de frua 18-a-jarcentaj konstruaĵoj sur la Neva digo de [[_Vasilievsky_ Insulo]]. -->]] {{-}} {{Vidindaĵoj en Sankt-Peterburgo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato| ]] q3782osygnu7m687pfg13j9oti9q8z9 Balkaŝo 0 38403 9442388 9037756 2026-07-31T10:46:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442388 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|lago |regiono-ISO = KZ-ALM/KZ-VOS/KZ-KAR/KZ-ZHA |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Kazaĥio |longo = 620 |larĝo = 70 |profundo = 26 |profundo tipo = Maksimuma profundo |profundo1 = 5.8 |profundo1 tipo = Averaĝa profundo |zomo = 7 }} [[Dosiero:LakeBalkhash-EO.jpg|eta|300px|Lago Balkaŝo, foto de kosmoŝipo]] '''Balkaŝo''' (ankaŭ '''Balĥaŝo''', '''Balĥaŝ''') estas granda [[lago]] en [[Kazaĥstano]]. Ĝi estas i. a. fama pro tio, ke ĝia orienta parto enhavas [[salakvo|salan akvon]], dum la okcidenta duono, kien enfluas granda rivero Ili, estas [[nesala akvo|nesala]]. Ĝi havas surfacon de 18.428 km² kaj averaĝan profundon de 5,8 m (la plej granda profundeco — 26 m). La lagon enfluas du [[rivero]]j: [[Ili (rivero)|Ili]] kaj Karatal. <gallery> Dosiero:Lake Balkhash.PNG|<!-- thumb|maldekstra|180px|_バルハシ湖の位置_（_赤矢印_） --> Dosiero:Balchaschsee.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Satelitenaufnahme_ _des_ _Balchaschsees_. _Links_ _unten_ _der_ _Zufluss_ _des_ _Ili_ --> </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=balkasx}} * http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-54.html{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716085418/http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-54.html |date=2011-07-16 }} <!-- Informo sur Balkaŝa geografio kaj biologio --> * http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4286916.stm <!-- Kazaĥa 'nacia trezoro' sub minaco --> * http://eau.apinc.org/article.php3?id_article=270 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060622075654/http://eau.apinc.org/article.php3?id_article=270 |date=2006-06-22 }} <!-- _Le_ balkaŝo _en_ _voie_ _de_ _disparition_ --> * http://upload.wikimedia.org/wikipedia/uk/7/7d/Kazakhstan-mapa-Ukr.PNG {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070301014454/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/uk/7/7d/Kazakhstan-mapa-Ukr.PNG |date=2007-03-01 }} <!-- _оз_.Balkaŝo _на_ _мапі_ _Казахстану_. --> {{Ĝermo|geografio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lagoj en Kazaĥio]] [[Kategorio:Salaj lagoj]] k3u509warf08zralsvo1nsnh5nrpkc4 Nokto de la Galaksia Fervojo 0 39726 9442100 9387711 2026-07-30T21:17:25Z Moldur 2507 9442100 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Nokto de la Galaksia Fervojo''''' ({{l-ja|銀河鉄道の夜|t=[Ginga Tecudō no Joru]}}) estas unu el la plej famaj fabeloj verkitaj de [[Japanio|japana]] [[Fabelo|fabelisto]] kaj [[poeto]] [[Mijazaŭa Kenĝi]] ([[Mijazaŭa Kenĝi|Miyazawa Kenzi]]) kiu estas profunde filozofia. Ĝis nun, [[Filmo|filmoj]], [[Animeo|animeoj]] aŭ [[Dramo|dramoj]] estas verkitaj surbaze de ĉi tiu fabelo. La stacioj de la fervoja linio [[Linio Kamaiŝi|Kamaiŝi]] en [[Gubernio Iŭate]] havas esperantajn kromnomojn laŭ ĉi tiu verko. == Pri la verkado == En ĉirkaŭ [[1924]], la verkado de la fabelo komenciĝis, kaj la polurado estis ripetita tuj antaŭ la [[morto]] de la aŭtoro en [[1933]]. La kvar-foja reverkado estas konstatita, kaj la grava diferenco de intrigo troviĝas inter la unuaj tri malnetoj kaj la lasta. Sed ĉi tiu fakto estis eltrovita dum la kompilado de ''la kompleta verkaro de Mijazaŭa Kenĝi'' ekde [[1973]] ĝis [[1977]], do estas atentinde, ke la eldonaĵoj aperigitaj ĝis tiam enhavas la tekston redaktitan el tiuj versioj. Post ĉio, ne ekzistas la definitiva versio, kaj la [[intrigo]] jena estas nur bazita sur la lasta malneto, sekve ne tiu determinita. == Intrigo == {{Spoiler}} === I. Leciono en Posttagmezo === [[Dosiero:Under the Milky Way in Black Rock Desert, Nevada.jpg|eta|dekstra|[[Nokto de la Galaksia Fervojo]] (japane: 銀河鉄道の夜 [Ginga Tecudō no Joru]) estas unu el la plej famaj fabeloj verkitaj de [[Mijazaŭa Kenĝi]]: La [[Lakta Vojo]], la veturoj de Giovanni kaj Campanella, la herooj de la fabelo]] Laciĝinte pro sia [[Laboro|laborado]] ĉiutaga, Giovanni ne povis respondi la demandon de la [[instruisto]] pri tio, kio estas efektive "[[Lakta vojo|Lakta Vojo]]". Tujposte demandite pri la sama, Campanella nek respondis, sed intence pro kompato al Giovanni. === II. Presejo === Giovanni laboris kiel [[kompostado|kompostisto]] inter apatiaj plenaĝaj laboristoj en [[presejo]]. Post laboro, li rapidis hejmen, aĉetinte [[Pano|panon]] kaj [[Sukero|sukeron]]. === III. Hejmo === Giovanni interparolis kun sia malsana [[patrino]] pri sia [[patro]], kiu jam longe ne revenis de [[fiŝado]], kaj pri Campanella. === IV. La Nokto de la Festo Centaŭra === Giovanni iris ricevi [[Lakto|lakton]] por sia patrino, sed maljunulino ĉe laktejo diris ke lakto ankoraŭ ne disponeblas. Poste, priridite de turmentema Zanelli kaj lia kunuloj, li sola iris al monteto ekster la [[urbo]]. === V. La Masto de "Tenkirin" === Sur la monteto de "La Masto de Tenkirin", Giovanni eltenis sian solecon kaj pensadis pri sia intima amiko, Campanella. === VI. La Stacio Galaksio === Abrupte, La voĉo de anonco "Stacio Galaksio" reeĥiĝis kaj forta lumo disradiis ĉirkaŭen. Kiam Giovanni rekonsciiĝis, li trovis sin kaj Campanella sur [[Galaksio|Galaksia]] [[Fervojo]]. === VII. La Norda Kruco kaj La Pliocena Marbordo === Dum 20 minutoj da intermito ĉe La Stacio [[Cigno]], la du knaboj ekskursis en [[Plioceno|Pliocenan]] [[Marbordo|Marbordon]] kaj vizitis la lokon de [[Fosilio|fosilia]] serĉfosado. === VIII. Birdkaptanto === Komplezema birdkaptanto envagoniĝis. Li kaptis kaj vendis [[Birdo|birdojn]] por [[komerco]]. Giovanni kaj Campanella manĝis la pecojn de [[Sovaĝansero|sovaĝanseroj]] donitajn de la birdkaptanto, sed tiuj gustis nur kiel [[sukeraĵo]]. La birdkaptanto subite malaperis el la vagono, kaptis [[Ardeo|ardeojn]] kaj revenis. === IX. La Bileto de Giovanni === [[Konduktoro]] venis kontroli la [[Bileto|biletojn]]. La bileto de Giovanni estis malsama ol tiuj de aliaj pasaĝeroj. La birdkaptanto jam estis nenie. Tuj antaŭ ol la alveno al La Stacio [[Aglo]], junulo kaj gefratoj aperis. Ili rakontis, ke la [[vaporŝipo]], sur kiu ili veturis, koliziis kun [[glacimonto]] kaj dronis, kaj ke kiam ili rekonsciiĝis, ili trovis sin en ĉi tiu vagonaro. Post nelonge, pasaĝeroj elvegoniĝis ĉe La Stacio [[Suda Kruco]]. Nun nur Giovanni kaj Campanella restis. La du knaboj ĵuris, ke ili kune veturu ien ajn. Sed Giovanni trovis Campanella jam nenie. Vekiĝinte sur la monteto, Giovanni revenis al la urbo kaj trovis, ke Campanella plonĝis en [[Rivero|riveron]] por savi Zanelli, kiu falis el [[boato]], kaj estas perdita. == Ĉefaj roluloj == * '''Giovanni''' (Protagonisto)(japanlingva prononco: ĝoban-ni) :Lernejano. Aĝo nekonata. Ĉar lia [[familio]] estas malriĉa kaj lia patrino kuŝas en malsano, por vivteni sian familion, li distribuas [[Ĵurnalo|ĵurnalon ]] matene, laboras en presejo post leciono. Li havas pli aĝan fratinon kiu ŝajne preparas manĝojn sed estas ne pli konata. Lia patro ŝajnas fiŝkaptisto kaj onidire estas arestita pro kontraŭleĝa fiŝado. Pro la onidiro, Giovanni estas turmentata de najbaraj infanoj kaj havas neniun amikon alian ol Campanella. * '''Campanella''' (japanlingva prononco: kamupanerura) :Samklasano de Giovanni. Aĝo nekonata. Li estas intima amiko de Giovanni kaj ankaŭ lia patro estas amiko de la patro de Giovanni ekde infaneco. Tial Campanella neniam priridatas Giovanni. Li veturis kun Giovanni sur Galaksia Fervojo kaj ĵuris kunecon. Sed li abrupte malaperis antaŭ Giovanni. * '''Zanelli''' (japanlingva prononco: zaneri) :Samklasano de Giovanni. Li mem disportas la diraĵon, ke la patro de Giovanni estas arestita pro kontraŭleĝa fiŝado, kaj ofte priridas Giovanni. == [[Animeo|Animea filmo]] en Esperanto == === '''Ginga Tetsudō no Yoru''' (&#37504;&#27827;&#37444;&#36947;&#12398;&#22812;; '''Nokto de la Galaksia Fervojo''') === * Produkta jaro: [[1985]] * [[Reĝisoro]]: [[SUGII Gisaburo]] * Rakonto kaj figuroj: [[MASUMURA Hiroŝi]] * Scenaro: [[BECUYAKU Minoru]] * [[Muziko]]: [[HOSONO Haruomi]] * [[Sinkronvoĉo|Sinkronvoĉuloj]]: [[TANAKA Majumi]], [[SAKAMOTO Ĉinatu]], [[NAJA Goro]], [[IĈIĜO Mijuki]], [[TOKITA Fuĝio]], ktp. La filmo, kiu havas la unikan kaj pale belan koloraron, la fantazian kaj efemeran mondokoncepton, estas alte taksata en Japanio. Interese estas, ke la [[lingvo]] en la filma mondo estas [[Esperanto]], pri kiu la aŭtoro de la originalo entuziasmis. Fakte, la reklampaneloj, elpendaĵoj, tekstoj, k.t.p. estas skribitaj en Esperanto. Eĉ [[himno]] ("''Dio, pli apud vin''", menciate en la filmo kiel "''N-ro 306''") estas kantata de [[koruso]] en Esperanto. La esperantan tekston liveris [[Konisi Gaku]]. Krome, ''la figurado de personaro kiel [[kato]]j'' estas rimarkinda. Ĉi tio estas la adaptado, kiun MASUMURA Hiroshi faris kiam li verkis la [[Mangao|mangaon]] surbaze de la originalo. Kvankam [[MIYAZAWA Seiroku]], pli juna frato de la aŭtoro, origine ne konsentis kun la katigo, li estis konvinkita de la kompilintoj de ''la kompleta verkaro'' kaj fine taksis la filmon. Ankaŭ certaj studantoj de la aŭtoro ne estas konvinkitaj pri la maniero de figurado. El la figurado, tamen, rezultas, ke ''ne malmultaj miskomprenas, ke la personaro estas katoj ankaŭ en la originalo''. Certaj kritikistoj konsideras ĉi tiun influon kiel difekton de la filmo. Parenteze, ĉi tiu fabelo havas la epizodon kiu aludas la tragedion de [[Titanic]], kaj hazarde la [[avo]] de HOSONO Haruomi, la komponinto de la muziko, postvivis la [[drono]]n de la ŝipo kiel vojaĝanto == Referencoj == * Originalo (japane) ** MIJAZAWA Kenĝi, ''Ginga Tetsudō no Yoru'', Tokio: Shincho-sha, 1989, ISBN 4101092052 ** MIJAZAWA Kenĝi, ''Ginga Tetsudō no Yoru'', Tokio: Kadokawa Shoten, 1996, ISBN 4041040035 ** MIJAZAWA Kenĝi, ''Miyazawa Kenji Zenshū (7)'', Tokio: Chikuma Shobō, 1985, ISBN 448002008X (inkluzivas ĉiujn 4 malnetojn.) * Traduko {{en}} ** MIJAZAWA Kenĝi, Joseph Sigrist (Trad.), D. M. Stroud (Trad.), ''Milky Way Railroad'', Kalifornio: Stone Bridge Press, 1996, ISBN 1880656264 * Traduko (esperante) ** MIJAZAWA Kenĝi, [[Konisi Gaku]] (Trad.), [http://www2u.biglobe.ne.jp/~kleg/tosyo/kobetu/galaksia.htm ''Nokto de la Galaksia Fervojo''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061225000850/http://www2u.biglobe.ne.jp/~kleg/tosyo/kobetu/galaksia.htm |date=2006-12-25 }}, Osako: Japana Esperanta Librokooperativo, 1994, ISBN 4930785421 * Animeo ** Japana versio *** SUGII Gisaburo (Reĝisoro), ''Ginga Tetsudō no Yoru'', Tokio: Nippon Herald Films Group, 1985, ASIN B00005YWD5 (japane) ** Anglalingva versio *** SUGII Gisaburo (Reĝisoro), ''Night on the Galactic Railroad'', Nov-Jorko: Central Park Media, 1986, ASIN B00005NMV9 (japane/angle) ** Muzika Kolekto *** HOSONO Haruomi (Komponisto), ''NOKTO DE LA GALAKSIA FERVOJO'', Tokio: Teichiku Entertainment, 1996, ASIN B0000564DU == Eksteraj ligiloj == * [http://www.aozora.gr.jp/cards/000081/card43737.html "Ginga Tetsudō no Yoru"] (ĉe ''Aozora Bunko''; la originala japana teksto el la libroserio ''KADOKAWA Bunko'') * [http://www.aozora.gr.jp/cards/000081/card456.html "Ginga Tetsudō no Yoru"] (ĉe ''Aozora Bunko''; la originala japana teksto el la libroserio ''SHINCHŌ Bunko'') * [http://www.aozora.gr.jp/cards/000081/gingatetsudo_difference ""''Ginga Tetsudō no Yoru''" Hikaku"] (ĉe ''Aozora Bunko''; la komparo de la tekstoj el la supraj 2 versioj; japane) * [http://www.imdb.com/title/tt0089206/ "Night on the Galactic Railroad"] (ĉe IMDB.com; angle) * [http://www.dvdrama.com/fiche.php?2431 "Night on the Galactic Railroad"]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ĉe Test DVD; la esplorado de la usona DVD inkluzive de la ekrankaptoj el la filmo; france) * [https://web.archive.org/web/20220615122716/http://www.geocities.com/sten_jo/eo/rec/galaksirec.html La recenzo de la originalo tradukita en Esperanton] * [https://web.archive.org/web/20011109091158/http://www.geocities.com/cigneto/thctxt/d/diopliapu1.html Himno "''Dio, pli apud vin''"] (esperante; tiu kantata en la filmo) [[Kategorio:Esperanto-filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1985]] [[Kategorio:Japanaj filmoj]] [[Kategorio:Fervojo en fikcio]] [[Kategorio:Esperanto en populara kulturo]] tskrzay4e0xi3esc70710nb131azxkn Atari 2600 0 40259 9442254 8970735 2026-07-31T06:20:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442254 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo}} [[Dosiero:Atari2600a.JPG|eta|300px|Atari 2600 videoludilo kun [[stirstango]].]] '''Atari 2600''' estas nomo de unua [[komputilo|komputila]] [[ludkonzolo]]. La videoludila firmao [[Atari]] lanĉis en [[1977]]. Ankaŭ estas konata kiel '''''Atari Video Computer System'''''. Projektado de VCS konsistanta el son- kaj vidiga kontrolilo TIA (''Television Interface Adaptor'') kaj procesoro daŭris 2 jarojn kaj kostis pli ol 100 milionoj [[$]]. Prezo de '''Atari 2600''' estis 200 $ kaj havis 6 ludkartoĉojn. En 1977 jam estis venditaj 250000 videoludiloj, en 1978 550000 (kvankam fabrikpovo estis 800000 videoludiloj dum jaro). Sed en 1979 '''VCS''' estis vendita kvante je 1000000 ekzempleroj. Samjare '''Atari''' vendis licencon al firmao [[Polyvox]], kiu vendis tri klonojn de la videoludilo kun ludoj kreitaj de [[Activision]]. En 1980 '''Atari 2600''' komencis esti fabrikita de la firmao [[Sears]]. En majo de 1980 '''Atari''' aĉetis al la firmao [[Taito]] la famegan ludon ''Space Invaders''. Danke al tio, la vendoj de '''VCS''' eksplode kreskis: 1980 - 2 milionoj, 1981 - 4 milionoj, 1982 - 8 milionoj da videoludiloj. En 1983 '''Atari''' trafis krizon - la firmao ne interesiĝis pri kvalito de ludoj kaj multaj ludantoj seniluziiĝis pri la videoludilo. Simbolo de la krizo estas ludo [[ET]]. Tamen la videoludilo estis vendata ĝis 1990 kaj alportis pli ol 2 miliardoj de dolaroj. == Teknika priskribo de '''Atari 2600''' == * [[Ĉefprocesoro]]: [[MOS Technology 6507]], frekvenco 1,19 MHz, 8-bit; * [[Vidiga kerno]]: pri vidigo respondecas ĉefprocesoro, 121 koloroj por sistemo [[NTSC]] kaj 114 por [[PAL]], vidiga memoro mankas; * Ĉefmemoro: 128 B; * Kartoĉo: 4 KB, poste 32 KB per komutado de memorblokoj (''bank switching'' aŭ ''paging''). == Vidu ankaŭ == * [[Atari 5200 Super System]] * [[Atari 7800]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.ataritimes.com/2600/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060214003021/http://www.ataritimes.com/2600/index.html |date=2006-02-14 }} <!-- _Atari_ (Tempoj, Fojoj, Horoj), 2600 --> * http://www.jakkstvgames.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100209011058/http://www.jakkstvgames.com/ |date=2010-02-09 }} <!-- _Jakks_ Pacifiko --> * http://www.thedoteaters.com/play3sta1.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051103165345/http://www.thedoteaters.com/play3sta1.htm |date=2005-11-03 }} <!-- Artikolo je La Punkto _Eaters_ --> * http://www.atarimuseum.com/videogames/consoles/2600/Atari_case_history.html{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060214115830/http://www.atarimuseum.com/videogames/consoles/2600/Atari_case_history.html |date=2006-02-14 }} <!-- Dizajno (kazo, kuglingo, usklo, uskleco, kesto, afero, skatolo, okazo) historio: la _Atari_ Videoa Komputila Sistemo --> {{Ĝermo|teknologio}} [[Kategorio:Atari 2600| ]] a890c526hswhrhtxf41p0a6pk7vhrq0 Atari 5200 Super System 0 40273 9442255 8970736 2026-07-31T06:20:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442255 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo}} [[Dosiero:Atari 5200 - trojandan 14871272.jpg|dekstra|300px]] '''Atari 5200 Super System''' - nomo de [[ludkonzolo]] de la firmao [[Atari]]. La konzolo prezentita en [[1982]] estis [[persona komputilo]] [[Atari 400]] sen [[klavaro]]. Kvankam la videoludilo estis teknike pli forta ol [[Atari 2600]] ĝi ne estis same sukcesa. Tio okazis pro la krizo de 1983 (rig. [[ET]]) kaj pro la hejma invado de la hejma komputilo [[Commodore 64]]. == Teknika priskribo de '''Atari 5200 Super System''' == * Ĉefprocesoro: 6502C, frekvenco 1,78&nbsp;MHz, 8-bit; * Ĉefmemoro: 16 KB; * Vidiga sistemo: 320x192, samtempe prezentatas 16 koloroj el 256; == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.thedoteaters.com/play3sta5.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060701103003/http://www.thedoteaters.com/play3sta5.htm |date=2006-07-01 }} <!-- La Punkto _Eaters_ (termo, koeficiento, elemento) --> * http://www.atariage.com <!-- _AtariAge_ --> * http://www.atari-computermuseum.de/5200.htm <!-- _atari_-_computermuseum_._de_ - _Alle_ _Varianten_ + _Prototypen_ _des_ Atari 5200 Super System --> * [http://www.atarimuseum.com/ Atari Museum]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210716141211/http://www.atarimuseum.com/ |date=2021-07-16 }} == Vidu ankaŭ == * [[Atari 7800]] {{Ĝermo|teknologio}} [[Kategorio:Ludkonzoloj]] [[Kategorio:Aparataro de Atari]] sr956pawf92u7osxw7a8vwbupmv0q1i Atari 7800 0 40275 9442256 9178630 2026-07-31T06:20:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo}} [[Dosiero:Atari 7800 pro system.jpg|dekstra|250px]] '''Atari 7800''' estas la nomo de [[videoludilo]] kreita de la firmao [[Atari]]. La videoludilon projektis firmao [[General Computer]] kaj ĝi estis reen kongrua al [[Atari 2600]]. Atari 7800 estis lanĉita en junio [[1984]]. Vidiga sistemo de la videoludilo povis prilabori ĝis 100 [[sprajtoj]] samtempe (tiutempe neatingebla rezulto). Tamen sonsistemo estis arkaika kaj por solvi la problemon estis fabrikata speciala kartoĉo kun enmuntita sonĉipo ''Pokey''. Atari 7800 havis eblon modifiĝi ĝis plenrajta [[persona komputilo]] - per uzo de en-/el-interfacoj al ĝi eblas komuti [[klavaro]]n, [[diskilo]]n, [[printilo]]n ka. Al la videoludilo estis fabrikita [[memorkartoĉo]] kun [[baterio]]j. La kartoĉo estis uzata por fiksi tabelon de rezultoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.atari7800.com ''(angle)'' * http://www.atariage.com/7800/ ''(angle)'' * http://www.thedoteaters.com/p3_stage5.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070911155757/http://www.thedoteaters.com/p3_stage5.php |date=2007-09-11 }} ''(angle)'' * [http://www.atarimuseum.com/ Atari Museum]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210716141211/http://www.atarimuseum.com/ |date=2021-07-16 }} ''(angle)'' == Vidu ankaŭ == * [[Atari 5200 Super System]] {{Ĝermo|teknologio}} [[Kategorio:Tria-generaciaj ludkonzoloj]] [[Kategorio:Aparataro de Atari]] fae561t3i55atajuqbg6i1y3ksivuge Atari Lynx 0 40276 9442257 8770526 2026-07-31T06:21:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo}} '''Atari Lynx''' estas la nomo de portebla [[videoludilo]] kreita de la firmao [[Atari]]. Ĝi aperis en [[1989]] kaj havis 3-colan koloran ekranon. La videoludilon eblis komuti al [[Atari Jaguar]]. Ĉefprocesoro havis frekvencon 4&nbsp;MHz, ĉeestis matematika kunprocesoro. Vidiga sistemo prezentis samtempe 16 kolorojn el 4096, 160x102. Sonsistemo estis bonega: 4 kanaloj, 8-bit [[DAC]]. Dimensio de kartoĉoj estis de 128 KB ĝis 2 MB. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.curlie.org/Games/Video_Games/Console_Platforms/Atari * http://www.ataritimes.com/index.php?page=Atari%20Lynx {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181023034813/http://www.ataritimes.com/index.php?page=Atari%20Lynx |date=2018-10-23 }} * http://www.monlynx.de/lynx <!-- Informo estimante evoluo por la Linko --> * [http://www.atarimuseum.com/ Atari Museum]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210716141211/http://www.atarimuseum.com/ |date=2021-07-16 }} <gallery> Dosiero:Atari-lynx-1-1000.jpeg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Atari Lynx I --> Dosiero:Atarilynx.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Atari Lynx II --> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Atari 2600]] * [[Atari 5200 Super System]] {{Ĝermo|teknologio}} [[Kategorio:Videoludiloj]] [[Kategorio:Aparataro de Atari]] 3fv8fdxoitr5r0k0glywcbcb3veqkbl Aiseau-Presles 0 40834 9441847 7222225 2026-07-30T15:49:19Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441847 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Aiseau-Presles Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Aiseau-Presles en [[Belgio]] | areo = 22.55 | denso = 476 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6250 }} '''Aiseau-Presles''' (''france:''[Eso:-Presle]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52074}}}} loĝantojn. Ekde 1977, la municipoj [[Aiseau]], [[Pont-de-Loup]], [[Presles]] kaj [[Roselies]] apartenas al Aiseau-Presles, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.aiseau-presles.be Oficiala retejo de la komunumo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} 39yw6l26e8v0tx63lo4f6yncuxjmt7b 9441863 9441847 2026-07-30T16:07:53Z ThomasPusch 1869 9441863 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Aiseau-Presles Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Aiseau-Presles en [[Belgio]] | areo = 22.55 | denso = 476 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6250 }} '''Aiseau-Presles''' (''france:''[Eso:-Presle]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52074}}}} loĝantojn. Ekde 1977, la municipoj [[Aiseau]], [[Pont-de-Loup]], [[Presles]] kaj [[Roselies]] apartenas al Aiseau-Presles, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.aiseau-presles.be Oficiala retejo de la komunumo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} 7bm2qd4hlruql3jp0lfhphg7xbecxjg Anderlues 0 40927 9442074 9424673 2026-07-30T20:30:47Z Aidas 3488 9442074 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Anderlues Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Anderlues en [[Belgio]] | areo = 17.14 | denso = 697 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6150 }} '''Anderlues''' [andrLI] estas [[Valonio|Valonia]] [[municipo]] en Belgio. La 31-an de decembro 2012 la loĝantaro de Anderlues estis 11 955, el kiuj 5815 viroj kaj 6140 virinoj. La tuta areo estas {{unuo|17.14|km²}}, do la [[loĝdenso]] estas po 697 loĝantoj en kvadrata kilometro. Ĝia [[poŝtkodo]] estas 6150. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} de la municipo ({{fr}}) {{Belga provinco Henegovio}} lz2jl6p6p1v9hrxciaw8x9pjgyzdiyi Jalutorovsko 0 41008 9442280 9417968 2026-07-31T07:02:51Z RG72 11847 /* Strato Lenin */ 9442280 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita 3 monatojn pli frue. Danke al tio la komunikado inter la du urbopartoj iĝis 2–3-pble pli rapida<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{lang-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Konstruado de la gastokorto en la urbo komenciĝis la {{JULGREGDATO|19|5|1821|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj estis finita en 1834. La nuna Komercejo origine estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo<ref name="по Сретенской18"/>. En la 1970-aj tie funkciis vendejo "Infana Mondo" ({{l-ru|Детский мир}}). En julio 2016 komenciĝis restaŭrado kaj rekonstruado de la ejo kaj en aŭgusto 2017 la muzeo estis malfermita. Sur areo je {{unuo|360|m|2}} aperis daŭra kaj provizoraj ekspozicioj, suvenira butiko kaj kafejo "En Sretenskaja" ({{l-ru|На Сретенской}}, do ''En la Kandelfesta strato'')<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/237848.html | titolo = "Торговые ряды" в Ялуторовске позволят гостям увидеть множество интересных экспонатов | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Бабенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171222102711/https://t-l.ru/237848.html | arkivdato = 2017-12-22 | citaĵo = }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En la lernejo de la 2-a grado lernis [[Pavel Fitin]], estonta estro de la spionservo de Sovetunio en 1939–1946. Li naskiĝis en vilaĝo [[Oĵogino (Kurgana provinco)|Oĵogino]] ([[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]]) en 1907, finis lernejon en Jalutorovsko kaj ĉi tie iĝis membro de [[komsomolo]], kion atestas memortabulo el nigra marmoro instalita la {{daton|14|8|2014}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/179521.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память чекиста Павла Фитина | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Владимир Беседа | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20141019202956/https://t-l.ru/179521.html | arkivdato = 2014-10-19 | citaĵo = }}</ref>. Samtempe tie lernis [[German Tarasov]], komandestro de la 249-a pafista divizio (1-a formiĝo), kion atestas memortabulo el nigra marmoro. Post la Dua mondmilito tie funkciis sepjara lernejo N 7, kiun frekventis infanoj de apudaj kvartaloj, inkluzive de vilaĝo Lesosplav ([[Flosigado]]), situinta trans rivero Tobolĉik (Toboleto)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/215662.html | titolo = За партой шесть десятков лет назад | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Кравченко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180207124233/https://tyumedia.ru/215662.html | arkivdato = 2018-02-17 | citaĵo = }}</ref>. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris la ejon kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj<ref name="Каким будет дом-музей"/>. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko de Solomon Ajzenŝtadt, rabeno de Jalutorovsko kaj Tjumeno. Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado. Interalie tie loĝis familio de Sergej Antonov, ministro de vianda kaj lakta industrioj de Sovetunio en 1965–1984<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/198413.html | titolo = Дом-музей предпринимателя и мецената Саввы Мамонтова появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-10-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151025130606/https://t-l.ru/198413.html | arkivdato = 2015-10-25 | citaĵo = }}</ref><ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 52 sidas redakcio de la ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kiu origine nomiĝis "Kolĥoza Vero" ({{l-ru|Колхозная правда}}). La {{daton|5|5|2017}} sur la konstruaĵo estis solene inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro omaĝe al la redakcianoj, partoprenintaj la [[Dua mondmilito|Duan mondmiliton]]. La ceremonion partoprenis veterano de tiu milito Nikolaj Sokolov. Apude surmure aperis grafitio, bildiganta estontan redaktoron Nikolaj Jermilov en militista uniformo skribi ion surpapere — ĝi estas kreita surbaze de foto el la redakcia arĥivo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/225913.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о журналистах-фронтовиках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-05-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170505084913/https://t-l.ru/225913.html | arkivdato = 2017-05-05 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso, fondita la {{daton|9|11|1927}} kadre de regionografa sekcio ĉe la urba librejo kaj en 1996 transformita je la Jalutorovska Muzea Komplekso<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]], translokita tien en 1959<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/150376.html | titolo = Музей в Ялуторовске больше, чем музей | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskoje Bogatstvo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150514015839/https://tyumedia.ru/150376.html | arkivdato = 2015-05-14 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocisto Kolmakov. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Nun ĝi funkcias de majo ĝis la fino de septembro, sed oni planas fari ĝin vizitebla tutjare<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/323518.html | titolo = Концепцию нового городского сада разработают в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Карандашева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220623234405/https://t-l.ru/323518.html | arkivdato = 2022-06-23 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Sekvas kruciĝo kun strato Tjumenskaja (Tjumena), kie dekstre staras unuetaĝa brika domo (strato Tjumenskaja, 52), konstruita en 1912 por la urbaj dumao kaj administracio ({{l-ru|городская управа}}). En sovetia periodo tie funkciis tipografio, posste cirka studio "Romantikulo" ({{l-ru|Романтик}}), aktuale — plurfunkcia centro de ŝtataj servoj "Miaj Dokumentoj". En 2013 dum riparado oni trovis sub la tegmento dokumentojn de la Jalutorovska Distrikta Juĝejo, urbaj dumao kaj administracio, poŝtejo, transdonitaj al loka muzeo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250813213818/https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | titolo = Белые, красные — кто их разберёт... | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Белоглазов | persona nomo = Павел | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Tjumenskaja Pravda | volumo = | numero = | paĝoj = <!-- aŭ |paĝo= de la fontinformoj --> | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017-07-12 | alirdato = 2026-07-31 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}, spektantoj de la unua filmo estis ĝiaj konstruistoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/215197.html | titolo = Кинотеатр в Ялуторовске вновь откроется 30 ноября | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-09-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160927131241/https://t-l.ru/215197.html | arkivdato = 2016-09-27 | citaĵo = }}</ref>. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. === Strato Novikov === En okcidenta parto de la strato troviĝas Verda bulvardo, kiun oni planas transformi je galerio de eminentaj urbanoj. La {{daton|27|6|2019}} tie aperis busto de negocisto Aleksandr Balakŝin fare de Vladimir Ŝarapov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/265993.html | titolo = Бюст купца Александра Балакшина появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190821093430/https://t-l.ru/265993.html | arkivdato = 2019-08-21 | citaĵo = }}</ref>. Samjare la artisto eklaboris pri busto de negocistino Jekaterina Guseva. Ties portreto mankis, do li kreis imagitan personon dum la aŭtoritatoj petis la urbanojn helpi pri eltrovo de fotoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/272018.html | titolo = Память купчихи Екатерины Гусевой планируют увековечить в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-10-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191119172817/https://t-l.ru/272018.html | arkivdato = 2019-11-19 | citaĵo = }}</ref>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En marto — decembro 1917 en la urbo estis eldonata ĵurnalo "[[:Commons:Category:Narodnaya Volya (newspaper in Yalutorovsk)|Popola Volo]]" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato. Ĝia redakcio konsistis precipe el [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj subtenis la [[Provizora Registaro de Rusio|Provizoran Registaron]] kaj kontraŭis la [[bolŝevistoj]]n. En majo 1917 en la urbo estis fondita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon, Olga Petrovna Bogorodskaja, Ŝmejil ({{l-ru|Шмейль}}). Sed en julio estis fondita alia grupo, subestre de I. S. Korkin, la redaktoro de "Popola Volo", kaj veterano de la partio Aleksandr Ivanickij-Vasilenko <sup>[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]</sup>, la unua redaktoro de "Popola Volo"<ref name="Popola Volo71">{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_71,_24_ноября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 71 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-24 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|12|8|1917}} "Popola Volo" informis ke en la urbo estis establita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de I. S. Korkin kaj Marfa Dmitrijevna Ĉukavina kiel sekretario. Al la grupo aliĝis proksimume 20 membroj. Ĝi informis ke ties fondon iniciatis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Al ĝi aliĝis la Jemurtla grupo kun sama nombro de la membroj, kaj ambaŭ petis aliĝon al la gubernia organizaĵo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_45,_12_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 45 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-12 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Baldaŭ estiĝis konflikto kadre de kiu la unua grupo subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon kaj Olga Petrovna Bogorodskaja forte kontraŭis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko, pridubis lian revolucian biografion kaj eĉ agitadis kontraŭ partia listo dum baloto al la [[Rusia Konstitucifara Asembleo]]. La {{daton|1|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita artikolo, kritikanta tiun ĉi konduton kaj konfirmanta revoluciajn meritojn de Ivanickij-Vasilenko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_67,_02_ноября.pdf | titolo = Политическое хулиганство | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 67 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-02 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tamen ĝuste li etis elektita kiel kandidato al la Rusia Konstitucifara Asembleo fare de loka partia grupo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_68,_05_ноября.pdf | titolo = Тобольский избирательный округ | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 68 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-05 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|24|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita oficiala decido de la Tobolska gubernia Komitato de la Partio de Socialistoj-Revoluciuloj, ke sole grupo de Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj I. S. Korkin estas oficiale agnoskita de la partio dum la grupo de Jurij Eglon kaj Olga Bogorodskaja estas nepartia kaj malfondenda<ref name="Popola Volo71"/>. Baldaŭ estiĝis konflikto inter la distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj [[Stanislav Groĥovskij]], prezidanto de la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiu eĉ estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|1|10|1917}} surbaze de progimnazio malfermiĝis dimanĉa lernejo por plenkreskuloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_56,_21_сентября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 56 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-09-21 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la 1930-aj oni decidis krei en Jalutorovsko produktejojn de nutraĵoj kaj konstruaj materialoj. La {{daton|23|2|1936}} ekfunkciis fabriko de seka lakto, konstruita laŭ ordono N 443 de la Popola Komisariato de Nutraĵindustrio de Sovetunio. Ĝi produktis ĉefe sengrasigitan lakton kaj kazeinon. En 1938 aldoniĝis produktado de ova pulvoro, laktokonservaĵoj kaj butero, inkluzive de tiuj fandita kaj ĉokolada. Dum la Dua mondmilito ekfunkciis produktado de plantotrinkaĵoj ("[[Malto (bierfarejo)|malta]] lakto"). Vintre 1942 komenciĝis sendado de seka lakto, seka acidlakto kaj ova pulvoro al la sieĝita Leningrado. En 1953 la fabriko estis transformita je la Jalutorovska Lakta-Konserva Fabriko. Fine de la 1960-aj ĝi estis grave rekonstruita kaj ricevis statuson de kombinato, unu el plej grandaj de tiu ĉi tipo en Sovetunio. En 1970-aj komenciĝis produktado de [[kondensita lakto]], kiu iĝis speciale populara<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/293717.html | titolo = Сухое молоко для Ленинграда | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-07-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250908092524/https://tyumedia.ru/293717.html | arkivdato = 2025-09-08 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo sur granda pato farita sur la Jalutorovska Ripara Fabriko, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis novan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2017 oni unuan fojon sukcesis transversi la patkukon, kvankam ĝi iom fendiĝis kaj rompiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/222545.html | titolo = В Ялуторовске на Масленицу впервые удалось перевернуть трехметровый блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170227120043/https://t-l.ru/222545.html | arkivdato = 2017-02-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. La {{daton|25|6|2022}} estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}. Ĝin faris teamo de lokaj komercistoj, laborintaj 4 horojn; patkuko de la dua teamo estis 8 cm malpli granda<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/325519.html | titolo = Самый большой блин в России испекли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Анжела Лебедева | redaktinto = | dato = 2022-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220625135217/https://t-l.ru/325519.html | arkivdato = 2022-06-25 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Sporto == Stadiono "Junost" ({{l-ru|Юность}}, do ''Junaĝo'') troviĝas en strato Karmaluk, ĉe orienta flanko de la [[Decembrista bosko]]. En 2019–2020 ĝi estis komplete rekonstruita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/268606.html | titolo = Более тридцати восьми миллионов рублей направлено из областного бюджета на реконструкцию стадиона Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-08-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190824065405/https://t-l.ru/268606.html | arkivdato = 2019-08-24 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias sportejo "Delfin" ({{l-ru|Дельфин}}) kun naĝejo kaj ekzercejo, malfermita en strato Mendelejev en la {{daton|7|7|2022}}. La urbanoj voĉdonis por ĝia konstruado en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/326108.html | titolo = Новый бассейн с фитнес-залом открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220809134758/https://t-l.ru/326108.html | arkivdato = 2022-08-09 | citaĵo = }}</ref> kaj en [[junio 2020]] ĝi komenciĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/284087.html | titolo = В Ялуторовске начали строить крытый бассейн | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200610083824/https://t-l.ru/284087.html | arkivdato = 2020-06-10 | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko, kie ekfunkciis orfejo-internulejo N 87. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|23|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov<ref name="В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/190476.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области, принявших детей в годы войны | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Шевцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-04-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260530172121/https://t-l.ru/190476.html | arkivdato = 2026-05-30 | citaĵo = }}</ref>. === Decembrista bosko === {{Ĉefartikolo|Decembrista bosko}} [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|[[Decembrista bosko]]. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo [[Decembrista bosko]] ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. === Parko de Aleksandr Kaul === La parko estis kreita en 1958 laŭ iniciato de Aleksandr Kaul de la fabriko de seka lakto. Ĝi situas en translinia urboparto inter la stratoj Sovetskaja, Zeljonij, Pavlik Morozov, Komsomolskaja, Sirin. Oni plantis 9 mil acerojn, fraksenojn, betulojn ktp. En 2020 ĝi estis elektita de urbanoj kiel prioritata por plibeligo kaj rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/279859.html | titolo = Ялуторовчане выбрали парк Кауля для благоустройства | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200416172246/https://t-l.ru/279859.html | arkivdato = 2020-04-16 | citaĵo = }}</ref>. === Skvaro de Julia Drunina === La {{daton|22|7|2017}} oni plantis ĉerizujojn en la skvaro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/229528.html | titolo = Вишневая аллея появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170719072430/https://t-l.ru/229528.html | arkivdato = 2017-06-19 | citaĵo = }}</ref>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, kunfondinto de la muzeo kaj ĝia direktoro en 1930–1947<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. Monumento omaĝe al la batalantoj de la 1276-a artileria regimento de la 384-a pafista divizio estis instalita en strato Sovetskaja la {{daton|8|9|2020}} laŭ iniciato de regionografo Pavel Beloglazov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/289838.html | titolo = Монумент в память о бойцах 1276 полка установили в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-09-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200917080638/https://t-l.ru/289838.html | arkivdato = 2020-09-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM<sup>[[:en:Grader|en]]</sup>, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. En 2007 surbaze de produktejo de la urba nutraĵkombinato ({{l-ru|горпищекомбинат}}) estis kreita sukeraĵeja fabriko "Kuraĵ" (Kuraĝo), kiu produktis la unuajn manĝaĵojn en 2008<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/249382.html | titolo = Александр Моор: фабрика "Кураж" появилась благодаря хорошей инвестиционной среде | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дарья Казакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211202041916/https://t-l.ru/249382.html | arkivdato = 2021-12-02 | citaĵo = }}</ref>. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon en la translinia urboparto de la dua korpuso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 en triĉambra ligna domo malfermiĝis infana muziklernejo, kie oni instruis ludi [[bajano]]n kaj [[pianego]]n<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/341540.html | titolo = Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161909/https://t-l.ru/341540.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] muziklernejo estis unuigitata kun ĝi. Ekde [[februaro 2017]] ĝi nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 2023 en ĝi lernis {{unuo|1000}} infanoj<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет"/>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{l-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Transporto == La {{daton|21|10|2014}} estis malfermita nova ponto trans Tobolo je la 78-a km de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] en sudorienta urborando. La antaŭa ponto estis konstruita en 1987 kaj ekde 2005 malkongruis al la normoj pro eluziteco kaj trioble pli granda ŝarĝo ol estis planite origine. Samtempe oni larĝigis la ponton ĝis 4 vojstrioj kaj kreis tonelan [[Eksternivela vojkruciĝo|eksternivelan vojkruciĝon]] por ebligi sekurajn turnojn al vilaĝo Pamjatnoje kaj Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/182614.html | titolo = Владимир Якушев: открытие моста через Тобол - знаковое событие для региона | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Наталья Плотникова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171004063738/https://t-l.ru/182614.html | arkivdato = 2017-10-04 | citaĵo = }}</ref>. La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] debob75mw7novkc68y8q3swcmbcoymg 9442282 9442280 2026-07-31T07:11:33Z RG72 11847 9442282 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita 3 monatojn pli frue. Danke al tio la komunikado inter la du urbopartoj iĝis 2–3-pble pli rapida<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{lang-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Konstruado de la gastokorto en la urbo komenciĝis la {{JULGREGDATO|19|5|1821|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj estis finita en 1834. La nuna Komercejo origine estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo<ref name="по Сретенской18"/>. En la 1970-aj tie funkciis vendejo "Infana Mondo" ({{l-ru|Детский мир}}). En julio 2016 komenciĝis restaŭrado kaj rekonstruado de la ejo kaj en aŭgusto 2017 la muzeo estis malfermita. Sur areo je {{unuo|360|m|2}} aperis daŭra kaj provizoraj ekspozicioj, suvenira butiko kaj kafejo "En Sretenskaja" ({{l-ru|На Сретенской}}, do ''En la Kandelfesta strato'')<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/237848.html | titolo = "Торговые ряды" в Ялуторовске позволят гостям увидеть множество интересных экспонатов | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Бабенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171222102711/https://t-l.ru/237848.html | arkivdato = 2017-12-22 | citaĵo = }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En la lernejo de la 2-a grado lernis [[Pavel Fitin]], estonta estro de la spionservo de Sovetunio en 1939–1946. Li naskiĝis en vilaĝo [[Oĵogino (Kurgana provinco)|Oĵogino]] ([[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]]) en 1907, finis lernejon en Jalutorovsko kaj ĉi tie iĝis membro de [[komsomolo]], kion atestas memortabulo el nigra marmoro instalita la {{daton|14|8|2014}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/179521.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память чекиста Павла Фитина | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Владимир Беседа | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20141019202956/https://t-l.ru/179521.html | arkivdato = 2014-10-19 | citaĵo = }}</ref>. Samtempe tie lernis [[German Tarasov]], komandestro de la 249-a pafista divizio (1-a formiĝo), kion atestas memortabulo el nigra marmoro. Post la Dua mondmilito tie funkciis sepjara lernejo N 7, kiun frekventis infanoj de apudaj kvartaloj, inkluzive de vilaĝo Lesosplav ([[Flosigado]]), situinta trans rivero Tobolĉik (Toboleto)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/215662.html | titolo = За партой шесть десятков лет назад | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Кравченко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180207124233/https://tyumedia.ru/215662.html | arkivdato = 2018-02-17 | citaĵo = }}</ref>. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris la ejon kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj<ref name="Каким будет дом-музей"/>. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko de Solomon Ajzenŝtadt, rabeno de Jalutorovsko kaj Tjumeno. Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado. Interalie tie loĝis familio de Sergej Antonov, ministro de vianda kaj lakta industrioj de Sovetunio en 1965–1984<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/198413.html | titolo = Дом-музей предпринимателя и мецената Саввы Мамонтова появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-10-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151025130606/https://t-l.ru/198413.html | arkivdato = 2015-10-25 | citaĵo = }}</ref><ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 52 sidas redakcio de la ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kiu origine nomiĝis "Kolĥoza Vero" ({{l-ru|Колхозная правда}}). La {{daton|5|5|2017}} sur la konstruaĵo estis solene inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro omaĝe al la redakcianoj, partoprenintaj la [[Dua mondmilito|Duan mondmiliton]]. La ceremonion partoprenis veterano de tiu milito Nikolaj Sokolov. Apude surmure aperis grafitio, bildiganta estontan redaktoron Nikolaj Jermilov en militista uniformo skribi ion surpapere — ĝi estas kreita surbaze de foto el la redakcia arĥivo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/225913.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о журналистах-фронтовиках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-05-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170505084913/https://t-l.ru/225913.html | arkivdato = 2017-05-05 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso, fondita la {{daton|9|11|1927}} kadre de regionografa sekcio ĉe la urba librejo kaj en 1996 transformita je la Jalutorovska Muzea Komplekso<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]], translokita tien en 1959<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/150376.html | titolo = Музей в Ялуторовске больше, чем музей | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskoje Bogatstvo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150514015839/https://tyumedia.ru/150376.html | arkivdato = 2015-05-14 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocisto Kolmakov. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Nun ĝi funkcias de majo ĝis la fino de septembro, sed oni planas fari ĝin vizitebla tutjare<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/323518.html | titolo = Концепцию нового городского сада разработают в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Карандашева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220623234405/https://t-l.ru/323518.html | arkivdato = 2022-06-23 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Sekvas kruciĝo kun strato Tjumenskaja (Tjumena), kie dekstre staras unuetaĝa brika domo (strato Tjumenskaja, 52), konstruita en 1912 por la urbaj dumao kaj administracio ({{l-ru|городская управа}}). En sovetia periodo tie funkciis tipografio, poste cirka studio "Romantikulo" ({{l-ru|Романтик}}), aktuale — plurfunkcia centro de ŝtataj servoj "Miaj Dokumentoj". En 2013 dum riparado oni trovis sub la tegmento dokumentojn de la Jalutorovska Distrikta Juĝejo, urbaj dumao kaj administracio kaj poŝtejo, transdonitaj al loka muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | titolo = Белые, красные — кто их разберёт... | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250813213818/https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | arkivdato = 2025-08-13 | citaĵo = }}</ref>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}, spektantoj de la unua filmo estis ĝiaj konstruistoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/215197.html | titolo = Кинотеатр в Ялуторовске вновь откроется 30 ноября | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-09-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160927131241/https://t-l.ru/215197.html | arkivdato = 2016-09-27 | citaĵo = }}</ref>. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. === Strato Novikov === En okcidenta parto de la strato troviĝas Verda bulvardo, kiun oni planas transformi je galerio de eminentaj urbanoj. La {{daton|27|6|2019}} tie aperis busto de negocisto Aleksandr Balakŝin fare de Vladimir Ŝarapov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/265993.html | titolo = Бюст купца Александра Балакшина появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190821093430/https://t-l.ru/265993.html | arkivdato = 2019-08-21 | citaĵo = }}</ref>. Samjare la artisto eklaboris pri busto de negocistino Jekaterina Guseva. Ties portreto mankis, do li kreis imagitan personon dum la aŭtoritatoj petis la urbanojn helpi pri eltrovo de fotoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/272018.html | titolo = Память купчихи Екатерины Гусевой планируют увековечить в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-10-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191119172817/https://t-l.ru/272018.html | arkivdato = 2019-11-19 | citaĵo = }}</ref>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En marto — decembro 1917 en la urbo estis eldonata ĵurnalo "[[:Commons:Category:Narodnaya Volya (newspaper in Yalutorovsk)|Popola Volo]]" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato. Ĝia redakcio konsistis precipe el [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj subtenis la [[Provizora Registaro de Rusio|Provizoran Registaron]] kaj kontraŭis la [[bolŝevistoj]]n. En majo 1917 en la urbo estis fondita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon, Olga Petrovna Bogorodskaja, Ŝmejil ({{l-ru|Шмейль}}). Sed en julio estis fondita alia grupo, subestre de I. S. Korkin, la redaktoro de "Popola Volo", kaj veterano de la partio Aleksandr Ivanickij-Vasilenko <sup>[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]</sup>, la unua redaktoro de "Popola Volo"<ref name="Popola Volo71">{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_71,_24_ноября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 71 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-24 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|12|8|1917}} "Popola Volo" informis ke en la urbo estis establita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de I. S. Korkin kaj Marfa Dmitrijevna Ĉukavina kiel sekretario. Al la grupo aliĝis proksimume 20 membroj. Ĝi informis ke ties fondon iniciatis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Al ĝi aliĝis la Jemurtla grupo kun sama nombro de la membroj, kaj ambaŭ petis aliĝon al la gubernia organizaĵo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_45,_12_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 45 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-12 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Baldaŭ estiĝis konflikto kadre de kiu la unua grupo subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon kaj Olga Petrovna Bogorodskaja forte kontraŭis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko, pridubis lian revolucian biografion kaj eĉ agitadis kontraŭ partia listo dum baloto al la [[Rusia Konstitucifara Asembleo]]. La {{daton|1|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita artikolo, kritikanta tiun ĉi konduton kaj konfirmanta revoluciajn meritojn de Ivanickij-Vasilenko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_67,_02_ноября.pdf | titolo = Политическое хулиганство | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 67 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-02 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tamen ĝuste li etis elektita kiel kandidato al la Rusia Konstitucifara Asembleo fare de loka partia grupo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_68,_05_ноября.pdf | titolo = Тобольский избирательный округ | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 68 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-05 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|24|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita oficiala decido de la Tobolska gubernia Komitato de la Partio de Socialistoj-Revoluciuloj, ke sole grupo de Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj I. S. Korkin estas oficiale agnoskita de la partio dum la grupo de Jurij Eglon kaj Olga Bogorodskaja estas nepartia kaj malfondenda<ref name="Popola Volo71"/>. Baldaŭ estiĝis konflikto inter la distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj [[Stanislav Groĥovskij]], prezidanto de la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiu eĉ estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|1|10|1917}} surbaze de progimnazio malfermiĝis dimanĉa lernejo por plenkreskuloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_56,_21_сентября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 56 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-09-21 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la 1930-aj oni decidis krei en Jalutorovsko produktejojn de nutraĵoj kaj konstruaj materialoj. La {{daton|23|2|1936}} ekfunkciis fabriko de seka lakto, konstruita laŭ ordono N 443 de la Popola Komisariato de Nutraĵindustrio de Sovetunio. Ĝi produktis ĉefe sengrasigitan lakton kaj kazeinon. En 1938 aldoniĝis produktado de ova pulvoro, laktokonservaĵoj kaj butero, inkluzive de tiuj fandita kaj ĉokolada. Dum la Dua mondmilito ekfunkciis produktado de plantotrinkaĵoj ("[[Malto (bierfarejo)|malta]] lakto"). Vintre 1942 komenciĝis sendado de seka lakto, seka acidlakto kaj ova pulvoro al la sieĝita Leningrado. En 1953 la fabriko estis transformita je la Jalutorovska Lakta-Konserva Fabriko. Fine de la 1960-aj ĝi estis grave rekonstruita kaj ricevis statuson de kombinato, unu el plej grandaj de tiu ĉi tipo en Sovetunio. En 1970-aj komenciĝis produktado de [[kondensita lakto]], kiu iĝis speciale populara<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/293717.html | titolo = Сухое молоко для Ленинграда | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-07-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250908092524/https://tyumedia.ru/293717.html | arkivdato = 2025-09-08 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo sur granda pato farita sur la Jalutorovska Ripara Fabriko, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis novan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2017 oni unuan fojon sukcesis transversi la patkukon, kvankam ĝi iom fendiĝis kaj rompiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/222545.html | titolo = В Ялуторовске на Масленицу впервые удалось перевернуть трехметровый блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170227120043/https://t-l.ru/222545.html | arkivdato = 2017-02-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. La {{daton|25|6|2022}} estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}. Ĝin faris teamo de lokaj komercistoj, laborintaj 4 horojn; patkuko de la dua teamo estis 8 cm malpli granda<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/325519.html | titolo = Самый большой блин в России испекли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Анжела Лебедева | redaktinto = | dato = 2022-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220625135217/https://t-l.ru/325519.html | arkivdato = 2022-06-25 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Sporto == Stadiono "Junost" ({{l-ru|Юность}}, do ''Junaĝo'') troviĝas en strato Karmaluk, ĉe orienta flanko de la [[Decembrista bosko]]. En 2019–2020 ĝi estis komplete rekonstruita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/268606.html | titolo = Более тридцати восьми миллионов рублей направлено из областного бюджета на реконструкцию стадиона Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-08-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190824065405/https://t-l.ru/268606.html | arkivdato = 2019-08-24 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias sportejo "Delfin" ({{l-ru|Дельфин}}) kun naĝejo kaj ekzercejo, malfermita en strato Mendelejev en la {{daton|7|7|2022}}. La urbanoj voĉdonis por ĝia konstruado en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/326108.html | titolo = Новый бассейн с фитнес-залом открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220809134758/https://t-l.ru/326108.html | arkivdato = 2022-08-09 | citaĵo = }}</ref> kaj en [[junio 2020]] ĝi komenciĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/284087.html | titolo = В Ялуторовске начали строить крытый бассейн | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200610083824/https://t-l.ru/284087.html | arkivdato = 2020-06-10 | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko, kie ekfunkciis orfejo-internulejo N 87. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|23|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov<ref name="В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/190476.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области, принявших детей в годы войны | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Шевцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-04-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260530172121/https://t-l.ru/190476.html | arkivdato = 2026-05-30 | citaĵo = }}</ref>. === Decembrista bosko === {{Ĉefartikolo|Decembrista bosko}} [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|[[Decembrista bosko]]. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo [[Decembrista bosko]] ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. === Parko de Aleksandr Kaul === La parko estis kreita en 1958 laŭ iniciato de Aleksandr Kaul de la fabriko de seka lakto. Ĝi situas en translinia urboparto inter la stratoj Sovetskaja, Zeljonij, Pavlik Morozov, Komsomolskaja, Sirin. Oni plantis 9 mil acerojn, fraksenojn, betulojn ktp. En 2020 ĝi estis elektita de urbanoj kiel prioritata por plibeligo kaj rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/279859.html | titolo = Ялуторовчане выбрали парк Кауля для благоустройства | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200416172246/https://t-l.ru/279859.html | arkivdato = 2020-04-16 | citaĵo = }}</ref>. === Skvaro de Julia Drunina === La {{daton|22|7|2017}} oni plantis ĉerizujojn en la skvaro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/229528.html | titolo = Вишневая аллея появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170719072430/https://t-l.ru/229528.html | arkivdato = 2017-06-19 | citaĵo = }}</ref>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, kunfondinto de la muzeo kaj ĝia direktoro en 1930–1947<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. Monumento omaĝe al la batalantoj de la 1276-a artileria regimento de la 384-a pafista divizio estis instalita en strato Sovetskaja la {{daton|8|9|2020}} laŭ iniciato de regionografo Pavel Beloglazov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/289838.html | titolo = Монумент в память о бойцах 1276 полка установили в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-09-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200917080638/https://t-l.ru/289838.html | arkivdato = 2020-09-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM<sup>[[:en:Grader|en]]</sup>, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. En 2007 surbaze de produktejo de la urba nutraĵkombinato ({{l-ru|горпищекомбинат}}) estis kreita sukeraĵeja fabriko "Kuraĵ" (Kuraĝo), kiu produktis la unuajn manĝaĵojn en 2008<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/249382.html | titolo = Александр Моор: фабрика "Кураж" появилась благодаря хорошей инвестиционной среде | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дарья Казакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211202041916/https://t-l.ru/249382.html | arkivdato = 2021-12-02 | citaĵo = }}</ref>. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon en la translinia urboparto de la dua korpuso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 en triĉambra ligna domo malfermiĝis infana muziklernejo, kie oni instruis ludi [[bajano]]n kaj [[pianego]]n<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/341540.html | titolo = Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161909/https://t-l.ru/341540.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] muziklernejo estis unuigitata kun ĝi. Ekde [[februaro 2017]] ĝi nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 2023 en ĝi lernis {{unuo|1000}} infanoj<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет"/>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{l-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Transporto == La {{daton|21|10|2014}} estis malfermita nova ponto trans Tobolo je la 78-a km de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] en sudorienta urborando. La antaŭa ponto estis konstruita en 1987 kaj ekde 2005 malkongruis al la normoj pro eluziteco kaj trioble pli granda ŝarĝo ol estis planite origine. Samtempe oni larĝigis la ponton ĝis 4 vojstrioj kaj kreis tonelan [[Eksternivela vojkruciĝo|eksternivelan vojkruciĝon]] por ebligi sekurajn turnojn al vilaĝo Pamjatnoje kaj Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/182614.html | titolo = Владимир Якушев: открытие моста через Тобол - знаковое событие для региона | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Наталья Плотникова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171004063738/https://t-l.ru/182614.html | arkivdato = 2017-10-04 | citaĵo = }}</ref>. La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] 6oqexovrkrllgv4cxw844uf27defkl1 9442287 9442282 2026-07-31T07:30:33Z RG72 11847 /* Strato Pervomajskaja */ 9442287 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita 3 monatojn pli frue. Danke al tio la komunikado inter la du urbopartoj iĝis 2–3-pble pli rapida<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{l-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Konstruado de la gastokorto en la urbo komenciĝis la {{JULGREGDATO|19|5|1821|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj estis finita en 1834. La nuna Komercejo origine estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo<ref name="по Сретенской18"/>. En la 1970-aj tie funkciis vendejo "Infana Mondo" ({{l-ru|Детский мир}}). En julio 2016 komenciĝis restaŭrado kaj rekonstruado de la ejo kaj en aŭgusto 2017 la muzeo estis malfermita. Sur areo je {{unuo|360|m|2}} aperis daŭra kaj provizoraj ekspozicioj, suvenira butiko kaj kafejo "En Sretenskaja" ({{l-ru|На Сретенской}}, do ''En la Kandelfesta strato'')<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/237848.html | titolo = "Торговые ряды" в Ялуторовске позволят гостям увидеть множество интересных экспонатов | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Бабенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171222102711/https://t-l.ru/237848.html | arkivdato = 2017-12-22 | citaĵo = }}</ref>. Dum la rekonstruo oni forigis masivajn ferajn ŝutrojn por videbligi arkajn fenestrojn. La kafejo estis lokita en la sama ejo, kie en la 1990-aj jaroj funkciis la unua en la urbo bakejo, produktinta [[bastonpano]]jn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/205029.html | titolo = "Детский мир" меняет профиль | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-01-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En la lernejo de la 2-a grado lernis [[Pavel Fitin]], estonta estro de la spionservo de Sovetunio en 1939–1946. Li naskiĝis en vilaĝo [[Oĵogino (Kurgana provinco)|Oĵogino]] ([[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]]) en 1907, finis lernejon en Jalutorovsko kaj ĉi tie iĝis membro de [[komsomolo]], kion atestas memortabulo el nigra marmoro instalita la {{daton|14|8|2014}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/179521.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память чекиста Павла Фитина | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Владимир Беседа | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20141019202956/https://t-l.ru/179521.html | arkivdato = 2014-10-19 | citaĵo = }}</ref>. Samtempe tie lernis [[German Tarasov]], komandestro de la 249-a pafista divizio (1-a formiĝo), kion atestas memortabulo el nigra marmoro. Post la Dua mondmilito tie funkciis sepjara lernejo N 7, kiun frekventis infanoj de apudaj kvartaloj, inkluzive de vilaĝo Lesosplav ([[Flosigado]]), situinta trans rivero Tobolĉik (Toboleto)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/215662.html | titolo = За партой шесть десятков лет назад | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Кравченко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180207124233/https://tyumedia.ru/215662.html | arkivdato = 2018-02-17 | citaĵo = }}</ref>. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris la ejon kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj<ref name="Каким будет дом-музей"/>. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko de Solomon Ajzenŝtadt, rabeno de Jalutorovsko kaj Tjumeno. Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado. Interalie tie loĝis familio de Sergej Antonov, ministro de vianda kaj lakta industrioj de Sovetunio en 1965–1984<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/198413.html | titolo = Дом-музей предпринимателя и мецената Саввы Мамонтова появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-10-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151025130606/https://t-l.ru/198413.html | arkivdato = 2015-10-25 | citaĵo = }}</ref><ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 52 sidas redakcio de la ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kiu origine nomiĝis "Kolĥoza Vero" ({{l-ru|Колхозная правда}}). La {{daton|5|5|2017}} sur la konstruaĵo estis solene inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro omaĝe al la redakcianoj, partoprenintaj la [[Dua mondmilito|Duan mondmiliton]]. La ceremonion partoprenis veterano de tiu milito Nikolaj Sokolov. Apude surmure aperis grafitio, bildiganta estontan redaktoron Nikolaj Jermilov en militista uniformo skribi ion surpapere — ĝi estas kreita surbaze de foto el la redakcia arĥivo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/225913.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о журналистах-фронтовиках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-05-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170505084913/https://t-l.ru/225913.html | arkivdato = 2017-05-05 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso, fondita la {{daton|9|11|1927}} kadre de regionografa sekcio ĉe la urba librejo kaj en 1996 transformita je la Jalutorovska Muzea Komplekso<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]], translokita tien en 1959<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/150376.html | titolo = Музей в Ялуторовске больше, чем музей | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskoje Bogatstvo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150514015839/https://tyumedia.ru/150376.html | arkivdato = 2015-05-14 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocisto Kolmakov. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Nun ĝi funkcias de majo ĝis la fino de septembro, sed oni planas fari ĝin vizitebla tutjare<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/323518.html | titolo = Концепцию нового городского сада разработают в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Карандашева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220623234405/https://t-l.ru/323518.html | arkivdato = 2022-06-23 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Sekvas kruciĝo kun strato Tjumenskaja (Tjumena), kie dekstre staras unuetaĝa brika domo (strato Tjumenskaja, 52), konstruita en 1912 por la urbaj dumao kaj administracio ({{l-ru|городская управа}}). En sovetia periodo tie funkciis tipografio, poste cirka studio "Romantikulo" ({{l-ru|Романтик}}), aktuale — plurfunkcia centro de ŝtataj servoj "Miaj Dokumentoj". En 2013 dum riparado oni trovis sub la tegmento dokumentojn de la Jalutorovska Distrikta Juĝejo, urbaj dumao kaj administracio kaj poŝtejo, transdonitaj al loka muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | titolo = Белые, красные — кто их разберёт... | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250813213818/https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | arkivdato = 2025-08-13 | citaĵo = }}</ref>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}, spektantoj de la unua filmo estis ĝiaj konstruistoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/215197.html | titolo = Кинотеатр в Ялуторовске вновь откроется 30 ноября | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-09-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160927131241/https://t-l.ru/215197.html | arkivdato = 2016-09-27 | citaĵo = }}</ref>. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. === Strato Novikov === En okcidenta parto de la strato troviĝas Verda bulvardo, kiun oni planas transformi je galerio de eminentaj urbanoj. La {{daton|27|6|2019}} tie aperis busto de negocisto Aleksandr Balakŝin fare de Vladimir Ŝarapov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/265993.html | titolo = Бюст купца Александра Балакшина появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190821093430/https://t-l.ru/265993.html | arkivdato = 2019-08-21 | citaĵo = }}</ref>. Samjare la artisto eklaboris pri busto de negocistino Jekaterina Guseva. Ties portreto mankis, do li kreis imagitan personon dum la aŭtoritatoj petis la urbanojn helpi pri eltrovo de fotoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/272018.html | titolo = Память купчихи Екатерины Гусевой планируют увековечить в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-10-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191119172817/https://t-l.ru/272018.html | arkivdato = 2019-11-19 | citaĵo = }}</ref>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En marto — decembro 1917 en la urbo estis eldonata ĵurnalo "[[:Commons:Category:Narodnaya Volya (newspaper in Yalutorovsk)|Popola Volo]]" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato. Ĝia redakcio konsistis precipe el [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj subtenis la [[Provizora Registaro de Rusio|Provizoran Registaron]] kaj kontraŭis la [[bolŝevistoj]]n. En majo 1917 en la urbo estis fondita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon, Olga Petrovna Bogorodskaja, Ŝmejil ({{l-ru|Шмейль}}). Sed en julio estis fondita alia grupo, subestre de I. S. Korkin, la redaktoro de "Popola Volo", kaj veterano de la partio Aleksandr Ivanickij-Vasilenko <sup>[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]</sup>, la unua redaktoro de "Popola Volo"<ref name="Popola Volo71">{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_71,_24_ноября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 71 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-24 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|12|8|1917}} "Popola Volo" informis ke en la urbo estis establita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de I. S. Korkin kaj Marfa Dmitrijevna Ĉukavina kiel sekretario. Al la grupo aliĝis proksimume 20 membroj. Ĝi informis ke ties fondon iniciatis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Al ĝi aliĝis la Jemurtla grupo kun sama nombro de la membroj, kaj ambaŭ petis aliĝon al la gubernia organizaĵo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_45,_12_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 45 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-12 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Baldaŭ estiĝis konflikto kadre de kiu la unua grupo subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon kaj Olga Petrovna Bogorodskaja forte kontraŭis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko, pridubis lian revolucian biografion kaj eĉ agitadis kontraŭ partia listo dum baloto al la [[Rusia Konstitucifara Asembleo]]. La {{daton|1|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita artikolo, kritikanta tiun ĉi konduton kaj konfirmanta revoluciajn meritojn de Ivanickij-Vasilenko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_67,_02_ноября.pdf | titolo = Политическое хулиганство | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 67 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-02 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tamen ĝuste li etis elektita kiel kandidato al la Rusia Konstitucifara Asembleo fare de loka partia grupo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_68,_05_ноября.pdf | titolo = Тобольский избирательный округ | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 68 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-05 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|24|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita oficiala decido de la Tobolska gubernia Komitato de la Partio de Socialistoj-Revoluciuloj, ke sole grupo de Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj I. S. Korkin estas oficiale agnoskita de la partio dum la grupo de Jurij Eglon kaj Olga Bogorodskaja estas nepartia kaj malfondenda<ref name="Popola Volo71"/>. Baldaŭ estiĝis konflikto inter la distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj [[Stanislav Groĥovskij]], prezidanto de la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiu eĉ estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|1|10|1917}} surbaze de progimnazio malfermiĝis dimanĉa lernejo por plenkreskuloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_56,_21_сентября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 56 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-09-21 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la 1930-aj oni decidis krei en Jalutorovsko produktejojn de nutraĵoj kaj konstruaj materialoj. La {{daton|23|2|1936}} ekfunkciis fabriko de seka lakto, konstruita laŭ ordono N 443 de la Popola Komisariato de Nutraĵindustrio de Sovetunio. Ĝi produktis ĉefe sengrasigitan lakton kaj kazeinon. En 1938 aldoniĝis produktado de ova pulvoro, laktokonservaĵoj kaj butero, inkluzive de tiuj fandita kaj ĉokolada. Dum la Dua mondmilito ekfunkciis produktado de plantotrinkaĵoj ("[[Malto (bierfarejo)|malta]] lakto"). Vintre 1942 komenciĝis sendado de seka lakto, seka acidlakto kaj ova pulvoro al la sieĝita Leningrado. En 1953 la fabriko estis transformita je la Jalutorovska Lakta-Konserva Fabriko. Fine de la 1960-aj ĝi estis grave rekonstruita kaj ricevis statuson de kombinato, unu el plej grandaj de tiu ĉi tipo en Sovetunio. En 1970-aj komenciĝis produktado de [[kondensita lakto]], kiu iĝis speciale populara<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/293717.html | titolo = Сухое молоко для Ленинграда | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-07-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250908092524/https://tyumedia.ru/293717.html | arkivdato = 2025-09-08 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo sur granda pato farita sur la Jalutorovska Ripara Fabriko, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis novan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2017 oni unuan fojon sukcesis transversi la patkukon, kvankam ĝi iom fendiĝis kaj rompiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/222545.html | titolo = В Ялуторовске на Масленицу впервые удалось перевернуть трехметровый блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170227120043/https://t-l.ru/222545.html | arkivdato = 2017-02-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. La {{daton|25|6|2022}} estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}. Ĝin faris teamo de lokaj komercistoj, laborintaj 4 horojn; patkuko de la dua teamo estis 8 cm malpli granda<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/325519.html | titolo = Самый большой блин в России испекли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Анжела Лебедева | redaktinto = | dato = 2022-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220625135217/https://t-l.ru/325519.html | arkivdato = 2022-06-25 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Sporto == Stadiono "Junost" ({{l-ru|Юность}}, do ''Junaĝo'') troviĝas en strato Karmaluk, ĉe orienta flanko de la [[Decembrista bosko]]. En 2019–2020 ĝi estis komplete rekonstruita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/268606.html | titolo = Более тридцати восьми миллионов рублей направлено из областного бюджета на реконструкцию стадиона Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-08-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190824065405/https://t-l.ru/268606.html | arkivdato = 2019-08-24 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias sportejo "Delfin" ({{l-ru|Дельфин}}) kun naĝejo kaj ekzercejo, malfermita en strato Mendelejev en la {{daton|7|7|2022}}. La urbanoj voĉdonis por ĝia konstruado en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/326108.html | titolo = Новый бассейн с фитнес-залом открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220809134758/https://t-l.ru/326108.html | arkivdato = 2022-08-09 | citaĵo = }}</ref> kaj en [[junio 2020]] ĝi komenciĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/284087.html | titolo = В Ялуторовске начали строить крытый бассейн | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200610083824/https://t-l.ru/284087.html | arkivdato = 2020-06-10 | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko, kie ekfunkciis orfejo-internulejo N 87. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|23|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov<ref name="В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/190476.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области, принявших детей в годы войны | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Шевцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-04-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260530172121/https://t-l.ru/190476.html | arkivdato = 2026-05-30 | citaĵo = }}</ref>. === Decembrista bosko === {{Ĉefartikolo|Decembrista bosko}} [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|[[Decembrista bosko]]. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo [[Decembrista bosko]] ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. === Parko de Aleksandr Kaul === La parko estis kreita en 1958 laŭ iniciato de Aleksandr Kaul de la fabriko de seka lakto. Ĝi situas en translinia urboparto inter la stratoj Sovetskaja, Zeljonij, Pavlik Morozov, Komsomolskaja, Sirin. Oni plantis 9 mil acerojn, fraksenojn, betulojn ktp. En 2020 ĝi estis elektita de urbanoj kiel prioritata por plibeligo kaj rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/279859.html | titolo = Ялуторовчане выбрали парк Кауля для благоустройства | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200416172246/https://t-l.ru/279859.html | arkivdato = 2020-04-16 | citaĵo = }}</ref>. === Skvaro de Julia Drunina === La {{daton|22|7|2017}} oni plantis ĉerizujojn en la skvaro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/229528.html | titolo = Вишневая аллея появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170719072430/https://t-l.ru/229528.html | arkivdato = 2017-06-19 | citaĵo = }}</ref>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, kunfondinto de la muzeo kaj ĝia direktoro en 1930–1947<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. Monumento omaĝe al la batalantoj de la 1276-a artileria regimento de la 384-a pafista divizio estis instalita en strato Sovetskaja la {{daton|8|9|2020}} laŭ iniciato de regionografo Pavel Beloglazov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/289838.html | titolo = Монумент в память о бойцах 1276 полка установили в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-09-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200917080638/https://t-l.ru/289838.html | arkivdato = 2020-09-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM<sup>[[:en:Grader|en]]</sup>, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. En 2007 surbaze de produktejo de la urba nutraĵkombinato ({{l-ru|горпищекомбинат}}) estis kreita sukeraĵeja fabriko "Kuraĵ" (Kuraĝo), kiu produktis la unuajn manĝaĵojn en 2008<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/249382.html | titolo = Александр Моор: фабрика "Кураж" появилась благодаря хорошей инвестиционной среде | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дарья Казакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211202041916/https://t-l.ru/249382.html | arkivdato = 2021-12-02 | citaĵo = }}</ref>. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon en la translinia urboparto de la dua korpuso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 en triĉambra ligna domo malfermiĝis infana muziklernejo, kie oni instruis ludi [[bajano]]n kaj [[pianego]]n<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/341540.html | titolo = Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161909/https://t-l.ru/341540.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] muziklernejo estis unuigitata kun ĝi. Ekde [[februaro 2017]] ĝi nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 2023 en ĝi lernis {{unuo|1000}} infanoj<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет"/>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{l-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Transporto == La {{daton|21|10|2014}} estis malfermita nova ponto trans Tobolo je la 78-a km de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] en sudorienta urborando. La antaŭa ponto estis konstruita en 1987 kaj ekde 2005 malkongruis al la normoj pro eluziteco kaj trioble pli granda ŝarĝo ol estis planite origine. Samtempe oni larĝigis la ponton ĝis 4 vojstrioj kaj kreis tonelan [[Eksternivela vojkruciĝo|eksternivelan vojkruciĝon]] por ebligi sekurajn turnojn al vilaĝo Pamjatnoje kaj Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/182614.html | titolo = Владимир Якушев: открытие моста через Тобол - знаковое событие для региона | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Наталья Плотникова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171004063738/https://t-l.ru/182614.html | arkivdato = 2017-10-04 | citaĵo = }}</ref>. La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] 3eu1gxkqjskppzuc24l66dyqcd9ccta Beaumont (Belgio) 0 41048 9442078 9424664 2026-07-30T20:47:56Z Aidas 3488 Aktualigo 9442078 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Beaumont}} {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Beaumont Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Beaumont (Belgio) en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 93.76 | denso = 71 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6500 }} '''Beaumont''' (france: [bo:M''O:n'']) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Beaumont ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56005}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Thuin''. Ekde 1977 la municipoj [[Barbençon]], [[Leugnies]], [[Leval-Chaudeville]], [[Renlies]], [[Solre-Saint-Géry]], [[Thirimont]] kaj [[Strée]] apartenas al Beaumont, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} de la municipo ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] qxvj6s4k6n2ptdolq3h8unyudyisf28 Boussu 0 41170 9441884 7832323 2026-07-30T16:14:35Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441884 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Boussu Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Boussu en [[Belgio]] | zomo = 11 | areo = 20.24 | denso = 987 | horzono = [[GMT]]+1h<br>(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7300 }} '''Boussu''' (''france:''[BUsy:]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53014}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipo [[Hornu]] apartenas al Boussu, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Boussu}} * [http://www.boussu.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} crz9jxmfrofrm9i963v1mzyya4yb3uf 9441890 9441884 2026-07-30T16:17:50Z ThomasPusch 1869 9441890 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Boussu Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Boussu en [[Belgio]] | zomo = 11 | areo = 20.24 | denso = 987 | horzono = [[GMT]]+1h<br>(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7300 }} '''Boussu''' (''france:''[BUsy:]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53014}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipo [[Hornu]] apartenas al Boussu, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Boussu}} * [http://www.boussu.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} bicoezzkitgtbi2rusx7xdog5vxldh6 Braine-le-Comte 0 41171 9442043 9424670 2026-07-30T19:56:26Z Aidas 3488 Aktualigo 9442043 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Braine-le-Comte Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] [[Soignies]] ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Braine-le-Comte en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 84.95 | denso = 235 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7090 }} '''Braine-le-Comte''' (france: [BREJn'-le-KO:Mt'] aŭ valone: Brinne-e-Hinnot aŭ nederlande: 's-Gravenbrakel [SĤRA:v'nbra:k'l]) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55004}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Soignies'' (nederlande ''Zinnik''). Ekde 1977 la municipo [[Ronquières]] apartenas al Braine-le-Comte, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Braine-le-Comte}} * [http://www.braine-le-comte.be Oficiala retejo de la komunumo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 6v9gdiszn6di5ee35cepde3uzmqcn1c 9442048 9442043 2026-07-30T19:59:14Z Aidas 3488 9442048 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Braine-le-Comte Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] [[Soignies]] ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Braine-le-Comte en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 84.95 | denso = 235 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7090 }} '''Braine-le-Comte''' (france: [BREJn'-le-KO:Mt'] aŭ valone: Brinne-e-Hinnot aŭ nederlande: 's-Gravenbrakel [SĤRA:v'nbra:k'l]) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55004}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Soignies'' (nederlande ''Zinnik''). Ekde 1977 la municipo [[Ronquières]] apartenas al Braine-le-Comte, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Braine-le-Comte}} * [http://www.braine-le-comte.be Oficiala retejo de la komunumo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] eoc59hr08qpfvx7t14wji97kj88o1cw Chapelle-lez-Herlaimont 0 41175 9441848 7832306 2026-07-30T15:50:00Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441848 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Chapelle-lez-Herlaimont Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Chapelle-lez-Herlaimont en [[Belgio]] | areo = 18.42 | denso = 759 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7160 }} '''Chapelle-lez-Herlaimont''' (''france:''[ŜApel'-le:z-HERlimon]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52010}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto [[Charleroi]]. Ekde 1977 la municipoj [[Godarville]] kaj [[Piéton]] apartenas al Chapelle-lez-Herlaimont, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.chapelle-lez-herlaimont-tchat.be Oficiala retejo de la municipo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141217025016/http://chapelle-lez-herlaimont-tchat.be/ |date=2014-12-17 }} (france) {{Belga provinco Henegovio}} 7mttwnd20olv39qs7jpyrzuwpz0eq5a 9441864 9441848 2026-07-30T16:08:01Z ThomasPusch 1869 9441864 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Chapelle-lez-Herlaimont Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Chapelle-lez-Herlaimont en [[Belgio]] | areo = 18.42 | denso = 759 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7160 }} '''Chapelle-lez-Herlaimont''' (''france:''[ŜApel'-le:z-HERlimon]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52010}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto [[Charleroi]]. Ekde 1977 la municipoj [[Godarville]] kaj [[Piéton]] apartenas al Chapelle-lez-Herlaimont, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.chapelle-lez-herlaimont-tchat.be Oficiala retejo de la municipo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141217025016/http://chapelle-lez-herlaimont-tchat.be/ |date=2014-12-17 }} (france) {{Belga provinco Henegovio}} lz3b2mlc57y7hb1pcvwn925brl8fq3g Châtelet 0 41178 9441850 9424669 2026-07-30T15:52:38Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441850 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Châtelet Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Châtelet en [[Belgio]] | areo = 27.32 | denso = 1300 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6200 }} '''Châtelet''' (france: [ŜAT'let] aŭ {{lang-wa|Tcheslet}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52012}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto [[Charleroi]]. Ekde 1977 la municipoj [[Bouffioulx]] kaj [[Châtelineau]] apartenas al Châtelet, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.chatelet.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] sf918leqdfpe72ib4mms6mpgpfsdl9w 9441852 9441850 2026-07-30T15:57:30Z Moldur 2507 9441852 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Châtelet Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Châtelet en [[Belgio]] | areo = 27.32 | denso = 1300 | horzono = [[UTC+1]]<br/>([[UTC+2]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6200 }} '''Châtelet''' (france: [ŜAT'let] aŭ {{lang-wa|Tcheslet}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52012}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto [[Charleroi]]. Ekde 1977 la municipoj [[Bouffioulx]] kaj [[Châtelineau]] apartenas al Châtelet, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.chatelet.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] j6bj3meschbthlclurl81e6d3ujl9oq 9441854 9441852 2026-07-30T16:02:10Z ThomasPusch 1869 9441854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Châtelet Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Châtelet en [[Belgio]] | areo = 27.32 | denso = 1300 | horzono = [[UTC+1]]<br/>([[UTC+2]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6200 }} '''Châtelet''' (france: [ŜAT'let] aŭ {{lang-wa|Tcheslet}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52012}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (arondismento) [[Charleroi]]. Ekde 1977 la municipoj [[Bouffioulx]] kaj [[Châtelineau]] apartenas al Châtelet, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.chatelet.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] gq6wf58i3k5pss46ja8z64jjc2htwpg 9441870 9441854 2026-07-30T16:10:59Z ThomasPusch 1869 9441870 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Châtelet Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Châtelet en [[Belgio]] | areo = 27.32 | denso = 1300 | horzono = [[UTC+1]]<br/>([[UTC+2]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6200 }} '''Châtelet''' (france: [ŜAT'let] aŭ {{lang-wa|Tcheslet}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52012}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (arondismento) [[Charleroi]]. Ekde 1977 la municipoj [[Bouffioulx]] kaj [[Châtelineau]] apartenas al Châtelet, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.chatelet.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] fvxsu8n2o9132oayfxoynzfl30wscyx Chimay 0 41180 9442102 9424666 2026-07-30T21:19:11Z Aidas 3488 Aktualigo 9442102 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | bildo = neniu<!--la bildo el Vikidatumoj jam videblas maldekstre--> | blazono = Blason ville be Chimay (Thuin).svg | blazono-larĝeco = 80ra | flago = Flag of Chimay.svg | mapo = Chimay Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Chimay (Belgio) en [[Belgio]] | zomo = 9 | areo = 198.19 | denso = 49 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6460 }} '''Chimay''' (france: [ŜIme] aŭ valone: Chimai) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56016}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Thuin''. Ekde 1977 la municipoj [[Bailièvre]], [[Robechies]], [[Saint-Remy]], [[Salles]], [[Villers-la-Tour]], [[Virelles]], [[Vaulx]], Lompret, [[Baileux]], [[Bourlers]], [[Forges]], [[L'Escaillère]] kaj [[Rièzes]] apartenas al Chimay, la ĉefa municipo. [[Dosiero:Chimay.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La granda placo}}]] [[Dosiero:Chimay 050608 (10).jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La poŝtejo}}]] [[Dosiero:Chimay CH1aJPG.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La urba kastelo}}]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} de la municipo ({{fr}}) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] fniijl3stvr5kh8dt04j9tapdtaxpir Colfontaine 0 41276 9441886 7832270 2026-07-30T16:15:17Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441886 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | tipo = municipo | blazono = CommunesBelgique-Colfontaine.svg | mapo = Colfontaine Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Colfontaine en [[Belgio]] | areo = 13.71 | denso = 1467 | horzono = [[GMT]]+1h<br>(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7340 }} '''Colfontaine''' (''france:''[KOLfontejn]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53082}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Pâturages]], [[Warquignies]] kaj [[Wasmes]] apartenas al Colfontaine, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.colfontaine.be Oficiala retejo de la municipo] (france) * [http://www.colfontaine.com Sendependa persona retejo pri Colfontaine] (france) {{Belga provinco Henegovio}} imdqrpk8enmszrxxwj6kbbr263zlhz7 9441892 9441886 2026-07-30T16:18:57Z ThomasPusch 1869 9441892 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | tipo = municipo | blazono = CommunesBelgique-Colfontaine.svg | mapo = Colfontaine Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Colfontaine en [[Belgio]] | areo = 13.71 | denso = 1467 | horzono = [[GMT]]+1h<br>(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7340 }} '''Colfontaine''' (''france:''[KOLfontejn]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53082}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Pâturages]], [[Warquignies]] kaj [[Wasmes]] apartenas al Colfontaine, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.colfontaine.be Oficiala retejo de la municipo] (france) * [http://www.colfontaine.com Sendependa persona retejo pri Colfontaine] (france) {{Belga provinco Henegovio}} gchdjko5brf06ucbs6ss1dg0b7ry84q Comines-Warneton 0 41277 9441914 9424671 2026-07-30T16:35:04Z ThomasPusch 1869 9441914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Comines-Warneton Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Muskrono]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Comines-Warneton en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 61.22 | denso = 284 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7780 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Lillo metropolo }} '''Comines-Warneton''' (france: [KOMin-VARn'to:n] aŭ nederlande: Komen-Waasten [KO:m'n-VA:St'n]) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en la jaro [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|54010}}}} loĝantojn. Ekde 1977 la municipoj [[Houthem (Belgio)|Houthem]], [[Comines]], [[Bas-Warneton]], [[Ploegsteert]] kaj [[Warneton]] apartenas al Comines-Warneton, la ĉefa municipo. [[Dosiero:Comines-Warneton 051003 (10).JPG|maldekstra|eta|Comines-Warneton]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.villedecomines-warneton.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] pmegy393sitn6z50ook2uw53zd7bhwh 9441916 9441914 2026-07-30T16:41:08Z ThomasPusch 1869 9441916 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Comines-Warneton Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Muskrono]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Comines-Warneton en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 61.22 | denso = 284 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7780 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2 = Lillo metropolo | situo de2 = Situo de Comines-Warneton en [[Eŭropa metropolo de Lillo]] }} '''Comines-Warneton''' (france: [KOMin-VARn'to:n] aŭ nederlande: Komen-Waasten [KO:m'n-VA:St'n]) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en la jaro [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|54010}}}} loĝantojn. Ekde 1977 la municipoj [[Houthem (Belgio)|Houthem]], [[Comines]], [[Bas-Warneton]], [[Ploegsteert]] kaj [[Warneton]] apartenas al Comines-Warneton, la ĉefa municipo. Comines-Warneton konsideriĝas malcentra parto de la [[Eŭropa metropolo de Lillo]], kies cetera areo nun situas en Francio. La municipo estas dise de la tuta alia teritorio de la belga provinco [[Henegovio]], sed havas norde vastan limon al la nederlandlingva provinco [[Okcidenta Flandrio]]. [[Dosiero:Comines-Warneton 051003 (10).JPG|maldekstra|eta|Comines-Warneton]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.villedecomines-warneton.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 91bo5ljqb9iseynj2gydpgwdr3vtou3 Courcelles (Belgio) 0 41279 9441855 8001744 2026-07-30T16:03:05Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Courcelles Hainaut Belgium Map.svg | bildo = Château de Trazegnies 41.JPG | bildo-priskribo = kastelo ''Trazegnies'' | blazono = Héraldique Ville BE Courcelles.svg | flago = Flag of Courcelles.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Courcelles (Belgio) en [[Belgio]] | areo = 44.44 | denso = 664 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6180 }} '''Courcelles''' (''france:''[KURsel']) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52015}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. == Historio == La [[Masakro de Courcelles]] (en [[franca]]: ''Tuerie de Courcelles''), konata ankaŭ kiel ''Masakro de Rognac'' (en franca: ''Tuerie du Rognac''), estis masakro de 20 civiluloj fare de ekstrem-dekstraj Reksistanoj en la urbo Courcelles en aŭgusto 1944 dum la [[Dua Mondmilito]]. Ekde 1977 la municipoj [[Gouy-lez-Piéton]], [[Souvret]] kaj [[Trazegnies]] apartenas al Courcelles, la ĉefa municipo. == Bildaro == <gallery widths=200px> Dosiero:Eglise Saint-Martin de Trazegnies - extérieur.JPG|{{centre|kirko de sankta Marteno}} Dosiero:Château de Trazegnies 34.JPG|{{centre|kastelo ''Trazegnies''}} Dosiero:Trazegnies - Groupe civique - ensemble vers le beffroi.JPG|{{centre|domaro ĉirkaŭ la [[belfrido]] de ''Trazegnies''}} </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.courcelles.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Courcelles (Belgio)| ]] i7q5aw58t5wz9y4301ewdirbbf8nbmf 9441871 9441855 2026-07-30T16:11:07Z ThomasPusch 1869 9441871 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Courcelles Hainaut Belgium Map.svg | bildo = Château de Trazegnies 41.JPG | bildo-priskribo = kastelo ''Trazegnies'' | blazono = Héraldique Ville BE Courcelles.svg | flago = Flag of Courcelles.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Courcelles (Belgio) en [[Belgio]] | areo = 44.44 | denso = 664 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6180 }} '''Courcelles''' (''france:''[KURsel']) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52015}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. == Historio == La [[Masakro de Courcelles]] (en [[franca]]: ''Tuerie de Courcelles''), konata ankaŭ kiel ''Masakro de Rognac'' (en franca: ''Tuerie du Rognac''), estis masakro de 20 civiluloj fare de ekstrem-dekstraj Reksistanoj en la urbo Courcelles en aŭgusto 1944 dum la [[Dua Mondmilito]]. Ekde 1977 la municipoj [[Gouy-lez-Piéton]], [[Souvret]] kaj [[Trazegnies]] apartenas al Courcelles, la ĉefa municipo. == Bildaro == <gallery widths=200px> Dosiero:Eglise Saint-Martin de Trazegnies - extérieur.JPG|{{centre|kirko de sankta Marteno}} Dosiero:Château de Trazegnies 34.JPG|{{centre|kastelo ''Trazegnies''}} Dosiero:Trazegnies - Groupe civique - ensemble vers le beffroi.JPG|{{centre|domaro ĉirkaŭ la [[belfrido]] de ''Trazegnies''}} </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.courcelles.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Courcelles (Belgio)| ]] behrsqtb64puc5aei6g1bz9l53jij4a Dour (Belgio) 0 41281 9441893 8123229 2026-07-30T16:19:32Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Dour Hainaut Belgium Map.svg | blazono = Blason ville BE Dour.svg | flago = Dour Belgium.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Dour (Belgio) en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 33.45 | denso = 503 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7370 }} '''Dour''' (''[[france]]'' prononco {{prononco|DU:r}}, [[Pikarda franca dialekto|pikarde]] ''Doû'') estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53020}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Blaugies]], [[Elouges]] kaj [[Wihéries]] apartenas al Dour, la ĉefa municipo. {{Projektoj}} {{Belga provinco Henegovio}} 14vhwfx3xshh9akfrtu0updr6dsxm48 Écaussinnes 0 41282 9442052 9146489 2026-07-30T20:05:10Z Aidas 3488 Aktualigo 9442052 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Écaussinnes Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] [[Soignies]] ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Écaussinnes en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 34.96 | denso = 282 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7190 }} '''Écaussinnes''' ([[franca lingvo|france]], {{prononco|E:kosin'}}; {{lang-wa|Les Scåssenes}}) estas [[municipo|belga municipo]] en la provinco [[Henegovio|Hainaut]], situanta je 40km sude de [[Bruselo]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55050}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Soignies'' (nederlande ''Zinnik''). Ekde 1977 la municipoj [[Écaussinnes-d'Enghien]], [[Marche-lez-Écaussinnes]] kaj [[Écaussinnes-Lalaing]] apartenas al Écaussinnes, la ĉefa municipo. Tra la centro fluas la rivereton "''La Sennette''". Écaussinnes estas la naskiĝurbo de la [[Listo de franclingvaj kantistoj|franclingva kantisto]] [[Julos Beaucarne]]. == Historio == Qian Xiuling (elp. cjen siuling), surloke ankaŭ nomata Perlinghi, ĉinadevena virino, savis en 1944 preskaŭ 100 lokajn civitanojn de la mortigo fare de la [[Naziismo|nazioj]]. Estas strato nomata ''Rue Perlinghi'' honore al ŝi<ref>(en) Liao Liqiang, ''[http://usa.chinadaily.com.cn/opinion/2012-10/27/content_15850892.htm Map stamps claim over islands]'', ''[[China Daily]]'', p. 5, la 27-an de oktobro 2012, </ref>. La viadukto ''Pont des Douces Arcades'' kiu celis ligi la urbojn [[Nivelles]] kaj [[Soignies]] pere de [[tramo]], sed la projekto estis haltigita post la [[unua mondmilito]]. == Turismo == La 12-jarcenta kastelo (''Château de Écaussinnes-Lalaing'') konstruita sur praa romia placo, datiĝas el la mezepoko. En ĝi troviĝas muzeo pri [[porcelano]] kaj [[glaso]] kaj la ''asocio Médiévie'' organizas eventojn en ĝi. Ĉiujare en julio okazas festivalo de klasika muziko en la 14-jarcenta kastelo ''Château de la Folie''<ref>(fr) Retejo de la [http://www.musiquefollie.be/ Festivalo pri klasika muziko en Château de la Follie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150801203514/http://musiquefollie.be/ |date=2015-08-01 }}</ref>. Écaussinnes estas esenca haltejo suvoje al vizito de la parko kanaloj kaj kasteloj (''Parc Canaux et Châteaux'')<ref>(fr) Retejo ''[http://www.parcdescanauxetchateaux.be/ Parc Canaux et Châteaux]'' (parko de kanaloj kaj kasteloj)</ref>. La pitoreska ĉirkaŭaĵo povas esti malkovrita per la promenado nomata ''Val de la Sennette'', en kiu pasis la malnova fervoja linio 106, kiu iam ligis Écaussinnes al [[Clabecq]] (Tubize) kaj kiu nuntempe estas parte [[verda vojo]] (en [[Belgio]] konata sub la nomo RAVEL). == Ĝemelurboj == *[[Grenzach-Wyhlen]], Germanio *[[Lallaing]], Francio *[[Létavértes]], Hungario *[[Pietrasanta]], Italio * Săcueni, Rumanio == Bildgalerio == <gallery widths="200" heights="200"> Dosiero:Ecaussinnes-Lalaing Fe1aJPG.jpg|La farmejo de la 12-jarcenta kastelo (''Château de Écaussinnes-Lalaing'') Dosiero:Ecaussinnes-Lalaing CH1bJPG.jpg|La 12-jarcenta kastelo Ecaussinnes-Lalaing dominas la centron de la vilaĝo. Dosiero:Écaussinnes-d’Enghien CH1bJPG.jpg| Kastelo Ecaussinnes-d'Enghien kie okazas ĉiujare festivalo de klasika muziko. </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [http://www.ecaussinnes.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Belga provinco Henegovio}} 4k08tn4w1r6ijlzkk2cwjlejn17omoy Ellezelles 0 41283 9441844 9441792 2026-07-30T15:47:00Z ThomasPusch 1869 9441844 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Ellezelles Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Ath]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Ellezelles en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 45.28 | denso = 124 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7890 }} '''Ellezelles''' (''france:'' [EL'zel], {{lang-nl|Elzele}}) estas [[municipo]] en [[Belgio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|51017}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ath. Ekde 1977 la municipoj [[Lahamaide]] kaj [[Wodecq]] apartenas al Ellezelles, la ĉefa municipo. Laŭ la retejo ''Ellezelles-On-Line'' (vidu suben), Ellezelles estas la naskiĝloko de la fikcia belga detektivo [[Hercule Poirot]]. == Historio == Ekde la 13a jc. la areo estis konfliktejo inter [[Flandrio]] kaj la valona provinco [[Henegovio]] (fr.Hainaut). Tial la regiono estis ankaŭ nomata debatolando (fr. terre de débats). == Folkloro == En 1610 la loka [[sorĉistino]] Quintine estus pendigita kaj bruligita en Ellezelles. Por memorfesti tion ĉi ĉiujare ekde la fino de junio 1972 estas organizataj tn. '[[sabatorgio]]n'. Krome, oni povas trovi sorĉistinobildojn tra la tuta vilaĝo. == Turismaj vidindaĵoj == En la loka turisma informejo okazas krom portempaj ekspozicioj ankaŭ fiksan prezentadon per kiu oni estas gvidate perekrane tra la naturpejzaĝo '''[[Pays des Collines]]''<nowiki/>'<ref>[http://www.pays-des-collines.be/ "Le pays des collines"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180802201217/http://pays-des-collines.be/ |date=2018-08-02 }} <small>[archive]</small>, sur ''www.pays-des-collines.be''</ref> (lando de la montetoj), inkluzive de metiejoj kaj la loka historio de la vilaĝo. Laŭlonge de 'Le Sentier de l'Etrange' (la promenvojo de la strangeco) kiu longas ses kilometrojn, troveblas statuoj kaj skulptaĵoj, ĉefe pri la temo sorĉismo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.paysdescollines.be/ Lando de la montetoj] * [http://www.ellezelles.be Oficiala retejo de la municipo] {{fr}} * [http://www.ellezelles.com ''Ellezelles-On-Line'' - neoficiala retejo, ofte ĝisdatigata] ({{fr}}, iomete {{nl}}) {{Belga provinco Henegovio}} hj0tp8tn06241cms1bg5li29oimss12 Enghien 0 41284 9442054 9424674 2026-07-30T20:07:28Z Aidas 3488 Aktualigo 9442054 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Enghien-les-Bains}} {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Enghien Hainaut Belgium Map.svg | blazono = Armes de la Maison d'Enghien.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] [[Soignies]] ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Enghien en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 39.61 | denso = 292 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7850 }} '''Enghien''' (france: [ANgjen] aŭ {{lang-nl|Edingen}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55010}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Soignies'' (nederlande ''Zinnik''). Ekde 1977 la municipoj [[Petit-Enghien]] (''nl: Lettelingen'') kaj [[Marcq]] (''nl: Mark'') apartenas al Enghien, la ĉefa municipo. == Vidu ankaŭ == * [[Festivalo LaSemo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.enghien-edingen.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] sfnck6pwrj1oq3gao3nox748d0bzvus Erquelinnes 0 41286 9442101 7556336 2026-07-30T21:17:26Z Aidas 3488 9442101 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Erquelinnes Hainaut Belgium Map.svg | blazono = Blason ville be Erquelinnes.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Erquelinnes en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 44.64 | loĝantaro= {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56022}}}} | loĝantaro-stato= {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} | denso = 214 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6560 }} '''Erquelinnes''' (''france'') estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56022}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Thuin''. Ekde 1977 la municipoj [[Bersillies-l'Abbaye]], [[Grand-Reng]], [[Hantes-Wihéries]], [[Montignies-St-Christophe]] kaj [[Solre-sur-Sambre]] apartenas al Erquelinnes, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} de la municipo ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} iax7ufnljy3iw3g67jczi1ua2rd7mnm Estinnes 0 41289 9442097 7981237 2026-07-30T21:15:26Z Aidas 3488 Aktualigo 9442097 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo-priskribo = La abatejo ''Bonne-Espérance'' de 1130, en la municipoparto ''Vellereille-les-Brayeux'' | blazono = Blason ville be Estinnes.svg | flago = Flag of Estinnes.svg | mapo = Estinnes Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Estinnes en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 72.69 | denso = 102 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7120 }} '''Estinnes''' (''france:''[EStin']) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56085}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Thuin''. Ekde 1977 la municipoj [[Croix-lez-Rouveroy]], [[Estinnes-au-Mont]], [[Estinnes-au-Val]], [[Fauroeulx]], Haulchin<!--atentu ke la ligilo montras al plia loĝloko Haulchin en suda Hanegovio, jam ekde 1678 parto de Francio-->, [[Peissant]], [[Rouveroy]], [[Vellereille-les-Brayeux]] kaj [[Vellereille-le-Sec]] apartenas al Estinnes, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} de la municipo ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} 3fpd8ovkyidbxcxqml488x4yi8obgty Farciennes 0 41291 9441856 8416994 2026-07-30T16:03:44Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441856 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = Le château de Farciennes.jpg | bildo-priskribo = la mezepoka kastelo de Farciennes | blazono = Blason Farciennes.svg | flago = Farciennes Belgium.svg | mapo = Farciennes Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Farciennes en [[Belgio]] | areo = 10.45 | denso = 1069 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6240 }} '''Farciennes''' (''france:''[FARsien']) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52018}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde 1977 la municipo [[Pironchamps]] apartenas al Farciennes, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.farciennes.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} 4l1o0ngxajepxcpof1oqoite2fqvr8s 9441872 9441856 2026-07-30T16:11:16Z ThomasPusch 1869 9441872 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = Le château de Farciennes.jpg | bildo-priskribo = la mezepoka kastelo de Farciennes | blazono = Blason Farciennes.svg | flago = Farciennes Belgium.svg | mapo = Farciennes Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Farciennes en [[Belgio]] | areo = 10.45 | denso = 1069 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6240 }} '''Farciennes''' (''france:''[FARsien']) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52018}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde 1977 la municipo [[Pironchamps]] apartenas al Farciennes, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.farciennes.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} ogwe4ybuqzw9ubpp3t07elyqal7e6ru Fleurus 0 41292 9441857 9424675 2026-07-30T16:04:14Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441857 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | blazono = Blason ville be Fleurus (Hainaut).svg | mapo = Fleurus Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Fleurus en [[Belgio]] | areo = 59.18 | denso = 376 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6220 }} '''Fleurus''' ([[france]], prononco [{{IFA|flœˈʀʏs}}], aŭ {{lang-wa|[[Fleuru]]}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1985]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52021}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde 1977 la municipoj [[Heppignies]], [[Lambusart]], [[Wangenies]], [[Saint-Amand]], [[Brye]], [[Wagnelée]] kaj [[Wanfercée-Baulet]] apartenas al Fleurus, la ĉefa municipo. La 29-an de aŭgusto 1622 kadre de la [[Tridekjara Milito]] armeo de [[protestantoj]] sub la germanaj armeestroj ''{{lang|de|Christian von Braunschweig}}'' kaj ''{{lang|de|Ernst von Mansfeld}}'' proksime de Fleurus venkis la hispanan armeon. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fleurus.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 4mhvw3gssnrfh2d2k2pu1zjt0fx0c7d 9441873 9441857 2026-07-30T16:11:25Z ThomasPusch 1869 9441873 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | blazono = Blason ville be Fleurus (Hainaut).svg | mapo = Fleurus Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Fleurus en [[Belgio]] | areo = 59.18 | denso = 376 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6220 }} '''Fleurus''' ([[france]], prononco [{{IFA|flœˈʀʏs}}], aŭ {{lang-wa|[[Fleuru]]}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1985]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52021}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde 1977 la municipoj [[Heppignies]], [[Lambusart]], [[Wangenies]], [[Saint-Amand]], [[Brye]], [[Wagnelée]] kaj [[Wanfercée-Baulet]] apartenas al Fleurus, la ĉefa municipo. La 29-an de aŭgusto 1622 kadre de la [[Tridekjara Milito]] armeo de [[protestantoj]] sub la germanaj armeestroj ''{{lang|de|Christian von Braunschweig}}'' kaj ''{{lang|de|Ernst von Mansfeld}}'' proksime de Fleurus venkis la hispanan armeon. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fleurus.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 5txp6hh6j045co8lozcwxh3yfevpwhj Flobecq 0 41293 9441842 8771886 2026-07-30T15:45:30Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441842 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Flobecq Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Flobecq en [[Belgio]] | zomo = 11 | areo = 23.32 | denso = 138 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7880 }} '''Flobecq''' (''france:'' [FLObek] aŭ {{lang-nl|Vloesberg}} [VLUSberĥ]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|51019}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ath. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.flobecq.be Oficiala retejo de la municipo] (france kaj nederlande) {{Belga provinco Henegovio}} gsax95epn12e575pnkqxitr0n3kypey 9441843 9441842 2026-07-30T15:46:40Z ThomasPusch 1869 9441843 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Flobecq Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Ath]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Flobecq en [[Belgio]] | zomo = 11 | areo = 23.32 | denso = 138 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7880 }} '''Flobecq''' (''france:'' [FLObek] aŭ {{lang-nl|Vloesberg}} [VLUSberĥ]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|51019}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ath. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.flobecq.be Oficiala retejo de la municipo] (france kaj nederlande) {{Belga provinco Henegovio}} ddt8vn3zk8c0y3q5ygxt1sgi2ei8hwy 9441845 9441843 2026-07-30T15:47:32Z ThomasPusch 1869 9441845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Flobecq Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Ath]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Flobecq en [[Belgio]] | zomo = 11 | areo = 23.32 | denso = 138 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7880 }} '''Flobecq''' (''france:'' [FLObek] aŭ {{lang-nl|Vloesberg}} [VLUSberĥ]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|51019}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ath. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.flobecq.be Oficiala retejo de la municipo] (france kaj nederlande) {{Belga provinco Henegovio}} rko11eto9ku5i0by7x56k1ms5u0q3m6 Fontaine-l'Evêque 0 41294 9441858 9424676 2026-07-30T16:04:38Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441858 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Fontaine-l'Évêque Hainaut Belgium Map.svg | bildo = Fontaine-l'Evêque JPG00c.jpg | bildo-priskribo = la loka kirko Sankta Kristoforo | blazono = Blason_ville_be_FontaineEveque_(Charleroi).svg | flago = Fontaine-l'Évêque Belgium.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Fontaine-l&#39;Evêque en [[Belgio]] | areo = 28.59 | denso = 589 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6140 }} '''Fontaine-l'Evêque''' (france: [FONtejn'-LE:vek'] aŭ {{lang-wa|Fontinne-l'-Eveke}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52022}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde [[1977]] la municipoj [[Forchies-la-Marche]] kaj [[Leernes]] apartenas al Fontaine-l'Evêque, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fontaine-leveque.Be Oficiala retejo de la municipo] (france) [[Dosiero:Fontaine-l'Evêque JPG01.jpg|eta|maldekstra|300px|{{centre|la urbodomo}}]] {{Projektoj}} {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] efo67sfxfnsyv4u5jbglzl53ky4xzvc 9441875 9441858 2026-07-30T16:11:33Z ThomasPusch 1869 9441875 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Fontaine-l'Évêque Hainaut Belgium Map.svg | bildo = Fontaine-l'Evêque JPG00c.jpg | bildo-priskribo = la loka kirko Sankta Kristoforo | blazono = Blason_ville_be_FontaineEveque_(Charleroi).svg | flago = Fontaine-l'Évêque Belgium.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Fontaine-l&#39;Evêque en [[Belgio]] | areo = 28.59 | denso = 589 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6140 }} '''Fontaine-l'Evêque''' (france: [FONtejn'-LE:vek'] aŭ {{lang-wa|Fontinne-l'-Eveke}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52022}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde [[1977]] la municipoj [[Forchies-la-Marche]] kaj [[Leernes]] apartenas al Fontaine-l'Evêque, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fontaine-leveque.Be Oficiala retejo de la municipo] (france) [[Dosiero:Fontaine-l'Evêque JPG01.jpg|eta|maldekstra|300px|{{centre|la urbodomo}}]] {{Projektoj}} {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 7bj0zkx09eywtmrqohsmdofr6bc8hme Frameries 0 41441 9441896 8893353 2026-07-30T16:20:31Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441896 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = Frameries JPG04.jpg | bildo-priskribo = La kirka placo kun sia granda [[sunhorloĝo]] | blazono = Blason ville be Frameries.svg | mapo = Frameries Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Frameries en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 26.04 | denso = 790 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7080 }} [[Dosiero:Frameries JPG00.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|La preĝejo de la sankta Koro}}]] [[Dosiero:Frameries JPG01.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|[[Ŝaktoskafaldo]] de la malnova minejo "Crachet"}}]] '''Frameries''' (''france:''[FRAmeri]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53028}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Eugies]], [[La Bouverie]], [[Noirchain]] kaj [[Sars-la-Bruyère]] apartenas al Frameries, la ĉefa municipo. == Partneraj urboj == * {{Ĝemeleco|La Chaux-de-Fonds|Svislando}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.frameries.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} f4t80kquy1kzga1eh7twb7aqwxryyhe Frasnes-lez-Anvaing 0 41443 9441846 7832201 2026-07-30T15:48:19Z ThomasPusch 1869 9441846 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = Anvaing 060713 (1).JPG | bildo-priskribo = la loka kastelo | mapo = Frasnes-lez-Anvaing Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Ath]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Frasnes-lez-Anvaing en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 113.15 | denso = 96 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7910 }} [[Dosiero:0_Frasnes-lez-Buissenal_-_Église_St-Martin_(1).jpg|eta|maldekstra|180ra|La preĝejo Sankta Marteno]] [[Dosiero:Frasnes-lez-Anvaing JPG01.jpg|eta|maldekstra|180ra|La municipa domo]] '''Frasnes-lez-Anvaing''' (''france:''[FRASn'-le:z-Anving]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|51065}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ath. Ekde 1977 la municipoj [[Saint-Sauver]], [[Herquegies]], [[Oeudeghien]], [[Frasnes-lez-Buissenal]], [[Anvaing]], [[Cordes]], [[Hacquegnies]], [[Arc-Wattripont]], [[Forest (Belgio)|Forest]], [[Moustier]], [[Montroeul-au-Bois]], [[Buissenal]] kaj [[Dergneau]] apartenas al Frasnes-lez-Anvaing, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.frasnes-lez-anvaing.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} eg2cw9gup5t2n1vcbv5fy6wq1i2decd Froidchapelle 0 41446 9442095 7832031 2026-07-30T21:12:50Z Aidas 3488 Aktualigo 9442095 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Froidchapelle Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Froidchapelle en [[Belgio]] | areo = 86.76 | denso = 42 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6440 }} [[Dosiero:Froidchapelle JPG01.jpg|eta|maldekstra|180px|{{centre|la loka kirko}}]] '''Froidchapelle''' (''[[france]]:'' {{prononco|frŭadĉapEL'}}) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56029}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Thuin''. Ekde 1977 la municipoj [[Boussu-lez-Walcourt]], [[Fourbechies]], [[Vergnies]] kaj [[Erpion]] apartenas al Froidchapelle, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.froidchapelle.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} 9xv82xrotq6srre7cdtolbrkbzpx71j Gerpinnes 0 41447 9441860 7832030 2026-07-30T16:05:06Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441860 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Gerpinnes Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Gerpinnes en [[Belgio]] | areo = 47.88 | denso = 252 | horzono = [[GMT]]+1h<br>(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6280 }} '''Gerpinnes''' (''france:''[Ĵerpin's]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52025}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde 1977 la municipoj [[Acoz (Belgio)|Acoz]], [[Gougnies]], [[Joncret]], [[Loverval]] kaj [[Villers-Poterie]] apartenas al Gerpinnes, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gerpinnes.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} ln1dvsowohahabbb4u9kmicns6oha7b 9441862 9441860 2026-07-30T16:06:57Z ThomasPusch 1869 9441862 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Gerpinnes Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Gerpinnes en [[Belgio]] | areo = 47.88 | denso = 252 | horzono = [[GMT]]+1h<br>(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6280 }} '''Gerpinnes''' (''france:''[Ĵerpin's]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52025}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde 1977 la municipoj [[Acoz (Belgio)|Acoz]], [[Gougnies]], [[Joncret]], [[Loverval]] kaj [[Villers-Poterie]] apartenas al Gerpinnes, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gerpinnes.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} 79byc4z7anh4honoitws3713qqg0knr Ham-sur-Heure-Nalinnes 0 41448 9442094 9441544 2026-07-30T21:11:13Z Aidas 3488 Aktualigo 9442094 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Ham-sur-Heure-Nalinnes Hainaut Belgium Map.png | tipo = urbo | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Mons Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Ham-sur-Heure-Nalinnes en [[Belgio]] | areo = 45.84 | denso = 292 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6120 }} '''Ham-sur-Heure-Nalinnes''' (''[[france]]:'' [HAM-syr-heŭr'-naLIN']) estas [[municipo]] en Belgio, apartenanta al la distrikto de ''[[Thuin]]'', en la provinco de [[Henegovio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56086}}}} loĝantojn. == Historio == [[Dosiero:Château de Ham-sur-Heure - Actuellement l'administration communale 01.jpg|eta|300px|maldekstra|[[Kastelo]] de Ham-sur-Heure, [[urbodomo]] de la municipo]] Ekde 1977, jaro de la laŭleĝe deviga kunfandiĝo de la municipoj en Belgio, la eksaj municipoj [[Cour-sur-Heure]], [[Ham-sur-Heure]], [[Jamioulx]], [[Marbaix-la-Tour]] kaj [[Nalinnes]] estis unuigitaj kaj fariĝis nuntempaj sekcioj de la nova municipo, alianomata "ento" (''entité''), de Ham-sur-Heure-Nalinnes. La kastelo de [[Ham-sur-Heure]] estas ĝia urbodomo (samkiel ĝi estis la urbodomo de [[Ham-sur-Heure]] ekde la 1950-aj jaroj kiam ĝi estis aĉetato el la grafa familio ''d'Oultremont''). La rivero "''[[:fr:Eau d'Heure|Eau d'Heure]]''" (Akvo de Horo) fluas tra la municipo de Ham-sur-Heure-Nalinnes kaj nomas du sekcioj "-ĉe-Horo" : [[Cour-sur-Heure]] kaj [[Ham-sur-Heure]]. Neniu alia vilaĝo, alie en ĝia valo, nomiĝas tiel. Samkiele, neniu vilaĝo en [[Francio]], eble homofona, nomiĝas Ham-sur-Eure aŭ Cour-sur-Eure en la [[valo]] de la [[Eure (rivero)|rivero Eure]], sed ekzistas Courville-sur-Eure inter la [[komunumoj de Eure-et-Loir]]. == Speciala biero kun speciala nomo == En 2017, la municipa estraro petis al la [[bierfarejo]] "Brasserie de [[Silenrieux]]" fari bieron "La Bourloyate" je la okazo de la heredaĵofesto. La nomo de la [[biero]] estas la kunfandiĝo de la kromnomoj de la loĝantoj de Ham-sur-Heure «'''Bour'''kî» et de Nalinnes «Mar'''loyat(e)'''». Ĝi estas el la speco de "[[Listo de bierspecoj|belga blankbiero]]". == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ham-sur-heure-nalinnes.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} 1nizh2dw0o04pan4rwkqrss1738e6in Hensies 0 41450 9441897 7832018 2026-07-30T16:21:02Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Hensies Hainaut Belgium Map.svg | blazono-larĝeco = 80px | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Hensies en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 26.74 | denso = 247 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7350 }} '''Hensies''' (''france:''[HANsi]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53039}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Hainin]], [[Montroeul-sur-Haine]] kaj [[Thulin]] apartenas al Hensies, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hensies.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} ggh3pgibk4hfvhw8kmivikjvbp4l47r Honnelles 0 41452 9441902 7832017 2026-07-30T16:24:53Z ThomasPusch 1869 9441902 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = Roisin CH1 JPG.jpg | bildo-priskribo = kastelo ''Roisin'' | flago = Honnelles Belgium.svg | blazono = Blason ville be Honnelles.svg | blazono-larĝeco = 80px | mapo = Honnelles Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Honnelles en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 44.56 | denso = 111 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7387 }} '''Honnelles''' (''france:''[ONel']) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53083}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Angre (Belgio)|Angre]], [[Angreau]], [[Athis (Belgio)|Athis]], [[Autreppe]], [[Erquennes]], [[Fayt-le-Franc]], [[Marchipont]], [[Montignies-sur-Roc]], [[Onnezies]] kaj [[Roisin (Belgio)|Roisin]] apartenas al Honnelles, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.honnelles.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} k8ey2437tkleyxgq6s90u8okz36qzen Jurbise 0 41453 9441904 7832021 2026-07-30T16:26:02Z ThomasPusch 1869 9441904 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | blazono = Blason ville be Jurbise.svg | mapo = Jurbise Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Jurbise en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 57.87 | denso = 163 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7050 }} '''Jurbise''' (france: [JYRbiz'] aŭ {{lang-nl|Jurbeke}}) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53044}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Erbaut]], [[Erbisoeul]], [[Herchies]], [[Masnuy-Saint-Pierre]] kaj [[Masnuy-St-Jean]] apartenas al Jurbise, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.jurbise.be Oficiala retejo de la municipo] ({{fr}}) {{Belga provinco Henegovio}} 240sk51aqrhtrgvboo77qhcx8m53gwp Le Rœulx 0 41454 9442062 9424810 2026-07-30T20:19:01Z Aidas 3488 Aktualigo 9442062 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | bildo-priskribo = la urbodomo | flago = Le Roeulx Belgium.svg | blazono = communesBelgique-Le-Roeulx.svg | blazono-larĝeco = 70ra | mapo = Le Rœulx Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] [[Soignies]] ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Le Rœulx en [[Belgio]] | areo = 43.23 | denso = 185 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7070 }} [[Dosiero:Le roeulx.jpg|eta|maldekstra|350px|{{centre|la loka kastelo}}]] '''Le Rœulx''' (france) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en la jaro [[1825]]. Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55035}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Soignies'' (nederlande ''Zinnik''). Ekde 1977 la municipoj [[Gottignies]], [[Mignault]], [[Thieu]] kaj [[Ville-sur-Haine]] apartenas al Le Rœulx, la ĉefa municipo. Proksime de Thieu estas la [[Ŝiplifto de Strépy-Thieu]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.leroeulx.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] boz10dixn6dyc1xari1e3ixu6iqrzan Lens (Belgio) 0 41455 9441905 7832024 2026-07-30T16:26:42Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441905 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Lens}} {{Informkesto urbo | tipo = municipo | blazono = CommunesBelgique-Lens.svg | mapo = Lens Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Lens (Belgio) en [[Belgio]] | areo = 49.61 | denso = 79 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7870 }} '''Lens''' (''france:''[LAŬNS]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53046}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Bauffe]], [[Cambron-Saint-Vincent]], [[Lombise]] kaj [[Montignies-lez-Lens]] apartenas al Lens, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.lens.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} dh1wnp32fe75tqfs93lhrjnyi1udwzs Les Bons Villers 0 41456 9441861 8988758 2026-07-30T16:05:40Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | flago = Les Bons-Villers Belgium.svg | blazono = CommunesBelgique-Les-Bons-Villers.svg | blazono-larĝeco = 80px | mapo = Les Bons Villers Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Les Bons Villers en [[Belgio]] | areo = 42.77 | loĝantaro-denso = auto | horzono = [[GMT]]+1h<br>(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6210 }} '''Les-Bons-Villers''' (''france:''[Les-Bo:n-VilLE:]) estas [[municipo]] de la [[provinco]] [[Henegovio]] en [[Belgio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52075}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde [[1977]], la iamaj municipoj [[Frasnes-lez-Gosselies]], [[Rèves]], [[Villers-Perwin]], [[Wayaux]] kaj [[Mellet]] apartenas nun al Les-Bons-Villers, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.les-bons-villers.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} jzn2wzt4kqig9ujo2avm1307atafs7k Lessines 0 41457 9442065 9424809 2026-07-30T20:20:58Z Aidas 3488 Aktualigo 9442065 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | flago = Lessines Belgium.svg | blazono = Blason ville BE Lessines.svg | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Lessines Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] [[Soignies]] ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Lessines en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 72.29 | denso = 244 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7860 }} '''Lessines''' ([[france]], [elp. {{prononco|leSI:N}}, [[Nederlanda lingvo|nederlande]]: ''Lessen'') estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en la jaro [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55023}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Soignies'' (nederlande: ''Zinnik''). Ekde 1977 la municipoj [[Bois-de-Lessines]] ''(nl: [[Lessenbos]])'', [[Deux-Acren]] ''(nl: [[Twee-Akren]])'', [[Ghoy (Belgio)|Ghoy]], [[Ogy (Belgio)|Ogy]], [[Ollignies]] ''(nl: [[Woelingen]])'', [[Papignies]] ''(nl: [[Papegem]])'' kaj [[Wannebecq]] apartenas al Lessines, la ĉefa municipo. == Turismo == La ŝtonminejoj de [[porfiro]] valoras la viziton, samkiel la [[Hospico|hospicon]] [[Nia Sinjorino kun la Rozo]], kompareble al la [[Hospicoj de Bono|hospico ''Hôtel de Dieu'' (hotelo de Dio]]) en [[Beaune]] (Francio), kiu iĝis monaĥejo, fondita en 1242. == Famuloj == * [[René Magritte]] (1898–1967), mondfama belga pentristo de [[superrealismo]], naskiĝis en Lessines. == Vidu ankaŭ == [[Hospitalo Nia Sinjorino kun la Rozo]] [[Dosiero:Lessines JPG2 HoNdR.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Hospitalo Nia Sinjorino kun la Rozo]].]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} de la komunumo (france) [http://www.lessines.net Ne-oficiala retejo pri Lessines - Lessines.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211214234901/http://lessines.net/ |date=2021-12-14 }} (france). {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] klq35pu829x283cuq2um0lxlh35qdcx 9442066 9442065 2026-07-30T20:22:19Z Aidas 3488 Aktualigo 9442066 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | flago = Lessines Belgium.svg | blazono = Blason ville BE Lessines.svg | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Lessines Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] [[Soignies]] ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Lessines en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 72.29 | denso = 244 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7860 }} '''Lessines''' ([[france]], [elp. {{prononco|leSI:N}}, [[Nederlanda lingvo|nederlande]]: ''Lessen'') estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Ĝi ricevis la titolon en la jaro [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55023}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Soignies'' (nederlande: ''Zinnik''). Ekde 1977 la municipoj [[Bois-de-Lessines]] ''(nl: [[Lessenbos]])'', [[Deux-Acren]] ''(nl: [[Twee-Akren]])'', [[Ghoy (Belgio)|Ghoy]], [[Ogy (Belgio)|Ogy]], [[Ollignies]] ''(nl: [[Woelingen]])'', [[Papignies]] ''(nl: [[Papegem]])'' kaj [[Wannebecq]] apartenas al Lessines, la ĉefa municipo. == Turismo == La ŝtonminejoj de [[porfiro]] valoras la viziton, samkiel la [[Hospico|hospicon]] [[Nia Sinjorino kun la Rozo]], kompareble al la [[Hospicoj de Bono|hospico ''Hôtel de Dieu'' (hotelo de Dio]]) en [[Beaune]] (Francio), kiu iĝis monaĥejo, fondita en 1242. == Famuloj == * [[René Magritte]] (1898–1967), mondfama belga pentristo de [[superrealismo]], naskiĝis en Lessines. == Vidu ankaŭ == [[Hospitalo Nia Sinjorino kun la Rozo]] [[Dosiero:Lessines JPG2 HoNdR.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Hospitalo Nia Sinjorino kun la Rozo]].]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} de la municipo (france) * [http://www.lessines.net Ne-oficiala retejo pri Lessines - Lessines.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211214234901/http://lessines.net/ |date=2021-12-14 }} (france). {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] f2ahzfdlvmilkf2d549cuje66rc8c3f Lobbes 0 41460 9442092 7224650 2026-07-30T21:08:23Z Aidas 3488 Aktualigo 9442092 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | flago = Lobbes Belgium.svg | mapo = Lobbes Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Lobbes en [[Belgio]] | areo = 32.19 | denso = 169 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6540 }} '''Lobbes''' (''france:'' [LOB's]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56044}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Thuin''. Ekde 1977 la municipoj [[Mont-Sainte-Geneviève]], [[Sars-la-Buissière]] kaj [[Bienne-lez-Happart]] apartenas al Lobbes, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.lobbes.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} ixwrxzsab1sudfwzagnqyqptbmrlggr Manage 0 41461 9441877 6456820 2026-07-30T16:12:25Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441877 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Manage Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Manage en [[Belgio]] | areo = 20.01 | denso = 1106 | horzono = [[GMT]]+1h<br>(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7170 }} '''Manage''' (''france:''[MANa:ĵe]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52043}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde 1977 la municipoj [[Bellecourt]], [[Bois-d'Haine]], [[Fayt-lez-Manage]] kaj [[La Hestre]] apartenas al Manage, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.manage-commune.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} gt9cq7lt3fhxlmcxund0497e4n54svp Momignies 0 41462 9442086 6456821 2026-07-30T20:58:29Z Aidas 3488 Aktualigo 9442086 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Momignies Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Momignies en [[Belgio]] | areo = 86.18 | denso = 59 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6590 }} '''Momignies''' (''france:''[MOMinji]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56051}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Thuin''. Ekde 1977 la municipoj [[Macon (Belgio)|Macon]], [[Monceau-Imbrechies]], [[Macquenoise]], [[Beauwelz]], [[Forge-Philippe]] kaj [[Seloignes]] apartenas al Momignies, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.momignies.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} t6ktyzlqtjo2397p0tokp2cm7us3meq Merbes-le-Château 0 41733 9442089 7556420 2026-07-30T21:00:25Z Aidas 3488 Aktualigo 9442089 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | blazono = Blason ville be Merbes-le-Château.svg | mapo = Merbes-le-Château Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Merbes-le-Château en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 30.79 | denso = 130 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6567 }} '''Merbes-le-Château''' [MERb'-le-ŝaTO:] estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56049}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Thuin''. Ekde 1977 la municipoj [[Fontaine-Valmont]], [[Labuissière]] kaj [[Merbes-Sainte-Marie]] apartenas al Merbes-le-Château, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} de la municipo ({{fr}}) {{Belga provinco Henegovio}} mrh670njoyvj3d0u4y6x2qzlt326hbr Mons (Belgio) 0 41734 9441906 9441540 2026-07-30T16:28:22Z ThomasPusch 1869 9441906 wikitext text/x-wiki {{Aliaj Signifoj|Mons}} {{Informkesto urbo | tipo = urbo | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Mons Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = Mons | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | latitudo = 50/27/0/N | longitudo = 03/56/0/E | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Mons en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 146.56 | loĝantaro denseco = auto | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7000 }} [[Dosiero:070204 (90) Mons.JPG|eta|maldekstra|{{centre|'''Mons''' Grand-Place}}|250ra]] '''Mons''' (jen [[france]], {{lang-nl|Bergen}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Mons ricevis la titolon en [[1825]]. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}}, ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53053}}}} loĝantojn. En [[2015]] Mons kune kun la [[ĉeĥio|ĉeĥia]] urbo [[Plzeň]] estis la du [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|Eŭropaj Kulturaj Ĉefurboj]]. La [[Eŭropa ŝoseo 19]] vojas proksime. {{-l}} == Urbodistriktoj == La urbo konsistas el la jenaj distriktoj: ''Ciply, Cuesmes, Ghlin, Flénu, Harmignies, Harveng, Havré, Hyon, Jemappes, Maisières, Mesvin, Mons, Nimy, Nouvelles, Obourg, Saint-Denis, Saint-Symphorien, Spiennes'' kaj ''Villers-Saint-Ghislain''. <!-- Dum estas neniu artikolo pri unuopa urbodistrikto, versio kun internaj ligiloj ne havas sencon. Jen ĝi tamen en artikole nevidebla formo: [[Ciply]], [[Cuesmes]], [[Ghlin]], [[Flénu]], [[Harmignies]], [[Harveng]], [[Havré]], [[Hyon]], [[Jemappes]], [[Maisières]], [[Mesvin]], [[Mons (Belgio)|Mons]], [[Nimy]], [[Nouvelles]], [[Obourg]], [[Saint-Denis (Belgio)|Saint-Denis]], [[Saint-Symphorien]], [[Spiennes]] kaj [[Villers-Saint-Ghislain]].--> == Esperanto en Mons == Kongreso por Internacia Ekonomio en 1905 en Mons esprimis la deziron, ke [[Esperanto]] estu instruata en lernejoj. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj |commonscat=Mons (Hainaut) |commons=Mons }} * [http://www.mons.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] p07p33dqlwcihlm9qo194w09a5p8r7t 9442038 9441906 2026-07-30T19:51:14Z Aidas 3488 9442038 wikitext text/x-wiki {{Aliaj Signifoj|Mons}} {{Informkesto urbo | tipo = urbo | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Mons Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = Mons | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Mons en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 146.56 | loĝantaro denseco = auto | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7000 }} [[Dosiero:070204 (90) Mons.JPG|eta|maldekstra|{{centre|'''Mons''' Grand-Place}}|250ra]] '''Mons''' (jen [[france]], {{lang-nl|Bergen}}) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Mons ricevis la titolon en [[1825]]. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}}, ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53053}}}} loĝantojn. En [[2015]] Mons kune kun la [[ĉeĥio|ĉeĥia]] urbo [[Plzeň]] estis la du [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|Eŭropaj Kulturaj Ĉefurboj]]. La [[Eŭropa ŝoseo 19]] vojas proksime. {{-l}} == Urbodistriktoj == La urbo konsistas el la jenaj distriktoj: ''Ciply, Cuesmes, Ghlin, Flénu, Harmignies, Harveng, Havré, Hyon, Jemappes, Maisières, Mesvin, Mons, Nimy, Nouvelles, Obourg, Saint-Denis, Saint-Symphorien, Spiennes'' kaj ''Villers-Saint-Ghislain''. <!-- Dum estas neniu artikolo pri unuopa urbodistrikto, versio kun internaj ligiloj ne havas sencon. Jen ĝi tamen en artikole nevidebla formo: [[Ciply]], [[Cuesmes]], [[Ghlin]], [[Flénu]], [[Harmignies]], [[Harveng]], [[Havré]], [[Hyon]], [[Jemappes]], [[Maisières]], [[Mesvin]], [[Mons (Belgio)|Mons]], [[Nimy]], [[Nouvelles]], [[Obourg]], [[Saint-Denis (Belgio)|Saint-Denis]], [[Saint-Symphorien]], [[Spiennes]] kaj [[Villers-Saint-Ghislain]].--> == Esperanto en Mons == Kongreso por Internacia Ekonomio en 1905 en Mons esprimis la deziron, ke [[Esperanto]] estu instruata en lernejoj. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.mons.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 4frocp1dvbywy17o9i873rlbnz3r3cs Montigny-le-Tilleul 0 41737 9441878 6456825 2026-07-30T16:12:57Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441878 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Montigny}} {{Informkesto urbo | tipo = municipo | blazono-larĝeco = 80px | mapo = Montigny-le-Tilleul Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Montigny-le-Tilleul en [[Belgio]] | areo = 15.26 | denso = 667 | horzono = [[GMT]]+1h<br>(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6110 }} '''Montigny-le-Tilleul''' (''france:''[MONTinji-l'-TIjeŭj] estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52048}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde 1977 la municipo [[Landelies]] apartenas al Montigny-le-Tilleul, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.montigny-le-tilleul.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} orm8mtrkr8l60dbhh2sa1whurjbmkmp Morlanwelz 0 41738 9442085 8370634 2026-07-30T20:56:59Z Aidas 3488 Aktualigo 9442085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | blazono = Blason Morlanwelz Belgique.svg | mapo = Morlanwelz Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Morlanwelz en [[Belgio]] | areo = 20.75 | denso = 886 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7140 }} '''Morlanwelz''' (france ''MORlanvelc'') estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56087}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Thuin''. Ekde 1977 la municipoj [[Carnières]] kaj [[Mont-Sainte-Aldegonde]] apartenas al Morlanwelz, la ĉefa municipo. == Naskiĝis en Morlanwelz == * [[Elio Di Rupo]], politikisto == Partneraj lokoj == * {{Flago|Italio}} [[Villarosa]], [[Italio]] * {{Flago|Francio}} [[Le Quesnoy]], [[Francio]] * {{Flago|Pollando}} [[Pleszew]], [[Pollando]] * {{Flago|Rumanio}} [[Blaj]], [[Rumanio]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} de la municipo ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} {{-}} {{Projektoj}} j9w9xz7kob0j069b6fy2dgz709hrxne Pont-à-Celles 0 41741 9441880 7556433 2026-07-30T16:13:42Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441880 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | flago = Pont-à-Celles Belgium.svg | blazono = communesBelgique-Pont-a-Celles.svg | blazono-larĝeco = 80px | mapo = Pont-à-Celles Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Pont-à-Celles en [[Belgio]] | areo = 56.08 | denso = 287 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6230 }} [[Dosiero:Prieuré Pont-à-Celles 02.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loka paroĥejo}}]] '''Pont-à-Celles''' (''france:''[PO:NTasels]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52055}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde 1977 la municipoj [[Buzet (Belgio)|Buzet]], [[Obaix]], [[Thiméon]], [[Viesville]], [[Liberchies]] kaj [[Luttre]] apartenas al Pont-à-Celles, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.pontacelles.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} 9muwy5flqo0xvhr9zly4fzm0c6vhud1 Quaregnon 0 41742 9441907 7556434 2026-07-30T16:28:52Z ThomasPusch 1869 9441907 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | blazono-larĝeco = 160px | mapo = Quaregnon Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Quaregnon en [[Belgio]] | zomo = 11 | areo = 11.44 | denso = 1638 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7390 }} '''Quaregnon''' (''france:''[KA-r'-njo:n]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53065}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipo [[Wasmuel]] apartenas al Quaregnon, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.quaregnon.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} fjw6uosa76oxog19ux82uyomqd63ds7 Quévy 0 41743 9441908 7217476 2026-07-30T16:29:27Z ThomasPusch 1869 9441908 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Quévy Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Quévy en [[Belgio]] | areo = 64.72 | denso = 120 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7040 }} '''Quévy''' (''france:''[KE:vi]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53084}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Asquillies]], [[Aulnois]], [[Blaregnies]], [[Bougnies]], [[Genly]], [[Gœgnies-Chaussée]], [[Quévy-le-Grand]], [[Quévy-le-Petit]], [[Givry]] kaj [[Havay]] apartenas al Quévy, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.quevy.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} ijvfhiket2a1lcscnrpv1ggr3resjm1 Quiévrain 0 41744 9441910 7556437 2026-07-30T16:30:09Z ThomasPusch 1869 9441910 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Quiévrain Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Quiévrain en [[Belgio]] | zomo = 11 | areo = 21.50 | denso = 306 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7380 }} '''Quiévrain''' (''france:''[KieVREJN]) estas [[municipo]] en [[Belgio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53068}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Baisieux]] kaj [[Audregnies]] apartenas al Quiévrain, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.quievrain.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} r5rypc2xsj23lc5ced0x0l3s6fesbq8 9441911 9441910 2026-07-30T16:30:42Z ThomasPusch 1869 9441911 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Quiévrain Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Quiévrain en [[Belgio]] | zomo = 11 | areo = 21.50 | denso = 306 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7380 }} '''Quiévrain''' (prononco france: [KieVREJN]) estas [[municipo]] en [[Belgio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53068}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Baisieux]] kaj [[Audregnies]] apartenas al Quiévrain, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.quievrain.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} g5t4z5a51wwc21wkhow47xn8r4u0xkn 9441912 9441911 2026-07-30T16:31:19Z ThomasPusch 1869 9441912 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Quiévrain Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Quiévrain en [[Belgio]] | zomo = 11 | areo = 21.50 | denso = 306 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7380 }} '''Quiévrain''' (prononco france: {{prononco|KieVREJN}}) estas [[municipo]] en [[Belgio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53068}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Baisieux]] kaj [[Audregnies]] apartenas al Quiévrain, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.quievrain.be Oficiala retejo de la municipo] ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} hqu2tb3djvjlwv4reu30svhealyd6uu Saint-Ghislain 0 41746 9441913 9424805 2026-07-30T16:32:04Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441913 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | priskribo de bildo = La malnova urbodomo | mapo = Saint-Ghislain Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Flag of Mons.svg|20ra|border]] [[Mons (Belgio)|Mons]] (''Bergen'') | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Saint-Ghislain en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 70.92 | denso = 315 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7330 }} [[Dosiero:St Ghislain - la place.JPG|eta|maldekstra|180ra|Saint-Ghislain: la nova preĝejo kaj la turo de la malnova preĝejo (16-a jarcento).]] [[Dosiero:Saint-Ghislain JPG02.jpg|eta|maldekstra|180ra|La urso de Saint-Ghislain.]] '''Saint-Ghislain''' (france: [San-GisLAN]) estas [[municipo]] en Belgio, kiu en [[1825]] ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|53070}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Mons'' (nederlande ''Bergen''). Ekde 1977 la municipoj [[Baudour]], [[Neufmaison]], [[Sirault]], [[Tertre (Belgio)|Tertre]], [[Hautrage]] kaj [[Villerot]] apartenas al Saint-Ghislain, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.saint-ghislain.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 3e5ztpz6b15yi32l9apghxbu85z636j Seneffe 0 41747 9441882 7556445 2026-07-30T16:14:05Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9441882 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Seneffe Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Drapeau ville be Charleroi.svg|20ra|border]] [[Charleroi]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Seneffe en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 63.19 | loĝantaro= {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52063}}}} | loĝantaro-stato= {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} | denso = 169 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7180 }} '''Seneffe''' (''france:''[S'nef']) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|52063}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Charleroi. Ekde 1977 la municipoj [[Arquennes]], [[Familleureux]], [[Feluy]] kaj [[Petit-Roeulx-lez-Nivelles]] apartenas al Seneffe, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.seneffe.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} {{projektoj|commonscat=Seneffe}} cqlxw8pll1b29nplqbvzyu8wvg4kfmt Silly 0 41748 9442061 8450600 2026-07-30T20:17:20Z Aidas 3488 Aktualigo 9442061 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Silly Hainaut Belgium Map.png | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] [[Soignies]] ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Silly en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 68.75 | denso = 115 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7830 }} '''Silly''' (jen [[france]] {{prononco|siLI:}}, {{lang-nl|Opzullik}}) estas [[municipo]] en [[Belgio]]. Ĝi ricevis la titolon en [[1825]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55039}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Soignies'' (nederlande ''Zinnik''). Ekde 1977 la municipoj [[Fouleng]], [[Gondregnies]], [[Graty]], [[Hellebecq]], [[Hoves]], [[Thoricourt]] kaj [[Bassilly]] (''nl: [[Zullik]]'') apartenas al Silly, la ĉefa municipo. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} de la municipo ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} {{Ĝermo|Belgio}} jmrysugphv7ih6xcgdy4e9h3g2hrj3u Sivry-Rance 0 41749 9442080 7556448 2026-07-30T20:51:29Z Aidas 3488 Aktualigo 9442080 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | tipo = municipo | mapo = Sivry-Rance Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Sivry-Rance en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 73.19 | denso = 63 | horzono = [[GMT]]+1h<br>(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6470 }} '''Sivry-Rance''' [sivri-rans] (''france:''[Sivry-Rance]) estas [[municipo]] en Belgio. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56088}}}} loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto ''Thuin''. Ekde 1977 la municipoj [[Grandrieu]], [[Montbliart]], [[Rance (Belgio)|Rance]], [[Sautin (Belgio)|Sautin]] kaj [[Sivry]] apartenas al Sivry-Rance, la ĉefa municipo. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} de la municipo ({{france}}) * [http://www.sivryranceculture.be Kultura centro de Sivry-Rance] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201022120014/https://sivryranceculture.be/ |date=2020-10-22 }} ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} 2h3kyr9xrs3kuqqwkuky3bfte8d1iyw Soignies 0 41750 9442071 9424802 2026-07-30T20:24:28Z Aidas 3488 Aktualigo 9442071 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | bildo = 0 Soignies - 0 Hôtel de ville (1).jpg | flago = Soignies Belgium.svg | blazono = communesBelgique-Soignies.svg | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Soignies Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] [[Soignies]] ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Soignies en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 111.06 | denso = 225 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7060 }} [[Dosiero:Soignies JPG001.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|centra placo}}]] '''Soignies''' (france: [sŭANji] aŭ {{lang-nl|Zinnik}}) estas [[municipo]] en Belgio, kiu en la jaro [[1825]] ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55040}}}} loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto. Ekde 1977 la municipoj [[Horrues]], [[Casteau]], [[Thieusies]], [[Naast (Belgio)|Naast]], [[Chaussée-Notre-Dame-Louvignies]] kaj [[Neufvilles]] apartenas al Soignies, la ĉefa municipo. La rivero [[Zenne]] ({{nl}}) aŭ [[Senne]] ({{fr}}) havas fonton en Soignies. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} de la municipo (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] qc2qbaqbs4pt8dmgai6cvxblahln39i 9442072 9442071 2026-07-30T20:25:19Z Aidas 3488 9442072 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | bildo = 0 Soignies - 0 Hôtel de ville (1).jpg | flago = Soignies Belgium.svg | blazono = communesBelgique-Soignies.svg | blazono-larĝeco = 80ra | mapo = Soignies Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Soignies Belgium.svg|20ra|border]] Soignies ''(Zinnik)'' | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Soignies en [[Belgio]] | zomo = 10 | areo = 111.06 | denso = 225 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 7060 }} [[Dosiero:Soignies JPG001.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|centra placo}}]] '''Soignies''' (france: [sŭANji] aŭ {{lang-nl|Zinnik}}) estas [[municipo]] en Belgio, kiu en la jaro [[1825]] ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|55040}}}} loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto. Ekde 1977 la municipoj [[Horrues]], [[Casteau]], [[Thieusies]], [[Naast (Belgio)|Naast]], [[Chaussée-Notre-Dame-Louvignies]] kaj [[Neufvilles]] apartenas al Soignies, la ĉefa municipo. La rivero [[Zenne]] ({{nl}}) aŭ [[Senne]] ({{fr}}) havas fonton en Soignies. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} de la municipo (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Urboj de Henegovio]] [[Kategorio:Urboj de Belgio]] 4zz75amtrk4hoca4109zy4u1i9g5gop Thuin (Belgio) 0 41770 9442073 9424785 2026-07-30T20:28:11Z Aidas 3488 9442073 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Thuin Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | provinco = {{Henegovio}} | latitudo = 50/20/0/N | longitudo = 04/17/0/E | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Thuin (Belgio) en [[Belgio]] | areo = 76.17 | denso = 192 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6530 }} '''Thuin''' (france: [tŭe]) estas [[municipo]] en Belgio, kiu en la jaro [[1825]] ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56078}}}} loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto ''Thuin''. La [[belfrido]] de Thuin apartenas ekde [[1999]] al la [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.thuin.be Oficiala retejo de la municipo] (france) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Thuin| ]] 6wi0t14c261h444dei2si7yc3cw6tjk 9442079 9442073 2026-07-30T20:49:12Z Aidas 3488 Aktualigo 9442079 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = urbo | mapo = Thuin Hainaut Belgium Map.svg | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | distrikto = [[dosiero:Thuin vlag.svg|20ra|border]] [[Thuin]] | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Thuin (Belgio) en [[Belgio]] | areo = 76.17 | denso = 192 | horzono = [[GMT]]+1h<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 6530 }} '''Thuin''' (france: [tŭe]) estas [[municipo]] en Belgio, kiu en la jaro [[1825]] ricevis la honortitolon "[[urbo]]". Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|56078}}}} loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto ''Thuin''. La [[belfrido]] de Thuin apartenas ekde [[1999]] al la [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} de la municipo ({{france}}) {{Belga provinco Henegovio}} [[Kategorio:Thuin| ]] 8i2sg80fmyq74alh1yogyvr1if652ld Ján Mužlay 0 42947 9442068 9275322 2026-07-30T20:23:03Z Stefangrotz 91903 informkesto 9442068 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ján MUŽLAY''' ([[1909]] – [[30-a de decembro]], [[1997]]) estis [[slovaka esperantisto]] dum 80 jaroj, longtempa gvidinto de la Esperanto-klubo en [[Nitra (urbo)|Nitra]] ([[Slovakio]]), kiu kompilis la eldonotajn lernolibron ''Maŝinelementoj'' kaj la ''[[Esperanta-slovaka teknika vortaro|Esperantan-slovakan teknikan vortaron]]''. == Ligiloj == * [https://www.eventoj.hu/steb/ingxenierado/instrumentoj/masxinfako-pri-elementoj-aest81/masxinfako-pri-elementoj.htm maŝinfako - pri elementoj] de Ján Mužlay en eventoj.hu [[Kategorio:Slovakaj esperantistoj|Mužlay]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1909|Mužlay]] [[Kategorio:Mortintoj en 1997|Mužlay]] {{Ĝermo|esperantisto}} jgbwap77dmyiy5i4rf9vuhdt2jq1ekm Orelgrebo 0 48892 9442274 9172990 2026-07-31T06:56:35Z Sj1mor 12103 9442274 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Orelgrebo |koloro = pink |dosiero = Podiceps auritus1.jpg |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Podicipoformaj birdoj|Podicipoformaj]] ''Podicipediformes'' |familio = [[Podicipedoj]] ''Podicipedidae'' |genro = ''[[Podiceps]]'' |specio = '''''P. auritus''''' |statuso = LC |dunomo = ''Podiceps auritus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orelgrebo'''<ref>[[Etimologio]]: ''Podiceps'': latina por ''podicis'' (pugo) kaj ''pedis'' (piedo), reference al malantaŭ situo de la kruroj en ties korpo; ''auritus'': latina por ''orela'' aŭ ''oreligita''.</ref> aŭ '''Plumkorna podicipo''' (''Podiceps auritus'') estas [[akvobirdo]] el la ordo de [[Podicipoformaj]] birdoj kaj familio de [[Podicipedoj]], kiu nomiĝas ankaŭ [[Slavonia grebo]]. Ĝi estas elstara naĝanto kaj plonĝanto, kaj persekutas sian [[fiŝo]]predon subkakve. ''P. auritus'' estas [[specio]] al kiu aplikiĝas la ''Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds'' ([[Interkonsento pri la konservado de migrantaj akvobirdoj de Afriko-Eŭrazio]]). == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:Slavonian Grebe-location-map-en.svg|eta|maldekstre|230px|Flave, la reprodukta areo; oranĝe, la vintraj teritorioj]] La '''Orelgrebo''' reproduktiĝas en vegetaĵaraj areoj de nesalakvaj [[lago]]j tra [[Eŭropo]] ([[Islando]], norda [[Britio]], [[Skandinavio]], [[Baltio]] al centra [[Rusio]]) kaj [[Azio]] (suda [[Siberio]] al [[Kamĉatko]]). Ili reproduktiĝas ankaŭ en malproksimaj internaj partoj de [[Usono]] (suda [[Alasko]]) kaj multe de okcidenta [[Kanado]]. Plej [[birdoj]] [[birdomigrado|migras]] vintre al [[marbordo]]j ĉefe de norda Eŭropo, [[Adriatiko]] kaj nordo de [[Nigra Maro]] kaj [[Ĉinio]], [[Koreio]], [[Japanio]] al suda Alasko, okcidenta Kanado kaj la tuta Usono. En Ĉinio ĝi vivas en la norda parto de la Nordoriento de [[Ĉinio]] kaj vintre migras suden al la malsupra baseno de [[Jangzi]]-rivero kaj [[Fuĝjan]]-provinco por travintri tie. == Aspekto == [[Dosiero:Podiceps auritus -Scotland-8a (2).jpg|eta|maldekstre|230px|Reprodukta plumaro, Skotlando]] La Orelgrebo estas malgranda diketa grebo 31–38&nbsp;cm longa kun enverguro de 46–55&nbsp;cm kaj pezo de ĉirkaŭ 400 g. Nekonfuzebla somere, la plumaro de kaj masklo kaj ino inkludas nigran kapon kun helbrunaj al brunecflavaj erektaj plumotufoj sur la orelareo ambaŭflanke de la vizaĝo el la bazo de suba makzelo tra la okulo al la supra nuko (tiu orelarea plumtufo nomigas la specion kaj en la [[komuna nomo]] kaj en la [[latina]] [[scienca nomo]]). Ĝi montras ankaŭ ruĝecan kolon, skarlatruĝajn okulojn, kaj malgrandan, rektan nigran bekon kun blanka pinto videbla foje eĉ de malproksime. La ventro estas blanka. [[Dosiero:Horned Grebe.jpg|eta|dekstra|230px|Nereprodukta plumaro de Orelgrebo]] [[Dosiero:Horned Grebe - Podiceps auritus.jpg|eta|maldekstre|230px|Reprodukta plumaro]] [[Dosiero:Eared Grebe.jpg|eta|Nereprodukta plumaro de Nigrakola grebo kun diferenca kapopinto]] Vintre malaperas la orkoloraj plumtufoj orelareaj kaj ĉiu birdo montras nigrecan kronon, kaj nigrecajn al malhelgrizajn malantaŭan kolon kaj dorson, dum la tuta vango estas blanka, same kiel la gorĝareo, antaŭa kolo (kun iome da helgriza kolumo) kaj ventro. Kiam oni mudas al somera [[plumaro]] aperas unue iom da flavaj plumetoj malantaŭokule kaj kolume. Ĉiukaze la kapopinto estas ebena. Ili naĝas alte sur la [[akvo]]. La Orelgrebo havas pintan bekon, mallongajn voston kaj krurojn, kiuj troviĝas tuj antaŭ la vosto kaj kies piedfingroj estas verdece haŭtborderitaj kaj petalformaj (lobecaj). Ĝi similas al [[anaso]] kun ebena krono kaj pinta beko, kiam ĝi naĝas sur akvo. Dumnaĝe la dorso videblas nigreca kaj la flankoj ruĝecbrunaj. Ĝi povas esti konfuzata kun la [[Nigrakola grebo]], sed ĉe la Orelgrerbo la beko estas pli rekta, dum ĉe la Nigrakola estas iom kurbeca supren; krome en vintra plumaro la Orelgrebo havas pinton sur supra nuko, dum la Nigrakola sur kapopinto kaj nigran vangomakulon; en somera plumaro la Nigrakola apenaŭ montras malgrandan tufon nur sur orelareo, dum la tufoj de la Orelgrebo superas la supran nukon. Krome kiel la nomo sugestas la Nigrakola havas tutnigran kolon, dum tiu de la Orelgrebo estas ruĝecbruna almenaŭ antaŭe.<ref>Lars Svensson, ''Guía de aves. España, Europa y región mediterránea'', Omega, Barcelona, 2010. Paĝo 65.</ref> Apenaŭ estas [[seksa duformismo]]. La junaj idoj estas grizecaj kun tre markata striecaj blankanigraj kapo kaj kolo, dum la idoj de la Nigrakola grebo montras nur striecan kapon, kaj ties suba vango jam estas senkolora. Ĉiukaze ambaŭ idoj havas ruĝan makulon ĉe la bekobazo. Ankaŭ la ido de la [[Malgranda grebo]] estas simila, sed kun multe pli larĝaj nigraj strioj.<ref>Lars Svensson, samloke. Paĝo 65.</ref> == Kutimaro == [[Dosiero:Podiceps auritus -Scotland-8a.jpg|eta|Montrante la blankajn subajn partojn]] La birdoj kutimas vivi en lagoj, lagetoj, marĉoj kaj larĝaj riveroj, kie abundas akvaj plantoj. Kiel ĉe plejparto de greboj, la Orelgrebo flugas havante la krurojn iom pendante kaj la kolon etende. Dumfluge tiu birdospecio montras blankan spegulon ĉe flugiloj, kaj malgrandan blankan makulon ĉe la dorso<ref name=Stastny>Stasny (1989)</ref>.<ref name=hume>Hume, Lesaffre kaj Duquet (2004), paĝo 30</ref>. Ili agas solaj aŭ en paro, bekokaptas ĉefe [[fiŝo]]jn, kaj somere ankaŭ [[salikoko]]jn, [[krabo]]jn, [[molusko]]jn, [[krustulo]]jn, [[insekto]]jn (ĉefe somere<ref name=hume/><ref name=BW>[http://birdweb.org/birdweb/bird_details.aspx?value=search&id=7 P. auritus ĉe Birdweb.org]{{404|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) kaj akvan herbon. Ili tre lertas je naĝado. Ili povas resti sub akvo 30 sekundojn. Elakviĝante ili esploras la ĉirkaŭaĵon per siaj supren levitaj bekopinto, naztruoj kaj okuloj. La kutimo estas tute sama kiel tiu de testudo. Pro tio oni donis al ĝi ankaŭ la nomon ''testuda anaso''. Ili plonĝas ĝenerale por kapti siajn predojn, sed povas ankaŭ kapti insektojn surface. La Orelgrebo, kiel plejparto de greboj, englutas regule plumojn por protekti sian digestan sistemon kontraŭ la elfiŝajn eĝojn. Ili havigas ilin ankaŭ al la idoj pro sama tialo<ref>All About Birds 2007</ref>. Tiu birdospecio estas silentema en vintra periodo, sed povas iĝi tre bruema dum la [[reprodukta sezono]] (oni povas aŭdi ties krion ĉe [http://www.oiseaŭ.net/oiseaŭ/podicipediformes/grebe.esclavon.html tiu retejo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). Tiam ili elsendas trilojn similajn al tiuj de la Malgranda grebo (''bibibib'') kaj laŭtajn alvokojn (''aŭja'' aŭ ''hiar''). === Reproduktado === [[Dosiero:Podiceps auritus.jpg|maldekstre|eta|Ovoj surneste]] La Orelgreboj reproduktiĝas en vegetaĵaraj areoj de [[lago]]j tra moderklimataj al malvarmaj zonoj de la [[Norda Hemisfero]] kaj poste plej el ili [[birdomigrado|migras]] vintre al [[marbordo]]j foje pli sudaj. Dum tiu jarepoko, tiu malgranda grebo estas ĉefe blanka kun tre markata nigra krono. Dum la [[reprodukta sezono]] (ekde aprile al junio) oni aŭdas la masklan alvokon kiel stranga, rimarkinda serio de laŭtaj kvakoj kaj babilecaj notoj sekve de longecaj krioj. En la pariĝada tempo ili havas tre interesajn movojn: unue la femala kaj maskla birdoj alproksimiĝas unu al la alia, ordigas la plumojn sur la kapo reciproke kaj etendas siajn flugilojn, poste ili disiĝas unu de la alia, rigardas unu al la alian kaj subite, preskaŭ samtempe, enigas sin en akvon. Kaj post momento ili malmergiĝas, ĉiu kun tufo da herboj en la beko, rigardas unu al la alia havante skuiĝantan kapon. La flosanta [[nesto]] de la podicipoj estas tre originala. Ili kurbigas kaj interplektas elakviĝintajn herbotigojn, poste aldonas al ili putriĝintajn akvajn plantojn en la ĉirkaŭaĵo, formante neston similan al dika kuko sur la akvobordo, ĉar kiel ĉiuj greboj ili mallerte piediras surtere kaj ne povas havi surteran neston. La nesto povas sin movi laŭ ondoj kaj estas konstruita de ambaŭ partneroj ĉe [[kareksejo]]. [[Dosiero:Horned Grebe nesting.jpg|eta|Plenkreskulo kun ido ĉeneste]] La Orelgrebino demetas 2-5 grizblankajn ovojn kiuj bruniĝas laŭ la tempo pro kontakto kun putriĝinta vegetaĵaro. Antaŭ sia portempa forlaso de la nesto, gepatraj birdoj kutimas kovri la ovojn per herboj, plumoj k.a., por ke ili ne malvarmiĝu kaj ne estu trovitaj de iliaj naturaj malamikoj. La [[kovado]] daŭras 24-25 tagojn kaj estas farata de ambaŭ partneroj. La eloviĝintaj birdidoj estas averaĝe 17 g pezaj<ref name=age>[http://genomics.senescence.info/species/entry.php?species=Podiceps_auritus Podiceps auritus ĉe retejo AnAge]</ref>, [[nidifuga]]j kaj kapablaj naĝi tuj poste. Ili estas tutkorpe kovritaj de [[lanugo]] kun strioj ĉe la kapo kaj kolo. Gepatraj birdoj portas siajn idojn surdorse dum la aktivado por nutrado. Trafante en danĝeron, ili povas fuĝi for kun siaj idoj per subakva naĝado. Tio estas kapablo propra al la birdofamilio. Ekflugo okazas post 55 al 60 tagoj. Tiu specio atingas seksan maturecon je ĉirkaŭ aĝo de unu jaro<ref name=age/>. La aktuala rekordo de longvivodaŭro estas de individuo ringita en Islando kaj trovita morta kiam li estas 7-jaraĝa<ref>[http://www.euring.org/data_and_codes/longevity-voous.htm Rekordo de longvivodaŭro de ''Podiceps auritus'' (Orelgrebo) ĉe retejo Euring]</ref>, sed oni ĉirkaŭkalkulas, ke tiu specio povas atingi aĝon de 10 jaroj<ref name=hume/>. == Populacioj == Estas du subspecioj de Orelgrebo<ref>Zoonomen 2007.</ref><ref name=itis>ITIS 2007</ref> kies distribuaj areoj estas la jenaj<ref name="ReferenceA">Global Register of Migratory Species (GROMS) 2007</ref>: * ''Podiceps auritus auritus'' (Linnaeus, 1758): [[Norda Eŭropo]], [[Azio]], [[Kaspia Maro]]. * ''Podiceps auritus cornutus'' (Gmelin, 1789): [[Nordameriko]] [[BirdLife International]] ĉirkaŭkalkulas la eŭropan populacion je malpli ol 1/4 de la tutmonda populacio, nome el 6,300 al 11,000 paroj de tiu grebo en Eŭropo, esence koncentritaj en Skandinavio kaj Rusio<ref name=BLI>BirdLife International (2007).</ref>. Fakte la ĉefaj eŭropaj reproduktejaj areoj estas en [[Islando]], [[Ferooj]], [[Skotlando]], [[Skandinavio]] kaj [[Baltio]]<ref name=Stastny/>. La UICN ĉirkaŭkalkulas la tutmondan populacion en 160,000 al 1,200,000 individuoj<ref>Wetlands International 2002, UICN 2007</ref>. === Habitato === [[Dosiero:Flickr - Rainbirder - Slavonian Grebe (Podiceps auritus).jpg|eta|maldekstre]] Tiu grebo reproduktiĝas ĝenerale sur trankvilaj akvoj malmulte profundaj kun vegetaĵaraj bordoj, sed ili povas akcepti ankaŭ akvejojn kun malmulte malpli da vegetaĵaro. Vintre, oni povas trovi ilin, ĉu izole aŭ en malgrandaj grupoj de du aŭ tri, ĉe estuaroj aŭ ĉe marbordoj, foje ĉe grandaj lagoj, akvorezervejoj kaj aliaj akvejoj. Ili povas foje vintrumi akompane de la Nigrakola grebo<ref name=hume/>. === [[Birdomigrado|Migrado]] === Tiu grebo nestumas inter aprilo kaj julio en la nordo de la eŭrazia kontinento kaj en la nordamerika kontinento. Ili migras suden de tiuj kontinentoj por iri vintrumi, inter oktobro kaj mano, en zonoj kie ne frostas vintre. Tiu migrado, ĝenerale solema, estas nokta si okazas supertere, kaj taga se okazas super marbordaj zonoj<ref name="ReferenceA"/>. Vagantaj individuoj estis registritaj tre sude, ekzemple ĉe [[Bermudoj]], en [[Tunizio]], [[Israelo]], [[Azoroj]] kaj [[Madejro]] <ref>del Hoyo J Elliott A, Sargatal J 1992 ; GROMS 2007</ref>. == Orelgrebo kaj homo == [[Dosiero:Podiceps auritus -Scotland-8a (1).jpg|eta|Kapodetalo, Skotlando.]] === Statuso kaj konservado === Plenkreskuloj havas malmultajn predantojn, sed la ovoj povas esti predon de lavursoj, de korvoj, de pigoj, de fulikoj aŭ de [[marbirdo]]j<ref>ADW, 2007.</ref>. Tiu grebo estas ĉefe minacata de habitata deterioro kaj pro ĝenado fare de homa estado, sed ankaŭ de naftopoluado aŭ pesticidoj same kiel variado ĉe la akvonivelo, kio povas detrui la nestojn<ref name=BW/><ref>{{en}} url=http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/wildbirds/threatened/p/podiceps_auritus_en.htm Slavonian Grebe ''Podiceps auritus'' European Commission konsultita la 2a novembro 2008</ref>. Ili estas protektita de la anekso I de la [[Birda Direktivo]] de la Eŭropa Unio ekde 1985 (refarita en 1991 kaj 1997)<ref>La specioj menciitaj en la anekso I de la Birda Direktivo ĝuas konservadan politikon koncerne ties habitaton, por sekurigi ties survivadon kaj reproduktadon en ties distribua areo.</ref>, de la anekso II de la [[Konvencio de Berno (1979)|Konvencio de Berno]] ekde 2002<ref>Anekso II de la Konvencio de Berno: specioj de faŭno strikte protektitaj</ref>, la [[Konvencio pri Migrantaj Specioj|KMS]] ekde 1994 kaj [[AEWA]] (Afrik-Eŭropa Interkonsento pri migrantaj akvobirdoj) ekde 1999. Ili estas protektitaj ankaŭ de la MBTA (Migratory Birds Treaty Agreement)<ref>Migratory Birds Treaty Agreement, cf ĉe "Eksteraj ligiloj"</ref> kaj ĝuas de partikularan protektadon en Britio ekde 1982<ref>United Nations Environment Programme-World Conservation Monitoring Centre (UNEP-WCMC) 2007</ref>. La [[Eŭropa Vivmedia Agentejo]] (EVA) konsideras tiun specion kiel "provizore sekurigita" ekde 1994<ref>Tucker, G.M. kaj al. (1994) por la EVA</ref>, sed la specio estis deklarita vundebla en Latvio<ref>Latvia NRC (2002) por la EVA</ref> kaj ŝajne formortinta en Danio<ref>Miljo- og Energiministeriet (1998) por la EVA</ref>. BirdLife International indikas, ke la Orelgrebo estas "malpliiĝanta", ĉefe en Svedio kaj Finnlando<ref name=BLI/>. La UICN klasas tiun grebon en kategorio LC (mallongigo de la angla esprimo ''Least concern'', malplej zorgiga) pro etenda teritoria areo kaj populacio ĉirkaŭkalkulita je 160 000–1 200 000 individuoj kaj konsiderata stabila<ref>UICN (2004)</ref>. La [[AEWA]] distingas la diversajn populaciojn kaj klasis ekde 2002 la populaciojn de nordokcidenta Eŭropo en kategorio A1 (populacioj tre minacitaj (malpli ol 10 000 individuoj)), tiujn de nordorienta Eŭropo en B1 (populacioj tre vundeblaj (el 25 000 al 100 000 individuoj)) kaj tiujn de la Kaspia Maro kaj de suda Azio en A2 (populacioj minacitaj (el 10 000 al 25 000 individuoj))<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.unep-aewa.org/birds/index.cfm?species=17807 |titolo=Podiceps auritus ĉe la retejo de AEWA |alirdato=2013-06-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071109233301/http://www.unep-aewa.org/birds/index.cfm?species=17807 |arkivdato=2007-11-09 }}</ref>. == En kulturo == [[Dosiero:Sclavonian Grebe Thomas Bewick 1804.jpg|eta|maldekstra|"The Sclavonian Grebe" de la verko de [[Thomas Bewick]] ''A History of British Birds'', Volume 2 "Water Birds". Eldono de 1847.]] En la mitologio de la [[Nigrapieduloj]], en la epizodo pri la suno kaj la luno la rolulo Maljunulo trompis kelkajn anasojn per fermado de ties okuloj kaj dancado dum li mortigis ilin unu post alia. Tamen, la plej malgranda anaso, vidis la Maljunulon, kaj alarmis la aliajn anasojn. Tiu "anaso" estis la Orelgrebo, kiu iĝis la unua kiu avertis la danĝeron.<ref name="WeidensaulA">{{Citaĵo el libro|titolo=Of a Feather: A Brief History of American Birding|familia nomo=Weidensaul|persona nomo=Scott|jaro=2007|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Harcourt, Inc|ISBN=978-0-15-101247-3|paĝoj=8}}</ref> === Etimologio === La vorto ''grebo'' estas uzita por aludi al tiu birdogenro ekde almenaŭ la 16a jarcento en kelkaj latinidaj lingvoj<ref>Pierre Belon, ''Portraicts d’oyseaŭ, animaŭ, serpens, herbes, arbres, hommes et femmes d’Arabie et d’Égypte observez par P. Belon du Mans, le tout enrichi de quatrains pour la plus facile cognoissance des Oyseaŭ et autres portraicts, plus y est adjousté la Carte du Mont Attos et du Mont Sinay pour l’intelligence de leur religion'', G. Cavellat, Paris, 1557.</ref>. <br />La specifa nomo aldonas la radikon orel alude al la rimarkinda tufo de la orelareo kaj la alternativa specifa nomo ''slavonia'', uzita de Buffon, aludas al [[Slavonio]] termino uzita fine de la 19a jarcento por du diferencaj zonoj : nome en [[Aŭstrio-Hungario]] kaj regiono proksime de [[Lübeck]]. Fakte al tiu aludas ties uzado por tiu ĉi birdospecio, pro unu el la reproduktejaj areoj borde de la [[Balta Maro]]. <br />Pri la latina nomo, ''Podiceps'' devenas el la latina ''podex'', pugo kaj ''pes'', piedo (ĉi tie kruroj, pro ties malantaŭa situo en la korpo). La vorto ''auritus'' devenas el la latina kaj signifas "orumita", pro la orflavaj plumtufoj karakteraj de la specio kun reprodukta plumaro<ref name=cc>Cabard kaj Chauvet (2003)</ref>. === Filatelio === Pro ties bunta plumaro kaj gravo de la birdospecio kelkaj ŝtatoj eldonis [[poŝtmarko]]jn kun la bildo de la Orelgrebo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bird-stamps.org/cspecies/901300.htm |titolo=Ekzemple |alirdato=2013-06-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130423053030/http://www.bird-stamps.org/cspecies/901300.htm |arkivdato=2013-04-23 }}</ref> : [[Barbado]] kaj [[Antigvo-Barbudo|Antigvo]] en 1985, [[Islando]] en 1991, [[Georgio]] en 1995, [[Dominiko]] en 1998, [[Hong Kong]] kaj [[Svedio]] en 2003 kaj [[Alando]] en 2013.<ref>Birds of the world on postage stamps 2007 kaj 2013</ref>. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Podiceps auritus naumann.jpg| Dosiero:Podiceps auritus oisillons.jpg|Plenkreskulo kun idoj </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} === Referencoj === * Roger Peterson, Guy Mountfort, P.A.D. Hollom, "Guía de campo de las aves de España y de Europa", Omega, Barcelona, 1983. * Lars Svensson, ''Guía de aves. España, Europa y región mediterránea'', Omega, Barcelona, 2010. * Cabard P. kaj Chauvet B., Étymologie des noms d'oiseaŭ, Belin, 2003 (ISBN 2-7011-3783-7) * Šťastný, Oiseaŭ aquatiques, Paris, Gründ, 1989 (ISBN 2-7000-1816-8) * Karel Šťastný (trad. Dagmar Doppia), La grande encyclopédie des oiseaŭ, Paris, Gründ, octobre 1989, 494 p. (ISBN 2-7000-2504-0), p.&nbsp;34 * Hume R., Lesaffre G. kaj Duquet M., Oiseaŭ de France et d'Europe, Larousse, 2004 (ISBN 2-03-560311-0) == Eksteraj ligiloj == * {{Commons-inline|Podiceps auritus|''Podiceps auritus''}} * Avibase 018B316959E84738 ''Podiceps auritus'' * [http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob110.htm BTO BirdFacts – Slavonia grebo] {{Commons|Podiceps auritus}} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Podicipedoj]] [[Kategorio:Podicipoj]] [[Kategorio:Podicipoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Pollando]] olzp49imir8ib9c3jax44hp424arior Atomium 0 51310 9442267 9368675 2026-07-31T06:46:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442267 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|monumento |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo=Konsekro |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |arkitekto ligado = ne<!--malŝaltas aŭtomatan ligadon--> |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=BE |mapo lokumilo = Bruselo |mapligilo = jes |zomo=13 }} '''Atomium''' estas [[monumento]] en la ekspozicia parko ''Hejzeloparko'' en la urboparto [[Laken]] de [[Bruselo]], [[Belgio]]. Temas pri [[ŝtalo|ŝtala]] konstruaĵo kiu konsistas el naŭ grandaj [[sfero]]j, kiuj kune bildigas kuban kristalstrukturon de [[fero]], 165-miljardoble pligrandigita. La konstruaĵo estas kovrita de [[aluminio]] kaj malplena havas mason de 2500 tunoj. [[Dosiero:Bollen Atomium.jpg|maldekstre|eta|]] Atomium estis konstruata por la [[Internacia ekspozicio]] en Bruselo en [[1958]]. La konstruaĵo estas kreita de arkitekto [[André Waterkeyn]] kaj estis celita ne resti tie pli longe ol dum ses monatoj. Post la fino de la ekspozicio oni decidis ne malkonstrui ĝin, ĉar ĝi intertempe iĝis tre populara. La monumento, laŭ la [[diagonalo]] de la [[kubo]], altas 102,705 metrojn. La bazo estas sesangulo kun diagonalo de 94,75 metroj. La sferoj, kiuj havas diametron de 18 metroj, estas ligitaj pere de [[rulŝtuparo]]j. La tri plej eksteraj altaj sferoj ne havas vertikalajn fostojn kaj pro kialoj de sekureco ne estas alireblaj por la publiko. En la plej alta sfero oni havas panoraman elvidon je la urbo, kaj en la aliaj sferoj estas diversaj ekspozicioj. En marto [[2004]] komenciĝis dujara renovigo de la monumento. Dum tiu periodo oni interalie anstataŭis la aluminian kovraĵon per korodimunŝtala [[inokso]]. Tial Atomium estis nealirebla por turistoj de oktobro 2004 ĝis januaro 2006. Entute la renovigo kostis 26 milionojn da eŭroj. Ĝi denove malfermiĝis al la publiko je la 18-a de februaro 2006. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=atomium|ReVo titolo=Atomiumo}} * [http://www.atomium.be Oficiala retpaĝo de Atomium] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110226234002/http://atomium.be/ |date=2011-02-26 }} ''(angle, france, nederlande)'' * {{Structurae}} * [http://www.brussels.be/artdet.cfm/5678 Retkamerao de la Atomium] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110724013016/http://www.brussels.be/artdet.cfm/5678 |date=2011-07-24 }} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Bruselo]] [[Kategorio:Vizitindaĵoj en Bruselo]] tn8lyzjzpvpaidwnc1xwzkuwkurjzh7 Arzamaso 0 53335 9442237 8661748 2026-07-31T05:17:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442237 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | ŝtato = {{Rusia Federacio}} | regiono = [[Ĉevolga federacia regiono]] | provinco = {{Niĵnij-Novgoroda provinco}} | regiono-ISO = RU-NIZ | situo sur mapo = Rusio eŭropa parto | tipo1 = reliefo | situo de = situo en la eŭropa parto de Rusio | zomo = 11 | situo sur mapo2 = Niĵnij-Novgoroda provinco | tipo2 = reliefo | situo de2 = situo en la [[Niĵnij-Novgoroda provinco]] | bildo = <!-- kutime enpreniĝas el vikidatumaro --> | bildo-priskribo = }} '''Arzamaso''' ({{lang-ru|Арзамас}}) estas [[urbo]] en la [[Niĵnij-Novgoroda provinco]] kaj en la [[Ĉevolga federacia regiono]] de [[Rusio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 22403. La urbo estis fondita en jaro [[1578]]. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1719]]. La interurba telefona kodo estas 83147, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005). Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 55°24' norde, longitudo 43°49' oriente. La urbo estas sur dekstra bordo de rivero [[Tjoŝa]] (Тёша) (kiu enenfluas en riveron [[Oka (rivero)|Oka]] (Ока)), En la urbo estas fervoja stacio. En jaro [[1959]] la urbo havis 41.5 mil loĝantojn. En jaro [[2002]] la urbo havis 109.4 mil loĝantojn. Unu el la ĉefaj entreprenoj en Arzamaso estas la gipsofabriko Peŝelanskij, kiu funkcias ekde 1933.<ref>[https://www.pgz-dekor.ru/about/company/about-factory/ О Пешеланском гипсовом заводе]</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Arzamas (literatura societo)]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://arzamas.km.ru/ "La tuta Arzamas"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060112220717/http://www.arzamas.km.ru/ |date=2006-01-12 }} (ru) * [http://www.arzamas.ru/ Arzamas.ru] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070820174604/http://www.arzamas.ru/ |date=2007-08-20 }} * [http://www.arzam.ru/ Arzam.ru] * http://www.arzamas.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210909082715/http://www.arzamas.org/ |date=2021-09-09 }} * http://www.arzamas.nnov.ru/index_ie.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060131044259/http://www.arzamas.nnov.ru/index_ie.html |date=2006-01-31 }} <!-- _Арзамаский_ _WEB_ servilo --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Niĵnij-Novgoroda provinco]] 4spvhxjc3sdr1kt4q7hkxep4vjd4o59 Atkarsk 0 53351 9442266 7942905 2026-07-31T06:37:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442266 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=RU}} '''Atkarsk''' ({{Lang-ru|Аткарск}}) estas [[urbo]] en [[Saratova provinco]] en [[Rusio]]. Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 63404. La urbo estis fondita en [[18-a jarcento]]. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1780]]. La interurba telefona kodo estas 84552, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005). Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: {{Koordinatoj gm|51|52|N|45|00|E}}. La urbo estas ĉe enenfluo de rivero [[Atkara]] (Аткара) en riveron [[Medvedica]] (Медведица) (kiu demaldekstre enenfluas en riveron [[Don (rusia rivero)|Don]] (Дон)). En la urbo estas fervoja stacio de linio [[Astraĥano]] – [[Saratov]] – [[Moskvo]]. En jaro [[1959]] la urbo havis 27,8 mil loĝantojn. En jaro [[2002]] la urbo havis 27,9 mil loĝantojn. Ĝia areo estas 10,54 km². == Eksteraj ligiloj == * http://www.rustowns.com/atkarsk {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041019194547/http://www.rustowns.com/atkarsk/ |date=2004-10-19 }} <!-- Atkarsk --> * http://ruzgd.ru/atkarsk.shtml <!-- _Станция_ Atkarsk _на_ _сайте_ Historio _Рязанско_-_Уральской_ _железной_ _дороги_ --> [[Kategorio:Urboj de Saratova provinco]] 6mx9uti8htnb1na8pq29hi8zi4jv6qd Balaĥna 0 53414 9442382 8629460 2026-07-31T10:28:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442382 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | ŝtato = {{Rusia Federacio}} | regiono = [[Ĉevolga federacia regiono]] | provinco = {{Niĵnij-Novgoroda provinco}} | regiono-ISO = RU-NIZ | situo sur mapo = Rusio eŭropa parto | tipo1 = reliefo | situo de = situo en la eŭropa parto de Rusio | zomo = 11 | situo sur mapo2 = Niĵnij-Novgoroda provinco | tipo2 = reliefo | situo de2 = situo en la [[Niĵnij-Novgoroda provinco]] | bildo = <!-- kutime enpreniĝas el vikidatumaro --> | bildo-priskribo = }} '''Balaĥna''' ({{Lang-ru|Балахна}}) estas [[urbo]] en la [[Niĵnij-Novgoroda provinco]] kaj en la [[Ĉevolga federacia regiono]] de [[Rusio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 22406. La urbo estis fondita en la jaro [[1474]]. La interurba telefona kodo estas 83144, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en 2005). La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005). Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 56°30' norde, longitudo 43°36' oriente. La urbo sur dekstra bordo de rivero [[Volgo]] (Волга). En la urbo estas fervoja stacio. En jaro [[1959]] la urbo havis 29,8 mil loĝantojn. En jaro [[2002]] la urbo havis 57,3 mil loĝantojn. == Ligiloj == * [http://www.balakhna.nnov.ru/ Urba portalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060130200107/http://balakhna.nnov.ru/ |date=2006-01-30 }} * [http://www.unn.runnet.ru/rus/volgovyt/nizhobl/balahna/ Historio de Balaĥna] * [https://web.archive.org/web/20070927150149/http://www.volga-paper.ru/photo_Ru.html Fotoj en la paĝaro de la loka papera fabriko] == Eksteraj ligiloj == * http://balaxna.narod.ru <!-- Historio kaj (monumentoj, monumentas) de Balaĥna --> [[Kategorio:Urboj de Niĵnij-Novgoroda provinco]] [[Kategorio:Distrikto Balaĥna]] g59925insttmjy8gmwoovkm7b5ch1o9 Aŭstraliaj politikaj partioj 0 54409 9442335 9403073 2026-07-31T09:23:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442335 wikitext text/x-wiki Aŭstralio havas ioman [[dupartian sistemon]], kiu signifas ke ekzistas du grandaj politikaj partioj aŭ kunligitaj partioj, kaj ne facilas por sendependuloj aŭ aliaj partioj gajni seĝojn. Tamen, [[prefera voĉdonado]] signifas ke la problemo estas malpli severa por la malgrandaj partioj ol en la plejmulto de aliaj [[anglalingvaj landoj]] kiel [[Usono]]. == Gravaj politikaj partioj (kaj ties estroj) == La sekvaj partioj havas seĝojn en la nacia parlamento (aŭ Senato aŭ Ĉambro de Reprezentantoj) post la elektado de Aŭgusto 2010. * [[Aŭstraliaj Verduloj]]: Senatano [[Adam Bandt]] * [[Aŭstralia Labora Partio]]: [[Anthony Albanese]] MP * [[Liberala Partio de Aŭstralio]]: <nowiki>[[Scott Morrison]]</nowiki> PM Du politikaj grupoj majstras la Aŭstralia politika sfero. Unu estas konservema grupo de partioj kiuj estas nune kunligitaj je la tutlanda nivelo kaj en kelkaj ŝtatoj, sed konkuras en aliaj ŝtatoj. La ĉefa partio en ĉi tiu grupo estas la [[Liberala Partio de Aŭstralio|Liberala Partio]], centrodekstrema novliberalisma grupo. La dua estas la [[Nacia Partio de Aŭstralio|Naciistoj]], partio kiu reprezentas kamparajn interesojn - precipe unuaranga industrio. La tria membro estas la [[Kampara Liberala Partio]], kiu estas la ununura reprezentanto de ambaŭ partioj en la [[Norda Teritorio]]. Kolektive, ĉi tiuj partioj estas nomitaj la [[Koalicio (Aŭstralio)|Koalicio]]. La alia partio estas la [[Aŭstralia Labora Partio]] (ALP), centromaldekstrema partio starigitaj de la [[sindikato|sindikatoj]]. Historie, subteno por aŭ la Koalicio aŭ la Labora Partio estis ofte konsiderate kiel bazita je klaso: la meza klaso ĝenerale subtenis la Koalicion kaj la laborista klaso ĝenerale subtenis la Laboran partion. Nun, ĉi tio estis malpli grava faktoro ĉar dum la [[1970aj jaroj]] kaj la [[1980aj jaroj]], la Labora partio gajnis sufiĉe granda subteno de la meza klaso kaj la Koalicio gajnis sufiĉe granda subteno de laboristoj. Malpli gravaj partioj inkluzivas la [[Aŭstraliaj Verduloj]], [[Politika maldekstro|maldekstrema]] kaj [[verdaj partioj|ekologia]] partio; la [[Aŭstraliaj Demokratoj]], partio de mezklasaj [[centremuloj]]; kaj la [[Familioj Unue Partio]], partio kiu emas al socie konservemaj [[Kristanismo|Kristanoj]]. La proporcia reprezentanta sistemo permesas ĉi tiujn partiojn gajni seĝojn en la Senato, sed ili ne ofte povis gajni seĝojn en la Ĉambro de Reprezentantojn. La Verduloj tamen gajnis seĝon en la Ĉambro dum kromelekto en [[2002]], perdis ĝin en [[2004]], kaj gajnis malsaman seĝon en Aŭgusto 2010. == Malgrandaj partioj == Neniu el ĉi tiuj partioj aktuale havas seĝojn en la Federa Parlamento, kvankam kelkaj havis ilin pasinte kaj kelkaj havas seĝojn en diversaj Ŝtataj Parlamentoj. * [[Aŭstraliaj Demokratoj]] * [[Aŭstralio Unue Partio]] * [[Aŭstralioj Kontraŭ Plua Enmigrando]] (AAFI) * [[Kristana Demokrata Partio de Aŭstralio]] * [[Civitana Elektora Konsilantaro]] * [[Komunista Partio de Aŭstralio (Marksism-Leninisa)]] * [[Komunista Partio de Aŭstralio (revivigita)]] * [[Kampara Alianco]] * [[Demokrata Labora Partio]] * [[Eks-Servicula, Servicula kaj Veterana Partio]] * [[Fiŝkapta Partio]] * [[Kamioneta Partio]] * [[Grandaj Aŭstralianoj Partio]] * [[Liberala Demokrata Partio de Aŭstralio]] * [[Liberaluloj pro Arbaroj]] * [[Libertarianista Partio (Aŭstralio)|Libertarianista Partio]] * [[Malalta Imposto Karburaĵo kaj Biero Partio]] * [[Nacia Agado]] * [[Nova Lando Partio]] * [[Neniu GST Partio]] * [[Neinfanhavaj Gepatroj Partio]] * [[Nuklea Senarmiliga Partio]] * [[Unu Nacio Partio]] * [[Ekstera Amuzo Partio]] * [[Homa Povo Partio]] * [[Progresema Labora Partio]] * [[Pafista Partio]] * [[Socialista Alianco (Aŭstralio)|Socialista Alianco]] * [[Socialista Partio (Aŭstralio)|Socialista Partio]] * [[Laborista Libereco Aŭstralio]] * [[Laborista Partio]] == Ekspartioj == * [[Aŭstralio Partio]] * [[Aŭstralia Partio]] * [[Centra-Linio Partio]] * [[Urba-Kampara Alianco]] * [[Regna Liberala Partio]] * [[Komunista Partio de Aŭstralio|Komunista partio de Aŭstralio (1920 - 1991)]] * [[Demokrata Labora Partio]] * [[Senlima Komerca Partio]] * [[Lang Labora Partio]] Alinome [[Ne-Komunista Labora Partio]] * [[Liberala kaj Kampara Ligo]] * [[Liberala Movado]] * [[Natura Leĝo Partio]] * [[Nova LM]] * [[Patriota Partio de Aŭstralio]] * [[Protektista Partio]] * [[SA Unue]] * [[Unuiĝintaj Aŭstralianoj Partio]] == Notoj == # La Aŭstraliaj Verduloj ne formale havas direktiston. Brown estas la plej seniora elektita oficisto de la partio kaj estas traktata de la medio kaj la publiko kiel ĝia direktisto. == Aliaj partioj je la interreto == * Direktoriojn: [http://www.australianpolitics.com/parties/list.shtml Aŭstralia Politiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120826210758/http://australianpolitics.com/parties/list.shtml |date=2012-08-26 }}/[http://au.dir.yahoo.com/Regional/Countries/Australia/Government/Politics/Parties/ Jahu Aŭstralio kaj Novzelando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120504163326/http://au.dir.yahoo.com/Regional/Countries/Australia/Government/Politics/Parties/ |date=2012-05-04 }} * [http://www.abc.inoz.com/ ABC - Aŭstralianoj pro pli Bona Komunumo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040402060226/http://www.abc.inoz.com/ |date=2004-04-02 }} * [http://philsworld.iwarp.com/action.htm Agada Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031202220214/http://philsworld.iwarp.com/action.htm |date=2003-12-02 }} * [http://www.lisp.com.au/~aap/ Antaŭigu Aŭstralion Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031216192228/http://www.lisp.com.au/~aap/ |date=2003-12-16 }} * [http://www.workersliberty.org/australia/ Alianco pro Libereco de Laboristoj] * [http://www.familyalliance.org.au/ Aŭstralia Familia Alianco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040129160513/http://familyalliance.org.au/ |date=2004-01-29 }} * [http://www.ozemail.com.au/~irgeo/amp.htm Aŭstralia Vira Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20010406082230/http://www.ozemail.com.au/~irgeo/amp.htm |date=2001-04-06 }} * [http://www.progressivealliance.org.au/ Aŭstralia Progresema Alianco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040924021300/http://www.progressivealliance.org.au/ |date=2004-09-24 }} * [http://www.reform.org.au/ Aŭstralia Reformiga Partio] * [http://www.socialdemocrats.org.au/asdp.html Aŭstralia Soci-Demokrata Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040603084012/http://www.socialdemocrats.org.au/asdp.html |date=2004-06-03 }} * [http://www.isis.aust.com/awp/ Aŭstralia Virina Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060803070102/http://www.isis.aust.com/awp/ |date=2006-08-03 }} * [http://www.cecaust.com.au/ Civitana Elektora Konsilantaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190115084016/http://www.cecaust.com.au/ |date=2019-01-15 }} * [http://www.cpa.org.au/ Komunista partio de Aŭstralio] * [http://www.vanguard.net.au/index.php Komunista partio de Aŭstralio (Marksisma-Leninisma)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120717062819/http://www.vanguard.net.au/index.php |date=2012-07-17 }} * [http://www.dsp.org.au/ Demokrata Sociista Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051027010327/http://www.dsp.org.au/ |date=2005-10-27 }} * [http://www.thefishingparty.info/ Fiŝkapta Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070210055947/http://www.thefishingparty.info/wst_page6.html |date=2007-02-10 }} * [http://freetradeparty.tripod.com/ Libera Komerco Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181231035533/http://freetradeparty.tripod.com/ |date=2018-12-31 }} * [http://www.hopeparty.org.au/ Espero Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051107203409/http://www.hopeparty.org.au/ |date=2005-11-07 }} * [http://www.iso.org.au/ Internacia Socialista Organizaĵo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181121161256/http://www.iso.org.au/ |date=2018-11-21 }} * [http://www.libertarianparty.org.au/ Libertariana Partio] * [http://ncpp.xisle.info/ Neinfanhavaj Gepatroj Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190122091852/http://www.ncpp.xisle.info/ |date=2019-01-22 }} * [http://www.progressivelabour.org/ Progresema Labora Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190201183455/http://www.progressivelabour.org/ |date=2019-02-01 }} * [http://ablesoft.net/ozrepublic/ Republikista Partio de Aŭstralio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030412081313/http://ablesoft.net/ozrepublic/ |date=2003-04-12 }} * [http://www.ozemail.com.au/~starprty/ Scienco Teĥnologio kaj Reserĉo Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20010405043551/http://www.ozemail.com.au/~starprty/ |date=2001-04-05 }} * [http://www.socialist-alliance.org/ Socialista Alianco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190127200629/https://socialist-alliance.org/ |date=2019-01-27 }} * [http://www.knowledgecollegetutors.com/sd.htm Socialista Demokratio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181214133623/http://www.knowledgecollegetutors.com/sd.htm |date=2018-12-14 }} * [http://www.sep.org.au/ Socialista Egaleco Partio] * [http://www.unity.org.au/ Unueca Partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011202170840/http://www.unity.org.au/ |date=2001-12-02 }} <!-- {{Aŭstraliaj politikaj partioj}} --> {{Projektoj}} [[Kategorio:Politikaj partioj de Aŭstralio| ]] [[Kategorio:Politiko de Aŭstralio]] a2a52wtilzl92qyvjmp7hxwrflb3wg6 Aube (departemento) 0 55374 9442285 8354868 2026-07-31T07:26:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442285 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Aube}} {{Informkesto franca departemento | nomo = Aube | insigno = Blason département fr Aube.svg | insignogrando = 100 | mapo = Département 10 in France.svg | regiono = [[Grand Est]] | numero = 10 | prefektejo = [[Troyes]] | subprefektejoj = [[Bar-sur-Aube]]<br />[[Nogent-sur-Seine]] | prezidanto = Philippe Pichery (ekde majo 2017) | prefekto = Cécile Dindar (ekde aprilo 2022) | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | areo = 6004 | arondismentoj = 3 | kantonoj = 17 | interkomunumoj = 13 | komunumoj = 431 (stato de 2023) }} '''Aube''' ([[Franca lingvo|franca]] elparolo: [{{IFA|ob}}]) estas unu el la [[Departementoj de Francio|departementoj]] de la [[Francio|franca]] [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Grand Est]]. Ĝi etendiĝas sur {{unuo|6004|km|2}} kaj havis {{formatnum:306581}} loĝantojn en 2013<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/esl/comparateur.asp?codgeo=DEP-10 | titolo = Chiffres clés : Département de l’Aube (10) | alirdato = 26-an de aprilo 2014 | aŭtoro = [[Insee]] | lingvo = fr }}</ref>. La ĉefurbo estas [[Troyes]]. Ĝia nomo devenas de la [[Aube (rivero)|samnoma rivero]]. Aube havas landlimojn kun la departementoj [[Marne]], [[Haute-Marne]], [[Côte-d'Or]], [[Yonne]] kaj [[Seine-et-Marne]]. La departemento enhavas [[Komunumoj de Aube|431 komunumojn]]. == Arondismentoj == La departemento dividiĝas al tri [[Listo de arondismentoj de Francio|arondismentoj]]: * [[Arondismento Bar-sur-Aube]] * [[Arondismento Nogent-sur-Seine]] * [[Arondismento Troyes]] == Historio == La provinco Aube ekestis parto de la Franca Reĝlando per la [[traktato de Verdun]] en [[848]]. La departemento estis kreita de la [[Franca Revolucio]] la 4-an de marto [[1790]]. [[Dosiero:Dépt. de l'Aube (région du nord) - Fonds Ancely - B315556101 A LEVASSEUR 013.jpg|maldekstra|380px|eta|Malnova mapo de Aube (1854)]] {{-|maldekstre}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Aube]] * [[Francaj departementoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Aube}} * [http://www.cg-aube.fr/ Departementa konsilio de Aube] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130925074546/http://www.cg-aube.fr/ |date=2013-09-25 }} * [http://www.aube.gouv.fr/ Prefektejo de Aube] * [http://www.aube-champagne.com/ Turismo en Aube] * [http://esperanto10.free.fr/fichiers/fr/histor/espaub.htm Historio de Esperanto en la departemento Aube kaj ties ĉefurbo Troyes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160406045837/http://esperanto10.free.fr/fichiers/fr/histor/espaub.htm |date=2016-04-06 }} {{Navigilo Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aube| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] re2h4bo0dxwetvicw2adyuryyfktp0x Aurelio Galfetti 0 56473 9442301 7846216 2026-07-31T08:03:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442301 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {| align=right |[[Dosiero:GALFETTI-Bellinzona.jpg|eta|CASA AL PORTONE, 1985, Bellinzona]] |- |[[Dosiero:GALFETTI_nigra-domo.jpg|eta|Nigra domo (CASA NERA), 1987, Bellinzona]] |- |[[Dosiero:GALFETTI_blanka-domo.jpg|eta|Blanka domo (CASA BIANCA), 1987, Bellinzona]] |- |} '''Aurelio GALFETTI''' ([[2-an de aprilo]] [[1936]] - [[5-an de decembro]] [[2021]]) estis [[Svislando|svisa]] [[arkitekto]] el la regiono [[Tiĉino]]. Kiel studento en 1960, li projektis la ''Casa Rotalinti'', Bellinzona, projekto de brila simpleco inspirita de [[Le Corbusier]]. Per la projekto de la neŭro-psikologia kliniko en [[Mendrisio]] (1969-75), konstruaĵo kun vitraj kaj ŝtalaj strukturoj, li realvokis la teknikan pozitivismon de [[Fritz Haller]]. Rimarkinda estas la projekto de la teniseja konstruaĵaro por modernigi historian urban parton de Bellinzona. Li aplikis sian [[devizo]]n ''"konservado per transformado"'' en la sensentimenta restaŭrado de la ''"Castelgrande"'', la mezepoka kastelo sur altaĵo de la urbo Bellinzona. Per la realigado de la granda ĉefa poŝtoficejo en [[Bellinzona]] (1985) li firmigis sian internacian reputacion. == Kelkaj el liaj projektoj == * ''Lido di Bellinzona'' de Aurelio GALFETTI kunlabore kun Flora RUCHAT-RONCATI, Ivo TRUMPY, Bellinzona, Tiĉino, 1967 ĝis 1970 * ''Casa Leonardo'' de Aurelio GALFETTI kunlabore kun Antonio ANTORINI , Lugano, 1985 - 1986 * ''Ufficio postale'' (poŝtoficejo), Bellinzona, 1977 ĝis 1985 * teniseja konstruaĵo, Bellinzona, 1985 ĝis 1986 * ''Castello d'Uri'' el la 12a - 13a jarcentoj, Bellinzona, restaŭrado de 1985 ĝis 1991 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.vitruvio.ch/arc/masters/galfetti.php informpaĝo]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121009154935/http://www.vitruvio.ch/arc/masters/galfetti.php |date=2012-10-09 }} pri Aurelio GALFETTI {{en}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Galfetti, Aurelio}} [[Kategorio:Moderna arkitekturo (Ticino)]] [[Kategorio:Svisaj arkitektoj]] [[Kategorio:Tiĉinanoj]] 9u0v2cc3gr13xxsqkfqzfibgucf8vtz Serpenta marstelo 0 57211 9441837 331665 2026-07-30T15:02:38Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ofiuroidoj]] 9441837 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ofiuroidoj]] c7f532bhkg6e86rdadj6hucw161owqh MediaWiki:Anonnotice 8 80697 9441996 9418146 2026-07-30T18:29:39Z KuboF Hromoslav 3056 forigo de Sano-defio, starigo de Vikio amas ZEOjn 9441996 wikitext text/x-wiki <div style="border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: center; justify-content: center; width: 100%;max-width:1200px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer; background-color: white; box-sizing: border-box; padding: 0.2em;padding-left:2em;padding-right:1em;"> <div style="flex: 0 0 auto;background-color: white;"> [[File:Vikio Amas ZEOjn.svg|65px|link=:commons:Commons:Wiki Loves ZEOs 2026/eo]] </div> <div style="flex: 1 1 200px; padding: 0.1em;"> <p style="font-size: 1.2em; color: black; margin: 0 0 0.3em 0;">[[:commons:Commons:Wiki Loves ZEOs 2026/eo|Alŝutu fotojn pri Zamenhof/Esperantaj objektoj kaj gajnu valorajn premiojn.]]</p> <p style="font-size: 0.8em; color: black; margin: 0 0 0.3em 0;">ĝis fino de Julio 2026</p> </div> </div> cm8y2rgo0xh38hnn8wquvdl1rfmxck4 Internacia Civila Aviada Organizaĵo 0 102551 9442278 9261485 2026-07-31T06:57:54Z Sj1mor 12103 9442278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=CA-QC |Mapo en angulo=Montrealo |situo sur mapo=Centra Montrealo |zomo=13 }} La '''Internacia Civila Aviada Organizaĵo''' ('''ICAO''') estas speciala organizaĵo de [[Unuiĝintaj Nacioj]], kaj havas la taskon plani kaj kunordigi la civilan aviadan trafikon. Ĝi fondiĝis en 1944, surbaze de la '''Interkonsento de Ĉikago''', kaj havas sian sidejon en [[Montrealo]] ([[Kanado]]). Pli ol 188 ŝtatoj estas membroj de la organizaĵo. == Kodo == ICAO normigas kodojn por pluraj aviadaj nocioj kiel [[flughaveno]]j, aviadaj linioj, [[aviadilo]]j. === Flughaveno === La '''flughavenaj kodoj''' konsistas el po kvar literoj (male al la [[IATA-kodo]]j, triliteraj). La unua litero indikas mondregionon aŭ grandan [[regno (politiko)|regnon]]. La dua indikas regnon, se ne jam la unua tion faris. La tria kaj kvara identigas la flughavenon. Jena tabelo klarigas la signifon de la unua litero:<ref group="noto">La [[Latina alfabeto|literoj]] "I" kaj "X" ne inkluzivas en kodoj por distingi el [[Romaj ciferoj]].</ref> [[Dosiero:ICAO-countries.png|eta|600px|dekstra|mapo laŭ ICAO-kodoj]] {|colspan="4" class="wikitable" |- !Litero||Regiono||Litero||Regiono |- |A||Sud-okcident-[[Pacifiko|pacifika]] regiono||N||Sud-pacifika regiono |- |B||Nord-polusa regiono||O||[[Mezoriento|Proksima Oriento]] |- |C||[[Kanado]]||P||Nord-pacifika regiono |- |D||(Norda kaj) Okcidenta [[Afriko]]||R||[[Orienta Azio]] |- |E||[[Norda Eŭropo]]||S||[[Sudameriko]] |- |F||[[Suda Afriko]]||T||[[Kariba Maro|Kariba]] regiono |- |G||Marbordo de okcidenta [[Afriko]]||U||[[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj|KSŜ]] |- |H||[[Orienta Afriko]]||V||[[Suda Azio]] |- |K||[[Usono]]||W||Sud-orienta [[Azio]] |- |L||[[Suda Eŭropo]]||Y||[[Aŭstralio]] |- |M||[[Centra Ameriko]]||Z||[[Ĉinio]] kaj [[Mongolio]] |- |} === Aviadilo === [[Dosiero:Fj1.jpg|eta|dekstra|La signoj antaŭ la streko indikas la ŝtaton, kie la aviadilo estas registrita (tie ĉi Belgio), kaj la signoj malantaŭ la streko indikas la aviadilon mem.]] La '''aviadilaj kodoj''' konsistas plej ofte el unu aŭ du signoj, sekvataj de streko, kaj pliaj signoj. La signoj antaŭ la streko indikas la ŝtaton, kie la aviadilo estas registrita, kaj la signoj malantaŭ la streko indikas la aviadilon mem. Jen kelkaj ekzemploj: * [[Belgio]]: OO-AAA ĝis OO-ZZZ kaj OO-A01 ĝis OO-Z99 * [[Germanio]]: D-AAAA ĝis D-ZZZZ kaj D-1000 ĝis D-9999 * [[Usono]]: N-1 ĝis N-99999, N-1A ĝis N-9999Z, N-1AA ĝis N-999ZZ == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.airlineupdate.com/data_pages/codes/misc_codes/nat_reg.htm Aviadilaj kodoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Notoj == {{Notoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Literumalfabeto de ICAO]] * [[IATA|Internacia Aera Transporta Asocio]] * [[Federacia Aviada Administracio|Federacia Aviada Administracio (Usono)]] * [[Eŭropa Aviada Sekureca Agentejo|Eŭropa Aviada Sekureca Agentejo (Eŭropunio)]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Aviado]] 302hk6lualkcla2q141n4tjzum8uy5t Arkimeda solido 0 105248 9442165 9238888 2026-07-30T23:24:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442165 wikitext text/x-wiki En [[geometrio]] '''arkimeda solido''' estas alte simetria [[duonregula pluredro|duonregula]] [[vertico-transitiva]] [[konveksa aro|konveksa]] [[pluredro]] komponita el du aŭ pli multaj specoj de [[regula plurlatero|regulaj plurlateroj]]. Arkimeda solido diferenciĝas de la [[platona solido|platonaj solidoj]] kiuj estas komponita el nur unu speco de plurlatero, kaj de la [[solido de Johnson|solidoj de Johnson]] kiuj estas ne vertico-transitivaj. Kiel arkimedaj solidoj ne estas konsiderataj pluredroj de la [[duedra simetrio]] - [[prismo (geometrio)|prismoj]] kaj [[kontraŭprismo]]j. Laŭ sia difino ĉiuj arkimedaj solidoj estas [[unuforma pluredro|unuformaj pluredroj]]. Prismoj, kontraŭprismoj kaj arkimedaj solidoj estas la tuta aro de konveksaj [[duonregula pluredro|duonregulaj pluredroj]] Ĉiuj arkimedaj solidoj povas esti faritaj per [[konstruado de Wythoff]]. == Fonto de nomo == La arkimedaj solidoj prenas sian nomon de [[Arkimedo]], kiu diskutis ilin en sia nun perdita verko. Dum la [[Renesanco|Renaskiĝo]], [[artisto]]j kaj [[matematikisto]]j alte taksis ''purajn formojn'' kaj reesploris ĉi ĉiujn pluredrojn. Tiu serĉo estis plenumita ĉirkaŭ [[1619]] de [[Keplero]], kiu difinis ankaŭ prismojn, kontraŭprismojn, kaj la ne-konveksajn solidojn konatajn kiel [[solido de Keplero-Poinsot|solidoj de Keplero-Poinsot]]. == Klasifiko == Estas 13 arkimedaj solidoj. Inter ili estas 2 [[nememspegulsimetria]]j, ambaŭ simetriaj formoj de ĉiu el 2 nememspegulsimetriaj pluredroj estas kutime konsiderataj kiel la sama speco de pluredro. La [[vertica konfiguro]] priskribas la specojn de regulaj plurlateroj, kiuj kuniĝas iu ajn donita vertico. Ekzemple, vertica konfiguro (4,6,8) signifas ke kvadrato, seslatero kaj oklatero kuniĝas je vertico (kun la laŭhorloĝnadla ordo ĉirkaŭ la vertico). La kvanto de verticoj estas 720° dividita per la vertica [[angula difekto]]. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Nomo ! Solido ! Travidebla ! colspan=2|Edroj ! Lateroj ! Verticoj ! [[Vertica konfiguro]] ! [[Geometria simetria grupo|Simetria grupo]] |- | [[Senpintigita kvaredro]] | [[Dosiero:Truncated tetrahedron.png|80ra]] | [[Dosiero:Truncatedtetrahedron.svg|80ra|Senpintigita kvaredro]] | 8 || 4 trianguloj<br />4 [[Sesangulo|seslateroj]] || 18 | 12 | 3.6.6 | T<sub>d</sub> |- | [[Kubokedro]] | [[Dosiero:Cuboctahedron.png|80ra]] | [[Dosiero:Cuboctahedron.svg|80ra]] | 14 || 8 [[triangulo (geometrio)|trianguloj]]<br />6 [[Kvadrato (geometrio)|kvadratoj]] | 24 || 12 | 3.4.3.4 | O<sub>h</sub> |- | [[Senpintigita kubo]] | [[Dosiero:Truncated hexahedron.png|80ra]] | [[Dosiero:Truncatedhexahedron.svg|80ra]] | 14 || 8 trianguloj<br />6 [[oklatero]]j || 36 | 24 | 3.8.8 | O<sub>h</sub> |- | [[Senpintigita okedro]] | [[Dosiero:Truncated octahedron.png|80ra]] | [[Dosiero:Truncatedoctahedron.svg|80ra]] | 14 || 6 kvadratoj<br />8 seslateroj || 36 || 24 | 4.6.6 | O<sub>h</sub> |- | [[Rombokub-okedro]]<br />(malgranda rombokub-okedro) | [[Dosiero:Small rhombicuboctahedron.png|80ra]] | [[Dosiero:Rhombicuboctahedron.jpg|80ra]] | 26 || 8 trianguloj<br />18 kvadratoj || 48 || 24 | 3.4.4.4 | O<sub>h</sub> |- | [[Senpintigita kubokedro]]<br />(granda rombokub-okedro) | [[Dosiero:Great rhombicuboctahedron.png|80ra]] | [[Dosiero:Truncatedcuboctahedron.jpg|80ra]] | 26 || 12 kvadratoj<br />8 seslateroj<br />6 oklateroj | 72 || 48 || 4.6.8 | O<sub>h</sub> |- | [[Riproĉa kubo]]<br />(nememspegulsimetria) | [[Dosiero:Snub hexahedron ccw.png|80ra]]<br />[[Dosiero:Snub hexahedron.png|80ra]] | [[Dosiero:Snubhexahedronccw.jpg|80ra]]<br />Mallaŭ horloĝa nadlo<br />[[Dosiero:Snubhexahedroncw.jpg|80ra]]<br />Laŭ horloĝa nadlo | 38 || 32 trianguloj<br />6 kvadratoj || 60 || 24 | 3.3.3.3.4 | O |- | [[Dudek-dekduedro]] | [[Dosiero:Icosidodecaëder.png|80ra]] | [[Dosiero:Icosidodecahedron.jpg|60ra|Dudek-dekduedro]] | 32 || 20 trianguloj<br />12 [[kvinlatero]]j | 60 || 30 | 3.5.3.5 | I<sub>h</sub> |- | [[Senpintigita dekduedro]] | [[Dosiero:Truncated dodecahedron.png|80ra]] | [[Dosiero:Truncateddodecahedron.jpg|80ra]] | 32 || 20 trianguloj<br />12 [[deklatero]]j || 90 | 60 | 3.10.10 | I<sub>h</sub> |- | [[Senpintigita dudekedro]] | [[Dosiero:Truncated icosahedron.png|80ra]] | [[Dosiero:Truncatedicosahedron.svg|80ra]] | 32 || 12 kvinlateroj<br />20 seslateroj || 90 | 60 | 5.6.6 | I<sub>h</sub> |- | [[Rombo-dudek-dekduedro]]<br />(malgranda rombo-dudek-dekduedro) | [[Dosiero:Small rhombicosidodecahedron.png|80ra]] | [[Dosiero:Rhombicosidodecahedron.jpg|80ra]] | 62 || 20 trianguloj<br />30 kvadratoj<br />12 kvinlateroj | 120 || 60 | 3.4.5.4 | I<sub>h</sub> |- | [[Senpintigita dudek-dekduedro]]<br />(granda rombo-dudek-dekduedro) | [[Dosiero:Great rhombicosidodecahedron.png|80ra]] | [[Dosiero:Truncatedicosidodecahedron.jpg|80ra]] | 62 || 30 kvadratoj<br />20 seslateroj<br />12 deklateroj | 180 || 120 | 4.6.10 | I<sub>h</sub> |- | [[Riproĉa dekduedro]]<br />(nememspegulsimetria) | [[Dosiero:Snub dodecahedron ccw.png|80ra]]<br />[[Dosiero:Snub dodecahedron cw.png|80ra]] | [[Dosiero:Snubdodecahedronccw.jpg|80ra]]<br />Mallaŭ horloĝa nadlo<br />[[Dosiero:Snubdodecahedroncw.jpg|80ra]]<br />Laŭ horloĝa nadlo | 92 || 80 trianguloj<br />12 kvinlateroj || 150 | 60 | 3.3.3.3.5 | I |} La kubokedro kaj dudek-dekduedro estas [[latero-unuformaj]] kaj do estas [[kvazaŭregula pluredro|kvazaŭregulaj]]. La [[duala pluredro|dualaj pluredroj]] de la arkimedaj solidoj estas nomataj kiel la [[katalana solido|katalanaj solidoj]]. Ankaŭ la [[dupiramido]]j kaj [[kajtopluredro]]j estas la [[edro-uniforma]]j solidoj kun regulaj verticoj. == Vidu ankaŭ == * [[Duonregula pluredro]] * [[Unuforma pluredro]] * [[Listo de uniformaj pluredroj]] == Referencoj == * {{Citlibro | Nomo=Robert | Familinomo=Williams | Aŭtoroligo=Robert Williams | Titolo=The Geometrical Foundation of Natural Structure: A Source Book of Design - La Geometria Fundamento de Natura Strukturo: Fonta Libro de Dizajno | Eldonejo=Dover Publications, Inc | Jaro=1979 | ID=ISBN 0-486-23729-X }} (Sekcio 3-9) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Mathworld | URL = ArchimedeanSolid | titolo = Arkimeda solido }} * [http://www.software3d.com/Archimedean.html Paperaj modeloj de arkimedaj solidoj] * [http://www.korthalsaltes.com/archimedean_solids_pictures.html Libera papero modeloj (retoj) de Arkimedaj solidoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070220101209/http://www.korthalsaltes.com/archimedean_solids_pictures.html |date=2007-02-20 }} * [http://www.mathconsult.ch/showroom/unipoly/ La uniformaj pluredroj] * [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vp.html Virtualaj realaj pluredroj] - la enciklopedio de pluredroj * [http://www.cs.utk.edu/~plank/plank/origami/penultimate/intro.html Antaŭlasta modula origamio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100715212006/http://www.cs.utk.edu/~plank/plank/origami/penultimate/intro.html |date=2010-07-15 }} * [http://ibiblio.org/e-notes/3Dapp/Convex.htm Interagaj 3D pluredroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050403235101/http://ibiblio.org/e-notes/3Dapp/Convex.htm |date=2005-04-03 }} en Javo [[Kategorio:Arkimedaj solidoj| ]] [[Kategorio:Unuformaj pluredroj]] [[Kategorio:Pluredroj]] [[Kategorio:Arkimedo]] 4i3bndl5ybwkdv2hms929wfuqps39rp NGC 407 0 109954 9442120 8378779 2026-07-30T22:09:58Z Arbarulo 135469 9442120 wikitext text/x-wiki {{Informkesto galaksio| Nomo = NGC 407 | Indikoj = '''NGC 407''', '''PGC 4190''', '''UGC 730''', '''MCG 5-3-77''', '''ZWG 501.115''' | Speco = S0-a | Bildo = NGC407 - SDSS DR14.jpg | Rektascensio = 01h 10m 36,5s | Deklinacio = +33° 07' 31" | Fota_magnitudo = 14,4 | Videbla_magnitudo = 13,5 | Surfaca_heleco = 13,0 | Videblaj_ampleksoj = 1,8' × 0,4' | Angula_situo = 0 | z = +0,018620 ± 0,000080 | Konstelacio = Fiŝoj | Epoko = [[J2000.0]] | Trovinto = [[William Herschel]] | Dato_de_trovo = [[12-a de septembro]] [[1784]] }} '''NGC 407''' (aliaj indikoj — '''PGC 4190''', '''UGC 730''', '''MCG 5-3-77''', '''ZWG 501.115''') estas [[galaksio]] en la [[konstelacio]] [[Fiŝoj (konstelacio)|Fiŝoj]]. Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de [[NGC-katalogo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Messier-katalogo]] * [[NGC-katalogo]] {{Navigacio NGC|NGC 403|NGC 404|NGC 405|NGC 406|NGC 407|NGC 408|NGC 409|NGC 410|NGC 411}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Eksteraj ligiloj NGC|407}} {{Ĝermo|astronomia objekto}} [[Kategorio:Objektoj NGC|0407]] [[Kategorio:Fiŝoj (konstelacio)]] [[Kategorio:Galaksioj]] o82m7a8ephf6sg09a4wtj9xhsewxz7o NGC 5301 0 118328 9442118 8380174 2026-07-30T22:09:25Z Arbarulo 135469 9442118 wikitext text/x-wiki {{Informkesto galaksio| Nomo = NGC 5301 | Indikoj = '''NGC 5301''', '''UGC 8711''', '''MCG 8-25-41''', '''ZWG 246.23''', '''IRAS13443+4621''', '''PGC 48816''' | Speco = SBc | Bildo = | Rektascensio = 13h 46m 24,2s | Deklinacio = +46° 06' 27" | Fota_magnitudo = 13,0 | Videbla_magnitudo = 12,3 | Surfaca_heleco = 13,4 | Videblaj_ampleksoj = 4,0' × 0,8' | Angula_situo = 151 | z = +0,005007 ± 0,000023 | Konstelacio = Ĉashundoj | Epoko = [[J2000.0]] | Trovinto = [[William Herschel]] | Dato_de_trovo = [[11-a de majo]] [[1787]] }} '''NGC 5301''' (aliaj indikoj — '''UGC 8711''', '''MCG 8-25-41''', '''ZWG 246.23''', '''IRAS13443+4621''', '''PGC 48816''') estas [[galaksio]] en la [[konstelacio]] [[Ĉashundoj (konstelacio)|Ĉashundoj]]. Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de [[NGC-katalogo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Messier-katalogo]] * [[NGC-katalogo]] {{Navigacio NGC|NGC 5297|NGC 5298|NGC 5299|NGC 5300|NGC 5301|NGC 5302|NGC 5303|NGC 5303B|NGC 5304}} == Eksteraj ligiloj == {{Eksteraj ligiloj NGC|5301}} {{Ĝermo|astronomia objekto}} [[Kategorio:Objektoj NGC|5301]] [[Kategorio:Ĉashundoj (konstelacio)]] [[Kategorio:Galaksioj]] 7kro6ixdbbxv3f5l3n8qasefwdo8tx5 Suna eklipso 0 132274 9442164 9193529 2026-07-30T23:21:34Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9442164 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Solar eclipse animate (2008-Aug-01).gif|250ra|eta|<center>Animacio de suna eklipso la 1-an de aŭgusto 2008]] '''Suna [[eklipso]]''' ([[Greka lingvo|greke]] ''έκλειψις'', ''ékleipsis'' - laŭvorte ''kovro, ombrigo'') sur la [[tero]] estas [[Astronomio|astronomia]] evento, kiu okazas, kiam la [[luno]] por rigardanto en certa parto de la tero tute aŭ parte kovras la [[suno]]n: tie, kie la ombro de la luno trafas la teron, rigardeblas la fenomeno. Kontraste al [[luna eklipso]], kie vere la [[luno]] iĝas malhela, la suno kompreneble plulumas. Nur parto de la tero troviĝas en ombro de la luno. Tial, analogie al la vorto "luna eklipso", fakte estus logike paroli ne pri "suna ...", sed pri "tera eklipso" (aŭ pri "sunkovrado"). == Specoj de sunaj eklipsoj == [[Dosiero:Solar_eclipse_1999_4.jpg|eta|dekstra|200ra|<center>[[Korono]] dum plena suna eklipso</center>]] Laŭ la grado de kovrado eblas distingi kvar specojn de sunaj eklipsoj: === Plena suna eklipso === La luno pasas ekzakte antaŭ la suno kaj komplete kovras ĝin dum mallonga tempo. Tiu tipo de eklipso por astronomoj estas la plej interesa - interalie , ĉar observeblas la suna [[korono]]; tio estas la hela gasa orbito de la suno, kiu normale estas prilumita per la helega suna lumo. Krome ĉe steloj, kiuj por rigardanto sur la tero situas preskaŭ malantaŭ la suno, mezureblas la kurbiĝo de la stela lumo pro la gravito de la suno. Ĉar la suno estas relative granda lumilo kaj la luno estas relative malgranda objekto, la plena fazo de eklipso observeblas nur en relative eta teritorio de la tero: tiu teritorio nomiĝas "kerna ombro" kaj havas larĝon de maksimume 265 kilometroj. Plen suna eklipso eblas nur, se la luno situas proksime de la tero kaj tial por tera rigardanto aspektas ne malpli granda ol la suno. {{-}} === Ringa suna eklipso === [[Dosiero:Solar eclipse at kashima Japan May 21 2012.jpg|eta|dekstra|200ra|Ringa suna eklipso]] Se aliflanke la luno troviĝas relative malproksime de la tero, kaj por tera rigardanto aspektas pli eta ol la suno, ĝi nur kovras la centron de la suno dum suna eklipso kaj ĉirkaŭe restas luma ringo. === Hibrida suna eklipso === Hibrida suna eklipso komenciĝas kaj finiĝas ĉiam kiel ringa eklipso kaj dum la meza parto tre mallonge iĝas plena eklipso. Hibridaj eklipsoj estas maloftaj - unu procento de ĉiuj sunaj eklipsoj apartenas al tiu ĉi kategorio. En aprilo [[2005]] en la orienta parto de [[pacifika oceano]] antaŭ la marbordo de [[Kostariko]] kaj [[Panamo]] okazis tia tipo de eklipso dum proksimume 30 sekundoj, kaj la sekva okazos en [[2013]]. La fenomeno de unue ringa, meze plena kaj fine ringa eklipso eblas pro tio, ke dum la momento de la eklipso la distanco inter luno kaj tero preskaŭ ekzakte samas al la longeco de la kerna ombro de la luno: la luno do nur "pene" kovras la sunon, kaj nur dum tre mallonga tempo pro la sfera formo de la tero. La "kerna ombro" de la luno sur la tero nur ampleksas radiuson de malmultaj dekoj da kilometroj. === Parta suna eklipso === [[Dosiero:2015-03-20 suneklipso (Foto Dietrich Michael Weidmann) 155.jpg|eta|dekstra|200ra|<center>Parta suneklipso la 20-an de marto 2015 en Oberuster, Svislando</center>]] La luno ne pasas ekzakte antaŭ la suno, sed iom supre aŭ sube, kaj tial nur parte kovras ĝin. Se ne plej granda parto de la suno kovriĝas, parta suna eklipso sur la tero per tre multaj homoj tute ne rimarkiĝas. Kompreneble ankaŭ plena suna eklipso komenciĝas kaj finiĝas per parta eklipso. == Datoj de tempe proksimaj sunaj eklipsoj == {| {{prettytable}} |----- {{highlight1}} ! dato ! speco de suna eklipso ! daŭro (*) min / s ! rigardebla en ja jenaj teraj regionoj |----- | 19-a de marto [[2007]] || parta || - | [[Azio]], [[Alasko]] |----- | 11-a de septembro [[2007]] || parta | - || [[Latinameriko]], [[Antarktiko]] |----- | 7-a de februaro [[2008]] || ringa | 02m12s | [[Antarktiko]], [[Aŭstralio]], [[Novzelando]] |----- | 1-a de aŭgusto [[2008]] || plena || 02m27s | [[Norda Ameriko]], [[Eŭropo]], [[Azio]] |----- | 26-a de januaro [[2009]] || ringa || 07m54s | suda [[Afriko]], [[Antarktiko]], sudorienta [[Azio]], [[Aŭstralio]] |----- | 22-a de julio [[2009]] || plena || 06m39s | orienta [[Azio]], [[Pacifika oceano]], [[Havajo]] |----- | 15-a de januaro [[2010]] || plena || | |----- | 11-a de julio [[2010]] || plena || | |----- | 4-a de januaro [[2011]] || parta || | |----- | 1-a de julio [[2011]] || parta || | |----- | 20-a de marto [[2015]] || plena || | [[Ferooj]] (en Mezeŭropo parte videbla) |} ''(*) daŭro de tuta suna eklipso.'' La plena suna eklipso de la 22-a de julio 2009 estis la plej longa de la 21-a jarcento. Teorie la centra fazo de tuta suneklipso povis daŭri 7m31s. == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Astronomio}} {{Projektoj}} * [[Luna eklipso]] * [[Listo de Sunaj eklipsoj en la 21-a jarcento]] * [[Suna eklipso de la 12-a de aŭgusto 2026]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sunaj eklipsoj| ]] [[Kategorio:Astronomiaj eventoj]] mijn5wlneb6cd4vq51nx0y3hy92822b De Rerum Natura 0 135044 9442390 9179648 2026-07-31T10:50:33Z Sj1mor 12103 9442390 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|''De rerum naturis'' de [[Rabano Maŭro]]}} {{Informkesto libro}} '''''De Rerum Natura''''' ([[Esperanto|Esperante]] ''Pri la Naturo de Aferoj'') estas epopea [[poemo]] en [[latina lingvo]] de la latina poeto [[Lukrecio]], kiu vivis en la [[1-a jarcento a.K.|unua jarcento a.k.]] Ĝi estas skribita en [[daktilo|daktilaj]] [[heksametro]]j, la klasika [[Metriko (poetiko)|metriko]] por la epopeaj poemoj. Ĝi estas farita por traduki, en la senco de ''traducere'', la [[Doktrino|doktrinon]] de [[Epikuro]]. La poemo volas "rompi la fortajn [[Riglilo|riglilojn]] de la pordo de la natura", tio estas: malkaŝi la naturon de la mondo kaj de la [[Natura fenomeno|fenomenoj]] por la leganto. Laŭ Lukrecio, kaj konforme al la epikurana tradicio, tiuj scioj devas permesi al la homaro liberigi sin je la [[Superstiĉo|superstiĉoj]], interalie religiaj, kiuj malhelpas la homojn trafi la [[ataraksio]]n, t.&nbsp;e. la animtrankvilecon. == Epikurismo en Italio == Kvankam oni malmulte konas la vivon de Lukrecio kaj oni ne estas sendubaj pri la epoko, dum kiu li vivis, ni povas kompreni, ke ĝi estis periodo de politikaj tumultoj. Ĝi estas markita de [[masakro]]j (masakroj de [[Gaius Marius|Marius]]), de [[Diktatoro|diktatoroj]] ([[Lucio Kornelio Sulao]] de −82 ĝis −79), de la [[Subpremado|subpremo]] de la socialaj [[agitado]]j ([[Spartacus]] de −73 ĝis −71) aŭ de la multaj violentaj militoj. La [[historio de Romo]] tiam estas markita de la krizo de la tradiciaj valoroj, kia la ''virtus'', kiu laŭdegis la [[Kuraĝo|kuraĝon]], la [[Lojaleco|lojalecon]], la [[Modereco|moderecon]], aŭ la [[Pieco|piecon]]. La romanoj tiam ofendmokis pri tiuj valoroj. Tamen ĉiuj tiuj valoroj, kiujn la [[Stoikismo|stoikistoj]] defendis, rekunigis la socion ĝis tiu epoko. == Vidu ankaŭ == * [[Epikurismo]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Poemoj]] [[Kategorio:Romia literaturo]] sw790vsu951hau17hnd4xsgs4cb4gt6 Naĥ-dagestana lingvaro 0 136950 9442152 8827738 2026-07-30T23:11:15Z Kani 670 9442152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo|Koloro=Nordorientkaŭkazia}} [[Dosiero:Caucasic languages eo.svg|eta|350px|dekstre|La naĥ-dagestanaj lingvoj:<br /> <span style="color:#E2E27E>flav-bruna</span>: naĥa<br /> <span style="color:#86CF8C>verda</span>: avar-andieca kaj cezeca<br /> <span style="color:#4693B2>blua</span>: [[dargva lingvo|dargva]]<br /> <span style="color:#3C3276>bluega</span>: [[laka lingvo|laka]]<br /> <span style="color:#CAFE5B>flav-verda</span>: lezgeca kaj ĥinaluga<br /> (ruĝe: la [[abĥaz-adigea lingvaro]])]] La '''naĥ-dagestanaj''', '''kaspiaj''', aŭ '''nordorient-kaŭkazaj lingvoj''' estas [[lingva familio]] de du-tri milionoj da parolantoj kiuj hejmiĝas en orienta [[Kaŭkazio]], ĉefe en la rusaj republikoj de [[Inguŝio]], [[Ĉeĉenio]], kaj [[Dagestano]], iom en [[Azerbajĝano]]. La eroj de la naĥ-dagestana lingvofamilio estas sep: * La [[naĥa lingvaro]], kun la [[ĉeĉena lingvo|ĉeĉena]] k [[inguŝa lingvo|inguŝa]] lingvoj * La avar-andieca lingvaro: tio estas, la [[avara lingvo]] k la [[andieca lingvaro]], tiu ĉi kun la [[andia lingvo]] * La [[cezeca lingvaro]] ''(dideca),'' kun la [[ceza lingvo]] ''(dida)'', la [[beĵta lingvo]], la [[hunziba lingvo]] kaj la [[hinuĥa lingvo]] * La [[dargva lingvo]] (aŭ lingvoj) * La [[laka lingvo]] * La [[ĥinaluga lingvo]] * La [[lezgeca lingvaro]], kun la [[Rutula lingvo|rutula]], [[lezga lingvo|lezga]], [[tabasara lingvo|tabasara]], kaj [[agula lingvo|agula]] lingvoj * La [[caĥura lingvo]] Iuj lingvistoj proponas parencecon inter tiuj lingvaroj kaj la [[ĉerkesa lingvaro]], aŭ kaj la [[huria lingvo|huria]] kaj [[urarta lingvo|urarta]] lingvoj de antikva [[Anatolio]], sed tiu rilato ankoraŭ ne estas montrita konvinke. {{Projektoj}} [[Kategorio:Lingvofamilio]] [[Kategorio:{{paĝonomo}}| ]] nppmx9vktasco67f0xaoxcyx329id0c Bahaaj simboloj 0 174237 9442354 9295160 2026-07-31T10:08:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442354 wikitext text/x-wiki {{Ort-Bahaa}} La oficiala '''simbolo''' de la [[Bahaa Kredo]] estas la [[kvinpinta stelo]], kiel menciite de [[Shoghi Effendi|''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'']]: "Striktdire la kvinpinta stelo estas la simbolo de nia Kredo, kiel la ''[[Báb]]'' ĝin uzis kaj klarigis Li" (skribita je la nomo de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' en ''Directives from the Guardian'' [http://reference.bahai.org/en/t/se/DG/dg-141.html p. 52]) Tri aliaj simboloj estas ankaŭ uzataj: * la naŭpinta stelo. * la ringŝtona simbolo. * la kaligrafaĵo de la "Plej Granda Nomo". == ''Haykal'' (templo) == [[Dosiero:Haykal-Bab-2.gif|eta|130ra|dekstra|manskribitaĵo de Báb.]] [[Dosiero:Haykal2.gif|eta|130ra|maldekstra|manskribitaĵo de Báb.]] ''Haykal'' (arabe : "templo") estas kvinpinta stelo establita de la ''Báb'', kiu skribis multajn leterojn, epistolojn, preĝojn, ktp laŭ tiu stela formo. Ĝi reprezentas la "Manifestiĝon de Dio", la homan templon en kiu manifestiĝas la diaj kvalitoj kiel priskribite en la Epistolo de la Templo (''Súriy-i-Haykal''), kaj ĝi estas uzata laŭ tiu senco por la ringŝtona simbolo. 5 estas la numera valoro de la vorto ''Báb'' en la araba lingvo ( باب ) laŭ la [[Abjad-numeraloj]]. Multaj verkoj de ''[[Bahá'u'lláh]]'' estas ankaŭ skribitaj laŭ tiu formo. {{-}} == Bahá’ == [[Dosiero:Baha.jpg|150ra|dekstra]] La simboloj de la Bahaa Kredo devenas de la araba vorto ''Bahá’ '' (بهاء), tradukita kiel "gloro" aŭ "splendoro". Ĝi estas la radiko uzata por multaj aliaj nomoj kaj frazoj : * ''Bahá'í'' (Sekvanto de la Gloro resp. bahaano). * ''Bahá'u'lláh'' (Gloro de Dio resp. titolo de ''Mírzá Ḥusayn-'Alí'', Profeto-Fondinto de Bahaismo). * '' 'Abdu'l-Bahá'' (Servanto de la Gloro resp. titolo de '' 'Abbás Effendi'', la plej aĝa filo de ''Bahá'u'lláh'' kaj Centro de Lia Interligo). * ''Yá Bahá'u'l-Abhá'' (Ho Gloro de la Plej Glora = alvoko de Dio, kurtpreĝo). * ''Alláh-u-Abhá'' (Dio estas la Plej Glora = bahaa saluto). Aludante al la bahaanoj, ''Bahá'u'lláh'' ofte uzis en siaj skriboj la vortojn "Popolo de Bahá'". Krome la ''Báb'' sendis al ''Bahá'u'lláh'' epistolon, en kiu troviĝas 360 vortoj el la radiko ''Bahá’'', tiel plenumante profetaĵon de la [[ŝijaismo|ŝijaisma]] [[Islamo]] laŭ kiu la "Promesito" rivelus la 100-an "Nomon de Dio" kaŝitan. Bahaanoj recitas la frazon ''Alláh'u'Abhá'' po 95 fojojn tage, kaj por tio ofte uzas ian [[rozario]]n. == Naŭpinta Stelo == [[Dosiero:Bahai star.svg|130ra|dekstra]] La plej kutime uzata simbolo estas la "naŭpinta stelo". Ne gravas kiel aspektas la desegnaĵo se ĝi havas naŭ pintojn. Tiu stelo ne estas parto de la bahaaj instruoj sed ĝi estas nur uzata kiel simbolo de la cifero 9, kiu reprezentas perfektecon, unuecon kaj numeran valoron de la vorto ''Bahá' '' laŭ la [[Abjad-numeraloj]]. La nombro 9 plurfoje ankaŭ rilatas al la instruoj kaj historio bahaaj. Ekzemple pasis naŭ jaroj inter la revelacioj ricevitaj de la ''Bab'' (1260 p.H.) kaj de ''Bahá'u'lláh'' (1269 p.H.) Pri la signifo de la nombro 9, ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' skribis: "La bahaanoj respektas ĝin pro du kialoj. Unue ĉar tiuj interesiĝantaj pri numerologio konsideras ĝin kiel signon de la perfekteco. La dua kialo, kiu estas la plej grava, estas ke ĝi estas la numerala valoro de la vorto ''Bahá' '' … Krom tiuj du kialoj, la nombro naŭ havas neniun alian signifon. Tio tamen sufiĉas por ke la bahaanoj uzu ĝin, kiam necesas arbitre elekti nombron." (skribita je la nomo de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' en ''Lights of Guidance'', p.&nbsp;414) == Ringŝtona Simbolo == [[Dosiero:Ringstone.svg|150ra|dekstra]] Desegnita de ''[[`Abdu'l-Bahá]]'', la "ringŝtona simbolo" estas la plej kutima ornamaĵo sur bahaaj ringoj, kolringoj, libro-kovriloj kaj pentraĵoj. Ĝi konsistas el du steloj ''Haykal'' inter kiuj troviĝas kaligrafaĵo de la vorto ''Bahá' ''. Oni diras, ke simbolas la linio malsupra homaranon, la supra Dion, la meza Profeton kaj la vertikala Sanktan Spiriton, kiu malsupreniras de Dio al la Homaro tra la Profeto / Manifestiĝo de Dio. Tiu lasta estas la ligo inter Dio kaj la homoj, danke al kiu ili povas atingi kaj realigi la perfektecon. Tiu simbolo estas videbla sur la [[Maŭzoleo de la Báb]]. == La Plej Granda Nomo == [[Dosiero:Greatest_Name.svg|150ra|dekstra]] La "Plej Granda Nomo" de Dio estas araba kaligrafaĵo de la alvoko ''Yá Bahá'u'l-Abhá'' (يا بهاء الأبهى), kiun oni kutime tradukas "Ho Vi, la Gloro de la Plej Glora!". Ĝi estis origine desegnita de la bahaa kaligrafo ''Mi<u>sh</u>kín Qalam'' kaj poste ĝenerale adoptita de la bahaanoj. Ĝi estas videbla en hejmoj kaj sur ĉerkoj de bahaanoj, ankaŭ sur iliaj ringoj kaj juveloj sed ĉiam respektinde. == Referencoj == Surbaze de la angla artikolo [http://en.wikipedia.org/wiki/Bah%C3%A1'%C3%AD_symbols ''Bahá'í symbols''] de Vikipedio * ''God Passes By'' (Dio preterpasas), verkita de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' kaj eldonita de ''Bahá'í Publishing Trust'', ''Wilmette'', Ilinojso, Usono, 1944 ISBN 0877430209 [http://reference.bahai.org/en/t/se/GPB/] * ''Lights of Guidance: A Bahá'í Reference File'' (Lumoj de Gvidado: Bahaa Dosiero Referenca), kompilita de ''Helen Hornby'' kaj eldonita de ''Bahá'í Publishing Trust'', Nov-Delhio, Barato, 1983 ISBN 8185091463 * ''Explanation of the Symbol of the Greatest Name'' (Klarigoj pri la signifo de la "Plej Granda Nomo"), verkita de ''Abu'l-Qasim Faizi'' kaj eldonita de ''Bahá'í Publishing Trust'', PO Box No. 19, Nov-Delhio, Barato, 1968 [http://bahai-library.com/?file=faizi_symbol_greatest_name] * ''A New Handbook of Living Religions'' (nova manlibro pri vivantaj religioj), verkita de ''Denis MacEoin'' kaj eldonita de ''John R. Hinnells'' ĉe ''Blackwell Publishers'', 1997 ISBN 0631182756 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://havcamwiltrav.tripod.com/oldsite/greatest_name.htm La Arto de la "Plej Granda Nomo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071111051858/http://havcamwiltrav.tripod.com/oldsite/greatest_name.htm |date=2007-11-11 }} {{en}} * [http://bahai-library.com/?file=uhj_nine_pointed_star La Naŭpinta Stelo, Historio kaj Simbola Signifo] – verkita de la [[Universala Domo de Justeco]] en 1999 {{en}} * [http://www.spiritual-education.org/ringstone.pdf Historio de la simbola signifo de la Ringŝtono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070105172904/http://spiritual-education.org/ringstone.pdf |date=2007-01-05 }} {{en}} [[Kategorio:Bahaismo|Simboloj Bahaaj]] [[Kategorio:Ritoj Bahaaj|Simboloj Bahaaj]] mze37x2we4nufje0krn67llsr16gu9g Dahlem (Nordeifel) 0 174392 9441839 9276830 2026-07-30T15:15:45Z Aidas 3488 9441839 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dahlem}} {{Informkesto germania komunumo |nomo = Dahlem |blazono = DEU Dahlem COA.svg |grandeco de flago = 40ra <!-- la flago venas el vikidatumoj --> |zomo = 10 |situo-bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |federacia_lando = [[Nordrejn-Vestfalio]] |distriktaro = [[Distriktaro Kolonjo]] |distrikto = [[Distrikto Euskirchen]] |alto = 539 |areo = 95,18 |poŝtkodo = 53949 |tel_antaŭkodo = 02447 |aŭtokodo = EU |oficiala_kodo = 05366012 |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 23 <br /> 53949 Dahlem |retpaĝaro = [http://www.dahlem.de/ www.dahlem.de] |komunumestro = Reinhold Müller |komunumestro-partio = CDU }} '''Dahlem''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Euskirchen]] kaj en la [[distriktaro Kolonjo]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nordrejn-Vestfalio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05366012}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {| |[[dosiero:Dahlem.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la parto Dahlem}}]] |[[Dosiero:St. Mariä Geburt (Baasem) 01.jpg|eta|maldekstra|{{centre|katolika kirko en la parto Baasem}}]] |[[Dosiero:Dahlem, Kronenburg, 2011-09 CN-02.JPG|eta|maldekstra|{{centre|la parto Kronenburg}}]] |} {| |[[Dosiero:St. Johann Baptist (Dahlem-Kronenburg) (04).jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|katolika kirko [[Johano la baptisto]]}}]] |[[Dosiero:Burg Kronenburg 008x.jpg|eta|maldekstra|292ra|{{centre|ruino de la historia [[burgo]] ''Kronenburg''}}]] |} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Euskirchen]] [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] k5uu0y7xfo2pak9bvkvfws22052aju3 9441840 9441839 2026-07-30T15:16:35Z Aidas 3488 9441840 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dahlem}} {{Informkesto germania komunumo |nomo = Dahlem |blazono = DEU Dahlem COA.svg |grandeco de flago = 40ra <!-- la flago venas el vikidatumoj --> |zomo = 10 |situo-bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |federacia_lando = [[Nordrejn-Vestfalio]] |distriktaro = [[Distriktaro Kolonjo]] |distrikto = [[Distrikto Euskirchen]] |alto = 539 |areo = 95,18 |poŝtkodo = 53949 |tel_antaŭkodo = 02447 |aŭtokodo = EU |oficiala_kodo = 05366012 |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 23 <br /> 53949 Dahlem |retpaĝaro = [http://www.dahlem.de/ www.dahlem.de] |komunumestro = Reinhold Müller |komunumestro-partio = CDU }} '''Dahlem''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Euskirchen]] kaj en la [[distriktaro Kolonjo]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nordrejn-Vestfalio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05366012}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {| |[[dosiero:Dahlem.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la parto Dahlem}}]] |[[Dosiero:St. Mariä Geburt (Baasem) 01.jpg|eta|maldekstra|{{centre|katolika kirko en la parto Baasem}}]] |[[Dosiero:Dahlem, Kronenburg, 2011-09 CN-02.JPG|eta|maldekstra|{{centre|la parto Kronenburg}}]] |} {| |[[Dosiero:St. Johann Baptist (Dahlem-Kronenburg) (04).jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|katolika kirko [[Johano la baptisto]]}}]] |[[Dosiero:Burg Kronenburg 008x.jpg|eta|maldekstra|292ra|{{centre|ruino de la historia [[burgo]] ''Kronenburg''}}]] |} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Euskirchen]] [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] l5z90hw2q8m033cn020odz11lgz3y6k Hemhofen 0 176494 9442232 9042441 2026-07-31T04:59:36Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:DEU Hemhofen (Mittelfranken) COA.svg]] → [[File:DEU Hemhofen COA.svg]] 9442232 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Hemhofen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Hemhofen in ERH.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Meza Frankonio]] |distrikto = [[Distrikto Erlangen-Höchstadt]] |alto = 318 |areo = 6,77 |poŝtkodo = 91334 |tel_antaŭkodo = 09195 |aŭtokodo = ERH |oficiala_kodo = 09572130 |adreso-komunumestraro = Blumenstraße 24 |retpaĝaro = [http://www.hemhofen.de www.hemhofen.de] |komunumestro = Joachim Wersal |komunumestro-partio = FW }} '''Hemhofen''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Erlangen-Höchstadt]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Meza Frankonio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09572130}}}} loĝantojn. {{Projektoj}} {{Distrikto Erlangen-Höchstadt}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Erlangen-Höchstadt]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] fva21g0ja89nsr2dadlxvy8ltf6nj99 Zehnhausen apud Rennerod 0 188255 9442344 7596289 2026-07-31T09:48:08Z -wuppertaler 91614 photo added 9442344 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono =DEU Zehnhausen COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Zehnhausen bei Rennerod im Westerwaldkreis.png |federacia_lando = [[Rejnlando-Palatinato]] |distrikto = [[Distrikto Westerwald]] |komunumaro = [[Verbandsgemeinde Rennerod]] |alto = 540 |areo = 2,96 <!-- loĝantaro el metadatuma listo --> |poŝtkodo = 56477 |tel_antaŭkodo = 02664 |aŭtokodo = WW |oficiala_kodo = 07143315 |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 55<br />56477 Rennerod |retpaĝaro = [http://www.rennerod.de/gemeinden/zehnhausen_bei_rennerod retejo] |komunumestro = Heinz-Joachim Benner |komunumestro-titolo = Ortsbürgermeister }} [[File:ZehnhausenBeiRennerod2.jpg|thumb]] '''Zehnhausen apud Rennerod''' - [[germane]] ''Zehnhausen bei Rennerod'' - estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Westerwald]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato||STATO}}}}]] la komunumo havis {{formatnum:{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. {{Projektoj}} {{ {{Distriktonomo}}}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Westerwald]] [[Kategorio:Urboj de Rejnlando-Palatinato]] 8k34hdgf53r2lsw0iky00jfv9uetr3t Zehnhausen apud Wallmerod 0 188256 9442033 9399688 2026-07-30T19:46:01Z -wuppertaler 91614 photo added 9442033 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Zehnhausen bei Wallmerod.svg |zomo = 10 |federacia_lando = [[Rejnlando-Palatinato]] |distrikto = [[Distrikto Westerwald]] |komunumaro = [[Verbandsgemeinde Wallmerod]] |alto = 295 |areo = 1,57 <!-- loĝantaro el metadatuma listo --> |poŝtkodo = 56414 |tel_antaŭkodo = 06435 |aŭtokodo = WW |oficiala_kodo = 07143316 |adreso-komunumestraro = Gerichtsstraße 1<br />56414 Wallmerod |retpaĝaro = [http://www.wallmerod.de/home/gemeinden/zehnhausen/ retejo] |komunumestro = Werner Türk |komunumestro-titolo = Ortsbürgermeister }} [[Image:ZehnhausenBeiWallmerod4.jpg|thumb]] '''Zehnhausen apud Wallmerod''' - [[germane]] ''Zehnhausen bei Wallmerod'' - estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Westerwald]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]]. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato||STATO}}}}]] la komunumo havis {{formatnum:{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. {{Projektoj}} {{ {{Distriktonomo}}}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Westerwald]] [[Kategorio:Urboj de Rejnlando-Palatinato]] qecnxy89go9tv7qug4rwx31100hayrw Antigona (mitologio) 0 194421 9441819 9406066 2026-07-30T13:17:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441819 wikitext text/x-wiki En la PIV : '''Antigon/o''' {{Informkesto rolulo|bildoteksto =''Antigona''<br /> pentrita de<br /> [[Frederic Leighton]], 1882}} '''Antigona''' ([[Greka lingvo|greke]]: Αντιγόνη, Αντι-γόνη, "Kontraŭgenero", signifanta "La malon de siaj prauloj") estas la nomo de du malsamaj virinoj en [[greka mitologio]]. <!--[[Dosiero:Antigoneleigh.jpg|dekstra|eta|220px|--> == Filino de Edipo == ''Vidu ĉefan artikolon [[Antigona (Sofoklo)|Antigona]].'' Antigona estis la plej bone konata filino de [[Edipo]] kaj [[Jokasta]], aŭ, laŭ la pli malnova rakonto, de Eŭriganeja. Tamen, pro la incesta naturo de ilia rilato, Antigona ankaŭ estas duonfratino de Edipo kaj nepino de Jokasta. La karaktero de Antigona kaj la okazaĵoj en ŝia vivo provizis allogan temon al la grekaj tragedipoetoj. [[Sofoklo]] inkludis detalojn pri ŝia vivo kaj morto en siaj [[dramo]]j ''[[Antigona (Sofoklo)|Antigona]]'' kaj ''[[Edipo ĉe Kolono]]''. [[Eŭripido]], ankaŭ verkis alian dramon nomitan ''Antigona''. Nun perdita, ĝi estas parte konata per citaĵoj hazarde konservitaj de aliaj verkistoj, kaj de tekstopartoj en lia ''Foenisae'' (?, en:''Phoenissae''). Koncerne la tempan ordon de eventoj, almenaŭ, Sofoklo disiĝis de la originala legendo: Laŭ la originalo, la enterigo de Poliniko okazis dum Edipo ankoraŭ troviĝis en Tebo, ne post lia morto en Kolono. Ankaŭ, koncerne la tragikan finon de Antigono, Sofoklo malsamas de Eŭripedo, laŭ kiu la katastrofon evitigis interveno de [[Dionizo]], kaj ĝin sekvis la geedziĝo de Antigona kaj Haemon. En la versio de la legendo de [[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], bazita verŝajne sur tragedio de iu sekvanto de Eŭripedo, Antigona, transdonita de Kreono al Haemon por ekzekutiĝo, estis sekrete fuĝigita de li kaj kaŝita en kabaneto de ŝafaristo, kie ŝi naskis por li filon, Maeon. Plenkreskiĝinte, tiu vizitis iujn funebrajn ludojn ĉe Tebo, kaj oni lin rekonis per marko de drako sur lia korpo. Tio rezultigis la malkovron ke Antigona ankoraŭ vivas. Heraklo vane pledis ĉe Kreono por Haemon, kaj tiu mortigis kaj Antigonon kaj sin por eviti la venĝon de sia patro. La sceno de la interveno de Heraklo aperas sur pentrita vazo.<ref>Heydermann, ''Über eine nacheuripideische Antigone'', 1868.</ref> La metado de Antigono de la korpo de Poliniko sur la [[funebra ŝtiparo|funebran ŝtiparon]] montriĝas sur [[sarkofago]] en la [[vilao Pamfili]] en [[Romo]], kaj estas menciita en la priskribo de antikva pentraĵo de [[Filostrato]],<ref>''Imag.'' ii. 29.</ref> kiu diras ke la flamoj konsumantaj la du fratojn aparte disbrulis, indikante ilian neŝanĝeblan malamon, eĉ postmorte. La rakonto pri Antigona jam estadas populara temo por libroj, dramoj, kaj aliaj verkoj, inkluzive de: * ''[[Antigona (Sofoklo)|Antigona]]'', iu el la [[Tri Tebaj Tragedioj]] de [[Sofoklo]] * ''[[Antigona (opero)|Antigona]]'', opero de [[Carl Orff]] * ''[[Antigona (opero)|Antigona]]'', opero de [[Mikis Theodorakis]] * ''[[Antigona (Anouilh)|Antigona]]'', dramo de [[Jean Anouilh]] * ''[[The Island (1973)|The Island]]'', dramo de [[Athol Fugard]] * ''Antigona'', dramo de [[Jean Cocteau]] * ''Antigona'', bildstria libro de [[David Hopkins]] * ''Antigona'', adaptaĵo de la dramo de Sofoklo de perua poeto [[José Watanabe]], reĝisorita de [[Miguel Rubio]] kaj ludita de [[Teresa Ralli]], ambaŭ el kiuj estas fondintaj membroj de la teatra trupo [[Yuyachkani]]. * ''La Pasión Según Antígona Pérez'' (''La Pasio laŭ Antigona Pérez'' (Pérez estas ofta familinomo en la hispana lingvo), adaptaĵo de la dramo de Sofoklo de la Porto-Rika verkisto [[Luis Rafael Sánchez]], ĝisdatigita al la Latin-Ameriko de la 20-a jarcento. * ''Tegonni, An African Antigone'' de [[Femi Osofisan]] * ''Antigona'', reĝisorita de [[Gsl 141]] == Filino de Eŭritiono == Malsama Antigona estis la filino de [[Eŭritiono]] kaj la edzino de [[Peleo]]. Peleo kaj Telamon, lia frato, mortigis sian duonfraton, Foko, kaj fuĝis el Aegina por eviti punon. En [[Ftio]], Peleo estis pekpurigita de [[Eŭritiono]] kaj edziĝis al Antigona, filino de Eŭritiono. Peleo hazarde mortigis Eŭritionon dum ĉasado de la [[Kalidonia Virporko]] kaj fuĝis el Ftio. Pri la murdo de Eŭritiono Peleon pekpurigis [[Akasto]] en [[Iolko]]. Ankaŭ en Iolko, Peleon malvenkis en luktomatĉo en la funebraj ludoj de [[Pelio]], la patro de Akasto, [[Atlanto]]. [[Astydameia]], edzino de Akasto, enamiĝis al Peleo, sed li ŝin rifuzis. Amara, ŝi sendis mesaĝiston al Antigona por false raporti al ŝi, ke Peleo estas edziĝonta al la filino de Akasto. Antigona sin pendumis.<ref>Apolodoro, iii. 13.</ref> Astydameia tiam diris al Akasto ke Peleo provis ŝin perforti. Akasto kunprenis Peleon en ĉasad-veturon, kaŝis ties glavon, kaj forlasis lin tuj antaŭ atako de [[Centaŭro|centaŭraro]]. [[Ĥirono]], la saĝa centaŭro, redonis la glavon de Pelao, kaj Pelao sukcesis eskapi. Li prirabis Iolkon kaj dismembrigis Astydameia-n, kaj tiam marŝigis sian armeon tra inter la partojn. == Fontoj == * {{1911}} {{Projektoj}} == Piednotoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cummingsstudyguides.net/antigone.html#Theban%20plays Antigone: A Study Guide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070406061251/http://cummingsstudyguides.net/antigone.html#Theban%20plays |date=2007-04-06 }} ~Antigona: studgvidilo. {{(en)}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sep kontraŭ Tebo]] [[Kategorio:Sinmortigintoj en la helena mitologio]] [[Kategorio:Teba mitologio]] [[Kategorio:Princinoj en la helena mitologio]] [[Kategorio:Agenoridoj]] [[Kategorio:Sangadulto en helena mitologio]] [[Kategorio:Mirmidonidoj]] 5ffrvh1bbali2wum7ms9qad7gse3xx0 Bardo (Malsupra Silezio) 0 195895 9442438 7576390 2026-07-31T11:45:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442438 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando | pola_nomo = Bardo | germana_nomo = Wartha | slogano = | genitivo = Barda | blazono = POL Bardo COA.svg | flago = | mapo = | provinco = [[Malsupra Silezio]] | distrikto-rajta = | distrikto = [[Distrikto Ząbkowice]] | komunumo = [[Komunumo Bardo]] | komunumo-speco = Urbo-kampa | estro-titolo = Urbestro | estro = Krzysztof Żegański | urba_komunumo = | retpoŝto = | adreso-estraro = Rynek 2 | poŝtkodo-estraro = 57-256 | telefono-estraro = 74 817-14-79 | fakso-estraro = 74 817-14-24 | poŝto-estraro = | areo = 4.71 | alto = | latitudo = 50/31 | longitudo = 16/44 | loĝantaro-dato= {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} | denso={{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}} | tel_antaŭkodo = 74 | poŝtkodo = 57-256 | aglomeraĵo = | aŭtokodo = DZA | TERYT = 5020124014 | SIMC = | fondita = [[10-a jarcento]] | urborajtoj = Komenco de la [[14-a jarcento]] | ĝemelaj_urboj = | retpaĝaro = http://www.bardo.info.pl | domajno = | vikinovaĵoj = }} '''Bardo''' ([[germane]] '''Wartha''') estas urbo en la [[Provincoj de Pollando|administra provinco]] [[Malsupra Silezio]] de [[Pollando]]. Ĝi apartenas al [[komunumo Bardo]] en [[distrikto Ząbkowice]] ([[germane]] '''Frankenstein'''). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}.<!-- por vikidatumoj: fine de 2020 estis 2 497. --><ref>[https://www.polskawliczbach.pl/Bardo demografiaj informoj] ({{pl}})</ref> == Partnereco == * [[Česká Skalice]], Ĉeĥio * Tarnowo Podgórne, pola vilaĝo en [[distrikto Poznań]] == Bibliografio == * ''Słownik geografii turystycznej Sudetów. Góry Bardzkie'' (Vortaro de [[turismo|turisma]] [[geografio]] de [[Sudetoj]]. [[Monto]]j de Bardo), redaktoro M. Staff, 12-a volumo, eldonanto I-BIS, [[Vroclavo|Wrocław]] 1993. * K. Marcinek, W. Prorok, ''Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny'' (La tero de [[Kłodzko]]. Turisma informilo), eldonanto Actus, Kłodzko 1995. [[Dosiero:Wartha1.jpg|eta|maldekstra|200px|Litografio de 1897]] [[Dosiero:Bardo - kościół.jpg|eta|maldekstra|200px|Preĝejo kaj monaĥejo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bardo.pl Oficiala urbopaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160310124811/http://www.bardo.pl/ |date=2016-03-10 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{Ĝermo|Pollando}} [[Kategorio:Urboj en Malsuprasilezia provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] lmputdors5myptporw6k08zu89yxv5h Ŝablono:Nordrejn-Vestfalio 10 198489 9441933 8779841 2026-07-30T17:04:39Z Moldur 2507 9441933 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of North Rhine-Westphalia (state).svg|border|20ra]] [[Nordrejn-Vestfalio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> fd4k8uqtbtheuk2n5vzj4xc7wxkh8sq Vestalo 0 199570 9442131 9066915 2026-07-30T22:44:31Z Redaktor GLAM 218997 Better quality version of image 9442131 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:Roman Vestal Virgin (150620229).jpg|eta|Bildo de vestalo]] '''Vestaloj''' estas tiuj ses romaj pastrinoj, kiuj estis devigitaj al virgeco kaj prizorgo de la kulto kaj fajro de [[Vesta]], diino de la hejma fajro. La junulinojn elektis en la aĝoj inter 6 kaj 10 jaroj la ĉefpastro ([[pontifex maximus]]). Ili servis dum tridek jaroj kaj ili devis reteni sian virgecon. Ili rajtis edziniĝi post la servo, sed tio okazis malofte, ĉar – laŭ la superstiĉo – tio povas kaŭzis malbonŝancon. La vestaloj komence reprezentantis la filinojn de la reĝa familio, sed poste oni elektis el la filinoj de la libernaskiĝintaj kaj reputaciaj familioj (fine eĉ el familioj de liberigitoj). Plua kondiĉo estis la perfekta (sana) korpo kaj spirito kaj ke la gepatroj ankoraŭ vivu. La vestaloj gardis daŭre la fajron en la [[Templo de Vesta]], ili devis porti akvon en sankta fonto, antaŭprepari la ritan manĝaĵon, prizorgi la objektojn de la interna sanktejo. Ili havis ĉefrolon en la festoritoj de la Diino ([[Vestalia]], 7-15-a de junio). Se ili preterlasis la devojn, oni punis ilin per batado. Se ili perdis la virgecon, oni entombigis ilin vivante. Ili havis multajn honorojn kaj privilegiojn, ekz. Liberiĝis el sub la patra potenco. {{Projektoj|ReVo=vestal}} [[Kategorio:Romia Imperio]] qrmrxf3kiyzvmjg3iu2aw2d83r256cv Ayọ 0 202336 9442319 9150983 2026-07-31T08:39:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442319 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Ayọ | dosiero = Ayo-Berlin2007-1.jpg | priskribo de dosiero = Ayọ en Berlino en [[2007 en muziko|2007]] | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = jes | fono = soloa kantisto | naskonomo = Joy Olasunmibo Ogunmakin | alie nomata = Ayọ, Ayo | kromnomo = | naskiĝo = [[14-an de septembro]] [[1980]]<br />{{flagicon|Germanio}} [[Kolonjo]], [[FRG]] | morto = | deveno = | instrumento = [[Gitaro]], [[Piano]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Folka muziko]], [[soula muziko]], [[Regeo]] | profesio = [[kantistino]], [[kantverkistino]] | aktivaj jaroj = [[2001 en muziko|2001]] - nuntempo | eldoninto = [[Universal Music Group|Universal]]/[[Polydor Records|Polydor]], [[Interscope Records]] | parencaj temoj = | ttt = [http://www.ayomusic.com/ www.ayomusic.com] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Ayọ''' estas [[Germanio|germana]] [[kantistino]] de [[soulo]], parolanta angle. Ŝia artista nomo - Ayo - signifas « ĝojo » en [[Joruba lingvo|joruba]]. == Bibliografio == [[Dosiero:Ayo-Berlin2007-2.jpg|eta|maldekstra|200px|Berlin 2007]] '''Joy Olasunmibo Ogunmakin''' naskiĝis la {{daton|14|septembro|1980}} en [[Frechen]] apud [[Kolonjo]], ŝia patro estis [[Niĝerio|niĝera]] kaj ŝia patrino estis [[cigano|cigana]] el [[Rumanio]]. Ŝi uzas la [[Joruba lingvo|joruban]] tradukadon '''Ayọ''' aŭ '''Ayo.''' de ŝia antaŭnomo ''Joy''. La nomo devas esti skribata kun punkto sube aŭ malantaŭ la o – sen ĝi, ĝi rilatas al [[ovare]], [[tabulludo]]<ref>[http://www.clarku.edu/~jborgatt/discover/1meaghan/ayo.htm Ayo: La Joruba tabulludo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080612133546/http://www.clarku.edu/~jborgatt/discover/1meaghan/ayo.htm |date=2008-06-12 }} (anglalingve)</ref> fama inter la [[joruboj]]. Post travivi en [[Hamburgo]] kaj en [[Londono]], Ayo instaliĝis en la kvartalo de [[Les Halles (Parizo)|Les Halles]] en [[Parizo]] kaj vivas inter [[Parizo]] kaj [[Novjorko]]. En [[2002 ]] ŝi kantis dum la unuaj partoj de la koncertoj de la [[britio|brita]] kantisto [[Omar]]. [[Jay Newland]], la produktanto de la usona kantistino [[Norah Jones]] produktis la 12 titolojn de [[Joyful]]. Krom ''And it's suposed to be love'' ĉiujn kanzonojn de tiu albumo skribis kaj komponis Ayo. Ŝi dividas sian vivon inter muziko kaj sia filo Nile, naskiĝinta en 2005, kies patro estas la [[Germanio|germana]] kantisto [[regeo]] [[Patrice Bart-Williams]]. == Verkoj == === Albumoj === {{Albumo|monato=junio|jaro=2006|titolo=Joyful|enhavo= # ''Down on my knees'' # ''Without you'' # ''Letter by letter'' # ''How many times ?'' # ''And it's supposed to be love'' # ''Watching you'' # ''Only you'' # ''Help is coming'' # ''These days'' # ''Life is real'' # ''What is love ?'' # ''Neva been'' }} {{Albumo|monato=septembro|jaro=2008|titolo=Gravity At Last|enhavo= # ''Slow slow (Run run)'' # ''Maybe (Ayo blues)'' # ''Better days'' # ''Love and hate'' # ''Thank you'' # ''Better days'' # ''Change'' # ''Piece of joy'' # ''Lonely'' # ''Sometimes'' # ''What's this all about ?'' # ''Mother'' # ''Thank you'' }} {{Albumo|monato=septembro|jaro=2011|titolo=Billie-Eve|enhavo= }} {{Albumo|monato=septembro|jaro=2013|titolo=Ticket To The World|enhavo= }} {{Albumo|monato=septembro|jaro=2017|titolo=Ayọ|enhavo= }} {{Albumo|monato=septembro|jaro=2020|titolo=Royal|enhavo= }} === Mallongaj albumoj (''single'') === * [[2006]] : ''Down on my knees'' * [[2007]] : ** ''Help is coming'' ** ''And It's Supposed to Be Love'' ** ''Life Is Real'' * [[2008]] : ''Slow Slow (Run Run)'' * [[2009]] : ''Lonely'' * [[2011]] : ''I'm gonna dance'' * [[2013]] : ''Fire'' * [[2017]] : ''I'm a Fool'' * [[2017]] : ''Paname'' * [[2019]] : ''Beautiful'' * [[2020]] : ''Rest assured'' * [[2021]] : ''I'll Be Right Here'' === Kunlaboradoj === * ''Liebe & Verstand'' (kun ''[[:de:Sister Keepers|Sister Keepers]]'', 2001) * ''Confusion'' (kun ''Chris Prolific'', 2004) * ''Play Boy'' (en la albumo ''PlayUp'', 2006) === Musikaj videoj === * ''Down On My Knees" (2007) * ''Help Is Coming" (2007) * ''Life Is Real" (2007) * ''And It's Supposed To Be Love" (2008) === DVD === * ''AYO Live In Monte Carlo'' (2007, el [[Public Broadcasting Service|PBS]]<ref>[http://www.starpulse.com/news/index.php/2007/10/28/ayo_live_from_monte_carlo_featured_as_pb Starpulse.com]</ref>) * ''Ayọ Live at the Olympia'' (2007) == Koncertoj en Francio dum la somero de 2007 == * 29/06 : [[Arras]] (62) ''Main Square Festival'' - Granda plaĉo * 30/06 : [[Melun]] (77) Festivalo ''Le Bruit de Melin'' - Grand Chapiteau * 05/07 : [[Strasburgo]] (67) Festivalo de Ĵazo - Palaco de muziko kaj kongresoj * 06/07 : [[Maubeuge]] (59) Festivalo ''Les Folies de Maubeuge'' - Remparts de Maubeuge * 07/07 : [[Le Touquet]] (62) Festivalo de ''Cote d'Opale'' * 08/07 : [[Parizo]] (75) : Festivalo ''Solidays'' * 11/07 : [[La Rochelle]] (17) : Festivalo ''les Francofolies'' * 17/07 : [[Marseillant]] (34) : Festivalo de Thau - Port de Tabarka * 20/07 : [[Carhaix]] (29) : Festivalo de ''les Vieilles Charues'' * 21/07-22/07 : [[Tarnos]] (64): Festivalo ''Les Océaniques'' * 16/08 : [[Colmar]] (68) : Koncerto de la foiro por vinoj de Alzaco == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ayomusic.com/ www.ayomusic.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191125091551/http://www.ayomusic.com/ |date=2019-11-25 }} * [http://ayomusic.artistes.universalmusic.fr/ Oficiala ttt-ejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090413023401/http://ayomusic.artistes.universalmusic.fr/ |date=2009-04-13 }} * [http://www.myspace.com/ayosound Paĝo ĉe MySpace] * [http://fanclub-ayo.over-blog.fr/ Rettaglibro ne-oficiala] * [http://ayowiki.com/ Ne-oficiala vikio]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190922182700/http://ayowiki.com/ |date=2019-09-22 }} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ayo}} [[Kategorio:Germanaj kantistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Soulaj kantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio]] [[Kategorio:Artistnomoj]] oec8yt81isuse7r10k977y5oh0fr2dv Ŝablono:Belgio 10 202559 9441876 1175423 2026-07-30T16:12:20Z Moldur 2507 9441876 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ŝablono:BEL]] <noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3dmgyw5izaun22w1a5odu6697yqgneb Uzanto-Diskuto:Crosstor 3 203073 9441805 9357145 2026-07-30T12:07:33Z Kani 670 /* Báder Imre */ 9441805 wikitext text/x-wiki [[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo3]] [[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo5]] == Gratulojn, Crosstor == Viaj biografioj estas NEKREDEBLAJ. Mi amegas ilin. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 14:11, 13 Maj. 2014 (UTC) ::Mi profitos ilin por traduki en la portugalan. Bonajn kontribuaĵojn [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:01, 14 Maj. 2014 (UTC) == Brno == Saluton. La artikolo [[Brno]] havas etikedon esti "leginda", sed ankoraŭ ne estis Artikolo de la Semajno. Mi iom hezitas kandidatigi ĝin, ĉar ankoraŭ estas relative multaj ruĝaj ligiloj. Ne necesas forigi ĉiujn, sed bonus iom redukti la nombron. Ekzemple mankas artikolo pri la arte grava urba Katedralo de Petro kaj Paŭlo. Ĉar mi scias, ke vi tiom energie verkas tekstojn pri kirkoj, mi demandas vin, ĉu vi ne volus krei tiun artikolon? Se restas energio post tio, eble vi ankaŭ kompatus 2-3 aliajn temojn pri la urbo, kiuj nun elstaras el la urba teksto per signala ruĝa koloro. Sed mi ne volas premi ion ajn. Tamen pri la katedrala teksto mi pensas ke vi estus la ĝusta verkanto... Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 23 Jun. 2014 (UTC) ==[[Los Alcarrizos]]== Saluton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:16, 1 Jul. 2014 (UTC) == [[Higüey]] == En [[Higüey]] vi skribis: "Angla Vikipedio helpe de WikiTrans" Mi proponas uzi: [[Ŝablono:Tradukita]] Ĉu bone? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 09:30, 4 Jul. 2014 (UTC) :Crosstor, fakte ne tre gravas ''kiom da'' artikolo (ĉu 10% aŭ 100%) estas tradukita; gravas ''ĉu'' ĝia fonto estas alilingva Vikipedio (aŭtorrajtaj kialoj). Vi bone donas fonton! Tamen, por pli facile prilaboradi artikoloj (ekz. doni precizan ligilon al devena artikolo) ankaŭ mi rekomendas uzadi la ŝablonon (por fakte la sama ago, kiel vi faras nun). --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 12:19, 4 Jul. 2014 (UTC) == Kalvinana kirko (Angyalföld) == Szia! Ez a templom nem Angyalföldön. hanem az Újlipótvárosban van. A templom kategórialapján ez olvasható is. További jó szerkesztést kívánok! --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 17:31, 9 Aŭg. 2014 (UTC) ::A kerület nrve Angyalf, Újlipótról nincs cikk, de azért hozzáírtam feketén.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:16, 10 Aŭg. 2014 (UTC) == István Beythe == Ĉu [[István Beythe]] estas [[:hu:Beythe István]]? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 20:10, 13 Aŭg. 2014 (UTC) == Preĝejo Sankta Marteno (Laives) == Saluton Crosstor! Ĉu vi povas iomete rigardi la artikolon [[Preĝejo Sankta Marteno (Laives)]]. Ĉu estas klara? Ĉu estas senerara lingvo? Antaŭdankon. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 18:15, 4 Dec. 2014 (UTC) :Dankon por la relego. Nun ĉu vi povus opinii en [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] ? Antaŭdankon. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 15:11, 6 Dec. 2014 (UTC) ==[[Floridablanca]]== Saluton. Mi forigis tri fotojn de tiu artikolo ĉar temas pri fotoj de du diversaj stratoj nomitaj Floridablanca sed de du hispanaj urboj kaj ne de la samnoma kolombia urbo. La aspekto de la stratoj sonis al mi familiaraj kaj mi identigis trafiksignalojn kiel certe hispanaj kaj ne amerikaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:20, 22 Jan. 2015 (UTC) ==Diósgyőr== Szia! Nem tudom, hogy járőr vagy-e, de ha igen, akkor okézhatnád a szerkesztéseimet. Azt megköszönném. Azzal foglalkoztam tegnap, hogy válogattam a templomokat. A magyar templomok kategóriából kihúztam a budapesti temlomokat, hogy ne legyenek egymás alatti kategóriában, és ha volt olyan, ami a huwikin is megvan, akkor összekötöttem. Azt is láttam, hogy sonak még Wikidata-lapja sincs. [[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 08:38, 9 Okt. 2015 (UTC) == Kategorio:Eksiĝintaj vilaĝoj de Hungario == Szia! Már épp kérdezni akartam, hogy van-e a Magyarország megszűnt települései című kategóriának megfelelője itt az eowikin, de szerencsém volt, mert rábukkantam erre. Ugye ez az? --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:51, 9 Okt. 2015 (UTC) == Azia Monato == Saluton! Ĉu vi volas partopreni en [[Projekto:Azia Monato|maratono pri Azio]]? --[[User:Ochilov|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Ochilov</span>]] [[User talk:Ochilov|<span style="color:#00FFFF">''(diskuto)''</span>]] 08:37, 23 Okt. 2015 (UTC) == [[Vikipedio:Roboto/Laboroj]] == Saluton! Ĉu vi povas vidi? --[[User:Ochilov|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Ochilov</span>]] [[User talk:Ochilov|<span style="color:#00FFFF">''(diskuto)''</span>]] 02:39, 25 Dec. 2015 (UTC) == Kategorio:Komunumoj de Hungario -> Kategorio:Vilaĝoj de Hungario == Saluton! Mi finis la laboron! --[[User:Ochilov|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Ochilov</span>]] [[User talk:Ochilov|<span style="color:#00FFFF">''(diskuto)''</span>]] 16:52, 25 Dec. 2015 (UTC) Dankon, tre bona.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:45, 26 Dec. 2015 (UTC) == [[Universitato de Dunaújváros]] == Szia! Leellenőriznéd a változásokat? --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 13:16, 19 Jan. 2016 (UTC) Köszi szépen! {{)}} --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 14:23, 19 Jan. 2016 (UTC) Ja, bocs, a hivatkozó cikkket is láttamozni kellene. Ezek csak most jutottak az eszembe. Apropó, hol lehetne megerősített státuszt kérni? Ha segítenél benne, azt külön megköszönném. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 17:56, 19 Jan. 2016 (UTC) Mondjuk, itt van a fenti cikk. A laptörténetben minden szerkesztésnél ott van a szerkesztő neve után, hogy szerkesztései. Ott mindenkinél meszámolható, mennyit csinált. Mennyi kell? --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:18, 20 Jan. 2016 (UTC) Olyan sok? Azt gondoltam, esetleg néhány száz.No, itt vannak az eddigi szerkesztéseim: [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Rak%C3%A1s]. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 10:50, 21 Jan. 2016 (UTC) == [[:Dosiero:Memoraĵoj pri Bell.jpg]] == Saluton, Crosstor. Kiun sencon havas la noto pri neekzista dosiero "Memoraĵoj pri Bell.jpg"? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:56, 9 Feb. 2016 (UTC) :Bone, nun mi forigis ĉion, ankaŭ la restintan, "orfan" noton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 10 Feb. 2016 (UTC) == Departementa domo (Eger) == Szia! Nem tudom, tudod-e, de Pásztörperc vármegyeházi fotói át lettek töltve a huwikiről a Commonsra. Az én képeimet nyugodtan átcserélheted az övéire, ha gondolod. Én csak azért fotóztam le, hátha walaki nemcsak a huwikin akar róla írni (mint ez esetben például Te), és akkor találjon ott is használható képet. Némelyik arc nagyon nehezen érti ezt meg, sajnos. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:25, 13 Feb. 2016 (UTC) == [[Kirko Sankta Ladislao (Berhida)]] == Szia! Most vettem észre, hogy ez nem a peremartoni Szent László-templom, hanem a berhidai Szent Kereszt-templom [http://nagyvofely.hu/berhida/templomok], ami. A huwikin is össze lett keverve. Bár a Veszprémi egyházmegye honlapján is ez szerepel Szent László-templomként [http://veszpremiersekseg.hu/plebania-profil/7667/]. Szóval zűrzavar van. Utána fogok járni --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 01:10, 25 Feb. 2016 (UTC) Bizony-bizony, ez a Szent Kereszt-templom, a berhidai: [https://www.google.hu/maps/place/Berhida/@47.112309,18.134593,3a,75y,86h,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1s77335410!2e1!3e10!6s%2F%2Flh3.googleusercontent.com%2Fproxy%2F2-wY4u2zjBiCwIS11JONaa5-2Q_JPGV3B1f7JoT2MFObbdQBO1KWqYk-fqLcfK34cvnO4gmjBHAVinzO7i74KzWk3VWj3A%3Dw203-h152!7i1024!8i768!4m2!3m1!1s0x47698d6461a36033:0x400c4290c1e2650!6m1!1e1], ami fília, nem pébánia. Kérlek javítsd ki. További jó szerkesztést! --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 01:20, 25 Feb. 2016 (UTC) :Megcsináltam, de nem biztos, hogy így kell, roppant zavaros: [http://nagyvofely.hu/berhida/templomok] (erről a honlapról a régi számítógépem le van tiltva, mert annyi adatot vettem ki innen). Túl sokat ne látogasd ezt a honlapot! A magyar vikin nincs összhangban a cím és a keret címe.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 07:01, 25 Feb. 2016 (UTC) == Jasoj / Jazigoj == Kara, vi en 2007 kreis artikolon [[jasoj]], kaj sekvajare iu alia kreis plian artikolon [[jazigoj]] pri laŭ mi la sama temo. Do necesus kunigo de ambaŭ tekstoj. Amuze ke vi en 2011 eĉ vizitis kaj korektetis la paĝon [[jazigoj]], sed tiam ne konjektis ke estus interfero kun via propra teksto de 2007. Mi en la diskutpaĝo de la teksto [[jazigoj]] notas plurajn problemojn de tiu dua teksto, kaj volas konkrete demandi vin (la verkinto de 2008 per tiu uzantonomo nur kontribuis en julio 2008, do ne kalkuleblas ke venus helpo de tie), ĉu vi emus revizii ambaŭ tekstojn kaj kunigi ilin al unu kompleto? Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:15, 19 Mar. 2016 (UTC) :'''REATENTIGO''': Fakte mi volus iom insiste repeti mian peton de antaŭ naŭ jaroj, kiu tiam forgesiĝis. Sed la temo daŭre estas en tia stato kiel en 2016, kaj aparte la dua teksto [[jazigoj]], ne tiu de vi, daŭre notiĝas kiel polurinda... Estus heroe se vi povus ordigi la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:01, 10 apr. 2025 (UTC) == [[Projekto:Viki-printempo 2016]] == Saluton! Ĉu vi volas partopreni en la konkurso? Vi povas skribi pri Hungario ;) --[[Uzanto:Ochilov|Ochilov]] ([[Uzanto-Diskuto:Ochilov|diskuto]]) 11:51, 23 mar. 2016 (UTC) == Administranto == Saluton Crosstor, la vivo de nia vikipedio necesas iomete kelkajn zorgojn. Ni havas la administrantojn, kiuj ni meritas do ne ni neglegtu [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Gamliel Fishkin]]. Antaŭdankon. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 07:23, 12 maj. 2016 (UTC) == Request of Cooperation == [[File:Flag of Esperanto.svg|50px|right|thumbless]][[File:Flag of Armenia.svg|50px|right|thumbless]] Hello dear [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]]. Sorry for bothering. Warm greetings from the Armenian Wikipedia! Could you <big>please</big> help me translate the article '''[[:en:Robert Abajyan|Robert Abajyan]]''' into this unique, beautiful and honorable language? Even a couple of sentences is good enough and in return I could translate something of your choice in our Wiki. Please respond if interested and thank you very much in Advance. --[[Uzanto:Narek75|Narek75]] ([[Uzanto-Diskuto:Narek75|diskuto]]) 12:17, 20 maj. 2016 (UTC) :Mi ne parolas angle, se necese, Guglon aŭ WikiTrans mi uzas. Eble morgaŭ mi helpos, sed vidu miajn laborojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:28, 20 maj. 2016 (UTC) Koran dankon kara [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]]. --[[Uzanto:Narek75|Narek75]] ([[Uzanto-Diskuto:Narek75|diskuto]]) 12:36, 21 maj. 2016 (UTC) == Altlernejo Eszterházy Károly == Szia! Tegnap (július 1.) valóra vált az alapító gróf álma: egyetemmé vált a főiskola. Szerintem jobb lesz, ha te nevezed át a cikket és írod át a belső szöveget. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:02, 2 jul. 2016 (UTC) :Ja, és ott van a Comenius Kar is. Ez most jutott az eszembe. Egyébként én is most írom át a wikikben a szöveget. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:17, 2 jul. 2016 (UTC) Bocsánat, hogy még mindig zargatlak a témában. Most néztem meg az egyetem honlapját. Csatlakozott hozzá nemcsak a Fakultato Komenio de Altlernejo Eszterházy Károly, hanem az Altlernejo Károly Róbert, valamint a volt jászberényi tanítóképző (eddig a Szent István Egyetem része volt, onnan csatolták át). Erről nem tudom, hogy van e cikk ezen a wikipédián, a magyaron eddig nem találtam (képek viszont vannak róla a commonson). Szóval ezeket is át kéne nevezni meg írni. Itt van a link: http://uni-eszterhazy.hu/hu/foiskola/egyetem/hirek-1048/c/megalakult-az-eszterhazy-karoly-egyetem-1-szenatusa. Azt hiszem, a magyar wikipédián önálló kategóriát nyitok az egyetemnek, mert megvan a szükséges öt beletartozó cikk, ha jól számoltam. Üdvözlettel: --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 15:35, 2 jul. 2016 (UTC) == Kabineto Grósz == Szia! A huwikin is létezik a cikk. Most csak mobilon tudok szerkeszteni, azon meg nem tudom megcsinálni a wd-egyesítést. Megtennéd? [[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 19:36, 9 jul. 2016 (UTC) == Vilaĝetoj == Saluton, i.m.o. malgranda ne estas necesa, ĉar -et = malgranda. [[Uzanto:Kggucwa|Kggucwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Kggucwa|diskuto]]) 13:14, 11 jul. 2016 (UTC) == Dankon por la konsilo == Dankon. Sed la ĉefa problemo, estas ke mi jam antaŭ tajpis miajn tekstojn per "Bloc-Note", malofte senpere en la fenestro ; kaj en la "Bloc-Note" ne estas linio kun la ĉapelitaĵoj... Bona ideo estus, ke en fenestro, oni povus per tiucela butono, aŭtomate anstataŭigi la "cx", "gx", "hx" ... per ĉ, ĝ, ĥ... Poste, se necesus, oni povus mane korekti maloftegajn esceptojn kiel "[[Bordeaux]]". --[[Uzanto:Jean-François Clet|Jean-François Clet]] ([[Uzanto-Diskuto:Jean-François Clet|diskuto]]) 12:53, 22 jul. 2016 (UTC) == Dankon por la ofertita helpo == : Multajn dankojn por via respondo. La listo de miaj ĝisnunaj artikoloj, skribitaj en Esperanto, troviĝas en mia [https://eo.wikipedia.org/wiki/Uzanto:Elk%C3%A1gy%C3%A9 vikipediista paĝo]. Mi estos dankema por ĉiuj korektaĵoj. Saluton --[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 05:39, 26 okt. 2016 (UTC) Köszönöm, meg fogom próbálni. - Ha az általad említett Esperanto bildvortaro vonatkozó ábráját látnám, valószínűleg könnyebb lenne beazonosítanom, hogy a számomra nem teljesen világos elnevezések szakmailag mit takarnak. Nem tudnád esetleg azt az ábrát beszkennelni és a Commonsra feltölteni, vagy nekem e-mailben elküldeni? --[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 06:10, 1 nov. 2016 (UTC) : Sajnálom, hogy az ábrát nem láthatom, de eddigi segítségedet akkor is köszönöm.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 06:26, 1 nov. 2016 (UTC) == Mi miras! == Saluton, estimata Crosstor! Mi mirias, kiom da artikoloj vi jam kreis! Vere elstare! Frate salutas [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 17:08, 1 nov. 2016 (UTC) == Kirko == Laŭ interkonsento https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo#Kirko, mi petas vin re-alinomi ĉiujn kirkojn al preĝejo.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 13:31, 16 dec. 2016 (UTC) :Kiu misfaris ion, tiu devas korekti tion. Legu la komentojn kaj ne riprocxu min, sed vi mem![[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 14:52, 16 dec. 2016 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani land forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.203|31.200.14.203]] 01:07, 28 jan. 2017 (UTC) NO ENGLISH! :The exact name is [[:en:Azerbaijani Land Forces]] with capital L and F (!) --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:18, 5 feb. 2017 (UTC) ::Kara Crosstor! Mi pensis ke tiu demando estis en la ĝenerala diskutejo, kaj pretervidis ke ĝi troviĝis en via privata diskutejo. La ekzakta nomo estas [[:en:Azerbaijani Land Forces]] kun majusklaj L kaj F. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:23, 5 feb. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Crosstor, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:08, 13 feb. 2017 (UTC) == Preĝejo Elizabeto de Hungario (Palkonya) == Kara {{u|Crosstor}}, mi scias ke ekzistas malinterkonsento pri preĝejo - kirko, bedaŭrinde. Mi simple vidis artikolon kun ruĝa (neekzistanta) kategorio, kaj movis ĝin al blua (ekzistanta) kun sama signifo. Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:38, 26 feb. 2017 (UTC) == [[Metroo de Budapeŝto]] == Saluton Crosstor! Ĉu vi projektas verki pliajn artikolojn pri metrostacioj de [[Metroo de Budapeŝto]]? Mi tiam povus helpi vin per aranĝo de utilaj ŝablonoj, kiel mi jam faris por aliaj metrooj en la mondo. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 05:00, 11 mar. 2017 (UTC) == Dentorela fervojo de Budapeŝto == Saluton Crosstor! Mi invitas vin legi artikolon [[Dentorela fervojo de Budapeŝto]]. Se estas malglataĵoj en la tradukoj de hungaraj vortoj, ne hezitu korekti! Antaŭdankon. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:09, 31 mar. 2017 (UTC) :Multajn dankojn pro la faritaj ŝanĝoj. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 05:12, 31 mar. 2017 (UTC) ::Saluton Crosstor! Mi nun konkursas por [[Projekto:Viki-printempo 2017]] kaj redaktas artikolojn el la listoj de koncernaj landoj inkl. Hungarion. Dankon pro la sugesto. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:17, 5 apr. 2017 (UTC) == Budapest villamosvonal-hálózata == Saluton! Mi deziras scii, ĉu por la konkurso Viki-Printempo vi intencas fari artikolon pri "Budapest villamosvonal-hálózata" (Tramtransporto en Budapeŝto) ? --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 05:04, 9 maj. 2017 (UTC) == BHÉV == Saluton Crosstor! Mi ĵus faris artikolon pri [[BHÉV]]. En diversaj artikoloj, mi trovis la esprimon "interurbaj tramoj" aŭ "interlokaj tramoj" kiam temis pri "BHÉV" - ĉu ne estus pli bone paroli pri "interurbaj trajnoj"? Supozeble tiuj trajnoj de BHÉV veturas sur apartaj trakoj kaj ne sur ŝoseo meze de aŭtomobila trafiko kiel tramoj? Kion vi opinias pri tio? --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 05:40, 11 maj. 2017 (UTC) :Multan dankon pro la rapida respondo. Al mi tre gravas kion sentas Hungaro, des pli ke mi konas nek Hungarion nek Budapeŝton. Mi do konservos la esprimon "interurbaj tramoj". Mi faras multajn artikolojn pri lokoj kiujn mi neniam vizitis! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:14, 11 maj. 2017 (UTC) ==[[Kalia karbonato]]== Saluton, amiko. Plezure mi faros tion. Fortan ĉirkaŭbrakon.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:57, 22 aŭg. 2017 (UTC) == Újpest-Városkapu (metrostacio) == Saluton Crosstor! En artikolo [[Újpest-Városkapu (metrostacio)]] mi metis la bildon "Budapest, metró 3, Újpest-Városkapu, 13.jpg" en galerion, tial ke sub Ubuntu-Linukso ĝi ne videblis. Sub Windows estis nenia problemo. Strange kaj nekompreneble. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:55, 23 aŭg. 2017 (UTC) :Fakte kulpis ne Ubuntu sed retumilo Kromiumo (Chromium). Des pli strange kaj nekompreneble. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:07, 23 aŭg. 2017 (UTC) == Forigo de kategorio == Saluton, kara Crosstor! La [[:Kategorio:Usonaj produktoroj]] estas forigita. [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kategorio:Usonaj produktoroj|Legu pri tio.]] [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:22, 15 sep. 2017 (UTC) == [[Kelenföld vasútállomás (metrostacio)]] == Saluton Crosstor! Mi rimarkis vian longan foreston el Vikipedio - tial mi redaktis artikolon [[Kelenföld vasútállomás (metrostacio)]] por ne lasi breĉon en "Metroo de Budapeŝto". Bv korekti/aldoni. Ĉion bonan al vi! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 05:00, 13 okt. 2017 (UTC) == CEE-Spring Esperanto == Dear Crosstor, for your prize for the CEE Sping Esperantujo, I need your email adress to send the prize to you. Kind regards, --[[Uzanto:Annemarie Buchmann (WMAT)|Annemarie Buchmann (WMAT)]] ([[Uzanto-Diskuto:Annemarie Buchmann (WMAT)|diskuto]]) 08:19, 24 okt. 2017 (UTC)(annemarie.buchmann@wikimedia.at) ==[[Jenő Csepreghy]]== Saluton. Maribell tute ne ekzistas kiel urbo en Hispanio, eble kampardomo aŭ io tia. Maribel estas virina karesnomo. Se li estis kinreĝisoro en la 1970-aj jaroj, tiaj personoj oftis en [[Marbella]], nome somera loko por riĉuloj kaj famuloj. Fakte Guglo rilatigas aliajn Jenő kaj aliajn Csepreghy al Marbella, sed tute ne Jenő Csepreghy. Tamen, tion mi vidas kiel verŝajno. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:16, 22 nov. 2017 (UTC) == György Antal == Szeretném a segítségedet kérni a [[György Antal]] szócikk javításában. Két konkrét hibát látok: * 1942 és 1949 között nem tanult, hanem tanított * 1949 és 1952 között nem befejezte hanem igazgatta a Konzervatóriumot Időközben elkészült a magyar nyelvű szócikk is, és ez alapján pár apróbb dolgot (forrás linkje, hibás évszám) már én is javítottam, de ezekhez nyelvtudás kéne. Előre is köszönöm a segítségedet.--[[Uzanto:EniPort|EniPort]] ([[Uzanto-Diskuto:EniPort|diskuto]]) 01:16, 20 jan. 2018 (UTC) :Javítottam, kösz az észrevételt! A szöveg géppel lefordítható.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:28, 20 jan. 2018 (UTC) ==Urboj== Saluton. Mi ĵus eksciis pri utila ilo por la artikoloj pri urboj (ankaŭ pri homoj) kondiĉe ke la artikolo estu ligita al alilingva koresponda artikolo. Nome oni metas Informkesto urbo aŭ Informkesto homo inter tiu krampoj {{}} kaj aperas aŭtomate ĉiu disponebla informo. Mi metis tion en la lastaj artikoloj viaj pri urboj kaj vi povas kompari la rezulton. Ĝis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 31 jan. 2018 (UTC) :Vi pravas, tio okazigas problemetojn, sed mi konstatis ke estas multaj pliaj avantaĝoj ol malavantaĝoj. Ja en Kunfuda apenaŭ okazis ŝanĝoj sed en aliaj urboj jes. Vi povas rigardi aliajn. Pri la jaro ĉe homoj mi havis tiun problemon kaj alia vikipediisto helpis min. Vi povas rigardi ĉe [[Antonio Orihuela]], kie aperis inventita naskiĝdato, do mi simple metis la ĝustan (rigardu en redaktopaĝo) kaj ĉio aperis en ordo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:46, 31 jan. 2018 (UTC) == Kategorio:Kalvinanaj preĝejoj en Hungario‎ / Kalvinismaj preĝejoj de Hungario‎ == Szia! Tudom, hogy a két kategória közül csak az egyik a Te alkotásod, de ez a két kategória nem ugyanaz akar lenni? [[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 21:41, 9 feb. 2018 (UTC) == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=we&edc=6&prjedc=we6 Take the survey now!]'''</big> You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list. Thank you! </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, 18:41, 29 mar. 2018 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/we6&oldid=17881422 --> == Segítség kérése == Szia! [[:hu:Special:Diff/19799836|Elvégeztem]] a [[hu:Dénes Valéria]] szócikken kért változtatásokat. Legközelebb nyugodtan keress meg a vitalapomon (vagy pingelj meg), ha technikai segítségre lenne szükséged. Két dologban szeretném a segítségedet kérni. Kérlek, tedd ellenőrzötté [[Specialaĵo:Kontribuoj/Bencemac|szerkesztéseimet]] és nézz rá erre a két cikkre: [[Károly Mihály]] ([[d:Q15614317]]) és [[Mihály Károly]] ([[d:Q27994057]]). Utóbbi Wikidata-adatlapját össze kéne vonni az előbbivel, de ehhez a két lapot is egyesíteni kéne, ezt viszont nem tudom megcsinálni (nem beszélek eszperantóul). Tudnál segíteni? <small>(válaszodkor kérlek használd a {{[[Ŝablono:Ping|Ping]]}} sablont, hogy kapjak értesítést)</small> [[Uzanto:Bencemac|Bencemac]] ([[Uzanto-Diskuto:Bencemac|diskuto]]) 09:43, 1 apr. 2018 (UTC) == Gvidilo por biografioj == Kara kunvikipediisto Crosstor,<br> Kore mi dankas vin pro viaj biografioj. Vi estas nekredeble laborema! Mi havas unu rimarkon. Bonvolu legi la [[Vikipedio:Gvidilo_por_biografioj|''Gvidilon por biografioj'']] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon#Lastaj sekcioj|la sekcion pri "Lastaj sekcioj" en ''Kiel verki bonan artikolon'']]. Tiel, ni povas konservi Vikipedion unuforma!<br> Kun liberaj salutoj, [[Uzanto:Warddekock]] ([[Uzanto-Diskuto:Warddekock|diskuto]]) 08:36, 14 maj. 2018 (UTC) == [[Alois Allnoch]] == Szia! A huwikin van róla egy hosszú cikk. [[hu:Alois Alnoch von Edelstadt]]. A commonsban pedig kép. Üdv. [[Uzanto:Tambo|Tambo]] ([[Uzanto-Diskuto:Tambo|diskuto]]) 09:59, 18 jul. 2018 (UTC) ==Tajlandaj urboj== Saluton. Mi forigis el kelkaj el viaj artikoloj pri tajlandaj urboj la indikon en la komenco ke temas pri sidejo de diocezo. Tio estus interesa en katolika enciklopedio, sed ne en internacia. En tiaj urboj eble estas centoj de diversaj instalaĵoj de diversaj religioj kaj eklezioj. Aŭ oni inkludas ĉiujn aŭ oni ne metas nur la katolikajn informojn. Temas pri lando kie katolikismo estas tute minoritata.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:18, 19 aŭg. 2018 (UTC) ==Poly(methyl methacrylate)== Saluton, baldaŭ mi verkos artikolon pri la Polimetila metakrilato. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:01, 18 sep. 2018 (UTC) 10:54, 18 sep. 2018 (UTC) ==Aldono de arkivoj en Wikipedia Common== Saluto, amiko. Ĉu vi scias kial mi ne plu sukcesas aldoni arkivojn en Wikipedia Commnons? La startpaĝo haltas en la ''release rights'' kaj ne plu eblas daŭrigi. Ĉu vi povas helpi min? [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:28, 26 sep. 2018 (UTC) :Dankon pro via respondo[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 05:29, 27 sep. 2018 (UTC) == Kalvinana preĝejo (Balmazújváros) == Szia! Balmazújvárosban nem egy, hanem két református templom van, mégpedig ez (a magyar), és a németajkú. Szerintem érzékeltetni kéne akár a cím megváltoztatásával is, hogy ez nem az egész város temploma. További jó szerkesztést! --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 20:41, 21 nov. 2018 (UTC) == Mobila poŝto == Saluton Crosstor En Vikipedio aperas 1103-foje "mobila poŝto". Kunlabore kun sperta vikipediisto mi ŝatus aŭtomate korekti tiun eraron per roboto. La vorto "mobila" ne ekzistas en Esperanto. Tamen, malklaras por mi kion vi konkrete celas per ""mobila poŝto". Ĉu temas pri poŝtoficejo kiu ne havas fiksan lokon? Amike [[Uzanto:Yvesn|Yves Nevelsteen]] ([[Uzanto-Diskuto:Yvesn|diskuto]]) 10:18, 29 nov. 2018 (UTC) Dankon pro viaj klarigoj. Ĉu ni ŝanĝu tion al "Poŝta kuriero frekventas la vilaĝon"? [[Uzanto:Yvesn|Yves Nevelsteen]] ([[Uzanto-Diskuto:Yvesn|diskuto]]) 12:38, 29 nov. 2018 (UTC) Laŭ [[Istvan Ertl]] estu "migra poŝto". Mi kreis ankaŭ artikolon pri la temo, [[Migra poŝto]]. Ĉu vi konsentas ke Robin ŝanĝos la 1103 menciojn de "mobila poŝto" al "migra poŝto"? [[Uzanto:Yvesn|Yves Nevelsteen]] ([[Uzanto-Diskuto:Yvesn|diskuto]]) 08:48, 30 nov. 2018 (UTC) ==[[János Balázs Józsa]]== Saluton, kara. Vi petis unuigon de tiu artikolo kun [[János Józsa (hidrologo)]], ĉar temas pri la sama persono. Mi povas fari tion rapide, sed mi preferas informi al vi, ke certe ankaŭ vi mem povas fari ĝin. Se ne, memorigu tion al mi kaj mi faros. La procedo estas jena: 1 decidu la artikolon savotan, 2 prenu la detalojn de la alia (nesavota) kiuj mankas en savota kaj kopiu ilin tien, 3 malfermu la redaktopaĝon de la nesavota artikolo, tie forviŝu la enhavon kaj kiam la paĝo estu blanka per Pliaj iloj estas sageto kiu indikas dekstren, fakte plej dekstre inter la bildo por Tabelo kaj la bildo por Bilda galerio, klaku tie kaj en la spaco metu la titolon de la savita artikolo, 4 publikigu kaj la nesavita titolo restos alidirektilo al la savita. Mi esperas, ke mi bone klarigis, sed mi ripetas: se okazos malsukceso, diru kaj mi faru.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:06, 13 dec. 2018 (UTC) ==Peto== Saluton. Mi ne konas hungarlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la hungarlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:24, 19 dec. 2018 (UTC) :Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:30, 20 feb. 2019 (UTC) ==Dua mondmilito== Saluton. Por la [[Dua mondmilito]] mi lastajn monatojn dediĉis tempon kaj energion al tiu temo en Vikipedio. Mi ne verkis la artikolon prie, sed plibonigis ĝin, bluigis ligilojn (kreis rilatajn artikolojn) kaj aldonis ion. Krome mi kreis artikolojn ''Tempolinio'' por ĉiu unuopa jaro kaj samtempe kreis pliajn artikolojn prie. Mi proponis la artikolon por esti konsiderata Leginda (ne Elstara) kaj baloto aperas en la komenco, sed mi tion faris antaŭ pli ol du monatoj kaj ĝis nun neniu balotis. Mi petas al vi baloti pore kaj same mi proponos al aliaj konatuloj por poste peti al administranto plenumi la kategoriigon. Dankon, amike. Kani.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:30, 20 feb. 2019 (UTC) :Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:44, 20 feb. 2019 (UTC) == Malgranda Sinagogo de Eger == A cikk címe Kis zsinagóga, de amiről a cikkben írtál, az az ortodox zsinagóga, azaz a mostani Galéria. A wd Q21680779 a Kis zsinagóga (Hibay Károly u. 7.) amiről a dewikin található cikk. További jó szerkesztést! --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 16:50, 31 mar. 2019 (UTC) 16:50, 31 mar. 2019 (UTC) :Szia! Tudom, nem vagyok a helyedben, de én inkább azt csináltam volna, hogy a címet neveztem volna át, hogy megmaradjon a wd-elem, a régi címen pedig az átirányítást megszüntetve a Kis Zsinagógáról írtam volna cikket. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 13:09, 1 apr. 2019 (UTC) ::Megoldva! --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 13:29, 1 apr. 2019 (UTC) ==Telegrafisto== Kara Crosstor<br> Dankon pro viaj klarigoj kaj demandoj pri la artikolo [[Telegrafisto]]! Mi rimarkis ke vi estas tre aktiva vikipediisto {{Rideto}}, espereble baldaŭ ni plu kunlaboros.<br> amike [[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|25px]] {{Verda|'''[[Uzanto:JabieroKubo|JabieroKubo]] ([[Uzanto-Diskuto:JabieroKubo|diskuto]]) 12:46, 4 maj. 2019 (UTC)'''}} == VikiPrintempo 2019 - lasta ŝanco por partopreni! == [[Dosiero:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|eta|link=Projekto:VikiPrintempo COE 2019]] Saluton kara Crosstor! En pasinteco vi partoprenis en la konkurso ''Viki-printempo'' pri Centra kaj Orienta Eŭropo (kaj la Balkana duoninsulo kaj Kaŭkazo). La konkurso denove okazas kaj daŭros nur ĝis fino de Majo 2019. Kompare al la antaŭaj jaroj, nun vi povas verki / traduki artikolojn nur pri landoj, de kie vi ''ne'' devenas, ''nek'' kie vi longtempe loĝas. Tiu ŝanĝo estas por pligrandigi interkulturajn dimensiojn de la konkurso. Tamen, ĉi-jare eblas partopreni ankaŭ en Vikivojaĝo, do verkante turismajn gvidilojn. Disdonataj estas entute 5 premioj konsistantaj de aĉet-kupono (en servo laŭ via elekto, en kiu mi tamen devas povi aĉeti la kuponon :) kaj aliro al ĉiu muziko de Vinilkosmo. Por partopreni, venu '''ĝis la 31a de Majo''' al la konkursaj paĝoj en '''[[Projekto:VikiPrintempo COE 2019|Vikipedio]]''' kaj en '''[[:voy:Projekto:VikiPrintempo COE 2019|Vikivojaĝo]]'''. Verdire, vi nun havas sufiĉe bonan ŝancon venki! Kaze de ajnaj demandoj, skribu al mi! Amike! --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:25, 19 maj. 2019 (UTC) : Mi ne partoprenos, ĉar la kondiĉo estas kontraŭa al la ĝenerala Vp. Laŭ Vp estas konsilo, pri kio mi verku: verku pri tiuj temoj, kiujn vi la plej bone konas, do pri propra profesio, okupiĝo, ŝatokupo. Mi vivas en Hungario, tial mi elektas hungarecajn temojn kun kelkfoje esceptoj. Mi ne volas pligrandigi la esceptojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:57, 20 maj. 2019 (UTC) :: Enorde Crosstor! Se tio estas via decido estu tiel! :: Aliflanke, mi rimarkis, ke vi verkas aŭ kontribuas ankaŭ pri hungarecaj temoj, kies ĉefa parto estas ekster Hungario, ekz. en Slovakio. Kiel "landan" kriterion por la konkurso mi uzas nuntempajn landolimojn, do se vi interesiĝus pri partopreno pri iu tia temo, ĝi estus akceptebla. :: Parenteze, vi povas respondi en via diskuto, mi ĝin atentas {{R|;-)}} --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 14:51, 20 maj. 2019 (UTC) == Administranta balotado == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:21, 28 maj. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. En Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj estas longa listo de artikoloj kiu atendas kategoriigon kiel leginda artikolo. Mi petos de vikipediistoj ke unu post unu oni balotu por aktualigi la liston. Ĉu vi bonvolas baloti ekzemple por [[Aŭgusteno de Hipono]]? Tio estos la komenco, sed vi povas jam baloti por ĉiuj en la listo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:38, 9 jun. 2019 (UTC) :Rekte en Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Aŭgusteno de Hipono. Aŭ el [[Aŭgusteno de Hipono]] klakante en "baloto" en la supra avertoskatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:31, 9 jun. 2019 (UTC) ::Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] ĵus estis akceptita kaj venos la vico de la artikolo [[Aztekoj]], kiu estis proponita en julio 2017. Do, preskaŭ dum du jaroj atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:51, 12 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] kaj [[Aztekoj]] estis akceptitaj kaj venos la vico de la artikolo [[Simone de Beauvoir]], kiu estis proponita en januaro 2018. Do, preskaŭ dum unu jaro kaj duono atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:11, 30 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Do, mi ekigos kampanjon por akceptigi tiujn artikolojn kiel legindaj artikoloj, Kelkaj atendas dum pli ol unu jaro. Jen ili: [[Jorge Luis Borges]], [[Baziliko Sankta Petro]], [[Bildliteraturo]], [[Bogoto]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Brita imperio]], [[George Byron]], [[Bovo]], [[Aŭgusto Cezaro]], [[Johannes Brahms]], [[Miguel de Cervantes]], [[Winston Churchill]], [[James Cook]], [[Le Corbusier]], [[Citrono]], [[Diplomatio]], [[Salvador Dalí]], [[Marie Curie]], [[Isabel la 2-a (Hispanio)]]. Mi petas balotojn almenaŭ por kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 24 aŭg. 2019 (UTC) == Preĝejo Sankta Andreo (Szentendre) == Szia! Valami olyasmit olvastam, hogy ez az izbégi templom lett volna a Budai szerb ortodox egyházmegye (első)? székesegyháza. Tudsz erről valamit? --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 07:20, 18 nov. 2019 (UTC) == Azia monato 2019 plilongigita ĝis la 7-a de Decembro == Saluton Crosstor kaj dankon pro via partopreno en la ''Azia monato 2019''! La tutmondaj organizantoj informis min, ke bedaŭrinde Irano spertis unusemajnan baron de interreto. Tial oni decidis plilongigi la ''Azian monaton'' '''ĝis la 7-a de Decembro 23:59 UTK'''. Se vi ĝuis partopreni, vi havas plian semajnon {{R|;-)}} Mi speciale invitas vin konsideri partoprenon en la '''[[:voy:Vikivojaĝo:Azia monato 2019|Esperanta Vikivojaĝo]]'''. Ĝi estas nova frata projekto, nuntempe en ''Vikimedia Kovilo'', kiu nun disvolviĝas kaj akiras sian komunumon. Kiam pli multaj redaktantoj kontribuados al ĝi regule, oni de Vikivojaĝo faros memstaran projekton. Tiel ĝi ne plu estos en Kovilo kaj esperantistoj pli facile uzados ĝin por siaj vojaĝoj. Amike. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:27, 30 nov. 2019 (UTC) == Azia monato 2019: vi estas nova Ambasadoro! == Kara Crosstor, gratulon pro via tre sukcesa partopreno en [[Projekto:Azia monato 2019|Azia monato 2019]]! Ĉar vi kreis plej multajn akceptitajn artikolojn, vi iĝis [[:meta:Wikipedia Asian Month 2019/Ambassadors|Azia Ambasadoro]] de Esperantaj Vikimediaj projektoj! Vi tial povas ricevi etan memoraĵon - speciale fasonitan poŝtan karton de Azio. Vi skribis, ke vi rezignas pri premioj (pri kio vi ja havas plenan rajton), sed mi tamen sugestas, ke vi akceptu ĝin. Laŭ mi, ĝi estas plaĉa kaj ĝi rememorigos vin estontece. Vi devus jam nun aŭ tre baldaŭ ricevi inviton por provizi poŝtan adreson. Mi esperas, ke vi ŝatis la sperton! En la jaro 2020 ni ([[VP:VMEO|Esperanto kaj Libera Scio]]) preskaŭ certe faros konkurson pri Centra kaj Orienta Eŭropo (kun plano akcepti temojn pri onia propra lando) kaj pripensas pri aliaj partoj de Tero. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 20:32, 5 jan. 2020 (UTC) == Kelkopa stelo == ''[[:en:Binary star]]'' kongruus je "duopa stelo " ; la paĝo [[Kelkopa stelo]] ampleksas ''Binary star, [[:en:Visual binary]], [[:en:Star systems]]'' kaj ''[[:en:Double star]]''. Bonan jaron. [[Uzanto:Jean-François Clet|Jean-François Clet]] ([[Uzanto-Diskuto:Jean-François Clet|diskuto]]) 08:21, 8 jan. 2020 (UTC) == Azia Monato, venonta konkursoj kaj Vikivojaĝo == Saluton Crosstor. Mi ankaŭ partoprenis la konkurson pri Azia Monato kaj en tiu okazo mi malkovris la [[:voy:|esperantan Vikivojaĝon]], kiu estas ankoraŭ en kovilo. Tuj mi komprenis kiom grava estas la ebla rolo de vikivojaĝo por Esperanto: montri kiel internacia lingvo povas helpi la kreadon de eksterordinara gvidilo, verkita en la sama lingvo de landanoj de la tuta mondo, kaj ankaŭ helpi esperantistojn vojaĝantajn en plurajn landojn, ekzemple por kongresoj. Sed tro malmultaj partoprenas la entreprenon: nur 1, 2 aŭ 3 ĉiun monaton (kvankam ne ĉiam la samaj). Do, se vi permesas, mi havas proponon por vi. Kial ne uzi etan parton de la tempo kiun vi uzas por Vikipedio ankaŭ por helpi Vikivojaĝon? Ekzemple: kiom da hungaraj urboj estas en esperanta vikivojaĝo? Budapeŝto kaj... neniu plu. Kaj ĉu almenaŭ estas aliaj vidindaĵoj, kiel la Lago Balatono? Bedaŭrinde ne. Simile aspektas multaj aliaj landoj. Sed ne necesas plenigi la malplenon tre rapide: sufiĉas montri ke vikivojaĝo kreskas, tiel ke ĝi eliros for de la kovilo. Mi kredas ke, se deko da esperantistoj kontribuas po dekon aŭ dudekon da agoj ĉiun monaton, tio sufiĉos! Kion vi pensas pri tiu propono? Amike --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 22:18, 18 jan. 2020 (UTC) == Pink Floyd == Saluton, mi finfine (eble) finis la artikolon pri [[Pink Floyd]]. Ne hezitu plibonigi ĝin, kaj komenti kaj ĉefe voĉdoni: [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Pink Floyd]]<br> Dankon!<br> --[[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 14:41, 2 feb. 2020 (UTC) == Csapó Gyula == Szia! Tudnál segíteni ebben? Van két szócikk, amik valószínűleg ugyanarról a személyről szólnak, de nem nagyon találtam hozzá forrást: [[Julio Csapó]] és [[Gyula Csapó]]. Ha tényleg ugyanaz - és ebben kérem a segítséged, hátha van az alátámasztáshoz eszperantó irodalom - akkor érdemes lenne összevonni. [[Uzanto:Palotabarát|Palotabarát]] ([[Uzanto-Diskuto:Palotabarát|diskuto]]) 08:32, 6 mar. 2020 (UTC) :Kösz szépen a segítséget! Örülök a bekékülésnek is! [[Uzanto:Palotabarát|Palotabarát]] ([[Uzanto-Diskuto:Palotabarát|diskuto]]) 10:29, 6 mar. 2020 (UTC) == Konkurso VikiPrintempo 2020 - partoprenu ĝis fino de Aprilo == [[Dosiero:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|link=Projekto:VikiPrintempo COE 2020|200px|dekstre]] Saluton Crosstor! En antaŭa(j) jaro(j) vi jam partoprenis la konkurson VikiPrintempo, do mi pensas, ke vi povas interesiĝi pri ''[[Projekto:VikiPrintempo COE 2020|remalfermo de la konkurso]]''! Kompare al antaŭaj jaroj, nun la konkurso daŭros nur '''ĝis fino de Aprilo''' - je 1 monato malpli. Do, neniu hasto, sed la horloĝo tamen tiktakas. La antaŭan jaron vi ne povis partopreni per temo pri via propra lando - tio nun ŝanĝiĝis! Kaj eĉ se vi pensus, ke Vikipedio jam enhavas ĉiun eblan artikolon pri lando de via intereso, legu plie, tiel vi pli bone povas partopreni en Vikivojaĝo. [[Dosiero:Wikivoyage-Logo-v3-eo.svg|200px|dekstre|link=:voy:Projekto:VikiPrintempo COE 2020]] Mi vin ankaŭ speciale '''atentigas kaj invitas partopreni la [[:voy:Projekto:VikiPrintempo COE 2020/Partoprenantoj|konkurson en Vikivojaĝo]]'''! Vikivojaĝo estas relative nova frato de Vikipedio, kiu celas helpi al esperantistoj pli agrable vojaĝi danke al buntaj turismaj informoj pri ĉiuj turismaj cellokoj (ankaŭ ne tre kutimaj). Vikivojaĝo daŭre estas en la Vikimedia Kovilo kaj serĉas sian aktivan komunumon. Kun la komunumo (ĉu ankaŭ vi estos parto de tio?), Vikivojaĝo maturiĝos kaj havos memstaran subdomajnon, tiel pli bone provizante la informojn. Mi konscias, ke redaktado en Kovilo estas iom malsama ol en Vikipedio. Tial por plifaciligi viajn unuajn paŝojn kaj instigi vin provi Vikivojaĝon vi ricevos 2-oble pli multajn poentojn en Vikivojaĝo ol en Vikipedio! Nur pro tio, ke vi provis. Krome, estas speciala premio por la plej granda kontribuo ĝuste al Vikivojaĝo - kaj tiun vi povas ricevi ''aldone'' al la kutimaj premioj! Ni kredas, ke Vikivojaĝo havas multon por provizi al Esperantujo kaj Vikimedianoj - tial tiuj specialaj ofertoj. Kaj, eble vi ekŝatos Vikivojaĝon kaj decidos redakti ĝin ankaŭ post VikiPrintempo. Por partopreni la konkurson '''venu al jenaj paĝoj kaj listiĝu en la listo''': * '''[[Projekto:VikiPrintempo COE 2020/Partoprenantoj|Vikipedio]]''' * '''[[:voy:Projekto:VikiPrintempo COE 2020/Partoprenantoj|Vikivojaĝo]]''' Nomo de la organizanto, [[Uzanto:KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 21:49, 27 mar. 2020 (UTC) : Crosstor, ĉar vi dum jaroj laboregas pri hungaraĵoj en Vikipedio, vi povus interesiĝi. Kvankam en Vikipedio apenaŭ io mankas pri Hungario :), en Vikivojaĝo la situacio certe ne estas tia. Apenaŭ tie estas artikolo pri la lando kaj la ĉefurbo. Eĉ pri la lingvo tute mankas informoj. : Nun, kiam okazas konkurso pri centra Eŭropo, estas speciale bona tempo por pliriĉigi Vikivojaĝon pri hungaraĵoj. Mi scias, ke veni al nova projekto povas esti iom defia. Tial mi atentigas vin pri sufiĉe facila eblo krei "frazlibron" - bazan superrigardon de la plej utilaj frazoj por sukcese vojaĝi. La hungara frazlibro tute mankas nune. Se vi interesiĝas, simple venu al [[:voy:Projekto:VikiPrintempo_COE_2020#Helpiloj_por_krei_artikolojn]], plenigu la formularon por la frazlibro kaj simple aldonu la hungarajn tradukojn. <small>(kaj se vi interesiĝas ankaŭ pri la konkurso (eĉ sen premio, kiel antaŭe), ankaŭ aliĝu al [[:voy:Projekto:VikiPrintempo COE 2020/Partoprenantoj]])</small> Amike. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 14:17, 19 apr. 2020 (UTC) ::Mi ne interesiĝas pri Vikivojaĝoj. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:31, 19 apr. 2020 (UTC) == [[Mandaue]] == Saluton Crosstor, mi vidis vian novan artikolon [[]] kaj volus proponi al vi, en tiaj kazoj uzi la informkeston <font color = grey> <nowiki>{{informkesto urbo</nowiki> <nowiki>| regiono-ISO =PH </nowiki> <nowiki>}}</nowiki></font> <font color = green> ''(aŭ alian, taŭgan ISO-kodon de ŝtato aŭ regiono)'' </font> ... per minimuma fortostreĉo oni jen maksimume profitas de la informoj jam kolektitaj en vikidatumoj, kaj indas utiligi tiujn informriĉajn informkestojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 10 apr. 2020 (UTC) == János Gál == Szia! Kérhetem a segítséged még egy duplum rendezésében? *[[János Cs. Gál (Cségál)]] és *[[János Gál]] 99,9 százalék, hogy ugyanaz. A János Gál Petőfi Irodalmi Múzeum adatbázisában lévő adatlapja szerint ([https://opac-nevter.pim.hu/record/-/record/PIM102197 PIM102197]) névvariánsként használta a "Csiki" nevet is, tehát a János Cs. Gál cs betűjére is van magyarázat/forrás. A Wikidata elemek összevonását majd én megcsinálom, ha itt már csak egy szócikk maradt. Előre is köszönöm, szia! [[Uzanto:Palotabarát|Palotabarát]] ([[Uzanto-Diskuto:Palotabarát|diskuto]]) 08:37, 11 apr. 2020 (UTC) ==[[Meksikurbo (Filipinoj)]]== Saluton. Mi gratulas pro tiom da artikoloj pri urboj, Vi faras tre bonan laboron. Pri la esperantigo de tiu filipina urbo mi havas dubojn. Mi ne scias ĉu vi jam vidis ie tiun nomon referencitan al la filipina urbo: tiuokaze oni devus meti ĝin kiel referenco. Male, mi komprenas, ke Meksikurbo estas utila nomo por distingi en Meksiko la urbon disde la landon. Tie oni diras Meksiko D.F. (Federacia Distrikto) aŭ simple Deefe (D.F.) por aludi la urbon. Do, en Esperanto tio estas en ordo. Sed por Filipinoj ne estas tia neceso (kompreneble temas pri urbo, sed tiu aldono oni ne metas por ĉiu urbo) kaj la tendenco de Esperanto al simpligo devus konduki nin simple al Meksiko, do la artikolo devus esti alinomita al Meksiko (Filipinoj). Tiu estas nur persona opinio, eble vi povas konsulti tion kun iu alia, ĉu hispanlingvano aŭ ne.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:47, 28 apr. 2020 (UTC) :Mi pardonpetas, ke mi ne trafis la opinipeton. Oni ne povas rigardi ĉion en Vikipedio. Kaj same okazas al ĉiu. Pri la aldono -urbo al urbonomoj, estas ĝusta en Meksikurbo kaj anglalingvaj nomoj kun -town aŭ simile. En tiuj okazoj ne estas aldonoj. Neniu lingvo havas tion en Pampango. Mi plue opinias, ke ne indas tio en Esperanto. Alia afero estas ke la prononco en hispana estas kaj estis ĉiam Mehiko aŭ Meĥiko. La esperantigo al Meksiko estis dekomence erara, sed jam neevitebla en Esperanto. Por Pampango estas evitebla. La esperantigo al Tagigo estis ĝusta. Ŝajne faris tion iu kiu en Vikipedio faris nur kelkajn nomŝanĝojn en Filipinoj. Nova Meksiko aŭ Nov-Meksiko estas granda lando, nun granda subŝtato de Usono. Mi plue proponas nomon Meksiko.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:33, 28 apr. 2020 (UTC) ::Mi plene aliĝas al la argumentoj de {{u|kani}}, kaj mi ankaŭ pardonpetas pro antaŭa ne-reago. Mi same subtenas la nomon '''Meksiko (Filipinoj)'''. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:46, 28 apr. 2020 (UTC) ==artikolo [[Dombóvár]]== Kara Uzanto:Crosstor! Mi skribis por vi e-mail-on, bonvolu spekti kaj legi ĝin! uzanto:gnagyrobi * Anticipan dankon! Mi ne redaktas kaj kompilas tiujn ĉapitrojn, mi komletigas kaj aktualigas la jam ekzistantajn.13:25, 18 maj. 2020 (UTC)[[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 13:26, 18 maj. 2020 (UTC) * Sajnálom, hogy nem tudsz segíteni, de azért köszi! Jó munkát neked! 16:08, 18 maj. 2020 (UTC)16:08, 18 maj. 2020 (UTC)16:09, 18 maj. 2020 (UTC) * A képekről van szó ugye? Hol mutatja a kép azt, hogy engedélyezve van? Hova kell küldeni az engedély kérést? Ezek a képek már be vannak szúrva a cikkbe! Akkor nincs mit tennem, nem?11:20, 25 maj. 2020 (UTC), [[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 11:21, 25 maj. 2020 (UTC) , [[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) * Köszönöm a segítséget![[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 11:45, 25 maj. 2020 (UTC) ==Translation request== Hello. Can you translate and upload the articles [[:en:Azerbaijan Technical University]] and [[:en:List of universities in Baku]] in Esperanto Wikipedia? Yours sincerely, [[Uzanto:Karalainza|Karalainza]] ([[Uzanto-Diskuto:Karalainza|diskuto]]) 20:00, 29 maj. 2020 (UTC) : Bedaŭrinde tiu temo ne apartenas al mi.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:53, 30 maj. 2020 (UTC) ==Hotelo Krone (Arnstadt)== Saluton! Vi kreis artikolon [[Hotelo Krone (Arnstadt)]], mi nun kreis pri [[Róbert Trautmann]]. Interese la artikoloj renkontiĝis. La diferenco estas o/ó, kiu estas nur la ĝusta hungara ortografio. Pri Róbert Trautmann mi trovis preskaŭ nenion en la retejo, tial mi demandas, ĉu vi havas pliajn informojn pri Róbert Trautmann? Povas esti eĉ 2 personoj kun samaj nomoj. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 07:52, 10 jun. 2020 (UTC) :Saluton! La hotelon menciitan starigis la surloka (=arnstadt-a) firmao "R. Trautmann & Weißflog" (en unu fonto mi vidis la ŝajne malkorektan familinoman skrimanieron "Weißpflog"), kiu konstruadis ankaŭ fervojaĵojn kaj plantejojn eksterlande, laŭ mia rezulto guglita. Pri aktivadoj en Hungarlando mi ne trovis ion. Cetere, la nomo Trautmann ne estas TIOM malofta. La firmao en Arnstadt fonditis en la jaro 1907-a: oni devus esplori ĉu "via" R. Trautmann firmafondintis. -- [[Uzanto:Giorno2|Giorno2]] ([[Uzanto-Diskuto:Giorno2|diskuto]]) {{ping|Crosstor}} Kedves Crosstor! Remélem jó helyen irok, Heller Farkasnál amit megcsináltál a fényképek átrendezésével az eszperantó változatban, azt Én is megcsináltam a magyar Heller Farkas cikkben. A fényképek így jobban mutatnak. Üdvözlettel --[[Uzanto:SiposBéla1945|SiposBéla1945]] ([[Uzanto-Diskuto:SiposBéla1945|diskuto]]) 14:54, 26 jul. 2020 (UTC) == Kosino == Saluton Crosstor! Mi informas vin, ke "Kosino" - vilaĝo en Ukrainio - estis alinomita "[[Kosino (Ukrainio)]]" - aliflanke "[[Kosino]]" fariĝis apartigila paĝo. Ĉion plej bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:54, 26 aŭg. 2020 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 18:48, 25 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == Wikipedia Asian Month 2020 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''. # Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&oldid=20508138 --> :Bonvolu ne redakti miajn filipinajn artikolojn en tiu monato, ĉar ili apartenas al Azia Monato (Mia anonco ĝis tiam ne sukcesis.). Mi ĉiam klopodas iom plibonigi. Mi supozas, ke tio rilatas al novaj artikoloj, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:39, 9 nov. 2020 (UTC) ::Pri la novaj, en ordo: mi ne tuŝos ilin. Pri malnovaj, mia normala agado estas teksi la reton: tio estas, se oni kreas artikolon pri urbo, por ke tiu ne restu orfa kaj senrilata, mi iras al la provinco kaj kontrolas ĉu tie estas ligilo; se ne, mi kreas ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:20, 9 nov. 2020 (UTC) ==[[Araba-israela konflikto]]== Saluton. Tiu artikolo estis proponita kiel Elstara artikolo en 2017, sed ankoraŭ ricevis nur du porajn voĉdonojn kaj neniun malporan. Eble vi iom kontribuis al ĝi. Se eblas, bv baloti por ke oni povu finigi la aferon. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:34, 22 nov. 2020 (UTC) :Tamen mi ĵus konstatis, ke la baloto estas fermita, sed la plenumo ne estis farita. Do, mi demandis la respondeculon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 22 nov. 2020 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]] Dear Participants, Jury members and Organizers, Congratulations! It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2020, the sixth Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2020. Please kindly fill '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform the form]''', let the postcard can send to you asap! * This form will be closed at February 15. * For tracking the progress of postcard delivery, please check '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|this page]]'''. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2020/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&oldid=20923776 --> == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]] Dear Participants and Organizers, Kindly remind you that we only collect the information for Wikipedia Asian Month postcard 15/02/2021 UTC 23:59. If you haven't filled the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform Google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|wait for the postcard and tracking emails]]. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01 </div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&oldid=20923776 --> ==[[Bierfarejo Kissler]]== Szia! Elkészítettem a ''Kissler Sörfőzde'' magyar Wikipédia szócikket, lefordítottam (még nincs teljesen kész a fordítás) eszperantóra, de nem tudom a két szócikket összekapcsolni. Helyesebben a magyarhoz nem tudom hozzá kapcsolni az eszperantót. Mi lehet a baj? Tudnál ebben segíteni? - 09:37, 5 apr. 2021 (UTC), [[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 09:38, 5 apr. 2021 (UTC) == Bonvolu voĉdoni pri mallokaj ŝablonoj - antaŭ la 28-a de Aprilo == Saluton, Crosstor! Grava parto de Vikipedio estas ties ŝablonoj. Ili kreas ekzemple informkestojn, ligilojn al eksteraj fontoj, diversajn kestojn, formatigas referencojn kaj simile. Sed prizorgadi ilin estas nefacila teĥnika laboro kaj ni de jaroj suferas pro malalta kvalito de multaj el ili, kaj ofte eĉ plena manko. Por helpi pri tio fundamente, estas propono funkciigi sistemon, kiu ebligus uzadon de ŝablonoj de centra loko (kun eblo pluuzi lokajn ŝablonojn de nia Vikipedio, se ni specife ilin volus). Sed la propono bezonas subtenon por efektiviĝi. '''Tial mi petas vin esprimi vin ĉe <big>[[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj]]</big>'''. Mi proponas, ke vi esprimu vian opinion en ĉiu projekto, kie vi aktivas aŭ kiun vi ofte legas (eĉ se vi jam esprimis vin aliloke). Mi estas teĥnikisto kaj mi plene subtenas la proponon - mi vidas kiamaniere ĝi helpos kaj mi scias, ke ĝi helpos vere multe, precipe al malgrandaj lingvoj. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:14, 27 apr. 2021 (UTC) ==[[Sekreta lingvo]]== Saluton. Post la kreo de tiu artikolo, mi konstatis, ke estis du diferencaj listoj de lingvoj por la sama koncepto. Tial mi kunigis la du listojn de lingvoj, sed dum la procezo mi pro eraro perdis la hungaran version, kiu nun (mi supozas) estas neligita al alia lingvo. Ĉu vi povas fari la ligon aŭ almenaŭ diri al mi la nomon de tiu hungarlingva artikolo? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:14, 31 maj. 2021 (UTC) == Via premio de VikiPrintempo 2021 == Kara Crosstor, gratulon pro via venko en la konkurso [[Projekto:VikiPrintempo COE 2021|VikiPrintempo COE 2021]]! La 13-an de Junio mi sendis al vi '''gravan retmesaĝon''' kun la titolo "Gratulon al venko en VikiPrintempo 2021, Crosstor!". Bonvolu legi ĝin kaj respondi - nur post tio mi povas sendi al vi vian premion! Vi faris admirindan laboron kaj plene meritas la premion! Mi esperas, ke vi prenos vian premion kaj ĝuos ĝin! '''Bonvolu respondi ĝis la lundo la 28a de Junio, 12:00 UTK''' - post tiu tempo mi transdonos vian premion al la venkinto sekva en la vico! Alternative, speciale se vi ŝatis la konkurson kaj volas partopreni ankaŭ estontece, '''vi povas donaci vian premion''' al la organizanta organizo [[Esperanto kaj Libera Scio]]. Tio helpas precipe teni la bazan administradon de la organizo (pagado de retejo, eventuale membrecoj en aliaj organizoj) kaj helpas eĉ pli nun, ĉar nuntempe la organizo havas malmultan liberan (ne-projektan) monon. '''Bonvolu (per retmesaĝo aŭ ĉi tie) respondi kiom eble plej frue kiun eblon vi preferas.''' Amike, la ĉeforganizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 13:20, 25 jun. 2021 (UTC) : Jen la plej gravaj partoj de la mesaĝo: : Kun ĝojo mi anoncas al vi, ke vi venkis kaj estas 1-a en la vicordo en la kategorioj Propraj artikoloj, kaj Vikivojaĝo! : '''Via premio estas donackarto valora 70 eŭrojn kaj muzika abono de Vinilkosmo por 1 jaro''' (post fino de la periodo de via abono vi povos decidi plilongigi la abonon, aŭ fari nenion kaj ĝi estos aŭtomate, senpage nuligita). : '''Por akcepti la premion''', bonvolu '''skribi al mi por kiu servo / vendejo estu la karto''' kaj, por la muzika abono sendu al mi vian '''oficialan nomon, kaj vian preferatan retpoŝtan adreson'''. Por protekti viajn personajn datumojn mi rekomendas al vi [[Specialaĵo:Retpoŝti_uzanton/KuboF_Hromoslav|sendi tiujn informojn al mi per Vikipedia retpoŝta funkcio]]. : '''VI DUME NE AĈETU EN TIU SERVO! ATENDU AL LA KARTO, KIUN MI SENDOS AL VI!''' : '''Alternative''', speciale se vi ŝatis la konkurson kaj volas partopreni ankaŭ estontece, '''vi povas donaci vian premion al la organizanta organizo''' Esperanto kaj Libera Scio. : Amike, ĉeforganizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 10:27, 28 jun. 2021 (UTC) :: Kara, Crosstor! Dankon pro donaco de via premio! Danke al vi, la organizo Esperanto kaj Libera Scio, havos por tiu ĉi jaro pli firmajn fundamentojn por plenumi sian laboron! --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 13:12, 28 jun. 2021 (UTC) == kérés == Kedves Crosstor, mostanában figyeltem fel rá, hogy elkészítetted az egyik általam kezdeményezett szócikk eszperantó változatát https://eo.wikipedia.org/wiki/László_Szlávics_(pli_juna). Köszönöm a munkádat! Igyekeztem kiegészíteni és aktualizálni, forrásokkal, hivatkozásokkal ellátni. Kérlek, nézz rá és ha szükséges javítsd, amennyiben időd engedi! Ha módodban áll, örülnék, ha nyilvánossá tennéd a változtatásokat. Előre is köszönöm! Üdv: --[[Uzanto:Szlávics|Szlávics]] ([[Uzanto-Diskuto:Szlávics|diskuto]]) 17:16, 1 jul. 2021 (UTC) ::{{farita}} rendben, szép munka volt. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:09, 2 jul. 2021 (UTC) Köszönöm szépen, a korrektúrát linkeket, külön is :) --[[Uzanto:Szlávics|Szlávics]] ([[Uzanto-Diskuto:Szlávics|diskuto]]) 10:22, 2 jul. 2021 (UTC) == Mallokaj ŝablonoj - urĝa helpo bezonata nun! == Kara Crosstor, antaŭ 3 monatoj vi subtenis la [[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj|proponon pri mallokaj ŝablonoj]]. Danke al tio nia komunumo havis pli grandan pezon en decidado! Denove dankon! Sed daŭre ne klaras, ĉu mallokaj ŝablonoj estos kreitaj baldaŭ. Tamen ni havas plian ŝancon! Jam la '''28-an de Julio 2021 je 15:00 UTK''', do post malpli ol 1 tago, okazos konversacio pri la Jara plano 2021-2022 de la Fondaĵo Vikimedio (kiun ni petis pri prizorgo de kreo de mallokaj ŝablonoj). Tie ni povas montri, ke nia komunumo ja volas mallokajn ŝablonojn. '''Nun via subteno esta aparte grava!''' (mi esperas, ke tio ĉi estas la lasta fojo antaŭ kreo de la sistemo, sed ni vidos) Por helpi al kreo de mallokaj ŝablonoj, bonvolu: # retpoŝte demandi pri inkludo de mallokaj ŝablonoj en la Jara plano 2021-2022 ([Mailto:movementcomms@wikimedia.org movementcomms(ĉe)wikimedia.org]) # laŭeble [[:meta:Wikimedia Foundation Medium-term plan 2019/Annual Plan 2021-2022/eo#Konversacioj pri Jara plano|aliĝi kaj partopreni en la morgaŭa komunuma konversacio]] kaj tie subteni mallokajn ŝablonoj ## la diskutoj estos en la angla, sed vi eventuale povos peti parolon en Esperanto kaj tradukanton (mi partoprenos kaj povos traduki vin!) ## se vi ne volas prezenti voĉe, vi povos skribi en babilejo, precipe menciu la esprimon "Global templates", por ke homoj klare vidu Se tio ĉi sukcesos, jam sekvan jaron ni havos trezoron da altkvalitaj ŝablonoj rekte ĉe niaj manoj! Sed tio nuntempe bezonas nian etan helpon ;-) --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 16:18, 27 jul. 2021 (UTC) == Júlia Mátray kaj Laura Mátray == Saluton, Crosstor. Novulo ĵus ŝanĝis [[Laura Mátray]] al alidirektilo, kiu kondukas al [[Júlia Mátray]]. Ĉar la nomoj malsamas, mi malfaris tion. Krome la teksta enhavo malsamas parte. Ĉu vi povus rigardi, ĉu vere temas pri du personoj? Mi ne scipovas la hungaran lingvon kaj tial ne povos serĉi ion pri ili. Dankon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:47, 7 aŭg. 2021 (UTC) == Pozicio de informkesto kaj kolego Holaci == Saluton, Crosstor. Ĉar vi foje skribis al {{uzanto2|Holaci}} hungare, mi supozas, ke li ne scipovas esperanton. Kaj tial mi ne skribas rekte al li, sed al vi. Ĉu vi povus peti lin, ke li estonte metu la {{ŝ|informkesto homo}} laŭeble al la komenco antaŭ la enkondukan tekston? Tio ja estas la kutima lokigo kaj aspektas pli bone. Dankon :-) --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:00, 15 aŭg. 2021 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Lastatempe mi klopodis plialtigi kvantan kaj kvalitan nivelojn de kelkaj el la mil havendaj artikoloj. Kelkaj el ili restas neatentitaj en listo de proponoj por estis akceptitaj en la listo de legindaj artikoloj, kiuj estas ne la unua, sed la dua kategorio post Elstaraj artikoloj. Por ĝisdatigi tion mi proponas vizitojn al almenaŭ kelkaj el tiuj ses artikoloj kaj partoprenu en la balotoj anoncitaj komence de la artikoloj. Temas pri [[Jane Austen]], [[Lenin]], [[Abraham Lincoln]], [[Karolo Lineo]], [[Fernão de Magalhães]] kaj [[Mekko]]. Jen varieco, por ke vi elektu vian preferatan temon, kaj ne forgesu, ke temas pri elekto de gravaj artikoloj, sendepende ĉu vi konsentas ideologie kun la temo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 18 aŭg. 2021 (UTC) ==Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj== Saluton. Estas proponoj tie kiuj postulas balotadon, nome por [[Mil kaj unu noktoj]], [[Modo]], [[Mohamedo]], [[Monarkio]], [[Eŭropa Parlamento]], [[Monto]] kaj [[Naturo]]. Mi kuraĝas ĝeni vin petante voĉdonon por almenaŭ kelkaj el tiuj proponoj, tiuj kiuj plej altiros vin, ne gravas ĉu pozitive aŭ male. Miaj intencoj estas: unue ke la decido estu pli kolektiva eble, kaj due ke la nombro de legindaj artikoloj estu pli multnombra ol tiu de elstaraj artikoloj, kiel necesa larĝa bazo por piramido. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:34, 14 nov. 2021 (UTC) ==Pluaj legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Nazia Germanio]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Jawaharlal Nehru]], [[Naciismo]], [[Nederlando]], [[Nigra maro]], [[Federico García Lorca]], [[Jean-Jacques Rousseau]]; kiel oni vidas, tre varia temogamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:05, 17 dec. 2021 (UTC) ==Pluaj legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Nov-Zelando]], [[Oceanio]], [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]], [[Ĉinio]], kaj [[Otomana Imperio]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo, kie ĉefas geografiaj temoj. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:52, 6 jan. 2022 (UTC) == [[Dunapataj]] == Szia, Crosstor! A szócikkből eltávolítottam egy képaláírást, mert az adott fénykép nem a községházát, hanem az általános iskolát ábrázolja, viszont én ezt eszperantóul nem tudom beírni. Sajnos a képfeltöltő azonosította be így, a Commonson már kértem az átnevezést. Köszönöm! [[Uzanto:Pasztilla|Pasztilla]] ([[Uzanto-Diskuto:Pasztilla|diskuto]]) 15:20, 8 jan. 2022 (UTC) :Iskola=Lernejo :Köszi! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:40, 9 jan. 2022 (UTC) ==Januaraj legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Ovidio]], [[Oceano]], [[Pandemio]], [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]], [[Interna milito]], [[Johano Keplero]], kaj [[Partenono]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:47, 11 jan. 2022 (UTC) == Antal Andrássy == Kara Crosstor, Dankon pro la artikolo "Antal Andrássy". Permesu al mi atentigi vin pri komento. La lasta frazo de la unua alineo tekstas: Lia [[patro]] estis [[György Andrássy]]. En la jena frazo oni legas: Antal Andrássy [1] naskiĝis la 28-an de oktobro 1742... Li mortis la 2-an de novembro 1799... Tamen: Lia [[patro]] ([[György Andrássy]]) naskiĝis la 5-an de februaro 1797 (???). Ĉu vi scias, kiel ĉi tio povas esti korektita? Antaŭdankon. [[Uzanto:IDD5000|IDD5000]] ([[Uzanto-Diskuto:IDD5000|diskuto]]) 17:16, 5 mar. 2022 (UTC) Kara Crosstor, Mi trovis la naskiĝdaton de la patro kaj redaktis la artikolon [[Antal Andrássy]]. Sincere. [[Uzanto:IDD5000|IDD5000]] ([[Uzanto-Diskuto:IDD5000|diskuto]]) 12:45, 6 mar. 2022 (UTC) Dankon la intereson kaj la laboron. Antaŭ respondi mi nepre kreis la kutimajn novajn artikolojn. La origina hungara paĝo ne mencias vian trovitan datenon. Estus bone, se vi metos la fonton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:28, 6 mar. 2022 (UTC) == Ŝablono:Informkesto alta konstruaĵo‎‎ == Saluton, Crosstor. Mi ĵus vidis, ke vi aldonis rimarkon "La mapo montras jam lokon de la 4-a teatrejo!" al {{Ŝ|Informkesto alta konstruaĵo‎‎}}. Nun tute malklaras al kio la rimarko rilatas. Do, pri kiu teatro temas en la rimarko? Ĉar vi aldonis ĝin al la ŝablona kodo, mi devis malfari la aldonon, ĉar alikaze ĝi videblus en ĉiuj artikoloj, kiuj uzas la ŝablonon. Por problemoj ankaŭ ŝablonoj havas diskutopaĝon. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:43, 14 apr. 2022 (UTC) :Mi jam forigis [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 07:45, 14 apr. 2022 (UTC) ::Ĉu? Mi supozas, ke ĉikaze ial temas pri du malsamaj aferoj. Mi supre skribis pri la fontokodo de la menciita ŝablono kaj vi supozeble pri la ŝablonuzo en artikolo pri teatro. Ĉu ne? Temas fakte tial pri du sufiĉe malsamaj, sed iel rilataj aferoj. Do, oni ne miksu tion. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:25, 14 apr. 2022 (UTC) :::Dankon la ĝustigojn, sed la ŝablono ne havas antaŭrigardon, tial mi redaktas blinde, poste mi akceptas aŭ forigas la rezulton. Se restis io malbona, bonvolu forigi. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:13, 14 apr. 2022 (UTC) == Fakultato Komenio de Altlernejo Eszterházy Károly == Szia! Ezt a kar már önálló egyetem ''Tokaj-Hegyalja Egyetem'' néven. Át kéne nevezni a cikket, és akkor a két wikidata-adatlapot egyesíteni is lehetne (kellene). Üdv: [[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:52, 15 maj. 2022 (UTC) ::Kész! Kösz! --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:03, 16 maj. 2022 (UTC) :::Köszönöm! Átvezettem az új linket a cikkekbe, aztán beleakadtam a Universitato Károly Eszterházy cikkbe, az meg Eszterházy Károly Katolikus Egyetem lett tavaly augusztus elseje óta. Üdv: [[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 16:53, 21 maj. 2022 (UTC) ::::Egy idő után mindennek a neve megváltozik, amit már nem tudok lekövetni, mert még sok új cikket kéne írnom. Crosstor [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:02, 22 maj. 2022 (UTC) == Vikivojaĝa konkurso speciale por Esperantaj renkontiĝoj == Kara, Crosstor, ĉar vi pasintece partoprenis artikol-redaktan konkurson, vi povus interesiĝi ankaŭ pri la nuna konkurso okaziĝanta en Vikivojaĝo partnere kun organizantoj de Esperantaj renkontiĝoj - '''[[:voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|Eventejo 2022]]'''! Dum Vikivojaĝo estas ĝenerala vojaĝa gvidilo, unu el plej gravaj uzokazoj por esperantistoj estas ĝuste veturado al Esperantaj renkontiĝoj. Tial ni partneriĝis kun pluraj organizantoj - ni verkas vojaĝan gvidilon pri ilia renkontiĝo kaj ili provizas premiojn. Unuflanke ni volas krei detalajn gvidilojn por pluraj landoj, urboj kaj lingvoj, kiuj estos utilaj por multaj jaroj ankaŭ en estoneco. Duaflanke ni volas instigi ankaŭ aliajn organizantojn de Esperantaj renkontiĝoj al uzado de Vikivojaĝo por helpi al siaj partoprenontoj. Tiel ni povas krei virtan cirklon, kiu helpos krei la plej gravajn partojn de Vikivojaĝo kaj helpos al multaj esperantistoj {{R|;-)}} '''<div style="text-align: center; font-size: 150%" class="mw-ui-progressive">{{Alklakebla butono|voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|PARTOPRENU LA KONKURSON}}</div>''' Amike, --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] 19:23, 8 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KuboF Hromoslav@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Interesi%C4%9Dantoj_pri_konkursoj_en_Vikipedio&oldid=7603400 --> :Mi ne partoprenos, ĉar tiuj temon ne koncernas min. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:56, 9 jun. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis proponoj por Legindaj artikoloj parte pro ĝisdatigo de la listo. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Olimpiaj ludoj]], [[Futbalo]], [[Kastilio kaj Leono]], [[Eiffel-Turo]], [[Berlino]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Moskvo]], [[Pekino]], [[Biciklo]], [[Hundo]], kaj [[Ĉevalo]]. Bonvolu viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:32, 13 aŭg. 2022 (UTC) == Diána Ürge-Vorsatz == Üdv! Nem tudok rájönni, ennek a cikknek az infoboxába hogy került bele az 1967. novemberi születési dátum, mert a WD-ból nem, s a cikkben sem látom. El tudod magyarázni? Ugye téves információ? Köszönöm, [[Uzanto:Vépi|Vépi]] ([[Uzanto-Diskuto:Vépi|diskuto]]) 09:05, 6 okt. 2022 (UTC) :Ez az infobox automata szerkesztése. Ha nincs teljes év hó nap adat, akkor az automata beír egy kitalált beprogramozott adatot, mint ahogy most is. Itt a box teljes átírására lenne szükség, amire még nem akadt vállalkozó. Felül szoktam írni az adatot, amit itt nem csináltam meg, mert várom, hogy előjön a teljes adat. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:54, 6 okt. 2022 (UTC) ::Köszönöm. Berlin és 1968 a pontos adatok, ezeket a WD-ban forrásoltam is. [[Uzanto:Vépi|Vépi]] ([[Uzanto-Diskuto:Vépi|diskuto]]) 10:36, 6 okt. 2022 (UTC) :::A Berlin nem pontos, mert akkor volt Kelet- és Nyugat-Berlin. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:11, 6 okt. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis troaj proponoj por Legindaj artikoloj kaj estis ioma ĥaoso inter du listoj; nun mi aranĝis la liston. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Sporto]], [[Bestoj]], [[Fajro]], [[Mamuloj]], [[Blankkapa maraglo]], [[Mezepoko]], [[Ponto]], [[Muta cigno]], [[Griza ansero]], [[Albert Einstein]], [[Alpoj]], [[Dompasero]] kaj [[Portugalio]]. Bonvolu, kiam eblos, viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:08, 23 okt. 2022 (UTC) == Nova aspekto == Saluton. Mi estis surprizita per la nova aspekto de Vikipedio, Eble tio plaĉos al kelkaj, sed al mi plaĉas nek la malavantaĝoj nek la maniero per kiu oni decidis tion, ĉu demokrate? Kia demokratio? Mi bedaŭras, ke tio estos la lasta frapo en la maniero kiel homoj kiuj ne tiom laboras decidas gravajn aferojn, ekzemple la ĉefpaĝon iam. Mi estis kontenta esti (aparte kun vi) kunlaboranto dum jaroj, sed mi timas, ke se tio ne retroiros, mi ĉesos miajn laborojn en Vikipedio. Tiam mi publikigos liston de miaj taskoj: eble iu decidinto entreprenos ilin. Bonan sorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:02, 24 okt. 2022 (UTC) == Jasina --> Jasinja == Saluton Crosstor! Mi informas vin ke mi alinomis urbon "Jasina" al "[[Jasinja]]" kiel transskribon de la ukraina nomo. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:02, 8 nov. 2022 (UTC) :Mi tre dankas Vin. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:07, 8 nov. 2022 (UTC) == Budapeŝto == @[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] Ĉu eblas al vi ĝustigi kaj kunigi la fontojn/referencojn, aldonante la kompleten nomon de la aŭtoro, titolo de la artikolo, dato ktp (en la hungara)? Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:58, 16 nov. 2022 (UTC) == [[Hevesi István]] == Verŝajne Alifono petas pri io tute simila, pri kiu ankaŭ i volas peti vin. La 11-an de dec. vi en paĝo [[István Hevesi]] aldonis ankoraŭ plian url al referenco, tute nude. Mi nun aldonis minimuman klarigon tekstan, nome "informo en muzeo Petőfi Irodalmi". Mi eĉ ne bezonas tre detalajn klarigojn, sed almenaŭ iom da esperantlingvaj vortoj, ĉar la pura, nura url-kodo en la listo de referencoj laŭ mi aspektas tre malbele kaj nefinite. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:08, 17 dec. 2022 (UTC) ::De nun farita, ĉar mi jam ekkomprenis! --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:45, 18 dec. 2022 (UTC) == Loĝantaroj de la urboj == Saluton. Mi ne komprenas la teknikaĵojn de la ŝablonoj por la tabeloj. Tial mi ankaŭ ne komprenas kial urbo kiel [[Ĝasdan]] kun pli ol 100 000 loĝantoj aperas en la tabelo kun 48 000. Eble tio okazis ankaŭ en aliaj urboj. Mi ne havas solvon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:57, 26 dec. 2022 (UTC) == Burokratoj == Saluton! Ĉu vi bonvolus [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Burokratoj|partopreni en elekto de du novaj burokratoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 06:58, 17 feb. 2023 (UTC) == [[Kiŝangarh]] == Saluton, [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]]! Mi tre feliĉas pro vidi aliulon kiu okupiĝas pri Barato! Mi skribas al vi, ĉar mi forte suspektas, ke la korekta esperanta transliterumo estus [[Kiŝangar]], nome sen la fina H. Vidu ankaŭ [[Esperantigo_de_vortoj_el_sanskrita_fonto]] (la paĝo ne enhavas la literon ढ़, sed mi opinias ke ĝi devu esti R). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 14:12, 17 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Bonan tagon,<br/> Mi mesaĝas vin por informi ke oni diskutadas proponon pri stilogvido de datoj: [[Uzanto:Super_nabla/Datoj]]. Se vi interesiĝas pri la temo, bonvolu partoprenin, en la sekcio «Diskuto». Ĝis baldaŭ! Sincere, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 11:52, 24 mar. 2023 (UTC) : {{ping|Super nabla}} Dankon la inviton pri datostiloj, sed mi ne partoprenas, ĉar mi estas hungaro kaj ĉi tie ĉiu uzas la kontraŭan formon. Tamen internacie estas akceptita la formo 2023-03-24, kiu estas por mi la logika formo. Do mi lasas vin agi laŭ via scio kaj mi restos silenta.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:23, 24 mar. 2023 (UTC) :: {{kom}} Memkompreneble, partopreno en diskutoj neniam estas deviga. Tamen, estas mia devo kiel proponinto informi la uzantojn, por ke ĉiuj kiuj volas povu partopreni kaj esprimi sian opinion. Post ke la propono estos aprobita fare de la uzantaro, estos pli malfacile ŝanĝi ĝin; do se al oni ne plaĉas kelka parto estas nun la ĝusta momento por interveni. Bonan skribadon. Amike salutas vin [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 12:35, 24 mar. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Sakuton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:05, 8 apr. 2023 (UTC) == VikiPrintempo_COE_2023 == Saluton Crosstor! Ĉu vi eble partoprenos [[Projekto:VikiPrintempo_COE_2023/Partoprenu |VikiPrintempon COE 2023]]? Mi kredas ke vi ne bezonas verki artikolojn precize por tiu konkurso, simple listigi en la konkursa paĝo kelkajn el viaj artikoloj kiujn vi verkis (aŭ verkos) dum la taŭga tempo (21-a de marto ĝis 31-a de majo) kaj pri la taŭgaj temoj (Centra kaj Orienta Eŭropo). Dankon - [[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 07:52, 18 apr. 2023 (UTC) :Dankon, mi anonciĝis, eble bone. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:48, 18 apr. 2023 (UTC) == [[Jenő Jandó]] == Szervusz! Be kellene írni, hogy július 4-én meghalt. [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 17:48, 6 jul. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:23, 24 jul. 2023 (UTC) == [[István Juhász]], [[Pál Juhász]] == Saluton Crosstor, Mi denove donas laboron. pardonu. Be tudnád írni a cikkükbe, hogy testvérek voltak. Úgy látom, a cikkek eredeti szerzője meghalt. (Juhász Pálra az 1905-ös születési évet nem tudom, honnan szedte.) [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 10:03, 28 jul. 2023 (UTC) Egy füst alatt a Wikidatába is beírhatnád a Debreceni Orvostudomány Egyetem nevét eszperantóul, hogy ne angolul jelenjen meg az infoboxba. Pardonu denove. --[[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 10:08, 28 jul. 2023 (UTC) Szia! Köszönöm! A megszűnt oktatási intézményeknek is van Wikidata-eleme. A DOTE-nak itt: [https://www.wikidata.org/wiki/Q61268750] A Google-translator nekem ezt adja ki: Medicina Universitato de Debrecen. --[[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 15:12, 28 jul. 2023 (UTC) ::Tudom, azt még én írtam be, mert így is próbálkoztam, de sikertelenül.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 02:26, 29 jul. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:22, 21 sep. 2023 (UTC) == Hungarlingvanoj == Saluton Crosstor, ĉu vi konas pri esperantistaj redaktistoj, kiuj estas hungarlingvanoj? Mi konsterniĝas ĉar mi trovis ke ne ekzistas kategorio "Uzanto laŭ lando" aŭ "Uzanto laŭ lingvo" [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:04, 21 okt. 2023 (UTC) :Vere estas Vikipedio tre komplika, komencanto malfacile orientiĝas kaj ĝojas, ke la unua artikolo estas akceptita. Mi mankas el uzantoj laŭ lando kaj lingvo. Alia aktiva hungara redaktisto estas [[Uzanto:Narvalo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:20, 21 okt. 2023 (UTC) ::Mi iom miras pri la aserto de {{re|Sj1mor|montri-ne}} Sj1mor de antaŭ 4 monatoj, ke «ne ekzistas kategorio [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|"Uzanto laŭ lando"]] aŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|"Uzanto laŭ lingvo"]]»: la koncernaj kategorioj pri hungariaj kaj hungarlingvaj eo-vikipedianoj estus [[:Kategorio:Vikipediistoj de Hungario]] kaj [[:Kategorio:Vikipediisto hu-D]] (pri denaskuloj) aŭ pli ĝenerale [[:Kategorio:Vikipediisto hu]] ... sed kompreneble ili mencias nur tiujn, kiuj mem metis sian uzantopaĝon en la kategorion aŭ uzis koncernan ŝablonon en sia uzantopaĝo, do ekzemple Crosstor mem aperas kiel hungaria kaj sed ne kiel hungarlingva eo-vikipediano, kaj kompreneble povos esti multaj nun tre malaktivaj homoj en la kategorioj, kiuj simple antaŭ multaj jaroj metis ŝablonon en sia uzantopaĝo. Sed kategorioj "Uzanto laŭ lando" aŭ "Uzanto laŭ lingvo" tute ekzistas, en nia vikipedia branĉo same kiel en multaj aliaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 21 feb. 2024 (UTC) == Quora == Saluton, Crosstor. Kiel vi? Mi ne skribis al vi dum longa tempo. Mi nuligis vian [[Special:PermaLink/8408856|peton pri tuja forigo]] en la paĝo [[Quora]], ĉar antaŭ la vandalismoj la paĝo estis en bona kondiĉoj; rigardu ĉi tie: [[Special:PermaLink/8408914]]. Ĝis ĝis. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 05:57, 23 okt. 2023 (UTC) :Dankon! Mi kelkfoje vidis la paĝon kaj tio estis nelegebla por mi, eble kun sanskritaj aŭ aliaj aziaj literoj. La historion ver mi ne rigardis. Ĉi tie ĉiuj skribu Esperante almenaŭ legeble. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:07, 23 okt. 2023 (UTC) == Premio de VikiPrintempo 2023 == Bonvolu rigardi vian retpoŝtan keston kaj respondi al mia mesaĝo pri via premio. Ĝia titolo estas "Gratulon al venko en VikiPrintempo 2023, Crosstor!" Poste mi sendos al vi vian premion. Se vi ne trovus la mesaĝon, bv. [[Specialaĵo:Retpoŝti_uzanton/KuboF_Hromoslav|sendi al mi retmesaĝon]]. Mi esperas provizi al vi vian premion tre baldaŭ. Amike. [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 20:26, 21 nov. 2023 (UTC) == Memorigilo == Saluto Crosstor! Van értelme megtartani az emléktábla képét, amikor az infoboxban is benne van? Most éppen [[Mátyás Réti]] cikkében láttam kétszer. Egyébként ha jól értem a Réti életrajza utolsó mondatát, akkor volt felesége. Igen, anyám mellett ült a Magyar Nemzeti Bank folyószámla főosztályán. Rendkívül kedves nő volt, és a fekete hajában már fiatalkorától volt egy (természetes) ősz tincs. [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 11:03, 25 jan. 2024 (UTC) :Szia! Természetesen igazad van, de ebben ártatlan vagyok. A Réti cikkben már leszedtem, máshol is szoktam leszedni. Eredetileg a szövegdobozokban nem volt kép, azért külön tettem fel képet. Valaki feltett a szövegdobozba is képet, ezért automatikusan ott is megjelenik. Ez persze nem látható a WikiDatán. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:13, 25 jan. 2024 (UTC) ::Akkor - ha egyetértesz vele - kiszedem az infoxon kívüliket, ha belebotlom. [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 11:36, 25 jan. 2024 (UTC) :::Köszi! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:50, 25 jan. 2024 (UTC) == Sirsa == Mi esperas ke mi povis kontentige helpeti al vi en via problemo pri [[Sirsa]], kiun ni diskutis en [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|mia diskutpaĝo]]. Fakte mi havas du personajn petojn al vi, kiu estas inter la plej gravaj farantoj de paĝokreoj pri urboj: unue mi persone pensas ke estas utile en informkestoj laŭeble uzi reliefajn mapojn se ili haveblas en la komunejo, ne la pli skemajn sed tre palajn "normalajn" situomapojn. Ĝis nun nia vikipedio konsideras la normalajn mapojn la uzendaj se nenio instaliĝis (tion oni ankaŭ povus adapti en la informkestoj, sed nun ankoraŭ estas tiel) kaj por reliefaj mapoj en "informkesto urbo" necesas aldoni la parametrojn ''"|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo"'' (respektive unu el ili, sed plia indiko eĉ se superflua ne damaĝas). Mi foje aldonas la indikojn "|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo" al informkestaj uzoj en tekstoj, sed ŝatus vin peti jam antaŭvidi la indikojn "|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo" kiam vi faras tekston - se vi enkopias tekstoblokon en kreotan paĝon, estas neniu aldona peno kun-enkopii tiujn kvar (aŭ du) vortojn, kaj postokaze memredakte adapti la informkestan uzon estas ioma malŝparo de tempo po redakto, kio multiplikata per la nombroj de paĝoj facile sumiĝas al fortega tempomalŝparo. Kaj dua peto al vi estas rigardi la paĝon pri [[Supra Hungarujo]]: tie la uzanto Yekrets en 2008 ŝanĝis la komencan ĝermeton de formo "Hungario" al formo "Hungarujo", sen havi rajton je tio. La rajton maksimume havus vi, kiu dum la jaroj plej aktive kontribuis al la teksto. Ĉu vi insistegus pri ŝanĝo de formo "Hungario" al la pli malnova formo "Hungarujo"? Se jes, mi akceptus vian voĉon en tiu demando. Se ne, la teksto reiru al sia origina formo de formo "Hungario"... Salutas, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 feb. 2024 (UTC) :Ŝajnas, mi respondas negative. Pri hungaraj urboj mia ĉefa laboro estas preta, ĉar en la kategorio jam la vicordo estas perfekta, eĉ malaperis la supra kaj malsupra kategorioj, ili estas ĉiuj supre. Tio generis novan problemon, mi unuigas la koncernajn subkategoriojn. Ĵus mi estas en duono de la laboro. Laŭ mia scio ĉiuj hungaraj urboj estas pretaj, do mi novajn ne faras. La mapoŝanĝojn mi povus fari iam en la estonteco, sed eble roboto povus fari ilin. :Pri Hungario tie Hungarujo estus pli bone, plej bone Hungara reĝlando. Tamen mi ne protestas, ĉar en aliaj lingvaj temoj preskaŭ ĉiam mi malvenkis, tial mi silentas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:54, 21 feb. 2024 (UTC) ::Vi ne devos trairi multajn paĝojn, por bloke aldoni la indikojn ''"|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo"'', kvankam mi foje faras tion ĉe tutaj blokoj da paĝoj, tamen samtempe plibonigante plurajn ecojn. Mi demando nur koncernis tion, ke vi konsideru la indikojn en kreoj de novaj paĝoj. Se via laboro pri hungaraj urboj estas preta, despli bone, sed supozeble vi ankoraŭ trovos laboron pri urboj de ''Barato'', se vi emas, kiel ĉi-semajne [[Sirsa]] ... por tiaj kazoj validas mia peto. Pri lingvaj temoj vi ne devas silenti, se mi esplicite demandas vin: mi povas ankaŭ elbatali opinion anstataŭ vi (kvankam kompreneble ankaŭ mi foje malvenkiĝas, sed mi ne dekomence rezignas): ĉu vi vere prefere volus havi artikolan titolon [[Supra Hungara Reĝlando]]? Cetere mi volas gvidi vian atenton mallonge al la sep paĝoj pri la [[:Kategorio:Regionoj de Hungario|Regionoj de Hungario]], kiujn ĉiujn iniciatis vi. Mi aparte atentigas vin pri la (miaopinie) belaj esperantlingvaj skemaj mapoj, pri kiuj mi hieraŭ sukcesis. Ĉu vi samopinius, ke ili bone aspektas? (Cetere, tie ankaŭ uzatas en pluraj titoloj la formo "...Hungario", eble tio ankoraŭ estus argumenteto ke eventuale unueca nomigo pravigeblas). Vi kompreneble pravas ke la regiono ĝis 1920 estas el alia epoko ol la 7 nunaj regionoj de Hungario postkomunisma, sed mi ĉiukaze rimarkas ke la aliaj lingvoj, inkluzive de la hungara (Felső-Magyarország), ne tiom draste lingve diferencas inter la habsburga, unua respublika, komunisma kaj nuna Hungarioj, sed ĉiuj kutime nomas la landon Hungario (Magyarország). Sed se vi volas titolon [[Supra Hungara Reĝlando]] aŭ [[Supra hungara reĝlando]] (probable per tri majuskloj pli bonos), mi alinomigos la paĝon tiel - la nuna formo ĉiukaze de Yekrats fariĝis nejuste. Se vi preferus titolon "[[Altebenaĵoj (Hungara reĝlando)]]" pro la hungara nomigo ''Felvidék'', tio ankaŭ estus alternativo. ::Fine, mi volas atentigi vin pri la apartigilo [[Gyula Török]]. Vi faris paĝon pri la '''boksisto''' Gyula, sed por la Esperanto-kulturo paĝo pri la '''verkisto''', do [[:hu:Török Gyula (író)]], de kiu tradukis [[Kálmán Kalocsay]], estus tute pli interesa. Ĉar vi tiom bonas en biografioj pri konataj hungaroj, ĉu mi povas peti ("mendi") artikolon pri la verkisto ĉe vi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:43, 21 feb. 2024 (UTC) :::Mi ne volas opinii lingve, nur mi aldonas, ke '''Supra Hungarujo estas perfekta por mi'''. Estas hungara proverbo: nur tiu ne eraras, kiu faras nenion. Mi spertis tion, mi havas grandan eraron. Antaŭe mi demandis hungaran vortariston, sed li respondis: tiun vorton vi ne traduku. Tamen mi kreis artikolon, poste la vorto aperis plurcentfoje. Aliaj ne povas helpi, ĉar la vorto ne aperas en nehungaraj paĝoj. Tio okazis antaŭ jardeko, sed la problemo restis. :::Pri la urboj: en Hungario same estas pretaj ĉiuj komunumoj, inter ili nur kelkaj estas ĝermoj. Mi laboras tutmonde por kompletigi urbojn '''pli grandaj, ol cent mil'''. Ĉirkaŭ 5 landoj ne estas kompletaj, inter ili Barato. Cetere ĝuste Barato ne plaĉas al mi, sed lingve ĝenerale mi silentas. :::Pri Gyula Török mi kreos artikolon. Miaj kriterioj: krei, se estas aŭ :::* nehungara artikolo :::* bildo :::* intereso por mi. :::Ĝis tiam tial mi ne kreis pri Török. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:05, 22 feb. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:32, 27 apr. 2024 (UTC) == Párttitkár, tanácselnök == Szia! A [[Sándor Székely (partilaboristo)]] cikkben azt írod, hogy a szegedi beosztása a mai polgármesterének felel meg. De nem: ő nem a városi tanács VB első titkára volt, hanem a városi pártbizottságé. Így ő nem is politikus, hanem "csak" pártfunkcionárius. [[Uzanto:Pallor|Pallor]] ([[Uzanto-Diskuto:Pallor|diskuto]]) 21:39, 7 jun. 2024 (UTC) :Valóban, de a külföldi, aki nem ismeri ezt a rendszert, annak tájékoztatásul írtam, hogy kb ez kb annyit ér, mint egy polgármester, amely cím akkor nem létezett. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:21, 8 jun. 2024 (UTC) ::De nem, ő egyáltalán még a közelében sem volt a mai polgármesteri címnek. Akivel te összekevered ezt a pozíciót, az a Szeged Városi Tanács VB első titkára. Az valóban megfeleltethető a polgármesternek. De a Székely Sándor nem ez volt, hanem az MSZMP szegedi városi pártbizottság titkára. Ez nem felel meg a polgármesternek, ez kábé, mintha azt mondanád, hoyg a Fidesz (MSZP, akármi) szegedi szervezetének az elnöke lenne. Egyszerű párttitkár. Szóval a szócikkben ez a polgármesteri hasonlat nem jó. [[Uzanto:Pallor|Pallor]] ([[Uzanto-Diskuto:Pallor|diskuto]]) 10:32, 8 jun. 2024 (UTC) :::Köszi, javítottam, talán jó lesz. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:25, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Én köszönöm! Szia! [[Uzanto:Pallor|Pallor]] ([[Uzanto-Diskuto:Pallor|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) == question about henrik benkő article/kérdés benkő henrik cikkről == '''Hello Crosstor I hope you are well, I’ve used google translate to translate this to Hungarian from english:''' Azért írok, mert [[Henrik Benkő|Benkő Henrik]], akinek eszperantó nyelvű Wikipédia-oldalt írt, a párom dédapja. Volt alkalmam ellátogatni az operaházba Budapesten, és megismerkedtem vele egy kicsit az életével. Mindketten szeretnénk többet megtudni a családja történetéről. Az általad írt eszperantó oldalon és a róla szóló orosz nyelvű oldalon is azt látom, hogy zsidó családból származott, eredeti vezetékneve Bettelheim volt, de ezt az információt nem találom sehol. Tudja, hol jutott hozzá ehhez az információhoz? Bármilyen részletet tudna megadni, nagyra értékelnénk. Köszönjük, hogy lehetővé tette ezt a fajta genealógiai munkát! köszönöm, ashen fingertips [[Uzanto:Ashenfingertips|Ashenfingertips]] ([[Uzanto-Diskuto:Ashenfingertips|diskuto]]) 13:46, 25 jun. 2024 (UTC) ::Sajnos a cikkírás nehéz feladat, mert a régmúltból egymásnak ellentétes adatok kerülnek elő. A forrás a zsidó lexikonból származik, itt csak azok szerepelnek, akik zsidók voltak. [https://web.archive.org/web/20181026064545/http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0115.html] (kattints!) Lehet, hogy később kikeresztelkedhetett vagy ez a forrás téves. A zsidó kategóriát én sem vettem be. Most pedig töröltem a cikkből is. Vannak fizetős források is, de ezekre nem fizetek elő, mert ingem-gatyám rámenne. Ezt a munkát ingyen csinálom és már több, mint 25 ezer cikket írtam. Köszönöm az észrevételt.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:45, 26 jun. 2024 (UTC) == [[Sára Vadas]] == Saluton, Crosstor. Mi petas vin rapide revizii la tekston pri la internistino [[Sára Vadas]]. Tie la dua frazo de la dua ĉapitro komenciĝas per pronomo "li", kvankam tutbone povus esti ke la vorto estis tajperaro kaj celiĝas la pronomo "ŝi". Bonvolu laŭ la hungara teksto kontroleti kiu el la paro "partoprenis en la laborista movado de 1920" - se estis Sára, ŝi tiam estis nur 16-jara, eĉ ne plenkreska, se estis la (probable en 1920 ankoraŭ estonta) edzo, duonjaron pli aĝa, tiam li dum la eventoj almenaŭ jam povis esti 17-jara... ankaŭ ankoraŭ tre juna... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:36, 28 jun. 2024 (UTC) == [[Hungario en la Somera Olimpiko 2024]] == Mi vidis ke vi hieraŭ tre kompletigis la medalan tabelon en la supra paĝo. Ĝis nun estas nur noto pri kun el 6 bronzaj medaloj, kaj estus malfacile klarigi kial unu estas kaj 5 aliaj ne. Tial mi provizore malvidigas la unu noton - se vi kompletigas la aliajn 5 liniojn, vi mem sacias kiel vidigi ĉion. Kuraĝan finpretigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:32, 14 aŭg. 2024 (UTC) :PS: Hazarde mi ĵus vidis, ke vi komencis la unuan frazon de [[Kristóf Milák ]] tiel: "'''K. Milák''' ... est'''''<big><big>i</big></big>'''''s [[Hungario|hungara]] [[naĝado|naĝisto]]." Se vi uzas la verbon is-forme, li jam estas morta, do vi per redakto mortigis lin. Sendube tio estis miniatura tajperaro - sed bv. renkontroli viajn lastajn biografiojn pri sportistoj, por certigi, ke la tajperaro ne okazis plian fojon. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:48, 14 aŭg. 2024 (UTC) ::Tute bone se la eraro estis unufoja. Mi nur volis atentigi pri tio, ĉar se oni kopias tekstoblokojn al pluraj paĝoj, tiam eraretoj facile disvastiĝas (ankaŭ al mi tio okazas, kaj mi ĉiam sakras kiam mi tro malfrue rimarkas ke mi jam dissemis tajperaron kaj nun devas unuope ĝustigi ĝin). Konsiderante ke vi faras tiom multajn novajn paĝojn, mi volus ankoraŭ peti vin, laŭeble ĉiam en kreo de nova teksto ankaŭ kontroli ĉu en vikidatumoj metiĝis taŭga plej simpla priskribo. Ekzemple en vikidatumoj pri [[Kristóf Milák]] (Q26262055) mankis la banala priskribo "hungara naĝisto". Kaj parolante pri kopiado de tekstoblokoj: En la frazo "Kristóf Milák [kriŝtOf], laŭ hungarlingve kutima nomordo Milák Kristóf estas hungara naĝisto..." laŭ mi mankas komo antaŭ la verbo estas, ĉar la duonfrazo ''", laŭ hungarlingve kutima nomordo Milák Kristóf,"'' estas enŝovita en la ĝeneralan frazon. Tio estas nur eta kosmetikaĵo, sed se eblas al vi, mi petas al vi tuj aldoni la miniaturan komon, ĉar poste aldoni ĝin aliuloj nur povos unuope, ne sisteme. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 aŭg. 2024 (UTC) :::Mi metis en mian ŝablonon kometon, sed mi ne sentis la mankon. Pri wikidata: tiu banala linio estas legebla en la supro de la artikolo en tre malgrandaj literoj malgrase. Pli gravas, ke foje mi vidas, ke mia artikolo tute ne havas wikidata. Do laŭ la eblecoj mi redaktas ilin. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:57, 15 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiŭa]] == Saluton. Vi lastatatempe kreas artikolojn pri japanaj urboj, gratulon. Foje mi rigardas ĉu en la respektiva gubernio estas registrita jam la urbo, kaj trafas, ke ĝi aperas laŭ alia literumado, ekzemple [[Kaŝiva]]. Mi tute ne kompetentas pri japana lingvo, sed estus bone, ke ne restu ruĝa alia literumado disde jam kreita artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:23, 26 aŭg. 2024 (UTC) == [[Ferenc Siklér]] == Saluton, Crosstor. Aki a magyar WP-ben írja a címszavát, írt nekem e-mailt. Személyesen ismeri Siklért, aki nem akarja, hogy a pontos születésnapja megjelenjen bárhol. Azt írta, hogy a PIM-ben is téves hónap és nap van megadva. [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 09:27, 18 sep. 2024 (UTC) :OK. Aki a magyarban írja a címszavát, azt írta nekem, hogy személyesen ismeri Siklért, aki kérte, hogy csak az évszám jelenjen meg. Ő tudja a pontos dátumot, ezért mondja, hogy rossz a születési dátum. Nem az első eset lenne, amikor kiderül, hogy téves a PIM adata. Én is botlottam olyanba, akinek a PIM-ben csak annyi van, hogy az 1850-es években született, de én megtaláltam a születési anyakönyvi bejegyzését a pontos dátummal. Tégy, ahogy akarsz. Velem szemben már annyival is előnyöd van, hogy Te tudsz eszperantóul, én meg a Pechan-szótárból keresgélek. Ezzel le is zárhatjuk a "Siklér-ügyet". [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 10:32, 18 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:53, 26 sep. 2024 (UTC) == Mendo == Kara, mi nur hodiaŭ eklegis pri la renoma [[Erasma premio]], kiu en 2015 atribuiĝis al ni ĉiuj, do kolektive al ĉiuj redaktantoj de Vikipedio. Kiam tio okazis en 2015, estis interlingva alvoko krei artikolojn pri laŭeble ĉiuj laŭreatoj, kiu inter la esperantistoj iel ne vekis grandan eĥon. Probable simple multaj, kiel mi, ne vidis aŭ aŭdis pri la alvoko. En 2007 la premion ricevis la hungara artisto [[Péter Forgács]] ([[d:Q238881]]). Ĉar vi tiom produktemas pri biografioj de hungaroj, ĉu mi povas "mendi" artikolon pri li ĉe vi? Üdvözlettel, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 30 sep. 2024 (UTC) :Bone, mi kreos ĝin en tiu semajno. Sola malfacilaĵo estas lia profesio. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:42, 30 sep. 2024 (UTC) :: Vikidatumoj indikas por li plurajn profesiojn: duboj laŭ mi nur povus esti pri la indiko "plurmedia artisto". Tamen, en Esperanto jam ekzistas artikolo [[plurmedio]]. Kvankam la vikidatumaj temoj plurmedia artisto ([[d:Q6934789]]) kaj plurmedia arto ([[d:Q1386571]]) ankoraŭ mankas, oni probable povas elturniĝi, en la profesia nomo iel enkonstrui internan ligilon al la teksto [[plurmedio]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:45, 30 sep. 2024 (UTC) :::preta: [[Péter Forgács (plurmediisto)]] [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:22, 3 okt. 2024 (UTC) ::::Dankon, bona artikolo. Tamen mi ne certas, ĉu iam venos aliaj e-lingvaj biografioj pri aliaj homoj nomataj [[Péter Forgács]]. Ĉar nur, se estas pluraj tekstoj de sama titolo, pravigeblas la pli komplika nomo [[Péter Forgács (plurmediisto)]]. Komparu: en la hungara estas tri tekstoj, ankoraŭ petatas du pliaj, do estas nomoj kun aldonaĵoj inter krampoj, en la angla estas nur unu teksto, do estas nur [[:en:Péter Forgács]]. Ĉar ĝis nun ne estas alia teksto, mi pensas ke mi analoge al la angla teksto movos la artikolon al simpla titolo [[Péter Forgács]] - se vi aŭ iu ajn tamen verkos kompletajn biografiojn pri diversaj [[Péter Forgács]]-oj en Esperanto aŭ en la angla aŭ en iu alia lingvo, tiam eblos ankoraŭ adapti la titolojn kun aldono de apartigila paĝo ... en Esperanto aŭ en la angla aŭ en iu alia lingvo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:48, 21 jan. 2025 (UTC) :::::Nun mi ankoraŭ vidis en [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]], ke tamen jam ekzistas alia teksto [[Péter Forgács (reĝisoro)]]. Tiam mia alinomigo kompreneble ne faras sencon. Sed tiam necesas apartigilo [[Péter Forgács]], ne simpla ruĝa ligilo [[Péter Forgács]]. Mi malfaros mian ĵusan simpligon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:01, 21 jan. 2025 (UTC) == Banlago de Gyömrő == Kara, vi certe rimarkis ke en via nova artikolo [[Banlago de Gyömrő]] restas kvar koleraj misaj erarolinioj sube de la informkesto. Mi supozas ke tio estas pro tio ke la temo ŝajne tute ne havas korespondaĵon en vikidatumoj. Ĉu vere en la hungara vikipedio tute ne ekzistas teksto pri la temo??? Sed tamen jes, tiam devus esti informoj en vikidatiumoj, kaj nur necesus kroĉi la esperantan artikolon al tio. Sed vere ne, tiam oni devus krei vikidatuman eron kaj vastigi ĝin laŭ ekzemploj de aliaj lagoj, ĝis la misaj erarolinioj sube de la informkesto malaperas. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 21 jan. 2025 (UTC) :{{farita}} Mi forgesis fari tion. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:31, 21 jan. 2025 (UTC) ::Perfekte, dankon! Do, vere teksto pri la lago ankoraŭ ne ekzistas en la hungara. Ĉu vi volas ankoraŭ aldoni ŝablonon {{ŝ|unua}}? == Lajos Szakolczay == Pri [[Lajos Szakolczay]] ni skribas ke lia edzino est'''<big>i</big>'''s [[Laura Faragó]], lia origina familia nomo est'''<big>i</big>'''s Varga, baldaŭ li uz'''<big>i</big>'''s nomon de la patrino. Liaj pseŭdonimoj est'''<big>i</big>'''s Kanizsai Dávid kaj Bagolai Polikárp. En la teksto pri [[Laura Faragó]] ankaŭ estas multaj verboj "'''<big>i</big>'''s". Tamen mi komprenas ke ambaŭ ankoraŭ vivas, ne vidis informon ke ambaŭ divorcis, kaj ankaŭ ne komprenas la multajn aliajn verbojn "'''<big>i</big>'''s". Ĉu vi certas pri tiuj pasintacaj verboj? Se jes, vi devos klarigi: kiam divorco? kial kaj kiam ne plu pseŭdonimoj? kiam eble tamen morto? Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:59, 30 jan. 2025 (UTC) == Kastelo de Délegyháza == Saluton, mi havas etan teknikan noton, pri kiu vi certe ne konscias, alikaze vi hieraŭ iom alie farintus vian novan paĝon [[kastelo de Délegyháza]]. <nowiki>Temas pri tio, ke iuj vikipedianoj tre alergias kontraŭ la maniero centrigi bildopriskribon per la signaro <center>. Ne la centrigo estas la problemo, sed la signaro, kiu laŭ tiuj teknikistoj estas el la 2000-aj jaroj kaj sekve jam ekde 15 jaroj estas eksdata. Pluraj neesperantistaj uzantoj, sed ankaŭ nia burokrato Tlustulimu, ripete avertas ke centrigi bildopriskribon ekde la 2000-aj jaroj nur bone eblas per la signaro {{centre| ... teksto .... }}. Mi ne scias, kiom serioza estas la problemo, ĉar la "eksmoda" maniero centrigi bildopriskribon per la signaro <center> ankoraŭ funkcias en 2025. Kaj mi mem en la 2000-aj jaroj, kiam la tuto ankoraŭ tute ne estis temo, metis multajn bildopriskribon per la signaro <center>, kiujn mi tie kie mi ilin retrovas nun, permane ŝanĝas al la pli nova signaro {{centre| ... teksto .... }}. Tre malbone estas ke aŭtomata interŝanĝo per roboto ne funkcius, ĉar la roboto nur povus interŝanĝi "<center>" per "{{centre|" kaj ne scius kie meti la duan parton de la nova skribmaniero "}}". Sed se oni kreas paĝon kaj scias pri la teknika obstaklo, oni povas facile eviti la eksmodan manieron de la signaro <center>. Eĉ ne necesas nun ĝustigi siajn proprajn farojn de antaŭ jaroj (kiel mi faras se mi hazarde vidas miajn redaktojn de 2007, 2008 aŭ 2009), sed almenaŭ bonas ne ankoraŭ aldoni novajn eksmodajn signojn en 2025. La danĝero daŭre uzi la signaron <center> estas, ke iam povas veni neesperantistoj kun robotoj, kiuj sen anstataŭo robote forviŝas <center> kaj samtempe ankaŭ forviŝas grandecon kaj "maldekstra"/"dekstra" de la fotoj, kio ofte plene fuŝigas la paĝoaspekton. Kompreneble e-lingva administranto aŭ burokrato povas bremsi tiajn misajn robotajn agojn, se oni tuj rimarkas ilin, sed ni (almenaŭ mi) ofte vidas la rezulton nur post pluraj jaroj, kiam la robotistoj foje jam ne plu aktivas en vikipedio, kaj eĉ se, facilas nur bremsi la robotistojn fari pliajn anstataŭigojn, sed ankaŭ tiuj homoj havas problemojn malfari siajn agojn: se roboto forviŝis grandecon kaj "maldekstra"/"dekstra" de la fotoj, alia roboto ne plu scias kiu grandeco kaj kiu orientiĝo tie estis antaŭe. Bonŝance tiuj misaj robotoj ĉiam nur fuŝetis centojn aŭ milojn da paĝoj, ne centmilojn. Tial la damaĝo estas limigita. Sed ĉiukaze bonas ne inciti tiajn fervorulojn, per nescia uzo de la eksa signaro <center> ankoraŭ en 2025</nowiki> {{rideto}}. Mi povas modele ĵus adapti la paĝon [[kastelo de Délegyháza]], kaj vi vidos ke la ŝanĝo estas tute simpla. Simple temas pri sanĝi sian propran kutimon en redaktado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:06, 10 feb. 2025 (UTC) :Mi komprenas. Mi ofte faris tion, ĉar se mi klakas "redakti fonton", tie la 4-a signo estas enmeti foton, kiun mi ofte uzas. Sed tie mankas meti centre. Estus bone, se tio estus. En tiu artikolo mi hazarde serĉis el miaj artikoloj similan artikolon por kopii la elementojn. La malnova (kaj malbona) sistemo oftas ĉe mi, baldaŭ mi strebos eviti tion.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:54, 10 feb. 2025 (UTC) ::Aĥ, mi neniam uzis la helpilon "enmeti foton", la 4-a simbolo (ĉe mi estas la 5-a simbolo - post '''A''' ''A'' [[dosiero:OOjs UI icon signature-ltr.svg|18ra]] kaj [[dosiero:OOjs UI icon link-ltr.svg|12ra]]) de "redakti fonton". Mi nun provis produkti per ĝi la malnovan signaron <nowiki><center></nowiki>, sed ne sukcesis produkti ĝin per la helpilo. Mi havas sube nur la eblecojn ::: <code>Grandeco: (defaŭlte=nenio aŭ nombro)</code> <code>Ĝisrandigo <small>v</small>: (ekz. centra)</code> <code>Formato <small>v</small>: (ekz. eta)</code> ::sed per ili mi nur povas centrigi la tutan bildon per "|centra|", tamen ne elvenas ĉe mi <nowiki><center></nowiki>. Kiel vi sukcesas? Aŭ ĉu per via frazo "Sed tie mankas meti centre" vi volis klarigi, ke vi enmetas la signarojn <nowiki><center></nowiki> aŭ <nowiki>{{centre|..}}</nowiki> mem tajpante? Se tiel estas, ne estas problemo - tamen simple necesas adapti sian kutimon, kaj prete. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:08, 10 feb. 2025 (UTC) :::Jes, mi tajpas ĝin kaj ofte en mia memoro estas center kaj ne centre. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:21, 10 feb. 2025 (UTC) :::: Komprenite. Mi devas konfesi, ke kiam mi komencis ŝanĝi mian kutimon, mi foje forgesis, tio supozeble ankaŭ okazos al vi - tiel funkcias kutimoj. Sed iom post iom eblas eduki sin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:26, 10 feb. 2025 (UTC) == Nova kategorio pri hungaraj ekonomiaj altlernejoj, akademioj kaj universitatoj == Kara, mi ĵus instalis novan kategorion [[:Kategorio:Ekonomiaj lernejoj en Hungario]] kaj tien metis unuajn tri kategoriojn. Nur por via orientiĝo. Bonan semajnfinon al vi, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 8 mar. 2025 (UTC) :Pri universitatoj laŭ mi sufiĉas la kategorioj, mi tial ne faris la vian. Cetere la unuaj du univ. estas malnovaj (19-a jc), tial la ekonomia signifas tiam en la hungara lingvo agronomia, ĉar tiam industrio preskaŭ ne estis. La tria univ. estas origine inĝeniera, dum la monda krizo al tio estis aligita ekzemple la agrario. Historio de la hung. univ. estas tre komplikaj, eĉ nuntempe okazas gravaj ŝanĝoj. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2025 (UTC) ::Sekveblaj klarigoj. Eblus pripensi ĉu denove malinstali la kategorion, por ne arogi al si konkurenci kun la esperant-lingvaj tekstoj pri ekonomiaj lernejoj en Britio kaj Francio. Tamen la tri hungaraj institucioj estas fakaj altlernejoj, kaj ĉar estas jam tri kun aldona subkategorio, teknike vikipedia grupigo al unu kategorio sencas. Mi iom miras ĉu ĝustas ke ni tute ne havas tekstojn pri ekonomiaj altlernejoj en aliaj landoj, sed ŝajne estas tiel ke neniuj esperantlingvaj tekstoj pri alilandaj ekonomiaj lernejoj jam fariĝis. Pri Hungario ili pro via pionira redaktado ekzistas, kaj ĉiuj havas la nomon "ekonomia lernejo" en la nomo, sekve laŭ mi tute pravigeblas ke ili grupiĝu en kategorio "Ekonomiaj lernejoj en Hungario", kaj ne nur estu kategorioj pri la similnomaj fakaj lernejoj en Britio kaj Francio. Malfermi apartan kategorion pri agrariaj/agrikulturaj universitatoj vere estus tro... Mi mem rilate al Esperanto nur pensus pri la agrikultura akademio apud Kaŭno en Litovio, el kiu devenis multegaj junaj esperantistoj en tiu lando kaj kiu eĉ estis gastigejo de la [[65-a SAT-Kongreso 1992]]. Sed e-lingva teksto pri la akademio tamen tute ne ekzistas, kaj sen tekstoj kompreneble aldonaj kategorioj neniam fariĝos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:27, 10 apr. 2025 (UTC) == Peta mendo pri nova biografia teksteto == Alia temo: Mi en la paĝo [[Ombudsmano]] ĵus enkonstruis kvar referencojn. Unu el ili, artikolo el ''Monato'', mencias esperantiston [[László István Tóth]], kiun ''Monato'' menciis sen iaj supersignoj, sed mi esperas ke mi bone aldonis ĉiujn sukcese. Tamen problemo estas ne tio, sed estas ke ŝajne la esperanta vikipedio tute ne konas tiun esperantiston. Kompreneble mi povas silente viŝi la ruĝan ligilon, kiun mi ĵus metis. Sed mi pli ŝatus trovi informetojn pri la homo, kaj kreadon de almenaŭ minimuma ĝerma artikolo pri li, aŭ nur mencion en la [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]]. Ĉu vi, kiu tiom lertas en trovado de informoj pri biografio, povus elfosi iujn minimumajn informojn pri la homo??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:34, 10 apr. 2025 (UTC) :Tiu nomo estas tre ofta en Hungario, aperas centoj ekzemple [https://www.imdb.com/name/nm10708988/bio/?ref_=nm_ov_ql_1] :[https://hu-hu.facebook.com/public/T%C3%B3th-L%C3%A1szl%C3%B3-Istv%C3%A1n] :[https://medianets.hu/munkatarsak/toth-laszlo-istvan/] ktp. :Sole interesa: [https://www.kurso.com.br/index.php?hu] kiun tradukis László István TÓTH kun e-mail leslie_toth@drotposta.hu. sed laŭ aspekto tio estas pratempa adreso supozeble ne valida, se la persono estas viva. :'''Simple forlasu la temon! :''' [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:30, 10 apr. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:56, 23 jul. 2025 (UTC) == Peto plietendigi artikolon== Mi petas vin pliampleksigi mian artikoleton pri la hungara pentristo [[Oskár Lázár]] kiu ankau portretis esperantistojn. Pri li mi apenau trovas fontojn surrete; chu eble en presitaj hungaraj art-leksikonoj? Dankon anticipe! [[Uzanto:Volapuko|Volapuko]] ([[Uzanto-Diskuto:Volapuko|diskuto]]) 22:04, 28 jul. 2025 (UTC) == György Brem == Gratula a gyorsaságodhoz! [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 14:43, 26 sep. 2025 (UTC) ==Ĉinaj loknomoj== Mi vidas ke delonge vi okupiĝas pri Ĉinujo - dankinde, ĉar ĝia rimarkiĝado en Vikipedio estas eksterproporcie malmulta. Tamen vi uzas multajn transliterumojn, kiujn mi ne rekonas. Kio ili estas? Ĉu ni ne devus uzi pinjinon laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], kiu diras ke memelpensita transliterumo uziĝu nur se aliaj ebloj ne ekzistas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 2 mar. 2026 (UTC) :Ĉinio estas la lasta, kiu ne pretas, ĉiuj aliaj urboj pli grandaj ol cent mil estas legeblaj. Tie estas municipoj, kiuj konsistas el ekzemple cent urboj kaj vilaĝoj. Tial mi ne listigis aŭ direktis ilin al mondaj datumoj. Iel ĝi solviĝos. Pri pinjino tio estas legebla tuj en la artikolo, tamen kelkfoje ĝi forestis. Pri la ĉeftitolo vere ĝi ne pinjinas, ĉar la koncernaj geografiaĵoj same ne (provincoj, riveroj, ktp). Pinjinon eĉ la angla ne uzas, ja pinjino havas ĉapelitajn literojn, precipe vokalojn, la angla uzas ĝin sen ili. Preskaŭ ĉiuj lingvoj uzas la anglan nomon, kiu estas kripligita pinjino. Vere estas pluraj aliaj sistemoj, ekzemple El Popola Ĉinio. Nur kelkaj lingvoj (ĉeĥa, litova, hungara) uzas modifan sistemon por la prononcebla pinjino. Ekzemple kial ch aŭ sh anstataŭ ĉ ŝ. Origina Esperanto diras, ke estu laŭprononca transskribo ekzemple Moskvo, Pekino. Vidu la paĝon [https://eo.wikipedia.org/wiki/Grandaj_urboj_de_Azio#%C4%88inio_(Popola_Respubliko)], kie videblas, ke mi ĉiutage laboras. Ili ne estas ĝermoj (tamen estas esceptoj). La sistemo ne estas unueca, ĉar ankaŭ alies laboroj estas legeblaj. Foje la loknomoj estas legeblaj ankaŭ en vikitekstoj, ekzemple ĉe ĝemelurboj. Mi agas, ke ankaŭ Ĉinio finiĝos. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:43, 3 mar. 2026 (UTC) ::Tiu respondo estas longa sed ne rilatas al la titolpolitiko. Ni ne deflankiĝu. Ĉu vi legis [[VP:NELATINA]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:24, 4 mar. 2026 (UTC) :::Jes, mi legis. Kelkaj titoloj vere malbonas, baldaŭ mi riparos ilin. Mia longa skribo tamen temas pri tio. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:22, 4 mar. 2026 (UTC) ::::Ĉu tio signifos, ke vi uzos "kripligitan pinjinon" (se tiel vi priskribas la foreston de tonsignoj)? Ĉar tio certe estas "akceptita transskribo en latina alfabeto" (prioritatnivelo 2) kaj ankaŭ "jam sufiĉe uzata" (prioritatnivelo 3), dum propra transliterumo estas prioritatnivelo 4. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:28, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Mi estas antaŭ fino de Ĉinio. Poste estos trarigardebla ĉio, dum mi faras la necesajn alinomadojn. Paciencon! La originan pinjinon neniu uzas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:40, 6 mar. 2026 (UTC) ::::::Tamen malpli da alinomadoj estos necesaj, se ekde nun vi uzos la ĝustan transliterumon . . . Ĉu per "origina pinjino" vi celas pinjinon kun tonsignoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:00, 6 mar. 2026 (UTC) :::::::Nepre mi konsultos alies redaktojn, poste mi decidos. Vere tio estas grandega laboro. Intertempe mi trovis ĝermojn, el ili mi kreis artikolon, kiu jam ne ĝermo. Krome mi aldonas fotojn, riparas ruĝajn ligilojn. Tamen la plej havenda estas la mankantaj artikoloj en tiu kategorio. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:49, 6 mar. 2026 (UTC) ::::::::Pri kio vi intencas konsulti la redaktojn de aliaj, se [[VP:NELATINA]] estas tre eksplica? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 6 mar. 2026 (UTC) :::::::::Vi vidos! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:41, 7 mar. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:44, 26 mar. 2026 (UTC) == [[Judit Varga (juristo)]] == Saluton, ĉu vi povas kontroli tion? En [[Listo de famuloj mortintaj en Miskolc]] estas la eksedzino de Péter Magyar. Tamen laŭ mia kompreno ŝi ja vivas!? - Antaŭdankon, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:43, 19 apr. 2026 (UTC) :Mi dankas Vin, bedŭrinde mi ne povis solvi, kiel okazis la eraro. Mi simple forviŝis la eraron. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:49, 20 apr. 2026 (UTC) ::Dankon por la revivigo! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:43, 20 apr. 2026 (UTC) == Báder Imre == Kedves Crosstor! Látom, hogy még 2024-ben megírtad Báder Imre szócikkét. Mi inspirált erre? Talán személyesen ismerted?<br> Közben elkészült a szócikk magyar változata is :-) Üdvözlettel: [[Uzanto:Lady Pippy|Lady Pippy]] ([[Uzanto-Diskuto:Lady Pippy|diskuto]]) 08:40, 20 apr. 2026 (UTC) :Általában én senkit sen ismerek, ha találok személyt, akiről tudok írni, megírom. Nem kerestem ki, de a végén a Fontoj-nál vannak az infoforrások. Azokat elégségesnek tartottam és írtam. Ennyi. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:44, 20 apr. 2026 (UTC) Köszönöm. Azt feltételeztem, hogy valami személyes érintettség lehet a szócikk megírása mögött. Tévedtem. További szép napot! [[Uzanto:Lady Pippy|Lady Pippy]] ([[Uzanto-Diskuto:Lady Pippy|diskuto]]) 04:37, 22 apr. 2026 (UTC) ==[[Fuding]]== Saluton. En tiu paĝo oni diras "metropolo distriktonivela en prefekturo Ningde de provinco Ĝeĝjango", sed en [[Ningde]] oni diras "prefektura (triaranga) milionurbo, ankaŭ marhaveno en provinco Fuĝjano en Ĉinio". Devas esti iu eraro. Ĉu eble similnomaj urboj?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:07, 30 jul. 2026 (UTC) 0gf3cxukdp607he60h2l3rm3jlnlork 9442219 9441805 2026-07-31T03:54:11Z Crosstor 3176 /* Fuding */ 9442219 wikitext text/x-wiki [[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo3]] [[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo5]] == Gratulojn, Crosstor == Viaj biografioj estas NEKREDEBLAJ. Mi amegas ilin. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 14:11, 13 Maj. 2014 (UTC) ::Mi profitos ilin por traduki en la portugalan. Bonajn kontribuaĵojn [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:01, 14 Maj. 2014 (UTC) == Brno == Saluton. La artikolo [[Brno]] havas etikedon esti "leginda", sed ankoraŭ ne estis Artikolo de la Semajno. Mi iom hezitas kandidatigi ĝin, ĉar ankoraŭ estas relative multaj ruĝaj ligiloj. Ne necesas forigi ĉiujn, sed bonus iom redukti la nombron. Ekzemple mankas artikolo pri la arte grava urba Katedralo de Petro kaj Paŭlo. Ĉar mi scias, ke vi tiom energie verkas tekstojn pri kirkoj, mi demandas vin, ĉu vi ne volus krei tiun artikolon? Se restas energio post tio, eble vi ankaŭ kompatus 2-3 aliajn temojn pri la urbo, kiuj nun elstaras el la urba teksto per signala ruĝa koloro. Sed mi ne volas premi ion ajn. Tamen pri la katedrala teksto mi pensas ke vi estus la ĝusta verkanto... Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 23 Jun. 2014 (UTC) ==[[Los Alcarrizos]]== Saluton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:16, 1 Jul. 2014 (UTC) == [[Higüey]] == En [[Higüey]] vi skribis: "Angla Vikipedio helpe de WikiTrans" Mi proponas uzi: [[Ŝablono:Tradukita]] Ĉu bone? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 09:30, 4 Jul. 2014 (UTC) :Crosstor, fakte ne tre gravas ''kiom da'' artikolo (ĉu 10% aŭ 100%) estas tradukita; gravas ''ĉu'' ĝia fonto estas alilingva Vikipedio (aŭtorrajtaj kialoj). Vi bone donas fonton! Tamen, por pli facile prilaboradi artikoloj (ekz. doni precizan ligilon al devena artikolo) ankaŭ mi rekomendas uzadi la ŝablonon (por fakte la sama ago, kiel vi faras nun). --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 12:19, 4 Jul. 2014 (UTC) == Kalvinana kirko (Angyalföld) == Szia! Ez a templom nem Angyalföldön. hanem az Újlipótvárosban van. A templom kategórialapján ez olvasható is. További jó szerkesztést kívánok! --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 17:31, 9 Aŭg. 2014 (UTC) ::A kerület nrve Angyalf, Újlipótról nincs cikk, de azért hozzáírtam feketén.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:16, 10 Aŭg. 2014 (UTC) == István Beythe == Ĉu [[István Beythe]] estas [[:hu:Beythe István]]? [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 20:10, 13 Aŭg. 2014 (UTC) == Preĝejo Sankta Marteno (Laives) == Saluton Crosstor! Ĉu vi povas iomete rigardi la artikolon [[Preĝejo Sankta Marteno (Laives)]]. Ĉu estas klara? Ĉu estas senerara lingvo? Antaŭdankon. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 18:15, 4 Dec. 2014 (UTC) :Dankon por la relego. Nun ĉu vi povus opinii en [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] ? Antaŭdankon. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 15:11, 6 Dec. 2014 (UTC) ==[[Floridablanca]]== Saluton. Mi forigis tri fotojn de tiu artikolo ĉar temas pri fotoj de du diversaj stratoj nomitaj Floridablanca sed de du hispanaj urboj kaj ne de la samnoma kolombia urbo. La aspekto de la stratoj sonis al mi familiaraj kaj mi identigis trafiksignalojn kiel certe hispanaj kaj ne amerikaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:20, 22 Jan. 2015 (UTC) ==Diósgyőr== Szia! Nem tudom, hogy járőr vagy-e, de ha igen, akkor okézhatnád a szerkesztéseimet. Azt megköszönném. Azzal foglalkoztam tegnap, hogy válogattam a templomokat. A magyar templomok kategóriából kihúztam a budapesti temlomokat, hogy ne legyenek egymás alatti kategóriában, és ha volt olyan, ami a huwikin is megvan, akkor összekötöttem. Azt is láttam, hogy sonak még Wikidata-lapja sincs. [[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 08:38, 9 Okt. 2015 (UTC) == Kategorio:Eksiĝintaj vilaĝoj de Hungario == Szia! Már épp kérdezni akartam, hogy van-e a Magyarország megszűnt települései című kategóriának megfelelője itt az eowikin, de szerencsém volt, mert rábukkantam erre. Ugye ez az? --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:51, 9 Okt. 2015 (UTC) == Azia Monato == Saluton! Ĉu vi volas partopreni en [[Projekto:Azia Monato|maratono pri Azio]]? --[[User:Ochilov|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Ochilov</span>]] [[User talk:Ochilov|<span style="color:#00FFFF">''(diskuto)''</span>]] 08:37, 23 Okt. 2015 (UTC) == [[Vikipedio:Roboto/Laboroj]] == Saluton! Ĉu vi povas vidi? --[[User:Ochilov|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Ochilov</span>]] [[User talk:Ochilov|<span style="color:#00FFFF">''(diskuto)''</span>]] 02:39, 25 Dec. 2015 (UTC) == Kategorio:Komunumoj de Hungario -> Kategorio:Vilaĝoj de Hungario == Saluton! Mi finis la laboron! --[[User:Ochilov|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Ochilov</span>]] [[User talk:Ochilov|<span style="color:#00FFFF">''(diskuto)''</span>]] 16:52, 25 Dec. 2015 (UTC) Dankon, tre bona.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:45, 26 Dec. 2015 (UTC) == [[Universitato de Dunaújváros]] == Szia! Leellenőriznéd a változásokat? --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 13:16, 19 Jan. 2016 (UTC) Köszi szépen! {{)}} --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 14:23, 19 Jan. 2016 (UTC) Ja, bocs, a hivatkozó cikkket is láttamozni kellene. Ezek csak most jutottak az eszembe. Apropó, hol lehetne megerősített státuszt kérni? Ha segítenél benne, azt külön megköszönném. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 17:56, 19 Jan. 2016 (UTC) Mondjuk, itt van a fenti cikk. A laptörténetben minden szerkesztésnél ott van a szerkesztő neve után, hogy szerkesztései. Ott mindenkinél meszámolható, mennyit csinált. Mennyi kell? --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:18, 20 Jan. 2016 (UTC) Olyan sok? Azt gondoltam, esetleg néhány száz.No, itt vannak az eddigi szerkesztéseim: [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Rak%C3%A1s]. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 10:50, 21 Jan. 2016 (UTC) == [[:Dosiero:Memoraĵoj pri Bell.jpg]] == Saluton, Crosstor. Kiun sencon havas la noto pri neekzista dosiero "Memoraĵoj pri Bell.jpg"? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:56, 9 Feb. 2016 (UTC) :Bone, nun mi forigis ĉion, ankaŭ la restintan, "orfan" noton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:38, 10 Feb. 2016 (UTC) == Departementa domo (Eger) == Szia! Nem tudom, tudod-e, de Pásztörperc vármegyeházi fotói át lettek töltve a huwikiről a Commonsra. Az én képeimet nyugodtan átcserélheted az övéire, ha gondolod. Én csak azért fotóztam le, hátha walaki nemcsak a huwikin akar róla írni (mint ez esetben például Te), és akkor találjon ott is használható képet. Némelyik arc nagyon nehezen érti ezt meg, sajnos. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:25, 13 Feb. 2016 (UTC) == [[Kirko Sankta Ladislao (Berhida)]] == Szia! Most vettem észre, hogy ez nem a peremartoni Szent László-templom, hanem a berhidai Szent Kereszt-templom [http://nagyvofely.hu/berhida/templomok], ami. A huwikin is össze lett keverve. Bár a Veszprémi egyházmegye honlapján is ez szerepel Szent László-templomként [http://veszpremiersekseg.hu/plebania-profil/7667/]. Szóval zűrzavar van. Utána fogok járni --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 01:10, 25 Feb. 2016 (UTC) Bizony-bizony, ez a Szent Kereszt-templom, a berhidai: [https://www.google.hu/maps/place/Berhida/@47.112309,18.134593,3a,75y,86h,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1s77335410!2e1!3e10!6s%2F%2Flh3.googleusercontent.com%2Fproxy%2F2-wY4u2zjBiCwIS11JONaa5-2Q_JPGV3B1f7JoT2MFObbdQBO1KWqYk-fqLcfK34cvnO4gmjBHAVinzO7i74KzWk3VWj3A%3Dw203-h152!7i1024!8i768!4m2!3m1!1s0x47698d6461a36033:0x400c4290c1e2650!6m1!1e1], ami fília, nem pébánia. Kérlek javítsd ki. További jó szerkesztést! --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 01:20, 25 Feb. 2016 (UTC) :Megcsináltam, de nem biztos, hogy így kell, roppant zavaros: [http://nagyvofely.hu/berhida/templomok] (erről a honlapról a régi számítógépem le van tiltva, mert annyi adatot vettem ki innen). Túl sokat ne látogasd ezt a honlapot! A magyar vikin nincs összhangban a cím és a keret címe.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 07:01, 25 Feb. 2016 (UTC) == Jasoj / Jazigoj == Kara, vi en 2007 kreis artikolon [[jasoj]], kaj sekvajare iu alia kreis plian artikolon [[jazigoj]] pri laŭ mi la sama temo. Do necesus kunigo de ambaŭ tekstoj. Amuze ke vi en 2011 eĉ vizitis kaj korektetis la paĝon [[jazigoj]], sed tiam ne konjektis ke estus interfero kun via propra teksto de 2007. Mi en la diskutpaĝo de la teksto [[jazigoj]] notas plurajn problemojn de tiu dua teksto, kaj volas konkrete demandi vin (la verkinto de 2008 per tiu uzantonomo nur kontribuis en julio 2008, do ne kalkuleblas ke venus helpo de tie), ĉu vi emus revizii ambaŭ tekstojn kaj kunigi ilin al unu kompleto? Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:15, 19 Mar. 2016 (UTC) :'''REATENTIGO''': Fakte mi volus iom insiste repeti mian peton de antaŭ naŭ jaroj, kiu tiam forgesiĝis. Sed la temo daŭre estas en tia stato kiel en 2016, kaj aparte la dua teksto [[jazigoj]], ne tiu de vi, daŭre notiĝas kiel polurinda... Estus heroe se vi povus ordigi la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:01, 10 apr. 2025 (UTC) == [[Projekto:Viki-printempo 2016]] == Saluton! Ĉu vi volas partopreni en la konkurso? Vi povas skribi pri Hungario ;) --[[Uzanto:Ochilov|Ochilov]] ([[Uzanto-Diskuto:Ochilov|diskuto]]) 11:51, 23 mar. 2016 (UTC) == Administranto == Saluton Crosstor, la vivo de nia vikipedio necesas iomete kelkajn zorgojn. Ni havas la administrantojn, kiuj ni meritas do ne ni neglegtu [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Gamliel Fishkin]]. Antaŭdankon. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 07:23, 12 maj. 2016 (UTC) == Request of Cooperation == [[File:Flag of Esperanto.svg|50px|right|thumbless]][[File:Flag of Armenia.svg|50px|right|thumbless]] Hello dear [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]]. Sorry for bothering. Warm greetings from the Armenian Wikipedia! Could you <big>please</big> help me translate the article '''[[:en:Robert Abajyan|Robert Abajyan]]''' into this unique, beautiful and honorable language? Even a couple of sentences is good enough and in return I could translate something of your choice in our Wiki. Please respond if interested and thank you very much in Advance. --[[Uzanto:Narek75|Narek75]] ([[Uzanto-Diskuto:Narek75|diskuto]]) 12:17, 20 maj. 2016 (UTC) :Mi ne parolas angle, se necese, Guglon aŭ WikiTrans mi uzas. Eble morgaŭ mi helpos, sed vidu miajn laborojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:28, 20 maj. 2016 (UTC) Koran dankon kara [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]]. --[[Uzanto:Narek75|Narek75]] ([[Uzanto-Diskuto:Narek75|diskuto]]) 12:36, 21 maj. 2016 (UTC) == Altlernejo Eszterházy Károly == Szia! Tegnap (július 1.) valóra vált az alapító gróf álma: egyetemmé vált a főiskola. Szerintem jobb lesz, ha te nevezed át a cikket és írod át a belső szöveget. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:02, 2 jul. 2016 (UTC) :Ja, és ott van a Comenius Kar is. Ez most jutott az eszembe. Egyébként én is most írom át a wikikben a szöveget. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:17, 2 jul. 2016 (UTC) Bocsánat, hogy még mindig zargatlak a témában. Most néztem meg az egyetem honlapját. Csatlakozott hozzá nemcsak a Fakultato Komenio de Altlernejo Eszterházy Károly, hanem az Altlernejo Károly Róbert, valamint a volt jászberényi tanítóképző (eddig a Szent István Egyetem része volt, onnan csatolták át). Erről nem tudom, hogy van e cikk ezen a wikipédián, a magyaron eddig nem találtam (képek viszont vannak róla a commonson). Szóval ezeket is át kéne nevezni meg írni. Itt van a link: http://uni-eszterhazy.hu/hu/foiskola/egyetem/hirek-1048/c/megalakult-az-eszterhazy-karoly-egyetem-1-szenatusa. Azt hiszem, a magyar wikipédián önálló kategóriát nyitok az egyetemnek, mert megvan a szükséges öt beletartozó cikk, ha jól számoltam. Üdvözlettel: --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 15:35, 2 jul. 2016 (UTC) == Kabineto Grósz == Szia! A huwikin is létezik a cikk. Most csak mobilon tudok szerkeszteni, azon meg nem tudom megcsinálni a wd-egyesítést. Megtennéd? [[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 19:36, 9 jul. 2016 (UTC) == Vilaĝetoj == Saluton, i.m.o. malgranda ne estas necesa, ĉar -et = malgranda. [[Uzanto:Kggucwa|Kggucwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Kggucwa|diskuto]]) 13:14, 11 jul. 2016 (UTC) == Dankon por la konsilo == Dankon. Sed la ĉefa problemo, estas ke mi jam antaŭ tajpis miajn tekstojn per "Bloc-Note", malofte senpere en la fenestro ; kaj en la "Bloc-Note" ne estas linio kun la ĉapelitaĵoj... Bona ideo estus, ke en fenestro, oni povus per tiucela butono, aŭtomate anstataŭigi la "cx", "gx", "hx" ... per ĉ, ĝ, ĥ... Poste, se necesus, oni povus mane korekti maloftegajn esceptojn kiel "[[Bordeaux]]". --[[Uzanto:Jean-François Clet|Jean-François Clet]] ([[Uzanto-Diskuto:Jean-François Clet|diskuto]]) 12:53, 22 jul. 2016 (UTC) == Dankon por la ofertita helpo == : Multajn dankojn por via respondo. La listo de miaj ĝisnunaj artikoloj, skribitaj en Esperanto, troviĝas en mia [https://eo.wikipedia.org/wiki/Uzanto:Elk%C3%A1gy%C3%A9 vikipediista paĝo]. Mi estos dankema por ĉiuj korektaĵoj. Saluton --[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 05:39, 26 okt. 2016 (UTC) Köszönöm, meg fogom próbálni. - Ha az általad említett Esperanto bildvortaro vonatkozó ábráját látnám, valószínűleg könnyebb lenne beazonosítanom, hogy a számomra nem teljesen világos elnevezések szakmailag mit takarnak. Nem tudnád esetleg azt az ábrát beszkennelni és a Commonsra feltölteni, vagy nekem e-mailben elküldeni? --[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 06:10, 1 nov. 2016 (UTC) : Sajnálom, hogy az ábrát nem láthatom, de eddigi segítségedet akkor is köszönöm.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 06:26, 1 nov. 2016 (UTC) == Mi miras! == Saluton, estimata Crosstor! Mi mirias, kiom da artikoloj vi jam kreis! Vere elstare! Frate salutas [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 17:08, 1 nov. 2016 (UTC) == Kirko == Laŭ interkonsento https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo#Kirko, mi petas vin re-alinomi ĉiujn kirkojn al preĝejo.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 13:31, 16 dec. 2016 (UTC) :Kiu misfaris ion, tiu devas korekti tion. Legu la komentojn kaj ne riprocxu min, sed vi mem![[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 14:52, 16 dec. 2016 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani land forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.203|31.200.14.203]] 01:07, 28 jan. 2017 (UTC) NO ENGLISH! :The exact name is [[:en:Azerbaijani Land Forces]] with capital L and F (!) --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:18, 5 feb. 2017 (UTC) ::Kara Crosstor! Mi pensis ke tiu demando estis en la ĝenerala diskutejo, kaj pretervidis ke ĝi troviĝis en via privata diskutejo. La ekzakta nomo estas [[:en:Azerbaijani Land Forces]] kun majusklaj L kaj F. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:23, 5 feb. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Crosstor, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:08, 13 feb. 2017 (UTC) == Preĝejo Elizabeto de Hungario (Palkonya) == Kara {{u|Crosstor}}, mi scias ke ekzistas malinterkonsento pri preĝejo - kirko, bedaŭrinde. Mi simple vidis artikolon kun ruĝa (neekzistanta) kategorio, kaj movis ĝin al blua (ekzistanta) kun sama signifo. Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:38, 26 feb. 2017 (UTC) == [[Metroo de Budapeŝto]] == Saluton Crosstor! Ĉu vi projektas verki pliajn artikolojn pri metrostacioj de [[Metroo de Budapeŝto]]? Mi tiam povus helpi vin per aranĝo de utilaj ŝablonoj, kiel mi jam faris por aliaj metrooj en la mondo. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 05:00, 11 mar. 2017 (UTC) == Dentorela fervojo de Budapeŝto == Saluton Crosstor! Mi invitas vin legi artikolon [[Dentorela fervojo de Budapeŝto]]. Se estas malglataĵoj en la tradukoj de hungaraj vortoj, ne hezitu korekti! Antaŭdankon. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:09, 31 mar. 2017 (UTC) :Multajn dankojn pro la faritaj ŝanĝoj. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 05:12, 31 mar. 2017 (UTC) ::Saluton Crosstor! Mi nun konkursas por [[Projekto:Viki-printempo 2017]] kaj redaktas artikolojn el la listoj de koncernaj landoj inkl. Hungarion. Dankon pro la sugesto. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:17, 5 apr. 2017 (UTC) == Budapest villamosvonal-hálózata == Saluton! Mi deziras scii, ĉu por la konkurso Viki-Printempo vi intencas fari artikolon pri "Budapest villamosvonal-hálózata" (Tramtransporto en Budapeŝto) ? --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 05:04, 9 maj. 2017 (UTC) == BHÉV == Saluton Crosstor! Mi ĵus faris artikolon pri [[BHÉV]]. En diversaj artikoloj, mi trovis la esprimon "interurbaj tramoj" aŭ "interlokaj tramoj" kiam temis pri "BHÉV" - ĉu ne estus pli bone paroli pri "interurbaj trajnoj"? Supozeble tiuj trajnoj de BHÉV veturas sur apartaj trakoj kaj ne sur ŝoseo meze de aŭtomobila trafiko kiel tramoj? Kion vi opinias pri tio? --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 05:40, 11 maj. 2017 (UTC) :Multan dankon pro la rapida respondo. Al mi tre gravas kion sentas Hungaro, des pli ke mi konas nek Hungarion nek Budapeŝton. Mi do konservos la esprimon "interurbaj tramoj". Mi faras multajn artikolojn pri lokoj kiujn mi neniam vizitis! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:14, 11 maj. 2017 (UTC) ==[[Kalia karbonato]]== Saluton, amiko. Plezure mi faros tion. Fortan ĉirkaŭbrakon.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:57, 22 aŭg. 2017 (UTC) == Újpest-Városkapu (metrostacio) == Saluton Crosstor! En artikolo [[Újpest-Városkapu (metrostacio)]] mi metis la bildon "Budapest, metró 3, Újpest-Városkapu, 13.jpg" en galerion, tial ke sub Ubuntu-Linukso ĝi ne videblis. Sub Windows estis nenia problemo. Strange kaj nekompreneble. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:55, 23 aŭg. 2017 (UTC) :Fakte kulpis ne Ubuntu sed retumilo Kromiumo (Chromium). Des pli strange kaj nekompreneble. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:07, 23 aŭg. 2017 (UTC) == Forigo de kategorio == Saluton, kara Crosstor! La [[:Kategorio:Usonaj produktoroj]] estas forigita. [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kategorio:Usonaj produktoroj|Legu pri tio.]] [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:22, 15 sep. 2017 (UTC) == [[Kelenföld vasútállomás (metrostacio)]] == Saluton Crosstor! Mi rimarkis vian longan foreston el Vikipedio - tial mi redaktis artikolon [[Kelenföld vasútállomás (metrostacio)]] por ne lasi breĉon en "Metroo de Budapeŝto". Bv korekti/aldoni. Ĉion bonan al vi! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 05:00, 13 okt. 2017 (UTC) == CEE-Spring Esperanto == Dear Crosstor, for your prize for the CEE Sping Esperantujo, I need your email adress to send the prize to you. Kind regards, --[[Uzanto:Annemarie Buchmann (WMAT)|Annemarie Buchmann (WMAT)]] ([[Uzanto-Diskuto:Annemarie Buchmann (WMAT)|diskuto]]) 08:19, 24 okt. 2017 (UTC)(annemarie.buchmann@wikimedia.at) ==[[Jenő Csepreghy]]== Saluton. Maribell tute ne ekzistas kiel urbo en Hispanio, eble kampardomo aŭ io tia. Maribel estas virina karesnomo. Se li estis kinreĝisoro en la 1970-aj jaroj, tiaj personoj oftis en [[Marbella]], nome somera loko por riĉuloj kaj famuloj. Fakte Guglo rilatigas aliajn Jenő kaj aliajn Csepreghy al Marbella, sed tute ne Jenő Csepreghy. Tamen, tion mi vidas kiel verŝajno. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:16, 22 nov. 2017 (UTC) == György Antal == Szeretném a segítségedet kérni a [[György Antal]] szócikk javításában. Két konkrét hibát látok: * 1942 és 1949 között nem tanult, hanem tanított * 1949 és 1952 között nem befejezte hanem igazgatta a Konzervatóriumot Időközben elkészült a magyar nyelvű szócikk is, és ez alapján pár apróbb dolgot (forrás linkje, hibás évszám) már én is javítottam, de ezekhez nyelvtudás kéne. Előre is köszönöm a segítségedet.--[[Uzanto:EniPort|EniPort]] ([[Uzanto-Diskuto:EniPort|diskuto]]) 01:16, 20 jan. 2018 (UTC) :Javítottam, kösz az észrevételt! A szöveg géppel lefordítható.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:28, 20 jan. 2018 (UTC) ==Urboj== Saluton. Mi ĵus eksciis pri utila ilo por la artikoloj pri urboj (ankaŭ pri homoj) kondiĉe ke la artikolo estu ligita al alilingva koresponda artikolo. Nome oni metas Informkesto urbo aŭ Informkesto homo inter tiu krampoj {{}} kaj aperas aŭtomate ĉiu disponebla informo. Mi metis tion en la lastaj artikoloj viaj pri urboj kaj vi povas kompari la rezulton. Ĝis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 31 jan. 2018 (UTC) :Vi pravas, tio okazigas problemetojn, sed mi konstatis ke estas multaj pliaj avantaĝoj ol malavantaĝoj. Ja en Kunfuda apenaŭ okazis ŝanĝoj sed en aliaj urboj jes. Vi povas rigardi aliajn. Pri la jaro ĉe homoj mi havis tiun problemon kaj alia vikipediisto helpis min. Vi povas rigardi ĉe [[Antonio Orihuela]], kie aperis inventita naskiĝdato, do mi simple metis la ĝustan (rigardu en redaktopaĝo) kaj ĉio aperis en ordo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:46, 31 jan. 2018 (UTC) == Kategorio:Kalvinanaj preĝejoj en Hungario‎ / Kalvinismaj preĝejoj de Hungario‎ == Szia! Tudom, hogy a két kategória közül csak az egyik a Te alkotásod, de ez a két kategória nem ugyanaz akar lenni? [[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 21:41, 9 feb. 2018 (UTC) == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=we&edc=6&prjedc=we6 Take the survey now!]'''</big> You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list. Thank you! </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, 18:41, 29 mar. 2018 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/we6&oldid=17881422 --> == Segítség kérése == Szia! [[:hu:Special:Diff/19799836|Elvégeztem]] a [[hu:Dénes Valéria]] szócikken kért változtatásokat. Legközelebb nyugodtan keress meg a vitalapomon (vagy pingelj meg), ha technikai segítségre lenne szükséged. Két dologban szeretném a segítségedet kérni. Kérlek, tedd ellenőrzötté [[Specialaĵo:Kontribuoj/Bencemac|szerkesztéseimet]] és nézz rá erre a két cikkre: [[Károly Mihály]] ([[d:Q15614317]]) és [[Mihály Károly]] ([[d:Q27994057]]). Utóbbi Wikidata-adatlapját össze kéne vonni az előbbivel, de ehhez a két lapot is egyesíteni kéne, ezt viszont nem tudom megcsinálni (nem beszélek eszperantóul). Tudnál segíteni? <small>(válaszodkor kérlek használd a {{[[Ŝablono:Ping|Ping]]}} sablont, hogy kapjak értesítést)</small> [[Uzanto:Bencemac|Bencemac]] ([[Uzanto-Diskuto:Bencemac|diskuto]]) 09:43, 1 apr. 2018 (UTC) == Gvidilo por biografioj == Kara kunvikipediisto Crosstor,<br> Kore mi dankas vin pro viaj biografioj. Vi estas nekredeble laborema! Mi havas unu rimarkon. Bonvolu legi la [[Vikipedio:Gvidilo_por_biografioj|''Gvidilon por biografioj'']] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon#Lastaj sekcioj|la sekcion pri "Lastaj sekcioj" en ''Kiel verki bonan artikolon'']]. Tiel, ni povas konservi Vikipedion unuforma!<br> Kun liberaj salutoj, [[Uzanto:Warddekock]] ([[Uzanto-Diskuto:Warddekock|diskuto]]) 08:36, 14 maj. 2018 (UTC) == [[Alois Allnoch]] == Szia! A huwikin van róla egy hosszú cikk. [[hu:Alois Alnoch von Edelstadt]]. A commonsban pedig kép. Üdv. [[Uzanto:Tambo|Tambo]] ([[Uzanto-Diskuto:Tambo|diskuto]]) 09:59, 18 jul. 2018 (UTC) ==Tajlandaj urboj== Saluton. Mi forigis el kelkaj el viaj artikoloj pri tajlandaj urboj la indikon en la komenco ke temas pri sidejo de diocezo. Tio estus interesa en katolika enciklopedio, sed ne en internacia. En tiaj urboj eble estas centoj de diversaj instalaĵoj de diversaj religioj kaj eklezioj. Aŭ oni inkludas ĉiujn aŭ oni ne metas nur la katolikajn informojn. Temas pri lando kie katolikismo estas tute minoritata.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:18, 19 aŭg. 2018 (UTC) ==Poly(methyl methacrylate)== Saluton, baldaŭ mi verkos artikolon pri la Polimetila metakrilato. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:01, 18 sep. 2018 (UTC) 10:54, 18 sep. 2018 (UTC) ==Aldono de arkivoj en Wikipedia Common== Saluto, amiko. Ĉu vi scias kial mi ne plu sukcesas aldoni arkivojn en Wikipedia Commnons? La startpaĝo haltas en la ''release rights'' kaj ne plu eblas daŭrigi. Ĉu vi povas helpi min? [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:28, 26 sep. 2018 (UTC) :Dankon pro via respondo[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 05:29, 27 sep. 2018 (UTC) == Kalvinana preĝejo (Balmazújváros) == Szia! Balmazújvárosban nem egy, hanem két református templom van, mégpedig ez (a magyar), és a németajkú. Szerintem érzékeltetni kéne akár a cím megváltoztatásával is, hogy ez nem az egész város temploma. További jó szerkesztést! --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 20:41, 21 nov. 2018 (UTC) == Mobila poŝto == Saluton Crosstor En Vikipedio aperas 1103-foje "mobila poŝto". Kunlabore kun sperta vikipediisto mi ŝatus aŭtomate korekti tiun eraron per roboto. La vorto "mobila" ne ekzistas en Esperanto. Tamen, malklaras por mi kion vi konkrete celas per ""mobila poŝto". Ĉu temas pri poŝtoficejo kiu ne havas fiksan lokon? Amike [[Uzanto:Yvesn|Yves Nevelsteen]] ([[Uzanto-Diskuto:Yvesn|diskuto]]) 10:18, 29 nov. 2018 (UTC) Dankon pro viaj klarigoj. Ĉu ni ŝanĝu tion al "Poŝta kuriero frekventas la vilaĝon"? [[Uzanto:Yvesn|Yves Nevelsteen]] ([[Uzanto-Diskuto:Yvesn|diskuto]]) 12:38, 29 nov. 2018 (UTC) Laŭ [[Istvan Ertl]] estu "migra poŝto". Mi kreis ankaŭ artikolon pri la temo, [[Migra poŝto]]. Ĉu vi konsentas ke Robin ŝanĝos la 1103 menciojn de "mobila poŝto" al "migra poŝto"? [[Uzanto:Yvesn|Yves Nevelsteen]] ([[Uzanto-Diskuto:Yvesn|diskuto]]) 08:48, 30 nov. 2018 (UTC) ==[[János Balázs Józsa]]== Saluton, kara. Vi petis unuigon de tiu artikolo kun [[János Józsa (hidrologo)]], ĉar temas pri la sama persono. Mi povas fari tion rapide, sed mi preferas informi al vi, ke certe ankaŭ vi mem povas fari ĝin. Se ne, memorigu tion al mi kaj mi faros. La procedo estas jena: 1 decidu la artikolon savotan, 2 prenu la detalojn de la alia (nesavota) kiuj mankas en savota kaj kopiu ilin tien, 3 malfermu la redaktopaĝon de la nesavota artikolo, tie forviŝu la enhavon kaj kiam la paĝo estu blanka per Pliaj iloj estas sageto kiu indikas dekstren, fakte plej dekstre inter la bildo por Tabelo kaj la bildo por Bilda galerio, klaku tie kaj en la spaco metu la titolon de la savita artikolo, 4 publikigu kaj la nesavita titolo restos alidirektilo al la savita. Mi esperas, ke mi bone klarigis, sed mi ripetas: se okazos malsukceso, diru kaj mi faru.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:06, 13 dec. 2018 (UTC) ==Peto== Saluton. Mi ne konas hungarlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la hungarlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:24, 19 dec. 2018 (UTC) :Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:30, 20 feb. 2019 (UTC) ==Dua mondmilito== Saluton. Por la [[Dua mondmilito]] mi lastajn monatojn dediĉis tempon kaj energion al tiu temo en Vikipedio. Mi ne verkis la artikolon prie, sed plibonigis ĝin, bluigis ligilojn (kreis rilatajn artikolojn) kaj aldonis ion. Krome mi kreis artikolojn ''Tempolinio'' por ĉiu unuopa jaro kaj samtempe kreis pliajn artikolojn prie. Mi proponis la artikolon por esti konsiderata Leginda (ne Elstara) kaj baloto aperas en la komenco, sed mi tion faris antaŭ pli ol du monatoj kaj ĝis nun neniu balotis. Mi petas al vi baloti pore kaj same mi proponos al aliaj konatuloj por poste peti al administranto plenumi la kategoriigon. Dankon, amike. Kani.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:30, 20 feb. 2019 (UTC) :Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:44, 20 feb. 2019 (UTC) == Malgranda Sinagogo de Eger == A cikk címe Kis zsinagóga, de amiről a cikkben írtál, az az ortodox zsinagóga, azaz a mostani Galéria. A wd Q21680779 a Kis zsinagóga (Hibay Károly u. 7.) amiről a dewikin található cikk. További jó szerkesztést! --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 16:50, 31 mar. 2019 (UTC) 16:50, 31 mar. 2019 (UTC) :Szia! Tudom, nem vagyok a helyedben, de én inkább azt csináltam volna, hogy a címet neveztem volna át, hogy megmaradjon a wd-elem, a régi címen pedig az átirányítást megszüntetve a Kis Zsinagógáról írtam volna cikket. --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 13:09, 1 apr. 2019 (UTC) ::Megoldva! --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 13:29, 1 apr. 2019 (UTC) ==Telegrafisto== Kara Crosstor<br> Dankon pro viaj klarigoj kaj demandoj pri la artikolo [[Telegrafisto]]! Mi rimarkis ke vi estas tre aktiva vikipediisto {{Rideto}}, espereble baldaŭ ni plu kunlaboros.<br> amike [[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|25px]] {{Verda|'''[[Uzanto:JabieroKubo|JabieroKubo]] ([[Uzanto-Diskuto:JabieroKubo|diskuto]]) 12:46, 4 maj. 2019 (UTC)'''}} == VikiPrintempo 2019 - lasta ŝanco por partopreni! == [[Dosiero:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|eta|link=Projekto:VikiPrintempo COE 2019]] Saluton kara Crosstor! En pasinteco vi partoprenis en la konkurso ''Viki-printempo'' pri Centra kaj Orienta Eŭropo (kaj la Balkana duoninsulo kaj Kaŭkazo). La konkurso denove okazas kaj daŭros nur ĝis fino de Majo 2019. Kompare al la antaŭaj jaroj, nun vi povas verki / traduki artikolojn nur pri landoj, de kie vi ''ne'' devenas, ''nek'' kie vi longtempe loĝas. Tiu ŝanĝo estas por pligrandigi interkulturajn dimensiojn de la konkurso. Tamen, ĉi-jare eblas partopreni ankaŭ en Vikivojaĝo, do verkante turismajn gvidilojn. Disdonataj estas entute 5 premioj konsistantaj de aĉet-kupono (en servo laŭ via elekto, en kiu mi tamen devas povi aĉeti la kuponon :) kaj aliro al ĉiu muziko de Vinilkosmo. Por partopreni, venu '''ĝis la 31a de Majo''' al la konkursaj paĝoj en '''[[Projekto:VikiPrintempo COE 2019|Vikipedio]]''' kaj en '''[[:voy:Projekto:VikiPrintempo COE 2019|Vikivojaĝo]]'''. Verdire, vi nun havas sufiĉe bonan ŝancon venki! Kaze de ajnaj demandoj, skribu al mi! Amike! --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:25, 19 maj. 2019 (UTC) : Mi ne partoprenos, ĉar la kondiĉo estas kontraŭa al la ĝenerala Vp. Laŭ Vp estas konsilo, pri kio mi verku: verku pri tiuj temoj, kiujn vi la plej bone konas, do pri propra profesio, okupiĝo, ŝatokupo. Mi vivas en Hungario, tial mi elektas hungarecajn temojn kun kelkfoje esceptoj. Mi ne volas pligrandigi la esceptojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:57, 20 maj. 2019 (UTC) :: Enorde Crosstor! Se tio estas via decido estu tiel! :: Aliflanke, mi rimarkis, ke vi verkas aŭ kontribuas ankaŭ pri hungarecaj temoj, kies ĉefa parto estas ekster Hungario, ekz. en Slovakio. Kiel "landan" kriterion por la konkurso mi uzas nuntempajn landolimojn, do se vi interesiĝus pri partopreno pri iu tia temo, ĝi estus akceptebla. :: Parenteze, vi povas respondi en via diskuto, mi ĝin atentas {{R|;-)}} --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 14:51, 20 maj. 2019 (UTC) == Administranta balotado == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:21, 28 maj. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. En Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj estas longa listo de artikoloj kiu atendas kategoriigon kiel leginda artikolo. Mi petos de vikipediistoj ke unu post unu oni balotu por aktualigi la liston. Ĉu vi bonvolas baloti ekzemple por [[Aŭgusteno de Hipono]]? Tio estos la komenco, sed vi povas jam baloti por ĉiuj en la listo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:38, 9 jun. 2019 (UTC) :Rekte en Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Aŭgusteno de Hipono. Aŭ el [[Aŭgusteno de Hipono]] klakante en "baloto" en la supra avertoskatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:31, 9 jun. 2019 (UTC) ::Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] ĵus estis akceptita kaj venos la vico de la artikolo [[Aztekoj]], kiu estis proponita en julio 2017. Do, preskaŭ dum du jaroj atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:51, 12 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] kaj [[Aztekoj]] estis akceptitaj kaj venos la vico de la artikolo [[Simone de Beauvoir]], kiu estis proponita en januaro 2018. Do, preskaŭ dum unu jaro kaj duono atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:11, 30 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Do, mi ekigos kampanjon por akceptigi tiujn artikolojn kiel legindaj artikoloj, Kelkaj atendas dum pli ol unu jaro. Jen ili: [[Jorge Luis Borges]], [[Baziliko Sankta Petro]], [[Bildliteraturo]], [[Bogoto]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Brita imperio]], [[George Byron]], [[Bovo]], [[Aŭgusto Cezaro]], [[Johannes Brahms]], [[Miguel de Cervantes]], [[Winston Churchill]], [[James Cook]], [[Le Corbusier]], [[Citrono]], [[Diplomatio]], [[Salvador Dalí]], [[Marie Curie]], [[Isabel la 2-a (Hispanio)]]. Mi petas balotojn almenaŭ por kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 24 aŭg. 2019 (UTC) == Preĝejo Sankta Andreo (Szentendre) == Szia! Valami olyasmit olvastam, hogy ez az izbégi templom lett volna a Budai szerb ortodox egyházmegye (első)? székesegyháza. Tudsz erről valamit? --[[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 07:20, 18 nov. 2019 (UTC) == Azia monato 2019 plilongigita ĝis la 7-a de Decembro == Saluton Crosstor kaj dankon pro via partopreno en la ''Azia monato 2019''! La tutmondaj organizantoj informis min, ke bedaŭrinde Irano spertis unusemajnan baron de interreto. Tial oni decidis plilongigi la ''Azian monaton'' '''ĝis la 7-a de Decembro 23:59 UTK'''. Se vi ĝuis partopreni, vi havas plian semajnon {{R|;-)}} Mi speciale invitas vin konsideri partoprenon en la '''[[:voy:Vikivojaĝo:Azia monato 2019|Esperanta Vikivojaĝo]]'''. Ĝi estas nova frata projekto, nuntempe en ''Vikimedia Kovilo'', kiu nun disvolviĝas kaj akiras sian komunumon. Kiam pli multaj redaktantoj kontribuados al ĝi regule, oni de Vikivojaĝo faros memstaran projekton. Tiel ĝi ne plu estos en Kovilo kaj esperantistoj pli facile uzados ĝin por siaj vojaĝoj. Amike. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:27, 30 nov. 2019 (UTC) == Azia monato 2019: vi estas nova Ambasadoro! == Kara Crosstor, gratulon pro via tre sukcesa partopreno en [[Projekto:Azia monato 2019|Azia monato 2019]]! Ĉar vi kreis plej multajn akceptitajn artikolojn, vi iĝis [[:meta:Wikipedia Asian Month 2019/Ambassadors|Azia Ambasadoro]] de Esperantaj Vikimediaj projektoj! Vi tial povas ricevi etan memoraĵon - speciale fasonitan poŝtan karton de Azio. Vi skribis, ke vi rezignas pri premioj (pri kio vi ja havas plenan rajton), sed mi tamen sugestas, ke vi akceptu ĝin. Laŭ mi, ĝi estas plaĉa kaj ĝi rememorigos vin estontece. Vi devus jam nun aŭ tre baldaŭ ricevi inviton por provizi poŝtan adreson. Mi esperas, ke vi ŝatis la sperton! En la jaro 2020 ni ([[VP:VMEO|Esperanto kaj Libera Scio]]) preskaŭ certe faros konkurson pri Centra kaj Orienta Eŭropo (kun plano akcepti temojn pri onia propra lando) kaj pripensas pri aliaj partoj de Tero. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 20:32, 5 jan. 2020 (UTC) == Kelkopa stelo == ''[[:en:Binary star]]'' kongruus je "duopa stelo " ; la paĝo [[Kelkopa stelo]] ampleksas ''Binary star, [[:en:Visual binary]], [[:en:Star systems]]'' kaj ''[[:en:Double star]]''. Bonan jaron. [[Uzanto:Jean-François Clet|Jean-François Clet]] ([[Uzanto-Diskuto:Jean-François Clet|diskuto]]) 08:21, 8 jan. 2020 (UTC) == Azia Monato, venonta konkursoj kaj Vikivojaĝo == Saluton Crosstor. Mi ankaŭ partoprenis la konkurson pri Azia Monato kaj en tiu okazo mi malkovris la [[:voy:|esperantan Vikivojaĝon]], kiu estas ankoraŭ en kovilo. Tuj mi komprenis kiom grava estas la ebla rolo de vikivojaĝo por Esperanto: montri kiel internacia lingvo povas helpi la kreadon de eksterordinara gvidilo, verkita en la sama lingvo de landanoj de la tuta mondo, kaj ankaŭ helpi esperantistojn vojaĝantajn en plurajn landojn, ekzemple por kongresoj. Sed tro malmultaj partoprenas la entreprenon: nur 1, 2 aŭ 3 ĉiun monaton (kvankam ne ĉiam la samaj). Do, se vi permesas, mi havas proponon por vi. Kial ne uzi etan parton de la tempo kiun vi uzas por Vikipedio ankaŭ por helpi Vikivojaĝon? Ekzemple: kiom da hungaraj urboj estas en esperanta vikivojaĝo? Budapeŝto kaj... neniu plu. Kaj ĉu almenaŭ estas aliaj vidindaĵoj, kiel la Lago Balatono? Bedaŭrinde ne. Simile aspektas multaj aliaj landoj. Sed ne necesas plenigi la malplenon tre rapide: sufiĉas montri ke vikivojaĝo kreskas, tiel ke ĝi eliros for de la kovilo. Mi kredas ke, se deko da esperantistoj kontribuas po dekon aŭ dudekon da agoj ĉiun monaton, tio sufiĉos! Kion vi pensas pri tiu propono? Amike --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 22:18, 18 jan. 2020 (UTC) == Pink Floyd == Saluton, mi finfine (eble) finis la artikolon pri [[Pink Floyd]]. Ne hezitu plibonigi ĝin, kaj komenti kaj ĉefe voĉdoni: [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Pink Floyd]]<br> Dankon!<br> --[[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 14:41, 2 feb. 2020 (UTC) == Csapó Gyula == Szia! Tudnál segíteni ebben? Van két szócikk, amik valószínűleg ugyanarról a személyről szólnak, de nem nagyon találtam hozzá forrást: [[Julio Csapó]] és [[Gyula Csapó]]. Ha tényleg ugyanaz - és ebben kérem a segítséged, hátha van az alátámasztáshoz eszperantó irodalom - akkor érdemes lenne összevonni. [[Uzanto:Palotabarát|Palotabarát]] ([[Uzanto-Diskuto:Palotabarát|diskuto]]) 08:32, 6 mar. 2020 (UTC) :Kösz szépen a segítséget! Örülök a bekékülésnek is! [[Uzanto:Palotabarát|Palotabarát]] ([[Uzanto-Diskuto:Palotabarát|diskuto]]) 10:29, 6 mar. 2020 (UTC) == Konkurso VikiPrintempo 2020 - partoprenu ĝis fino de Aprilo == [[Dosiero:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|link=Projekto:VikiPrintempo COE 2020|200px|dekstre]] Saluton Crosstor! En antaŭa(j) jaro(j) vi jam partoprenis la konkurson VikiPrintempo, do mi pensas, ke vi povas interesiĝi pri ''[[Projekto:VikiPrintempo COE 2020|remalfermo de la konkurso]]''! Kompare al antaŭaj jaroj, nun la konkurso daŭros nur '''ĝis fino de Aprilo''' - je 1 monato malpli. Do, neniu hasto, sed la horloĝo tamen tiktakas. La antaŭan jaron vi ne povis partopreni per temo pri via propra lando - tio nun ŝanĝiĝis! Kaj eĉ se vi pensus, ke Vikipedio jam enhavas ĉiun eblan artikolon pri lando de via intereso, legu plie, tiel vi pli bone povas partopreni en Vikivojaĝo. [[Dosiero:Wikivoyage-Logo-v3-eo.svg|200px|dekstre|link=:voy:Projekto:VikiPrintempo COE 2020]] Mi vin ankaŭ speciale '''atentigas kaj invitas partopreni la [[:voy:Projekto:VikiPrintempo COE 2020/Partoprenantoj|konkurson en Vikivojaĝo]]'''! Vikivojaĝo estas relative nova frato de Vikipedio, kiu celas helpi al esperantistoj pli agrable vojaĝi danke al buntaj turismaj informoj pri ĉiuj turismaj cellokoj (ankaŭ ne tre kutimaj). Vikivojaĝo daŭre estas en la Vikimedia Kovilo kaj serĉas sian aktivan komunumon. Kun la komunumo (ĉu ankaŭ vi estos parto de tio?), Vikivojaĝo maturiĝos kaj havos memstaran subdomajnon, tiel pli bone provizante la informojn. Mi konscias, ke redaktado en Kovilo estas iom malsama ol en Vikipedio. Tial por plifaciligi viajn unuajn paŝojn kaj instigi vin provi Vikivojaĝon vi ricevos 2-oble pli multajn poentojn en Vikivojaĝo ol en Vikipedio! Nur pro tio, ke vi provis. Krome, estas speciala premio por la plej granda kontribuo ĝuste al Vikivojaĝo - kaj tiun vi povas ricevi ''aldone'' al la kutimaj premioj! Ni kredas, ke Vikivojaĝo havas multon por provizi al Esperantujo kaj Vikimedianoj - tial tiuj specialaj ofertoj. Kaj, eble vi ekŝatos Vikivojaĝon kaj decidos redakti ĝin ankaŭ post VikiPrintempo. Por partopreni la konkurson '''venu al jenaj paĝoj kaj listiĝu en la listo''': * '''[[Projekto:VikiPrintempo COE 2020/Partoprenantoj|Vikipedio]]''' * '''[[:voy:Projekto:VikiPrintempo COE 2020/Partoprenantoj|Vikivojaĝo]]''' Nomo de la organizanto, [[Uzanto:KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 21:49, 27 mar. 2020 (UTC) : Crosstor, ĉar vi dum jaroj laboregas pri hungaraĵoj en Vikipedio, vi povus interesiĝi. Kvankam en Vikipedio apenaŭ io mankas pri Hungario :), en Vikivojaĝo la situacio certe ne estas tia. Apenaŭ tie estas artikolo pri la lando kaj la ĉefurbo. Eĉ pri la lingvo tute mankas informoj. : Nun, kiam okazas konkurso pri centra Eŭropo, estas speciale bona tempo por pliriĉigi Vikivojaĝon pri hungaraĵoj. Mi scias, ke veni al nova projekto povas esti iom defia. Tial mi atentigas vin pri sufiĉe facila eblo krei "frazlibron" - bazan superrigardon de la plej utilaj frazoj por sukcese vojaĝi. La hungara frazlibro tute mankas nune. Se vi interesiĝas, simple venu al [[:voy:Projekto:VikiPrintempo_COE_2020#Helpiloj_por_krei_artikolojn]], plenigu la formularon por la frazlibro kaj simple aldonu la hungarajn tradukojn. <small>(kaj se vi interesiĝas ankaŭ pri la konkurso (eĉ sen premio, kiel antaŭe), ankaŭ aliĝu al [[:voy:Projekto:VikiPrintempo COE 2020/Partoprenantoj]])</small> Amike. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 14:17, 19 apr. 2020 (UTC) ::Mi ne interesiĝas pri Vikivojaĝoj. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:31, 19 apr. 2020 (UTC) == [[Mandaue]] == Saluton Crosstor, mi vidis vian novan artikolon [[]] kaj volus proponi al vi, en tiaj kazoj uzi la informkeston <font color = grey> <nowiki>{{informkesto urbo</nowiki> <nowiki>| regiono-ISO =PH </nowiki> <nowiki>}}</nowiki></font> <font color = green> ''(aŭ alian, taŭgan ISO-kodon de ŝtato aŭ regiono)'' </font> ... per minimuma fortostreĉo oni jen maksimume profitas de la informoj jam kolektitaj en vikidatumoj, kaj indas utiligi tiujn informriĉajn informkestojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 10 apr. 2020 (UTC) == János Gál == Szia! Kérhetem a segítséged még egy duplum rendezésében? *[[János Cs. Gál (Cségál)]] és *[[János Gál]] 99,9 százalék, hogy ugyanaz. A János Gál Petőfi Irodalmi Múzeum adatbázisában lévő adatlapja szerint ([https://opac-nevter.pim.hu/record/-/record/PIM102197 PIM102197]) névvariánsként használta a "Csiki" nevet is, tehát a János Cs. Gál cs betűjére is van magyarázat/forrás. A Wikidata elemek összevonását majd én megcsinálom, ha itt már csak egy szócikk maradt. Előre is köszönöm, szia! [[Uzanto:Palotabarát|Palotabarát]] ([[Uzanto-Diskuto:Palotabarát|diskuto]]) 08:37, 11 apr. 2020 (UTC) ==[[Meksikurbo (Filipinoj)]]== Saluton. Mi gratulas pro tiom da artikoloj pri urboj, Vi faras tre bonan laboron. Pri la esperantigo de tiu filipina urbo mi havas dubojn. Mi ne scias ĉu vi jam vidis ie tiun nomon referencitan al la filipina urbo: tiuokaze oni devus meti ĝin kiel referenco. Male, mi komprenas, ke Meksikurbo estas utila nomo por distingi en Meksiko la urbon disde la landon. Tie oni diras Meksiko D.F. (Federacia Distrikto) aŭ simple Deefe (D.F.) por aludi la urbon. Do, en Esperanto tio estas en ordo. Sed por Filipinoj ne estas tia neceso (kompreneble temas pri urbo, sed tiu aldono oni ne metas por ĉiu urbo) kaj la tendenco de Esperanto al simpligo devus konduki nin simple al Meksiko, do la artikolo devus esti alinomita al Meksiko (Filipinoj). Tiu estas nur persona opinio, eble vi povas konsulti tion kun iu alia, ĉu hispanlingvano aŭ ne.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:47, 28 apr. 2020 (UTC) :Mi pardonpetas, ke mi ne trafis la opinipeton. Oni ne povas rigardi ĉion en Vikipedio. Kaj same okazas al ĉiu. Pri la aldono -urbo al urbonomoj, estas ĝusta en Meksikurbo kaj anglalingvaj nomoj kun -town aŭ simile. En tiuj okazoj ne estas aldonoj. Neniu lingvo havas tion en Pampango. Mi plue opinias, ke ne indas tio en Esperanto. Alia afero estas ke la prononco en hispana estas kaj estis ĉiam Mehiko aŭ Meĥiko. La esperantigo al Meksiko estis dekomence erara, sed jam neevitebla en Esperanto. Por Pampango estas evitebla. La esperantigo al Tagigo estis ĝusta. Ŝajne faris tion iu kiu en Vikipedio faris nur kelkajn nomŝanĝojn en Filipinoj. Nova Meksiko aŭ Nov-Meksiko estas granda lando, nun granda subŝtato de Usono. Mi plue proponas nomon Meksiko.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:33, 28 apr. 2020 (UTC) ::Mi plene aliĝas al la argumentoj de {{u|kani}}, kaj mi ankaŭ pardonpetas pro antaŭa ne-reago. Mi same subtenas la nomon '''Meksiko (Filipinoj)'''. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:46, 28 apr. 2020 (UTC) ==artikolo [[Dombóvár]]== Kara Uzanto:Crosstor! Mi skribis por vi e-mail-on, bonvolu spekti kaj legi ĝin! uzanto:gnagyrobi * Anticipan dankon! Mi ne redaktas kaj kompilas tiujn ĉapitrojn, mi komletigas kaj aktualigas la jam ekzistantajn.13:25, 18 maj. 2020 (UTC)[[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 13:26, 18 maj. 2020 (UTC) * Sajnálom, hogy nem tudsz segíteni, de azért köszi! Jó munkát neked! 16:08, 18 maj. 2020 (UTC)16:08, 18 maj. 2020 (UTC)16:09, 18 maj. 2020 (UTC) * A képekről van szó ugye? Hol mutatja a kép azt, hogy engedélyezve van? Hova kell küldeni az engedély kérést? Ezek a képek már be vannak szúrva a cikkbe! Akkor nincs mit tennem, nem?11:20, 25 maj. 2020 (UTC), [[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 11:21, 25 maj. 2020 (UTC) , [[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) * Köszönöm a segítséget![[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 11:45, 25 maj. 2020 (UTC) ==Translation request== Hello. Can you translate and upload the articles [[:en:Azerbaijan Technical University]] and [[:en:List of universities in Baku]] in Esperanto Wikipedia? Yours sincerely, [[Uzanto:Karalainza|Karalainza]] ([[Uzanto-Diskuto:Karalainza|diskuto]]) 20:00, 29 maj. 2020 (UTC) : Bedaŭrinde tiu temo ne apartenas al mi.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:53, 30 maj. 2020 (UTC) ==Hotelo Krone (Arnstadt)== Saluton! Vi kreis artikolon [[Hotelo Krone (Arnstadt)]], mi nun kreis pri [[Róbert Trautmann]]. Interese la artikoloj renkontiĝis. La diferenco estas o/ó, kiu estas nur la ĝusta hungara ortografio. Pri Róbert Trautmann mi trovis preskaŭ nenion en la retejo, tial mi demandas, ĉu vi havas pliajn informojn pri Róbert Trautmann? Povas esti eĉ 2 personoj kun samaj nomoj. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 07:52, 10 jun. 2020 (UTC) :Saluton! La hotelon menciitan starigis la surloka (=arnstadt-a) firmao "R. Trautmann & Weißflog" (en unu fonto mi vidis la ŝajne malkorektan familinoman skrimanieron "Weißpflog"), kiu konstruadis ankaŭ fervojaĵojn kaj plantejojn eksterlande, laŭ mia rezulto guglita. Pri aktivadoj en Hungarlando mi ne trovis ion. Cetere, la nomo Trautmann ne estas TIOM malofta. La firmao en Arnstadt fonditis en la jaro 1907-a: oni devus esplori ĉu "via" R. Trautmann firmafondintis. -- [[Uzanto:Giorno2|Giorno2]] ([[Uzanto-Diskuto:Giorno2|diskuto]]) {{ping|Crosstor}} Kedves Crosstor! Remélem jó helyen irok, Heller Farkasnál amit megcsináltál a fényképek átrendezésével az eszperantó változatban, azt Én is megcsináltam a magyar Heller Farkas cikkben. A fényképek így jobban mutatnak. Üdvözlettel --[[Uzanto:SiposBéla1945|SiposBéla1945]] ([[Uzanto-Diskuto:SiposBéla1945|diskuto]]) 14:54, 26 jul. 2020 (UTC) == Kosino == Saluton Crosstor! Mi informas vin, ke "Kosino" - vilaĝo en Ukrainio - estis alinomita "[[Kosino (Ukrainio)]]" - aliflanke "[[Kosino]]" fariĝis apartigila paĝo. Ĉion plej bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:54, 26 aŭg. 2020 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 18:48, 25 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == Wikipedia Asian Month 2020 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''. # Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&oldid=20508138 --> :Bonvolu ne redakti miajn filipinajn artikolojn en tiu monato, ĉar ili apartenas al Azia Monato (Mia anonco ĝis tiam ne sukcesis.). Mi ĉiam klopodas iom plibonigi. Mi supozas, ke tio rilatas al novaj artikoloj, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:39, 9 nov. 2020 (UTC) ::Pri la novaj, en ordo: mi ne tuŝos ilin. Pri malnovaj, mia normala agado estas teksi la reton: tio estas, se oni kreas artikolon pri urbo, por ke tiu ne restu orfa kaj senrilata, mi iras al la provinco kaj kontrolas ĉu tie estas ligilo; se ne, mi kreas ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:20, 9 nov. 2020 (UTC) ==[[Araba-israela konflikto]]== Saluton. Tiu artikolo estis proponita kiel Elstara artikolo en 2017, sed ankoraŭ ricevis nur du porajn voĉdonojn kaj neniun malporan. Eble vi iom kontribuis al ĝi. Se eblas, bv baloti por ke oni povu finigi la aferon. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:34, 22 nov. 2020 (UTC) :Tamen mi ĵus konstatis, ke la baloto estas fermita, sed la plenumo ne estis farita. Do, mi demandis la respondeculon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 22 nov. 2020 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]] Dear Participants, Jury members and Organizers, Congratulations! It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2020, the sixth Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2020. Please kindly fill '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform the form]''', let the postcard can send to you asap! * This form will be closed at February 15. * For tracking the progress of postcard delivery, please check '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|this page]]'''. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2020/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&oldid=20923776 --> == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]] Dear Participants and Organizers, Kindly remind you that we only collect the information for Wikipedia Asian Month postcard 15/02/2021 UTC 23:59. If you haven't filled the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform Google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|wait for the postcard and tracking emails]]. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01 </div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&oldid=20923776 --> ==[[Bierfarejo Kissler]]== Szia! Elkészítettem a ''Kissler Sörfőzde'' magyar Wikipédia szócikket, lefordítottam (még nincs teljesen kész a fordítás) eszperantóra, de nem tudom a két szócikket összekapcsolni. Helyesebben a magyarhoz nem tudom hozzá kapcsolni az eszperantót. Mi lehet a baj? Tudnál ebben segíteni? - 09:37, 5 apr. 2021 (UTC), [[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 09:38, 5 apr. 2021 (UTC) == Bonvolu voĉdoni pri mallokaj ŝablonoj - antaŭ la 28-a de Aprilo == Saluton, Crosstor! Grava parto de Vikipedio estas ties ŝablonoj. Ili kreas ekzemple informkestojn, ligilojn al eksteraj fontoj, diversajn kestojn, formatigas referencojn kaj simile. Sed prizorgadi ilin estas nefacila teĥnika laboro kaj ni de jaroj suferas pro malalta kvalito de multaj el ili, kaj ofte eĉ plena manko. Por helpi pri tio fundamente, estas propono funkciigi sistemon, kiu ebligus uzadon de ŝablonoj de centra loko (kun eblo pluuzi lokajn ŝablonojn de nia Vikipedio, se ni specife ilin volus). Sed la propono bezonas subtenon por efektiviĝi. '''Tial mi petas vin esprimi vin ĉe <big>[[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj]]</big>'''. Mi proponas, ke vi esprimu vian opinion en ĉiu projekto, kie vi aktivas aŭ kiun vi ofte legas (eĉ se vi jam esprimis vin aliloke). Mi estas teĥnikisto kaj mi plene subtenas la proponon - mi vidas kiamaniere ĝi helpos kaj mi scias, ke ĝi helpos vere multe, precipe al malgrandaj lingvoj. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:14, 27 apr. 2021 (UTC) ==[[Sekreta lingvo]]== Saluton. Post la kreo de tiu artikolo, mi konstatis, ke estis du diferencaj listoj de lingvoj por la sama koncepto. Tial mi kunigis la du listojn de lingvoj, sed dum la procezo mi pro eraro perdis la hungaran version, kiu nun (mi supozas) estas neligita al alia lingvo. Ĉu vi povas fari la ligon aŭ almenaŭ diri al mi la nomon de tiu hungarlingva artikolo? Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:14, 31 maj. 2021 (UTC) == Via premio de VikiPrintempo 2021 == Kara Crosstor, gratulon pro via venko en la konkurso [[Projekto:VikiPrintempo COE 2021|VikiPrintempo COE 2021]]! La 13-an de Junio mi sendis al vi '''gravan retmesaĝon''' kun la titolo "Gratulon al venko en VikiPrintempo 2021, Crosstor!". Bonvolu legi ĝin kaj respondi - nur post tio mi povas sendi al vi vian premion! Vi faris admirindan laboron kaj plene meritas la premion! Mi esperas, ke vi prenos vian premion kaj ĝuos ĝin! '''Bonvolu respondi ĝis la lundo la 28a de Junio, 12:00 UTK''' - post tiu tempo mi transdonos vian premion al la venkinto sekva en la vico! Alternative, speciale se vi ŝatis la konkurson kaj volas partopreni ankaŭ estontece, '''vi povas donaci vian premion''' al la organizanta organizo [[Esperanto kaj Libera Scio]]. Tio helpas precipe teni la bazan administradon de la organizo (pagado de retejo, eventuale membrecoj en aliaj organizoj) kaj helpas eĉ pli nun, ĉar nuntempe la organizo havas malmultan liberan (ne-projektan) monon. '''Bonvolu (per retmesaĝo aŭ ĉi tie) respondi kiom eble plej frue kiun eblon vi preferas.''' Amike, la ĉeforganizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 13:20, 25 jun. 2021 (UTC) : Jen la plej gravaj partoj de la mesaĝo: : Kun ĝojo mi anoncas al vi, ke vi venkis kaj estas 1-a en la vicordo en la kategorioj Propraj artikoloj, kaj Vikivojaĝo! : '''Via premio estas donackarto valora 70 eŭrojn kaj muzika abono de Vinilkosmo por 1 jaro''' (post fino de la periodo de via abono vi povos decidi plilongigi la abonon, aŭ fari nenion kaj ĝi estos aŭtomate, senpage nuligita). : '''Por akcepti la premion''', bonvolu '''skribi al mi por kiu servo / vendejo estu la karto''' kaj, por la muzika abono sendu al mi vian '''oficialan nomon, kaj vian preferatan retpoŝtan adreson'''. Por protekti viajn personajn datumojn mi rekomendas al vi [[Specialaĵo:Retpoŝti_uzanton/KuboF_Hromoslav|sendi tiujn informojn al mi per Vikipedia retpoŝta funkcio]]. : '''VI DUME NE AĈETU EN TIU SERVO! ATENDU AL LA KARTO, KIUN MI SENDOS AL VI!''' : '''Alternative''', speciale se vi ŝatis la konkurson kaj volas partopreni ankaŭ estontece, '''vi povas donaci vian premion al la organizanta organizo''' Esperanto kaj Libera Scio. : Amike, ĉeforganizanto [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 10:27, 28 jun. 2021 (UTC) :: Kara, Crosstor! Dankon pro donaco de via premio! Danke al vi, la organizo Esperanto kaj Libera Scio, havos por tiu ĉi jaro pli firmajn fundamentojn por plenumi sian laboron! --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 13:12, 28 jun. 2021 (UTC) == kérés == Kedves Crosstor, mostanában figyeltem fel rá, hogy elkészítetted az egyik általam kezdeményezett szócikk eszperantó változatát https://eo.wikipedia.org/wiki/László_Szlávics_(pli_juna). Köszönöm a munkádat! Igyekeztem kiegészíteni és aktualizálni, forrásokkal, hivatkozásokkal ellátni. Kérlek, nézz rá és ha szükséges javítsd, amennyiben időd engedi! Ha módodban áll, örülnék, ha nyilvánossá tennéd a változtatásokat. Előre is köszönöm! Üdv: --[[Uzanto:Szlávics|Szlávics]] ([[Uzanto-Diskuto:Szlávics|diskuto]]) 17:16, 1 jul. 2021 (UTC) ::{{farita}} rendben, szép munka volt. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:09, 2 jul. 2021 (UTC) Köszönöm szépen, a korrektúrát linkeket, külön is :) --[[Uzanto:Szlávics|Szlávics]] ([[Uzanto-Diskuto:Szlávics|diskuto]]) 10:22, 2 jul. 2021 (UTC) == Mallokaj ŝablonoj - urĝa helpo bezonata nun! == Kara Crosstor, antaŭ 3 monatoj vi subtenis la [[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj|proponon pri mallokaj ŝablonoj]]. Danke al tio nia komunumo havis pli grandan pezon en decidado! Denove dankon! Sed daŭre ne klaras, ĉu mallokaj ŝablonoj estos kreitaj baldaŭ. Tamen ni havas plian ŝancon! Jam la '''28-an de Julio 2021 je 15:00 UTK''', do post malpli ol 1 tago, okazos konversacio pri la Jara plano 2021-2022 de la Fondaĵo Vikimedio (kiun ni petis pri prizorgo de kreo de mallokaj ŝablonoj). Tie ni povas montri, ke nia komunumo ja volas mallokajn ŝablonojn. '''Nun via subteno esta aparte grava!''' (mi esperas, ke tio ĉi estas la lasta fojo antaŭ kreo de la sistemo, sed ni vidos) Por helpi al kreo de mallokaj ŝablonoj, bonvolu: # retpoŝte demandi pri inkludo de mallokaj ŝablonoj en la Jara plano 2021-2022 ([Mailto:movementcomms@wikimedia.org movementcomms(ĉe)wikimedia.org]) # laŭeble [[:meta:Wikimedia Foundation Medium-term plan 2019/Annual Plan 2021-2022/eo#Konversacioj pri Jara plano|aliĝi kaj partopreni en la morgaŭa komunuma konversacio]] kaj tie subteni mallokajn ŝablonoj ## la diskutoj estos en la angla, sed vi eventuale povos peti parolon en Esperanto kaj tradukanton (mi partoprenos kaj povos traduki vin!) ## se vi ne volas prezenti voĉe, vi povos skribi en babilejo, precipe menciu la esprimon "Global templates", por ke homoj klare vidu Se tio ĉi sukcesos, jam sekvan jaron ni havos trezoron da altkvalitaj ŝablonoj rekte ĉe niaj manoj! Sed tio nuntempe bezonas nian etan helpon ;-) --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 16:18, 27 jul. 2021 (UTC) == Júlia Mátray kaj Laura Mátray == Saluton, Crosstor. Novulo ĵus ŝanĝis [[Laura Mátray]] al alidirektilo, kiu kondukas al [[Júlia Mátray]]. Ĉar la nomoj malsamas, mi malfaris tion. Krome la teksta enhavo malsamas parte. Ĉu vi povus rigardi, ĉu vere temas pri du personoj? Mi ne scipovas la hungaran lingvon kaj tial ne povos serĉi ion pri ili. Dankon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 19:47, 7 aŭg. 2021 (UTC) == Pozicio de informkesto kaj kolego Holaci == Saluton, Crosstor. Ĉar vi foje skribis al {{uzanto2|Holaci}} hungare, mi supozas, ke li ne scipovas esperanton. Kaj tial mi ne skribas rekte al li, sed al vi. Ĉu vi povus peti lin, ke li estonte metu la {{ŝ|informkesto homo}} laŭeble al la komenco antaŭ la enkondukan tekston? Tio ja estas la kutima lokigo kaj aspektas pli bone. Dankon :-) --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:00, 15 aŭg. 2021 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Lastatempe mi klopodis plialtigi kvantan kaj kvalitan nivelojn de kelkaj el la mil havendaj artikoloj. Kelkaj el ili restas neatentitaj en listo de proponoj por estis akceptitaj en la listo de legindaj artikoloj, kiuj estas ne la unua, sed la dua kategorio post Elstaraj artikoloj. Por ĝisdatigi tion mi proponas vizitojn al almenaŭ kelkaj el tiuj ses artikoloj kaj partoprenu en la balotoj anoncitaj komence de la artikoloj. Temas pri [[Jane Austen]], [[Lenin]], [[Abraham Lincoln]], [[Karolo Lineo]], [[Fernão de Magalhães]] kaj [[Mekko]]. Jen varieco, por ke vi elektu vian preferatan temon, kaj ne forgesu, ke temas pri elekto de gravaj artikoloj, sendepende ĉu vi konsentas ideologie kun la temo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:15, 18 aŭg. 2021 (UTC) ==Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj== Saluton. Estas proponoj tie kiuj postulas balotadon, nome por [[Mil kaj unu noktoj]], [[Modo]], [[Mohamedo]], [[Monarkio]], [[Eŭropa Parlamento]], [[Monto]] kaj [[Naturo]]. Mi kuraĝas ĝeni vin petante voĉdonon por almenaŭ kelkaj el tiuj proponoj, tiuj kiuj plej altiros vin, ne gravas ĉu pozitive aŭ male. Miaj intencoj estas: unue ke la decido estu pli kolektiva eble, kaj due ke la nombro de legindaj artikoloj estu pli multnombra ol tiu de elstaraj artikoloj, kiel necesa larĝa bazo por piramido. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:34, 14 nov. 2021 (UTC) ==Pluaj legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Nazia Germanio]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Jawaharlal Nehru]], [[Naciismo]], [[Nederlando]], [[Nigra maro]], [[Federico García Lorca]], [[Jean-Jacques Rousseau]]; kiel oni vidas, tre varia temogamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:05, 17 dec. 2021 (UTC) ==Pluaj legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Nov-Zelando]], [[Oceanio]], [[Afriko]], [[Azio]], [[Eŭropo]], [[Ĉinio]], kaj [[Otomana Imperio]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo, kie ĉefas geografiaj temoj. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:52, 6 jan. 2022 (UTC) == [[Dunapataj]] == Szia, Crosstor! A szócikkből eltávolítottam egy képaláírást, mert az adott fénykép nem a községházát, hanem az általános iskolát ábrázolja, viszont én ezt eszperantóul nem tudom beírni. Sajnos a képfeltöltő azonosította be így, a Commonson már kértem az átnevezést. Köszönöm! [[Uzanto:Pasztilla|Pasztilla]] ([[Uzanto-Diskuto:Pasztilla|diskuto]]) 15:20, 8 jan. 2022 (UTC) :Iskola=Lernejo :Köszi! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:40, 9 jan. 2022 (UTC) ==Januaraj legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Ovidio]], [[Oceano]], [[Pandemio]], [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]], [[Interna milito]], [[Johano Keplero]], kaj [[Partenono]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:47, 11 jan. 2022 (UTC) == Antal Andrássy == Kara Crosstor, Dankon pro la artikolo "Antal Andrássy". Permesu al mi atentigi vin pri komento. La lasta frazo de la unua alineo tekstas: Lia [[patro]] estis [[György Andrássy]]. En la jena frazo oni legas: Antal Andrássy [1] naskiĝis la 28-an de oktobro 1742... Li mortis la 2-an de novembro 1799... Tamen: Lia [[patro]] ([[György Andrássy]]) naskiĝis la 5-an de februaro 1797 (???). Ĉu vi scias, kiel ĉi tio povas esti korektita? Antaŭdankon. [[Uzanto:IDD5000|IDD5000]] ([[Uzanto-Diskuto:IDD5000|diskuto]]) 17:16, 5 mar. 2022 (UTC) Kara Crosstor, Mi trovis la naskiĝdaton de la patro kaj redaktis la artikolon [[Antal Andrássy]]. Sincere. [[Uzanto:IDD5000|IDD5000]] ([[Uzanto-Diskuto:IDD5000|diskuto]]) 12:45, 6 mar. 2022 (UTC) Dankon la intereson kaj la laboron. Antaŭ respondi mi nepre kreis la kutimajn novajn artikolojn. La origina hungara paĝo ne mencias vian trovitan datenon. Estus bone, se vi metos la fonton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:28, 6 mar. 2022 (UTC) == Ŝablono:Informkesto alta konstruaĵo‎‎ == Saluton, Crosstor. Mi ĵus vidis, ke vi aldonis rimarkon "La mapo montras jam lokon de la 4-a teatrejo!" al {{Ŝ|Informkesto alta konstruaĵo‎‎}}. Nun tute malklaras al kio la rimarko rilatas. Do, pri kiu teatro temas en la rimarko? Ĉar vi aldonis ĝin al la ŝablona kodo, mi devis malfari la aldonon, ĉar alikaze ĝi videblus en ĉiuj artikoloj, kiuj uzas la ŝablonon. Por problemoj ankaŭ ŝablonoj havas diskutopaĝon. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:43, 14 apr. 2022 (UTC) :Mi jam forigis [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 07:45, 14 apr. 2022 (UTC) ::Ĉu? Mi supozas, ke ĉikaze ial temas pri du malsamaj aferoj. Mi supre skribis pri la fontokodo de la menciita ŝablono kaj vi supozeble pri la ŝablonuzo en artikolo pri teatro. Ĉu ne? Temas fakte tial pri du sufiĉe malsamaj, sed iel rilataj aferoj. Do, oni ne miksu tion. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:25, 14 apr. 2022 (UTC) :::Dankon la ĝustigojn, sed la ŝablono ne havas antaŭrigardon, tial mi redaktas blinde, poste mi akceptas aŭ forigas la rezulton. Se restis io malbona, bonvolu forigi. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:13, 14 apr. 2022 (UTC) == Fakultato Komenio de Altlernejo Eszterházy Károly == Szia! Ezt a kar már önálló egyetem ''Tokaj-Hegyalja Egyetem'' néven. Át kéne nevezni a cikket, és akkor a két wikidata-adatlapot egyesíteni is lehetne (kellene). Üdv: [[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 12:52, 15 maj. 2022 (UTC) ::Kész! Kösz! --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:03, 16 maj. 2022 (UTC) :::Köszönöm! Átvezettem az új linket a cikkekbe, aztán beleakadtam a Universitato Károly Eszterházy cikkbe, az meg Eszterházy Károly Katolikus Egyetem lett tavaly augusztus elseje óta. Üdv: [[Uzanto:Rakás|Rakás]] ([[Uzanto-Diskuto:Rakás|diskuto]]) 16:53, 21 maj. 2022 (UTC) ::::Egy idő után mindennek a neve megváltozik, amit már nem tudok lekövetni, mert még sok új cikket kéne írnom. Crosstor [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:02, 22 maj. 2022 (UTC) == Vikivojaĝa konkurso speciale por Esperantaj renkontiĝoj == Kara, Crosstor, ĉar vi pasintece partoprenis artikol-redaktan konkurson, vi povus interesiĝi ankaŭ pri la nuna konkurso okaziĝanta en Vikivojaĝo partnere kun organizantoj de Esperantaj renkontiĝoj - '''[[:voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|Eventejo 2022]]'''! Dum Vikivojaĝo estas ĝenerala vojaĝa gvidilo, unu el plej gravaj uzokazoj por esperantistoj estas ĝuste veturado al Esperantaj renkontiĝoj. Tial ni partneriĝis kun pluraj organizantoj - ni verkas vojaĝan gvidilon pri ilia renkontiĝo kaj ili provizas premiojn. Unuflanke ni volas krei detalajn gvidilojn por pluraj landoj, urboj kaj lingvoj, kiuj estos utilaj por multaj jaroj ankaŭ en estoneco. Duaflanke ni volas instigi ankaŭ aliajn organizantojn de Esperantaj renkontiĝoj al uzado de Vikivojaĝo por helpi al siaj partoprenontoj. Tiel ni povas krei virtan cirklon, kiu helpos krei la plej gravajn partojn de Vikivojaĝo kaj helpos al multaj esperantistoj {{R|;-)}} '''<div style="text-align: center; font-size: 150%" class="mw-ui-progressive">{{Alklakebla butono|voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|PARTOPRENU LA KONKURSON}}</div>''' Amike, --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] 19:23, 8 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KuboF Hromoslav@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Interesi%C4%9Dantoj_pri_konkursoj_en_Vikipedio&oldid=7603400 --> :Mi ne partoprenos, ĉar tiuj temon ne koncernas min. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:56, 9 jun. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis proponoj por Legindaj artikoloj parte pro ĝisdatigo de la listo. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Olimpiaj ludoj]], [[Futbalo]], [[Kastilio kaj Leono]], [[Eiffel-Turo]], [[Berlino]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Moskvo]], [[Pekino]], [[Biciklo]], [[Hundo]], kaj [[Ĉevalo]]. Bonvolu viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:32, 13 aŭg. 2022 (UTC) == Diána Ürge-Vorsatz == Üdv! Nem tudok rájönni, ennek a cikknek az infoboxába hogy került bele az 1967. novemberi születési dátum, mert a WD-ból nem, s a cikkben sem látom. El tudod magyarázni? Ugye téves információ? Köszönöm, [[Uzanto:Vépi|Vépi]] ([[Uzanto-Diskuto:Vépi|diskuto]]) 09:05, 6 okt. 2022 (UTC) :Ez az infobox automata szerkesztése. Ha nincs teljes év hó nap adat, akkor az automata beír egy kitalált beprogramozott adatot, mint ahogy most is. Itt a box teljes átírására lenne szükség, amire még nem akadt vállalkozó. Felül szoktam írni az adatot, amit itt nem csináltam meg, mert várom, hogy előjön a teljes adat. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:54, 6 okt. 2022 (UTC) ::Köszönöm. Berlin és 1968 a pontos adatok, ezeket a WD-ban forrásoltam is. [[Uzanto:Vépi|Vépi]] ([[Uzanto-Diskuto:Vépi|diskuto]]) 10:36, 6 okt. 2022 (UTC) :::A Berlin nem pontos, mert akkor volt Kelet- és Nyugat-Berlin. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:11, 6 okt. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis troaj proponoj por Legindaj artikoloj kaj estis ioma ĥaoso inter du listoj; nun mi aranĝis la liston. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Sporto]], [[Bestoj]], [[Fajro]], [[Mamuloj]], [[Blankkapa maraglo]], [[Mezepoko]], [[Ponto]], [[Muta cigno]], [[Griza ansero]], [[Albert Einstein]], [[Alpoj]], [[Dompasero]] kaj [[Portugalio]]. Bonvolu, kiam eblos, viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:08, 23 okt. 2022 (UTC) == Nova aspekto == Saluton. Mi estis surprizita per la nova aspekto de Vikipedio, Eble tio plaĉos al kelkaj, sed al mi plaĉas nek la malavantaĝoj nek la maniero per kiu oni decidis tion, ĉu demokrate? Kia demokratio? Mi bedaŭras, ke tio estos la lasta frapo en la maniero kiel homoj kiuj ne tiom laboras decidas gravajn aferojn, ekzemple la ĉefpaĝon iam. Mi estis kontenta esti (aparte kun vi) kunlaboranto dum jaroj, sed mi timas, ke se tio ne retroiros, mi ĉesos miajn laborojn en Vikipedio. Tiam mi publikigos liston de miaj taskoj: eble iu decidinto entreprenos ilin. Bonan sorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:02, 24 okt. 2022 (UTC) == Jasina --> Jasinja == Saluton Crosstor! Mi informas vin ke mi alinomis urbon "Jasina" al "[[Jasinja]]" kiel transskribon de la ukraina nomo. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:02, 8 nov. 2022 (UTC) :Mi tre dankas Vin. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:07, 8 nov. 2022 (UTC) == Budapeŝto == @[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] Ĉu eblas al vi ĝustigi kaj kunigi la fontojn/referencojn, aldonante la kompleten nomon de la aŭtoro, titolo de la artikolo, dato ktp (en la hungara)? Dankon. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 13:58, 16 nov. 2022 (UTC) == [[Hevesi István]] == Verŝajne Alifono petas pri io tute simila, pri kiu ankaŭ i volas peti vin. La 11-an de dec. vi en paĝo [[István Hevesi]] aldonis ankoraŭ plian url al referenco, tute nude. Mi nun aldonis minimuman klarigon tekstan, nome "informo en muzeo Petőfi Irodalmi". Mi eĉ ne bezonas tre detalajn klarigojn, sed almenaŭ iom da esperantlingvaj vortoj, ĉar la pura, nura url-kodo en la listo de referencoj laŭ mi aspektas tre malbele kaj nefinite. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:08, 17 dec. 2022 (UTC) ::De nun farita, ĉar mi jam ekkomprenis! --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:45, 18 dec. 2022 (UTC) == Loĝantaroj de la urboj == Saluton. Mi ne komprenas la teknikaĵojn de la ŝablonoj por la tabeloj. Tial mi ankaŭ ne komprenas kial urbo kiel [[Ĝasdan]] kun pli ol 100 000 loĝantoj aperas en la tabelo kun 48 000. Eble tio okazis ankaŭ en aliaj urboj. Mi ne havas solvon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:57, 26 dec. 2022 (UTC) == Burokratoj == Saluton! Ĉu vi bonvolus [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Burokratoj|partopreni en elekto de du novaj burokratoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 06:58, 17 feb. 2023 (UTC) == [[Kiŝangarh]] == Saluton, [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]]! Mi tre feliĉas pro vidi aliulon kiu okupiĝas pri Barato! Mi skribas al vi, ĉar mi forte suspektas, ke la korekta esperanta transliterumo estus [[Kiŝangar]], nome sen la fina H. Vidu ankaŭ [[Esperantigo_de_vortoj_el_sanskrita_fonto]] (la paĝo ne enhavas la literon ढ़, sed mi opinias ke ĝi devu esti R). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 14:12, 17 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Bonan tagon,<br/> Mi mesaĝas vin por informi ke oni diskutadas proponon pri stilogvido de datoj: [[Uzanto:Super_nabla/Datoj]]. Se vi interesiĝas pri la temo, bonvolu partoprenin, en la sekcio «Diskuto». Ĝis baldaŭ! Sincere, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 11:52, 24 mar. 2023 (UTC) : {{ping|Super nabla}} Dankon la inviton pri datostiloj, sed mi ne partoprenas, ĉar mi estas hungaro kaj ĉi tie ĉiu uzas la kontraŭan formon. Tamen internacie estas akceptita la formo 2023-03-24, kiu estas por mi la logika formo. Do mi lasas vin agi laŭ via scio kaj mi restos silenta.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:23, 24 mar. 2023 (UTC) :: {{kom}} Memkompreneble, partopreno en diskutoj neniam estas deviga. Tamen, estas mia devo kiel proponinto informi la uzantojn, por ke ĉiuj kiuj volas povu partopreni kaj esprimi sian opinion. Post ke la propono estos aprobita fare de la uzantaro, estos pli malfacile ŝanĝi ĝin; do se al oni ne plaĉas kelka parto estas nun la ĝusta momento por interveni. Bonan skribadon. Amike salutas vin [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 12:35, 24 mar. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Sakuton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:05, 8 apr. 2023 (UTC) == VikiPrintempo_COE_2023 == Saluton Crosstor! Ĉu vi eble partoprenos [[Projekto:VikiPrintempo_COE_2023/Partoprenu |VikiPrintempon COE 2023]]? Mi kredas ke vi ne bezonas verki artikolojn precize por tiu konkurso, simple listigi en la konkursa paĝo kelkajn el viaj artikoloj kiujn vi verkis (aŭ verkos) dum la taŭga tempo (21-a de marto ĝis 31-a de majo) kaj pri la taŭgaj temoj (Centra kaj Orienta Eŭropo). Dankon - [[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 07:52, 18 apr. 2023 (UTC) :Dankon, mi anonciĝis, eble bone. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:48, 18 apr. 2023 (UTC) == [[Jenő Jandó]] == Szervusz! Be kellene írni, hogy július 4-én meghalt. [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 17:48, 6 jul. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:23, 24 jul. 2023 (UTC) == [[István Juhász]], [[Pál Juhász]] == Saluton Crosstor, Mi denove donas laboron. pardonu. Be tudnád írni a cikkükbe, hogy testvérek voltak. Úgy látom, a cikkek eredeti szerzője meghalt. (Juhász Pálra az 1905-ös születési évet nem tudom, honnan szedte.) [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 10:03, 28 jul. 2023 (UTC) Egy füst alatt a Wikidatába is beírhatnád a Debreceni Orvostudomány Egyetem nevét eszperantóul, hogy ne angolul jelenjen meg az infoboxba. Pardonu denove. --[[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 10:08, 28 jul. 2023 (UTC) Szia! Köszönöm! A megszűnt oktatási intézményeknek is van Wikidata-eleme. A DOTE-nak itt: [https://www.wikidata.org/wiki/Q61268750] A Google-translator nekem ezt adja ki: Medicina Universitato de Debrecen. --[[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 15:12, 28 jul. 2023 (UTC) ::Tudom, azt még én írtam be, mert így is próbálkoztam, de sikertelenül.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 02:26, 29 jul. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:22, 21 sep. 2023 (UTC) == Hungarlingvanoj == Saluton Crosstor, ĉu vi konas pri esperantistaj redaktistoj, kiuj estas hungarlingvanoj? Mi konsterniĝas ĉar mi trovis ke ne ekzistas kategorio "Uzanto laŭ lando" aŭ "Uzanto laŭ lingvo" [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:04, 21 okt. 2023 (UTC) :Vere estas Vikipedio tre komplika, komencanto malfacile orientiĝas kaj ĝojas, ke la unua artikolo estas akceptita. Mi mankas el uzantoj laŭ lando kaj lingvo. Alia aktiva hungara redaktisto estas [[Uzanto:Narvalo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:20, 21 okt. 2023 (UTC) ::Mi iom miras pri la aserto de {{re|Sj1mor|montri-ne}} Sj1mor de antaŭ 4 monatoj, ke «ne ekzistas kategorio [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|"Uzanto laŭ lando"]] aŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|"Uzanto laŭ lingvo"]]»: la koncernaj kategorioj pri hungariaj kaj hungarlingvaj eo-vikipedianoj estus [[:Kategorio:Vikipediistoj de Hungario]] kaj [[:Kategorio:Vikipediisto hu-D]] (pri denaskuloj) aŭ pli ĝenerale [[:Kategorio:Vikipediisto hu]] ... sed kompreneble ili mencias nur tiujn, kiuj mem metis sian uzantopaĝon en la kategorion aŭ uzis koncernan ŝablonon en sia uzantopaĝo, do ekzemple Crosstor mem aperas kiel hungaria kaj sed ne kiel hungarlingva eo-vikipediano, kaj kompreneble povos esti multaj nun tre malaktivaj homoj en la kategorioj, kiuj simple antaŭ multaj jaroj metis ŝablonon en sia uzantopaĝo. Sed kategorioj "Uzanto laŭ lando" aŭ "Uzanto laŭ lingvo" tute ekzistas, en nia vikipedia branĉo same kiel en multaj aliaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 21 feb. 2024 (UTC) == Quora == Saluton, Crosstor. Kiel vi? Mi ne skribis al vi dum longa tempo. Mi nuligis vian [[Special:PermaLink/8408856|peton pri tuja forigo]] en la paĝo [[Quora]], ĉar antaŭ la vandalismoj la paĝo estis en bona kondiĉoj; rigardu ĉi tie: [[Special:PermaLink/8408914]]. Ĝis ĝis. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 05:57, 23 okt. 2023 (UTC) :Dankon! Mi kelkfoje vidis la paĝon kaj tio estis nelegebla por mi, eble kun sanskritaj aŭ aliaj aziaj literoj. La historion ver mi ne rigardis. Ĉi tie ĉiuj skribu Esperante almenaŭ legeble. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:07, 23 okt. 2023 (UTC) == Premio de VikiPrintempo 2023 == Bonvolu rigardi vian retpoŝtan keston kaj respondi al mia mesaĝo pri via premio. Ĝia titolo estas "Gratulon al venko en VikiPrintempo 2023, Crosstor!" Poste mi sendos al vi vian premion. Se vi ne trovus la mesaĝon, bv. [[Specialaĵo:Retpoŝti_uzanton/KuboF_Hromoslav|sendi al mi retmesaĝon]]. Mi esperas provizi al vi vian premion tre baldaŭ. Amike. [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 20:26, 21 nov. 2023 (UTC) == Memorigilo == Saluto Crosstor! Van értelme megtartani az emléktábla képét, amikor az infoboxban is benne van? Most éppen [[Mátyás Réti]] cikkében láttam kétszer. Egyébként ha jól értem a Réti életrajza utolsó mondatát, akkor volt felesége. Igen, anyám mellett ült a Magyar Nemzeti Bank folyószámla főosztályán. Rendkívül kedves nő volt, és a fekete hajában már fiatalkorától volt egy (természetes) ősz tincs. [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 11:03, 25 jan. 2024 (UTC) :Szia! Természetesen igazad van, de ebben ártatlan vagyok. A Réti cikkben már leszedtem, máshol is szoktam leszedni. Eredetileg a szövegdobozokban nem volt kép, azért külön tettem fel képet. Valaki feltett a szövegdobozba is képet, ezért automatikusan ott is megjelenik. Ez persze nem látható a WikiDatán. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:13, 25 jan. 2024 (UTC) ::Akkor - ha egyetértesz vele - kiszedem az infoxon kívüliket, ha belebotlom. [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 11:36, 25 jan. 2024 (UTC) :::Köszi! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:50, 25 jan. 2024 (UTC) == Sirsa == Mi esperas ke mi povis kontentige helpeti al vi en via problemo pri [[Sirsa]], kiun ni diskutis en [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|mia diskutpaĝo]]. Fakte mi havas du personajn petojn al vi, kiu estas inter la plej gravaj farantoj de paĝokreoj pri urboj: unue mi persone pensas ke estas utile en informkestoj laŭeble uzi reliefajn mapojn se ili haveblas en la komunejo, ne la pli skemajn sed tre palajn "normalajn" situomapojn. Ĝis nun nia vikipedio konsideras la normalajn mapojn la uzendaj se nenio instaliĝis (tion oni ankaŭ povus adapti en la informkestoj, sed nun ankoraŭ estas tiel) kaj por reliefaj mapoj en "informkesto urbo" necesas aldoni la parametrojn ''"|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo"'' (respektive unu el ili, sed plia indiko eĉ se superflua ne damaĝas). Mi foje aldonas la indikojn "|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo" al informkestaj uzoj en tekstoj, sed ŝatus vin peti jam antaŭvidi la indikojn "|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo" kiam vi faras tekston - se vi enkopias tekstoblokon en kreotan paĝon, estas neniu aldona peno kun-enkopii tiujn kvar (aŭ du) vortojn, kaj postokaze memredakte adapti la informkestan uzon estas ioma malŝparo de tempo po redakto, kio multiplikata per la nombroj de paĝoj facile sumiĝas al fortega tempomalŝparo. Kaj dua peto al vi estas rigardi la paĝon pri [[Supra Hungarujo]]: tie la uzanto Yekrets en 2008 ŝanĝis la komencan ĝermeton de formo "Hungario" al formo "Hungarujo", sen havi rajton je tio. La rajton maksimume havus vi, kiu dum la jaroj plej aktive kontribuis al la teksto. Ĉu vi insistegus pri ŝanĝo de formo "Hungario" al la pli malnova formo "Hungarujo"? Se jes, mi akceptus vian voĉon en tiu demando. Se ne, la teksto reiru al sia origina formo de formo "Hungario"... Salutas, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 feb. 2024 (UTC) :Ŝajnas, mi respondas negative. Pri hungaraj urboj mia ĉefa laboro estas preta, ĉar en la kategorio jam la vicordo estas perfekta, eĉ malaperis la supra kaj malsupra kategorioj, ili estas ĉiuj supre. Tio generis novan problemon, mi unuigas la koncernajn subkategoriojn. Ĵus mi estas en duono de la laboro. Laŭ mia scio ĉiuj hungaraj urboj estas pretaj, do mi novajn ne faras. La mapoŝanĝojn mi povus fari iam en la estonteco, sed eble roboto povus fari ilin. :Pri Hungario tie Hungarujo estus pli bone, plej bone Hungara reĝlando. Tamen mi ne protestas, ĉar en aliaj lingvaj temoj preskaŭ ĉiam mi malvenkis, tial mi silentas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:54, 21 feb. 2024 (UTC) ::Vi ne devos trairi multajn paĝojn, por bloke aldoni la indikojn ''"|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo"'', kvankam mi foje faras tion ĉe tutaj blokoj da paĝoj, tamen samtempe plibonigante plurajn ecojn. Mi demando nur koncernis tion, ke vi konsideru la indikojn en kreoj de novaj paĝoj. Se via laboro pri hungaraj urboj estas preta, despli bone, sed supozeble vi ankoraŭ trovos laboron pri urboj de ''Barato'', se vi emas, kiel ĉi-semajne [[Sirsa]] ... por tiaj kazoj validas mia peto. Pri lingvaj temoj vi ne devas silenti, se mi esplicite demandas vin: mi povas ankaŭ elbatali opinion anstataŭ vi (kvankam kompreneble ankaŭ mi foje malvenkiĝas, sed mi ne dekomence rezignas): ĉu vi vere prefere volus havi artikolan titolon [[Supra Hungara Reĝlando]]? Cetere mi volas gvidi vian atenton mallonge al la sep paĝoj pri la [[:Kategorio:Regionoj de Hungario|Regionoj de Hungario]], kiujn ĉiujn iniciatis vi. Mi aparte atentigas vin pri la (miaopinie) belaj esperantlingvaj skemaj mapoj, pri kiuj mi hieraŭ sukcesis. Ĉu vi samopinius, ke ili bone aspektas? (Cetere, tie ankaŭ uzatas en pluraj titoloj la formo "...Hungario", eble tio ankoraŭ estus argumenteto ke eventuale unueca nomigo pravigeblas). Vi kompreneble pravas ke la regiono ĝis 1920 estas el alia epoko ol la 7 nunaj regionoj de Hungario postkomunisma, sed mi ĉiukaze rimarkas ke la aliaj lingvoj, inkluzive de la hungara (Felső-Magyarország), ne tiom draste lingve diferencas inter la habsburga, unua respublika, komunisma kaj nuna Hungarioj, sed ĉiuj kutime nomas la landon Hungario (Magyarország). Sed se vi volas titolon [[Supra Hungara Reĝlando]] aŭ [[Supra hungara reĝlando]] (probable per tri majuskloj pli bonos), mi alinomigos la paĝon tiel - la nuna formo ĉiukaze de Yekrats fariĝis nejuste. Se vi preferus titolon "[[Altebenaĵoj (Hungara reĝlando)]]" pro la hungara nomigo ''Felvidék'', tio ankaŭ estus alternativo. ::Fine, mi volas atentigi vin pri la apartigilo [[Gyula Török]]. Vi faris paĝon pri la '''boksisto''' Gyula, sed por la Esperanto-kulturo paĝo pri la '''verkisto''', do [[:hu:Török Gyula (író)]], de kiu tradukis [[Kálmán Kalocsay]], estus tute pli interesa. Ĉar vi tiom bonas en biografioj pri konataj hungaroj, ĉu mi povas peti ("mendi") artikolon pri la verkisto ĉe vi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:43, 21 feb. 2024 (UTC) :::Mi ne volas opinii lingve, nur mi aldonas, ke '''Supra Hungarujo estas perfekta por mi'''. Estas hungara proverbo: nur tiu ne eraras, kiu faras nenion. Mi spertis tion, mi havas grandan eraron. Antaŭe mi demandis hungaran vortariston, sed li respondis: tiun vorton vi ne traduku. Tamen mi kreis artikolon, poste la vorto aperis plurcentfoje. Aliaj ne povas helpi, ĉar la vorto ne aperas en nehungaraj paĝoj. Tio okazis antaŭ jardeko, sed la problemo restis. :::Pri la urboj: en Hungario same estas pretaj ĉiuj komunumoj, inter ili nur kelkaj estas ĝermoj. Mi laboras tutmonde por kompletigi urbojn '''pli grandaj, ol cent mil'''. Ĉirkaŭ 5 landoj ne estas kompletaj, inter ili Barato. Cetere ĝuste Barato ne plaĉas al mi, sed lingve ĝenerale mi silentas. :::Pri Gyula Török mi kreos artikolon. Miaj kriterioj: krei, se estas aŭ :::* nehungara artikolo :::* bildo :::* intereso por mi. :::Ĝis tiam tial mi ne kreis pri Török. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:05, 22 feb. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:32, 27 apr. 2024 (UTC) == Párttitkár, tanácselnök == Szia! A [[Sándor Székely (partilaboristo)]] cikkben azt írod, hogy a szegedi beosztása a mai polgármesterének felel meg. De nem: ő nem a városi tanács VB első titkára volt, hanem a városi pártbizottságé. Így ő nem is politikus, hanem "csak" pártfunkcionárius. [[Uzanto:Pallor|Pallor]] ([[Uzanto-Diskuto:Pallor|diskuto]]) 21:39, 7 jun. 2024 (UTC) :Valóban, de a külföldi, aki nem ismeri ezt a rendszert, annak tájékoztatásul írtam, hogy kb ez kb annyit ér, mint egy polgármester, amely cím akkor nem létezett. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:21, 8 jun. 2024 (UTC) ::De nem, ő egyáltalán még a közelében sem volt a mai polgármesteri címnek. Akivel te összekevered ezt a pozíciót, az a Szeged Városi Tanács VB első titkára. Az valóban megfeleltethető a polgármesternek. De a Székely Sándor nem ez volt, hanem az MSZMP szegedi városi pártbizottság titkára. Ez nem felel meg a polgármesternek, ez kábé, mintha azt mondanád, hoyg a Fidesz (MSZP, akármi) szegedi szervezetének az elnöke lenne. Egyszerű párttitkár. Szóval a szócikkben ez a polgármesteri hasonlat nem jó. [[Uzanto:Pallor|Pallor]] ([[Uzanto-Diskuto:Pallor|diskuto]]) 10:32, 8 jun. 2024 (UTC) :::Köszi, javítottam, talán jó lesz. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:25, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Én köszönöm! Szia! [[Uzanto:Pallor|Pallor]] ([[Uzanto-Diskuto:Pallor|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) == question about henrik benkő article/kérdés benkő henrik cikkről == '''Hello Crosstor I hope you are well, I’ve used google translate to translate this to Hungarian from english:''' Azért írok, mert [[Henrik Benkő|Benkő Henrik]], akinek eszperantó nyelvű Wikipédia-oldalt írt, a párom dédapja. Volt alkalmam ellátogatni az operaházba Budapesten, és megismerkedtem vele egy kicsit az életével. Mindketten szeretnénk többet megtudni a családja történetéről. Az általad írt eszperantó oldalon és a róla szóló orosz nyelvű oldalon is azt látom, hogy zsidó családból származott, eredeti vezetékneve Bettelheim volt, de ezt az információt nem találom sehol. Tudja, hol jutott hozzá ehhez az információhoz? Bármilyen részletet tudna megadni, nagyra értékelnénk. Köszönjük, hogy lehetővé tette ezt a fajta genealógiai munkát! köszönöm, ashen fingertips [[Uzanto:Ashenfingertips|Ashenfingertips]] ([[Uzanto-Diskuto:Ashenfingertips|diskuto]]) 13:46, 25 jun. 2024 (UTC) ::Sajnos a cikkírás nehéz feladat, mert a régmúltból egymásnak ellentétes adatok kerülnek elő. A forrás a zsidó lexikonból származik, itt csak azok szerepelnek, akik zsidók voltak. [https://web.archive.org/web/20181026064545/http://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0115.html] (kattints!) Lehet, hogy később kikeresztelkedhetett vagy ez a forrás téves. A zsidó kategóriát én sem vettem be. Most pedig töröltem a cikkből is. Vannak fizetős források is, de ezekre nem fizetek elő, mert ingem-gatyám rámenne. Ezt a munkát ingyen csinálom és már több, mint 25 ezer cikket írtam. Köszönöm az észrevételt.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:45, 26 jun. 2024 (UTC) == [[Sára Vadas]] == Saluton, Crosstor. Mi petas vin rapide revizii la tekston pri la internistino [[Sára Vadas]]. Tie la dua frazo de la dua ĉapitro komenciĝas per pronomo "li", kvankam tutbone povus esti ke la vorto estis tajperaro kaj celiĝas la pronomo "ŝi". Bonvolu laŭ la hungara teksto kontroleti kiu el la paro "partoprenis en la laborista movado de 1920" - se estis Sára, ŝi tiam estis nur 16-jara, eĉ ne plenkreska, se estis la (probable en 1920 ankoraŭ estonta) edzo, duonjaron pli aĝa, tiam li dum la eventoj almenaŭ jam povis esti 17-jara... ankaŭ ankoraŭ tre juna... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:36, 28 jun. 2024 (UTC) == [[Hungario en la Somera Olimpiko 2024]] == Mi vidis ke vi hieraŭ tre kompletigis la medalan tabelon en la supra paĝo. Ĝis nun estas nur noto pri kun el 6 bronzaj medaloj, kaj estus malfacile klarigi kial unu estas kaj 5 aliaj ne. Tial mi provizore malvidigas la unu noton - se vi kompletigas la aliajn 5 liniojn, vi mem sacias kiel vidigi ĉion. Kuraĝan finpretigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:32, 14 aŭg. 2024 (UTC) :PS: Hazarde mi ĵus vidis, ke vi komencis la unuan frazon de [[Kristóf Milák ]] tiel: "'''K. Milák''' ... est'''''<big><big>i</big></big>'''''s [[Hungario|hungara]] [[naĝado|naĝisto]]." Se vi uzas la verbon is-forme, li jam estas morta, do vi per redakto mortigis lin. Sendube tio estis miniatura tajperaro - sed bv. renkontroli viajn lastajn biografiojn pri sportistoj, por certigi, ke la tajperaro ne okazis plian fojon. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:48, 14 aŭg. 2024 (UTC) ::Tute bone se la eraro estis unufoja. Mi nur volis atentigi pri tio, ĉar se oni kopias tekstoblokojn al pluraj paĝoj, tiam eraretoj facile disvastiĝas (ankaŭ al mi tio okazas, kaj mi ĉiam sakras kiam mi tro malfrue rimarkas ke mi jam dissemis tajperaron kaj nun devas unuope ĝustigi ĝin). Konsiderante ke vi faras tiom multajn novajn paĝojn, mi volus ankoraŭ peti vin, laŭeble ĉiam en kreo de nova teksto ankaŭ kontroli ĉu en vikidatumoj metiĝis taŭga plej simpla priskribo. Ekzemple en vikidatumoj pri [[Kristóf Milák]] (Q26262055) mankis la banala priskribo "hungara naĝisto". Kaj parolante pri kopiado de tekstoblokoj: En la frazo "Kristóf Milák [kriŝtOf], laŭ hungarlingve kutima nomordo Milák Kristóf estas hungara naĝisto..." laŭ mi mankas komo antaŭ la verbo estas, ĉar la duonfrazo ''", laŭ hungarlingve kutima nomordo Milák Kristóf,"'' estas enŝovita en la ĝeneralan frazon. Tio estas nur eta kosmetikaĵo, sed se eblas al vi, mi petas al vi tuj aldoni la miniaturan komon, ĉar poste aldoni ĝin aliuloj nur povos unuope, ne sisteme. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 aŭg. 2024 (UTC) :::Mi metis en mian ŝablonon kometon, sed mi ne sentis la mankon. Pri wikidata: tiu banala linio estas legebla en la supro de la artikolo en tre malgrandaj literoj malgrase. Pli gravas, ke foje mi vidas, ke mia artikolo tute ne havas wikidata. Do laŭ la eblecoj mi redaktas ilin. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:57, 15 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiŭa]] == Saluton. Vi lastatatempe kreas artikolojn pri japanaj urboj, gratulon. Foje mi rigardas ĉu en la respektiva gubernio estas registrita jam la urbo, kaj trafas, ke ĝi aperas laŭ alia literumado, ekzemple [[Kaŝiva]]. Mi tute ne kompetentas pri japana lingvo, sed estus bone, ke ne restu ruĝa alia literumado disde jam kreita artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:23, 26 aŭg. 2024 (UTC) == [[Ferenc Siklér]] == Saluton, Crosstor. Aki a magyar WP-ben írja a címszavát, írt nekem e-mailt. Személyesen ismeri Siklért, aki nem akarja, hogy a pontos születésnapja megjelenjen bárhol. Azt írta, hogy a PIM-ben is téves hónap és nap van megadva. [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 09:27, 18 sep. 2024 (UTC) :OK. Aki a magyarban írja a címszavát, azt írta nekem, hogy személyesen ismeri Siklért, aki kérte, hogy csak az évszám jelenjen meg. Ő tudja a pontos dátumot, ezért mondja, hogy rossz a születési dátum. Nem az első eset lenne, amikor kiderül, hogy téves a PIM adata. Én is botlottam olyanba, akinek a PIM-ben csak annyi van, hogy az 1850-es években született, de én megtaláltam a születési anyakönyvi bejegyzését a pontos dátummal. Tégy, ahogy akarsz. Velem szemben már annyival is előnyöd van, hogy Te tudsz eszperantóul, én meg a Pechan-szótárból keresgélek. Ezzel le is zárhatjuk a "Siklér-ügyet". [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 10:32, 18 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:53, 26 sep. 2024 (UTC) == Mendo == Kara, mi nur hodiaŭ eklegis pri la renoma [[Erasma premio]], kiu en 2015 atribuiĝis al ni ĉiuj, do kolektive al ĉiuj redaktantoj de Vikipedio. Kiam tio okazis en 2015, estis interlingva alvoko krei artikolojn pri laŭeble ĉiuj laŭreatoj, kiu inter la esperantistoj iel ne vekis grandan eĥon. Probable simple multaj, kiel mi, ne vidis aŭ aŭdis pri la alvoko. En 2007 la premion ricevis la hungara artisto [[Péter Forgács]] ([[d:Q238881]]). Ĉar vi tiom produktemas pri biografioj de hungaroj, ĉu mi povas "mendi" artikolon pri li ĉe vi? Üdvözlettel, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:50, 30 sep. 2024 (UTC) :Bone, mi kreos ĝin en tiu semajno. Sola malfacilaĵo estas lia profesio. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:42, 30 sep. 2024 (UTC) :: Vikidatumoj indikas por li plurajn profesiojn: duboj laŭ mi nur povus esti pri la indiko "plurmedia artisto". Tamen, en Esperanto jam ekzistas artikolo [[plurmedio]]. Kvankam la vikidatumaj temoj plurmedia artisto ([[d:Q6934789]]) kaj plurmedia arto ([[d:Q1386571]]) ankoraŭ mankas, oni probable povas elturniĝi, en la profesia nomo iel enkonstrui internan ligilon al la teksto [[plurmedio]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:45, 30 sep. 2024 (UTC) :::preta: [[Péter Forgács (plurmediisto)]] [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:22, 3 okt. 2024 (UTC) ::::Dankon, bona artikolo. Tamen mi ne certas, ĉu iam venos aliaj e-lingvaj biografioj pri aliaj homoj nomataj [[Péter Forgács]]. Ĉar nur, se estas pluraj tekstoj de sama titolo, pravigeblas la pli komplika nomo [[Péter Forgács (plurmediisto)]]. Komparu: en la hungara estas tri tekstoj, ankoraŭ petatas du pliaj, do estas nomoj kun aldonaĵoj inter krampoj, en la angla estas nur unu teksto, do estas nur [[:en:Péter Forgács]]. Ĉar ĝis nun ne estas alia teksto, mi pensas ke mi analoge al la angla teksto movos la artikolon al simpla titolo [[Péter Forgács]] - se vi aŭ iu ajn tamen verkos kompletajn biografiojn pri diversaj [[Péter Forgács]]-oj en Esperanto aŭ en la angla aŭ en iu alia lingvo, tiam eblos ankoraŭ adapti la titolojn kun aldono de apartigila paĝo ... en Esperanto aŭ en la angla aŭ en iu alia lingvo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:48, 21 jan. 2025 (UTC) :::::Nun mi ankoraŭ vidis en [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]], ke tamen jam ekzistas alia teksto [[Péter Forgács (reĝisoro)]]. Tiam mia alinomigo kompreneble ne faras sencon. Sed tiam necesas apartigilo [[Péter Forgács]], ne simpla ruĝa ligilo [[Péter Forgács]]. Mi malfaros mian ĵusan simpligon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:01, 21 jan. 2025 (UTC) == Banlago de Gyömrő == Kara, vi certe rimarkis ke en via nova artikolo [[Banlago de Gyömrő]] restas kvar koleraj misaj erarolinioj sube de la informkesto. Mi supozas ke tio estas pro tio ke la temo ŝajne tute ne havas korespondaĵon en vikidatumoj. Ĉu vere en la hungara vikipedio tute ne ekzistas teksto pri la temo??? Sed tamen jes, tiam devus esti informoj en vikidatiumoj, kaj nur necesus kroĉi la esperantan artikolon al tio. Sed vere ne, tiam oni devus krei vikidatuman eron kaj vastigi ĝin laŭ ekzemploj de aliaj lagoj, ĝis la misaj erarolinioj sube de la informkesto malaperas. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 21 jan. 2025 (UTC) :{{farita}} Mi forgesis fari tion. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:31, 21 jan. 2025 (UTC) ::Perfekte, dankon! Do, vere teksto pri la lago ankoraŭ ne ekzistas en la hungara. Ĉu vi volas ankoraŭ aldoni ŝablonon {{ŝ|unua}}? == Lajos Szakolczay == Pri [[Lajos Szakolczay]] ni skribas ke lia edzino est'''<big>i</big>'''s [[Laura Faragó]], lia origina familia nomo est'''<big>i</big>'''s Varga, baldaŭ li uz'''<big>i</big>'''s nomon de la patrino. Liaj pseŭdonimoj est'''<big>i</big>'''s Kanizsai Dávid kaj Bagolai Polikárp. En la teksto pri [[Laura Faragó]] ankaŭ estas multaj verboj "'''<big>i</big>'''s". Tamen mi komprenas ke ambaŭ ankoraŭ vivas, ne vidis informon ke ambaŭ divorcis, kaj ankaŭ ne komprenas la multajn aliajn verbojn "'''<big>i</big>'''s". Ĉu vi certas pri tiuj pasintacaj verboj? Se jes, vi devos klarigi: kiam divorco? kial kaj kiam ne plu pseŭdonimoj? kiam eble tamen morto? Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:59, 30 jan. 2025 (UTC) == Kastelo de Délegyháza == Saluton, mi havas etan teknikan noton, pri kiu vi certe ne konscias, alikaze vi hieraŭ iom alie farintus vian novan paĝon [[kastelo de Délegyháza]]. <nowiki>Temas pri tio, ke iuj vikipedianoj tre alergias kontraŭ la maniero centrigi bildopriskribon per la signaro <center>. Ne la centrigo estas la problemo, sed la signaro, kiu laŭ tiuj teknikistoj estas el la 2000-aj jaroj kaj sekve jam ekde 15 jaroj estas eksdata. Pluraj neesperantistaj uzantoj, sed ankaŭ nia burokrato Tlustulimu, ripete avertas ke centrigi bildopriskribon ekde la 2000-aj jaroj nur bone eblas per la signaro {{centre| ... teksto .... }}. Mi ne scias, kiom serioza estas la problemo, ĉar la "eksmoda" maniero centrigi bildopriskribon per la signaro <center> ankoraŭ funkcias en 2025. Kaj mi mem en la 2000-aj jaroj, kiam la tuto ankoraŭ tute ne estis temo, metis multajn bildopriskribon per la signaro <center>, kiujn mi tie kie mi ilin retrovas nun, permane ŝanĝas al la pli nova signaro {{centre| ... teksto .... }}. Tre malbone estas ke aŭtomata interŝanĝo per roboto ne funkcius, ĉar la roboto nur povus interŝanĝi "<center>" per "{{centre|" kaj ne scius kie meti la duan parton de la nova skribmaniero "}}". Sed se oni kreas paĝon kaj scias pri la teknika obstaklo, oni povas facile eviti la eksmodan manieron de la signaro <center>. Eĉ ne necesas nun ĝustigi siajn proprajn farojn de antaŭ jaroj (kiel mi faras se mi hazarde vidas miajn redaktojn de 2007, 2008 aŭ 2009), sed almenaŭ bonas ne ankoraŭ aldoni novajn eksmodajn signojn en 2025. La danĝero daŭre uzi la signaron <center> estas, ke iam povas veni neesperantistoj kun robotoj, kiuj sen anstataŭo robote forviŝas <center> kaj samtempe ankaŭ forviŝas grandecon kaj "maldekstra"/"dekstra" de la fotoj, kio ofte plene fuŝigas la paĝoaspekton. Kompreneble e-lingva administranto aŭ burokrato povas bremsi tiajn misajn robotajn agojn, se oni tuj rimarkas ilin, sed ni (almenaŭ mi) ofte vidas la rezulton nur post pluraj jaroj, kiam la robotistoj foje jam ne plu aktivas en vikipedio, kaj eĉ se, facilas nur bremsi la robotistojn fari pliajn anstataŭigojn, sed ankaŭ tiuj homoj havas problemojn malfari siajn agojn: se roboto forviŝis grandecon kaj "maldekstra"/"dekstra" de la fotoj, alia roboto ne plu scias kiu grandeco kaj kiu orientiĝo tie estis antaŭe. Bonŝance tiuj misaj robotoj ĉiam nur fuŝetis centojn aŭ milojn da paĝoj, ne centmilojn. Tial la damaĝo estas limigita. Sed ĉiukaze bonas ne inciti tiajn fervorulojn, per nescia uzo de la eksa signaro <center> ankoraŭ en 2025</nowiki> {{rideto}}. Mi povas modele ĵus adapti la paĝon [[kastelo de Délegyháza]], kaj vi vidos ke la ŝanĝo estas tute simpla. Simple temas pri sanĝi sian propran kutimon en redaktado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:06, 10 feb. 2025 (UTC) :Mi komprenas. Mi ofte faris tion, ĉar se mi klakas "redakti fonton", tie la 4-a signo estas enmeti foton, kiun mi ofte uzas. Sed tie mankas meti centre. Estus bone, se tio estus. En tiu artikolo mi hazarde serĉis el miaj artikoloj similan artikolon por kopii la elementojn. La malnova (kaj malbona) sistemo oftas ĉe mi, baldaŭ mi strebos eviti tion.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:54, 10 feb. 2025 (UTC) ::Aĥ, mi neniam uzis la helpilon "enmeti foton", la 4-a simbolo (ĉe mi estas la 5-a simbolo - post '''A''' ''A'' [[dosiero:OOjs UI icon signature-ltr.svg|18ra]] kaj [[dosiero:OOjs UI icon link-ltr.svg|12ra]]) de "redakti fonton". Mi nun provis produkti per ĝi la malnovan signaron <nowiki><center></nowiki>, sed ne sukcesis produkti ĝin per la helpilo. Mi havas sube nur la eblecojn ::: <code>Grandeco: (defaŭlte=nenio aŭ nombro)</code> <code>Ĝisrandigo <small>v</small>: (ekz. centra)</code> <code>Formato <small>v</small>: (ekz. eta)</code> ::sed per ili mi nur povas centrigi la tutan bildon per "|centra|", tamen ne elvenas ĉe mi <nowiki><center></nowiki>. Kiel vi sukcesas? Aŭ ĉu per via frazo "Sed tie mankas meti centre" vi volis klarigi, ke vi enmetas la signarojn <nowiki><center></nowiki> aŭ <nowiki>{{centre|..}}</nowiki> mem tajpante? Se tiel estas, ne estas problemo - tamen simple necesas adapti sian kutimon, kaj prete. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:08, 10 feb. 2025 (UTC) :::Jes, mi tajpas ĝin kaj ofte en mia memoro estas center kaj ne centre. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:21, 10 feb. 2025 (UTC) :::: Komprenite. Mi devas konfesi, ke kiam mi komencis ŝanĝi mian kutimon, mi foje forgesis, tio supozeble ankaŭ okazos al vi - tiel funkcias kutimoj. Sed iom post iom eblas eduki sin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:26, 10 feb. 2025 (UTC) == Nova kategorio pri hungaraj ekonomiaj altlernejoj, akademioj kaj universitatoj == Kara, mi ĵus instalis novan kategorion [[:Kategorio:Ekonomiaj lernejoj en Hungario]] kaj tien metis unuajn tri kategoriojn. Nur por via orientiĝo. Bonan semajnfinon al vi, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 8 mar. 2025 (UTC) :Pri universitatoj laŭ mi sufiĉas la kategorioj, mi tial ne faris la vian. Cetere la unuaj du univ. estas malnovaj (19-a jc), tial la ekonomia signifas tiam en la hungara lingvo agronomia, ĉar tiam industrio preskaŭ ne estis. La tria univ. estas origine inĝeniera, dum la monda krizo al tio estis aligita ekzemple la agrario. Historio de la hung. univ. estas tre komplikaj, eĉ nuntempe okazas gravaj ŝanĝoj. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2025 (UTC) ::Sekveblaj klarigoj. Eblus pripensi ĉu denove malinstali la kategorion, por ne arogi al si konkurenci kun la esperant-lingvaj tekstoj pri ekonomiaj lernejoj en Britio kaj Francio. Tamen la tri hungaraj institucioj estas fakaj altlernejoj, kaj ĉar estas jam tri kun aldona subkategorio, teknike vikipedia grupigo al unu kategorio sencas. Mi iom miras ĉu ĝustas ke ni tute ne havas tekstojn pri ekonomiaj altlernejoj en aliaj landoj, sed ŝajne estas tiel ke neniuj esperantlingvaj tekstoj pri alilandaj ekonomiaj lernejoj jam fariĝis. Pri Hungario ili pro via pionira redaktado ekzistas, kaj ĉiuj havas la nomon "ekonomia lernejo" en la nomo, sekve laŭ mi tute pravigeblas ke ili grupiĝu en kategorio "Ekonomiaj lernejoj en Hungario", kaj ne nur estu kategorioj pri la similnomaj fakaj lernejoj en Britio kaj Francio. Malfermi apartan kategorion pri agrariaj/agrikulturaj universitatoj vere estus tro... Mi mem rilate al Esperanto nur pensus pri la agrikultura akademio apud Kaŭno en Litovio, el kiu devenis multegaj junaj esperantistoj en tiu lando kaj kiu eĉ estis gastigejo de la [[65-a SAT-Kongreso 1992]]. Sed e-lingva teksto pri la akademio tamen tute ne ekzistas, kaj sen tekstoj kompreneble aldonaj kategorioj neniam fariĝos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:27, 10 apr. 2025 (UTC) == Peta mendo pri nova biografia teksteto == Alia temo: Mi en la paĝo [[Ombudsmano]] ĵus enkonstruis kvar referencojn. Unu el ili, artikolo el ''Monato'', mencias esperantiston [[László István Tóth]], kiun ''Monato'' menciis sen iaj supersignoj, sed mi esperas ke mi bone aldonis ĉiujn sukcese. Tamen problemo estas ne tio, sed estas ke ŝajne la esperanta vikipedio tute ne konas tiun esperantiston. Kompreneble mi povas silente viŝi la ruĝan ligilon, kiun mi ĵus metis. Sed mi pli ŝatus trovi informetojn pri la homo, kaj kreadon de almenaŭ minimuma ĝerma artikolo pri li, aŭ nur mencion en la [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]]. Ĉu vi, kiu tiom lertas en trovado de informoj pri biografio, povus elfosi iujn minimumajn informojn pri la homo??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:34, 10 apr. 2025 (UTC) :Tiu nomo estas tre ofta en Hungario, aperas centoj ekzemple [https://www.imdb.com/name/nm10708988/bio/?ref_=nm_ov_ql_1] :[https://hu-hu.facebook.com/public/T%C3%B3th-L%C3%A1szl%C3%B3-Istv%C3%A1n] :[https://medianets.hu/munkatarsak/toth-laszlo-istvan/] ktp. :Sole interesa: [https://www.kurso.com.br/index.php?hu] kiun tradukis László István TÓTH kun e-mail leslie_toth@drotposta.hu. sed laŭ aspekto tio estas pratempa adreso supozeble ne valida, se la persono estas viva. :'''Simple forlasu la temon! :''' [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:30, 10 apr. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:56, 23 jul. 2025 (UTC) == Peto plietendigi artikolon== Mi petas vin pliampleksigi mian artikoleton pri la hungara pentristo [[Oskár Lázár]] kiu ankau portretis esperantistojn. Pri li mi apenau trovas fontojn surrete; chu eble en presitaj hungaraj art-leksikonoj? Dankon anticipe! [[Uzanto:Volapuko|Volapuko]] ([[Uzanto-Diskuto:Volapuko|diskuto]]) 22:04, 28 jul. 2025 (UTC) == György Brem == Gratula a gyorsaságodhoz! [[Uzanto:Sir Morosus|Sir Morosus]] ([[Uzanto-Diskuto:Sir Morosus|diskuto]]) 14:43, 26 sep. 2025 (UTC) ==Ĉinaj loknomoj== Mi vidas ke delonge vi okupiĝas pri Ĉinujo - dankinde, ĉar ĝia rimarkiĝado en Vikipedio estas eksterproporcie malmulta. Tamen vi uzas multajn transliterumojn, kiujn mi ne rekonas. Kio ili estas? Ĉu ni ne devus uzi pinjinon laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], kiu diras ke memelpensita transliterumo uziĝu nur se aliaj ebloj ne ekzistas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 2 mar. 2026 (UTC) :Ĉinio estas la lasta, kiu ne pretas, ĉiuj aliaj urboj pli grandaj ol cent mil estas legeblaj. Tie estas municipoj, kiuj konsistas el ekzemple cent urboj kaj vilaĝoj. Tial mi ne listigis aŭ direktis ilin al mondaj datumoj. Iel ĝi solviĝos. Pri pinjino tio estas legebla tuj en la artikolo, tamen kelkfoje ĝi forestis. Pri la ĉeftitolo vere ĝi ne pinjinas, ĉar la koncernaj geografiaĵoj same ne (provincoj, riveroj, ktp). Pinjinon eĉ la angla ne uzas, ja pinjino havas ĉapelitajn literojn, precipe vokalojn, la angla uzas ĝin sen ili. Preskaŭ ĉiuj lingvoj uzas la anglan nomon, kiu estas kripligita pinjino. Vere estas pluraj aliaj sistemoj, ekzemple El Popola Ĉinio. Nur kelkaj lingvoj (ĉeĥa, litova, hungara) uzas modifan sistemon por la prononcebla pinjino. Ekzemple kial ch aŭ sh anstataŭ ĉ ŝ. Origina Esperanto diras, ke estu laŭprononca transskribo ekzemple Moskvo, Pekino. Vidu la paĝon [https://eo.wikipedia.org/wiki/Grandaj_urboj_de_Azio#%C4%88inio_(Popola_Respubliko)], kie videblas, ke mi ĉiutage laboras. Ili ne estas ĝermoj (tamen estas esceptoj). La sistemo ne estas unueca, ĉar ankaŭ alies laboroj estas legeblaj. Foje la loknomoj estas legeblaj ankaŭ en vikitekstoj, ekzemple ĉe ĝemelurboj. Mi agas, ke ankaŭ Ĉinio finiĝos. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:43, 3 mar. 2026 (UTC) ::Tiu respondo estas longa sed ne rilatas al la titolpolitiko. Ni ne deflankiĝu. Ĉu vi legis [[VP:NELATINA]]? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:24, 4 mar. 2026 (UTC) :::Jes, mi legis. Kelkaj titoloj vere malbonas, baldaŭ mi riparos ilin. Mia longa skribo tamen temas pri tio. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:22, 4 mar. 2026 (UTC) ::::Ĉu tio signifos, ke vi uzos "kripligitan pinjinon" (se tiel vi priskribas la foreston de tonsignoj)? Ĉar tio certe estas "akceptita transskribo en latina alfabeto" (prioritatnivelo 2) kaj ankaŭ "jam sufiĉe uzata" (prioritatnivelo 3), dum propra transliterumo estas prioritatnivelo 4. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:28, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Mi estas antaŭ fino de Ĉinio. Poste estos trarigardebla ĉio, dum mi faras la necesajn alinomadojn. Paciencon! La originan pinjinon neniu uzas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:40, 6 mar. 2026 (UTC) ::::::Tamen malpli da alinomadoj estos necesaj, se ekde nun vi uzos la ĝustan transliterumon . . . Ĉu per "origina pinjino" vi celas pinjinon kun tonsignoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:00, 6 mar. 2026 (UTC) :::::::Nepre mi konsultos alies redaktojn, poste mi decidos. Vere tio estas grandega laboro. Intertempe mi trovis ĝermojn, el ili mi kreis artikolon, kiu jam ne ĝermo. Krome mi aldonas fotojn, riparas ruĝajn ligilojn. Tamen la plej havenda estas la mankantaj artikoloj en tiu kategorio. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:49, 6 mar. 2026 (UTC) ::::::::Pri kio vi intencas konsulti la redaktojn de aliaj, se [[VP:NELATINA]] estas tre eksplica? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 6 mar. 2026 (UTC) :::::::::Vi vidos! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:41, 7 mar. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:44, 26 mar. 2026 (UTC) == [[Judit Varga (juristo)]] == Saluton, ĉu vi povas kontroli tion? En [[Listo de famuloj mortintaj en Miskolc]] estas la eksedzino de Péter Magyar. Tamen laŭ mia kompreno ŝi ja vivas!? - Antaŭdankon, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:43, 19 apr. 2026 (UTC) :Mi dankas Vin, bedŭrinde mi ne povis solvi, kiel okazis la eraro. Mi simple forviŝis la eraron. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:49, 20 apr. 2026 (UTC) ::Dankon por la revivigo! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:43, 20 apr. 2026 (UTC) == Báder Imre == Kedves Crosstor! Látom, hogy még 2024-ben megírtad Báder Imre szócikkét. Mi inspirált erre? Talán személyesen ismerted?<br> Közben elkészült a szócikk magyar változata is :-) Üdvözlettel: [[Uzanto:Lady Pippy|Lady Pippy]] ([[Uzanto-Diskuto:Lady Pippy|diskuto]]) 08:40, 20 apr. 2026 (UTC) :Általában én senkit sen ismerek, ha találok személyt, akiről tudok írni, megírom. Nem kerestem ki, de a végén a Fontoj-nál vannak az infoforrások. Azokat elégségesnek tartottam és írtam. Ennyi. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:44, 20 apr. 2026 (UTC) Köszönöm. Azt feltételeztem, hogy valami személyes érintettség lehet a szócikk megírása mögött. Tévedtem. További szép napot! [[Uzanto:Lady Pippy|Lady Pippy]] ([[Uzanto-Diskuto:Lady Pippy|diskuto]]) 04:37, 22 apr. 2026 (UTC) ==[[Fuding]]== Saluton. En tiu paĝo oni diras "metropolo distriktonivela en prefekturo Ningde de provinco Ĝeĝjango", sed en [[Ningde]] oni diras "prefektura (triaranga) milionurbo, ankaŭ marhaveno en provinco Fuĝjano en Ĉinio". Devas esti iu eraro. Ĉu eble similnomaj urboj?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:07, 30 jul. 2026 (UTC) : Dankon, mi eraris kaj mi faris la ĝustigon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:54, 31 jul. 2026 (UTC) i27hd5knh8gm8shvbkp2nvsc07i56l0 Banejo 0 205123 9442411 9282769 2026-07-31T11:15:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442411 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Banejo''' estas [[domo]], loko aŭ [[ĉambro]], en kiu oni sin banas aŭ sin duŝas celante purigadon aŭ ripozon. Por [[hejmo|hejma]] banejo, vidu [[banĉambro]]. Publikaj banejoj enhavas pli ofte plurajn [[baseno]]jn (nomitajn ankaŭ [[bankuvo]]j aŭ [[banujo|banujoj]]), kiuj povas enhavi akvon de malsamaj temperaturoj. La Romianoj distingis tri specojn de basenoj : ''frigidarium'' (por malvarmaj temperaturoj), ''tripidarium'' (por varma temperaturo), [[Caldarium|''caldarium'']] (por varmega temperaturo) kaj ''laconicum'' (ankoraŭ pli varmega ol en la caldarium) == Tipoj de banejoj == * [[naĝejo]] ebligas naĝon kaj foje saltadon en la akvon * ekstera naĝejo, ekzemple simpla [[lago]] aŭ natura [[akvujo]] * [[termobanejo]]j (en la [[Romia Imperio]]) * [[Varmfonta banejo|varmfontaj banejoj]] (modernaj termobanejoj kun akvo de naturaj varmaj fontoj) * [[saŭno]]j, do ŝvitejoj en sekva varma aero, kaj [[vaporbanejo]]j, ŝvitejoj en humida varma aero * [[hamamo]] aŭ turka banejo estas maniero de vaporbanejo uzata por purigo de la korpo kaj malstreĉiĝo. * publikaj banejoj, kiam hejmoj ne estas provizitaj de banĉambroj * trajno-banejo : speciala formo de banejo estis la trajno-banejo kiu unuafoje Dum la Dua Mondmilito (→ [[Granda_patriota_milito| Granda patruja milito]]) ekzistis 72 banlavaj desinfektaj trajnoj konsistante i.a.el vagono kiu funkciis kiel senvestiĝejo, kie batalantoj seniĝadis je vestoj, bezonataj lavadon kaj desinfektadon. Samloke ili ricevadis [[Sapo|sapojn]] kaj [[Spongo (ilo)|spongojn]] kaj ankaŭ la eblon ekrigardi sin en normala [[spegulo]]. Tra varmizolita vagonplatformo oni povis trairi al la vagono-ŝvitejo kaj la vagono-duŝejo <ref>* {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vaganta-banejo-historio-de-la.html | titolo = Vaganta banejo | titolo-aldono = historio de la neordinara trajno | alirdato = 2018-05-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180526150702/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vaganta-banejo-historio-de-la.html | arkivdato = 2018-05-26 | citaĵo = }} ''(historio de la trajno-banejo, konstruita en Sovetunio dum la Dua Mondmilito)''</ref>. == Publikaj banejaj kulturoj tra la mondo == [[Dosiero:Washing_up_at_the_Japanese_public_bath.jpg|alternative=Sento, publika banejo en Japanio|eta|[[Sento (banejo)|Sento]], publika banejo en Japanio]] === Japanio === [[Sentō]], japana koncepto de publika banejo, kiu ricevas akvon el nature varmega fonto ([[Onsen]]). === Roma imperio === La romianoj kredis ke bona sano venis de banado, manĝado, masaĝoj, kaj ekzerco. La banoj do havis ĉiujn tiujn aferojn abunde<ref>(angla) Romiaj termoj en Varna, Bulgario http://www.ancient-bulgaria.com/2008/05/09/the-roman-thermae-in-varna/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101228073034/http://www.ancient-bulgaria.com/2008/05/09/the-roman-thermae-in-varna/ |date=2010-12-28 }}</ref>. En antikva Romo, thermae (el la greka θερμός termos, "varma") kaj balneae (el la greka βαλανεῖον balaneion) estis instalaĵoj por banado. Thermae kutime referencas al la granda imperiaj banokompleksoj, dum balneae estis pli malgrandskalaj instaladoj, publikaj aŭ privataj, kiuj ekzistis grandnombre ĉie en Romo. → [[Banejoj de Karakalo]] en [[Romo]]. === Germanio === * [[Banejo de Nordhausen]] === Ĉeĥio === * [[Banejkomplekso Thermal]] en [[Karlovy Vary|Karlovy Var]] == Vidu ankaŭ == * [[Termoj]] (en la Romia Imperio) * [[Sentō]] kaj [[Onsen]] (en Japanio) * [[Varmfonta banejo]] * [[Akva savisto]] == Referencoj == {{Projektoj|ReVo=ban.0ejo}} {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Banejoj| ]] [[Kategorio:Bano]] [[Kategorio:Kulturo]] sij785wcqywlebxyl2r1wmowc7z9a13 Elektra Fervojo Enoshima 0 207328 9441942 7241665 2026-07-30T17:08:50Z Kani 670 9441942 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Enoden3899.jpg|eta|250px|nova vagonaro ĉe la stacidomo Kamakura]] La '''Elektra Fervojo Enoshima''' aŭ '''Enoden''' (江ノ島電鉄, Enoshima dentetsu) estas fervoja linio en la prefektujo [[Gubernio Kanagaŭa|Kanagawa]] (Kanagaŭa) en [[Japanio]]. == linio == La fervoja linio, pli bone kaj karese konata kiel '''Enoden''' el la origina nomo Enoshima Dentetsu, ligas por 10&nbsp;km inter la stacidomoj [[Stacio Fujisawa|Fujisawa]] kaj [[Stacio Kamakura|Kamakura]] en la urbo Kamakura, ambaŭ en la gubernio Kanagavo. La trako larĝas je 1067mm, samkiel [[JR]]. La trainoj kuras per 600 V. La linio estas konata pro siaj pitoreskaj pejzaĝoj laŭ la marbordo de Ŝonana regiono kaj pro tio, ke en kelkaj lokoj la trajnoj veturas tra loĝkvartaloj kaj laŭ publikaj vojoj. La Enoden estas populara inter ĉiutagaj pasaĝeroj kaj turistoj. Ĝi donas aliron al multaj vidindaĵoj, inter kiuj estas [[Enoshima]], [[Hase-dera]] kaj [[Kotoku-in]], kie troviĝas la Granda Budho de Kamakura. == 15 stacioj == * [[Kamakura]] (kunigita kun tiu de la linio Yokosuka de [[JR Orienta]]) * Wadazuka * Yuigahama * Hase * Gokurakuji * Inamuragasaki * Shichirigahama * Kamakura-Kōkō-Mae * Koshigoe * [[Enoshima]] (ligita kun la stacidomo Katase Enoshima de la [[Linio Odakyu Enoshima]] kaj tiu de Shonan Enoshima de [[Monorelo Shonan]]. * Shōnankaigankōen * Kugenuma * Yanagikōji * Ishigami * [[Fujisawa]] (kunigita kun tiu de [[la ĉefa linio Tōkaidō]] kaj la [[linio Odakyu Enoshima]]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Oficiala retpaĝo: [http://www.enoden.co.jp/ japane] ([http://www.enoden.co.jp/flangu/e1top.htm angla versio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080104101705/http://www.enoden.co.jp/flangu/e1top.htm |date=2008-01-04 }}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fervojaj linioj en Japanio]] tibmig0pha7mtu0npriulmt95s7019g Artur Balder 0 208296 9442233 9329799 2026-07-31T05:01:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442233 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Artur BALDER''' (naskiĝis la [[14-a de julio|14-an de julio]] [[1984]] en [[Alicante]]) estas [[Hispanio|hispana]] [[verkisto]], kiu studis muzikon en [[Munkeno]]. Dum siaj studoj tie li komencis verki gazetartikolojn kaj mallongajn rakontojn, precipe pri muzikaj temoj, kiujn li sendis al la hispana revuo ''Scherzo''. En 2004 aperis lia unua romano ''La piedra del Monarca'' (La ŝtono de l' monarko) kun en la ĉefrolo lia figuro [[Curdy]]. Tiu persono revenas en lia posta romano ''Curdy y la cámara de los lores'' (Curdy kaj la ĉambro de la lordoj). Intertempe aperis lia historia romanaro ''Teŭtoburga tetralogio''. Li nun vivas en [[Majorko]].<ref>Tradukita el la hispana revuo ''Ocio Joven'', 2007-04-12.</ref> == Listo de verkoj == * [[2004]] • La piedra del Monarca (La ŝtono de la monarko) * [[2005]] • El último querusco. Tetralogía de Teutoburgo I * [[2006]] • Liberator Germaniae. Tetralogía de Teutoburgo II * [[2007]] • La batalla del destino. Tetralogía de Teutoburgo III * [[2007]] • Curdy y la cámara de los lores (Curdy kaj la ĉambro de la lordoj)<ref>[http://literfan.cyberdark.net/2007/Curdy.htm El la retejo de la hispana eldonejo ''Montena'']</ref> Pluraj el liaj verkoj estis tradukitaj, i.a. en la [[nederlanda lingvo|nederlandan]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nnbh.com/titels/Artur-Balder--De-Kamer-van-de-Lords/284/9026123574 |titolo=El la retejo de la nederlanda eldonejo ''De Fontein'' |alirdato=2008-12-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160314051009/http://nnbh.com/titels/artur-balder--de-kamer-van-de-lords/284/9026123574 |arkivdato=2016-03-14 }}</ref> kaj la [[itala lingvo|italan]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.librimondadori.it/web/mondadori/mediabox/sfoglialibro/idruk |titolo=El la retejo de la itala eldonejo ''Mondadori'' |alirdato=2008-12-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090315093752/http://www.librimondadori.it/web/mondadori/mediabox/sfoglialibro/idruk |arkivdato=2009-03-15 }}</ref>. En la nederlanda traduko ''Curdy'' nomiĝas ''Ydruc'' kaj en la itala ''Idruk''. == Referencoj == {{referencoj}} {{commons|Artur_Balder}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Balder, Artur}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj porinfanaj verkistoj]] lupk50iwffdqwfkq0ohz2lwk4cyzpcl Arkta ŝterno 0 209090 9442190 9256681 2026-07-30T23:45:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442190 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Arkta ŝterno |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Arctic_terns.jpg |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Ĥaradrioformaj]] ''Charadriiformes'' |familio = [[Laredoj]] ''Laridae'' |subfamilio = [[Ŝternenoj]] ''Sterninae'' |genro = [[Ŝternoj]] ''[[Sterna]]'' |genro aŭtoritato = |specio = '''Arkta ŝterno''' ''S. paradisaea'' |dunomo = ''Sterna paradisaea'' |specio aŭtoritato = [[Erik Pontoppidan|Pontoppidan]] 1763 | statuso = LC | statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso referenco = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Sterna paradisaea'' |volume=2018 |page=e.T22694629A132065195 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22694629A132065195.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |mapo de vivoteritorioj =Sterna paradisaea distribution and migration map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La ''' Arkta ŝterno ''' (''Sterna paradisaea'') estas [[marbirdo]] de la familio de [[Laredoj]] kaj subfamilio de [[Ŝternenoj]]. Tiu [[birdo]] ĝuas ĉirkaŭpolusan distribuon, reproduktante kolonie en arktaj kaj subarktaj regionoj de [[Eŭropo]], [[Azio]], kaj [[Norda Ameriko]] (tiom sude kiom ĝis [[Bretonio]] kaj [[Masaĉuseco]]). La [[specio]] estas tre migranta kaj vidas du sinsekvajn somerojn ĉiujare ĉar ĝi migras el siaj nordaj reproduktejoj al oceanoj ĉirkaŭ la [[Antarkto]] kaj reen (ĉirkaŭ 24 000 mejlojn) ĉiujare. Tiu estas la plej longa regula migrado de iu ajn konata animalo. == Aspekto kaj ĝenerala priskribo == [[Dosiero:Sterna paradisaea-Norderoog.jpg|280ra|maldekstra|eta|Arkta ŝterno]] Arkta ŝterno estas mezgranda birdo. Ili estas 33–39&nbsp;cm longaj kaj havas enverguron de 76–95&nbsp;cm. Ili havas ĉefe grizblankan plumaron, kun ruĝaj beko (tiom longa kiom la kapo streĉita kun tre markita bekokomenco) kaj kruroj, blanka frunto, nigraj nuko kaj krono kaj blanka vizaĝo. La griza supro estas ĉirkaŭ 305&nbsp;mm. La supraflugiloj estas grizaj kun blanka bordo kaj estas tute blankaj ankaŭ la kolo kaj la pugo. La tre forkoforma vosto estas blankeca kun grizaj eksteraj bordoj. La Arkta ŝterno estas konsiderata kiel ekzemplo de teorio pri K-selektado, ĉar zorgas kaj agreseme defendas etan nombron de idoj. Gepatroj manĝigas fiŝojn dum longe kaj helpas ilian flugadon suden por vintri. Arkta ŝterno povas esti oldegaj, ĉar multaj atingas 20 jarojn kaj kelkaj eĉ ĝis 34. Ili manĝas ĉefe fiŝojn kaj etajn marajn [[senvertebrulo]]jn. La specio estas abunda, kun supozata loĝantaro de unu miliono de individuoj. Kvankam la preciza nombro estas nekonata, oni ĉirkaŭkalkulas ke la populacio malpliiĝis pro iama troekspluatado en siaj suda teritorio. == Distribuado kaj migrado == <!--[[Dosiero: Sterna paradisaea distribution and migration map.png|250ra|maldekstra|Reprodukta teritorio (ruĝe), vintraj teritorioj (blue) kaj migrado (verde)]]--> La Arkta ŝterno havas tutmondan, ĉirkaŭpolusan reproduktan distribuadon kiu estas sinsekva: ne estas konataj [[subspecioj]]. Ĝi povas troviĝi en marbordaj regionoj de mezvarmaj partoj de [[Norda Ameriko]] kaj [[Eŭrazio]] dum la somero de [[norda hemisfero]]. Nome reproduktejoj povas esti en [[Alasko]], norda [[Kanado]] ĝis la plej nordaj ŝtatoj de orienta [[Usono]], [[Gronlando]], [[Islando]] kaj pli etaj insuloj de norda [[Atlantiko]], [[Britio]], norda marbordo de [[Eŭropo]] el [[Bretonio]] en [[Francio]] ĝis baltaj landoj, nordaj [[Skandinavio]], [[Rusio]] kaj [[Siberio]] ĝis la pinto kaj suden ĝis iom post la komenco de la duoninsulo de [[Kamĉatko]]. Dum vintrado dum la somero de [[suda hemisfero]], ĝi povas troviĝi mare ĝis atingo de la suda bordo de la glacio en [[Antarkto]].<ref name="RSPB">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rspb.org.uk/birds/guide/a/arctictern/index.asp|titolo=Arctic tern|alirmonatotago=[[17-a de Aŭgusto]]|alirjaro=2006|aŭtoro=[[Royal Society for the Protection of Birds]]|lingvo=en}}</ref> La teritorio de la specio povas ampleksigi ĝis areo de ĉirkaŭ dek milionoj da kvadrataj kilometroj.<ref name="Birdlife International">{{IUCN2006|assessors=[[BirdLife International]]|year=2004|id=49262|title=Sterna paradisaea|downloaded=11a de Majo 2006}} Pravigo kiel Malplej Zorgiga</ref> La Arkta ŝterno estas fama pro ties migrado; ĝi flugas el ties reproduktejoj al la Antarkto kaj reen denove ĉiun jaron. Tiu veturado de 19 000&nbsp;km nur por iro certigas ke tiu specio ĝuas du somerojn ĉiujare kaj pli da taglumo ol iu ajn besto en la mondo.<ref name=Cramp>{{Citlibro|Titolo=[[Birds of the Western Palearctic]]|Redaktanto=S. Cramp|Jaro=1985|Paĝoj=87–100|ISBN= 0-19-857507-6}}</ref> La mezaveraĝa Arkta ŝterno dum sia tuta vivo veturas distancon sufiĉan por atingi la lunon kaj reen — ĉirkaŭ 500 000 mejlojn.<ref name="BTO">{{Cite web|url=http://blx1.bto.org/birdfacts/grptexts/terns.htm|title=Terns (Family Sternidae)|author=[[British Trust for Ornithology]]|accessmonthday=[[31-a de Aŭgusto]]|accessyear=2006|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2007-08-12|arkivurl=https://archive.today/20061017081830/http://blx1.bto.org/birdfacts/grptexts/terns.htm|arkivdato=2006-10-17}}</ref> Jen ekzemplo de la elstara lerteco de tiu longveturulo ĉe ringita individuo kiel ankoraŭ ne flugantulo en la insuloj [[Farneoj]], [[Northumberland]], [[Britio]] en somero 1982, kiu atingis [[Melburno]]n, [[Aŭstralio]] en oktobro 1982, marveturado de ĉirkaŭ 22 000&nbsp;km en nur tri monatoj post ekflugado.<ref name="Heavisides et. al">{{Citaĵo el libro|titolo=Birds in Northumbria 1982|aŭtoro=A. Heavisides|kunaŭtoroj=M.S. Hodgson & I Kerr|jaro=1983|eldoninto=Tyneside Bird Club}}</ref> Alia ekzemplo estas tiu de ringita ido en [[Labrador]], [[Kanado]] la 23an de julio, [[1928]]. Ĝi estis trovita en [[Suda Afriko]] nur kvar monatoj poste.<ref name="Birds of Nova Scotia">{{Cite web|url=http://museum.gov.ns.ca/mnh/nature/nsbirds/bns0188.htm|title=Birds of Nova Scotia: Arctic Tern|accessmonthday=[[22-a de Aŭgusto]]|accessyear=2006|publisher=Nova Scotia Museum of Natural History|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2007-08-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131109013849/http://museum.gov.ns.ca/mnh/nature/nsbirds/bns0188.htm|arkivdato=2013-11-09|accessdate=2007-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060824102922/http://museum.gov.ns.ca/mnh/nature/nsbirds/bns0188.htm|archivedate=2006-08-24}} {{Citaĵo el la reto |url=http://museum.gov.ns.ca/mnh/nature/nsbirds/bns0188.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131109013849/http://museum.gov.ns.ca/mnh/nature/nsbirds/bns0188.htm |arkivdato=2013-11-09 }}</ref> Arkta ŝterno kutime migras malproksime de marbordo.<ref name=HBW>{{Cite book|editor=Josep del Hoyo|coeditors=Andrew Elliott & Jordi Sargatal|title=[[Handbook of the Birds of the World]] vol. 3|origyear=1996|publisher=Lynx Edicions|pages=653|id=ISBN 84-87334-20-2}}</ref> Pro tio ili malofte estas vidataj ĉetere for de la [[reprodukta sezono]]. En 2007 Carsten Egevang, de la Universitato de Aarhus en [[Danio]] kaj ties teamo lokigis radiolokigilojn al arktaj ŝternoj nestumintaj en [[Gronlando]] por certigi la vojon kiujn faras tiu specio el Norda al [[Suda Poluso]]. En 2008 la sciencistoj sukcesis rekapti 10 ekzemplerojn kaj ekhavis informojn pri la vojo. Dekomence la birdoj flugis rekte al [[Nordafriko]] kie restis ĉirkaŭ tri semajnoj, poste pluis sian vojaĝon suden ĉu ĉe la marbordoj de [[Sudameriko]] ĉu ĉe tiuj de [[Suda Afriko]]. Poste ili restis ĉe la [[Antarkto]] dum kvin monatoj. Tiele la fakuloj konstatis la plej longan vojaĝon (ĉirkaŭ 80 000&nbsp;km) sed ne senhalte kiel ĉe la [[Lapona limozo]]. Dum 30 vivjaroj la Arkta ŝterno povus fari 2,4 milionojn da km, kion farus [[kosmoŝipo]] kiu irus trifoje al la luno.<ref>Carl Zimmer, "El vuelo más largo: 11.425 kilómetros sin parar", ''[[The New York Times]]'' en ''[[El País]]'', paĝo 6, 10a de junio de 2010.</ref> == Fizika priskribo kaj taksonomio == [[Dosiero:Arctic Tern 2006 06 08.JPG|maldekstra|200ra|eta|Arkta ŝterno en [[Finnlando]]]] Arkta ŝterno estas mezgranda birdo. Ili estas 33–39&nbsp;cm longaj el la bekopinto ĝis la vostopinto kaj havas enverguron de 76–95&nbsp;cm. La pezo estas 86–127 g. Ili havas ĉefe grizblankan plumaron, kun brilaj malhelruĝaj beko (tiom longa kiom la kapo streĉita kun tre markita bekokomenco) kaj mallongaj kruroj, blanka frunto, nigraj nuko kaj krono kaj blanka vizaĝo. La griza supro estas ĉirkaŭ 305&nbsp;mm. La supraflugiloj estas helgrizaj kun blanka aŭ travidebla bordo kaj estas tute blankaj ankaŭ la kolo kaj la pugo. La tre forkoforma vosto estas blankeca kun grizaj eksteraj bordoj kaj helgriza subvosto. Ambaŭ seksoj estas similaj laŭ aspekto. La vintra plumaro estas simila, sed la krono estas pli blanka kaj la beko pli malhela.<ref name=HBW/> [[Dosiero:Havterne.jpg|dekstra|eta|200ra|Arkta ŝterno dumfluge]] Junuloj diferenciĝas el plenkreskuloj pro ties nigraj bekoj kaj kruroj, flugiloj kun skvama aspekto kaj supro kun malhelaj plumoj, malhela flugilbordo kaj pli mallongaj vostoplumoj.<ref name=HBW/> Dum sia unua somero, junuloj havas ankaŭ pli blankan antaŭkronon.<ref name="National Geographic">{{Citaĵo el libro|titolo=National Geographic Complete Birds of North America|aŭtoro=Steve N.G. Howell|kunaŭtoroj=& Alvaro Jaramillo|jaro=2006|eldoninto=National Geographic Society|paĝoj=272–73|redaktinto=Jonathan Alderfer|identigilo=ISBN 0-7922-4175-4}}</ref> La specio havas diversajn voĉojn; la du plej oftaj estas ''alarmsignaloj'', kiam eventualaj predantoj (kiel homoj aŭ aliaj [[mamulo]]j) eniras en la kolonioj, kaj la ''avertosignaloj''.<ref name="Hatch et. al">{{Citaĵo el libro|titolo=Arctic Tern (Sterna paradisaea)|aŭtoro=J.J. Hatch|jaro=2002|publikaĵo=The Birds of North America|loko=Philadelphia, PA.|eldoninto=The Birds of North America|paĝoj=707|redaktinto=A. Poole; & F. Gill}}</ref> La avertosignalo estas socia en la naturo, farata dum reveno al la kolonio kaj dum agresemaj renkontoj inter individuoj. Ĝi estas unika por ĉiu individua ŝterno kaj tiele ĝi utilas kiel ĉe la [[birdokanto]] de [[paserino]]j, kiu identigas individuojn. Oni priskribis aliajn ok kantojn ekde petokantoj de inoj dum pariĝado ĝis ''atakokantoj'' dum superflugo al entruduloj. Kvankam la Arkta ŝterno estas simila al la [[Hirunda ŝterno]] kaj al la [[Roza ŝterno]], ties koloro, profilo kaj voĉo estas iom diferencaj. Kompare kun la Hirunda ŝterno, ĝi havas pli longan voston kaj unukoloran bekon, dum la ĉefaj diferencoj kun la Roza ŝterno estas la iom pli malhela koloro kaj pli longaj flugiloj. La voĉo de la Arkta ŝterno estas pli nazeca kaj raspanta ol tiu de la Hirunda ŝterno kaj estas eĉ pli facile diferencebla de tiu de la Roza.<ref name=Olsen>{{Citlibro|Titolo=Terns of Europe and North America|Aŭtoro=Klaus Malling Olson|Kunaŭtoroj=Hans Larsson|Jaro=1995|Eldonejo=Princeton University Press|ISBN= 0-7136-4056-1}}</ref> La plej proksimaj parencoj de tiu ĉi specio estas grupo de sudpolusaj specioj, la [[Sudamerika ŝterno]] (''Sterna hirundinacea''), [[Kergelena ŝterno]] (''S. virgata''), kaj [[Antarkta ŝterno]] (''S. vittata'').<ref name="Bridge et. al"> {{Cite web|author=E.S. Bridge|coauthors=A.W. Jones; & A.J. Baker|origyear=2005|title=A phylogenetic framework for the terns (Sternini) inferred from mtDNA sequences: implications for taxonomy and plumage evolution|work=Molecular phylogenetics and Evolution ''35''|pages=459–69|url=http://www2.hawaii.edu/~khayes/Journal_Club/summer2006/Bridge_et_al_2005_MPE.pdf|accessmonthday=[[7-a de Septembro]]|accessyear=2006}}</ref> En la vintraj teritorioj (somere sudhemisfere) la Arkta ŝterno povas esti diferencata de tiuj parencoj; la sesmonata diferenco en plumoŝanĝo estas la plej utila indikilo ĉar la Arkta ŝterno montras vintran plumaron dum sudhemisfera somero. La sudaj specioj krome ne montras pli malhelajn flugilpintojn dumfluge. == Reproduktado == [[Dosiero:smallarctern.jpg|eta|dekstra|200ra|Ennesta Arkta ŝterno ĉe insuloj Farneoj, Nortumberlando, Anglio.]] La Arkta ŝterno pariĝas por la tuta vivo, kaj plej ofte revenas al la sama kolonio ĉiujare.<ref name="Firefly p 267">{{Cite book|editor= Christopher Perrins |title=Firefly Encyclopedia of Birds|origyear=2003|publisher=Firefly Books|pages=267|id=ISBN 0-307-13656-6}}</ref> Reproduktado ekas ĉirkaŭ la triono de la kvara jaro.<ref name=Hawksley>{{Cite web|author=Oscar Hawksley|year=1957|title=Ecology of a breeding population of Arctic Terns|work=Bird-Banding ''28''|pages=57–92|url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v028n02/p0057-p0092.pdf|accessmonthday=[[1-a de Septembro]]|accessyear=2006|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2007-08-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120916042026/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v028n02/p0057-p0092.pdf|arkivdato=2012-09-16|accessdate=2007-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025220415/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v028n02/p0057-p0092.pdf|archivedate=2007-10-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v028n02/p0057-p0092.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120916042026/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v028n02/p0057-p0092.pdf |arkivdato=2012-09-16 }}</ref> [[Pariĝado]] estas perlaborita, specife ĉe birdoj nestantaj la unuan fojon.<ref name="Firefly p 268">Perrins p. 268</ref> Pariĝado ekas per "alta flugo", kie ino ĉasas masklon en alta altitudo kaj poste malrapide descendas. Tiun ceremonion sekvas "fiŝflugo", kie masklo proponas fiŝon al ino. Pariĝado surgrunde inkludas pavado per levita vosto kaj malaltigitaj flugiloj. Post tio ambaŭ birdoj kutime flugas cirkle unu ĉirkaŭ alia.<ref name="Firefly p 268"/> [[Dosiero:Arctic tern (Sterna paradisaea) chick.jpg|eta|maldekstra|200ra|Ido de Arkta ŝterno ĉe insuloj Farne, Nortumberlando, Anglio.]] [[Dosiero:Sterna paradisaea MHNT.ZOO.2010.11.137.5.jpg|eta|Ovoj de ''Sterna paradisaea'' - [[MHNT]]]] Ambaŭ gepatroj konsentas pri la nestoloko kaj ambaŭ defendos la lokon. Dume la masklo daŭre manĝigas la inon. Pariĝado okazas iomete poste.<ref name="Firefly p 268"/> Reproduktado okazas en kolonioj de [[marbirdo]]j en marbordoj, insuloj kaj eventuale interne en tundro proksime de akvo. Tiu specio ofte formas miksitajn arojn kun la Hirunda ŝterno. La ino demetas el unu ĝis tri ovojn ĉiun demetadon, plej ofte du.<ref name=HBW/> Tiu ĉi estas unu el la plej agresemaj ŝternoj, fiere defendemaj de la nesto kaj idoj. Ili atakas homojn kaj grandajn predantojn, foje frapante la pinton aŭ dorson de la kapo. Kvankam tiu birdo estas tro malgranda por vundi grave, ĝi kapablas sangigi.<ref name=Cramp/> Aliaj specioj profitas tiun agresemon por nesti en teritorio defendita de Arkta ŝterno. La nesto estas kutime engrunda truo, kovrita aŭ ne kovrita el herberoj aŭ simila materialo. La ovoj estas punktecaj kaj kamuflaj.<ref name=HBW/> Ambaŭ gepatroj kovas. La idoj eloviĝas post 22–27 tagoj kaj havas sian plumaron post 21–24 tagoj.<ref name=HBW/> Se la gepatroj estas ĝenataj kaj flugas el la nesto ofte la kovado povas ampleksiĝi ĝis 34 tagoj.<ref name="Hatch et. al"/> La plumaro de la idoj post eloviĝo estas [[lanugo]]. La idoj ekmoviĝas ĉirkaŭe kaj esploras tiun ĉirkaŭaĵon el unu ĝis tri tagoj post eloviĝo.<ref name=Kaufman>{{Cite book|author= Kenn Kaufman|title=Lives of North American birds|publisher=Houghton Mifflin|id=ISBN 0-395-77017-3|origyear=1996|pages=260}}</ref> Kutime ili ne malproksimiĝas el la nesto. Idoj estas zorgataj de la gepatroj la unuajn dek tagojn post eloviĝo.<ref>{{Cite web|author=Klaassen, M; Bech, C; Masman, D; Slagsvold, G|year=1989|title=Growth and energetics of Arctic tern chicks (''Sterna paradisaea'')|work=Auk '''106'''|pages=240–48|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v106n02/p0240-p0248.pdf|accessmonthday=[[1-a de Septembro]]|accessyear=2006|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2007-08-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120805162819/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v106n02/p0240-p0248.pdf|arkivdato=2012-08-05|accessdate=2007-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025220409/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v106n02/p0240-p0248.pdf|archivedate=2007-10-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v106n02/p0240-p0248.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120805162819/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v106n02/p0240-p0248.pdf |arkivdato=2012-08-05 }}</ref> Ambaŭ gepatroj zorgas la idaron.<ref name=HBW/> Idoj manĝas fiŝojn kaj la gepatroj alportas al la idoj pli grandajn fiŝojn ol tiuj kiujn ili mem manĝas.<ref name="Hatch et. al"/> Maskloj alportas pli da manĝaĵoj al la idoj ol la inoj. La gepatroj manĝigas la idojn dum unu monato ĝis kiam ili ĉesas tion.<ref name=HBW/> Post tio, la junuloj eklernas manĝi per si mem, inkludante la malfacilan metodon de plonĝado.<ref name="Firefly p 269">Perrins p. 269</ref> Ili ekflugas suden por vintri per la helpo de siaj gepatroj.<ref name=Audubon>{{Cite web|title=Arctic Tern (Sterna paradisaea)|url=http://www.audubon.org/bird/puffin/virtual/arte.html|author=[[National Audubon Society]]|accessmonthday=[[1-a de Septembro]]|accessyear=2006|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2007-08-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060615111837/http://www.audubon.org/bird/puffin/virtual/arte.html|arkivdato=2006-06-15|accessdate=2007-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060615111837/http://www.audubon.org/bird/puffin/virtual/arte.html|archivedate=2006-06-15}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.audubon.org/bird/puffin/virtual/arte.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081109005815/http://www.audubon.org/bird/puffin/virtual/arte.html |arkivdato=2008-11-09 }}</ref> Arkta ŝterno estas ekzemplo de la K-selektado.<ref name=Burger>{{Cite book|author=Elizabeth A. Schreiber|coauthors=Joanne Burger|year=2001|title=Biology of Marine Birds|place=Boca Raton|publisher=CRC Press|id=ISBN 0-8493-9882-7}}</ref> Ili estas longvivaj birdoj kun malmultaj idoj ĉiujare kompare kun aliaj birdoj. La plej alta vivo por tiu ĉi specio estas 34 jaroj.<ref name="Hatch">{{Cite web|author=Jeremy J. Hatch|year=1974|title=Longevity record for the Arctic Tern|work=Bird-Banding Volume 45|pages=269–270|url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v045n03/p0269-p0270.pdf|accessmonthday=[[7-a de Septembro]]|accessyear=[[2006]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2007-08-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120805162825/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v045n03/p0269-p0270.pdf|arkivdato=2012-08-05|accessdate=2007-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025220414/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v045n03/p0269-p0270.pdf|archivedate=2007-10-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v045n03/p0269-p0270.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120805162825/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v045n03/p0269-p0270.pdf |arkivdato=2012-08-05 }}</ref> Mezaveraĝa vivo de dudek jaroj ne maloftas,<ref name="Firefly p 267"/> kaj pristudoj ĉe insuloj Farneoj supozigas mezaveraĝan survivon de 82 %.<ref name=Cullen>{{Citaĵo el libro|titolo=Plumage, age and mortality in the Arctic Tern|aŭtoro=J.M. Cullen|jaro=1957|publikaĵo=Bird Study|volumo=4|paĝoj=197–207}}</ref> == Ekologio kaj kutimaro == [[Dosiero:2009 07 02 - Arctic tern on Farne Islands - The blue rope demarcates the visitors' path.JPG|eta|maldekstre|240ra|En insuloj Farneoj.]] La dieto de la Arkta ŝterno varias depende de loko kaj tempo, sed kutime la specio estas [[karnovora]]. Plej ofte, ili manĝas etajn [[fiŝo]]jn aŭ marajn [[krustulo]]jn.<ref name="RSPB"/><ref name=HBW/> Fiŝoj konsistigas la plej grandan parton de la dieto kaj estas kalkulata kiel pli da biomaso konsumita ol iu ajn manĝaĵo. Predotaj specioj estas nematuraj (1–2 jaraĝaj) ariĝantaj specioj kiel [[haringo]]j, [[moruo]]j kaj aliaj.<ref name=Cramp/> Inter la maraj krustuloj manĝataj estas [[amfipodo]]j, [[krabo]]j kaj [[krilo]]. Foje tiuj birdoj manĝas ankaŭ [[molusko]]jn, marvermojn aŭ [[bero]]jn kaj en siaj nordaj reproduktejoj ankaŭ [[insekto]]jn.<ref name=Kaufman/> Arkta ŝterno plej ofte plonĝas kontraŭ la akvosurfacon por predi proksimajn predojn, sed ankaŭ povas ĉasi insektojn dumfluge dum la reprodukta sezono.<ref name=Kaufman/> Oni diras ankaŭ ke, la Arkta ŝterno povas, spite sia malgrandeco, eventuale enmiksiĝi en [[kleptoparazitado]] ĝenante aliajn birdojn ĝis kiam tiuj forlasas siajn predojn.<ref name=Kaufman/> Dum nestado, Arkta ŝterno estas minacata pro predado farata de [[kato]]j kaj aliaj bestoj.<ref name=RSPB/> Krom esti rivalo por nestolokoj, la pli grandaj [[Arĝentmevo]] rabas ovojn kaj idarojn. Kamuflaj ovoj malhelpas tion kaj same izolitaj nestolokoj.<ref name="Firefly p 269"/> Dum manĝado, [[rabmevo]]j, mevoj kaj aliaj specioj de ŝternoj povas persekuti tiujn birdojn kaj rabi ties predojn.<ref name="Firefly p 271">Perrins p. 271</ref> Ili ofte formas miksitajn koloniojn kun aliaj ŝternoj, kiel la [[Hirunda ŝterno]] kaj la [[Sandviĉa ŝterno]]. == Konserva statuso == [[Dosiero:Kuestenseeschwalbe-Kniepsand.jpg|eta|200ra|dekstra|Arkta ŝterno]] Arkta ŝterno estas konsiderata minacata aŭ prizorgata specio en kelkaj ŝtatoj. La specio estas ankaŭ protektita de la ''Traktato por la konservado de Afrikeŭraziaj Migrantaj Akvobirdoj'' ([[AEWA]] en la angla).<ref name=AEWA>{{Cite web|url=http://www.unep-aewa.org/birds/index.cfm?species=20811|title=African Eurasian Waterbird Agreement Annex II: Species list|author=[[AEWA]]|language=en|accessmonthday=[[17-a de Aŭgusto]]|accessyear=2006|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2007-08-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060101162910/http://www.unep-aewa.org/birds/index.cfm?species=20811|arkivdato=2006-01-01|accessdate=2007-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060101162910/http://www.unep-aewa.org/birds/index.cfm?species=20811|archivedate=2006-01-01}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unep-aewa.org/birds/index.cfm?species=20811 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131029201951/http://www.unep-aewa.org/birds/index.cfm?species=20811 |arkivdato=2013-10-29 }}</ref> Tiu specio malpliiĝis en la nordorienta regiono de Usono nome [[Nov-Anglio]] fine de la 19-a jarcento pro [[troĉasado]] por komerco de inĉapeloj.<ref name="Hatch et. al"/> Ekspluatado daŭras ankoraŭ en okcidenta [[Gronlando]], kie la specio malpliiĝis draste post 1950.<ref name=Hansen>{{Citaĵo el libro|titolo=Threats to wildlife in Greenland|aŭtoro=K. Hansen|jaro=2001|publikaĵo=Seabird Group Newsletter Volume 89|paĝoj=1–2}}</ref> En la suda parto de sia teritorio, la Arkta ŝterno malpliiĝis laŭ nombro. Ĉefe pro malpliiĝo de la manĝoprovizo.<ref name="National Geographic"/> Tamen granda parto de la teritorioj de la specio estas malproksimega kaj ne estas konata komuna evoluo en la populacio ĉu al malpliiĝo ĉu al pliiĝo.<ref name=Kaufman/> Birdlife International konsideris la specion kiel de malalta risko el 1988, supozinte, ke estas ĉirkaŭ unu miliono da individuoj ĉirkaŭ la mondo.<ref name="Birdlife International"/> == Aperoj == La Arkta ŝterno aperis sur [[poŝtmarko]]j de diversaj landoj kaj dependaj teritorioj. Teritorioj inkludas la insuloj [[Alando]], [[Alderney]] kaj [[Ferooj]]. Landoj inkludas [[Kanado]], [[Finnlando]], [[Islando]] kaj [[Kubo]].<ref name="Bird Stamps">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bird-stamps.org/species/62056.htm|titolo=Arctic Tern stamps|alirmonatotago=[[24-a de Aŭgusto]]|alirjaro=2006|aŭtoro=Chris Gibbons|alirdato=2007-08-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060928030815/http://www.bird-stamps.org/species/62056.htm|arkivdato=2006-09-28}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Peter Harrison (1983). ''Seabirds''. ISBN 0-7136-4626-8 {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=1649 Filmoj de Arkta ŝterno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070320040149/http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=1649 |date=2007-03-20 }} ĉe Interreta Birdo-Kolekto * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Arctic_Tern.html Cornell Laboratory of Ornithology Species Account] * [http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Sterna_paradisaea/ Bildoj ARKive]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081121030050/http://www.arkive.org./species/ARK/birds/Sterna_paradisaea/ |date=2008-11-21 }} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sterna]] [[Kategorio:Arktaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 7jelicxokpyo93awfb3osoixwmurdbx Judhispana lingvo 0 209973 9442269 9416594 2026-07-31T06:54:04Z Sj1mor 12103 9442269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Judhispana lingvo |Propra_nomo=Ladino - לאדינו |Koloro=Hindeŭropa |Landoj=[[Israelo]], [[Nord-Afriko]] kaj [[Turkio]] |Denaske=proksimume 150.000 |Fremdlingve= |Klasifiko=[[Hindeŭropa lingvaro]] |Fam2=[[Italika lingvaro|Italika]] |Fam3=[[Latinida lingvaro|Latinida]] |Fam4=[[Ibero-latinida lingvaro|Ibero-latinida]] |Fam5='''Judhispana''' |Oficiala lingvo=''ne havas oficialan statuson'' |Reguligita de=[[Autoridad Nasionala del Ladino]] |Skribo=[[latina alfabeto|latina]] kun kelkaj aldonoj |ISO1= |ISO2=lad |SIL= |Specimeno= |vikipedio=lad }} [[Dosiero:Judaeo-Spanish_in_Rashi_and_Soletreo.png|alternative=judeoespañol / djudeo-espanyol|eta|267x267ra|Ekzemplo de judhispana skribita en [[Raŝi skribsistemo]] malsupre) kaj [[Solitreo]] (supre)]] [[Dosiero:Livro_de_Embezar_scripts.jpg|eta|269x269ra|Komparo de Solitreo, Raŝi and hebrea skribsistemoj (kun la angla)]] La '''judhispana lingvo''' estas varianto de la [[Ibero-latinida lingvaro|iberaj latinidaj lingvoj]] parolata de la [[sefardoj|sefardaj judoj]]. Aliaj nomoj estas: '''sefarda lingvo''', '''Ladino''' (לאדינו) (sed oni ne konfuzu ĝin kun la [[ladina lingvo|ladina]], varianto de la [[romanĉa lingvo]]), '''Judezmo''' (aŭ ''Ĝudezmo'') aŭ ankaŭ '''Ĝudeo-Espanyol''' (גֻודֵיאֹו־אֵיסְפַּאנײֹול). La sefarda lingvo devenas el la malnova [[Kastilio|kastilia]] lingvo kaj estas parenca kun la [[hispana lingvo|hispana]] kaj [[portugala lingvo|portugala]] lingvoj. Kiam la judoj estis elpelitaj el [[Hispanio]] en [[1492]], ili elmigris en [[Nord-Afriko]]n kaj [[Osmana Imperio|Osmanan Imperion]]. Parolinte origine la hispanan lingvon, la judoj tiam evoluigis sian lingvon aŭtonome, pliriĉigante ĝin per [[hebrea lingvo|hebreaj]] vortoj el la precipe religia fako kaj vortoj de la ĉirkaŭa lingvo por la ĉiutaga uzado. La judhispana lingvo estas hodiaŭ parolata precipe en Israelo de centmil parolantoj tieaj, kun rapide malkreskanta lingvanaro. Hodiaŭ oni uzas preskaŭ nur la [[latina alfabeto|latinan alfabeton]], sed ekzistas ankaŭ skribsistemoj kun la [[hebrea alfabeto|hebrea]] kaj tre malofte la [[greka alfabeto]]. Ekzistas [[literaturo]] kaj riĉa muzika tradicio, ne nur populara. Diversaj muzikistoj kaj kantistoj el [[ĵazo]] kaj [[popo]] provas revivigi la judhispanan lingvon pere de sia muziko. La lingvo staras sur la listo de la endanĝerigitaj lingvoj de la [[UNESKO]]. == Historio == La [[judo]]j estis forpelitaj de [[Hispanio]] la [[31-an de julio]] de 1492, pro ordono de la [[Edikto de Granado]] kiu establis la devigon por ĉiuj judoj forlasi la [[Hispanio|hispanan]] teritorion, krom tiuj kiuj konvertiĝis al [[Kristanismo]]. La plimulto de la sefardoj elektis la ekzilon, kaj preskaŭ ĉiuj ili estis ricevitaj de la sultano [[Bajaceto la 2-a]] en la [[Osmana Imperio]]. Alia parto establis sin en [[Maroko]], [[Nederlando]] kaj iuj landoj de [[Centra Eŭropo]]. La sefardoj establitaj en la Osmana Imperio apartenis al socia kaj ekonomia tavolo ĝenerale supera al tiu de la otomanaj loĝantoj, kio permesis al ili konservi la lingvon kaj la plimulton de siaj hispanaj tradicioj dum preskaŭ 400 jaroj. Io simila okazis en [[Maroko]], tamen, la tempo favoris ke ili estigis du versiojn de la sefarda hispana, la ''Ladino'' (parolita en la [[Balkanoj]]) kaj la [[Haketio]] de [[Maroko]]. Pro la kultura influo kiun havis la ladina versio, kaj sendube, pro la nombro de parolantoj kiujn ĝi havis, multe pli granda ol tiu de la [[haketio]], la unua estas konsiderata lingvo tre interesa por filologoj kaj [[hispanisto]]j. == Komparo kun aliaj lingvoj == '''Judhispane''' <blockquote>El djudeo-espanyol, djudio, djudezmo o ladino es la lingua favlada por los sefardim, djudios ekspulsados de la Espanya enel 1492. Es una lingua derivada del espanyol i favlada por 150.000 personas en komunitas en Israel, la Turkia, antikva Yugoslavia, la Gresia, el Maruekos, Mayorka, las Amerikas, entre munchos otros. </blockquote> '''Hispane''' <blockquote>El judeo-español, ''djudio'', ''djudezmo'' o ladino es la lengua hablada por los sefardíes, judíos expulsados de España en 1492. Es una lengua derivada del español y hablada por 150.000 personas en comunidades en Israel, Turquía, la antigua Yugoslavia, Grecia, Marruecos, Mallorca, las Américas, entre muchos otros. </blockquote> '''Esperante''' <blockquote>La jud-hispana, ''djudio'', ''djudezmo'' aŭ ''ladino'' estas la lingvo parolata de la sefardoj, judoj forpelitaj de Hispanio en 1492. Ĝi estas lingvo derivata de la hispana kaj parolata de 150.000 personoj en komunumoj en Israelo, Turkio, la malnova Jugoslavio, Grekio, Maroko, Majorko, Ameriko, inter multaj aliaj.</blockquote> '''Katalune''' <blockquote>El judeuespanyol, ''djudio'', ''djudezmo'' o ladí és la llengua parlada pels sefardís, jueus expulsats d'Espanya el 1492. És una llengua derivada de l'espanyol i parlada per 150.000 persones en comunitats a Israel, Turquia, l'antiga Iugoslàvia, Grècia, el Marroc, Mallorca, les Amèriques, entre molts d'altres. </blockquote> '''Asture''' <blockquote>El xudeoespañol, ''djudio'', ''djudezmo'' o ladino ye la llingua falada polos sefardinos, xudíos expulsados d'España en 1492. Ye una llingua derivada del español y falada por 150.000 persones en comunidaes n'Israel, Turquía, na antigua Yugoslavia, Grecia, Marruecos, Mayorca, nes Amériques, entre munchos otros. </blockquote> '''Galege''' <blockquote>O xudeu-español, ''djudio'', ''djudezmo'' ou ladino é a lingua falada polos sefardís, xudeus expulsados de España en 1492. É unha lingua derivada do castelán e falada por 150.000 persoas en comunidades en Israel, en Turquía, na antiga Iugoslavia, Grecia, Marrocos, Mallorca, nas Américas, entre moitos outros.</blockquote> '''Portugale''' <blockquote>O judeu-espanhol, ''djudio'', ''djudezmo'' ou ladino é a língua falada pelos sefarditas, judeus expulsos da Espanha em 1492. É uma língua derivada do espanhol e falada por 150.000 pessoas em comunidades em Israel, na Turquia, na antiga Iugoslávia, Grécia, Marrocos, Maiorca, nas Américas, entre muitos outros.</blockquote> == Vidu ankaŭ == * [[Fortuna (kantistino)|Fortuna]] * [[Jida lingvo]] * [[Judismo]] * [[Nacia aŭtoritato por la ladina]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=xMaydZp_J30 Parolanto de Ladino en Wikitongues (kun Esperanta subteksto ŝaltebla)] * [http://www.aki-yerushalayim.co.il/anl/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171202030224/http://www.aki-yerushalayim.co.il/anl/ |date=2017-12-02 }} (Israela aŭtoritato de la judhispana lingvo) * [http://www.mishkan.com/ladinoalefbet.html Klarigo de la uzado de la hebrea alefbeto] * [http://lingua.cc.sophia.ac.jp/diksionario-LK/index_search.php? Vortaro en pluraj lingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071016131831/http://lingua.cc.sophia.ac.jp/diksionario-LK/index_search.php |date=2007-10-16 }} * [https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH002338390/NLI fundamenta gramatiko de esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201112223224/https://www.nli.org.il/he/books/NNL_ALEPH002338390/NLI |date=2020-11-12 }} per la judahispana, ĉe la retejo de la Israela Nacia Biblioteko. {{Vikipedio|code=lad|lingvo=judhispana}} [[Kategorio:Ibero-latinida lingvaro]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Israelo]] [[Kategorio:Lingvoj de Afriko]] [[Kategorio:Lingvoj de Azio]] [[Kategorio:Judismo]] [[Kategorio:Judaj lingvoj]] 9n2ecdggtt46xwxybws2wax2krs6kyo Ferdinand Braun 0 216510 9442419 8898580 2026-07-31T11:39:35Z Sj1mor 12103 9442419 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} (Karl) '''Ferdinand BRAUN''' ([[6-an de junio]] [[1850]], [[Fulda]], [[Hessen-Kassel]] – [[20-an de aprilo]] [[1918]], [[Brooklyn]], [[Novjorkio]], [[Usono]]) estis germana [[fizikisto]], kiu ricevis en 1909 (kun [[Guglielmo Marconi]]) Nobel-premion pri fiziko pro ellaboro de [[sendrata telegrafo]]. Braun doktoriĝis en 1872 en la [[Berlina Universitato]], poste laboris kiel universitata instruisto en [[Universitato de Würzburg|Würzburg]], [[Universitato de Lepsiko|Leipzig]], [[Universitato de Marburg|Marburg]], [[Karlsruhea Instituto de Teknologio|Karlsruhe]] kaj [[Universitato de Tübingen|Tübingen]]. Li iĝis en 1895 direktoro kaj fizika profesoro de la fizika instituto de la [[Strasburga Universitato|Strassburg-a Universitato]]. Braun perfektivigis la signaldonan sistemon de Marconi, pro kio li ricevis la Nobel-premion. En la frua sendrata radiostacio, la anteno estis ligita rekte en la cirkviton kaj kaj la signalsendado havis la atingopovon de 15 km. Braun kreis sen-scintilan antenan cirkviton (li patentigis tion en 1899), kiu ligis la osciladan cirkviton induktive al la anteno. Tiu inventaĵo grandigis atingopovon de la signaldonilo kaj oni uzas tiun sistemon eĉ hodiaŭ en radaroj, radioaparatoj, televidiloj. La malkovro de Braun, ke kelkaj duonkonduktaj mineraloj povas funkcii kiel unudirektiloj, tio estas ili permesas la kurenton nur en unu direkton. Tio kondukis al ellaboro de la kristaldetektora radioaparato. Alia grava inventaĵo de Braun estas la pluevoluigo de la katodradia tubo. Li prezentis en 1897 la unuan oscilografon (Braun-tubo), kiun li pretigis por analizado de grandfrekvencaj alternaj kurentoj. La katodradian tubon karakterizis ĝis tiam nekontroleblaj radioj. Braun sukcesis formi elektronan faskon, direktita per alterna tensio. Tiu fasko desegnis liniojn sur fluoreskanta monitoro. Tiu inventaĵo estis antaŭulo de la televidila vidtubo kaj la radarmonitoro. Ĝi iĝis grava laboratoria esplorilo. Braun veturis en 1915 al Novjorko, por atesti en porpatenta juĝproceso pri iu radioaparato. Kiam Usono en 1917 aliĝis al la unua mondmilito, Braun estis arestita pro lia germana ŝtataneco. Li mortis antaŭ finiĝos de la milito, tiel ne povis hejmenveturi. == Libroj == * Friedrich Kurylo, Charles Susskind: ''Ferdinand Braun : a life of the Nobel prizewinner and inventor of the cathode-ray oscilloscope'' ''/ Cambridge, Mass. : MIT Press ; 1981.. XIV, 289 p.'' * Hars, Florian, '''''Ferdinand Braun (1850-1918)''''' : ''ein wilhelminischer Physiker / [[Berlin]] : Verlag für Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik, [[1999]], 272 paĝoj kun bildoj'' ISBN 3-928186-39-6 == Vidu ankaŭ == * [[43790 Ferdinandbraun]], asteroido {{Nobel-premio pri fiziko}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] {{Vivtempo|Braun, Ferdinand}} sgmoqil92tqjunzhl8dr8sada5whvpe Uzanto:Cayley 2 216706 9442342 2542343 2026-07-31T09:38:50Z Cayley 2653 9442342 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Michael_Cayley.jpg|right]] '''Michael CAYLEY''', angla esperantisto kaj verkisto. Eks-ŝtatoficisto, li loĝas en Hayling Island, Hampŝiro. Li esperantiĝis en 1997. Dum sia juneco li eldonis du anglalingvajn poemarojn kaj selekton de la poemoj de Richard Crashaw. En literaturaj gazetoj aperis pluraj artikoloj pri modernaj eŭropanoj poetoj. Ene de Novembro 2006 li verkis esperantan romanon responde al internacia interreta defio. En 2007 li gajnis la duan premion en la poezia branĉo de la belartaj konkursoj de la UEA. Li kontribuis poemojn al [[BA1]] kaj [[BA3]]. Li kunlaboris kun [[Renato Corsetti]] kaj [[Gerrit Berveling]] pri la redakto de "La Trezoro", antologio (kreata de [[Husejn Al-Amily]]) de arabaj proverboj kaj tradiciaj arabaj anekdotoj. La libron eldonis la [[Araba Komisiono]] de la UEA en 2008. Li malfidas ĉiuspecajn fanatakismojn, kaj kredas ke toleremo kaj religia/kultura interkompreno multe gravas en la nuntempa mondo. Inter liaj interesoj estas klasika muziko, pentrado, literaturo, genealogio kaj historio. {{DEFAULTSORT:Cayley, Vikipediisto}} [[Kategorio:Vikipediisto en-D]] [[Kategorio:Vikipediisto eo]] [[Kategorio:Vikipediisto eo-2]] [[Kategorio:Vikipediisto fr-2]] [[Kategorio:Vikipediistoj de Britio]] 0txsnizxvwtdzbetcnch3hc8qmw1aku Edmund Spenser 0 221830 9442056 9399352 2026-07-30T20:13:25Z Mfcayley 260638 Aldonis ligilon 9442056 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Edmund SPENSER''' (ĉ.1552 - la 13-a de januaro 1599) estis [[anglio|angla]] [[Poezio|poeto]]. Spenser naskiĝis en Londono. En 1561 li eniris la lernejon Merchant Taylor's School, kies estro estis la humanisto Thomas Mulcaster, kaj inter la aliaj lernantoj estis la verkistoj [[Thomas Kyd]] kaj [[Thomas Lodge]] kaj la fama pastro [[Lancelot Andrewes]]. En 1569 li iris al [[Kolegio Pembroke (Kembriĝo)|Pembroke College]], [[Universitato de Kembriĝo]], kie li diplomiĝis en 1573. En 1569 aperis - anonime - liaj tradukoj de poemoj de [[Francesco Petrarca]] kaj [[Joachim du Bellay]], en kontraŭ-romkatolika antologio. En 1578 li iĝis sekretario de John Young, episkopo de [[Rochester]], [[Kent]]. La sekvantan jaron li iĝis stabano de la Grafo de Leicester, la favorato de le Reĝina [[Elizabeto la 1-a]], kaj, en ties servo, li ekkonis la verkistojn [[Philip Sidney]] kaj [[Edward Dyer]]. En 1580 li iĝis sekretario de la Lordo Grey de Wilton, guberniestro de Irlando, kaj loĝis en tiu lando (krom mallongaj vizitoj al Anglio) ĝis la fino de 1598. En Irlando li tenis serion da oficialaj postenoj kaj oni donis al li landojn kaj konstruaĵojn konfiskatajn de irlandaj kontraŭuloj de la angla reĝimo. En 1588 li luis la kastelon de Kilcolman en la graflando Cork - tiu kastelo estis disrabata kaj brulata dum la lukto de [[Aodh Mór Ó Néill]] kontraŭ la angla registaro. Spenser fuĝis al la urbo [[Cork]] kaj poste al Londono, kie li mortis, relative malriĉa pro la perdo de siaj irlandaj posedaĵoj. La dramisto [[Ben Jonson]] skribis ke "manko de pano" mortigis lin, sed tio eble estas troigo ĉar Spenser estis amiko de potencaj korteganoj. La Grafo de Essex pagis la kostojn de liaj funebroj kaj lia enteriĝo (tuj proksime al [[Geoffrey Chaucer]]) en la [[Abatejo Westminster]], kaj aliaj poetoj portis la ĉerkon kaj ĵetis sur ĝin versojn kaj skribilojn. Kiel oficisto, Spenser havis la tipajn anglajn antaŭjuĝojn de sia epoko, kaj pri Irlando li verkis - en bela, eleganta prozo - pamfleton en kiu li argumentis ke Irlando neniam ĝuus pacon sen la elradikigo de la irlandaj lingvo kaj tradicioj; kaj li proponis politikon de bruligita tero por krei malsategon. Kiel poeto li multe gravis. Influata de la poezio de Italio kaj Francio, li verkis sonetojn, pastoralajn poemojn, kaj la granda angla alegoria epopeo (nefinita) de la dek-sesa jarcento, ''la Faerie Queene'' (''La Fea Reĝino''). En ĉi tiu epopeo - kiu tuj furoris - li iom sekvis modelojn de [[Ludovico Ariosto]] kaj [[Torquato Tasso]]. La ''Amoretti'' (sonet-sekvenco), la ''Prothalamion'' kaj la ''Epithalamion'' estas inter la plej gravaj am-poemoj de la angla literaturo. La poemoj de Spenser havis grandan influon sur anglaj poetoj kaj de lia tempo kaj de sekvantaj jarcentoj. Inter aliaj, [[John Milton]] kaj [[John Keats]] admiris liajn verkojn. Iama [[UEA]]-prezidanto [[Humphrey Tonkin]] havas du eldonitajn librojn (en la angla lingvo) pri verkoj de Spenser: * ''Spenser's Courteous Pastoral: Book Six of The Faerie Queene''. Oxford: Clarendon Press (Oxford University Press), 1972, 328 p., ISBN 978-0198120209 * ''Faerie Queene (Unwin Critical Library)'', HarperCollins Publishers Ltd., 1989, 282 p., ISBN 978-0048000446 Esperantigis en ''[[Angla Antologio]]'' [[William Auld]] sonetojn el ''Amoretti'', kaj A. D. Foote la ''Prothalamion''. == Verkoj == * ''The Shepheardes Calender'' (1579) * ''[[The Faerie Queene]]'' (1590, 1596, 1609) * ''Complaints'' (1591), enhavanta ** ''The Ruines of Time'' ** ''The Teares of the Muses'' ** ''Virgil's Gnat'' ** ''Prosopopoia, or Mother Hubberds Tale'' ** ''Ruines of Rome: de Joachim du Bellay'' ** ''Muiopotmos, or the Fate of the Butterflie'' ** ''Visions of the worlds vanitie'' ** ''The Visions of [[Joachim du Bellay|Bellay]]'' ** ''The Visions of [[Petrarko|Petrarch]]'' * ''Daphnaïda'' (1594) * ''Colin Clouts Come home againe'' (1595) * ''Astrophel'' (1595) * ''Amoretti'' (1595) * ''Epithalamion'' (1595) * ''Four Hymns (poem)|Four Hymns'' (1596) * ''Prothalamion'' (1596) * ''A View of the Present State of Ireland'' (c. 1598) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spenser, Edmund}} [[Kategorio:Anglaj poetoj]] fynuh5zd4kda3gwq7825pfv7gssqrp4 Vikipedio:Alinomendaj artikoloj 4 227735 9442115 9441627 2026-07-30T21:57:26Z Arbarulo 135469 9442115 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] <sup>[[Zamenhof|Z]]</sup> kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".<sup>[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]</sup> Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' <sup>©</sup> estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"<sup><small>©</small></sup> estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto<sup><small>©</small></sup>, Volapuko<sup><small>©</small></sup>, Interlingvao<sup><small>©</small></sup> aŭ Sanskrito<sup><small>©</small></sup>. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino<sup><small>©</small></sup>, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"<sup><small>PIV</small></sup>, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en aliaj paĝokreoj mi diligente kontribuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > [[Bonvivado]]== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) ::::Mi plu alinomis ''[[Wellness]]'' > [[Bonvivado]], laŭ la juĝo de ThomasPusch ke ĝi estas tradukebla tiel. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:12, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:31, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:42, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} @[[User:Salatonbv]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:22, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:40, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:50, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:34, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) :: {{por}} alinomigo, la milito estas kreajxo de Usono. Tamen eblus konservi la jaron "2026" en la titolo. La sola kaŭzo kial Irano ataketas 30 (?!) kalifatojn estas ke ili gastigas usonajn teroristojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:02, 19 apr. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} '''bombokanono''' estas ne malpli fuŝa ol '''minĵetilo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «'''Kanono'''» estas pafilego kies pafoj havas platan, preskaŭ rektan trajektorion. La koncerna pafilego pafas preskaŭ verikale, kaj tute malsimilas kanonon. '''Kanono''' estas miskvalita vorto kun 3 senrilataj kaj malkonvenaj signifoj. Ankaŭ '''mino''' havas 3 diversajn signifojn. La bona termino estas en ReVo: : [https://revaj.steloj.de/revo/dlg/index-2p.html#bomb.0opafilo '''bomb·o·paf·il·o'''] MIL Pafilego, plej ofte glattuba, por pafi bombojn laŭ alta, arkforma trajektorio, uzata ekz-e por pafi trans monto aŭ alia vertikala baro. Tipa bombopafilo konsistas el tubo, dukrura afusto, apoga plato kaj celilo. La kutimaj kalibroj estas 50–60mm (rota bombopafilo), 81–90mm (bataliona), 105mm (aŭ pli, regimenta). Kp haŭbizo. Estas mirinde, kiel la esperantistoj malvolas uzi klarajn kaj koterajn terminojn.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:19, 29 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) {{por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''', '''Aŭsterlica batalo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:36, 29 apr. 2026 (UTC) {{Por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''' – kaj la batalo, kaj la histotia nomo de la loko, kie ĝi okazis, estas internacie konataj kaj famaj por meriti uzadon de esperantigita lokonomo, kiu ja estas atestita en Esperanto. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:07, 29 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «Mortero» certe estas ŝanĝenda, ĉar laŭ la Fundamento ĝi havas alian signifon. Tamen mi preferus ŝanĝi ĝin al '''mortiro''' (kun historia signifo diferenca disde tiu de bombopafilo). En Esperanto oni povas paroli pri la nuntempo aŭ pri historio. En la 2ª mondmilito ankoraŭ ekzistis '''mortiroj''', kiel la jena germana: <gallery caption="Mortiro kaj bombopafilo"> Mörser Karl 'Adam' at the Tank Museum, Kubinka pic5.JPG|Mortiro (60 cm) Mortar M29.jpg|Bombopafilo </gallery> sed nun ilin anstataŭis haŭbizoj kaj bombopafiloj. La angla lingvo ne distingas inter ili; en aliaj lingvoj ili havas apartajn nomojn, kaj la termino sone simila al '''mortiro''' indikas ĝuste la malnovan pafilegon (ekz‑e la rusa [[:ru:Мортира]])--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:19, 27 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:41, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) :{{komento}} Eble "lukta konduto" anstataŭ "kutimaro"? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC) ::Mi ne volis diri tion por ne komplikigi la aferon, sed ankaŭ mi pensas ke "konduto" estas pli trafa ol "kutimaro". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:20, 18 apr. 2026 (UTC) :::Mi preferus "konkurenca konduto" aŭ "rivaleca konduto". {{por}} "[[konduto]]". {{Kontraŭ}} "kutimaro", "agonia" kaj "lukt(em)a". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:07, 18 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu ne prefere "konkura" ol "konkurenca", ĉar laŭ PIV "konkurenco" estas specife ekonomia konkuro? Krom tio, ankaŭ "konkura" kaj "rivaleca" ŝajnas al mi tute bonaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 18 apr. 2026 (UTC) :::::Do, ''[[konkura konduto]]''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:42, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::Laŭ mi jes (oni jam povas kalkuli min {{por}} iu ajn esprimo kun "konkura", "rival(ec)a", "lukt(-)a"). Mi esperas ke la diskuto pri la plej bona vortumo ne forgesigos nin, ke verŝajne ĉiuj konsentas ke la nuna vortumo estas la malplej bona. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:25, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La sola vaste uzata insekta senco, kiun (miascie) havas la Esperanta vorto "cimo" estas identa al la rusa vorto "клоп" (en zamenhofa tempo skribata kiel "клопъ", kaj tion klare indikas Fundamento!) aŭ la angla "bedbug". :Miaopinie estus prudente uzi la nomon "'''Cimo'''" por tiu ci artikolo, ĉar tio estas kerna vorto, de kiu estis adoptita por la komputista slangaĵo "'''Cimo (komputado)'''" kiel kompakta traduko de la simile mallonga anglalingva "bug", kaj la apartigila artikolo nomiĝu "'''Cimo (apartigilo)'''". :Tia estus, miaopinie, prudenta nomado de la artikoloj. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:25, 19 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, laŭ [[Wiktionary:ru:клоп]], la rusa vorto "клоп" signifas kaj litocimo kaj [[hemiptero]]. (Temas pri grupo, kiu inkluzivas heteropterojn.) ::Kaj krome la Fundamento klare indikas ankaŭ la germanan "[[Wiktionary:de:Wanze|Wanze]]" kaj la francan "[[Wiktionary:fr:punaise|punaise]]", kiuj senambigue indikas heteropterojn (laŭ la sinonimaj sekcioj de la ligitaj paĝoj). La angla fundamenta traduko "[[Wiktionary:en:bug|bug]]" havas plurajn bestajn signifojn, sed interalie ankaŭ hemiptero (aŭ plej ofte heteroptero laŭ la artikolo ĉe "[[Wiktionary:en:true bug|true bug]]), kaj ne litocimo. Aliflanke, la pola fundamenta traduko "[[Wiktionary:pl:pluskwa|pluskwa]]" ja signifas nur litocimo (aŭ pli precize ''Cimex lectularius''). ::Do entute estas unu lingvo en la Fundamento, kiu sugestas, ke oni interpretu "клопъ" kiel litocimo, kaj tri lingvoj, kiuj sugestas, ke la ĝusta interpreto de "клопъ" estas "hemiptero/heteroptero". ::Cetere, laŭ mi verŝajne indus lasi la titolon de la apartiga artikolo senŝanĝa pro tio, ke kaj PIV kaj ReVo indikas du malsamajn taksonomiajn grupojn por la vorto "cimo". Do almenaŭ laŭ tiuj vortaroj, eĉ la kerna insekta signifo de la vorto ne estas senambigua. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 12:02, 19 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} Laŭ argumentoj de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi ne estas zoologo kaj ne povas juĝi fakan uzadon, sed komunlingve la sola senco kaj de la rusa vorto "клоп" kaj la Esperanta vorto "cimo" (kiun mi renkontis centojn, eble milojn da fojoj kaj en tekstoj, kaj en parola uzado) estas ĝuste la koncerna sangosuĉa parazito de homo (angle: "bed bug"). :::Tio ne malebligas fakan uzadon de la nomo "''Kлопы''"/"Cimoj" por diversampleksaj kaj daŭre reklasigataj zoologiaj taksonoj, sed tia uzado estas tro marĝena en komunlingva uzado por uzurpi la oftegan kaj kutiman nomon "клоп" kiel artikolnomon. :::Kompromise oni ja povas havi artikolon "Cimo" pri la komunlingva nocio kaj artikolon "Cimoj" pri la koncerna fake uzata taksono (verŝajne ''Heteroptera''). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:27, 19 apr. 2026 (UTC) :::Ne temas pri "''Kлопы''"/"Cimoj", sed pri "''Bettwanze''/''Cimex lectularius''/''Cimex lectularius''/...". Rigardu la aliajn lingvojn! Kaj la artikolo mem komenciĝas per la vorto '''Litocimo'''! Do ankaŭ ĝia titolo estus "[[Litocimo]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:23, 19 apr. 2026 (UTC) ::::Temas pri tio, kio jam en Fundamento nomiĝas cimo/''клоп''. Do ankaŭ la titolo estu "клоп". Tio, ke la zoologia nomenklaturo estas pli komplika kaj zigzage evoluis post la tempo de Fundamento, estas flanka detalo. ::::La ordinaran, normalan, atendeblan formon de la vorto ilustras, ekzemple, la teatraĵo pri socia "parazito", kiun verkis [[Vladimir Majakovskij]] kaj kiu nomiĝas simple kaj klare "Клоп", en la franca kaj angla tradukoj respektive "La punaise" kaj "The bedbug" (vidu la artikolojn en la koncernaj vikioj), kaj en Esperanto, nature, "La cimo" (vidu la artikolon "[[Vladimir Majakovskij]]". ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:48, 20 apr. 2026 (UTC) :::::Titolo de teatraĵo estas tute alia afero ol titolo de enciklopedia artikolo. La titolo de la teatraĵo estas malpreciza, kaj tio estas tute akceptebla: oni povas diveni, ke temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo. Titolo de enciklopedia artikolo estu pli preciza. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:55, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::La titolo de teatraĵo kaj ĝiaj tradukoj konvinke (ĉar oni zorge teadukas verkotitolojn) konfirmas tion, kion oni observas en normala, ĉiutaga kaj literatura, lingvouzado. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:37, 20 apr. 2026 (UTC) :Mi ĵus kontrolis en ''tekstaro.com'': la vorto "cimo" en la pridiskutata senco (kutima sangosuĉa insekto) aperas en diversepokaj tekstoj (eĉ de Zamenhof); la formoj "litocimo" aŭ "litcimo" ne aperas eĉ unufoje. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:59, 20 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, ''cimo'' aperas nur 6-foje en tekstaro.com kun insekta senco, do ĝi apenaŭ estas ofta vorto, eĉ tiam, kaj en la hodiaŭa mondo litocimoj estas malpli oftaj ol en la tempo de Zamenhof, mi supozas. (Cetere, ''cimo'' aperas 4-foje kun la senco "eraro" kaj unufoje kun la dubinda senco "subaŭskultilo", kaj ŝajnas al mi ne tute certe, ke ĉe Szathmari temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo; la kunteksto ne estas tute klara.) Do mi restas tute ne konvinkita, ke ''cimo'' en Esperanto estu pli specifa ol ĝiaj angla, franca kaj germana tradukoj en la Fundamento. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:14, 20 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Animala fiziologio]] => [[:Kategorio:Besta fiziologio]] == La koncerna vikipedia artikolo en Esperanto nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", ne "animala fiziologio", kaj ŝajnas al mi ke bonus se baza teksto kaj baza kategorio havas saman titolon. Tial mi proponas alinomigon de la kategorio al la (pli sendiskute akceptebla nomo) "besta fiziologio". Tio kaŭzus remeton de 24 eroj al nova kategorio, tial pli bonas diskuti kaj laŭeble havi konsenton, antaŭ ol procedi pri la translokigo... Kompreneblas ke la esperanta koncepto de [[Bestoj]] en la latina lingvo estas ''Animalia'', tial por parolantoj de romanidaj lingvoj kaj de la angla la vorto ''"animal'-"'' povas ŝajni pli hejmeca, sed tamen en Esperanto la vorto Bestoj signifas ĝuste tion, kaj Esperanto ne estas romanida lingvo, ne estas dialekto de la itala aŭ de la angla (kvankam foje aspektas tiel)... Tial estas bone ke la vikipedia artikolo en Esperanto jam nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", nur la kategorio ĝis nun iras alian vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} ĉiutaga prefere ol teknika lingvaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:21, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:38, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:50, 19 apr. 2026 (UTC) {{farite}} per 6 poraj voĉoj kaj neniu duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Natura historio]] => [[Biontologio]] == PIV ne havas "natura historio"; ĝi havas nur "naturhistorio (arĥaismo) = natursciencoj". La esprimo "natura historio" ŝajnas laŭvorta traduko el la angla/franca kaj mallogika en Esperanto. Do kial ne uzi la PIV-an vorton '''biontologio'''. (PIV indikas "arĥaismo", sed mi kredas, ke ĝi estas arkaika ĝuste tiel, kiel "natural history" en la angla estas arkaika: ĝi ne plu estas scienca fako.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:48, 19 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} PIV indikas ke "biontologio" estas arkaika sinonimo de "biologio". [[Natura historio]] ne temas pri biologio ĝenerale (se ĝi temus, ĝi estus kunigenda kun [[biologio]]) sed specife pri observa anstataŭ eksperimenta metodaro por biologio. Kaj tiu koncepto ne estas arkaika nek eksa, kvankam la scienca sistemo malpli rekompencas ĝin nun ol antaŭ cent jaroj. (En mia kantono, preskaŭ ĉiu biologo kaj multaj ĉiĉeronoj havas en sia domo libregon ''Costa Rican Natural History'', jam kvardek jarojn aĝan sed neniel eksmodan.) :Aliflanke povas esti, ke la vortumo "natura historio" estas etnolingvismo. Sed ŝanĝo al alia misa vortumo ne helpos nin trovi la ĝustan. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:31, 19 apr. 2026 (UTC) :Ĉu iu havas alian proponon? La difino ŝajnas esti io simila al "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". ("Biontologio" tute ne ŝajnas al mi "misa": vortaroj agnoskas, ke "bionto" signifas "vivulon".) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:27, 20 apr. 2026 (UTC) ::Slavaj (kaj iuj aliaj) lingvoj uzas por tiu ĉi scienca kampo la nomon forme kaj sence similan al "'''Naturscienco'''". Tia memklariga kaj regula formo ŝajnas al mi akceptebla kaj trafa. Ĝi, krome, estas paralela al aliaj regulaj formoj por nomi sciencojn kaj sciencajn fakojn kiel, ekzemple, "lingvoscienco" kaj "komputoscienco". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:30, 20 apr. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. Cetere, la Esperanta Vikipedio jam uzas la PIV-an sencon de [[naturscienco]]. Do tiu propono apenaŭ havas ŝancon, laŭ mi. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:19, 20 apr. 2026 (UTC) ::::Kial? "Naturscienco", miakomprene, tute konformas kun la nocio, kiun difinas PIV kaj tiu ĉi artikolo: en iu stadio ĝi estis tuteca studado de la naturo; poste eiaj brancoj specialiĝis kaj iĝis apartaj sciencoj kaj sciencaj fakoj (biologio, fiziko, ĥemio, geologio, astronomio; zoologio, botaniko, nuklea fiziko, kvantuma teorio, fizika ĥemio kaj ĥemia fiziko, tektoniko, astrofiziko, fiziologio ktp) kaj daŭre disbranĉiĝas. Eblas rigardi tian tuton "naturscienco" (iam antaŭe tute nature, nun kun ioma streĉo, ĉar ne ekzistas fakuloj pri la enorme kreskinta tuto, kvankam enkondukan bazan studobjekton en lernejo principe eblas nomi tiel kaj eble oni ankoraŭ faras tion en iuj lingvoj) aŭ kiel kunigon de ĝiaj konsistigaj partoj, kiuj estas konsiderebla kiel "natursciencoj". ::::"Biontologio" evidente ne taŭgas por tiu celo, speciale, se oni ĝin derivas de "bionto" = vivulo aŭ interpretad kiel kunfando de ''bio-'' kaj "ontologio", ĉar temas ne nur pri vivuloj, kaj ne nur pri bio[logio]: fiziko, ĥemio, geologio, astronomio apenaŭ estas koncepteblaj kiel sciencoj pri vivuloj aŭ limigitaj al bio-... en ia ajn senco. ::::Cetere, la naiva paŭsaĵo "natura historio" kiel ĉia "falsa amiko" estas miskomprenebla sen klarigo, ke temas pri sklava imito de alilingva idiotismo. ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:26, 21 apr. 2026 (UTC) :::::Eble vi estas konfuzita. Ni serĉas esprimon por la senco "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". Pri tio temas la koncerna artikolo. (Nu, la Esperanta artikolo mencias "scienca", sed tio ŝajnas miskompreno, se oni komparas kun la nacilingvaj artikoloj.) Ĉiuokaze, fiziko apartenas al natursciencoj, sed ne al tio, pri kio temas pri artikolo, kaj kion mi preferus nomi "biontologio". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:34, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::Ŝajnas, ke konfuzitaj estas ankaŭ la aŭtoroj de la artikolo, kiuj skribis, interalie: "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj [tiel!] kaj organismoj". ::::::Simile konfuzitaj estas ankaŭ alilingvaj ligitaj artikoloj: ::::::Franclingva vikio: «c'est l'enquête, la description de tout ce qui est visible dans le monde naturel : animal, végétal, minéral.» ktp ::::::Eĉ la anglalingva vikio ne konsentas kun vi: «In antiquity, "natural history" covered essentially anything connected with nature, or used materials drawn from nature, such as Pliny the Elder's encyclopedia of this title, published c. 77 to 79 AD, which covers astronomy, geography, humans and their technology, medicine, and superstition, as well as animals and plants.», «A slightly different framework for natural history, covering a similar range of themes, is also implied in the scope of work encompassed by many leading natural history museums, which often include elements of anthropology, geology, paleontology, and astronomy along with botany and zoology, or include both cultural and natural components of the world.» ktp ::::::La ruslingva vikio estas eĉ pli kategoria pri la vasteco de la fako: «совокупность знаний о природных объектах, явлениях и процессах» (la tuto da scioj pri naturaj objektoj, fenomenoj kaj procezoj) ::::::kaj simile en aliaj lingvoj. ::::::Alternativa interpreto estas, ke konfuzita estas vi – per unu el la mallarĝigaj difinoj en la angla lingvo, kiun vi iukiale preferas. Nu, Esperantaj terminoj estu pli internaciaj kaj malpli efemeraj, ol tio... ::::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:48, 21 apr. 2026 (UTC) :::::::Nia nuna artikolo klare difinas sian temon kiel nur certan specon de naturscienco, "kline pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado, kaj ampleksas precipe tiajn esplorojn, kiuj estas eldonataj ne en striktasence sciencaj revuoj sed en revuoj pli vastatemaj." Nia artikolo ne ''jam'' estas samtema kun [[naturscienco]], ĉar la observa stilo de naturscienco ne estas la sola stilo. La cito "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj" ne kontraŭdiras tion - "natura historio" estas difinita laŭ metodoj kaj ne laŭ esplortemo. :::::::La franca artikolo ŝajne estas pri iom alia koncepto kaj eble devus ne esti ligita al la sama vikidatumero. La ŝajne kontraŭdiraj citoj el la anglalingva vikipedio ne estas en nia artikolo, do striktasence ne rilatas al la diskuto. Kaj unu (''In antiquity . . .'') klare estas celita kiel historia, malaktuala difino (tial ĝi estas en subsekcio "Before 1900") kaj la alia klare estas markita kiel malsama de la kutimaj difinoj (''A slightly different framework . . .''). Do ili ne difinas la temon de la artikolo. Dume la difino ''leaning more towards observational than experimental methods of study'' estas en la unua frazo de la artikolo, klare intencita kiel temdifina, ne kiel nur unu inter pluraj mallarĝigaj difinoj. :::::::Ĉiuj vikipedio malrespektetas la principon "Vikipedio ne estas vortaro" ĉe plursencaj titoloj kiel ĉi tiu. Tio ne estas imitinda. :::::::Do la demandoj estas 1) Ĉu la specife observa stilo de naturscienco meritas artikolon, aŭ ĉu ĝi estas kunigenda kun [[naturscienco]]? (Mi pensas ke ĝi estas memstare menciinda temo, sed oni povus racie malkonsenti.) 2) Ĉu titolo "Natura historio" estas tolerinda, aŭ kiun alian titolo ĝi havu?--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:57, 21 apr. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]]: ::::: @[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] diris: :::::: Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. ::::: La vorto '''naturscienco''' evidente venas el la tradicio germana (kaj pli ĝenerale orienteŭropa), kaj la angla-latinidaj aŭtoroj de PIV ĝin miskomprenis. Naturscienco estas la tuto da sci(enc)oj pri la naturo, kiel la germana {{lang|de|'''Natur·kunde'''}} aŭ la rusa {{lang|ru|'''естество·знание'''}}. Tiu tegmenta signifo povas rilati al la historia periodo kiam la studoj de la naturo ankoraŭ ne disfakiĝis en apartajn sciencojn; tiu signifo restas aktuala ekz‑e en la instruado: en la elementa lernejo ni havas studfakon {{lang|ru|природоведение}}, en kiu la lernantoj ricevas la unuajn sciojn pri fiziko, ĥemio, biologio, astronomio… Supozeble tiusence la revuo «Esperanto» informas nin, ke :::::: «André Cherpillod (1930) estas emerita mezlerneja instruisto pri '''naturscienco'''.» ::::: En la sistemo germana-orienteŭropa estas do klara diferenco inter '''naturscienco''' ĝenerale kaj '''(pri)natura scienco''' speciale (ekz‑e geologio, zoologio ktp). Simile '''lingvoscienco''' ({{lang-ru|языкознание}}) ĝenerale kaj prilingvaj sciencoj speciale (gramatiko, leksikografio, dialektologio ktp). Simile '''[[sociscienco]]''' ({{lang-ru|обществознание}}) ĝenerale kaj ''sociaj sciencoj'' speciale (historio, ekonomiko, etnografio…). En tiu sistemo estas kohera diferencigo de la klasifikaj niveloj, malsamaj nocioj estas esprimataj per malsamaj vortoj. ::::: En la tradicio angla-latinida tiun diferencon oni esprimas per la nombro de unu sama termino: :::::: Les '''[[:fr:sciences sociales]]''' sont un ensemble de disciplines académiques&nbsp;… :::::: '''[[:en:Social science]]''' (or the '''social sciences''') is one of the branches of science,… ::::: T.e. la nocioj ekzistas, sed estas esprimataj konfuze kaj malkohere. La germana sistemo estas pli logika kaj imitinda, tiom pli ke ĝi utiligas la rimedon disponeblan en Esperanto: la diferencon inter ‹umo·scienco› kaj ‹uma scienco›. La PIVa difino estas misa.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:55, 29 apr. 2026 (UTC) ==Ŝtatoj de Meksiko== Nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]] diras ke "nomoj de subŝtatoj" "ĉiam estu Esperantigitaj". Mi supozas ke tio ne ĉiam estas aplikebla en praktiko, ĉar Esperantigoj en multaj federaj landoj ne ekzistas. Tamen la federitaj [[subŝtatoj de Meksiko|ŝtatoj de Meksiko]] jam havas esperantigojn menciitajn en la artikoloj. Ĉar la lando estas granda kaj havas sufiĉe longan historion de Esperanto-aktivado, mi atendas ke tiuj Esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj, kaj ke fontoj estas troveblaj por la plej multaj aŭ ĉiuj. Sed la artikoltitoloj estas en la hispana. Do - ĉu ni ŝanĝu la titolojn en Esperantajn, aŭ ĉiujn aŭ minimume tiujn, por kiuj fontoj rapide troveblos? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:37, 27 apr. 2026 (UTC) :Plejparte {{farite}}. [[Chiapas]], [[Tabasco]], [[Veracruz]] bezonas administranton. [[Ĉiŭaŭo]], [[Gvanaĥŭato]], [[Pŭeblo]] estas suspektindaj pro malnormala uzado de ''ŭ'' kaj eble bezonas plian kontrolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:44, 9 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nia titolpolitiko ke "nomoj de subŝtatoj" laŭeble "ĉiam estu Esperantigitaj", jes estas saĝa laŭ pure praktikaj konsideroj de redaktado. Tamen mi intertempe tre favoras iun fidindan referencon aŭ plurajn pri ĉiuj esperantigoj, kaj ne entuziasmas pri pure vikipediaj kreaĵoj - sekve la ideala deziro vere "ne ĉiam estas aplikebla en praktiko". Mi ĵus kontrolis en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, kiu en la vasta mapo 35 havas liston pri ĉiuj [[subŝtatoj de Meksiko]], sed preskaŭ ĉiujn nomas hispane. Nur [[Kampeŝo]] (tiel!!!, ĉe ni ''Campeche'' resp. [[Kampeĉo]] sen referenco, PIV2020 ne havas vorton), [[Meksikio]] (tiel!!, laŭ PIV2020 zamenhofa vorto, ĉe ni [[Meksikŝtato]]) + [[Jukatano]] (ĉe ni kaj laŭ PIV2020 [[Jukatanio]]) tie dokumentiĝas kiel pure esperantaj, aldone [[Hidalgo]] + [[Durango]] estas aŭtomate esperantaj kaj hispanaj. Mi forte supozas ke la poŝatlasa komisiono de 1971 elektis formon kampeŝo ĉar [[kampeĉo]] jam estas biologia vorto. Sed tio tamen estas aŭdaca ideo. Tamen ĉiukaze nur [[Jukatanio]], [[Hidalgo]] + [[urango]] konsidereblas sendiskute klaraj esperantigoj. La supozo ke ĉiuj "esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj" estas naiva. Se ili estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, kion mi volonte volus kredi, tiam devos esti eble almenaŭ unu ekstervikipedian referencon alporti pri ĉiu - kaj en tio la poŝatlaso de 1971 ne estos granda helpo. Sed ĝi jes ne estas la sola ebla fonto... Tial mi ankoraŭ ne volus movi la tekstojn al esperantaj titoloj Ĉiapaso, Tabasko kaj Verakruco, sen ke ni individue dokumentigas nian ekstervikipedian referencadon - pri Verakruco ĉiukaze klaras ke ĝi estas meksika urbo en PIV2020, do la paŝo argumenti ke ni povas uzi la urbonomon ankaŭ por la subŝtato estas malgranda. Do mi postulas ke ni ne pigru kaj serĉu ekstervikipediajn fontojn pri la novaj esperantaj nomoj, en PIV, Reta vortaro aŭ iu ajn alia vortaro, tekstaro.com aŭ iu simpla reta serĉado. Ĉar bazigi enciklopedion sur "pure vikipediaj vortokreaĵoj" estas koncepto tre dubinda, kaj se la novaj vortoj estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, tiam devas ebli trovi pruvon pri tio (almenaŭ unusolan). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:52, 18 maj. 2026 (UTC) :Verŝajne ThomasPusch pravas pri ĉi tiu afero. Mi emas restarigi la hispanlingvajn titolojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:09, 30 maj. 2026 (UTC) ==Artefaritaj planedoj== Mi faras diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]] pri tio, kiel distingi la titolojn de ekzistanta artikolo [[Artefarita planedo]] kaj nova artikolo kun [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9366370 jena enhavo]. Mi kopias ĉi tien mian ĵusan komenton: ::::La nomoj de niaj artikoloj estas konfuzaj, sed mi pensas ke la temoj estas koncepte malsamaj: [[Satelito]] estas pri io ajn, kio orbitas ĉirkaŭ io ajn; [[artefarita satelito]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ planedo'' aŭ ĉirkaŭ satelito de planedo; [[artefarita planedo]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ la Suno'' aŭ teorie ĉirkaŭ aliaj steloj. ::::Ŝajnas al mi ke la ekzistanta artikolo povus nomiĝi [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]] kaj via povus nomiĝi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 5 maj. 2026 (UTC) Laŭ mi, "planedo" estas objekto tiel granda, ke ĝi iĝas proksimume sfera pro gravito, kaj kiu forigas aliajn objektojn el sia orbito. Se eĉ [[Plutono]] ne estas planedo, nomi Luna-1 planedo, eĉ "artefarita planedo", ŝajnas ridinde. Cetere, neniu nomas artefaritajn satelitojn "artefaritaj lunoj". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:00, 6 maj. 2026 (UTC) :{{re|Lingvano}} Mi komprenas tion kiel voĉon, ke la nova artikolo estu [[Artefarita planedo]] sen interkrampaĵo. Kion vi volas fari al la ekzistanta artikolo? Alinomi, forigi aŭ kunigi kun alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 6 maj. 2026 (UTC) ::Eble oni provizore alinomu ĝin al [[Artefarita planedo (satelito)]], sed oni povus ankaŭ forviŝi ĝin. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:41, 6 maj. 2026 (UTC) :::Mi apenaŭ sukcesas orientiĝi, tiom konfuziga iĝis la movado de la tekstoj. Iusence ŝajnas domaĝe forĵeti la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9334784 novan version] de 19 mar. 2026 farita de uzanto Piotrus, sed aliflanke la nova traduko el la angla al Esperanto estis nur duonfarita kaj havas multajn fuŝajn ruĝajn ligilojn, ekz. [[The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy]], kvankam ekzistas teksto [[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]], kaj simple anglalingve nomi novajn ruĝajn ligilojn en [[Vikipedio en Esperanto]] kiel [[Atmospheric escape]] (por vorto "eskapon de atmosfero") aŭ [[Science fiction on television]] (por simpla vorto "sciencfikcion") ankaŭ ne ŝajnas aparte saĝe. Do probable tamen ne indas je ĉiu kosto savi la ektradukon de Piotrus, nur por esti afabla al li, kaj poste havi amason da plia laboro en tio fari veran fintradukon el la malneto. {{re|Arbarulo|Lingvano}} Eble vi du simple povas fari komisionon kaj ordigi la mison, ĉar pli da kuiristoj kiuj kirlas en la poto ne plifaciligas la ordigon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 20 maj. 2026 (UTC) ::::Eble Piotrus ankoraŭ volos fari tion mem. Mi petos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) :::::Inter ĉiuj aliaj problemoj, kiuj okazas en Vikipedio, mi forgesis atentigi Piotrus pri la progreso de ĉi tiu diskuto. Nun li reafiŝis sian tradukon kiel [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Mi alinomis la antaŭan [[Artefarita planedo]] --> [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]], sed bezoniĝas administranto por alinomi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]] --> [[Artefarita planedo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:53, 8 jul. 2026 (UTC) == [[Katorgo]] => [[Punlaboro en Rusio]] == La novvorto ''katorgo'' aspektas dubinda, ĉar mi ne trovis ĝin en vortaroj, nek trovas bezonon je aparta vorto por komuna fenomeno de punlaboro, konata ekde antikva epoko kaj ekzistinta ankaŭ en Britio, Francio kaj multaj aliaj landoj. En Rusio ĝi aperis en la epoko de Rusa carlando kaj daŭris en la Rusia imperio, la termino mem estis renaskita por mallonge eĉ en Stalin-tempo. Do mi proponas uzi simplan kaj klaran vortumon [[Punlaboro en Rusio]]. Espereble poste aperos [[Punlaboro en Francio]], [[Punlaboro en Britio]] ktp. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:21, 7 maj. 2026 (UTC) :<s>{{por}}</s> Vere. La novvorton "katorgo" ankaŭ mi ne trovis ĝin en vortaroj, gazetoj, literaturo - ankaŭ [https://tekstaro.com/?s=6a0b0ce727a57 tekstaro.com] malhavas ĝin. Do mi estas tre por ŝovo al titolo [[Punlaboro en Rusio]]. Kvankam vikidatumoj proponas tradukon "Ekziligo", kio estas grava atentigo pri nuanco: la ekziligo estis almenaŭ same grava puno kiom deviga laboro. Sed mi dubemas ĉu sencas la kondamnon je punlaboro kaj je ekziligo ŝtopi en la saman titolon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:28, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ|tamen kontraŭ, post rekonsidero}} Tamen, mi nun ankoraŭ konsciis pri la historia libreto de 1912 nomata "[https://arkivo.esperanto-france.org/katalogo.htm Politika malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero «la Katorgon»]" de [[Zygmunt Marek]], Krakovo, kiu jes ja jam estis menciita en la teksto (la fina parto de la titolo "konsidero «la Katorgon»" en akuzativo nuntempe impresas nekutima, sed tiel ekzakte oni titoligis la libron en 1912, kaj la vorto «Katorgo» estas sendube tie menciita). Kaj recenzo pri la libro, same mencianta la vorton Katorgo, troveblas en [https://dn790003.ca.archive.org/0/items/BelgaEsperantisto_1912_n050_dec/BelgaEsperantisto_(1912)_n050_dec.pdf la Belga Esperantisto, dec. 1912, p. 31]. Per tiu trovo mia antaŭa argumento, ke "mi ne trovis ĝin en ... gazetoj, literaturo" ne plu validas - nun mi tamen trovis ĝin, kaj en literaturo kaj en la gazetaro. Tial mi retiras mian voĉdonon. Mi ĵus faris esperantan tekston pri la historia esperantista socialdemokrato [[Zygmunt Marek]] kaj pensas, ke se la homo plantis la novan vorton en 1912 en la esperantan literaturon kaj gazetaron, ke tiam jam ne plu eblas nomi ĝin "nova vorto" en 2026, 114 post la enkonduko. Cetere, mi atentigas ke la vortradiko estas antikva greka termino, ne estis inventaĵo nur de la cara Rusio kaj ne nur "makulus la memoron de historia Rusio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:11, 18 maj. 2026 (UTC) :::Ni verkas la enciklopedion, do ni prezentu la science pruvitajn faktojn kaj ne gravas ĉu ili makulas ies historion aŭ ne. La fakto estas ke punlaboro en Rusio estis la sama sistemo, kiun aplikis Britio, Francio kaj pluraj aliaj landoj, do uzado de malliberuloj por plej pezaj laboroj, kutime en foraj lokoj. Tio estis konsiderata samtempe ilo de punado kaj koloniado (Siberio, Aŭstralio, Franca Gujano ktp). En Rusio post la revolucio ĝi estis abolita (kvankam dum la Stalin-periodo aperis [[GULAG]]-sistemo, ekzistinta du jardekojn), en Francio ĝi funkciis eĉ post la Dua mondmilito ([[Papilio (libro)|jen ekzemplo]]). Se ni uzas vortumon [[Prizonkolonio]] (ne ''Penal colony'' aŭ ''Colonie pénale''), kial ni elpensu specialan vorton por la sama institucio en Rusio? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:37, 3 jun. 2026 (UTC) :Cetere, mi mem videble ne multe okupiĝis pri punlaboroj en interŝtata komparo. Kiuj estas la vikidatumaj eroj por [[Punlaboro en Francio]] kaj [[Punlaboro en Britio]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 20 maj. 2026 (UTC) :{{komento}} "Katorgo" estas naiva paŭsa "esperantigo" de la rusa vorto (каторка [kátorga]), kiu signifas punlaborejo. Mi vidas nenian bezonon uzi en Esperanto tian balastaĵon. :Krome, mi havas la impreson, ke, elimininte la vorton "katorgo", estus prudente movi la enhavon de tiu ĉi artikolo en apartan sekcion "Punlaboro en Rusujo" en la artikolo "[[Punlaboro]]". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:34, 7 jul. 2026 (UTC) ::Tamen tio malekvilibrigus la artikolon - [[Katorgo]] estas tre detala kaj [[Punlaboro]] apenaŭ pli ol ĝermo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 7 jul. 2026 (UTC) :::Tio, ke la artikolo ne plu estos ĝermo, ŝajnas al mi bona paŝo, kiu krome montros kiamaniere eblos aldoni similajn partojn pri aliaj landoj (ekzemple, la jam menciitaj Aŭstralio, Britujo, Francujo k.a.). :::Ĉu ekzistas bonaj kialoj por eternigi ĝermecon de artikolo "[[Punlaboro]]" aŭ por divido de artikolo pri unu temo en apartajn artikolojn pri ĉiu lando? :::Se vi insistas, la artikolo "[[Punlaboro]]" povas enhavi sekcion aŭ simplan koncizan klarigon forsendantan al la artikolo "Punlaboro en Rusujo" (la alinomita nuna "[[Katorgo]]"). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:45, 8 jul. 2026 (UTC) ::::En [[Punlaboro]] jam estas ligilo al [[katorgo]]. Kompreneble tiu ligilo konserviĝu. Mi volus aŭdi aliajn opiniojn pri kunigo, sed mem restas kontraŭa, ĉar ŝajnas al mi malpli malbona se la artikola "punlaboro" estas ĝermo ol se ĝi estas fakte artikolo pri rusa punlaboro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:31, 8 jul. 2026 (UTC) {{kom}} [[:d:Q17089987|Punlaboro en Usono]] estas sufiĉe grava temo en usona politiko, kaj punlaboro en Ĉinujo estas ofta riproĉo de usonanoj (hipokrita sed verŝajne prava, ŝajne ankoraŭ sen vikidatumero) al la registaro de tiu lando. Ambaŭ estus bonaj kandidatoj por artikoloj. Alilingvaj artikoloj rilataj al punlaboro troviĝas en la kategorioj ligitaj kun ĉi tiuj eroj: [[:d:Q8719629]], [[:d:Q8864536]] (esperante [[:Kategorio:Trudlaboro]]). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Anglikana Komunio]] > Anglikana Komunumo == Ni ĉiuj scias ke [[komunio]] estas "[[sakramento]], kiu estas [[rito|rita]] [[ofero]] de [[pano]] kaj [[vino]]" en iuj kristanismaj diservoj, kaj la verbo komunii laŭ [https://vortaro.net/#komunio_kd PIV] estas "doni al iu por manĝi, eventuale trinki, la panon kaj vinon" en tia renkontiĝo. Do, la titolo "Anglikana Komunio" por '''tiu teksto estas misa'''. Kaj efektive, en [[vikidatumoj]] la temo en Esperanto nomiĝas Anglikana '''Komunumo''' = internacia grupo de anglikanaj eklezioj. La vorto [[komunumo]] ĉi-tie estas la ĝusta. Mi proponas alinomiĝon. Eĉ se tute ne necesas esti anglikana, aŭ esti kristana por juĝi en tiu demando, ankaŭ ne necesas havi la pezan vortaron PIV hejme, sed sufiĉas havi aliron al komputilo por povi rigardi en ''vortaro.net'', kaj tute klaras ke "komunio" estas ago kiun praktikas plej diversaj kristanoj, kaj '''ne estas nomo''' por organizaĵo aŭ federacio de diversaj organizaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 20 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Evidente. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:36, 20 maj. 2026 (UTC) <s>:{{kontraŭ}}</s> Laŭ mia kompreno la Anglikana Komunio ne estas organizaĵo aŭ federacio de organizaĵoj, sed aro da eklezioj difinitaj de tio, ke ili sufiĉe bone interkonsentas pri doktrinoj por reciproke agnoski la validecon de sia komunia rito. Tial oni nomas ĝin angle ''Communion'', kio estas la angla vorto por komunio, aŭ pli ĝenerale komuniko aŭ samsenteco, sed neniam por komunumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) ::El tiu respondo kaj el la artikolo mi ne vidas, kiel tio diferencas disde «[[Anglikanismo]]». La franca Vikipedio same opinias, kaj pludrektas [[:fr:Communion_anglicane]] → [[:fr:Anglicanisme]], kio ŝajnas tre logika.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:16, 22 maj. 2026 (UTC) :::Fakte la artikolo «[[Anglikana Komunio]]» nesufiĉe klare diras, ke temas pri ''[[:en:Full communion|Communio in sacris]]'', kaj misgvide uzas la vorton «komunumeco». Se oni ial vols lasi tiun artikolon, ĝin necesas iom reverki. Cetere, kial majusklo en «Komunio»? Ĉiel ajn, antaŭ ol verki pri speciale «Anglikana komunio», necesas havi pli ĝeneralan artikolon pri «Eŭĥaristia komunikado» (la ortodoksa ekvivalento por ''Communio in sacris'').--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:03, 22 maj. 2026 (UTC) ::::Laŭ la anglalingvaj artikoloj, anglikanismo estas la tradicio deveninta de la [[Eklezio de Anglio]] (Eklezio de Anglujo). Pluraj eklezioj apartiĝis de la Anglikana Komunio, interalie pro disputoj pri la rajtoj de virinoj kaj GLAT-uloj, sed restas anglikanaj. Ĉio ĉi bedaŭrinde ne estas klarigita en niaj artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:53, 22 maj. 2026 (UTC) :::::Se Arbarulo en sia unua noto aludas ke komunio pli ĝenerale estus komuniko aŭ samsenteco, li malpravas. [https://vortaro.net/#komunio_kd Komunio] en Esperanto klare estas la rita manĝado de iom da [[pano]] kaj [[vino]] en kristanaj kunvenoj. Se lasi la artikolon je tiu nomo, necesus klarigi kial kaj kiel la anglikana rita manĝado de pano kaj vino diferencas de la restaj kristanaj grupiĝoj. Kompreneble pri majusklo de la dua vorto estas tute neniu klarigo. Do se lasi la artikolon je la nuna nomo, necesas tute teologie koncentriĝi pri la rito kaj neniel pri "la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo kaj estas en komunumeco inter si". Tio bezonas pli ol nur iom da reverkado. Tial laŭ mi la ŝanĝo for de vorto "komunio" en la titolo estas pli praktika solvo de la dilemo, ĉar tiu ĉi teksto klare ne temas pri priskribo de rito, sed pri grupigo de kristanaj organizaĵoj. Eblas bone proponi alian novan vortumon por la titolo, sed tiu ĉi teksto maltaŭgas sub la nuna titolo "[[Anglikana Komunio]]". Mi suferas per iom da kapdoloro, kiam mi legas iujn de la tekstoj, kiujn la antaŭa tre maljuna kaj intertempe longe mortinta uzanto Ludovica verkis, ofte en nebulaj vortumoj, ĉiam sen referencoj, kaj certe ne estas la ĝusta por reverkado de la ekzistanta teksto. Tial mi ankaŭ subtenus entute forigi la tekston kaj anstataŭigi ĝin per alidirektigo al la esperantlingva teksto [[anglikanismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 23 maj. 2026 (UTC) PS: La sama miso, mi ĵus konstatis, validas ankaŭ por la teksto <big>'''[[Komunio de Porvoo]]'''</big>, kie same ne temas pri la maniero kiel manĝi panon, sed pri ''«unio inter la anglikana kaj evangelia luterana eklezioj farita en 1992»'' - do same pri iu organiza grupigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:29, 23 maj. 2026 (UTC) :Kiom mi komprenas, temas ne pri organizaĵo aŭ komunumo, sed pri reciproka '''agnosko''' aŭ '''akcepto''' de eŭĥaristio inter iuj konfesioj. T.e. ekz‑e ke anglikano povas komunii en luterana diservo (kaj inverse); en ortodoksismo tio ankaŭ signifas, ke pastroj de la koncernaj konfesioj rajtas '''kuncelebri''' unu saman eŭĥaristian diservon. Tamen la terminoj de la tipo «komunio de NN» impresas min kiel tre fuŝaj. Ili pensigas pri ia speco de liturgio (kiel la «liturgio de Johano la Orbuŝa» aŭ«[[Trenta meso]]»), dum fakte temas pri interagnosko. Tiajn interagnoskojn oni prefere menciu ĉe la artikoloj pri la konfesioj (kun kiuj aliaj konfesioj la koncerna konfesio estas en la eŭĥaristiaj rilatoj) prefere ol en apartaj artikoloj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 16:23, 23 maj. 2026 (UTC) ::ThomasPusch miskomprenas min. Mi neniam diris ke "komunio" signifas komunikon aŭ samsentecon. Tio estas signifoj de ''communion'', kiujn mi menciis nur por pruvi, ke ''communion'' ne signifas "komunumo". ::La argumento estas: la normala etnolingva nomo de la afero signifas "komunio", do ni fidele traduku tion kaj ne provu renomi ne-Esperantajn aferojn laŭ tio, kio ŝajnas al ni pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 23 maj. 2026 (UTC) :::Angle [[:en:Christian communion]] '''ne estas''' la Esperanta [[komunio]], ili estas [[ŝajnamikoj]], kaj traduki tion per «komunio» estas mistraduki kaj konfuzi. Pli ĝusta termino angla estas [[:en:koinonia]] ← {{lang-el|κοινωνία}}, la reponda Esperanta artikolo estas [[Komuneco (kristanismo)]]. La teologoj kutime citas ĉi-rilate ''Agojn'' 2:42, kie la Londona Biblio havas «kunuleco»n (Kaj ili persistis en la instruo de la apostoloj kaj en la '''kunuleco''', en la dispecigo de pano kaj en preĝoj). Resume, la meĥanika paŭsaĵo per «Anglikana <s>komunio</s>» estas kontraŭesperanta eraro.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:11, 25 maj. 2026 (UTC) ::La malsameco inter "Anglikana Komunio" kaj "anglikanismo" estas menciita en la artikolo [[Anglikana Komunio]]: "La Anglikana Komunio estas la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo '''kaj estas en <s>komunumeco</s> komunio inter si'''". Do ĉiuj membroj de la Anglikana Komunio estas anglikanoj, sed ne ĉiuj anglikanoj estas membroj de la Anglikana Komunio. Kaj la enhavo de la artikolo spegulas la distingon: [[Anglikana Komunio]] temas pri tio, kiuj anglikanaj eklezioj inkludiĝas en la komunio kaj kiuj ne; [[Anglikanismo]] temas pri la doktrinaj kaj kulturaj aferoj, kiuj distingas la anglikanojn de aliaj kristanaj tradicioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:45, 23 maj. 2026 (UTC) :::Laŭ [[:en:Anglican Communion]], "The Anglican Communion (AC) is a Christian communion consisting of the autocephalous national and regional churches '''historically''' in '''full communion''' with the Archbishop of Canterbury." En la ortodoksa terminaro, temas pri la ''eklezioj-filinoj'' de la Brituja eklezio (histiorio) kaj ''eŭĥaristia kuneco'' (=[[Komuneco (kristanismo)|Komuneco]]). Ambaŭ trajtojn eblas esprimi la sufikso -ism; kp la difinon de ''katolikismo'' en NPIV: :::«2 (ss) La kristana religio, bazita sur la dogmaro k ritaro difinitaj de ĉiuj ĝisnunaj koncilioj, k agnoskanta la aŭtoritaton k neerarivecon de la papo.» :::Tie enestas kaj doktrino-kulturo (dogmaro kaj ritaro), kaj la administra aŭtoritato de la papo. Simile ''anglikanismo'' povas kombini (kaj en la reala lingvuzo reale kombinas) doktrina-kulturan kaj la historian aspektojn. Internacie '''anglikanismo''' estas la plej klara kaj taŭga esprimo; «Anglikana Komunio» estas misgvida kaj lingve erara mistraduko.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:02, 25 maj. 2026 (UTC) ::::Mi hezitemas tial, ke se ''communion'' ne signifas "komunio" ĉi tie, estas tiel stranga hazardaĵo ke tiom gravas ĝuste la reciproka agnosko de komunio inter la eklezioj. Tamen mi provizore fidas ke Sergio scias pli pri eklezia terminologio ol mi. Kalkulu min {{sindetena}} pri la titolo. ::::Pri la dueco de la artikoloj, ŝajnas evidente ke estas du konceptoj, do kunigo nur estus en ordo se montriĝus, ke niaj artikoloj kaj la ligitaj anglalingvaj artikoloj misprezentas siajn fontojn. La distingo inter la konceptoj sendependas de la artikolaj titoloj, do ankaŭ sendependas de la signifo de "-ismo", "komunio" aŭ aliaj elementoj de Esperanto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:54, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Stelhalmao]] => [[Stelhalmo]] == Temas pri speco de [[halmo]] ludata sur stelforma tabulo, do kial ne [[stelhalmo]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:28, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Laŭ [[Halmo]], "halmo" kaj "halmao" estas variantoj por la sama koncepto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:56, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Jes, certe, sed estus preferinde havi nur unu formon de la vorto. Ŝajnas al mi, ke oni inkluzivas la finan vokalon, esperantigante vorton, nur kiam necesas distingi ĝin de alia radiko. Mi ne vidas motivon por esperantigi ''halma'' alie ol per '''halmo'''. Ĉiuokaze, estus bone, se la artikoloj pri '''halm(a)o''' kaj '''stelhalm(a)o''' uzus la saman formon en siaj titoloj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) == [[Literatura salono]] => [[Salono (kunvenejo)]] / [[Salono (rondeto)]] == La aktuala nomo akcentas sole literaturajn kunvenojn, sed fakte tio estis ankaŭ lokoj, kie oni priparolis politikajn, sociajn, filozofiajn, religiajn aferojn. Do ni adaptu la titolon al pli larĝa origina senco de la fenomeno, kiel tion faris la aliaj vikioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Bona ideo! "Salono (kunvenejo)" ŝajnas al mi tute taŭga anstataŭo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:49, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 6 jul. 2026 (UTC) == [[Ŝajna heredanto]] -> [[Heredonto]]== La vorto "ŝajna" havas alian sencon, ne trafan ĉi tie: "ŝajna. Erariga pro sia ekstera aspekto, kiu ne estas konforma al la interna kerna esenco; prezentanta nur eksteran supraĵan similecon kun io alia". Tiu ĉi heredanto ja klare ne estas "erariga", sed estas "verŝajna, probabla, antaŭvidebla" k.s. La paĝo estas alinomenda al io pli taŭga. Pli bona nomo povus esti, ekz-e "Verŝajna heredanto" aŭ "Probabla heredanto" aŭ simile. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:11, 6 jun. 2026 (UTC) :Verdire, la nuna titolo estas misgvida, eĉ erara. :Miaopinie, la ĝusta termino estas "heredonto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:45, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:27, 7 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:09, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi baze konsentas pri la propono '''Heredonto''', sed ŝatus iom pli precizigi: Tial {{por}} '''Tronheredonto'''. Heredi oni ankaŭ povas monon, aŭ librojn, aŭ supkuleron, sed ĉi tie temas pli specife pri '''trono''' en hereda monarĥio.- [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:05, 9 jun. 2026 (UTC) :::La nuna teksto diras, interalie: "la termino estas ĝenerala por iu ajn titolo de nobeleco". Evidente do, ne temas nur pri tronheredado. :::Memkompreneble, oni povas mallarĝigi la temon de la artikolo. Aliflanke, oni povas, male, plilarĝigi ĝin, ĉar kial heredado de trono, nobela titolo, bieno, privata kapitalo ktp estu traktataj malsame (havi apartan terminon kaj artikolon) en Esperanta Vikipedio? Eblas difini la terminon "heredonto" ĝenerale, sed dediĉi grandan parton de la artikolo al la obskuraj lokaj reguloj kaj tradicioj de tronheredado (kaj eventuale titolheredado), laŭbezone. :::Tio permesos havi prudentan nivelon de lingva reguleco kaj sistemeco kaj, tamen, reteni ligitecon al tiuj lingvaj vikioj, kiuj traktas esence paŭsaĵojn de la anglalingva idiomaĵo ''heir apparent''. :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:26, 9 jun. 2026 (UTC) ::::Grava diferenco estas, ke heredadon de bieno aŭ mono normale decidas la testamento, sed reĝo aŭ duko normale (almenaŭ laŭ mia limigita scio pri Eŭropo) ne povas mem decidi, kiu heredos la titolon. Eble do '''titolheredonto'''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:55, 11 jun. 2026 (UTC) :::::Eĉ en la feŭdisma Okcidenta Eŭropo ekzistis majorato, kiu malebligis libere testamenti bienojn. Kaj en diversaj landoj de la mondo la reganto povis (kaj probable plu povas) libere elekti sian heredonton – ekz‑e tiel estis en Romio kaj Bizancio kaj Rusio (ĝis [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]). Pli oportunas havi la universalan terminon.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:55, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}} '''Titolheredonto'''. Ĉar l'artikolo temas pri iu ajn titolo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:50, 1 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Poligenistoj]] -> [[:Kategorio:Polenigistoj]] --> [[:Kategorio:Polenantoj]] == Estis konfuzo inter du ŝajnaj terminoj. Temas pri [[polenado]] per [[polenigisto]] pri kiu estu ligita al la bona "kategorio:Polenigistoj" kiu domaĝe aperas ruĝe, kiel kategorio de tiu artikolo. ''Poligenistoj'' rilatas al [[poligenismo]], kiu rilatas al tuta alia afero. Atentu, ke ŝanĝi la nomon de tiu kategorio necesas ŝanĝi la kategorion en ĉiuj artikoloj rilatantaj al la malbona kategrio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:55, 1 jul. 2026 (UTC) {{Komento}} Sen kontraǔdiro, ĉu povbas mi alinomi tiun kategorion ?-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:10, 7 jul. 2026 (UTC) :Ŝajnas al mi ke la intencata titolo dekomence estis "Kategorio:Polenigistoj", ĉar ĝi estas en [[:Kategorio:Polenado]] kaj ankaŭ enhavas neniun poligeniston. Temas nur pri tajperaro. Do mi pensas ke vi devas senti vin libera korekti kaj ne nepre devis eĉ averti aŭ peti konsilon. Mi nur rekomendas (tamen ne volante trudi) pluan korekton al [[:Kategorio:Polenantoj]], laŭ la PIV-a vorto "poleni" kaj sento, ke estas strange esprimi neelektitan biologian funkcion per "-isto". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 10 jul. 2026 (UTC) :Mi pli-malpli konsentas. Mi ne povas aprobi ŝanĝon al [[:Kategorio:Polenigistoj]], ĉar ankaŭ tio estus erara, sed mi opinias, ke vi povus korekti la evidentan tajperaron sen ies aprobo. Estu [[:Kategorio:Polenantoj]]: ''ist'' estas malbona, kaj ankaŭ ''ig'' estas malbona. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:50, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] pro la ĉi-supraj klarigoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:13, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:52, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:00, 13 jul. 2026 (UTC) ::{{Farite}}.- Sed [[:Kategorio:Poligenistoj]] donas longan liston da [[Kolibro]]j. Normale?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:47, 15 jul. 2026 (UTC) :::Por ke artikolo aperu en la ĝusta kategorio, necesas korekti la kategorion en la artikolo mem. Ĝi ne aŭtomate transiras kiam oni alinomas la kategorion. :::Fakte ŝajnas al mi pli simple, se oni metus [[:Kategorio:Kolibroj]] en [[:Kategorio:Polenantoj]] anstataŭ ĉiu unuopa specio. Ankaŭ ŝajnas al mi erare, ke ni havas du kategoriojn [[:Kategorio:Kolibroj]] kaj [[:Kategorio:Trokiledoj]], ĉar "kolibro" kaj "trokiledo" estas sinonimoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 15 jul. 2026 (UTC) ::::Fakte [[:Kategorio:Kolibroj]] estas jam subkategorio de [[:Kategorio:Trokiledoj]], do laŭ mi sufiĉas nuligi la fuŝan karegorion [[:Kategorio:Poligenistoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:08, 16 jul. 2026 (UTC), == [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]] (= [[Gestlingvo]]) == Verkante artikolon pri komputada «signaro» mi puŝiĝis kontraŭ la jam ekzistanta «[[Signaro]]» alispeca. Intervikie ĝi estas ligita al unu sola lingvo (la hungara [[:hu:Jelbeszéd (kommunikációs eszköz)]]), kaj ŝajnas al mi, ke ĝi temas pri [[Signolingvo]] = [[Gestlingvo]], kiu havas pli da ilustraĵoj kaj intervikiaj ligiloj. Mi ne kompetentas pri la afero, sed mi vidas unuj samajn nomojn menciitajn en ambaŭ artikoloj. Mi proponas konsideri la eblon kunigi la du artikolojn; se konvenas, sub la titoloj de la dua, kiuj titoloj estas pli klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:26, 3 jul. 2026 (UTC) :Mi preferus la vorton ''[[gestolingvo]]''. Ĉiuj lingvoj uzas signojn, sed parolaj lingvoj uzas sonojn, dum gestolingvoj uzas gestojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:45, 3 jul. 2026 (UTC) ::Estas du senrilataj proponoj ĉi tie: kunigi [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]], kaj alinomi [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]]. ::La kunigopropono vere devus esti ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Ĉiuokaze kunigo ne estas en ordo, ĉar la plej unua frazo de [[Signaro]] klare diras ke ĝi "estas '''nelingva''' komunika kodo" kaj la cetera artikolo konsekvence laŭas tion. ::[[Signaro]] estas tre ĝenerala vorto sen evidente ĉefa senco, do mi pensas ke estus bone havi apartigilon sub tiu titolo kaj uzi interkrampan klarigon en la titoloj de veraj artikoloj. ::Alinomado [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]] estas bona ideo. Mi supozas ke la modo diri "signolingvo" venas konscie de supozo, ke "gesto" havas iun insultan nuancon kaj ke "signo" estas pli ĝentila sinonimo, kaj subkonscie de deziro fari nomon (supraĵe) similan al la nomo uzata en la angla, hispana, franca kaj aliaj nuntempe prestiĝaj lingvoj. Kiel bonege resumis Lingvano, tio estas mallogika laŭ la signifoj de "gesto" kaj "signo" en Esperanto. ::Resume, {{kontraŭ}} kunigo kaj {{por}} [[Gestlingvo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 6 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Bone. Tiam por liberigi la nudan «Signaro»n por apartigilo necesas precizigi la titolon de la nuna «[[Signaro]]». La hungara precizigo (=&nbsp;komunikilo) precizigas nenion, ĉar ĉia ajn signo estas komunika rimedo. Kiom mi komprenas, tiu artikolo temas pri signoj esprimantaj mesaĝon ''malrekte'' — per aludo, sekreta kodo, per deca ŝarado. Mi do proponas precizigi «Signaro (implica)». Ĉu?--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:34, 8 jul. 2026 (UTC) ::::La artikolo traktas ĉiujn nelingvajn komuniksistemojn. Mi pensas ke "malrekta" aŭ "implica" ne bone komprenigas la signifon "nelingva". Ĉu "Signaro (komunikteorio)" estas akceptebla? Aŭ eble "Nelingva signaro" estus pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:22, 8 jul. 2026 (UTC) :::::{{re|Arbarulo}}Nu jes, kvankam mi iom preferus «Eksterlingva signaro».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:30, 9 jul. 2026 (UTC) ::::::Kaj mi ankoraŭ "iom preferus" miajn proponojn, ĉar la distingo estas inter signaroj, kiuj konsistigas lingvon kaj signoj, kiuj ne konsistigas lingvon, ne inter signaroj, kiuj estas "en" lingvo kaj signaroj, kiuj estas ekster ĝi. Tamen mi taksas ankaŭ "eksterlingva signaro" akceptebla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}} [[Gestlingvo]]. (Verdire, mi dirus "gestOlingvo")--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Ŝajnas ke neniu obĵetas, ke la nuda "Signaro" iĝu apartigilo, kaj ke la titolo de la nuna [[Signaro]] ricevu precizigilon. Tamen decidaj voĉoj mankas. Sed estas ja tre ĝena, ke la vorton tre gravan por komputiko senrezerve okupas signifo konata nur al 1 alilingva Vikipedio. Do, se dum la semajno de 19 jul ĝis 25 jul neniu protestos, mi alinomos la nunan «[[Signaro]]»n al «Nelingva signaro» (kiel proponis Arbarulo), kaj la titolon «Signaro» faros apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :::{{Farite}} pri Signaro→‹[[Nelingva signaro]]› kaj [[Signaro]] = apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:12, 28 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikulturado en Marko]] -> [[Vinkultivado en Markio]] -> [[Vitkultivado en Markio]] == Ne estas mi kiu proponis tiun alinomadon, sed DidCORN; fakte mi proponas la forigon de la artikolo, kiel parto de lavango metata de anonimuloj kun kiu ne eblas diskuti la grandan kvanton de fuŝaĵoj kiun lia kontribuo alportas. Ĉiuokaze la proponinto argumentis, ke Vitikulturo estas barbarismo kaj Markio (Italio) estas la regiono, dum Marko estas tute alia afero. Pri la dua parto mi ttue konsentas, sed ne pri la unua ĉar Vitkulturo ja estas ĝusta vorto (sen i), do la rezulto povus esti ĉu Vitkultivado en Marko aŭ Vinproduktado en Marko, se vere la decido estas konservi tiajn fuŝaĵojn. Estis jam dekoj da ili. :{{kontraŭ}} la proponita kaj {{por}} unu el la du alternativoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:53, 6 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}Same pri [[Vitikolturado en Umbrio]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:33, 6 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Mi konsentas pri [[Vitkultivado en Markio]], sed mi proponis la terminon [[Vinkultivado]] kiu ekzistas kaj en Vikipedo mem kaj en ĉiuj esperantaj votaroj, dum *Vitkultivado" estas tutkomprenebla sed tamen neologismo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}.-Stranĝe la rilatanta ŝablono [[Ŝablono:Vitikulturo en Italio]] kaj ĉiuj artikoloj kiuj jam ekzistis ene malaperis. Kion faru ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 07:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::{{re|DidCORN}} Rigardu en la paralela forumo [[VP:FA]]. Tie okazis diskuto de pluraj esperantistaj vikipedianoj pri ebla forigo de ĉiuj 12 tekstoj kaj ankaŭ la principe senkulpa ŝablono, kiu nur ne plu havas vivcelon, se ĉiuj tekstoj en ĝi estas for. Vi principe povus ankaŭ mem vidi tion, se vi klakas sur la nun ruĝan unuan ligilon [[Vitikulturado en Marko]], vi devus vidi keston kun palruĝa fono en kiu estas inter alie la indiko "Averto: Vi rekreas paĝon, kiu estis antaŭe forigita. [Je la momento] 12:49, 13 jul. 2026 [la vikipedia administranto] Kani forigis [la] paĝon Vitikulturado en Marko [- kialo:] Rezulto de [[VP:FA]]". Elprovu! Tiam vi ekde nun povos mem ekscii kio okazis... Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:35, 24 jul. 2026 (UTC) :::Sed kiel restari la antaŭan situacion ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:40, 27 jul. 2026 (UTC) == [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)]] -> [[Sigismundo (Sankta Romia Imperio)]] == La formo ''[[Sigismundo]]'' ŝajnas preferinda. Mi ĵus trakontrolis la 66 aliajn lingvojn: 45 havas la vokalon U, 5 havas O (belorusa, franca, hungara, itala, kataluna), unu havas A (litova), kaj la aliaj havas skribon nek latinan, nek cirilan, nek grekan, do mi ne estas certa! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:01, 7 jul. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Normale esperantigo de historia germana nomo sekvus la latinan formon aŭ la originalan germanan. Ambaŭ havas ''u''. Aliflanke, PIV registras nur "Sigismondo". En la tekstaro ŝajnas ke ambaŭ variantoj uziĝas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Sigismundo… La PIV-a francaĵo ''–mondo'' estas klare malpli internacia. El la 54 alinaciaj aritikoloj Vikipediaj, kies titolojn mi povas legi (latinliteraj kaj Cirilaj) nur 4 havas la o-formon. Krome, la artikolo pri la antaŭnomo en nia Vikipedio estas [[Sigismundo]]. Kaj cetere en tiaj nomoj la ĝermana ''–mund'' signifas ne ‹mondo›, sed ‹protekto›. Kp «[[Edmundo]]»n: «PIV1970 havis la Esperantan formon ''Edmondo'', imitante la francan, sed en PIV2002 ĝi estis korektita al la pli internacia kaj etimologie ĝusta formo ''Edmundo''»--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:04, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Fakte la testa versio de PIV havas la vorton ''Sigismundo'' en ekzemplo sub ''regento'': "Frato Georgo [...], la regento de la infana reĝo Johano Sigismundo". Mi supozas, ke PIV iam korektos la kapvorton, same kiel ĝi korektis la kapvorton ''Edmundo''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:02, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Persone mi preferus "Sigismundo". Sed PIV estas grava aŭtoritato, kaj ni ne deviu de PIV sen grava kialo. La ĝisnunaj artikoloj pri diversaj [[Sigismondo]]j nomiĝas tiel ĝuste pro la aŭtoritato de PIV. Vikipedio sekvu la fakte ekzistantan lingvon (kie PIV ludas gravan rolon), kaj ne inventu alternativajn formojn, eĉ se tiuj ŝajnas "pli logikaj" aŭ "pli ĝustaj". - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:11, 8 jul. 2026 (UTC) ::Neniu en ĉi tiu diskuto inventas alternativajn formojn. La formo ''Sigismundo'' estas de longe uzata. Kiel menciite, eĉ PIV citas frazon, en kiu la vorto ''Sigismundo'' aperas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 8 jul. 2026 (UTC) :::{{por}} Se iu dum respektive tuj post la alinomigo post la unua mencio "Sigismundo" en la artikola unua frazo enmetas piednoton kiu klarigas la situacion, aparte avertas ke en PIV 2020 ankoraú estas la formo "Sigismondo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 24 jul. 2026 (UTC) == Lingvoŝablono pri la jida == Pardonu, se tio estas malbona loko por tiu demando. Ĉu iu povus ŝanĝi la ŝablonon <nowiki>{{lang-yi}}</nowiki> tiel ke ĝi montros "jide" anstataŭ "judgermane"? Ĝi estas multe uzata en artikoloj pri jidlingvaj verkoj, aŭtoroj, organizaĵoj. Preskaŭ ĉie tie estas uzata la vorto "jid-", preskaŭ neniam "judgerman-". Estus bone harmoniigi la lingvouzon. Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:58, 30 jul. 2026 (UTC) ==Kernoj kaj nukleoj== Ĉe [[Ĉelkerno]] [[Uzanto:DidCORN]] afiŝis alinomigan ŝablonon kun kialo "Prefereblas NPIV pri anatomio kaj fiziologio." Ankaŭ ĉe [[Nukleo]] li metis frazon "Nukleo aŭ kerno ne estas ĉiam sinonimoj", sen pliaj klarigoj. Tamen en NPIV la sesa senco de "kerno" estas "nukleo", kaj la du plej gravaj sencoj de "nukleo" difiniĝas kiel "kerno de . . .". Do ŝajnas ke "nukleo" estas ne vere bezonata sinonimo de iuj sencoj de "kerno". Do mi pensas ke la artikoltitoloj estas lasendaj kiel ili estas, sed ni devas certigi ke ambaŭ terminoj menciiĝas en ĉiuj artikoloj, por kiuj ambaŭ taŭgas. Ankaŭ la aserto "ne estas ĉiam sinonimoj" estas aŭ forigenda aŭ pliklarigenda, ĉar kvankam teknike ĝi veras, en sia nuna stato ĝi pli misgvidas ol helpas - ne utilas scii ke du vortoj ne estas sinonimoj se oni ne scias, kiel ili malsamas; kaj ili ja plejparte estas sinonimoj, kaj "nukleo" ŝajne ĉiam estas anstataŭigebla per "kerno", kvankam ne inverse. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:57, 30 jul. 2026 (UTC) pdfnu8e2w1g4qyr6joexpj37ulkad75 9442215 9442115 2026-07-31T03:23:46Z Arbarulo 135469 9442215 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] <sup>[[Zamenhof|Z]]</sup> kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".<sup>[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]</sup> Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' <sup>©</sup> estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"<sup><small>©</small></sup> estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto<sup><small>©</small></sup>, Volapuko<sup><small>©</small></sup>, Interlingvao<sup><small>©</small></sup> aŭ Sanskrito<sup><small>©</small></sup>. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino<sup><small>©</small></sup>, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"<sup><small>PIV</small></sup>, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en aliaj paĝokreoj mi diligente kontribuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > [[Bonvivado]]== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) ::::Mi plu alinomis ''[[Wellness]]'' > [[Bonvivado]], laŭ la juĝo de ThomasPusch ke ĝi estas tradukebla tiel. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:12, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:31, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:42, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} @[[User:Salatonbv]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:22, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:40, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:50, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:34, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) :: {{por}} alinomigo, la milito estas kreajxo de Usono. Tamen eblus konservi la jaron "2026" en la titolo. La sola kaŭzo kial Irano ataketas 30 (?!) kalifatojn estas ke ili gastigas usonajn teroristojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:02, 19 apr. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} '''bombokanono''' estas ne malpli fuŝa ol '''minĵetilo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «'''Kanono'''» estas pafilego kies pafoj havas platan, preskaŭ rektan trajektorion. La koncerna pafilego pafas preskaŭ verikale, kaj tute malsimilas kanonon. '''Kanono''' estas miskvalita vorto kun 3 senrilataj kaj malkonvenaj signifoj. Ankaŭ '''mino''' havas 3 diversajn signifojn. La bona termino estas en ReVo: : [https://revaj.steloj.de/revo/dlg/index-2p.html#bomb.0opafilo '''bomb·o·paf·il·o'''] MIL Pafilego, plej ofte glattuba, por pafi bombojn laŭ alta, arkforma trajektorio, uzata ekz-e por pafi trans monto aŭ alia vertikala baro. Tipa bombopafilo konsistas el tubo, dukrura afusto, apoga plato kaj celilo. La kutimaj kalibroj estas 50–60mm (rota bombopafilo), 81–90mm (bataliona), 105mm (aŭ pli, regimenta). Kp haŭbizo. Estas mirinde, kiel la esperantistoj malvolas uzi klarajn kaj koterajn terminojn.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:19, 29 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) {{por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''', '''Aŭsterlica batalo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:36, 29 apr. 2026 (UTC) {{Por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''' – kaj la batalo, kaj la histotia nomo de la loko, kie ĝi okazis, estas internacie konataj kaj famaj por meriti uzadon de esperantigita lokonomo, kiu ja estas atestita en Esperanto. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:07, 29 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «Mortero» certe estas ŝanĝenda, ĉar laŭ la Fundamento ĝi havas alian signifon. Tamen mi preferus ŝanĝi ĝin al '''mortiro''' (kun historia signifo diferenca disde tiu de bombopafilo). En Esperanto oni povas paroli pri la nuntempo aŭ pri historio. En la 2ª mondmilito ankoraŭ ekzistis '''mortiroj''', kiel la jena germana: <gallery caption="Mortiro kaj bombopafilo"> Mörser Karl 'Adam' at the Tank Museum, Kubinka pic5.JPG|Mortiro (60 cm) Mortar M29.jpg|Bombopafilo </gallery> sed nun ilin anstataŭis haŭbizoj kaj bombopafiloj. La angla lingvo ne distingas inter ili; en aliaj lingvoj ili havas apartajn nomojn, kaj la termino sone simila al '''mortiro''' indikas ĝuste la malnovan pafilegon (ekz‑e la rusa [[:ru:Мортира]])--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:19, 27 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:41, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) :{{komento}} Eble "lukta konduto" anstataŭ "kutimaro"? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC) ::Mi ne volis diri tion por ne komplikigi la aferon, sed ankaŭ mi pensas ke "konduto" estas pli trafa ol "kutimaro". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:20, 18 apr. 2026 (UTC) :::Mi preferus "konkurenca konduto" aŭ "rivaleca konduto". {{por}} "[[konduto]]". {{Kontraŭ}} "kutimaro", "agonia" kaj "lukt(em)a". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:07, 18 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu ne prefere "konkura" ol "konkurenca", ĉar laŭ PIV "konkurenco" estas specife ekonomia konkuro? Krom tio, ankaŭ "konkura" kaj "rivaleca" ŝajnas al mi tute bonaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 18 apr. 2026 (UTC) :::::Do, ''[[konkura konduto]]''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:42, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::Laŭ mi jes (oni jam povas kalkuli min {{por}} iu ajn esprimo kun "konkura", "rival(ec)a", "lukt(-)a"). Mi esperas ke la diskuto pri la plej bona vortumo ne forgesigos nin, ke verŝajne ĉiuj konsentas ke la nuna vortumo estas la malplej bona. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:25, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La sola vaste uzata insekta senco, kiun (miascie) havas la Esperanta vorto "cimo" estas identa al la rusa vorto "клоп" (en zamenhofa tempo skribata kiel "клопъ", kaj tion klare indikas Fundamento!) aŭ la angla "bedbug". :Miaopinie estus prudente uzi la nomon "'''Cimo'''" por tiu ci artikolo, ĉar tio estas kerna vorto, de kiu estis adoptita por la komputista slangaĵo "'''Cimo (komputado)'''" kiel kompakta traduko de la simile mallonga anglalingva "bug", kaj la apartigila artikolo nomiĝu "'''Cimo (apartigilo)'''". :Tia estus, miaopinie, prudenta nomado de la artikoloj. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:25, 19 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, laŭ [[Wiktionary:ru:клоп]], la rusa vorto "клоп" signifas kaj litocimo kaj [[hemiptero]]. (Temas pri grupo, kiu inkluzivas heteropterojn.) ::Kaj krome la Fundamento klare indikas ankaŭ la germanan "[[Wiktionary:de:Wanze|Wanze]]" kaj la francan "[[Wiktionary:fr:punaise|punaise]]", kiuj senambigue indikas heteropterojn (laŭ la sinonimaj sekcioj de la ligitaj paĝoj). La angla fundamenta traduko "[[Wiktionary:en:bug|bug]]" havas plurajn bestajn signifojn, sed interalie ankaŭ hemiptero (aŭ plej ofte heteroptero laŭ la artikolo ĉe "[[Wiktionary:en:true bug|true bug]]), kaj ne litocimo. Aliflanke, la pola fundamenta traduko "[[Wiktionary:pl:pluskwa|pluskwa]]" ja signifas nur litocimo (aŭ pli precize ''Cimex lectularius''). ::Do entute estas unu lingvo en la Fundamento, kiu sugestas, ke oni interpretu "клопъ" kiel litocimo, kaj tri lingvoj, kiuj sugestas, ke la ĝusta interpreto de "клопъ" estas "hemiptero/heteroptero". ::Cetere, laŭ mi verŝajne indus lasi la titolon de la apartiga artikolo senŝanĝa pro tio, ke kaj PIV kaj ReVo indikas du malsamajn taksonomiajn grupojn por la vorto "cimo". Do almenaŭ laŭ tiuj vortaroj, eĉ la kerna insekta signifo de la vorto ne estas senambigua. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 12:02, 19 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} Laŭ argumentoj de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi ne estas zoologo kaj ne povas juĝi fakan uzadon, sed komunlingve la sola senco kaj de la rusa vorto "клоп" kaj la Esperanta vorto "cimo" (kiun mi renkontis centojn, eble milojn da fojoj kaj en tekstoj, kaj en parola uzado) estas ĝuste la koncerna sangosuĉa parazito de homo (angle: "bed bug"). :::Tio ne malebligas fakan uzadon de la nomo "''Kлопы''"/"Cimoj" por diversampleksaj kaj daŭre reklasigataj zoologiaj taksonoj, sed tia uzado estas tro marĝena en komunlingva uzado por uzurpi la oftegan kaj kutiman nomon "клоп" kiel artikolnomon. :::Kompromise oni ja povas havi artikolon "Cimo" pri la komunlingva nocio kaj artikolon "Cimoj" pri la koncerna fake uzata taksono (verŝajne ''Heteroptera''). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:27, 19 apr. 2026 (UTC) :::Ne temas pri "''Kлопы''"/"Cimoj", sed pri "''Bettwanze''/''Cimex lectularius''/''Cimex lectularius''/...". Rigardu la aliajn lingvojn! Kaj la artikolo mem komenciĝas per la vorto '''Litocimo'''! Do ankaŭ ĝia titolo estus "[[Litocimo]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:23, 19 apr. 2026 (UTC) ::::Temas pri tio, kio jam en Fundamento nomiĝas cimo/''клоп''. Do ankaŭ la titolo estu "клоп". Tio, ke la zoologia nomenklaturo estas pli komplika kaj zigzage evoluis post la tempo de Fundamento, estas flanka detalo. ::::La ordinaran, normalan, atendeblan formon de la vorto ilustras, ekzemple, la teatraĵo pri socia "parazito", kiun verkis [[Vladimir Majakovskij]] kaj kiu nomiĝas simple kaj klare "Клоп", en la franca kaj angla tradukoj respektive "La punaise" kaj "The bedbug" (vidu la artikolojn en la koncernaj vikioj), kaj en Esperanto, nature, "La cimo" (vidu la artikolon "[[Vladimir Majakovskij]]". ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:48, 20 apr. 2026 (UTC) :::::Titolo de teatraĵo estas tute alia afero ol titolo de enciklopedia artikolo. La titolo de la teatraĵo estas malpreciza, kaj tio estas tute akceptebla: oni povas diveni, ke temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo. Titolo de enciklopedia artikolo estu pli preciza. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:55, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::La titolo de teatraĵo kaj ĝiaj tradukoj konvinke (ĉar oni zorge teadukas verkotitolojn) konfirmas tion, kion oni observas en normala, ĉiutaga kaj literatura, lingvouzado. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:37, 20 apr. 2026 (UTC) :Mi ĵus kontrolis en ''tekstaro.com'': la vorto "cimo" en la pridiskutata senco (kutima sangosuĉa insekto) aperas en diversepokaj tekstoj (eĉ de Zamenhof); la formoj "litocimo" aŭ "litcimo" ne aperas eĉ unufoje. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:59, 20 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, ''cimo'' aperas nur 6-foje en tekstaro.com kun insekta senco, do ĝi apenaŭ estas ofta vorto, eĉ tiam, kaj en la hodiaŭa mondo litocimoj estas malpli oftaj ol en la tempo de Zamenhof, mi supozas. (Cetere, ''cimo'' aperas 4-foje kun la senco "eraro" kaj unufoje kun la dubinda senco "subaŭskultilo", kaj ŝajnas al mi ne tute certe, ke ĉe Szathmari temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo; la kunteksto ne estas tute klara.) Do mi restas tute ne konvinkita, ke ''cimo'' en Esperanto estu pli specifa ol ĝiaj angla, franca kaj germana tradukoj en la Fundamento. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:14, 20 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Animala fiziologio]] => [[:Kategorio:Besta fiziologio]] == La koncerna vikipedia artikolo en Esperanto nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", ne "animala fiziologio", kaj ŝajnas al mi ke bonus se baza teksto kaj baza kategorio havas saman titolon. Tial mi proponas alinomigon de la kategorio al la (pli sendiskute akceptebla nomo) "besta fiziologio". Tio kaŭzus remeton de 24 eroj al nova kategorio, tial pli bonas diskuti kaj laŭeble havi konsenton, antaŭ ol procedi pri la translokigo... Kompreneblas ke la esperanta koncepto de [[Bestoj]] en la latina lingvo estas ''Animalia'', tial por parolantoj de romanidaj lingvoj kaj de la angla la vorto ''"animal'-"'' povas ŝajni pli hejmeca, sed tamen en Esperanto la vorto Bestoj signifas ĝuste tion, kaj Esperanto ne estas romanida lingvo, ne estas dialekto de la itala aŭ de la angla (kvankam foje aspektas tiel)... Tial estas bone ke la vikipedia artikolo en Esperanto jam nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", nur la kategorio ĝis nun iras alian vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} ĉiutaga prefere ol teknika lingvaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:21, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 01:38, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:50, 19 apr. 2026 (UTC) {{farite}} per 6 poraj voĉoj kaj neniu duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Natura historio]] => [[Biontologio]] == PIV ne havas "natura historio"; ĝi havas nur "naturhistorio (arĥaismo) = natursciencoj". La esprimo "natura historio" ŝajnas laŭvorta traduko el la angla/franca kaj mallogika en Esperanto. Do kial ne uzi la PIV-an vorton '''biontologio'''. (PIV indikas "arĥaismo", sed mi kredas, ke ĝi estas arkaika ĝuste tiel, kiel "natural history" en la angla estas arkaika: ĝi ne plu estas scienca fako.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:48, 19 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} PIV indikas ke "biontologio" estas arkaika sinonimo de "biologio". [[Natura historio]] ne temas pri biologio ĝenerale (se ĝi temus, ĝi estus kunigenda kun [[biologio]]) sed specife pri observa anstataŭ eksperimenta metodaro por biologio. Kaj tiu koncepto ne estas arkaika nek eksa, kvankam la scienca sistemo malpli rekompencas ĝin nun ol antaŭ cent jaroj. (En mia kantono, preskaŭ ĉiu biologo kaj multaj ĉiĉeronoj havas en sia domo libregon ''Costa Rican Natural History'', jam kvardek jarojn aĝan sed neniel eksmodan.) :Aliflanke povas esti, ke la vortumo "natura historio" estas etnolingvismo. Sed ŝanĝo al alia misa vortumo ne helpos nin trovi la ĝustan. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:31, 19 apr. 2026 (UTC) :Ĉu iu havas alian proponon? La difino ŝajnas esti io simila al "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". ("Biontologio" tute ne ŝajnas al mi "misa": vortaroj agnoskas, ke "bionto" signifas "vivulon".) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:27, 20 apr. 2026 (UTC) ::Slavaj (kaj iuj aliaj) lingvoj uzas por tiu ĉi scienca kampo la nomon forme kaj sence similan al "'''Naturscienco'''". Tia memklariga kaj regula formo ŝajnas al mi akceptebla kaj trafa. Ĝi, krome, estas paralela al aliaj regulaj formoj por nomi sciencojn kaj sciencajn fakojn kiel, ekzemple, "lingvoscienco" kaj "komputoscienco". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:30, 20 apr. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. Cetere, la Esperanta Vikipedio jam uzas la PIV-an sencon de [[naturscienco]]. Do tiu propono apenaŭ havas ŝancon, laŭ mi. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:19, 20 apr. 2026 (UTC) ::::Kial? "Naturscienco", miakomprene, tute konformas kun la nocio, kiun difinas PIV kaj tiu ĉi artikolo: en iu stadio ĝi estis tuteca studado de la naturo; poste eiaj brancoj specialiĝis kaj iĝis apartaj sciencoj kaj sciencaj fakoj (biologio, fiziko, ĥemio, geologio, astronomio; zoologio, botaniko, nuklea fiziko, kvantuma teorio, fizika ĥemio kaj ĥemia fiziko, tektoniko, astrofiziko, fiziologio ktp) kaj daŭre disbranĉiĝas. Eblas rigardi tian tuton "naturscienco" (iam antaŭe tute nature, nun kun ioma streĉo, ĉar ne ekzistas fakuloj pri la enorme kreskinta tuto, kvankam enkondukan bazan studobjekton en lernejo principe eblas nomi tiel kaj eble oni ankoraŭ faras tion en iuj lingvoj) aŭ kiel kunigon de ĝiaj konsistigaj partoj, kiuj estas konsiderebla kiel "natursciencoj". ::::"Biontologio" evidente ne taŭgas por tiu celo, speciale, se oni ĝin derivas de "bionto" = vivulo aŭ interpretad kiel kunfando de ''bio-'' kaj "ontologio", ĉar temas ne nur pri vivuloj, kaj ne nur pri bio[logio]: fiziko, ĥemio, geologio, astronomio apenaŭ estas koncepteblaj kiel sciencoj pri vivuloj aŭ limigitaj al bio-... en ia ajn senco. ::::Cetere, la naiva paŭsaĵo "natura historio" kiel ĉia "falsa amiko" estas miskomprenebla sen klarigo, ke temas pri sklava imito de alilingva idiotismo. ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:26, 21 apr. 2026 (UTC) :::::Eble vi estas konfuzita. Ni serĉas esprimon por la senco "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". Pri tio temas la koncerna artikolo. (Nu, la Esperanta artikolo mencias "scienca", sed tio ŝajnas miskompreno, se oni komparas kun la nacilingvaj artikoloj.) Ĉiuokaze, fiziko apartenas al natursciencoj, sed ne al tio, pri kio temas pri artikolo, kaj kion mi preferus nomi "biontologio". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:34, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::Ŝajnas, ke konfuzitaj estas ankaŭ la aŭtoroj de la artikolo, kiuj skribis, interalie: "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj [tiel!] kaj organismoj". ::::::Simile konfuzitaj estas ankaŭ alilingvaj ligitaj artikoloj: ::::::Franclingva vikio: «c'est l'enquête, la description de tout ce qui est visible dans le monde naturel : animal, végétal, minéral.» ktp ::::::Eĉ la anglalingva vikio ne konsentas kun vi: «In antiquity, "natural history" covered essentially anything connected with nature, or used materials drawn from nature, such as Pliny the Elder's encyclopedia of this title, published c. 77 to 79 AD, which covers astronomy, geography, humans and their technology, medicine, and superstition, as well as animals and plants.», «A slightly different framework for natural history, covering a similar range of themes, is also implied in the scope of work encompassed by many leading natural history museums, which often include elements of anthropology, geology, paleontology, and astronomy along with botany and zoology, or include both cultural and natural components of the world.» ktp ::::::La ruslingva vikio estas eĉ pli kategoria pri la vasteco de la fako: «совокупность знаний о природных объектах, явлениях и процессах» (la tuto da scioj pri naturaj objektoj, fenomenoj kaj procezoj) ::::::kaj simile en aliaj lingvoj. ::::::Alternativa interpreto estas, ke konfuzita estas vi – per unu el la mallarĝigaj difinoj en la angla lingvo, kiun vi iukiale preferas. Nu, Esperantaj terminoj estu pli internaciaj kaj malpli efemeraj, ol tio... ::::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:48, 21 apr. 2026 (UTC) :::::::Nia nuna artikolo klare difinas sian temon kiel nur certan specon de naturscienco, "kline pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado, kaj ampleksas precipe tiajn esplorojn, kiuj estas eldonataj ne en striktasence sciencaj revuoj sed en revuoj pli vastatemaj." Nia artikolo ne ''jam'' estas samtema kun [[naturscienco]], ĉar la observa stilo de naturscienco ne estas la sola stilo. La cito "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj" ne kontraŭdiras tion - "natura historio" estas difinita laŭ metodoj kaj ne laŭ esplortemo. :::::::La franca artikolo ŝajne estas pri iom alia koncepto kaj eble devus ne esti ligita al la sama vikidatumero. La ŝajne kontraŭdiraj citoj el la anglalingva vikipedio ne estas en nia artikolo, do striktasence ne rilatas al la diskuto. Kaj unu (''In antiquity . . .'') klare estas celita kiel historia, malaktuala difino (tial ĝi estas en subsekcio "Before 1900") kaj la alia klare estas markita kiel malsama de la kutimaj difinoj (''A slightly different framework . . .''). Do ili ne difinas la temon de la artikolo. Dume la difino ''leaning more towards observational than experimental methods of study'' estas en la unua frazo de la artikolo, klare intencita kiel temdifina, ne kiel nur unu inter pluraj mallarĝigaj difinoj. :::::::Ĉiuj vikipedio malrespektetas la principon "Vikipedio ne estas vortaro" ĉe plursencaj titoloj kiel ĉi tiu. Tio ne estas imitinda. :::::::Do la demandoj estas 1) Ĉu la specife observa stilo de naturscienco meritas artikolon, aŭ ĉu ĝi estas kunigenda kun [[naturscienco]]? (Mi pensas ke ĝi estas memstare menciinda temo, sed oni povus racie malkonsenti.) 2) Ĉu titolo "Natura historio" estas tolerinda, aŭ kiun alian titolo ĝi havu?--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:57, 21 apr. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]]: ::::: @[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] diris: :::::: Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. ::::: La vorto '''naturscienco''' evidente venas el la tradicio germana (kaj pli ĝenerale orienteŭropa), kaj la angla-latinidaj aŭtoroj de PIV ĝin miskomprenis. Naturscienco estas la tuto da sci(enc)oj pri la naturo, kiel la germana {{lang|de|'''Natur·kunde'''}} aŭ la rusa {{lang|ru|'''естество·знание'''}}. Tiu tegmenta signifo povas rilati al la historia periodo kiam la studoj de la naturo ankoraŭ ne disfakiĝis en apartajn sciencojn; tiu signifo restas aktuala ekz‑e en la instruado: en la elementa lernejo ni havas studfakon {{lang|ru|природоведение}}, en kiu la lernantoj ricevas la unuajn sciojn pri fiziko, ĥemio, biologio, astronomio… Supozeble tiusence la revuo «Esperanto» informas nin, ke :::::: «André Cherpillod (1930) estas emerita mezlerneja instruisto pri '''naturscienco'''.» ::::: En la sistemo germana-orienteŭropa estas do klara diferenco inter '''naturscienco''' ĝenerale kaj '''(pri)natura scienco''' speciale (ekz‑e geologio, zoologio ktp). Simile '''lingvoscienco''' ({{lang-ru|языкознание}}) ĝenerale kaj prilingvaj sciencoj speciale (gramatiko, leksikografio, dialektologio ktp). Simile '''[[sociscienco]]''' ({{lang-ru|обществознание}}) ĝenerale kaj ''sociaj sciencoj'' speciale (historio, ekonomiko, etnografio…). En tiu sistemo estas kohera diferencigo de la klasifikaj niveloj, malsamaj nocioj estas esprimataj per malsamaj vortoj. ::::: En la tradicio angla-latinida tiun diferencon oni esprimas per la nombro de unu sama termino: :::::: Les '''[[:fr:sciences sociales]]''' sont un ensemble de disciplines académiques&nbsp;… :::::: '''[[:en:Social science]]''' (or the '''social sciences''') is one of the branches of science,… ::::: T.e. la nocioj ekzistas, sed estas esprimataj konfuze kaj malkohere. La germana sistemo estas pli logika kaj imitinda, tiom pli ke ĝi utiligas la rimedon disponeblan en Esperanto: la diferencon inter ‹umo·scienco› kaj ‹uma scienco›. La PIVa difino estas misa.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:55, 29 apr. 2026 (UTC) ==Ŝtatoj de Meksiko== Nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]] diras ke "nomoj de subŝtatoj" "ĉiam estu Esperantigitaj". Mi supozas ke tio ne ĉiam estas aplikebla en praktiko, ĉar Esperantigoj en multaj federaj landoj ne ekzistas. Tamen la federitaj [[subŝtatoj de Meksiko|ŝtatoj de Meksiko]] jam havas esperantigojn menciitajn en la artikoloj. Ĉar la lando estas granda kaj havas sufiĉe longan historion de Esperanto-aktivado, mi atendas ke tiuj Esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj, kaj ke fontoj estas troveblaj por la plej multaj aŭ ĉiuj. Sed la artikoltitoloj estas en la hispana. Do - ĉu ni ŝanĝu la titolojn en Esperantajn, aŭ ĉiujn aŭ minimume tiujn, por kiuj fontoj rapide troveblos? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:37, 27 apr. 2026 (UTC) :Plejparte {{farite}}. [[Chiapas]], [[Tabasco]], [[Veracruz]] bezonas administranton. [[Ĉiŭaŭo]], [[Gvanaĥŭato]], [[Pŭeblo]] estas suspektindaj pro malnormala uzado de ''ŭ'' kaj eble bezonas plian kontrolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:44, 9 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nia titolpolitiko ke "nomoj de subŝtatoj" laŭeble "ĉiam estu Esperantigitaj", jes estas saĝa laŭ pure praktikaj konsideroj de redaktado. Tamen mi intertempe tre favoras iun fidindan referencon aŭ plurajn pri ĉiuj esperantigoj, kaj ne entuziasmas pri pure vikipediaj kreaĵoj - sekve la ideala deziro vere "ne ĉiam estas aplikebla en praktiko". Mi ĵus kontrolis en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, kiu en la vasta mapo 35 havas liston pri ĉiuj [[subŝtatoj de Meksiko]], sed preskaŭ ĉiujn nomas hispane. Nur [[Kampeŝo]] (tiel!!!, ĉe ni ''Campeche'' resp. [[Kampeĉo]] sen referenco, PIV2020 ne havas vorton), [[Meksikio]] (tiel!!, laŭ PIV2020 zamenhofa vorto, ĉe ni [[Meksikŝtato]]) + [[Jukatano]] (ĉe ni kaj laŭ PIV2020 [[Jukatanio]]) tie dokumentiĝas kiel pure esperantaj, aldone [[Hidalgo]] + [[Durango]] estas aŭtomate esperantaj kaj hispanaj. Mi forte supozas ke la poŝatlasa komisiono de 1971 elektis formon kampeŝo ĉar [[kampeĉo]] jam estas biologia vorto. Sed tio tamen estas aŭdaca ideo. Tamen ĉiukaze nur [[Jukatanio]], [[Hidalgo]] + [[urango]] konsidereblas sendiskute klaraj esperantigoj. La supozo ke ĉiuj "esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj" estas naiva. Se ili estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, kion mi volonte volus kredi, tiam devos esti eble almenaŭ unu ekstervikipedian referencon alporti pri ĉiu - kaj en tio la poŝatlaso de 1971 ne estos granda helpo. Sed ĝi jes ne estas la sola ebla fonto... Tial mi ankoraŭ ne volus movi la tekstojn al esperantaj titoloj Ĉiapaso, Tabasko kaj Verakruco, sen ke ni individue dokumentigas nian ekstervikipedian referencadon - pri Verakruco ĉiukaze klaras ke ĝi estas meksika urbo en PIV2020, do la paŝo argumenti ke ni povas uzi la urbonomon ankaŭ por la subŝtato estas malgranda. Do mi postulas ke ni ne pigru kaj serĉu ekstervikipediajn fontojn pri la novaj esperantaj nomoj, en PIV, Reta vortaro aŭ iu ajn alia vortaro, tekstaro.com aŭ iu simpla reta serĉado. Ĉar bazigi enciklopedion sur "pure vikipediaj vortokreaĵoj" estas koncepto tre dubinda, kaj se la novaj vortoj estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, tiam devas ebli trovi pruvon pri tio (almenaŭ unusolan). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:52, 18 maj. 2026 (UTC) :Verŝajne ThomasPusch pravas pri ĉi tiu afero. Mi emas restarigi la hispanlingvajn titolojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:09, 30 maj. 2026 (UTC) ==Artefaritaj planedoj== Mi faras diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]] pri tio, kiel distingi la titolojn de ekzistanta artikolo [[Artefarita planedo]] kaj nova artikolo kun [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9366370 jena enhavo]. Mi kopias ĉi tien mian ĵusan komenton: ::::La nomoj de niaj artikoloj estas konfuzaj, sed mi pensas ke la temoj estas koncepte malsamaj: [[Satelito]] estas pri io ajn, kio orbitas ĉirkaŭ io ajn; [[artefarita satelito]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ planedo'' aŭ ĉirkaŭ satelito de planedo; [[artefarita planedo]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ la Suno'' aŭ teorie ĉirkaŭ aliaj steloj. ::::Ŝajnas al mi ke la ekzistanta artikolo povus nomiĝi [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]] kaj via povus nomiĝi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 5 maj. 2026 (UTC) Laŭ mi, "planedo" estas objekto tiel granda, ke ĝi iĝas proksimume sfera pro gravito, kaj kiu forigas aliajn objektojn el sia orbito. Se eĉ [[Plutono]] ne estas planedo, nomi Luna-1 planedo, eĉ "artefarita planedo", ŝajnas ridinde. Cetere, neniu nomas artefaritajn satelitojn "artefaritaj lunoj". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:00, 6 maj. 2026 (UTC) :{{re|Lingvano}} Mi komprenas tion kiel voĉon, ke la nova artikolo estu [[Artefarita planedo]] sen interkrampaĵo. Kion vi volas fari al la ekzistanta artikolo? Alinomi, forigi aŭ kunigi kun alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 6 maj. 2026 (UTC) ::Eble oni provizore alinomu ĝin al [[Artefarita planedo (satelito)]], sed oni povus ankaŭ forviŝi ĝin. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:41, 6 maj. 2026 (UTC) :::Mi apenaŭ sukcesas orientiĝi, tiom konfuziga iĝis la movado de la tekstoj. Iusence ŝajnas domaĝe forĵeti la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9334784 novan version] de 19 mar. 2026 farita de uzanto Piotrus, sed aliflanke la nova traduko el la angla al Esperanto estis nur duonfarita kaj havas multajn fuŝajn ruĝajn ligilojn, ekz. [[The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy]], kvankam ekzistas teksto [[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]], kaj simple anglalingve nomi novajn ruĝajn ligilojn en [[Vikipedio en Esperanto]] kiel [[Atmospheric escape]] (por vorto "eskapon de atmosfero") aŭ [[Science fiction on television]] (por simpla vorto "sciencfikcion") ankaŭ ne ŝajnas aparte saĝe. Do probable tamen ne indas je ĉiu kosto savi la ektradukon de Piotrus, nur por esti afabla al li, kaj poste havi amason da plia laboro en tio fari veran fintradukon el la malneto. {{re|Arbarulo|Lingvano}} Eble vi du simple povas fari komisionon kaj ordigi la mison, ĉar pli da kuiristoj kiuj kirlas en la poto ne plifaciligas la ordigon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 20 maj. 2026 (UTC) ::::Eble Piotrus ankoraŭ volos fari tion mem. Mi petos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) :::::Inter ĉiuj aliaj problemoj, kiuj okazas en Vikipedio, mi forgesis atentigi Piotrus pri la progreso de ĉi tiu diskuto. Nun li reafiŝis sian tradukon kiel [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Mi alinomis la antaŭan [[Artefarita planedo]] --> [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]], sed bezoniĝas administranto por alinomi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]] --> [[Artefarita planedo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:53, 8 jul. 2026 (UTC) == [[Katorgo]] => [[Punlaboro en Rusio]] == La novvorto ''katorgo'' aspektas dubinda, ĉar mi ne trovis ĝin en vortaroj, nek trovas bezonon je aparta vorto por komuna fenomeno de punlaboro, konata ekde antikva epoko kaj ekzistinta ankaŭ en Britio, Francio kaj multaj aliaj landoj. En Rusio ĝi aperis en la epoko de Rusa carlando kaj daŭris en la Rusia imperio, la termino mem estis renaskita por mallonge eĉ en Stalin-tempo. Do mi proponas uzi simplan kaj klaran vortumon [[Punlaboro en Rusio]]. Espereble poste aperos [[Punlaboro en Francio]], [[Punlaboro en Britio]] ktp. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:21, 7 maj. 2026 (UTC) :<s>{{por}}</s> Vere. La novvorton "katorgo" ankaŭ mi ne trovis ĝin en vortaroj, gazetoj, literaturo - ankaŭ [https://tekstaro.com/?s=6a0b0ce727a57 tekstaro.com] malhavas ĝin. Do mi estas tre por ŝovo al titolo [[Punlaboro en Rusio]]. Kvankam vikidatumoj proponas tradukon "Ekziligo", kio estas grava atentigo pri nuanco: la ekziligo estis almenaŭ same grava puno kiom deviga laboro. Sed mi dubemas ĉu sencas la kondamnon je punlaboro kaj je ekziligo ŝtopi en la saman titolon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:28, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ|tamen kontraŭ, post rekonsidero}} Tamen, mi nun ankoraŭ konsciis pri la historia libreto de 1912 nomata "[https://arkivo.esperanto-france.org/katalogo.htm Politika malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero «la Katorgon»]" de [[Zygmunt Marek]], Krakovo, kiu jes ja jam estis menciita en la teksto (la fina parto de la titolo "konsidero «la Katorgon»" en akuzativo nuntempe impresas nekutima, sed tiel ekzakte oni titoligis la libron en 1912, kaj la vorto «Katorgo» estas sendube tie menciita). Kaj recenzo pri la libro, same mencianta la vorton Katorgo, troveblas en [https://dn790003.ca.archive.org/0/items/BelgaEsperantisto_1912_n050_dec/BelgaEsperantisto_(1912)_n050_dec.pdf la Belga Esperantisto, dec. 1912, p. 31]. Per tiu trovo mia antaŭa argumento, ke "mi ne trovis ĝin en ... gazetoj, literaturo" ne plu validas - nun mi tamen trovis ĝin, kaj en literaturo kaj en la gazetaro. Tial mi retiras mian voĉdonon. Mi ĵus faris esperantan tekston pri la historia esperantista socialdemokrato [[Zygmunt Marek]] kaj pensas, ke se la homo plantis la novan vorton en 1912 en la esperantan literaturon kaj gazetaron, ke tiam jam ne plu eblas nomi ĝin "nova vorto" en 2026, 114 post la enkonduko. Cetere, mi atentigas ke la vortradiko estas antikva greka termino, ne estis inventaĵo nur de la cara Rusio kaj ne nur "makulus la memoron de historia Rusio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:11, 18 maj. 2026 (UTC) :::Ni verkas la enciklopedion, do ni prezentu la science pruvitajn faktojn kaj ne gravas ĉu ili makulas ies historion aŭ ne. La fakto estas ke punlaboro en Rusio estis la sama sistemo, kiun aplikis Britio, Francio kaj pluraj aliaj landoj, do uzado de malliberuloj por plej pezaj laboroj, kutime en foraj lokoj. Tio estis konsiderata samtempe ilo de punado kaj koloniado (Siberio, Aŭstralio, Franca Gujano ktp). En Rusio post la revolucio ĝi estis abolita (kvankam dum la Stalin-periodo aperis [[GULAG]]-sistemo, ekzistinta du jardekojn), en Francio ĝi funkciis eĉ post la Dua mondmilito ([[Papilio (libro)|jen ekzemplo]]). Se ni uzas vortumon [[Prizonkolonio]] (ne ''Penal colony'' aŭ ''Colonie pénale''), kial ni elpensu specialan vorton por la sama institucio en Rusio? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:37, 3 jun. 2026 (UTC) :Cetere, mi mem videble ne multe okupiĝis pri punlaboroj en interŝtata komparo. Kiuj estas la vikidatumaj eroj por [[Punlaboro en Francio]] kaj [[Punlaboro en Britio]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 20 maj. 2026 (UTC) :{{komento}} "Katorgo" estas naiva paŭsa "esperantigo" de la rusa vorto (каторка [kátorga]), kiu signifas punlaborejo. Mi vidas nenian bezonon uzi en Esperanto tian balastaĵon. :Krome, mi havas la impreson, ke, elimininte la vorton "katorgo", estus prudente movi la enhavon de tiu ĉi artikolo en apartan sekcion "Punlaboro en Rusujo" en la artikolo "[[Punlaboro]]". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:34, 7 jul. 2026 (UTC) ::Tamen tio malekvilibrigus la artikolon - [[Katorgo]] estas tre detala kaj [[Punlaboro]] apenaŭ pli ol ĝermo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 7 jul. 2026 (UTC) :::Tio, ke la artikolo ne plu estos ĝermo, ŝajnas al mi bona paŝo, kiu krome montros kiamaniere eblos aldoni similajn partojn pri aliaj landoj (ekzemple, la jam menciitaj Aŭstralio, Britujo, Francujo k.a.). :::Ĉu ekzistas bonaj kialoj por eternigi ĝermecon de artikolo "[[Punlaboro]]" aŭ por divido de artikolo pri unu temo en apartajn artikolojn pri ĉiu lando? :::Se vi insistas, la artikolo "[[Punlaboro]]" povas enhavi sekcion aŭ simplan koncizan klarigon forsendantan al la artikolo "Punlaboro en Rusujo" (la alinomita nuna "[[Katorgo]]"). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:45, 8 jul. 2026 (UTC) ::::En [[Punlaboro]] jam estas ligilo al [[katorgo]]. Kompreneble tiu ligilo konserviĝu. Mi volus aŭdi aliajn opiniojn pri kunigo, sed mem restas kontraŭa, ĉar ŝajnas al mi malpli malbona se la artikola "punlaboro" estas ĝermo ol se ĝi estas fakte artikolo pri rusa punlaboro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:31, 8 jul. 2026 (UTC) {{kom}} [[:d:Q17089987|Punlaboro en Usono]] estas sufiĉe grava temo en usona politiko, kaj punlaboro en Ĉinujo estas ofta riproĉo de usonanoj (hipokrita sed verŝajne prava, ŝajne ankoraŭ sen vikidatumero) al la registaro de tiu lando. Ambaŭ estus bonaj kandidatoj por artikoloj. Alilingvaj artikoloj rilataj al punlaboro troviĝas en la kategorioj ligitaj kun ĉi tiuj eroj: [[:d:Q8719629]], [[:d:Q8864536]] (esperante [[:Kategorio:Trudlaboro]]). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Anglikana Komunio]] > Anglikana Komunumo == Ni ĉiuj scias ke [[komunio]] estas "[[sakramento]], kiu estas [[rito|rita]] [[ofero]] de [[pano]] kaj [[vino]]" en iuj kristanismaj diservoj, kaj la verbo komunii laŭ [https://vortaro.net/#komunio_kd PIV] estas "doni al iu por manĝi, eventuale trinki, la panon kaj vinon" en tia renkontiĝo. Do, la titolo "Anglikana Komunio" por '''tiu teksto estas misa'''. Kaj efektive, en [[vikidatumoj]] la temo en Esperanto nomiĝas Anglikana '''Komunumo''' = internacia grupo de anglikanaj eklezioj. La vorto [[komunumo]] ĉi-tie estas la ĝusta. Mi proponas alinomiĝon. Eĉ se tute ne necesas esti anglikana, aŭ esti kristana por juĝi en tiu demando, ankaŭ ne necesas havi la pezan vortaron PIV hejme, sed sufiĉas havi aliron al komputilo por povi rigardi en ''vortaro.net'', kaj tute klaras ke "komunio" estas ago kiun praktikas plej diversaj kristanoj, kaj '''ne estas nomo''' por organizaĵo aŭ federacio de diversaj organizaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 20 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Evidente. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:36, 20 maj. 2026 (UTC) <s>:{{kontraŭ}}</s> Laŭ mia kompreno la Anglikana Komunio ne estas organizaĵo aŭ federacio de organizaĵoj, sed aro da eklezioj difinitaj de tio, ke ili sufiĉe bone interkonsentas pri doktrinoj por reciproke agnoski la validecon de sia komunia rito. Tial oni nomas ĝin angle ''Communion'', kio estas la angla vorto por komunio, aŭ pli ĝenerale komuniko aŭ samsenteco, sed neniam por komunumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) ::El tiu respondo kaj el la artikolo mi ne vidas, kiel tio diferencas disde «[[Anglikanismo]]». La franca Vikipedio same opinias, kaj pludrektas [[:fr:Communion_anglicane]] → [[:fr:Anglicanisme]], kio ŝajnas tre logika.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:16, 22 maj. 2026 (UTC) :::Fakte la artikolo «[[Anglikana Komunio]]» nesufiĉe klare diras, ke temas pri ''[[:en:Full communion|Communio in sacris]]'', kaj misgvide uzas la vorton «komunumeco». Se oni ial vols lasi tiun artikolon, ĝin necesas iom reverki. Cetere, kial majusklo en «Komunio»? Ĉiel ajn, antaŭ ol verki pri speciale «Anglikana komunio», necesas havi pli ĝeneralan artikolon pri «Eŭĥaristia komunikado» (la ortodoksa ekvivalento por ''Communio in sacris'').--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:03, 22 maj. 2026 (UTC) ::::Laŭ la anglalingvaj artikoloj, anglikanismo estas la tradicio deveninta de la [[Eklezio de Anglio]] (Eklezio de Anglujo). Pluraj eklezioj apartiĝis de la Anglikana Komunio, interalie pro disputoj pri la rajtoj de virinoj kaj GLAT-uloj, sed restas anglikanaj. Ĉio ĉi bedaŭrinde ne estas klarigita en niaj artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:53, 22 maj. 2026 (UTC) :::::Se Arbarulo en sia unua noto aludas ke komunio pli ĝenerale estus komuniko aŭ samsenteco, li malpravas. [https://vortaro.net/#komunio_kd Komunio] en Esperanto klare estas la rita manĝado de iom da [[pano]] kaj [[vino]] en kristanaj kunvenoj. Se lasi la artikolon je tiu nomo, necesus klarigi kial kaj kiel la anglikana rita manĝado de pano kaj vino diferencas de la restaj kristanaj grupiĝoj. Kompreneble pri majusklo de la dua vorto estas tute neniu klarigo. Do se lasi la artikolon je la nuna nomo, necesas tute teologie koncentriĝi pri la rito kaj neniel pri "la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo kaj estas en komunumeco inter si". Tio bezonas pli ol nur iom da reverkado. Tial laŭ mi la ŝanĝo for de vorto "komunio" en la titolo estas pli praktika solvo de la dilemo, ĉar tiu ĉi teksto klare ne temas pri priskribo de rito, sed pri grupigo de kristanaj organizaĵoj. Eblas bone proponi alian novan vortumon por la titolo, sed tiu ĉi teksto maltaŭgas sub la nuna titolo "[[Anglikana Komunio]]". Mi suferas per iom da kapdoloro, kiam mi legas iujn de la tekstoj, kiujn la antaŭa tre maljuna kaj intertempe longe mortinta uzanto Ludovica verkis, ofte en nebulaj vortumoj, ĉiam sen referencoj, kaj certe ne estas la ĝusta por reverkado de la ekzistanta teksto. Tial mi ankaŭ subtenus entute forigi la tekston kaj anstataŭigi ĝin per alidirektigo al la esperantlingva teksto [[anglikanismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 23 maj. 2026 (UTC) PS: La sama miso, mi ĵus konstatis, validas ankaŭ por la teksto <big>'''[[Komunio de Porvoo]]'''</big>, kie same ne temas pri la maniero kiel manĝi panon, sed pri ''«unio inter la anglikana kaj evangelia luterana eklezioj farita en 1992»'' - do same pri iu organiza grupigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:29, 23 maj. 2026 (UTC) :Kiom mi komprenas, temas ne pri organizaĵo aŭ komunumo, sed pri reciproka '''agnosko''' aŭ '''akcepto''' de eŭĥaristio inter iuj konfesioj. T.e. ekz‑e ke anglikano povas komunii en luterana diservo (kaj inverse); en ortodoksismo tio ankaŭ signifas, ke pastroj de la koncernaj konfesioj rajtas '''kuncelebri''' unu saman eŭĥaristian diservon. Tamen la terminoj de la tipo «komunio de NN» impresas min kiel tre fuŝaj. Ili pensigas pri ia speco de liturgio (kiel la «liturgio de Johano la Orbuŝa» aŭ«[[Trenta meso]]»), dum fakte temas pri interagnosko. Tiajn interagnoskojn oni prefere menciu ĉe la artikoloj pri la konfesioj (kun kiuj aliaj konfesioj la koncerna konfesio estas en la eŭĥaristiaj rilatoj) prefere ol en apartaj artikoloj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 16:23, 23 maj. 2026 (UTC) ::ThomasPusch miskomprenas min. Mi neniam diris ke "komunio" signifas komunikon aŭ samsentecon. Tio estas signifoj de ''communion'', kiujn mi menciis nur por pruvi, ke ''communion'' ne signifas "komunumo". ::La argumento estas: la normala etnolingva nomo de la afero signifas "komunio", do ni fidele traduku tion kaj ne provu renomi ne-Esperantajn aferojn laŭ tio, kio ŝajnas al ni pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 23 maj. 2026 (UTC) :::Angle [[:en:Christian communion]] '''ne estas''' la Esperanta [[komunio]], ili estas [[ŝajnamikoj]], kaj traduki tion per «komunio» estas mistraduki kaj konfuzi. Pli ĝusta termino angla estas [[:en:koinonia]] ← {{lang-el|κοινωνία}}, la reponda Esperanta artikolo estas [[Komuneco (kristanismo)]]. La teologoj kutime citas ĉi-rilate ''Agojn'' 2:42, kie la Londona Biblio havas «kunuleco»n (Kaj ili persistis en la instruo de la apostoloj kaj en la '''kunuleco''', en la dispecigo de pano kaj en preĝoj). Resume, la meĥanika paŭsaĵo per «Anglikana <s>komunio</s>» estas kontraŭesperanta eraro.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:11, 25 maj. 2026 (UTC) ::La malsameco inter "Anglikana Komunio" kaj "anglikanismo" estas menciita en la artikolo [[Anglikana Komunio]]: "La Anglikana Komunio estas la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo '''kaj estas en <s>komunumeco</s> komunio inter si'''". Do ĉiuj membroj de la Anglikana Komunio estas anglikanoj, sed ne ĉiuj anglikanoj estas membroj de la Anglikana Komunio. Kaj la enhavo de la artikolo spegulas la distingon: [[Anglikana Komunio]] temas pri tio, kiuj anglikanaj eklezioj inkludiĝas en la komunio kaj kiuj ne; [[Anglikanismo]] temas pri la doktrinaj kaj kulturaj aferoj, kiuj distingas la anglikanojn de aliaj kristanaj tradicioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:45, 23 maj. 2026 (UTC) :::Laŭ [[:en:Anglican Communion]], "The Anglican Communion (AC) is a Christian communion consisting of the autocephalous national and regional churches '''historically''' in '''full communion''' with the Archbishop of Canterbury." En la ortodoksa terminaro, temas pri la ''eklezioj-filinoj'' de la Brituja eklezio (histiorio) kaj ''eŭĥaristia kuneco'' (=[[Komuneco (kristanismo)|Komuneco]]). Ambaŭ trajtojn eblas esprimi la sufikso -ism; kp la difinon de ''katolikismo'' en NPIV: :::«2 (ss) La kristana religio, bazita sur la dogmaro k ritaro difinitaj de ĉiuj ĝisnunaj koncilioj, k agnoskanta la aŭtoritaton k neerarivecon de la papo.» :::Tie enestas kaj doktrino-kulturo (dogmaro kaj ritaro), kaj la administra aŭtoritato de la papo. Simile ''anglikanismo'' povas kombini (kaj en la reala lingvuzo reale kombinas) doktrina-kulturan kaj la historian aspektojn. Internacie '''anglikanismo''' estas la plej klara kaj taŭga esprimo; «Anglikana Komunio» estas misgvida kaj lingve erara mistraduko.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:02, 25 maj. 2026 (UTC) ::::Mi hezitemas tial, ke se ''communion'' ne signifas "komunio" ĉi tie, estas tiel stranga hazardaĵo ke tiom gravas ĝuste la reciproka agnosko de komunio inter la eklezioj. Tamen mi provizore fidas ke Sergio scias pli pri eklezia terminologio ol mi. Kalkulu min {{sindetena}} pri la titolo. ::::Pri la dueco de la artikoloj, ŝajnas evidente ke estas du konceptoj, do kunigo nur estus en ordo se montriĝus, ke niaj artikoloj kaj la ligitaj anglalingvaj artikoloj misprezentas siajn fontojn. La distingo inter la konceptoj sendependas de la artikolaj titoloj, do ankaŭ sendependas de la signifo de "-ismo", "komunio" aŭ aliaj elementoj de Esperanto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:54, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Stelhalmao]] => [[Stelhalmo]] == Temas pri speco de [[halmo]] ludata sur stelforma tabulo, do kial ne [[stelhalmo]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:28, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Laŭ [[Halmo]], "halmo" kaj "halmao" estas variantoj por la sama koncepto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:56, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Jes, certe, sed estus preferinde havi nur unu formon de la vorto. Ŝajnas al mi, ke oni inkluzivas la finan vokalon, esperantigante vorton, nur kiam necesas distingi ĝin de alia radiko. Mi ne vidas motivon por esperantigi ''halma'' alie ol per '''halmo'''. Ĉiuokaze, estus bone, se la artikoloj pri '''halm(a)o''' kaj '''stelhalm(a)o''' uzus la saman formon en siaj titoloj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) == [[Literatura salono]] => [[Salono (kunvenejo)]] / [[Salono (rondeto)]] == La aktuala nomo akcentas sole literaturajn kunvenojn, sed fakte tio estis ankaŭ lokoj, kie oni priparolis politikajn, sociajn, filozofiajn, religiajn aferojn. Do ni adaptu la titolon al pli larĝa origina senco de la fenomeno, kiel tion faris la aliaj vikioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Bona ideo! "Salono (kunvenejo)" ŝajnas al mi tute taŭga anstataŭo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:49, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 6 jul. 2026 (UTC) == [[Ŝajna heredanto]] -> [[Heredonto]]== La vorto "ŝajna" havas alian sencon, ne trafan ĉi tie: "ŝajna. Erariga pro sia ekstera aspekto, kiu ne estas konforma al la interna kerna esenco; prezentanta nur eksteran supraĵan similecon kun io alia". Tiu ĉi heredanto ja klare ne estas "erariga", sed estas "verŝajna, probabla, antaŭvidebla" k.s. La paĝo estas alinomenda al io pli taŭga. Pli bona nomo povus esti, ekz-e "Verŝajna heredanto" aŭ "Probabla heredanto" aŭ simile. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:11, 6 jun. 2026 (UTC) :Verdire, la nuna titolo estas misgvida, eĉ erara. :Miaopinie, la ĝusta termino estas "heredonto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:45, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:27, 7 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:09, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi baze konsentas pri la propono '''Heredonto''', sed ŝatus iom pli precizigi: Tial {{por}} '''Tronheredonto'''. Heredi oni ankaŭ povas monon, aŭ librojn, aŭ supkuleron, sed ĉi tie temas pli specife pri '''trono''' en hereda monarĥio.- [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:05, 9 jun. 2026 (UTC) :::La nuna teksto diras, interalie: "la termino estas ĝenerala por iu ajn titolo de nobeleco". Evidente do, ne temas nur pri tronheredado. :::Memkompreneble, oni povas mallarĝigi la temon de la artikolo. Aliflanke, oni povas, male, plilarĝigi ĝin, ĉar kial heredado de trono, nobela titolo, bieno, privata kapitalo ktp estu traktataj malsame (havi apartan terminon kaj artikolon) en Esperanta Vikipedio? Eblas difini la terminon "heredonto" ĝenerale, sed dediĉi grandan parton de la artikolo al la obskuraj lokaj reguloj kaj tradicioj de tronheredado (kaj eventuale titolheredado), laŭbezone. :::Tio permesos havi prudentan nivelon de lingva reguleco kaj sistemeco kaj, tamen, reteni ligitecon al tiuj lingvaj vikioj, kiuj traktas esence paŭsaĵojn de la anglalingva idiomaĵo ''heir apparent''. :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:26, 9 jun. 2026 (UTC) ::::Grava diferenco estas, ke heredadon de bieno aŭ mono normale decidas la testamento, sed reĝo aŭ duko normale (almenaŭ laŭ mia limigita scio pri Eŭropo) ne povas mem decidi, kiu heredos la titolon. Eble do '''titolheredonto'''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:55, 11 jun. 2026 (UTC) :::::Eĉ en la feŭdisma Okcidenta Eŭropo ekzistis majorato, kiu malebligis libere testamenti bienojn. Kaj en diversaj landoj de la mondo la reganto povis (kaj probable plu povas) libere elekti sian heredonton – ekz‑e tiel estis en Romio kaj Bizancio kaj Rusio (ĝis [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]). Pli oportunas havi la universalan terminon.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:55, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}} '''Titolheredonto'''. Ĉar l'artikolo temas pri iu ajn titolo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:50, 1 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Poligenistoj]] -> [[:Kategorio:Polenigistoj]] --> [[:Kategorio:Polenantoj]] == Estis konfuzo inter du ŝajnaj terminoj. Temas pri [[polenado]] per [[polenigisto]] pri kiu estu ligita al la bona "kategorio:Polenigistoj" kiu domaĝe aperas ruĝe, kiel kategorio de tiu artikolo. ''Poligenistoj'' rilatas al [[poligenismo]], kiu rilatas al tuta alia afero. Atentu, ke ŝanĝi la nomon de tiu kategorio necesas ŝanĝi la kategorion en ĉiuj artikoloj rilatantaj al la malbona kategrio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:55, 1 jul. 2026 (UTC) {{Komento}} Sen kontraǔdiro, ĉu povbas mi alinomi tiun kategorion ?-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:10, 7 jul. 2026 (UTC) :Ŝajnas al mi ke la intencata titolo dekomence estis "Kategorio:Polenigistoj", ĉar ĝi estas en [[:Kategorio:Polenado]] kaj ankaŭ enhavas neniun poligeniston. Temas nur pri tajperaro. Do mi pensas ke vi devas senti vin libera korekti kaj ne nepre devis eĉ averti aŭ peti konsilon. Mi nur rekomendas (tamen ne volante trudi) pluan korekton al [[:Kategorio:Polenantoj]], laŭ la PIV-a vorto "poleni" kaj sento, ke estas strange esprimi neelektitan biologian funkcion per "-isto". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 10 jul. 2026 (UTC) :Mi pli-malpli konsentas. Mi ne povas aprobi ŝanĝon al [[:Kategorio:Polenigistoj]], ĉar ankaŭ tio estus erara, sed mi opinias, ke vi povus korekti la evidentan tajperaron sen ies aprobo. Estu [[:Kategorio:Polenantoj]]: ''ist'' estas malbona, kaj ankaŭ ''ig'' estas malbona. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:50, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] pro la ĉi-supraj klarigoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:13, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:52, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:00, 13 jul. 2026 (UTC) ::{{Farite}}.- Sed [[:Kategorio:Poligenistoj]] donas longan liston da [[Kolibro]]j. Normale?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:47, 15 jul. 2026 (UTC) :::Por ke artikolo aperu en la ĝusta kategorio, necesas korekti la kategorion en la artikolo mem. Ĝi ne aŭtomate transiras kiam oni alinomas la kategorion. :::Fakte ŝajnas al mi pli simple, se oni metus [[:Kategorio:Kolibroj]] en [[:Kategorio:Polenantoj]] anstataŭ ĉiu unuopa specio. Ankaŭ ŝajnas al mi erare, ke ni havas du kategoriojn [[:Kategorio:Kolibroj]] kaj [[:Kategorio:Trokiledoj]], ĉar "kolibro" kaj "trokiledo" estas sinonimoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 15 jul. 2026 (UTC) ::::Fakte [[:Kategorio:Kolibroj]] estas jam subkategorio de [[:Kategorio:Trokiledoj]], do laŭ mi sufiĉas nuligi la fuŝan karegorion [[:Kategorio:Poligenistoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:08, 16 jul. 2026 (UTC), == [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]] (= [[Gestlingvo]]) == Verkante artikolon pri komputada «signaro» mi puŝiĝis kontraŭ la jam ekzistanta «[[Signaro]]» alispeca. Intervikie ĝi estas ligita al unu sola lingvo (la hungara [[:hu:Jelbeszéd (kommunikációs eszköz)]]), kaj ŝajnas al mi, ke ĝi temas pri [[Signolingvo]] = [[Gestlingvo]], kiu havas pli da ilustraĵoj kaj intervikiaj ligiloj. Mi ne kompetentas pri la afero, sed mi vidas unuj samajn nomojn menciitajn en ambaŭ artikoloj. Mi proponas konsideri la eblon kunigi la du artikolojn; se konvenas, sub la titoloj de la dua, kiuj titoloj estas pli klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:26, 3 jul. 2026 (UTC) :Mi preferus la vorton ''[[gestolingvo]]''. Ĉiuj lingvoj uzas signojn, sed parolaj lingvoj uzas sonojn, dum gestolingvoj uzas gestojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:45, 3 jul. 2026 (UTC) ::Estas du senrilataj proponoj ĉi tie: kunigi [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]], kaj alinomi [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]]. ::La kunigopropono vere devus esti ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Ĉiuokaze kunigo ne estas en ordo, ĉar la plej unua frazo de [[Signaro]] klare diras ke ĝi "estas '''nelingva''' komunika kodo" kaj la cetera artikolo konsekvence laŭas tion. ::[[Signaro]] estas tre ĝenerala vorto sen evidente ĉefa senco, do mi pensas ke estus bone havi apartigilon sub tiu titolo kaj uzi interkrampan klarigon en la titoloj de veraj artikoloj. ::Alinomado [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]] estas bona ideo. Mi supozas ke la modo diri "signolingvo" venas konscie de supozo, ke "gesto" havas iun insultan nuancon kaj ke "signo" estas pli ĝentila sinonimo, kaj subkonscie de deziro fari nomon (supraĵe) similan al la nomo uzata en la angla, hispana, franca kaj aliaj nuntempe prestiĝaj lingvoj. Kiel bonege resumis Lingvano, tio estas mallogika laŭ la signifoj de "gesto" kaj "signo" en Esperanto. ::Resume, {{kontraŭ}} kunigo kaj {{por}} [[Gestlingvo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 6 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Bone. Tiam por liberigi la nudan «Signaro»n por apartigilo necesas precizigi la titolon de la nuna «[[Signaro]]». La hungara precizigo (=&nbsp;komunikilo) precizigas nenion, ĉar ĉia ajn signo estas komunika rimedo. Kiom mi komprenas, tiu artikolo temas pri signoj esprimantaj mesaĝon ''malrekte'' — per aludo, sekreta kodo, per deca ŝarado. Mi do proponas precizigi «Signaro (implica)». Ĉu?--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:34, 8 jul. 2026 (UTC) ::::La artikolo traktas ĉiujn nelingvajn komuniksistemojn. Mi pensas ke "malrekta" aŭ "implica" ne bone komprenigas la signifon "nelingva". Ĉu "Signaro (komunikteorio)" estas akceptebla? Aŭ eble "Nelingva signaro" estus pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:22, 8 jul. 2026 (UTC) :::::{{re|Arbarulo}}Nu jes, kvankam mi iom preferus «Eksterlingva signaro».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:30, 9 jul. 2026 (UTC) ::::::Kaj mi ankoraŭ "iom preferus" miajn proponojn, ĉar la distingo estas inter signaroj, kiuj konsistigas lingvon kaj signoj, kiuj ne konsistigas lingvon, ne inter signaroj, kiuj estas "en" lingvo kaj signaroj, kiuj estas ekster ĝi. Tamen mi taksas ankaŭ "eksterlingva signaro" akceptebla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}} [[Gestlingvo]]. (Verdire, mi dirus "gestOlingvo")--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Ŝajnas ke neniu obĵetas, ke la nuda "Signaro" iĝu apartigilo, kaj ke la titolo de la nuna [[Signaro]] ricevu precizigilon. Tamen decidaj voĉoj mankas. Sed estas ja tre ĝena, ke la vorton tre gravan por komputiko senrezerve okupas signifo konata nur al 1 alilingva Vikipedio. Do, se dum la semajno de 19 jul ĝis 25 jul neniu protestos, mi alinomos la nunan «[[Signaro]]»n al «Nelingva signaro» (kiel proponis Arbarulo), kaj la titolon «Signaro» faros apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :::{{Farite}} pri Signaro→‹[[Nelingva signaro]]› kaj [[Signaro]] = apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:12, 28 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikulturado en Marko]] -> [[Vinkultivado en Markio]] -> [[Vitkultivado en Markio]] == Ne estas mi kiu proponis tiun alinomadon, sed DidCORN; fakte mi proponas la forigon de la artikolo, kiel parto de lavango metata de anonimuloj kun kiu ne eblas diskuti la grandan kvanton de fuŝaĵoj kiun lia kontribuo alportas. Ĉiuokaze la proponinto argumentis, ke Vitikulturo estas barbarismo kaj Markio (Italio) estas la regiono, dum Marko estas tute alia afero. Pri la dua parto mi ttue konsentas, sed ne pri la unua ĉar Vitkulturo ja estas ĝusta vorto (sen i), do la rezulto povus esti ĉu Vitkultivado en Marko aŭ Vinproduktado en Marko, se vere la decido estas konservi tiajn fuŝaĵojn. Estis jam dekoj da ili. :{{kontraŭ}} la proponita kaj {{por}} unu el la du alternativoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:53, 6 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}Same pri [[Vitikolturado en Umbrio]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:33, 6 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Mi konsentas pri [[Vitkultivado en Markio]], sed mi proponis la terminon [[Vinkultivado]] kiu ekzistas kaj en Vikipedo mem kaj en ĉiuj esperantaj votaroj, dum *Vitkultivado" estas tutkomprenebla sed tamen neologismo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}.-Stranĝe la rilatanta ŝablono [[Ŝablono:Vitikulturo en Italio]] kaj ĉiuj artikoloj kiuj jam ekzistis ene malaperis. Kion faru ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 07:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::{{re|DidCORN}} Rigardu en la paralela forumo [[VP:FA]]. Tie okazis diskuto de pluraj esperantistaj vikipedianoj pri ebla forigo de ĉiuj 12 tekstoj kaj ankaŭ la principe senkulpa ŝablono, kiu nur ne plu havas vivcelon, se ĉiuj tekstoj en ĝi estas for. Vi principe povus ankaŭ mem vidi tion, se vi klakas sur la nun ruĝan unuan ligilon [[Vitikulturado en Marko]], vi devus vidi keston kun palruĝa fono en kiu estas inter alie la indiko "Averto: Vi rekreas paĝon, kiu estis antaŭe forigita. [Je la momento] 12:49, 13 jul. 2026 [la vikipedia administranto] Kani forigis [la] paĝon Vitikulturado en Marko [- kialo:] Rezulto de [[VP:FA]]". Elprovu! Tiam vi ekde nun povos mem ekscii kio okazis... Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:35, 24 jul. 2026 (UTC) :::Sed kiel restari la antaŭan situacion ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:40, 27 jul. 2026 (UTC) == [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)]] -> [[Sigismundo (Sankta Romia Imperio)]] == La formo ''[[Sigismundo]]'' ŝajnas preferinda. Mi ĵus trakontrolis la 66 aliajn lingvojn: 45 havas la vokalon U, 5 havas O (belorusa, franca, hungara, itala, kataluna), unu havas A (litova), kaj la aliaj havas skribon nek latinan, nek cirilan, nek grekan, do mi ne estas certa! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:01, 7 jul. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Normale esperantigo de historia germana nomo sekvus la latinan formon aŭ la originalan germanan. Ambaŭ havas ''u''. Aliflanke, PIV registras nur "Sigismondo". En la tekstaro ŝajnas ke ambaŭ variantoj uziĝas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Sigismundo… La PIV-a francaĵo ''–mondo'' estas klare malpli internacia. El la 54 alinaciaj aritikoloj Vikipediaj, kies titolojn mi povas legi (latinliteraj kaj Cirilaj) nur 4 havas la o-formon. Krome, la artikolo pri la antaŭnomo en nia Vikipedio estas [[Sigismundo]]. Kaj cetere en tiaj nomoj la ĝermana ''–mund'' signifas ne ‹mondo›, sed ‹protekto›. Kp «[[Edmundo]]»n: «PIV1970 havis la Esperantan formon ''Edmondo'', imitante la francan, sed en PIV2002 ĝi estis korektita al la pli internacia kaj etimologie ĝusta formo ''Edmundo''»--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:04, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Fakte la testa versio de PIV havas la vorton ''Sigismundo'' en ekzemplo sub ''regento'': "Frato Georgo [...], la regento de la infana reĝo Johano Sigismundo". Mi supozas, ke PIV iam korektos la kapvorton, same kiel ĝi korektis la kapvorton ''Edmundo''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:02, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Persone mi preferus "Sigismundo". Sed PIV estas grava aŭtoritato, kaj ni ne deviu de PIV sen grava kialo. La ĝisnunaj artikoloj pri diversaj [[Sigismondo]]j nomiĝas tiel ĝuste pro la aŭtoritato de PIV. Vikipedio sekvu la fakte ekzistantan lingvon (kie PIV ludas gravan rolon), kaj ne inventu alternativajn formojn, eĉ se tiuj ŝajnas "pli logikaj" aŭ "pli ĝustaj". - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:11, 8 jul. 2026 (UTC) ::Neniu en ĉi tiu diskuto inventas alternativajn formojn. La formo ''Sigismundo'' estas de longe uzata. Kiel menciite, eĉ PIV citas frazon, en kiu la vorto ''Sigismundo'' aperas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 8 jul. 2026 (UTC) :::{{por}} Se iu dum respektive tuj post la alinomigo post la unua mencio "Sigismundo" en la artikola unua frazo enmetas piednoton kiu klarigas la situacion, aparte avertas ke en PIV 2020 ankoraú estas la formo "Sigismondo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 24 jul. 2026 (UTC) == Lingvoŝablono pri la jida == Pardonu, se tio estas malbona loko por tiu demando. Ĉu iu povus ŝanĝi la ŝablonon <nowiki>{{lang-yi}}</nowiki> tiel ke ĝi montros "jide" anstataŭ "judgermane"? Ĝi estas multe uzata en artikoloj pri jidlingvaj verkoj, aŭtoroj, organizaĵoj. Preskaŭ ĉie tie estas uzata la vorto "jid-", preskaŭ neniam "judgerman-". Estus bone harmoniigi la lingvouzon. Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:58, 30 jul. 2026 (UTC) ==Kernoj kaj nukleoj== Ĉe [[Ĉelkerno]] [[Uzanto:DidCORN]] afiŝis alinomigan ŝablonon kun propono por [[Ĉelnukleo]] kaj kialo "Prefereblas NPIV pri anatomio kaj fiziologio." Ankaŭ ĉe [[Nukleo]] li metis frazon "Nukleo aŭ kerno ne estas ĉiam sinonimoj", sen pliaj klarigoj. Tamen en NPIV la sesa difino de "kerno" estas "nukleo", kaj la du plej gravaj difinoj de "nukleo" komenciĝas per "kerno de . . .". Do ŝajnas ke "nukleo" estas ne vere bezonata sinonimo de iuj sencoj de "kerno". Do mi pensas ke la artikoltitoloj estas lasendaj kiel ili estas, sed ni devas certigi ke ambaŭ terminoj menciiĝas en ĉiuj artikoloj, por kiuj ambaŭ taŭgas. Ankaŭ la aserto "ne estas ĉiam sinonimoj" estas aŭ forigenda aŭ pliklarigenda, ĉar kvankam teknike ĝi veras, en sia nuna stato ĝi pli misgvidas ol helpas - ne utilas scii ke du vortoj ne estas sinonimoj se oni ne scias, kiel ili malsamas; kaj ili ja plejparte estas sinonimoj, kaj "nukleo" ŝajne ĉiam estas anstataŭigebla per "kerno", kvankam ne inverse. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:57, 30 jul. 2026 (UTC) piuls5x13oikxybwp9ps5a3jnnnm13d Paserstrigo 0 238380 9442272 9304593 2026-07-31T06:55:23Z Sj1mor 12103 9442272 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Paserstrigo |koloro = pink |dosiero = Eurasian pygmy owl (Glaucidium passerinum) Białowieza.jpg | dosiero larĝo=250px |regno = [[Animaloj]], ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Strigoformaj]], ''Strigiformes'' |familio = [[Strigedoj]], ''Strigidae'' |genro = ''[[Glaucidium]]'' |specio = '''Paserstrigo''', ''G. passerinum'' |statuso = LC |dunomo = ''Glaucidium passerinum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = GlaucidiumPasserinumIUCN.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Disvastiĝo de la paserstrigo <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare prezencoj}} </div> }} La '''Paserstrigo''', ''Glaucidium passerinum,'' estas la plej eta el la [[strigoj]] en Eŭropo (pli malgranda ol sturno); temas pri birdo de la familio de [[Strigedoj]]. Tiu strigo estas malhelruĝecaj al grizbrunaj, kun punktecaj flankoj kaj duonringo ĉirkaŭ la malantaŭa kolo.<ref name="owlpage">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Glaucidium&species=passerinum|titolo=Eurasian Pygmy Owl - Glaucidium passerinum|dato=2006|eldoninto=The Owl Pages}}</ref> ==Taksonomio== La Paserstrigo estis [[Specipriskribo|formale priskribita]] de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en 1758 en la deka eldono de lia verko ''[[Systema Naturae]]'' laŭ la [[dunoma nomenklaturo|duvorta nomo]] ''Strix passerina''.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=93 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=http://biodiversitylibrary.org/page/726886 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas Svedio.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1940 | title=Check-List of Birds of the World | volume=4 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=127 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14476598 }}</ref> La [[specia epiteto]] devenas el la [[Latina]] ''passerinus'' kun la signifo "pasereca" implice al "pasergranda".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=294 }}</ref> Tiu strigeto estas nun metita en la [[genro]]n ''[[Glaucidium (birdo)|Glaucidium]]'', kiun enkondukis en 1826 la germana zoologo [[Friedrich Boie]].<ref>{{ cite journal | last=Boie | first=Friedrich | author-link=Friedrich Boie | year=1826 | title=Generalübersicht der ornithologischen Ordnungen, Familien und Gattungen | journal=Isis von Oken | volume=19 | at=cols 969–981 [970] | language=German, Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27511176 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2021 | title=Owls | work=IOC World Bird List Version 11.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/owls/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=24a de Majo 2021 }}</ref> Oni agnoskis du [[subspecio]]jn nome la jenaj:<ref name=ioc/> * ''G. p. passerinum'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) – centra, norda Eŭropo ĝis sudokcidenta Siberio * ''G. p. orientale'' [[Władysław Taczanowski|Taczanowski]], 1891 – centra, orienta Siberio, Mongolio kaj nordorienta Ĉinio == Habitato == Ĝi troviĝas en [[boreala arbaro]] de [[Norda Eŭropo|Norda]] kaj [[Centra Eŭropo]] al [[Siberio]]<ref name="owlpage"/>, kutime en bordoj de arbaraj maldensejoj. Ili troviĝas ĉefe en arbaroj de [[konifero]] de la [[Tajgo|boreala zono]] kaj tre altmontaraj regionoj kun koniferoj kaj miksitaj arbaroj. Tiuj areoj ĝenerale havas pli malvarmajn temperaturojn kaj pli altajn pluvkvantojn ol proksimaj malaltaj regionoj. La nestolokoj de Paserstrigo estas ofte ĉirkaŭitaj de humidaj aŭ marĉaj terenoj, en grupoj de junaj [[piceo]]j kun proksima akvofonto. Ili nestumas en arbotruoj, kutime oldaj nestoj de [[pego]]j. == Aspekto == [[Dosiero:Воробьиный сыч (Glaucidium passerinum), Битцевский лес.jpg|eta|maldekstre|220ra|]] [[Dosiero:Värbkakk.JPG|eta|maldekstre|220ra|]] [[Dosiero:Glaucidium_passerinumRB.jpg|250ra|eta|maldekstra|paserstrigo montranta malhelan dorson]] [[Dosiero:Glaucidium passerinum.jpg|200ra|eta|maldekstra|paserstrigo montranta helajn brovojn]] La Paserstrigo estas kutime ruĝeca al grizbruna kun punktoj en sia pli malhela dorso. La vosto estas ĝenerale pli malhela ol la korpo kun kvin mallarĝaj, blankecaj linioj. Por transporti grandajn [[vertebrulo]]jn kiel [[predo]]jn, ili havas adaptitajn malproporciajn grandajn piedojn. Tiu strigeto havas etan, mallongan kapon (pli rondoforman kaj pintan ol la [[noktuo]]) kun blankaj al helgrizaj brovoj kaj flavaj okuloj. Ili ne havas oreltufojn kiel multaj aliaj strigoj. Estas blanka duonkolumo dorse. La ventro estas ĉefe blanka kun brunaj makuletoj. La beko de la Paserstrigo estas grizecflava kaj hokoforma. La kruroj kaj fingroj estas brunecflavaj kun nigraj kalkanoj. La inoj, kiel ĉe aliaj strigoj, estas iomete pli grandaj ol la maskloj. Longo de maskloj estas ĉirkaŭ 15.2 ĝis 17&nbsp;cm, kaj de inoj estas el 17.4 ĝis 19&nbsp;cm. Maskloj pezas ĉirkaŭ 50-65g kaj inoj ĉirkaŭ 67 ĝis 77g. == Voĉo == La voĉo de la Paserstrigo estas multe pli altatona ol tio konsiderata kiel normala huada strigalvoko. La voĉo sonas preskaŭ knara. La normala alvoko de la masklo estas tre monotona. Ĝi konsistas el klaraj, flutaj notoj spacitaj dum ĉirkaŭ du sekundoj. La alvoko de la inoj estas similaj al tiuj de maskloj, la ununura diferenco estas, ke la ina alvoko estas pli altatona. Antaŭ kaj post la pariĝado, kaj maskloj kaj inoj produktas el kvin ĝis sep notoj en alta skalo. == Reproduktado == [[Dosiero:Glaucidium passerinum MHNT.ZOO.2010.11.2.6.jpg|eta|dekstre|180ra|ovo de ''Glaucidium passerinum - [[Muzeo de Tuluzo]]]] [[Dosiero:Glaucidium passerinum-chicks2.jpg|eta|dekstre|180ra|Idaro de ''Glaucidium passerinum en nesto]] Ili nestumas en oldaj nestotruoj de [[pego]]j, ofte ĉe tiuj de la [[Granda buntpego]]. La arboj estas kutime koniferoj, en kies arbaroj ili preferas loĝi. Tamen, foje ili nestumas ankaŭ en [[betulo]]j aŭ [[fago]]j. Tiuj strigetoj formas partnerajn parojn en aŭtuno kaj ĝis malfrua vintro aŭ frua printempo. Kiel pariĝada ceremonio, la masklo alportas la inon al sia teritorio kaj montras ĝin. Se la masklo uzas la saman neston kiel dum la pasinta [[reprodukta sezono]], tiam tiu estos la ununura kiun li montros al ŝi. La masklo ankaŭ manĝigos la inon. La Paserstrigo estas seria [[monogamio|monogama]], en la senco, ke ĝi havas ununuran partneron ĉiun reproduktan sezonon; tamen, la du strigoj povus pariĝi por pli ol unu reprodukta sezono. La masklo de la Paserstrigo estas tre teritoriema kaj povas uzi la saman nestoteritorion ĝis sep jaroj. La ino demetas kvar ĝis sep ovojn ĉirkaŭ la unua duono de aprilo. La kovado daŭras kvar semajnojn kaj oni diras, ke komencas kiam la tria ovo estas demetita. Eloviĝo okazas ĉirkaŭ la sama tempo kaj la ino zorgas la idojn dum 9 aŭ 10 tagoj. Dum tiu tempo, la masklo plumanĝigas la inon. Post tri semajnoj, la idoj ekeliras el la nesto kaj la ino eniras nur por alporti manĝaĵojn aŭ purigi. Post 30 aŭ 34 tagoj, la idoj forlasas la neston. Post tio, la idaro restas proksime dum kelkaj tagoj pro la manĝo kaj gvido kaj poste eliras serĉi siajn novajn teritoriojn. == Ĉasado kaj manĝado == La predoj de tiu strigeto estas birdoj, ĉefe ĉasataj dumfluge; kelkaj tiom grandaj kiom ili mem; kaj etajn [[mamulo]]jn, kiel [[kampomuso]]j. Tiu strigeto ĉasas mateniĝe, krepuske kaj dumtage, pli ol en tuta malhelo; ĝi estas vigla, kuraĝa kaj aktiva birdeto. La dieto de la Paserstrigo inkludas ĉefe etajn [[vertebrulo]]jn, mamulojn kiel [[kampomuso]]j, [[lemingo]]j kaj [[muso]]j. Ili povas preni ankaŭ etajn birdojn kiel [[turdo]]j, [[krucbekulo]]j, [[fringo]]j kaj filoskopoj. Aliaj predoj povas inkludi etajn [[lacerto]]jn, [[vesperto]]jn, [[fiŝo]]jn kaj [[insekto]]jn. Dum vintraj monatoj, tiuj strigetoj povas konservi manĝaĵojn en arbotruojn.<ref> Masoero, Giulia; Morosinotto, Chiara; Laaksonen, Toni; Korpimäki, Erkki (14a de Septembro 2018). "Food hoarding of an avian predator: sex- and age-related differences under fluctuating food conditions". ''Behavioral Ecology and Sociobiology''. 72 (10): 159. doi:10.1007/s00265-018-2571-x. S2CID 52277348. </ref> Ĉar ili ne havas kapablon flugi silente, ili estas parte [[tagulo|tagemaj]]. Tio signifas, ke ili estas plej aktivaj dumtage, unika trajto, ĉar oni supozas, ke strigoj estas [[noktulo|noktemaj]] animaloj. Tio estas avantaĝa por ili, ĉar ankaŭ plej parto de ĝiaj predoj estas tagemaj. Tiuj strigetoj estas plej aktivaj antaŭ sunleviĝo kaj iomete post sunsubiro. == Lokigo == Tiu ĉi estas loĝanta specio, en la senco, ke plenkreskuloj estas loĝantaj la tutan jaron en sia teritorio. Escepto povas okazi dum malvarmegaj vintroj, kiam plenkreskuloj povas iomete moviĝi suden. La junuloj de tiu ĉi specio kutime translokiĝas aŭtune aŭ vintre.<ref name="owlpage"/> En naturo la Paserstrigo povas vivi ses aŭ sep jarojn kaj foje eĉ plie en [[kaptiteco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=48563|title=Glaucidium passerinum|downloaded=11a de Majo 2006}} Ne minacata * Lewis, Deane. "Eurasian Pygmy Owl-Glaucidium Passerinum." The Owl Pages. 04 Apr 2005. 30a de Okt 2007 [http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Glaucidium&species=passerinum]. * Sparks, John, kaj Tony Soper. ''Owls''. New York: Facts On File, 1989. * Wardhaugh, A. A.. ''Owls of Britain and Europe''. Dorset: Blandford Press, 1983. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Glaucidium passerinum}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=2678 Filmoj de paserstrigo]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Interreta Birdokolekto {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Strigedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] izfsuoo7fstiot887y1yygsdcpt87it Krusto 0 244064 9442058 9045800 2026-07-30T20:14:13Z ~2026-42299-53 261110 9442058 wikitext text/x-wiki '''Krusto'''<ref>[https://vortaro.net/#krusto_kd artikolo ''krusto'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 589</ref> (de la [[latina]] vorto ''crusta'' kaj la [[germana]] vorto ''Kruste'') povas esti: * ekstera, de kuirado malmoliĝinta, parto de [[bakaĵo]] (ekzemple de [[pano]], de [[pasteĉo]] aŭ [[torto]]) * bakita pastaĵo en formo de [[ujo]], por enmeti iajn manĝaĵojn * en [[tekniko]], malmoliĝinta parto, kiu formiĝas supraĵe de pli-malpli likvaj substancoj * en [[medicino]], patologia formiĝo el la sekiĝo de [[sero]], [[puso]], [[sango]] (ofte post [[lezo]] de la [[haŭto]]), vidu ankaŭ [[eksudo]] kaj [[erupcio (medicino)]] * en la [[Romia Imperio]] la vorto ''crusta'' origine signis la plej supran parton de fortikigita strato Do tute ĝeneraligite temas pri iu ekstera, malmoliĝinta tavolo super io interne pli mola. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=krust}} * [[Terkrusto]] - la geologia surfaca tavolo de la [[Tero]] * [[krustacoj]] - la bestoj kiuj karakteriĝas per protekta "krusto" ([[karapaco]]) {{apartigilo}} 8nzhfxmv95unk0qw54eh7ea99if1qq2 Aristide Cavaillé-Coll 0 252796 9442133 9056557 2026-07-30T22:45:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Aristide Cavaillé-Coll''' (naskita la {{daton|4|februaro|1811}} en [[Montpellier]]; mortinta la {{daton|13|oktobro|1899}} en [[Parizo]]) estis franca [[orgenkonstruisto]]. Li estas konsiderata kiel la plej eminenta [[Francio|franca]] [[orgenkonstruisto]] de [[romantikismo]]. == Vivo == [[Dosiero:PlaqueCavailleCollStSulpice.jpg|maldekstra|200px|eta|signaturo ĉe la ludotablo (1850–1899)]] La plej fruaj prauloj de Cavaillé-Coll estis ŝtofofaristoj en [[Gaillac (Tarn)|Gaillac]], tamen jam la frato de lia praavo, Joseph Cavaillé (ĉ. 1700–1767), lia avo Jean-Pierre Cavaillé (1743–1809), edziĝinta kun Françoise Coll, pro tio la duobla nomo), lia patro Dominique Cavaillé-Coll (1771–1862) kaj lia pli aĝa frato Vincent Cavaillé-Coll (1808–1886) profesiis kiel orgenkonstruistoj; multnombraj orgenoj en suda Francio kaj Katalunio devenas de ili. Cavaillé-Coll mem iris en 1833 ekde la provinco al Parizo, kie li tuj konstruis kiel verko no. 1 grandan orgenon en la [[baziliko de Saint-Denis]], kiu fariĝis por tiu epoko direktodona. Por la plifaciligo de la klavofrapado Cavaillé-Coll enkonstruis la ĵus tiam inventitan pneŭmatikan [[Barker-levilo|Barker-maŝinon]]. Cavaillé-Coll subtenis i.a. la komponistojn kaj orgenistojn [[Louis Lefébure-Wely|Louis James Alfred Lefébure-Wely]] kaj [[Charles-Marie Widor]]. Inter liaj lernantoj estis i.a. la orgenkonstruisto [[Friedrich Friese III]] el Meklenburgo. Grandaĝa Aristide Cavaillé-Coll mortis la 13-an de oktobro 1899 en la aĝo de 88 jaroj kaj estas enterigita sur la [[tombejo de Montparnasse]] en Parizo. Lian metiejon daŭrigis Charles Mutin (1861–1931). == Verkaro == [[Dosiero:Paris 06 - St Sulpice organ 01.jpg|dekstra|eta|150px|[[Preĝejo Saint-Sulpice de Parizo]]]] Cavaillé-Coll transigis la klasikan francan [[orgeno]]n, kies bazajn principojn li konservis, en esprimpovan instrumentotipon, kiu konformis kun la orkestreca-simfonieca orgenmuziko en Francio ekde la mezo de la 19-a jarcento. La tipigita dispozicio de Cavaillé-Coll-orgeno influas ĝis nuntempe la tutmondan [[orgenkonstruo]]n, precipe je grandaj koncertinstrumentoj. Al la inventaĵoj kaj pluevoluigoj de Cavaillé-Coll apartenas diferencaj ventpremoj ene de registro, la preterblovanta fluto ''(„flûte harmonique“,'' ''„flûte octaviante“)'' kaj la piedpuŝiloj por enŝalti registrogrupojn ''(„appel“)''. La metiejo de Cavaillé-Coll en Parizo konstruis orgenojn i.a. por la Parizaj preĝejoj [[Preĝejo Saint-Sulpice de Parizo|St. Sulpice]], [[Notre-Dame de Paris]], [[La Madeleine (Parizo)|La Madeleine]], Sainte-Trinité kaj [[Basilique du Sacré-Cœur|Sacré-Cœur]]. Pluaj gravaj instrumentoj troviĝas en la preĝejoj Saint-Ouen en [[Rouen]], Saint-Sernin en [[Toulouse]], Saint-Etienne en [[Caen]], Saint-Etienne en [[Mülhausen]], en [[Luçon]], [[Perpignan]], [[Lyon]], [[Saint-Omer (Pas-de-Calais)|Saint-Omer]]. en eksterlando Cavaillé-Coll konstruis orgenojn i.a. en [[Hispanio]], [[Rusio]], [[Anglio]], [[Brazilo]] kaj [[Nederlando]]. En germanio ekzistas nur poste aĉetitaj orgenoj de Cavaillé-Coll, ekz. en Sankt Bernhard, [[Majenco]] (2 manualoj, 15 registroj, konstruite 1876/77, aĉetite en 1999). Orgenoj devenantaj el la postsekva metiejo Mutin-Cavaillé-Coll staras en la katedralo de [[Osnabrück]] (2 manualoj, 15 registroj, aĉetite 1999), Altlernejo por Muziko [[Kolonjo]] (2 manualoj, 13 registroj, aĉetite 2002) kaj en la Nikolai-preĝejo en [[Kilo (urbo)|Kiel]] (2 manualoj, 18 registroj, aĉetite 2003, alternative ludebla per [[Midi]]). == Cetere == * La [[Asteroido]] ''[[5184 Cavaillé-Coll]]'' estas nomita laŭ Aristide Cavaillé-Coll. * Lia [[disĉiplo]] estis la plej granda hungara orgenkonstruisto [[József Angster]]. == Sonregistraĵoj == * Kurt Lueders, [[Naji Hakim]], [[Daniel Roth]] u.a.: ''L’orgue Cavaillé-Coll – Jubiläumsausgabe.'' Motette-Ursina Verlag 1987/1. Juli 2002. 6 CD, [[DDD]]. Motette 10761. [[Amazon Standard Identification Number|ASIN]] B00006LIAT. (Klangdokumentationen von 34 Instrumenten). == Ligiloj == {{Projektoj}} * {{PND|118947745}} * [http://www.cavaille-coll.com/ Hejmpaĝo de la ''Association Aristide Cavaillé-Coll''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110225001615/http://cavaille-coll.com/ |date=2011-02-25 }} * [http://www.culture.gouv.fr/culture/cavaille-coll/de/aristide.html Hejmpaĝo de la franca ''Ministère de la Culture et de la Communication'' pri Cavaillé-Coll] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cavaille-Coll, Aristide}} [[Kategorio:Francaj orgenkonstruistoj]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] 3kstroev9u9mba2212kj8evxm9tffq7 Lev Ĉjornij 0 253858 9442425 9272020 2026-07-31T11:40:28Z Sj1mor 12103 9442425 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Lev Ĉjornij''' (''Leo la Nigra'', vera nomo '''Pavel Dmitrieviĉ Turĉaninov''', aliaj pseŭdonomoj ''Pavel'', ''Vsevoloĵskij G.A''; 19.02.1878 - 27.09.1921) estis grava [[Rusio|rusia]] [[anarkiismo|anarkiisto]], teoriisto kaj revoluciulo. == Biografio == Pavel Turĉaninov naskiĝis en 19.02.1878 en [[Voroneĵ]]. Lia patro estis [[nobelo]] kaj eksa [[kolonelo]] de Rusia Imperia armeo. En 1896 Pavel estis elpelita el gimnazio de [[Roslavl]] kaj daŭrigis studon en gimnazio de [[Ĉernigov]], el kiu gradiĝis en [[1899]]. Post tio li eniris [[Medicino|Medicinan]] fakultaton de [[Moskva universitato]], sed en [[1901]] estis elpelita pro organizo de studentaj mitingoj kaj elsendita en Roslavl sub triajara malkaŝita observo de [[polico]]. En fino de [[1901]] organizis na ''Grupo de Roslavlaj intelektuloj'', la rondeto de [[social-revoluciistoj|social-revoluciista]] emo. Propagandis inter kamparanoj kaj laboristoj. En [[1902]] estis arestita. En prizono elektis sian ĉefan pseŭdomon Lev Ĉjornij kaj komencis prilabori sian teorion de ''asocia anarkiismo''. La bazaj ideoj de tiu ĉi teorio jam legeblas en la leteroj, kiuj li sendis el prizono al siaj amikoj. En stilo de [[anarki-individuismo]], Ĉornij asertas ke estas nur du tipoj de vera anarkiismo - la anarkiismo de [[Pierre-Joseph Proudhon]] kaj la "anarkiismo de ascioj", kies apogantoj estis [[Max Stirner]], [[Benjamin Tucker]] kaj li, Lev Ĉjornij. [[Miĥail Bakunin]], [[Petro Kropotkin]] kaj [[Lev Tolstoj]] estis kritikitaj fare de Ĉjornij, ĉar ili estis [[komunismo|komunistoj]], kaj komunismo, laŭ li, neeviteble kreos dependon por [[homo]] de la [[socio]] kaj naskigos [[burokratio]]n. Ĉjornij demandas neniigon de ŝtata sistemo, ekspropron de kapitalo kaj konservon de malgrandaj entreprenoj kaj metioj. Li detale pridiskutas la detalojn de estonta socio kaj ĝia funkciado. En bazo de anarkiista socio, laŭ Ĉjornij, estu ''politika asocio de produktistoj'' anstataŭ [[ŝtato]] kaj mikso de individuismaj kaj kolektivismaj etikaj principoj. Interalie, Ĉjornij kredis je neniigo de merkata konkuro kaj kolektaj propraĵoj en formo de [[akcio|akcia sistemo]]. En strategio de lukto por tia socio Ĉjornij kredis je [[teroro]] kaj deklaris necesa kreo de teroristaj grupoj en ĉiuj grandaj urboj kaj guberniaj centroj. Kiel fonto de mono por revolucia lukto Ĉjornij apogis kaj kolekton de mono de samideanoj kaj eksproproj el ŝtataj kaj ekleziaj kasoj. En [[1903]] Lev Ĉjornij estis administre elsendita en [[Siberio]]n por 6 jaroj. Sed en 17.10.1905, pro amnestia manifesto estis liberigita kaj revenis en Moskvon. Kune kun sia edzino (N.Egudina) kreis ''Moskvan grupon de anarki-asociistoj'', kvankam la grupo ne faris iujn signifajn agojn. En komenco de [[1907]] Ĉjornij laŭleĝe (t.e. sen forma malpermeso) eldonis sian plej gravan verkon ''Nova tendenco en anarkiismo: Asocia anarkiismo'' («Новое направление в анархизме: ассоциационный анархизм»). Jam en 01.04.1907 li kaj ĉiu lia grupo esris arestitaj kaj elsenditaj en [[Turuĥansk|Turuĥanska regiono]]. En decembro [[1907]] Ĉjornij eskapis kaj revenis en [[Moskvo]]n por kontraŭleĝa anarkiista agado. En april [[1908]] ree arestita kaj sendita reen al Turuĥansko. En oktobro [[1908]] ree eskapis, sed estas kaptita post du semajnoj. En ekzilo Lev Ĉjornij loĝis en vilaĝo Osinovo apud [[Jenisej]]. Tie li propagandis sian asocian anarkiismon inter aliaj ekzilitaj revoluciuloj kaj lokaj kamparanoj. Pro influo de Ĉjornij en [[1908]] en la regiono aperis movado de ''militista komuno'' - kvazaŭ-organizaĵo de anarkiistoj kaj social-revoluciistoj kiuj planis kelkajn eksproprojn kaj teroraktojn kontraŭ lokaj registoj. Ili ankaŭ planis amasan eskapon en printempo de jaro [[1909]]. En komenco de [[1908]] la ''komuno'' jam sukcesis fari kelkajn malgrandajn eksproprojn kaj atencojn, kaj pro danĝero de arestoj decidis komenci tumulton kaj partizanan militon. Lev Ĉjornij mem ne partoprenis en la tumulto, ĉar li rigardis ĝin nejustotempa kaj ne bone priparita, sed li estis arestita 03.02.1909. En sama monato la militgrupo de ribelaj ekziluloj estis detruita fare de ĝendarmoj. En 1910 Ĉjornij estis liberigita kaj sendita reen al Osinovo. Baldaŭ li sukcesis eskapi kaj fuĝis eksterlanden. Ekde novembro [[1910]] laboris kiel ŝoforo de taksio en [[Parizo]]. Post amnestio de [[1913]] revenis kaj loĝis en Moskvo, laboris en regiona administracio. Faris kelkajn sciencajn verkoj pri historio de kulturo, [[politika ekonomio]], [[sociologio]] ktp. Ekde [[1917]] ree partoprenis en Rusia anarkiista movado. En aprilo 1917 proponis kreon de t.n. ''Federacio de Unioj de Penslaboristoj'', kiu estu tut-Rusia sindikato de intelektuloj. Redaktis gazeton ''Voko'' («Клич») - la ĉeforganon de la federacio. Ĉeloj de federacio baldaŭ aperis en kelkaj urboj, sed jam en somero [[1917]] la federacio disfalis. Post tio Lev Ĉjornij aliĝis al ''Federacio de Anarkiistaj grupoj de Moskvo'' (FAGM) kaj baldaŭ iĝis unu el ĝiaj plej gravaj pensantoj kaj membro de ĝia Sekretariaro. Ekde septembro [[1917]] estis unu el plej gravaj aŭtoroj de gazeto ''Anarkio'' («Анархия»), multe prelegis pri historio kaj teorio de anarkiismo. Lev Ĉjornij ne partoprenis en [[Oktobra revolucio]] kaj traktis ĝin negative. Ekde la revolucio li sisteme malapogis iun ajn partoprenon en [[soveto]]j kaj kunlaboron kun [[bolŝeviko]]j kaj Soveta registaro. En 31.01.1918 partoprenis en okupo de konstruaĵo de eksa Komercista klubo, kie la anarkiistoj kreis komunumon ''Domo de anarkio'' («Дом Анархии»). La komuno baldaŭ iĝis de fakto ĉefsidejo de FAGM. Ekde la sama tago Ĉjornij estas elektita en Konsilo de FAGM kaj partoprenis en kreado de anarkiistaj militaj grupoj (t.n. ''Nigra gardistaro''). En komenco de marto [[1918]] aperis programa artikolo fare de Ĉjornij ''La ŝtato kaj Anarkio'' («Государство и Анархия»), en kiu Ĉjornij pruvis, ke [[socialismo|socialista]] ŝtato estas sama malamiko por anarkiistoj kiel la burĝa ŝtato. Tiu pozicio estas rekte kontraŭa al pozicio de plej gravaj tiatempaj [[anarki-komunismo|anarki-komunistoj]] (A.A.Karelin, A.J.Ge k. aliaj), kiuj subtenis kunlaboron kun bolŝevika registaro (kaj eventuale aliĝis al [[VKPB]]). Krome, en la sama tempo Ĉjornij ree komencis priskribi la sistemon de asocia anarkiismo. En ''Anarkio'' li publikis projekton de popaŝa neniigo de la ŝtato kaj anstataŭigo de ĝi per ''politika asocio'' - laŭvola unuiĝo de regionaj konsiloj kaj de ''Anarkiista Fonda Kunveno'' - organoj, rekomendantaj plej efikan taktikon kaj regularon por socia vivo. En 12.04.1918 agentoj de [[VĈK]] detruis na FAGM kaj arestis na Ĉjornij. 03.06.1918 oni akuzis lin kaj liajn kamaradojn je kaŝo de rabistoj, sed la juĝo ne okazis kaj en somero [[1918]] Ĉjonij estis liberigita. Antaŭ tiu tempo FAGM disfalis pro reprezalio. Post liberigo Ĉjornij forlasis esperon krei unuigitan organizaĵon anarkiistan kaj apogis taktikon de multaj sendependaj grupoj. Ĉjornij mem ne aliĝis al iu el ili, sed kunlaboris kun anarkiistaj eldonoj kaj prelegis, kun granda sukceso, pri anarkiismo. En junio [[1918]] Ĉjornij renkontiĝis kun [[Nestor Maĥno]], kiu priskribis lin kiel interesan intelektulon sed opiniis lin sentaŭga por praktika anarkiisma laboro. En [[1919]] vizitis kunvenojn de ''Moskva organizaĵo de kontraŭleĝaj anarkiistoj'', konstante disputante kun ĝiaj gvidantoj kontraŭ troa teroro. En 25.09.1919 li presis flugfoliojn de la grupo pri eksplodo en Moskva Komitato de VKPB. Pro lia konektoj kun kontraŭleĝuloj estis arestita fare de VĈK en 04.11.1919; samtempe en loĝejo de Ĉjornij oni arestis na kontraŭleĝa anarkiisto P.E.Isaev. 30.03.1920 Ĉjornij esti kondamnita por koncentrejo ĝis fino de civila milito. Estis en koncentrejo apud [[Ivanovo]]. Liberigita en [[1921]], li revenis en Moskvon. Estis estro de malgranda grupo de anarki-asociistoj (''Libera asocio de anarkiistoj''). Partoprenis en [[sepulto]] de Kropotkin. Laboris en eldonoj de ''Tut-Rusia sekcio de anarki-universalistoj'' kaj aliaj moskvaj anarkiistaj organizaĵoj. En [[1921]] ricevis monon de kontraŭleĝaj anarkiistoj por laŭleĝa anarkiista propagando kaj disvastigo de literaturo. En somero [[1921]] VĈK enfiltrigis du provokistojn en lia grupo. En fino de aŭgusto [[1921]] la provokistoj persvadis na Ĉjornij konservi presmaŝinon en lia loĝejo. Tuj VĈK arestis lin kaj akuzis je preparo por presado de falsa mono. Krome, oni asertis ke li estis estro de kontraŭleĝa anarkiista grupo. Malgraŭ protestoj de multaj anarkiistoj, kondamnita por mortigo. Mortpafita 27.09.1921. En arkivoj de [[KGB]] troviĝas multaj verkoj de Ĉjornij pri [[biologio]], [[filozofio]], [[historio]] kaj ankaŭ granda verko pri rolo de intelektuloj. == Gravaj verkoj == * Новое направление в анархизме: ассоциационный анархизм. 1907 * О классах. 1924. == Literaturo == * Гонения на анархизм в Советской России. Берлин. 1922. * Махно Н.И. Воспоминания. Киев. Украина. 1991. Т. 2. * Саша-Петр. Лев Черный. Биографический очерк. – В кн.: Черный Л. Ассоциационный анархизм. 1922. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĉjornij, Lev}} [[Kategorio:Rusiaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Voroneĵa provinco]] ssa9z97wcbiha0d24ymfqympkac10r0 Olga Taratuta 0 253956 9442424 8724539 2026-07-31T11:40:24Z Sj1mor 12103 9442424 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Olga Iljiniĉna TARATUTA''' (denaska nomo '''Elka Golda Eljevna RUVINSKAJA''', pseŭdonimoj ''Babuŝka'' (la Avino), ''Valja'', ''Tanja'', ''D.Basist''; naskiĝis la {{daton|21|januaro|1876}} (laŭ aliaj informoj 1874 aŭ 1878), mortis la {{daton|8|februaro|1938}}) estis [[Rusio|Rusia]] anarkiistino kaj revoluciulino, unu el la fondintoj de la Rusia [[Anarkiista Nigra Kruco]]. ==Biografio== Ruvinskaja naskiĝis en vilaĝo Novodmitrovka apud [[Ĥerson]] en la nuna [[Ukrainio]]. Ŝia familio estis juda, ŝia patro havis malgrandan kioskon. Post mezlernejo ŝi studis en pedagogia kurso kaj laboris kiel instruistino. Pro "politika malfideleco" ŝi estis arestita en [[1895]]. En [[1897]] ŝi aliĝis al [[social-demokratio|social-demokrata]] rondo de fratoj A. kaj I. Grossman (kiuj ankaŭ poste iĝis konataj anarkiistoj) en Elizavetgrad (nune [[Kropivnicko]]) kaj disvastigis propagandon. En 1898 ŝi estis sub enketo pro aresto de tiu grupo. En la jaroj 1898-1899 Ruvinskaja loĝis en [[Odeso]] sub malkaŝita polica observo. En 1898-1901 ŝi membris en Elizavetgrada komitato de ''Rusia social-demokratio laborista partio'' (RSDLP) kaj ''Sud-Rusia unio de laboristoj''. En 1901 ŝi fuĝis eksterlanden kaj ekloĝis en [[Germanio]] kaj [[Svisio]], kie ŝi renkontiĝis kun [[Lenin]] kaj [[Georgij Pleĥanov|Pleĥanov]] kaj aliĝis al la fama socialista gazeto ''[[Iskra|La Sparko]]'' («Искра»). En [[1903]] en Svisio Ruvinskaja aliĝis al [[anarki-komunismo|anarki-komunistoj]]. En [[1904]] revenis en Odeson kaj aliĝis al grupo ''La Senkompromisaj'' («Непримиримые»), en kiu membris anarkiistoj kaj sekvantoj de Maĥaevskij. Dum frakaso de la grupo ŝi ankaŭ estis arestita la {{daton|12|aprilo|1904}}. En la arkivoj ŝi estas konata kiel ''D.Basist''. En aŭtuno [[1904]] liberigita pro manko de pruviloj. Ekde aŭtuno [[1904]] partoprenis en ''Odesa laborista grupo de anarki-komunistoj'', disvastigis ĝian propagandon kaj organizis laboristajn rondetojn. Jam en tiu tempo estis unu el plej estimataj personoj en Rusia anarkiista movado kaj eble la plej sperta organizanto en Odeso. Por ŝia sperto ŝi ricevis pseŭdonomon ''Babuŝka'' (La Avino) - iom stranga pseŭdonomo por virino de aĝo de ĉ. 30 jaroj. En komenco de oktobro [[1905]] arestita, sed pro amnestia manifesto de la {{dato|17|oktobro|1905}} oni devis ŝin liberigi. Ŝi aliĝis al militgrupo de ''Sud-Rusia grupo de anarki-komunistoj'', kiu apogis ''senmotivan teroron''. Helpis preparon de eksplodo en kafejo de Libman la {{daton|17|decembro|1905}}, sed mem ne partoprenis en la akto ĉar ŝi jam estis edziniĝinta kaj havis malgrandan filon. Post aresto de partoprenantoj de la akto, ankaŭ ŝi estis arestita. Estis en prizono kune kun sia dujara filo. La {{daton|1|novembro|1906}} la Odesa urba [[tribunalo]] kondamnis ŝin por 17 jaroj de [[bagno]] kiel helpanton de la eksplodo. La {{daton|15|decembro|1906}} ŝi eskapis el Odesa prizono kune kun A.G.Taratuta kaj fuĝis en Moskvon. En decembro [[1906]] partoprenis en organizo de Moskva anarki-komunista grupo ''La Ribelulo'' («Бунтарь»), agitis en Moskvaj uzinoj kaj entreprenoj. Post aresto de grupo la {{daton|31|marto|1907}} sukcesis fuĝi eksterlanden kune kun kelkaj anoj de la grupo. La grupo ''Ribelulo'' estis rekreita en [[Ĝenevo]] kaj tie ŝi redaktis samnoman ĵurnalon. En aŭtuno [[1907]] Olga Taratuta aliĝis al ''Milita internacia trupo de anarki-komunistoj'', kiu planis grandajn teroraktojn en suda Rusio. Komence de januaro [[1908]] kontraŭleĝe revenis en Rusion kune kun la ''Milita internacia trupo'', venis en Ekaterinoslavon (nuna [[Dnipropetrovsko]]) kaj [[Kievo]]n, kaj poste restis en Odeso. Por organizo de Odesa movado ŝi ricevis 5000 rublojn. Ŝi sukcesis armi kaj organizi Odesan filion de ''Milita internacia trupo'' - la ''Odesa rapida milita trupo de anarki-komunistoj "Internacio"''. Preparis atencon kontraŭ komandanto de Odesa militregiono [[generalo]] A.V.Kaulbars, ankaŭ planis atencojn kontraŭ generalo Tolmaĉov kaj eksplodon en sidejo de Odesa urba tribunalo. En fino de februaro [[1908]] iris en [[Kievo]]n por preparo de eksplodo en Lukjanovka prizono kaj organizo de eskapo por arestitaj anarkiistoj. 29.02.1908 tuta Kieva filio de ''Milita internacia trupo'' estis arestita, sed Taratuta sukcesis fuĝi. Ŝi estis arestita 31.03.1907 en Ekaterinoslavo, pro subita atako de [[polico]] ŝi ne sukcesis rezisti. Ĉe ŝi estis trovitaj multaj manbomboj. 24.12.1909 Odesa urba tribunalo kondamnis ŝin por 21 jaroj de bagno. En leteroj el prizono (ĉ. [[1916]]) ŝi skribis: "Senhezita kredo je triumfo de Anarkio kaj pasia, senestinga emo lukti por ĝi restas en mi eĉ tie ĉi". Liberigita el Lukjanovka prizono en marto [[1917]]. Post liberigo ŝi konservis konektojn kun anarkiistoj, sed plejparte ne partoprenis en aktiva agado kaj zorgis pri ŝia filo. Ne subtenis [[Oktobra revolucio|Oktobran revolucion]]. Post revolucio de [[hetmano]] [[Pavlo Skoropadskij]] en majo [[1918]] organizis en Kiev ''Politikan Ruĝan Krucon'', kiu helpis al arestitaj revoluciuloj (sendepende de partio, oni eĉ helpis al [[bolŝeviko]]j). Ekde [[1919]] Taratuta loĝis en Moskvo. En junio [[1920]] partoprenis en organizo de eldonejo ''Voĉo de Laboro'' («Голос труда»). En fino de septembro [[1920]] post kreo de politika traktato inter Soveta registaro kaj ''Ribela armeo'' de [[Nestor Maĥno]], ŝi revenis al Ukrainio. En [[Huljajpole]] ŝi ricevis ĉ. 5 milionoj rubloj de Maĥnovŝĉinaj komandantoj. Kun tiu mono ŝi venis al [[Ĥarkiv]] kaj rekreis ''Anarkiistan Nigran Krucon'' - la organizaĵon, kiu celis helpi al ĉiuj anarkiistoj rezisti [[reprezalio]]n. La organizaĵo agis laŭleĝe kaj estis en kontakto kun Sovetaj registaraj strukturoj. 09.11.1920 Olga Taratuta estis elektita kiel reprezentanto de ''Revolucia ribela armeo'' en [[Ĥarkiv]] kaj [[Moskvo]]. 25.11.1920 dum ĝenerala ondo de reprezalio kontraŭ anakriistoj en Ukrainio, Taratuta estis arestita. La ''Nigra Kruco'' estis dispelita kaj ĝia sidejo detruita. En januaro 1921 Olga Taratuta estis translokita al Moskvo kune kun ĉ. 40 aliaj gravaj Ukrainiaj anarkiistoj, samtempe arestitaj. Oni permesis al ŝi partopreni en sepulto de [[Petro Kropotkin]]. Ekde fino de aprilo [[1921]] ŝi estis en Orlova prizono. 19.05.1921 la prokuristo de [[VĈK]] Brener proponis liberigi na Taratuta pro "estiminda aĝo kaj nepartopreno en iu milita agado kontraŭ Soveta registaro", se ŝi farus forman deklaron, ke ŝi rifuzos pluan politikan agadon. Sed Taratuta akre rifuzis fari tian deklaron. En somero [[1921]] partoprenis en 11-taga malsat-[[striko]] de arestitaj anarkiistoj. 14.03.1922 ekzilita por 2 jaroj al [[Velikij Ustjug]]. Post liberigo en komenco de [[1924]] loĝis en [[Kievo]]. Ne partoprenis en aktiva anarkiista agado, sed konservis personajn konektojn kun anarkiistoj. Aliĝis al ''Tutunia socio de eksaj politikaj bagnuloj kaj ekziluloj'', sed post kelkaj monatoj eliris el ĝi, dirante ke ĝi estas preskaŭ filio de [[RKPB]]. Kune kun ŝi, el la socio eliris multaj aliaj oldaj anarkiistoj. En mezo de [[1924]] arestita pro propagando de anarkiismo, sed baldaŭ liberigita. Ekde [[1924]] ŝi loĝis en Moskvo. En [[1927]] subtenis kampanjon de subteno de [[Nicola Sacco]] kaj [[Bartolomeo Vanzetti]], organizitaj de [[Sovetunio|Sovetuniaj]] anarkiistoj. En [[1928]]-[[1929]] skribis multfoje pri neceso organizi internacian kampanjon de solidareco kun anarkiistoj, arestitaj kaj ekzilitaj en Sovetunio. En [[1929]] venis en Odeson. Saman jaron arestita pro provo de kreo de anarkiista ĉelo el fervoj-laboristoj. Kondamnita por 2 jaroj de politika izolejo. Post liberigo en [[1931]] revenis en Moskvon. En tiu tempo grupo de membroj de ''Socio de eksaj politikaj bagnuloj kaj ekziluloj'' klopodis aranĝi por ŝi personan [[pensiono]]n kiel por olda, malriĉa kaj malsana revoluciulino, sed ne sukcesis. En [[1933]] Taratuta ree estis arestita. Ŝi estis kondamnita 16.05.1933, sed teksto de la kondamno ne konserviĝis. Oni scias nur, ke en [[1937]] ŝi loĝis en Moskvo kaj laboris kiel borilisto en uzino de por prilaboro de [[metalo (fiziko)|metalo]]j. Ree arestita 27.11.1937. Akuzita je fortaj konektoj kun aktivaj anarkiistoj kaj aktiva kontraŭsoveta laboro. 08.02.1938, per Ĉefa tribunalo de Sovetunio, Olga Taratuta estas kondamnita por mortpuno. Ŝi estas mortpafita la saman tagon. {{bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Taratuta, Olga}} [[Kategorio:Rusiaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio]] d51mn00b0y645twqh7xsbyrtkwblqvr Ŝimkento 0 255663 9442157 9428684 2026-07-30T23:13:57Z Kani 670 /* Nuntempa loĝantaro de urbo */ 9442157 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ŝimkento | devena_nomo = {{lang-kk|Шымкент}} | alia_nomo = {{lang-ru|Шымке́нт|aŭ=Чимке́нт}} | kategorio = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ordabasy Plaza (Shymkent).jpg | dosiero_priskribo = | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono =Coat_of_arms_of_Shymkent.png|200px <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Kazaĥio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = false | leviĝo = | lat_d = 42 | lat_m = 18 | lat_s = 0 | lat_NS = N | long_d = 69 | long_m = 50 | long_s = 0 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:KZ_type:city <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1170 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1231800 | loĝantaro_dato = 1-a aprilo 2024 | loĝantaro_denseco = {{#expr:(1231800/1170) round 0}} <!-- *** Historio ktp. *** --> | establita = | establita_tipo = | ĉefulo = Murat Ajtenov | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+06:00]] | horzono_DST = | poŝtkodo = 160000–160022 | areo_kodo = +7 7252 | areo_kodo_tipo = | kodo = KZ-SHY | kodo_tipo = ISO 3166-2|KZ | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Shymkent in Kazakhstan.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Loko de urbo Ŝimkento en [[Kazaĥio]] | mapo_lokumilo = <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Shymkent | statistiko = | retpaĝo = [http://www.shymkent.gov.kz/ shymkent.gov.kz] | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|latitudo=42/18/0/N|longitudo=69/50/0/E|zomo=9}} }} [[Dosiero:Shymkent.jpeg|eta|330x330px|Ŝimkento]] '''Ŝimkento''' ({{lang-kk|Шымкент}}) estas plej granda urbo de [[Kazaĥio]], unu el tri urboj de la lando kun la formala statuso "urbo de respublika signifo"; estas aparta administra-teritoria unuo (17-a regiono de la respubliko), ne estas parto de la ĉirkaŭa [[Turkistana provinco]]. Kun loĝantaro de {{unuo|1 231 800}} personoj en la 1-a de aprilo [[2024]], ĝi estas la tria plej loĝata [[urbo]] en Kazaĥio post [[Almato]] kaj [[Astano]], kun unu el la plej grandaj metropolitaj areoj de [[Kazaĥio]]. En tiu ĉi urbo estas grava vojkruciĝo de la fervojo [[Turkestano]]-[[Siberio]] kaj notinda kultura centro kun internacia flughaveno. Ĝi troviĝas je 690 kilometroj okcidente de Almato kaj je 120 kilometroj norde de [[Taŝkento]], ĉefurbo de [[Uzbekio]]. La urbo estis fondita en la 6-a jarcento kiel ripozejo laŭ la [[Silka Vojo]]. == Historio == La unuaj loĝlokoj en la areo de nuntempa Ŝimkento datumas je VI jarcento. Krome, nun ekzistas hipotezo, ke Ŝimkento estis fondita pli frue, ol ĝi estis menciita en tre fama literatura memoraĵo "Zafar-Name" (La libro de venkoj). Lastaj arĥeologiaj elterigadoj konfirmas la version per multaj trovaĵoj. En 1864 rusaj trupoj prenis sturme la urbon kaj ĝi iĝis kiel grava transita punkto, kio ligis [[Eŭropa Rusio|eŭropan parton de Rusio]] kaj [[Okcidenta Siberio]] kun [[Meza Azio]]. En 1914, honore al la 50-jariĝo de la aliĝo de Kazaĥio al la [[Rusia Imperio]], la urbo ricevis nomon de la rusa generalo Ĉernjajev, sed en 1924 renomis la pli fruan nomon - Ĉimkento. Ekde la 8-a de septembro 1992 la urbo ricevis novan prononcon kaj skribon (laŭ reguloj de moderna [[Kazaĥa lingvo|kazaĥa ortografio]]) - Ŝimkento. == Loĝantaro == === Urba loĝantaro en fino de la 19-a jarcento === Laŭ censo de 1897 jaro en tiama Ĉimkento (frua nomo de Ŝimkento) loĝis 11 194 homoj (6185 viroj kaj 5009 inoj). Distribuo de loĝantaro laŭ denaskaj lingvoj en 1897: sartoj - 84,5%, rusoj (inkl. grandarusoj, malgrandarusoj kaj belorusoj) - 7,4%, kirgiz-kajsakoj (kazaĥoj) - 4%, hebreoj - 1,7%, tataroj - 1%, uzbekoj - 0,08%. Entute en Ĉimkenta provinco en 1897 loĝis 285 059 homoj, distribuo de loĝantaro laŭ denaskaj lingvoj estis sekva: kirgiz-kajsakoj (kazaĥoj) - 78,8 %, sartoj - 11,2 %, uzbekoj - 7,2 %, rusoj (inkl. grandarusoj, malgrandarusoj kaj belorusoj) - 2,2%, tataroj - 0,2 %, hebreoj - 0,06 %. === Nuntempa loĝantaro de urbo === Laŭ lastaj datumoj pli ol 70% de urba loĝantaro estas kazaĥoj. Ankaŭ ĉi tie loĝas rusoj, uzbekoj, koreoj, [[tataroj]], turkoj, germanoj, [[kurdoj]], grekoj, azerbajĝananoj, [[ĉeĉenoj]] kaj ceteraj. ==Vidindaĵoj== * [[Maŭzoleo de Abdel-Aziz Baba]] == Transporto == === Ŝoseoj === {{paĝonomo}} interalie konektiĝas al la [[eŭropa ŝoseo 40]] ({{vojo|EU|E|40}}), la plej longan [[eŭropa ŝoseo|eŭropan ŝoseon]], havante 8&thinsp;000&thinsp;kilometrojn kaj konektante la urbon interalie al la [[Manika markolo]] de la [[Atlantika oceano]] en norda [[Francio]]. === Trolebusoj === La trolebusa sistemo en la urbo Ŝimkento funkciis de februaro 1969 ĝis oktobro 2005. En la etapo de plej granda disvolviĝo, kiu okazis dum la sovetia periodo ĝis la komenco de la 1990-aj jaroj, la ekspluata reto nombris ĝis dek itinerojn, kaj la veturilaro superis 70 trolebusojn. En tiu periodo la tarifo por vojaĝo estis 5 kopekoj. Je la momento de ĉeso de regula ekspluatado en 2005, la oficiala registro inkludis ses itinerojn. Tamen, fakta agado estis efektivigita nur sur parto el ili pro kritika eluziĝo de la infrastrukturo kaj la parko: ĝis tiam en laborkapabla stato konserviĝis ne pli ol 15 trolebusoj. Pro agnoskita ekonomia neceleco, la sistemo estis oficiale likvidita en 2007. === Aŭtobusoj === Regula aŭtobusa trafiko en la urbo estis lanĉita en la jaroj 1930-1940aj. Nuntempe en la urbo funkcias aŭtobusa komunikado kiel la ĉefa kaj sola speco de publika transporto. Laŭ operaciaj datumoj por aŭgusto 2025, en Ŝimkento regule ekspluatatas 984 aŭtobusoj, kiuj servas 82 itinerojn, inkluzive de 99 socie gravaj. Transportan servon provizas 11 operatoroj. La tuta parko de urbaj aŭtobusoj nombras 1173 veturilojn, el kiuj 615 funkcias per [[likvigita natura gaso]] (LNG), kaj 558 — per [[dizeloleo]]. En 2025 estis enkondukita integrita cifereca sistemo "Avtobys", kiu provizas elektronikan pagon por vojaĝoj, dispeĉan kontrolon, monitoradon de pasaĝerfluo kaj generadon de analizaj raportoj en reala tempo. La tarifo por vojaĝado en urbaj aŭtobusoj, fiksita laŭ stato de januaro 2026, estas 70 tengoj (~ 0,12 eŭroj aŭ 0,14 usonaj dolaroj). Pago okazas ekskluzive senmonpere per la jenaj iloj: transportaj kartoj, QR-kodo tra Kaspi, mobilaj aplikaĵoj (Janymda Beeline, activ, Homebank), senkontaktaj bankokartoj, kaj ankaŭ per SMS al mallongaj numeroj de operatoroj (2222 por abonantoj de Beeline kaj 2505 por abonantoj de Activ). === Fervojo === Ŝimkento akiris signifon kun la alveno de la fervojo, kiam komence de la 1900-aj jaroj konstruiĝis la Orenburgo-Taŝkenta magistralo, kiu konektis Mezan Azion kun la Eŭropa parto de Rusio. Kaj nuntempe la urbo restas grava parto de la ĉefa fervoja koridoro de la lando. La ĉefa fervoja stacidomo de Ŝimkento estas grava transporta nodo, kies arkitektura historio reflektas la ĉefajn evoluetapojn de la urbo. La nuna duetaĝa konstruaĵo, kiu estas ekzemplo de sovetia modernismo de la 1960-aj jaroj, estas agnoskita kiel arkitektura monumento de sia epoko. ==== Ampleksa modernigo (2023–2024) ==== Komence de la 2020-aj jaroj, la konstruaĵo spertis kompletan rekonstruadon celantan pliigi ĝian enhavkapablon kaj komforton. Post la fino de la laboroj en majo 2024, la renovigita stacidomo montras signifajn plibonigojn: * Pliigita areo: La utila areo de la konstruaĵo atingis 2249 m². * Kreskinta trafikkapablo: Infrastrukturaj ŝanĝoj ebligis triobligi la pasaĝertrafikon — ĝis 6000 personoj tage. ==== La estonteco de la transporta infrastrukturo ==== Laŭ la ĝenerala plano por urba evoluo ĝis 2030, por diversigi pasaĝerfluojn kaj servi novajn direktojn, estas planita konstruo de dua stacidoma komplekso — "Ŝimkento-2". Tiu projekto celas malpligrandigi la ŝarĝon sur la historia konstruaĵo kaj provizi bazon por plua kresko de la regiona transporta alirebleco. === Flughaveno === Ŝimkento estas la tria plej granda aviadila nodo de Kazaĥio. Kvankam laŭ rezultoj de 2025 en la flughaveno estis observita ioma malpliiĝo de indikiloj kompare kun la rekorda kresko de antaŭaj jaroj, la entuta kvanto de servitaj pasaĝeroj en la landaj flughavenoj en 2025 atingis 26,6 milionojn da homoj dum la unuaj 10 monatoj, dum Ŝimkento konservas la statuson de unu el la ĉefaj nodoj. En decembro 2024 la nova pasaĝera terminalo de la Ŝimkenta flughaveno ekfunkciis. La Ŝimkenta flughaveno estis oficiale malfermita por ekspluatado sur nova loko la 27-an de decembro 1963, kaj starigis 24-horan funkciadon en 1965 kun la apero de aviadiloj Il-14. Sed la unua aviadilo alflugis eĉ pli frue — en la 1930-aj jaroj, kiam estis konstruita la unua aerodromo. La oficiala malfermo de la nova moderna flughaveno kun aviokurejoj en 1967 markis la transiron al la moderna epoko. La nuntempa flughaveno de Ŝimkento servas flugojn al pluraj cellokoj ([[Almato]], [[Astano]], [[Tbiliso]] kaj aliaj). Aviadiloj SCAT kaj FlyArystan servas kiel enlandajn (Kazaĥio) tiel internaciajn ([[Kartvelio]]) flugojn. Por ĝustaj datumoj pri aktualaj direktoj kaj kvanto de flugoj, estas plej bone kontroli la retan informtabulon. En 2021, la pasaĝertrafiko de la flughaveno Ŝimkento atingis 2,138 milionojn da homoj, okupinte la 3-an lokon en Kazaĥio. == Urbestraro == La nuna urbestro de la urbo Ŝimkento estas Gabit Abdiĵanoviĉ Sizdikbekov, kiu okupas ĉi tiun postenon ekde la 5-a de septembro 2023. == Klimato == * Mezuma temperaturo de aero + 13,5&nbsp;{{GdC|}} * Relativa humideco de aero — 58,5 % * Mezuma rapideco de vento — 2,7&nbsp;m/s == Ĝemelurboj == Ŝimkento [[ĝemelurbo|ĝemeliĝis]] kun jenaj urboj: * {{ĝemeleco|Mahiljoŭ|Belorusio}} * {{ĝemeleco|Izmiro|Turkio}} * {{ĝemeleco|Pataja|Tajlando}} * {{ĝemeleco|Groseto|Italio}} * {{ĝemeleco|Bajin|Ĉinio}} * {{ĝemeleco|Ŝjiano|Ĉinio}} * {{ĝemeleco|Ĥuĝando|Taĝikio}} * {{ĝemeleco|Adana|Turkio}} * {{ĝemeleco|Eskişehir|Turkio}} * {{ĝemeleco|Balıkesir|Turkio}} * {{ĝemeleco|Ĝenovo|Italio}} * {{ĝemeleco|Vanadzor|Armenio}} * {{ĝemeleco|Oŝo (urbo)|Kirgizio}} * {{ĝemeleco|Izmiro|Turkio}} == Esperanto-movado == En la urbo naskiĝis la konataj esperantistaj kantistoj kaj muzikistoj [[Ĵomart kaj Nataŝa]]. Meze de 80 jaroj de la 20-a jarcento Ĵomart sukcese organizis surbaze de loka pedagogia altlernejo la muzikbandon "Kredo" kaj gvidis kursojn de Esperanto. Tie li konatiĝis kun Natalja Gerlaĥ, kun kiu li formigis muzikan duopon kaj ili kune multe koncertumis. Poste, ilia amo al muziko kaj al Esperanto, kaj ankaŭ varmaj interrilatoj, kreskis al granda amo kaj ili sukcesis kiel familio. En 1991 dum disfalo de la sovetunia reĝimo ili koncertumis en Svedio kaj restis loĝi en Stokholmo. Nun ili loĝas tie kun ilia filino Carina, kaj kantas triope. Ili multe partoprenas en [[Universala Kongreso de Esperanto|UK]], [[Internacia Junulara Kongreso|IJK]] kaj aliaj aranĝoj de [[Esperantujo]]. ĴomArt havas propran muzik-studion en [[Stokholmo]] kaj daŭre kreas kaj kantas belajn kantojn kun siaj gefamilianoj.[http://www.ipernity.com/home/jomart]. La [[Kompakta disko|KD]]-jn kun iliaj kantoj estas aŭdeblaj kaj aĉeteblaj per Interreto. [[Kategorio:Ŝimkento| ]] [[Kategorio:Urboj de Kazaĥio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1100-1109]] [[Kategorio:Aperis en 1101]] ha035mcumzm2x5dmeh4zl2gp3ybto8k Károly Agyagási 0 256419 9442069 9366514 2026-07-30T20:23:53Z Stefangrotz 91903 informkesto 9442069 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''AGYAGÁSI Károly''' (pro. adjaga:ŝi) estis rumania hungara tradukisto, kantpoeto naskita en [[Mezőbánd]] la [[19-an de oktobro]] [[1853]] kaj mortinta en [[Târgu Mureș]] la [[7-an de februaro]] [[1933]] ==Biografio== Károly Agyagási estis de [[1883]] ĝis [[1921]] magistrata kuracisto en [[Marosvásárhely]], ano de [[Kemény Zsigmond Társaság]] kaj [[Erdélyi Irodalmi Társaság]]. Lian muzikan kampardramon ''A néma'' oni prezentis en [[1924]] en [[Târgu Mureș]]. En [[1928]] li donis grandan sumon por konkurso en Kemény Zsigmond Társaság. ==Verkoj== *''A galamb és a sas'' (költői beszély, Mv. é. n.); *''Hervadt lombok'' (kisebb költemények, Mv. 1932). ==Fonto== * [http://mek.oszk.hu/03600/03628/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Unua}} {{Vivtempo|Agyagasi, K.}}[[Kategorio:Hungaraj tradukistoj|Agyagasi, H.]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj|Agyagasi, K.]] [[Kategorio:Hungaraj magistrataj kuracistoj]] 2ow7qq6in1eomhz89izk9mnocek4mdu Fuĝjano 0 257879 9442221 9214921 2026-07-31T03:56:19Z Crosstor 3176 /* Urboj */ 9442221 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Ĉina provinco |EsperantaNomo= Fuĝjano |ĈinaNomo= 福建省 |PinjinaNomo= Fújiàn Shěng |Mallongigo= 闽 (Mǐn/Mîn/Bân/Mìng respektive) |LokaNomo= 福建省 |LokaLingvo= [[Hakaa lingvo|Hakae]] |LokaTransskribo=Fuk-kien-sén |LokaNomo2= 福建省 |LokaLingvo2= [[Minnana lingvo|Minnane]] |LokaTransskribo2=Hok-kiàn-séng |LokaNomo3= 福建省 |LokaLingvo3= [[Min-donga lingvo|Mindonge]] |LokaTransskribo3=Hók-gióng-sēng |Mapo= China_Fujian.svg |MapoGrandeco= 275px |MapoEtikedo= |SignifodeNomo= 福 fú – [[Fuĝoŭo]]<br />建 jiàn – Ĝjanĝoŭ (eks-urbo) |AdministraSpeco= Provinco |Ĉefurbo= [[Fuĝoŭo]] |PlejgrandaUrbo = [[Fuĝoŭo]] |Provincestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |Areo= 121 400 |Latitudo= 23° 34' N al 28° 19' N |Longitudo= 115° 51' E al 120° 43' E |LoĝJaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |Loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} |Loĝdenso= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |EkoJaro= [[2009]] |MEP= [[renminbio|CNY]] 1,19 trilionoj |MEPpokapo= [[renminbio|CNY]] 33 051 |HDI= 0,870 |HDINivelo= <font color="#009900">alta</font> |HDIJaro= [[2008]] |Etnoj= [[Hanoj]] – 98%<br /> [[Ŝeoj]] – 1%<br /> [[Hujoj]] – 0,3% |ISOMallongigo= 35 |Retejo= http://www.fujian.gov.cn |kesteroj= {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |subŝablono=jes |kategorio=Provinco |lando = Ĉinio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = CN-FJ |mapo1 lokumilo = Fuĝjano |kodo = CN-FJ |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }}}} '''Fuĝjano''' ({{lang-zh|福建省|p=''Fújiàn Shěng''}}) estas [[Provincoj de Ĉinio|provinco]] en la oriento de [[Ĉinio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĉefurbo estas [[Fuĝoŭo]] ({{lang|zh|福州市}}, pinjine ''Fuzhou''). == Urboj == * [[Fuĝoŭo]] (ĉefurbo, prefekturnivela) * [[Sjamen]] (subprovinca, prefekturnivela) * [[Ĉjuanĝoŭ]] (prefekturnivela) * [[Ĝanĝou]] (prefekturnivela) * [[Nanping]] (prefekturnivela) * [[Ninte]] (prefekturnivela) * [[Putjen]] (prefekturnivela) * [[Sanmin]] (prefekturnivela) * [[Longjen]] (prefekturnivela) * [[Fudin]] (distriknivela) == Geografio == Fuĝjano estas iom pli ol 120mil km² vasta. Laŭ la loka kutima diro, ĝi entenas ok partojn de montaro, unu parton de akvo kaj unu parton de kamparo. Oriente Fuĝjano estas tuŝata de la [[Ĉina Maro]], pli precize de la [[Orientĉina Maro]] nordoriente kaj de la [[Sudĉina Maro]] sudoriente. La distanco inter la ekstremaj punktoj estas ĉirkaŭ 500km, sed, pro la multaj golfetoj kaj pintetoj, la tuta marbordo superas la longon de 3000km.<ref name=OAI>{{citaĵo el la reto |url=https://www.oai.de/de/publikationen/2567-die-provinz-fujian-in-der-vr-china.html |titolo=Die Provinz Fujian in der VR China |lingvo=de |jaro=2013 |eldoninto=Ostasieninstitut |alirdato=2018-02-04 }}</ref> Fronte de la fuĝjana marbordo estas la insulo [[Tajvano]]. [[Dosiero:Peak Yunu.jpg|eta|maldekstre|280ra|{{centre|La Rivero de la Naŭ Kurboj kun la roko ''Yunu'' en la montaro ''Wǔyí''}}]] Montoj estas abundaj sed ne aparte altaj. La plej alta pinto estas en la monto Huánggǎng en la montaro ''Wǔyí'', alta 2158 metrojn. Riveroj ne apartenas al la grandaj basenoj de Ĉinio, sed al lokaj basenoj. Ĉirkaŭ du trionoj de Fuĝjano apartenas al baseno de ĝia plej grava rivero, la Rivero Mǐn, longa 580 km kaj tute entenata en Fuĝjano. Fuĝjano estas tre proksima al [[Tropiko de Kankro]], kvankam lokata iomete pli norde (maksimume ĉirkaŭ 3 gradojn). Ĝia klimato estas [[subtropiko|subtropika]], somere humida: pluvoj okazas dum la tuta jaro, sed ĉefe inter februaro kaj septembro. == Historio == == Demografio == == Vidindaĵoj == * [[Ĝardeno Tigrabalzamo]] == Esperanto en Fuĝjano == En Ĉjuanĝoŭ en novembro 2016 okazis la [[8-a Azia Kongreso de Esperanto]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Joŭŝji]], unu el la provincaj subprefektujoj * [[Fuĝjano (Respubliko Ĉinio)]] <!-- Ankoraŭ komplete mankas ĉapitroj pri == Loĝantaro == == Historio == == Ekonomio == == Kulturo == ... krom kompreneble plena teksto, ne nur listo de unu nomo, en la ĉapitro "Vidindaĵoj". --> {{Provincoj de Ĉinio}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fuĝjano| ]] [[Kategorio:Provincoj de Ĉinio]] jquvwpm4psjw7yru06c1q80k4jopyws Ĝeĝjango 0 257884 9442220 9427971 2026-07-31T03:55:17Z Crosstor 3176 /* Urboj */ 9442220 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Ĉina provinco |EsperantaNomo=Ĝeĝjango |ĈinaNomo= 浙江省 |PinjinaNomo= Zhèjiāng Shěng |Mallongigo= 浙(Zhè) |LokaNomo= |LokaLingvo= |LokaTransskribo= |Mapo= China Zhejiang.svg |MapoGrandeco= 275px |MapoEtikedo= |SignifodeNomo=浙 zhè—kurba<br />江 jiāng—rivero<br />([[Rivero Qiantang]]) |AdministraSpeco= Provinco |Ĉefurbo= [[Hangĝoŭo]] |PlejgrandaUrbo = [[Hangĝoŭo]] |Provincestro= Lu Zushan (吕祖善) | Provincestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |Areo= 101 800 |Latitudo= 27° 09' N al 31° 11' N |Longitudo= 118° 02' E al 122° 57' E |LoĝJaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |Loĝantaro= {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} |Loĝdenso= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} |EkoJaro= [[2009]] |MEP= [[renminbio|CNY]] 2,28 triliono |MEPpokapo= [[renminbio|CNY]] 44 335 |HDI= 0,841 |HDINivelo= <font color="#009900">alta</font> |HDIJaro= [[2008]] |Etnoj= [[hanoj]]-99,2%<br />[[ŝeoj]]-0,4% |ISOMallongigo=33 |Retejo= http://www.zj.gov.cn |kesteroj= {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |subŝablono=jes |kategorio=Provinco |lando = Ĉinio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = CN-ZJ |mapo1 lokumilo = Ĝeĝjango |kodo = CN-ZJ |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }}}} '''Ĝeĝjango''' ({{lang-zh|浙江|p=''Zhèjiāng''}}) estas [[Provincoj de Ĉinio|provinco]] en la oriento de [[Ĉinio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Urboj == * [[Hangĝoŭo]] (ĉefurbo, subprovincnivela kaj prefektujnivela) * [[Ningbo]] (subprovincnivela kaj prefektujnivela) * [[Cjuĝou]] (prefektujnivela) * [[Czinhua]] (prefektujnivela) * [[Ĝoŭŝan]] (prefektujnivela) * [[Huĝou]] (prefektujnivela) * [[Kaŝing]] (prefektujnivela) * [[Liŝuj]] (prefektujnivela) * [[Tajĝou (Ĝeĝjango)]] (prefektujnivela) * [[Venĝou]] (prefektujnivela) * [[Jujao]] (distriknivela) ==Vidindaĵoj== [[Dosiero:Morganshan_side.JPG|maldekstra|eta|Monto Mŭogan]] * [[Monto Mŭogan]] == Ĝemela provinco == * [[Malsupra Aŭstrio]] (germane ''Niederösterreich'' [''Nideresterajĥ'']), federacia lando en [[Aŭstrio]] kun ĉefurbo [[St. Pölten]]. La oficiala partnereco estis subskribita en la jaro 1998. La kunlaborado kun Ĝeĝjango okazas pere de projektoj de diversaj translimaj celoj (klerigo, [[esplorado]], evoluo de la [[turismo]], [[agrokulturo]] k.a.). == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{cn}}) {{projektoj|n=Kategorio:Ĝeĝango}} {{ĝermo|Ĉinio}} {{provincoj de Ĉinio}} [[Kategorio:Provincoj de Ĉinio]] ce2wk0xz4bvdaa50r6gmp4erv0ufdfp Ŝablono:Hesio 10 261674 9441928 9235785 2026-07-30T17:02:48Z Moldur 2507 9441928 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Hesse.svg|20ra|border]] [[Hesio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> rht7x2pd16xu2z23rrjbbcnvj2cd2mi Ferdinand Gregorovius 0 264540 9442393 9170796 2026-07-31T10:51:46Z Sj1mor 12103 9442393 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ferdinand GREGOROVIUS''' (n. la [[19-an de januaro]] [[1821]] - m. la [[1-an de majo]] [[1891]]) estis [[Germanio|germana]] [[historiisto]], kiu fakuliĝis pri la [[mezepoka historio]] de [[Romo]] (vidu [[Historio de Romo]]). Li plej famiĝis pro sia verko ''Wanderjahre in Italien'', vojaĝraporto de siaj ekskursadoj tra [[Italio]] en la [[1850-aj jaroj]], sed ankaŭ pro sia ampleksa ''Die Geschichte der Stadt Rom im Mittelalter'' ("Historio de Romo en Mezepoko"), kiu fariĝis klasika referenco pri mezepoka kaj frurenesanca historio. Li ankaŭ publikigis biografiojn de la [[papo]] [[Aleksandro la 6-a]] kaj de [[Lucrezia Borgia]], kaj cetere verkis pri [[Bizanca imperio|bizanca historio]] kaj mezepoka [[Ateno]]. Gregorovius estis [[Protestantismo|protestanto]], kiu laŭ [[John Hardon]] estis "''akra malamiko de papoj''"<ref>Hardon, John (1998). "''IV. Recognizing the True Church". Christ to Catholicism''. InterMirifica.</ref>. Gregorovius naskiĝis en [[Nidzica]], en [[Orienta Prusio]], kaj studadis en la [[Universitato de Königsberg]]. Post multaj jaroj kiel instruisto, Gregorovius enloĝiĝis en Italion en [[1852]], restadante en tiu lando dum pli ol dudek jaroj. Li fariĝis la unua honora civitano de Romo, kaj fine revenis al [[Germanio]], kie li mortis en [[Munkeno]]. == Verkoj == * ''Der Tod des Tiberius'' (1851) * ''Geschichte des römischen Kaisers Hadrian und seiner Zeit'' (1851) * ''Corsica'' (1854) * ''Göthe’s Wilhelm Meister in seinen socialistischen Elementen entwickelt''. Schwäbisch Hall: E. Fischhaber, 1855. * ''Geschichte der Stadt Rom im Mittelalter'' (1859–1872) * [http://gutenberg.spiegel.de/gregorov/wanderit/wanderit.htm ''Wanderjahre in Italien''] (1856–1877) * ''Geschichte der Stadt Athen im Mittelalter. Von der Zeit Justinians bis zur türkischen Eroberung'' (1889) * ''Lucrezia Borgia'' (1874) == Notoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.romeartlover.it/Gregorovius.html Ferdinand Gregorovius] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gregorovius, Ferdinand}} [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] tf65rmsaddijpdbq8cirg9exocjqcei Bobeno 0 270851 9442026 9414271 2026-07-30T19:26:52Z DidCORN 34571 9442026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:ElectricWireOnReel.JPG|eta|Elektra drato de 250 V kaj 16 A sur bobeno]] [[Dosiero:AutomaticlyOperatingIrrigationReel.jpg|eta|Irigacia bobeno kun vojaĝanta ŝprucigilo]] [[Dosiero:35mm_reels_and_boxes.jpg|eta|35mm filmbobenoj kaj skatoloj]] [[Dosiero:16mm_film_reel_(6498649123).jpg|eta|16mm malplena filmbobeno kun ĝia metala ujo]] '''Bobeno''' <ref>"'''boben/o''' <br> '''1''' 👥 Cilindroforma peco el ligno, plasto <abbr>kc</abbr>, ĉirkaŭ kiu oni volvas fadenon: ''bobeno por kudromaŝino''. <abbr>Sin.</abbr> '''bobenkerno'''. ☞ ''ŝpinilo'', ''konuklo''. <br> '''2''' ▦ Cilindra, konusa aŭ simila volvaĵo de fadeno. <br> '''3''' ⏚ Cilindra dratvolvaĵo: ''aerkerna, agorda, senpolusa bobeno en radiotelefonio''; ''ĉelara bobeno'' (aerkerna kun dukontakta ŝtopilo, volvita senkapacite); ''krucvolva bobeno'' (pli moderna formo de ĉelara bobeno); ''indukta bobeno'' (volvaĵo el kupra drato ĉirkaŭ tubo el izolaĵo, uzata por pligrandigi la induktancon de cirkvito). <br> '''4''' 📷 Cilindroforma volvaĵo de filmo k de nigra papero, per kiu oni povas ŝargi fotoaparaton en plena lumo. <br> '''5''' 📷 Cilindroforma dika volvaĵo de projekciota filmo, <abbr>ĉ.</abbr> 300 m longa, uzata kiel unuo de longo: ''tribobena filmo''. <br> '''6''' (<abbr>ark.</abbr>) = navedo: ''miaj tagoj forflugis pli facile, ol bobeno de teksisto'' X. <br> '''bobeni''' (<abbr>tr</abbr>) Volvi ĉirkaŭ bobeno: ''bobeni lanon, draton''. <br> '''bobenego'''. Granda bobeno, ĉirkaŭ kiu oni volvas ŝnuregon. ☞ ''kapstano''. <br> '''bobenilo'''. Maŝino por bobeni. <br> '''bobenistino'''. Laboristino, kiu bobenadas. <br> '''malbobeni'''. Malvolvi ion de ĉirkaŭ bobeno. <br> '''barbobeno''' ⏚ Bobeno kun malgranda rezistanco k granda reaktanco por kontraŭstari la pason de alterna kurento en cirkvito. <br> '''paperbobeno'''. Granda kontinua strio el papero kunrulita ĉirkaŭ si k prezentanta grandajn dimensiojn: ''paperbobenoj por gazetpresado''." <br> '''sparkbobeno''' 🚐 Indukta bobeno, servanta por ekbruligi la benzinvaporon en eksplodmotoro.</ref> estas ilo uzata por konservi plilongigitajn kaj flekseblajn objektojn (ekz. [[fadeno]]jn / [[ŝnuro]]jn, [[rubando]]jn, [[kablo]]jn, [[Hoso|ŝtrumpojn]], ktp.) per volvado de la materialo ĉirkaŭ [[Cilindro|cilindra]] kerno konata kiel ''bobeno'' (angle ''[[:en:Bobbin|spool]]''). Multaj bobenoj ankaŭ havas [[Flanĝo|flanĝojn]] (konatajn kiel la ''randoj'') ĉirkaŭ la finoj de la bobeno por helpi reteni la envolvitan materialon kaj malhelpi nedeziratan glitadon de la finoj. En la plej multaj kazoj, la bobenbobeno estas kava por pasi akson kaj permesi al ĝi turniĝi kiel [[rado]], volvanta procezo konata kiel ''bobenado'', kiu povas esti farita per mane turnado de la bobeno per [[Anso|teniloj]] aŭ [[kranko]]j, aŭ per [[Maŝino|maŝin]] -funkciigita rotacio per (tipe [[Elektromotoro|elektraj]]) [[motoro]]j. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pakado]] [[Kategorio:Kina terminologio]] m0p8zt2tv92i0aje2dnenmp3tvk706u Morganata geedzeco 0 275706 9442096 9414673 2026-07-30T21:14:14Z ~2026-42299-53 261110 9442096 wikitext text/x-wiki '''Morganata geedzeco''' aŭ '''morganata geedziĝo''' ({{Lang-la|matrimonium morganaticum}}, verŝajne derivita de [[gotoj|gota]] vorto ''morgjan'', "mallongigi" aŭ "limigi") estas en rondoj de eŭropa nobelaro tia [[geedzeco]], en kiu unu el geedzoj havas el vidpunkto de nobela [[hierarkio]] malpli altan devenon ol la alia (ekzemple [[barono]] kaj [[princo]]). Tia ĉi geedzeco estas ja valida kaj la infanoj elirintaj el ĝi estas konsiderataj kiel laŭleĝaj, sed kutime ili heredas sole [[titolo]]n de la malpli postenigita generinto kaj ili estas eliminitaj el eventuala sekvanteco al trono. En [[Ĉeĥio]] la plej konata morganata geedzeco de [[Habsburgoj]] estis fermita en la jaro [[1900]] inter la grafino [[Žofie Chotková]] (post la geedziĝo avancinta al princino kaj en la jaro 1909 al granddukino el Hohenberg) kaj sekvanto de trono [[Franz Ferdinand d'Este]]. Necesas precizigi, ke la paro estis murdita la 28-an de junio 1914 pro atenco fare de la serba separatisto [[Gavrilo Princip]] en la urbo [[Sarajevo]]. Laŭ [[PIV]] "morganata" estas adjektivo kiu rilatas "la geedziĝon inter persono de reĝa aŭ nobela rango k persono de nenobela rango". Laŭ tio la rezultanta geedzeco kaj eventualaj idoj ne ricevas la nobelajn titolojn. Estus plej akra tipo de morganateco. {{Projektoj|ReVo=morganat|ReVo titolo=morganata}} [[Kategorio:Geedzeco]] [[Kategorio:Monarkio]] [[Kategorio:Sociaj klasoj]] 410w2zuwyreky3xuhn4bhughvxvhmu6 Ernesto de Pardubice 0 276858 9441955 8510859 2026-07-30T17:28:55Z Moldur 2507 9441955 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = {{PAĜNOMO}} | dosiero = ArnostPardubice vitraz.jpg | priskribo de dosiero = | titolo = (Ĉef)episkopo de [[Prago]] [[Dosiero:Wappen Erzbistum Prag.png|25px]] | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1297|3|25}} | loko de naskiĝo = [[Hostinka]], {{Bohemio}} | dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|1364|6|30|1297|3|25}} | loko de morto = [[Roudnice nad Labem]] | regado = [[episkopo]] [[1343]]–[[1344]]<br />[[ĉefepiskopo]] [[1344]]–[[1364]] | devena nomo = Arnošt z Pardubic | dosiero de blazono = COA archbishop CZ Pardubice Arnost.png | grandeco de dosiero de blazono = 150px | ceteraj titoloj = | tombo = [[Klodsko]] / [[Kłodzko|Glatz]] en la paroĥa preĝejo de Sankta Johano | antaŭulo = Johann IV. von Dražice | sekvanto = Johann Očko von Wlašim | dinastio = grandsinjoroj el [[Pardubice]] | motto = | patro = | patrino = | religio = [[romkatolikismo]] | alma_mater = [[Universitato de Bolonjo]]<br />[[Universitato de Padovo]] | evt1 = | evt1 dato = | titolo0 = | regado0 = | antaŭulo0 = | sekvanto0 = | titolo1 = | regado1 = | antaŭulo1 = | sekvanto1 = }} '''Ernesto de Pardubice''', {{lang-cs|'''Arnošt z Pardubic'''}} (naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1297]] en [[Hostinka]] en [[Bohemio]] – mortis la [[30-an de junio]] [[1364]] en [[Roudnice nad Labem]]) estis la lasta [[Prago|praga]] [[episkopo]] ([[1343]]–[[1344]]) kaj poste la unua ĉeĥa [[ĉefepiskopo]] ([[1344]]–[[1364]]). [[Dosiero:2014 Posąg Arnosta z Pardubic.jpg|eta|maldekstra|La tombostatuo de [[Ernesto de Pardubice]] en [[Klodsko]] / [[Kłodzko|Glatz]], [[Pollando]]]] Li devenis el la nobela familio de grandsinjoroj el [[Pardubice]]. Li estis filo de Arnošt z Hostinné, reĝa burgravo en [[Klodsko]] / [[Kłodzko|Glatz]]. Dum 14 jaroj li studis en [[Italio]] en universitatoj en [[Bolonjo]] kaj [[Padovo]], kie i.a. li konatiĝis kun posta imperiestro [[Karolo la 4-a]], kies proksima amiko kaj grava politika konsilanto li fariĝis. Li estis konata kiel klera homo, bona oratoro, modela pastro kaj virta kaj modesta viro. Li meritis i.a. pri fondo de [[Universitato de Karolo]] en [[1348]] (la plej malnova en Mezeŭropo) kaj de pluraj preĝejoj, monaĥejoj (en [[Jaroměř]], [[Rokycany]], [[Sadská]]), malsanulejoj (en [[Příbram]] kaj [[Český Brod]]), sed ankaŭ fiŝlagoj ktp. Li estas entombigita en [[Klodsko]] / [[Kłodzko|Glatz]] en la paroĥa preĝejo de Sankta Johano. == Literaturo == * Zdeňka Hledíková - Jana Zachová: ''Život Arnošta z Pardubic podle Valentina Krautwalda''. Pardubice 1997. ISBN 80-86046-25-7 * Vilém z Hasenburka: ''Vita venerabilis Arnesti primi archiepiscopi ecclesie Pragensis / Život ctihodného Arnošta, prvniho arcibiskupa kostele pražskeho'' (en latina kaj ĉeĥa lingvoj). Praha: Česká křesťanská akademie, 1994. ISBN 80-85795-12-4 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉeĥaj nobeloj]] [[Kategorio:Episkopoj de Prago]] [[Kategorio:Ĉefepiskopoj de Prago]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1297]] [[Kategorio:Mortintoj en 1364]] rf3pr067yjjeyobjivld5xss2pbf67z Söjtör 0 279542 9442143 8931816 2026-07-30T22:57:43Z Kani 670 /* Vidindaĵoj */ 9442143 wikitext text/x-wiki '''Söjtör''' estas [[vilaĝo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Okcidenta Transdanubio]], en [[departemento]] [[Zala]], en [[Distrikto Zalaegerszeg]]. [[Dosiero:Festetich-kastély Söjtör.jpg|300ra|eta|dekstra|Kastelo de Söjtör]] [[Dosiero:Deák Ferenc szülőháza.jpg|300ra|eta|dekstra|Naskiĝdomo de Ferenc Deák]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 36&nbsp;km² * [[koordinato]]j de [[tutmonda loktrova sistemo]]: 46.6684/16.8542 * [[Loĝantaro]]: 1620 * [[Poŝtkodo]]: 8897 * [[Telefonprefikso]]: 92 == Situo == Söjtör situas en [[Montetaro Zala]] en [[valo]], laŭ flanko[[vojo]]j. [[Nova]] kaj [[Pacsa]] troviĝas po 17, [[Zalaegerszeg]] 23, [[Nagykanizsa]] 35&nbsp;km-ojn. == Historio == La unua mencio devenis el [[1356]] en formo ''"Sehtur"''. En [[1557]] la [[turkoj]] detruis la [[komunumo]]n. Vilaĝservoj estas [[aŭtonomio]] de [[ciganoj]], [[infanĝardeno]], [[lernejo]], [[poŝto]]. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Jakobo]] de [[1779]], la [[turo]] estas 30 m-ojn alta * [[kapelo]] omaĝe al [[Stefano la 1-a (Hungario)]] de [[1938]] * klasikisma [[Kastelo de Söjtör]] aŭ Kastelo de Festetics [feŝtetiĉ] proksimume de [[1820]], nun [[bazlernejo]] * nobeldomo de Deák de [[1785]], tie naskiĝis [[Ferenc Deák]] en [[1803]] ==Servoj== * [[Esperanto-domo de Söjtör]] == Famuloj == * En Söjtör naskiĝis kaj mortis [[nobela juĝisto]] [[Ferenc Sümeghy]]. * En Söjtör naskiĝis: ** [[politikisto]] [[Antal Deák]] ** politikisto [[Ferenc Deák]]. * En Söjtör mortis: ** [[József Farkas (politikisto)]] ** nobela juĝisto [[Elek Séllyey]]. == Fontoj == [[Mojosa]] (→Historio: Söjtör''')''' {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] 5joz65cm77bc04zzwjtrke542an4kic Atomkerna izomero 0 279863 9442268 9302899 2026-07-31T06:48:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442268 wikitext text/x-wiki En [[fiziko]], '''nuklea izomero''' estas [[metastabila]] stato de [[atomkerno]] kaŭzita per [[ekscitita stato|ekscito]] de unu aŭ pli multaj de ĝiaj [[nukleono]]j. Nuklea izomero okupas pli altan energian staton ol la respektiva ne-ekscitita kerno, nomata kiel la [[tera stato]]. Eble, la nuklea izomero liberigos la superfluan energion kaj moviĝos en la teran staton, kvankam ĉe [[tantalo|Ta]]-180m ĉi tiu reakcio estas tiel malrapida ke ĝi neniam estas observita. == Metastabilaj izomeroj == '''Metastabilaj izomeroj''' povas esti produktita tra [[fuzio]] aŭ aliaj [[nuklea reakcio|nukleaj reakcioj]]. Kerno tial produktita ĝenerale startas sian ekziston en [[ekscitita stato]] kiu malekscitiĝas per eligo de unu aŭ pli multaj [[gama-kvantumo]]j aŭ, ekvivalente, [[konvertiĝa elektrono|konvertiĝaj elektronoj]], kutime en tempo malproksime pli mallonga ol [[pikosekundo]]. Iam okazas ke la malekscitiĝo ne procedas rapide ĉiun vojon al la nuklea tera stato. Ĉi tio kutime okazas pro la formigo de intera ekscitita stato kun [[spino (fiziko)|spino]] malproksime malsama de tiu de la tera stato aŭ la [[pareco]] ne koincidas. Gamo-radia eligo estas malproksime pli malrapida (estas "malhelpita") se la spino de la post-eliga stato estas tre malsama de tiu de la antaŭa stato, aparte se la ekscita energio estas malalta, ol se la du ŝtatoj estas de simila spino. La ekscitita stato en ĉi tiu okazo estas tiel bona kandidato al esti metastabila, se ne estas la aliaj statoj de intera spino kun ekscitaj energioj malpli ol tiu la metastabila stato. Tiel plejparto de ekscititaj statoj estas tre malstabilaj, kaj elradias for la superfluan energion tuj (en tempo de ordo de 10<sup>−12</sup> sekundoj). Tiel, la termino "nuklea izomero" estas kutime limigita al ekscititaj statoj kun duoniĝtempoj ne pli malgrandaj ol 10<sup>−3</sup>, 10<sup>−7</sup> aŭ 10<sup>−9</sup> sekundoj depende de la aŭtoro. Fakte ne estas iu bone difinita limigo je vivdaŭro ekde kiu iu ekscitita stato estas izomera, ĉi tiu limigo estas nur demando de interkonsento inter fizikistoj pri tio kion signifas la termino. Metastabilaj izomeroj de aparta [[izotopo]] estas kutime skribataj kun litero "m" aŭ, ĉe izotopoj kun pli ol unu izomero, "m2", "m3", kaj tiel plu. Ĉi tiu indiko estas lokata post la [[masnumero]] de la atomo; ekzemple, Co-58m, aŭ <sup>58m</sup>Co. Pligrandiĝantaj indeksoj, "m", "m2", kaj tiel plu temas pri pligrandiĝantaj niveloj de ekscita energio en ĉiu de la izomeraj statoj (ekzemple, Hf-177m2 aŭ <sup>177m2</sup>Hf). Malsama speco de metastabila nuklea stato (izomero) estas la '''[[fisio|fisia]] izomero''' aŭ '''forma izomero'''. Plej parto de [[aktinoido|aktinoidaj]] kernoj, en iliaj teraj ŝtatoj, estas ne sfera, sed iom [[sferosimilaĵo|sferosimilaĵaj]] — aparte, [[etendita sferosimilaĵo|etendita]], kun [[simetriakso]] pli longa ol la aliaj aksoj, simile al [[rugbeo|rugbea]] pilko, kvankam kun malpli granda foriro de la [[sfera simetrio]]. Ĉe iuj el ĉi tiuj izotopoj, kvantumo-mekanikaj statoj povas ekzisti en kiu la distribuo de [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j estas ankoraŭ pli malproksima de sfera, proksimume tiel nesferaj kiel pliko de [[usona piedpilko]], tiel multe ke malekscitiĝo al la nuklea tera stato estas forte malhelpita. Ĝenerale ĉi tiuj ŝtatoj malekscitiĝas al la tera stato aŭ spertas [[spontanea fisio|spontanean fision]] kun [[duoniĝtempo]] de ordo de [[nanosekundo]]j aŭ [[mikrosekundo]]j - tre mallonga tempo, sed je multaj ordoj de grandeco pli longa ol la duoniĝotempo de pli kutima nuklea ekscitita stato. Fisiaj izomeroj estas kutime skribataj kun supra indico "f" anstataŭ "m" tiel ke fisia izomero de ekzemple [[plutonio]]-240 estas skribata kiel Pu-240f aŭ <sup>240f</sup>Pu. Stabileco de izomeroj pro malsama formo de atomkerno ĉe eksititaj statoj estadas ankaŭ ĉe malpli pezaj atomoj, kiel <sup>180</sup>[[hafnio|Hf]] Por iuj valoroj de la [[masnumero]] ekzistas tiel nomataj '''insuloj de izomerio''' - izotopoj por kiuj izomeroj ekzistas aparte multe. Ĉi tio estas pro eksplikata per la [[ŝela modelo de atomkerno]], kiu antaŭdiras ekziston ĉe neparaj kernoj de similaj energiniveloj kun granda malsameco de spinoj se kvanto de protonoj aŭ neŭtronoj proksimas al certaj valoroj. == Preskaŭ stabilaj izomeroj == [[Kvantummekaniko]] antaŭdiras ke certaj atomaj specoj estos posedi izomerojn kun nekutime longaj vivperiodoj, kaj tiel havas interesajn propraĵojn. Per difino, ne ekzistas tia aĵo kiel ''stabila'' izomero; tamen, iuj izomeroj estas longvivantaj tiel ke ili estas nomataj kiel ''preskaŭ'' stabilaj, kaj povas esti produktitaj kaj observitaj en sufiĉa kvanto. La nura preskaŭ stabila nuklea izomero okazanta en naturo estas [[izotopoj de tantalo|Ta-180m]], kiu estas aktuale en ĉiuj [[tantalo|tantalaj]] specimenoj je proksimume 1 parto de 8300. Ĝia duoniĝotempo estas almenaŭ 10<sup>15</sup> jaroj, kio estas multe pli longa ol la [[aĝo de la universo]]. Ĉi tio estas pro tio ke la ekscita energio de la izomera stato estas malalta, kaj gama malekscitiĝo al la Ta-180 tera stato (kiu estas radioaktiva kaj havas duoniĝotempon de nur 8 horoj), kaj [[beta-radiado|beto-disfalo]] al [[hafnio]] aŭ [[volframo]] estas ĉiuj subpremitaj, pro spina malkonveno. Spino kaj pareco de la tera stato estas 1<sup>+</sup>, de la izomero ili estas 8<sup>−</sup> (??? aŭ 9<sup>−</sup>). La fonto de ĉi tiu izomero estas mistera, kvankam ŝajne ĝi estas formata en [[supernovao]]j (kiel plejparto de pezaj elementoj). Kiam ĝi kvietiĝas al ĝia tero stato, ĝi eligas [[fotono]]n kun energio de 77 [[elektronvolto|keV]]. Ĝi estis unua raportita en 1988 per Collins ke Ta-180m povas esti altrudita liberigi sian energion per pli malfortaj ikso-radioj. Post 11 jaroj de diskuto tiuj pretendoj estis konfirmita en 1999 per Belic kaj kunlaborantoj en la Stutgarta nuklea fizika grupo. Alia laŭkaŭze stabila nuklea izomero (kun duoniĝotempo de 31 jaroj) estas [[hafnio]]-178m2, kiu havas la plej altan ekscitan energion el ĉiu kompare longvivantaj izomeroj. Unu [[gramo]] de pura Hf-178m2 enhavas proksimume 1330 [[megaĵulo]]j de energio, la ekvivalento de eksplodo de proksimume 317 kilogramoj de [[TNT]]. Plu, en la natura disfalo de Hf-178m2, la energio estas liberigata kiel kelkaj [[gama-kvantumo]]j el elĵetitaj elektronoj kun tuteca energio de 2446 [[elektronvolto|keV]] por unu atomkerno. Kiel kun Ta-180m, estas disputitaj raportoj ke Hf-178-m2 povas esti [[plivigligita eligo|plivigligita]] en liberigo de sia energio, kaj kiel rezulto la esenco estas estante studita kiel ebla fonto por gama-radiadaj [[lasero]]j. Ĉi tiuj raportoj ankaŭ indikas ke la energio estas liberigita tre rapide, tiel ke Hf-178m2 povas produkti ege altajn [[povumo]]jn (de ordo de 10<sup>18</sup> [[vato]]j). Ankaŭ la aliaj izomeroj estas esplorita kiel eblaj rimedoj por gamo-radia plivigligita eligo. En naturaj [[radioaktiva vico|radioaktivaj vicoj]] de [[uranio]]-238, uranio-235 kaj [[torio]] estas kelkaj izomeroj, inter ili <sup>210m</sup>[[bismuto|Bi]] (duoniĝtempo 3,04×10<sup>6</sup> jaroj). Uranio-235 havas rimarkinde malalte energian metastabilan izomeron <sup>235m</sup>U, kun energio de nur 77 elektronvoltoj kaj duoniĝtempo 26 minutoj. [[Torio]]-229 havas rimarkinde malalte energian metastabilan izomeron, kun energio de nur kelkaj elektronvoltoj pli supre de la tera stato. == Aplikoj == [[Teknecio|Tekneciaj]] izomeroj Tc-99m (kun duoniĝotempo de 6,01 horoj) kaj Tc-95m (kun duoniĝotempo de 61 tagoj) estas uzataj en [[nuklea medicino]] kaj industriaj aplikoj. La izomeroj [[hafnio]] kaj [[tantalo]] estas konsideritaj kiel ebal materialoj por armiloj kiuj povas esti uzataj por ĉirkaŭiri la [[nuklea ne-disvastiga traktato|nuklean ne-disvastigan traktaton]], ĉar ili povas esti [[konkludita gama eligo|konkludite disradii tre fortan gama-radiadon]]. [[DARPA]] havas aŭ havis programon por esplori ĉi tiun uzon de ambaŭ nukleaj izomeroj. == Disfalaj procezoj == Izomeroj disfalas al subaj energiaj statoj de la izotopo tra du [[izomera trairo|izomeraj trairoj]]: * [[Gama-eligo]] - eligo de alte energia [[fotono]] * [[Ena konvertiĝo]] - la energio estas uzata por jonigi la atomon Izomeroj disfalas ankaŭ al la aliaj izotopoj per: * [[Alfa-disfalo]] * [[Beta-disfalo]] kaj [[elektrona kapto]] * [[Eligo de protono]] por alte ekscititaj izomeroj * [[Spontanea fisio]] por pezaj izotopoj == Historio == Koncepto de izomeroj aperis en [[1921]] kiam [[Otto Hahn]] trovis novan radioaktivan substancon ''uranio-Z'' (UZ), kiu laŭ kemiaj propraĵoj kaj atommaso estis tute sama kiel jam sciata ''uranio-X'' (Ŭ<sub>2</sub>), sed havis la alian duoniĝtempon. Per nuna skribmaniero, UZ kaj Ŭ<sub>2</sub> estas tera stato kaj izomero de <sup>234</sup>[[torio|Th]]. En [[1935]] estis trovita izomero de artefarita izotopo <sup>80</sup>[[bromo|Br]], kiu aperas kune kun la tera stato dum kapto de [[neŭtrono]] de la stabila <sup>79</sup>Br. == Vidu ankaŭ == * [[Izotopo]] * [[Konkludita gama eligo]] * [[Izomera trairo]] * [[Izomero (kemio)]] * [[Nukleo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://prola.aps.org/abstract/PRL/v83/i25/p5242_1 D. Belic kaj aliaj, ''Phys. Rev. Lett.'', 83, p 5242 (1999).] * [http://www.hafniumisomer.org/isomer/180ta.pdf C. B. Collins kaj aliaj,'' Phys. Rev. C'', 37, p 2267-2269 (1988).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190121175916/http://www.hafniumisomer.org/isomer/180ta.pdf |date=2019-01-21 }} * [http://amdc.in2p3.fr/nubase/nubase97.ps.gz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060504085436/http://amdc.in2p3.fr/nubase/nubase97.ps.gz |date=2006-05-04 }} Datumoj pri izomeroj de NUBASE de 1997, kiel izomeroj estas konsiderataj statoj kun duoniĝtempo ekde 10<sup>−3</sup> sekundoj * [http://amdc.in2p3.fr/web/nubase_en.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716114059/http://amdc.in2p3.fr/web/nubase_en.html |date=2011-07-16 }} Datumoj pri izomeroj de NUBASE de 2033, kiel izomeroj estas konsiderataj ankaŭ iuj statoj kun duoniĝtempo ekde 10<sup>−7</sup> sekundoj * L. I. Rusinov, [http://www.ufn.ru/ru/articles/1961/4/d/ Izomeroj de atomkernoj] * E. V. Tkala, [http://www.ufn.ru/ru/articles/2005/5/h/ Plivigligita disfalo de nuklea izomero <sup>178m2</sup>Hf] * [https://web.archive.org/web/20110823054905/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn?pagename=article&contentId=A22099-2004Mar24&notFound=true] * {{Cito | Titolo=UNH researchers search for stimulated gamma ray emission - UNH esploristoj serĉas por plivigligita gama-radiada eligo | Laboro=UNH Nuklea Fizika Grupo |Jaro=1997|Monato=aprilo| URL=http://einstein.unh.edu/nuclear/NucNews/graser_news.html | Alirdato=2006-06-01}} * [http://www.utdallas.edu/research/quantum/ Esplori grupo kiu prezentis komenca pretendas de hafnia nuklea izomera de-ekscito regi.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090225181815/http://www.utdallas.edu/research/quantum/ |date=2009-02-25 }} - La centro por kvantuma elektroniko de la Universitato de Teksaso je Dallas. * JASON Defenda Konsulta Grupo, [http://www.fas.org/irp/agency/dod/jason/he.pdf Raporto pri alte energiaj nukleaj materialoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110805013037/http://www.fas.org/irp/agency/dod/jason/he.pdf |date=2011-08-05 }} * [http://scitation.aip.org/journals/doc/PHTOAD-ft/vol_57/iss_5/21_1.shtml Artikolo en ''Fiziko Hodiaŭ'' de majo 2004 kiu recenzas la diskuton pri Hf en balancita maniero] * [http://www.hafniumisomer.org/Hafnium_isomer_triggering.htm Fido por hafnia izomero baskulado en 2006.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070316182840/http://www.hafniumisomer.org/Hafnium_isomer_triggering.htm |date=2007-03-16 }} - La centro por kvantuma elektroniko de la Universitato de Teksaso je Dallas. * [http://www.hafniumisomer.org/isomer/isomerPubl.htm Represoj de artikoloj pri nukleaj izomeroj en recenzitaj ĵurnaloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928081412/http://www.hafniumisomer.org/isomer/isomerPubl.htm |date=2007-09-28 }} - La centro por kvantuma elektroniko de la Universitato de Teksaso je Dallas. * [http://www.physicstoday.org/vol-57/iss-5/p21.html Artikolo en Physics Today kiu kontraŭas la rezultojn de grupo de la Universitato de Teksaso je Dallas.]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040530020910/http://www.physicstoday.org/vol-57/iss-5/p21.html |date=2004-05-30 }} {{Metaŝablono en artikolo|Cito}} [[Kategorio:Atoma fiziko]] [[Kategorio:Izotopoj| ]] n9jriki0r7xenzs9jzfdxo0nh2e78ja Unio de Sud-Afriko 0 281375 9442200 8490611 2026-07-31T00:05:02Z Kani 670 9442200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Unio de Sud-Afriko | origina nomo = Union of South Africa | jaro de estiĝo = 1910 | jaro de pereo = 1961 | pli antaŭ = | antaŭ 1 = Unuiĝinta Reĝlando | antaŭ 1 flago = Government Ensign of the United Kingdom.svg | antaŭ 2 = Transvalo | antaŭ 2 flago = Flag of Transvaal.svg | antaŭ 3 = Kapurba kolonio | antaŭ 3 flago = Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg | antaŭ 4 = Oranĝa Libera Ŝtato | antaŭ 4 flago = Flag of Orange River Colony.svg | pli post = | post 1 = Sud-Afriko | post 1 flago = Flag of South Africa (1928-1994).svg | post 2 = | post 2 flago = | flago = Flag of South Africa (1928-1994).svg | artikolo pri flago = Flago de Sud-Afriko | blazono = Coat of Arms of South Africa (1932-2000).svg | artikolo pri blazono = Blazono de Sud-Afriko | mapo = South Africa in its region (1990).svg | mapo noto = Situo de Unio de Sud-Afriko | ĉefurbo = [[Pretorio]] (administra) <br />[[Kapurbo]] (legislativa) <br />[[Bloemfontein]] (juĝa) | areo = 2045320 | areo noto = (en 1961) | la plej longa rivero = Oranĝa rivero | nombro de loĝantoj = 18216000 | nombro de loĝantoj noto = (en 1961) | lingvoj = [[angla]], [[afrikansa]], [[nederlanda]] | nacieca konsisto = | religio = | ŝtata formo = [[konstitucia monarkio]] | estiĝo = la [[31-an de majo]] [[1910]] | pereo = la [[31-an de majo]] [[1961]] }} '''Unio de Sud-Afriko''' ('''USA''' = '''U'''nio de '''S'''ud-'''A'''friko) estis antaŭulo de nuntempa [[Sud-Afriko]]. La Unio estiĝis post la dua bura milito ([[1899]] - [[1902]]). La 31-an de majo 1910 ĉiuj provincoj estis unuigitaj en Sudafrikan union, kiu akiris statuton de [[dominio]]. La Unio pereis la 31-an de majo 1961, kiam estis proklamita respubliko kaj la nomo ŝanĝiĝis al [[Sud-Afriko|Sud-afrika respubliko]]. La [[Sudafrika pundo]] (afrikanse: pond; simbolo: £, £SA por distingo) estis la valuto de la Unio de Sud-Afriko ekde la formiĝo de la lando kiel brita regno en 1910. {{Projektoj}} [[Kategorio:20-a jarcento en Sud-Afriko]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1910]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1961]] 0na33y30syr3u8quztc93m7b2edmlog Armaviro (urbo) 0 281474 9442198 9367388 2026-07-31T00:01:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442198 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|urbo en Armenio|[[Armaviro (apartigilo)]]}} {{Informkesto urbo |regiono-ISO=AM-AV |tipo1=reliefo |zomo=9 }} '''Armaviro''' ({{lang-hy|'''Արմավիր'''}}, konata kiel Hoktemberjan {{lkk}}{{langi|hy|'''Հոկտեմբերյան'''}}] dum la sovetia epoko ĝis [[1992]] kaj kiel Sardarabad, Sardarapat aŭ Sardar-Apat antaŭ [[1932]]) estas [[urbo]] situanta sud-okcidente de [[Armenio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kompare, la kalkuloj por 2008 estas {{unuo|26387}} loĝantoj. La censo de [[2001]] ĝi nur havis {{unuo|32034}} loĝantojn; La [[censo]] de [[1989]] diskonigis la nombron de {{unuo|46900}} loĝantoj sed tiu kvanto multe malpliiĝis: Ĝi estas provinca ĉefurbo de la [[Armaviro (provinco)|samnoma provinco]]<ref>{{Cite web|title=Արմավիրի մարզպետարան|url=http://armavir.mtad.am/about-communities/165/|access-date=2020-07-21|website=armavir.mtad.am}}</ref>. == Etimologio == Fondita en 1931 kiel ''Sardarapat'', la urbo estis konata kiel ''Hoktemberjan'' (kun la signifo la ''urbo Oktobro'') inter 1935 kaj 1995, nomita honore al la [[Oktobra Revolucio]]. En 1992, la urbo estis nomita ''Armavir'' fare de la registaro de sendependa Armenio, laŭ la proksima pratempa urbo [[Armaviro (antikva urbo)|Armaviro]], fondita en la [[8-a jarcento a.K.]] de reĝo [[Argiŝti la 1-a]] de [[Urarto]], kaj iĝis la ĉefurbo de la [[Reĝlando Armenio|Armena reĝlando]] sub la [[Orontidoj|Orontida dinastio]] en 331 a.K. == Historio == [[Dosiero:Ayrarat.jpg|maldekstra|eta| 250px|Armaviro, ene de la provinco [[Ajrarato]], [[Granda Armenio]].]] Historie, la teritorio de nuntempa Armavir situas en la kantono ''Aragacotn'' en la centro de [[Ajrarato]]; la 15-a provinco de antikva [[Granda Armenio]]. La sovetia 11-a [[Ruĝa Armeo]] invadis la Respublikon Armenio la 29-an de novembro 1920, kaj kelkajn tagojn poste Armenio fariĝis oficiala parto de Sovetunio la 2-an de decembro 1920. La sovetianoj proklamis Armenion kiel la [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|Soveta Socialisma Respubliko]] sub la gvidado de Aleksandr Mjasnikjan. Tamen, en 1922, Armenio estis inkluzivita en la tiutempe ĵus kreita [[Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko|Transkaŭkaza Soveta Federacia Socialisma Respubliko]]. Per la decido de la sovetia registaro, la setlejo Armaviro estis fondita kiel ''Sardarapat'' la 26-an de julio 1931, nur 8&nbsp;km norde de la antikva urbo de Armaviro, por iĝi la regiona centro de la rajono ''Hoktemberjan'' kreita pli frue en 1930 (konata kiel ''rajono Ghurdughuli'' ĝis 1935). Ĝi estis origine fondita kiel stacidomo konektanta Erevanon kun Leninakan ([[Gjumri]]). La unua grava urba plano de la urbo estis enkondukita de arkitekto [[Aleksandro Tamanjan]]<ref>{{Cite web |url=http://www.officespace.am/%D4%B1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80_%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A6/%D5%A1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80/ |title=Armavir town |access-date=2016-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206181512/http://www.officespace.am/%D4%B1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80_%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A6/%D5%A1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80/ |archive-date=2016-02-06 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160206181512/http://www.officespace.am/%D4%B1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80_%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A6/%D5%A1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80/ |arkivdato=2016-02-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160206181512/http://www.officespace.am/%D4%B1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80_%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A6/%D5%A1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80/ |date=2016-02-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.officespace.am/%D4%B1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80_%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A6/%D5%A1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160206181512/http://www.officespace.am/%D4%B1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80_%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A6/%D5%A1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D6%80/ |arkivdato=2016-02-06 }}</ref>. En 1935, la nomo de la setlejo estis ŝanĝita de Sardarapat al ''Hoktemberjan'' honore al la [[Oktobra Revolucio]] de 1917. Komence ĝi estis hejmo de armenaj familioj, kiuj migris de [[Ĝavaĥo|Ĝavaĥko]], [[Ŝirako]] kaj [[Sjuniko|Zangezuro]]. Dum la 1940-aj jaroj, multaj [[jezidoj]] kaj [[kurdoj]] de la proksimaj vilaĝoj ankaŭ ekloĝis en Hoktemberjan. Kun la rapida disvolviĝo de la loĝloko kiel industria akso, Hoktemberjan ricevis la statuson de urbo en 1947<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://armaviritem.am/?page_id=7|titolo=Արմավիրի թեմ|eldoninto=Diocese of Armavir|alirdato=2020-10-28|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140101010600/http://armaviritem.am/?page_id=7#.WSUj2bWTVBo|arkivdato=2014-01-01}}</ref>.. La loĝantaro de la urbo plue kreskis en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj post la alveno de repatriitaj [[Armenoj en Irano|armenaj familioj de Irano]], [[Armenoj en Sirio|Sirio]] kaj [[Armenoj en Libano|Libano]]. En 1966, la Armavira filio de la Erevana Branda Kompanio estis malfermita. En 1967, Hoktemberjan fariĝis urbo de respublika subigo. Post la sendependeco de Armenio en 1991, Hoktemberjan estis renomita Armavir la 7-an de novembro 1995, por iĝi la provinca centro de la lastatempe formita provinco [[Armaviro (provinco)|Armaviro]], laŭ la administraj reformoj de Armenio en 1995. == Geografio == [[Dosiero:ArgishtihiniliView.jpg|eta|250px|Vidaĵo de monteto ĉirkaŭ la ruinoj de Argiŝtiĥinili, 6 kilometrojn de Armaviro]] Nuntempa Armaviro okupas areon de 8,51&nbsp;km² ene de la fekunda [[Ararat-ebenaĵo]], je vojdistanco de 47&nbsp;km okcidente de la ĉefurbo [[Erevano]]. La teritorio ĉirkaŭ Armaviro estas inter la plej gravaj regionoj de [[Antikva Armenio]]. La urbo estas konstruita 6&nbsp;km nordoriente de la pratempa urbo Argiŝtiĥinili kaj 8&nbsp;km norde de historia Armaviro. La regiono koincidas kun la kantono [[Aragacotno]] de la antikva armena reĝlando. La urbo estas ĉirkaŭita de multaj grandaj vilaĝoj inkluzive de [[Sardarapat]], [[Norapat]], [[Mrgaŝat]], [[Majsisjan]] kaj [[Noravan]]. === Klimato === Armaviro havas malvarman duonaridan klimaton (laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]] ''BSk''), kun iom malvarmaj vintroj kaj varmaj someroj. La averaĝa temperaturo en januaro estas {{GdC|−3,2}} kaj {{GdC|+25}} en julio. La jara pluvado ĉirkaŭas 305&nbsp;mm. == Demografio == [[Dosiero:Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցին.jpg|250px|eta|maldekstre| Katedralo Sankta Gregorio de Narek.]] Ĉirkaŭ ĝia fondado en 1931, la urbo estis origine loĝita fare de la armenoj de [[Ĝavaĥo|Ĝavaĥko]], [[Ŝirako]] kaj [[Sjuniko|Zangezuro]]. Poste, [[jezidoj]], [[kurdoj]] kaj [[asirianoj]] de la proksimaj vilaĝoj ankaŭ ekloĝis en Armaviro. Multaj [[Armenoj en Irano|armenoj de Irano]], [[Armenoj en Sirio|Sirio]] kaj [[Armenoj en Libano|Libano]] estis transloĝigitaj en Armaviro dum la 1950-aj jaroj kaj 1960-aj jaroj, kiel parto de la armena repatriiga procezo. La loĝantaro de la urbo atingis sian pinton kun ĉirkaŭ 47 000 dum la lastaj jaroj de [[Sovetunio]]. Post la sendependeco de Armenio kaj la rezultinta ekonomia krizo, ĝi draste malpliiĝis, montrante 32.034 en la censo de 2001, 29.319 en la censo de 2011 kaj ĉirkaŭ 28.900 laŭ la oficiala takso de 2016. La preĝejo Sankta Gregorio de Narek de la urbo estis malfermita la 30-an de majo 2014 kaj nomita laŭ la fama mezepoka sanktulo.  Ekde ĝia konsekro en 2014, la preĝejo fariĝis la sidejo de la [[Diocezo de Armavir]] de la [[Armena Apostola Eklezio]]. La kuracadon en la urbo servas la Medicina Centro Armaviro, kun kapacito de 280 litoj. == Kulturo == [[Dosiero:Շառլ Ազնավուրի պուրակ.jpg|250ra|eta|Parko [[Charles Aznavour]] en Armaviro]] La teritorio de nuntempa Armaviro estas ĉirkaŭita de multaj arkeologiaj lokoj, kiuj estas konsiderataj ĉefaj centroj de antikva armena civilizo, inkluzive de la proksimaj setlejoj [[Fortikaĵo Mecamoro|Mecamoro]], antikva [[Armaviro (antikva urbo)|Armaviro]] kaj antikva [[Argiŝtiĥinili]]. Nuntempe Armaviro estas servata de kultura centro ofte konata kiel ''Ruĝa Klubo''. Ĝi ankaŭ estas hejmo de muzika lernejo, lernejo de artoj, kvin publikaj bibliotekoj, kaj teatra grupo. Estas privata zoologia/botanika ĝardeno ĉe la nordorienta najbareco de la urbo. En 2016, la urbo festis la 85-an datrevenon de sia fondo, kun la ĉeesto de delegitoj de la rusaj urboj [[Armavir]]o kaj [[Ŝaĥti]]. == Transportado == [[Dosiero:Արմավիր կայարան .jpg|eta|250px |maldekstre| Armavira stacidomo]] La urbo Armaviro estas fondita surbaze de la fervoja stacidomo funkcianta ekde 1927, kiel fervojkruciĝo inter [[Erevano]] kaj Leninakan / [[Gjumri]]. La stacio estis renovigita dum la unua jardeko de la [[21-a jarcento]]. En novembro 2009, la stacio estis provizita per elektra lokomotivo, kiu ligas Armaviron kun la stacio Aragacavan kaj la nordokcidenta Armenio<ref>[https://armenpress.am/arm/news/574534 Armavir Aragatsavan new locomotive]</ref>. La urbo ankaŭ estas ligita kun Erevano kaj centra Armenio per la aŭtovojo M-5. La regiona vojo H-17 ligas Armaviron kun Gjumri kaj aliaj partoj de norda Armenio. == Ekonomio == Ekde ĝiaj komencoj, Armavir iom post iom disvolviĝis kiel grava centro por industrioj, kaj ankaŭ por servoj. La industrio de la urbo ĉefe baziĝas sur manĝaĵ-prilaborado kaj konstruado de materialoj. La kotonteksejo de Armaviro malfermita en 1928 estis la unua industria fabriko de la urbo. La Hoktemberjan Konservejo malfermiĝis en 1943, estis inter la plej grandaj nutraĵ-prilaboraj fabrikoj en [[Sovetunio]]. La filio Armaviro de la Erevana Branda Kompanio funkcias ekde 1966. Aliflanke, la vitrofabriko de Armaviro estas grava vitra uja produktanto por la tuta respubliko. Estas akvopuriga instalaĵo ĉe la orientaj antaŭurboj de la urbo. Kiel provinca centro, Armaviro estas hejmo de multaj filioj de elstaraj bankoj nuntempe funkciantaj en Armenio. Armavira aerbazo estis konstruita proksime de la urbo dum la frua 20-a jarcento kaj iĝis unu el la plej grandaj jetpilotaj trejncentroj por la sovetia aerarmeo . == Edukado == Armaviro havas 10 publikajn lernejojn, 12 infanvartejojn, 2 mezajn altlernejojn, 3 sportlernejojn, kaj lernejon por infanoj kun specialaj bezonoj. Armaviro ankaŭ estas hejmo de la Militista kaj Sporta Kolegio Tigrano la Granda. La provinca medicina centro Armavir situas ankaŭ en la urbo. == Sporto == [[Dosiero:Արմավիրի կենտրոնական հրապարակ.jpg|250px|eta|Armavira centra placo]] FC Armavir estis la futbala klubo kiu reprezentis la urbon dum la sovetiaj jaroj. Ĝi estis fondita en 1965 kiel ''FC Sevan Hoktemberjan'' . Post la [[Dissolvo de Sovetunio|kolapso de Sovetunio]], FC Armavir partoprenis la armenajn ligojn ĉefe tra la 1990-aj jaroj. La klubo dissolviĝis en 2003 pro monaj malfacilaĵoj. La klubo kutimis ludi siajn hejmmatĉojn ĉe la Jubilea Stadiono, kiu havas sidlokojn por 10.000 spektantoj. En 1985, la stadiono aranĝis unu grupan matĉon dum la [[FIFA]] [[Monda Junulara Ĉampioneco]] aranĝita de Sovetunio. Nuntempe ĝi servas al la junaj teamoj de la futbala lernejo Armaviro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.president.am/en/domestic-visits/item/2017/04/12/President-Serzh-Sargsyan-visited-Armavir-Marz/ |titolo=Working visit of President Serzh Sargsyan to Armavir marz |alirdato=2020-10-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210227070456/https://www.president.am/en/domestic-visits/item/2017/04/12/President-Serzh-Sargsyan-visited-Armavir-Marz/ |arkivdato=2021-02-27 }}</ref>. En februaro 2017, la [[Futbala Federacio de Armenio]] lanĉis la konstruadon de futbala akademio en Armaviro. Kun proksimuma kosto de 3 milionoj da usonaj dolaroj, la konstruado estas kune financita de [[Futbala Federacio de Armenio|FFA]], [[UEFA]] kaj [[FIFA]]. Luktosporto inkluzive de [[ĵudo]], [[taja bokso]] kaj [[tekvondo]] ankaŭ estas popularaj en la urbo. La pokala turniro de ĵudo de la urbestro ĉiujare okazadas en Armaviro. La sporta lernejo de la urbo estis tute renovigita en 2007<ref>[https://armenpress.am/arm/news/435327/armaviri-tiv-1-marzadproci-veranorogman-ashkhatanqnern-avartman.html The renovation of Armavir Sport School is almost completed]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://geonames.nga.mil/ggmagaz/detaillinksearch.asp?G_NAME=%2732FA881E6F783774E0440003BA962ED3%27&Diacritics=DC Datumoj de GEOnet2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111229202735/http://geonames.nga.mil/ggmagaz/detaillinksearch.asp?G_NAME=%2732FA881E6F783774E0440003BA962ED3%27&Diacritics=DC |date=2011-12-29 }}{{ref|en}} * [http://www.armstat.am/file/doc/130.pdf Censo en Armenio]{{ref|hy}} [[Kategorio:Urboj de Armenio]] 9mvpjdixk6zpbg281yf8v3cemfoc4j9 Apples 0 289824 9441997 9229494 2026-07-30T18:30:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441997 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Apples (stacidomo)}} {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Apples |blazono=[[Dosiero:CHE Apples COA.svg|120ra|centre|Blazono de Apples]] |priskribo de blazono=Blazono de Apples |bildo=[[Dosiero:Apples Temple canton de Vaud Suisse.jpg|285ra|centre|<small>Preĝejo de Apples</small>]] |priskribo de bildo=Preĝejo de Apples |kantono=Vaŭdo |distrikto=[[Morges (distrikto)|Morges]] |koord={{Koordinatoj gms|46|33|07|N|06|25|41|E}} |enloĝantoj=1248 |areo=12,93 |alteco=635 |poŝtkodo=1143 |kodo=5421 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Apples 2011.png|centre|285ra|<small>Mapo de Apples</small>]] |priskribo de mapo=Situa mapo de Apples }} '''Apples''' estas komunumo en la [[Morges (distrikto)|Distrikto Morges]] en [[Kantono Vaŭdo]], [[Svislando]]. Ĝi havis 1248 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012. == Geografio == La komunumo Apples sur alta tavolo sude de la [[Ĵurasa Montaro]] en la [[Vaŭda Mezlando]] super la valo de la rivero [[Morges (rivero)|Morges]] kun bona belvido al la [[Alpoj]] kaj la [[Lago Lemano]]. La komunumo situas 16 kilometrojn okcidentnordokcidente de la kantonĉefurbo [[Laŭzano]], proksimume 50 kilometrojn nordoriente de [[Ĝenevo]] kaj ok kilometrojn nordnordokcidente de la distriktĉefurbo [[Morges]]. En okcidento la komunuma teritorio etendiĝas ĝis al la bordo de la rivero ''Veyron'', alfluanto de [[Venoge]]. La komunumo konsistas el la vilaĝo [[Apples]] kaj la novaj setlejoj [[En Lèvremont]] kaj [[La Motte]].<ref>Fonto: [http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=522520&y=156161 Reta mapo 1:20000 de Swisstopo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131214111203/http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=522520&y=156161 |date=2013-12-14 }}</ref> La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 12,93 km², de kiuj 46,8% estas kovritaj de [[arbaro]], 46,8% servas por [[agrikulturo]] kaj 6,3% por [[setlado]]. <ref>Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011]</ref> == Najbaraj komunumoj == La komunumo Apples limas en nordo al [[Pampigny]] kaj [[Sévery]], en oriento al [[Echichens]] kaj [[Clarmont]], en sudoriento al [[Reverolle]] kaj [[Bussy-Chardonney]], en sudo al [[Yens]], kaj en okcidento al [[Ballens]] kaj [[Mollens VD|Mollens]]. == Trafiko == Tra Apples pasas la kantona ĉefvojo n-ro 128 de [[Morges]] al [[Bière]]. De la vilaĝocentro konektaj vojoj kondukas al [[Pampigny]] kaj [[Cottens]]. La plej proksima alveturejo al la [[svisa aŭtovojo A1]] situas proksimume 7 kilometrojn sudsudoriente de la komunumo apud Morges. Apples disponas pri [[Apples (stacidomo)|stacidomo]] ĉe la mallarĝspura [[tramo|trama]] fervojlinio de Morges al Bière. De Apples alia mallarĝspura trajnlinio kondukas al [[L'Isle VD|Isle]]. == Historio == La unua dokumenta mencio de Apples datiĝas el la jaro [[1011]] kiel ''Aplis''. Sur la komunuma teritorio estis malkovritaj ŝpuroj de [[Romio|romia]] setlejo kaj de frumezepoka tombokampo. La 18-an de februaro 1011 la reĝo Rudolfo la 3-a de Burgonjo donacis la preĝejon Sankta Petro en Apples al la [[Abatejo Romainmôtier]]. Dum la [[Kantono Berno|berna regado]] de [[1536]] ĝis la [[Helveta Revolucio]] de [[1798]] Apples apartenis al la Voktejo Romainmôtier. Post la revolucio ĝi apartenis al la Distrikto Morges kaj ek de [[1803]] al la Distrikto Aubonne. Surbaze de la administra reformo de 2006 ĝi estis kun efiko de la 1-a de januaro 2008 integrita al la grandigita [[Distrikto Morges]].<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2291.php ''Frédéric Besson'': ''Apples'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2009-07-21)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[Apples (stacidomo)]] * [[Le Manège (stacidomo)]] * [[Reverolle (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.apples.ch Oficiala retpaĝo de Apples]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040402050204/http://www.apples.ch/ |date=2004-04-02 }} {{Komunejokat|Apples VD|Apples}} <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la Distrikto Morges}} m9ta739083bmlpfl8ntb8ezrunjlnni Baleta jupo 0 290930 9442385 8333977 2026-07-31T10:38:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442385 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Degas- La classe de danse 1874.jpg|eta|250px|Klasikaj sonorilaj baletaj jupoj en "La Danca Klaso" de [[Edgar Degas]], 1874]] [[Dosiero:AnnaPavlovaAsGiselle.jpg|eta|250px|[[Anna Pavlova]] en ''[[Giselle]]'' vestanta romantikan baletan jupon]] [[Dosiero:Colourful ballet tutu.jpg|eta|250px|Hele-kolorigita klasika diskoforma baleta jupo sur kudrista pupo]] [[Dosiero:Edgar Germain Hilaire Degas 004.jpg|eta|250px|[[Edgar Degas]], ''La pruvo'' ([[1873]])]] '''Baleta jupo''' estas [[jupo]] vestata kiel [[kostumo]] en [[baleto|baleta]] [[spektaklo]], ofte kun alfiksita [[korsaĵo]]. Ĝi povas esti sola tavolo pendanta suben, aŭ multaj amelizitaj tavoloj kaj apogiloj. Ĝia konstruo strebas aldoni aspekton de flosanta moviĝo de baletistino dancanta en la jupo. Baleta jupo estas ofte volvita ĉirkaŭ jupo, almuntita en la [[talio (korpa parto)|talia]] zono per rubandoj alkudritaj en ĝia talia zono. Ĝi povas ankaŭ ligiĝi al supraj trikaĵoj, kutime kun longaj brakingoj. Estas kelkaj specoj de baleta jupo: * '''Romantika baleta jupo''': de tri kvaronoj de longo [[sonorilo]]-forma jupo el [[tulo]] kun adaptita korsaĵo kaj iam manikoj. La suba rando estas inter la genuo kaj la maleolo. La romantika baleta jupo estas ''libere fluanta'' por emfazi helecon kaj aeran kvaliton de la romantikaj baletoj kiel ekzemple ''[[Giselle]]'' aŭ ''[[Les Sylphides]]''. Ĝi ŝajne estas inventita, aŭ almenaŭ popularigita, de [[Marie Taglioni]]. * '''Klasika sonoriloforma baleta jupo''': mallonga, malmola jupo farita kun tavoloj de retanta kun malmulte sonorila formo kaj adaptita korsaĵo. Ĝi etendas eksteren de la koksoj kaj ne uzas dratan ringon. Ĝi estas kutime pli longa ol klasika diskoforma baleta jupo. Ĉi tiuj estas uzataj en la famaj baletaj pentradoj de [[Edgar Degas]]. * '''Klasika diskoforma baleta jupo''': mallonga, malmola jupo farita de tavoloj de reto kiuj etendiĝas eksteren (de la koksoj), kaj havas adaptitan korsaĵon. La diskoforma stilo havas pli multajn tavolojn de reto kaj uzas dratan ringon kaj multan permanan kudradon por konservi la tavolojn platajn kaj malmolajn. * '''Baleta jupo de Balanchine/Karinska''' (ankaŭ sciata kiel la ''pulvora pufo'') estas simila al la sonoriloforma kaj diskoforma baletaj jupoj kun la escepto ke ringoj ne estas uzataj kaj estas malpli multaj tavoloj de reto. La jupo estas lakse kudrita por doni pli molan, pli plenan aspekton. Ĉi tiu stilo estis dizajnita originale por la baleta versio de ''[[Simfonio en C]]'' de [[Georges Bizet]]. Ĝi havas reputacion de estanta simbolo de io grava. * '''Plada baleta jupo''' - havas platan supron, kutime estas bastonoj rekte ekster de la baletistina talio. Dum kiam romantikaj baletaj jupoj estas kutime portataj en kutimaj vestaj sakoj, la klasikaj diskoformaj baletaj jupoj postulas specialajn rondajn sakojn por protekto kaj transportado, faldado de ĝi devus ruinigi ĝian formon kaj aspekton. Trejnadaj baletaj jupoj (du/tri tavoloj de teksaĵo) estas malofte protektataj en sako. == Materialoj == Baletaj jupoj estas kutima farataj el jenaj materialoj: * [[haro]] * [[gazo]] * [[muslino]] * maldika [[stamino]] * malmole [[amelo|amelizita]] stamino * [[Tulo (teksaĵo)|tulo]] * [[vualo]] * [[nilono]] == Vidu ankaŭ == * [[Blanka Baleto]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://tututoday.com Konstruada gvidilo de baleta jupo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161221073129/http://tututoday.com/ |date=2016-12-21 }} * [http://morethan-ballet.co.uk Baleta revuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080118082638/http://morethan-ballet.co.uk/ |date=2008-01-18 }} * [http://www.danzaballet.com/modules.php?name=News&file=article&sid=226 Historio de baleta jupo de Balanchine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120416063448/http://www.danzaballet.com/modules.php?name=News&file=article&sid=226 |date=2012-04-16 }} * [http://saksmovingwear.com/Dance_Wear_Ballet_Dancewear_History.html Dancovesto tra la epokoj] * [http://www.exploredance.com/nycb012306.php Rigardo ene de la kostumoj de la Novjorka Baleto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100111031749/http://www.exploredance.com/nycb012306.php |date=2010-01-11 }} * [http://www.pettipond.com/swan/images.htm Bildoj de baletaj jupoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130602042549/http://www.pettipond.com/swan/images.htm |date=2013-06-02 }} * [https://web.archive.org/web/20060227002253/http://www.classacttutu.com/images/TutuAnatomy800.jpg Baleta jupa anatomio] * [http://www.dansephoto.com/photo_goo-ballet-dancer-ballet-pictures,37,25.jpg Jupoj kaj ŝuoj de danco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080407135140/http://www.dansephoto.com/photo_goo-ballet-dancer-ballet-pictures,37,25.jpg |date=2008-04-07 }} * [http://www.pointemagazine.com/backissues/julyaug01/makersmark.shtml Ĉio pri baleta jupo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070626054836/http://www.pointemagazine.com/backissues/julyaug01/makersmark.shtml |date=2007-06-26 }} * [http://www.pettipond.com/swan/images.htm Bildoj de baleta jupo Bildoj de iuj specoj de baleta jupo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130602042549/http://www.pettipond.com/swan/images.htm |date=2013-06-02 }} * [https://web.archive.org/web/20060227002253/http://www.classacttutu.com/images/TutuAnatomy800.jpg Anatomio de baleta jupo] * [https://web.archive.org/web/20050213022411/http://www.mirella-dance.com/images/garments/M1002_dyed.jpg Bildo de romantika baleta jupo] * [https://web.archive.org/web/20070119050757/http://www.mirella-dance.com/images/garments/M1022_dyed_2.jpg Bildo de klasika baleta jupo] * [http://www.rossetti.vispa.com/bbmain.jpg Baleta jupo de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090914130017/http://www.rossetti.vispa.com/bbmain.jpg |date=2009-09-14 }} ''[[La dormanta belulino]]'' * [http://www.rossetti.vispa.com/tutu4a.jpg Bildo de baleta jupo de ''Cignolago'' de rolo de ''Odilia'', uzata de studanto de baleto Rambert] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090914130018/http://www.rossetti.vispa.com/tutu4a.jpg |date=2009-09-14 }} * [http://vremya.ru/2007/150/10/185372.html Historio de baleta jupo] [[Kategorio:Baleto]] [[Kategorio:Vestoj]] [[Kategorio:Danco]] ee3h6lecj7luvw6g6hchj4t1qu9t5cb Aŝrafo (tendaro) 0 293780 9442327 8745931 2026-07-31T09:02:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442327 wikitext text/x-wiki {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo = Tendaro Aŝrafo |origina nomo=[[perse]] قرارگاه اشرف<br />[[angle]] ''Camp Ashraf'' |dosiero = [[Dosiero:Ashraf2.JPG|250ra]] |priskribo de dosiero = Enirejo de Aŝrafo, 2005 |situo = [[gubernio Dijala]], nordorienta parto de [[Irako]], je 60 km de [[Bagdado]] kaj je 120 km de la okcidenta limo de [[Irano]] |latitudo =34/03/48.96/N |longitudo=44/34/24.39/E |regiono-ISO=IQ-DI |tipo = tendaro rifuĝeja (ĝis 2005 ankaŭ milita) }} '''Tendaro Aŝrafo''' ([[perse]] قرارگاه اشرف; [[angle]] ''Camp Ashraf'' aŭ ''Ashraf City'') estas granda rifuĝeja (ĝis 2005 ankaŭ milita) tendaro en nordorienta parto de [[Irako]], je 60&nbsp;km de [[Bagdado]] kaj je 120&nbsp;km de la okcidenta limo de [[Irano]].[http://maps.google.ru/maps?f=q&source=s_q&hl=ru&geocode=&q=Camp+Ashraf&sll=55.354135,40.297852&sspn=33.993427,78.662109&ie=UTF8&ll=51.344339,28.652344&spn=37.108615,78.662109&z=4&iwloc=C]. La tendara teritorio apartenas al la [[gubernio Dijala]]. En la tendaro, kies teritorio okupas 36&nbsp;km²,<ref name="lok">{{Citaĵo el la reto | url = http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1052381160 | titolo = Иранские "Моджахеды народа" в Ираке: час испытаний | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Кристоф Айяд | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2003-05-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = ЦентрАзия | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160304114427/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1052381160 | arkivdato = 2016-03-04 | citaĵo = }}</ref> loĝas iranaj rifuĝantoj, precipe anoj de la «[[Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo]]» (mallonge: OMIP) por kiu Aŝrafo estas la ĉefa milita bazo ekde [[1986]]-[[1987]]. Alirejoj estas grave fortikigitaj.<ref name="saz">{{Citaĵo el la reto | url = http://www.iimes.ru/rus/stat/2008/04-08-08b.htm | titolo = Иран: июль 2008 года. Военно-политическая ситуация | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = В.И. Сажин | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Институт Ближнего Востока | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://www.webcitation.org/6D3TQlEOB?url=http://www.iimes.ru/rus/stat/2008/04-08-08b.htm | arkivdato = 2012-12-20 | citaĵo = }}</ref> Ĝis komenco de [[2012]] tie loĝis ĉ. 3.500 homoj, sed pro organizita translokigo al [[Liberty (tendaro)|alia tendaro]] en [[aŭgusto 2013]] restis nur 100.<ref name="При столкновениях в лагере беженцев под Багдадом погибли 47 человек"/> == Interrilato kun usonaj armitaj fortoj == La {{daton|8|aprilo|2003}} usona aviadilo bombardis la tendaron, rezulte de kio pereis 7 homoj.<ref name="lok"/> Poste Aŝrafo ankaŭ estis multfoje atakita de nekonatoj.<ref name="lok"/> Komence de la [[Iraka milito]] [[usona armeo]] senarmigis batalantojn de OMIP kaj neniigis ties blendveturilaron. Loĝantoj de Aŝrafo ricevis statuson «personoj, ne okazantaj armitan rezistadon al fortoj de la koalicio». Temis pri statuso nome de personoj mem, do la organizaĵo daŭre estis konsiderata terora.<ref name="pou">{{Citaĵo el la reto | url = http://vz.ru/news/2009/8/11/316245.print.html | titolo = Правозащитники просят США контролировать ситуацию в иракской Дияле | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009-08-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Взгляд | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130103150859/http://vz.ru/news/2009/8/11/316245.print.html | arkivdato = 2013-01-03 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|15|aprilo|2003}} usona komandantaro en Irako kaj estraro de OMIP subskribis la pakton pri politika interago. Tamen en oktobro 2003 la usona ministro pri eksteraj aferoj [[Colin Powell]] sendis al la ministro pri defendo [[Donald Rumsfeld]] leteron, en kiu akre rememorigis, ke 3.800 armitaj adeptoj de OMIP en Aŝrafo estu pritraktitaj kiel militkaptitoj, ne aliancanoj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.danielpipes.org/4747/unleash-the-iranian-opposition-the-mujahedeen-e-khalq | titolo = Unleash the Iranian Opposition [the Mujahedeen-e Khalq] | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Daniel Pipes | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2007-07-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[New York Sun]] | paĝoj = | lingvo = en | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> [[Dosiero:US Navy 060319-N-8623S-004 Master Chief Petty Officer of the Navy (MCPON) Terry Scott talks with Sailors assigned to Camp Ashraf. Scott ate lunch and talked to the Sailors before finishing his tour.jpg|eta|maldekstra|200ra|La ĉefestro de la [[marista infanterio de Usono|usona marista infanterio]] Terry D. Scott interparolas kun maristoj, gardantaj Aŝrafon. 2006]] == Respondeco pri Aŝrafo == De 2003 la tendaron gardis usona milita polico, de [[2005]] ĝis [[2007]] — [[marista infanterio de Usono]], kaj de la {{dato|22|februaro|2006}} ĝin kontrolis 155 [[Bulgario|bulgaraj]] pacigantoj (la roto de ŝirmado el 120 homoj kaj 35 helpaj fakuloj).<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://dariknews.bg/view_article.php?article_id=116576 | titolo = С една година ще продължи участието на българския военен контингент в Ашраф | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2007-02-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = DarikNews | paĝoj = | lingvo = bg | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160308040850/http://dariknews.bg/view_article.php?article_id=116576 | arkivdato = 2016-03-08 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|1|januaro|2009}} Aŝrafo estis transdonita de la okcidentaj aliancanoj al la [[iraka armeo]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1869532,00.html | titolo = Iranian Group a Source of Contention in Iraq | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Abigail Hauslohner | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009-01-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Time]] | paĝoj = | lingvo = en | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090203081928/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1869532,00.html | arkivdato = 2009-02-03 | citaĵo = }}</ref> == Kontraŭstarado al irakaj potencoj == Jam en decembro 2003 la transira registaro de Irako deklaris pri sia intenco ekzili ĉiujn anojn de OMIP el la lando,<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.iimes.ru/rus/stat/2007/13-09-07c.htm | titolo = Использование США телерадиовещания для воздействия на политические настроения населения Ирана | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = К.А. Машкин | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Институт Ближнего Востока | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://www.webcitation.org/6D3VWSPRJ?url=http://www.iimes.ru/rus/stat/2007/13-09-07c.htm | arkivdato = 2012-12-20 | citaĵo = }}</ref> sed dum longa tempo tio estis nura deklaro. La {{daton|6|julio}} [[2008]] la irana televidkanalo [[Jame Jam]] informis, ke la usona armeo anoncis pri sia decido transdoni la tendaron al irakaj potencoj kaj Bagdado donis al OMIP 6 monatojn por forlasi la landon. La {{daton|9|julio}} la iraka ministro pri eksteraj aferoj ''Ĥoŝiar Zebari'' diris, ke la iraka registaro intencas forsendi anojn de OMIP el la lando.<ref name="lop">{{Citaĵo el la reto | url = http://www.danielpipes.org/5761/will-washington-betray-anti-regime-iranians | titolo = Will Washington Betray Anti-Regime Iranians? | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Daniel Pipes | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2008-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Jerusalem Post]] | paĝoj = | lingvo = en | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://edition.presstv.ir/detail/63089.html | titolo = MKO expulsion from Iraq imminent | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2008-07-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = PressTV | paĝoj = | lingvo = en | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160310115825/http://edition.presstv.ir/detail/63089.html | arkivdato = 2016-03-10 | citaĵo = }}</ref> En [[decembro 2008]] la iraka konsiliano pri sekurecaj demandoj ''Movafak Rubai'' deklaris dum sia vizito al la tendaro, ke kelkmiloj da iranaj rifuĝintoj, delonge loĝantaj en Irako, devos forveturi al Irano aŭ aliaj landoj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.izvestia.ru/news/news194700 | titolo = Багдад выпроваживает из страны иранских беженцев | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2008-12-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Izvestija]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://www.webcitation.org/6D3VvKo2M?url=http://izvestia.ru/news/441583 | arkivdato = 2012-12-20 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|6|junio}} 2009 soldatoj de la iraka armeo ĉirkaŭis<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://ru.trend.az/news/world/wnews/1483383.html | titolo = Полиция Ирака окружила лагерь "Ашраф" | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = 2012-12-20 | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009-06-06 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Trend | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = http://www.webcitation.org/6D3W6x1H1 | arkivdato = 2012-12-20 | citaĵo = }}</ref> kaj la 28-29-an de julio laŭ ordono de ĉefministro [[Ĝaŭad al-Maliki]] sturmis la tendaron.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://wsinform.com/world/Soldaty-irakskoi-armii-vorvalis-v-lager-iranskih-modzhahedov-260-chelovek-raneny/ | titolo = Солдаты иракской армии ворвались в лагерь иранских моджахедов: 260 человек ранены | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009-07-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Wsinform | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130104141843/http://wsinform.com/world/Soldaty-irakskoi-armii-vorvalis-v-lager-iranskih-modzhahedov-260-chelovek-raneny/ | arkivdato = 2013-01-04 | citaĵo = }}</ref> La preteksto de tio estis la rifuzo de loka estraro malfermi en la tendaro policejon.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.rg.ru/2009/07/29/operacia-irak-site.html | titolo = Чувство свободы | titolo-aldono = Без ведома США армия Ирака взяла штурмом базу иранской оппозиции | alirdato = 2012-12-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Олег Кирьянов | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009-07-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Rosijskaja gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111201013410/http://rg.ru/2009/07/29/operacia-irak-site.html | arkivdato = 2011-12-01 | citaĵo = }}</ref> Rezulte de tio, laŭ irakaj oficialuloj, pereis 2 kaj estis vunditaj 110 irakaj policistoj. Ankaŭ ricevis vundojn 300 tendaranoj (inkluzive de 25 virinoj) kaj 50 homoj estis arestitaj. Laŭ OMIP, 6 tendaranoj pereis kaj 385 estis vunditaj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.chaskor.ru/p.php?id=9216 | titolo = Уйти нельзя остаться: Судьба «иранских моджахедов» в Ираке | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Кузнецов С. | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> Poste oni informis pri pereo de almenaŭ 7 (laŭ alia informo — 10) kaj vundiĝo de 450 homoj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.youtube.com/watch?v=jEnts5u8lyA | titolo = Crime Against humanity in Ashraf | titolo-aldono = Amir Kheiri's murderer | alirdato = 2012-12-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009-08-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[YouTube]] | paĝoj = | lingvo = en | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100606224155/http://www.youtube.com/watch?v=jEnts5u8lyA | arkivdato = 2010-06-06 | citaĵo = }}</ref> Inter pereintoj estis irakdevena civitano de [[Svedio]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.sr.se/cgi-bin/International/nyhetssidor/amnessida.asp?programID=2103&Nyheter=0&grupp=6685&artikel=3000834 | titolo = Гражданин Швеции погиб в Ираке | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref> Multaj politikaj organizaĵoj de Irako laŭdis sturmon de Aŝrafo, ĉar ili kulpigis OMIP pri terorismo kaj partopreno en [[genocido]] de la [[Ŝijaismo|ŝijaistoj]] kaj [[kurdoj]] dum regado de [[Saddam Hussein]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://russian.irib.ir/news/blizhni-vastok/item/137770---- | titolo = Мунафики должны покинуть Ирак | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-11-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Iran Russian Radio | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = http://www.webcitation.org/6D82n7hHl | arkivdato = 2012-12-23 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|3|aŭgusto}} oni sciigis pri aresto de 36 iranaj rifuĝintoj fare de iraka polico. Ili estis kulpigitaj pri instigado al tumultoj. Antaŭ kelkaj tagoj irakaj sekurecfortoj eniris la tendaron. Tiam pereis 7 kaj vundiĝis pluaj homoj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svoboda.org/content/news/1791483.html | titolo = В Ираке задержаны 36 иранских беженцев | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009-08-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130101170359/http://www.svoboda.org/content/news/1791483.html | arkivdato = 2013-01-01 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|10|aŭgusto}} «La internacia komitato de advokatoj defende al Aŝrafo» apelaciis al la usona ministro pri defendo [[Robert Gates]], postulante ekkontroli la situacion en la tendaro kaj forigi de tie 2,500 irakajn soldatojn. Ankaŭ apelaciintoj petis lin persone observi liberigon de 35 anoj de OMIP, arestitaj de irakaj potencoj kaj akuzitaj pri preparado de ribelo. Ili diris, ke post transdono de la tendaro sub irakan respondecon, okazinta en [[januaro 2009]], oni konstante rompis tie [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]] kaj [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] ignoris tion kiel «internaj aferoj de Irako».<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.pravda.ru/news/world/11-08-2009/320182-moja-0/ | titolo = Правозащитники требуют от Пентагона взять под контроль лагерь моджахедов | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009-08-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Pravda.ru | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130101165932/http://www.pravda.ru/news/world/11-08-2009/320182-moja-0/ | arkivdato = 2013-01-01 | citaĵo = }}</ref> La gazetsekretario de [[Pentagono (Usono)|Pentagono]] Geoff S. Morrell diris ke Usono «ne rajtas kontroli Aŝrafon» pro pakto, subskribita kun Irako fine de [[2008]].<ref name="pou"/> Post establo de kontrolo super la tendaro la iraka registaro donis al anoj de OMIP unu monaton por forlasi la landon.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://313news.net/news/a-936.html | titolo = Решение Ирака об уходе мунафиков окончательно | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2009-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = 313news.net | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160305013600/http://313news.net/news/a-936.html | arkivdato = 2016-03-05 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|8|aprilo}} [[2011]] (laŭ deklaro de la iraka reprezentanto en la [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] la {{daton|7|aprilo}}<ref name="S/PV.6586">{{Citaĵo el la reto | url = http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/PRO/N11/420/37/PDF/N1142037.pdf | titolo = Совет Безопасности ООН. 6586-е заседание. Вторник, 19 июля 2011 года, 11 ч. 00 м. S/PV.6586 | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-07-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Unuiĝintaj Nacioj]] | paĝoj = 8 | lingvo = ru | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) irakaj sekurecfortoj denove eniris la tendaron. En interpuŝiĝoj pereis 3 tendaranoj. Anoj de OMIP nomis agojn de la irakanoj «buĉado».<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svobodanews.ru/content/news/3551102.html | titolo = В Ираке 3 человека погибли при столкновении полиции с жителями лагеря иранских беженцев | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-04-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130101171319/http://www.svoboda.org/content/news/3551102.html | arkivdato = 2013-01-01 | citaĵo = }}</ref> Laŭ la oficiala deklaro, atakon kaŭzis «provokaj agoj» de la muĝahidoj. Ili atakis irakajn sekurecfortojn, kiam tiuj provis restarigi kontrolon super nord-orienta parto de la tendaro kaj redoni al agrikulturistoj terenojn, kaptitajn de la tendaranoj. La iraka proparolanto diris, ke la tendaranoj konsideras teron de la tendaro «liberigita kaj sankta teritorio», kio minacas suverenitaton de Irako.<ref name="S/PV.6586"/> Potenculoj de Irano laŭdis la agojn de la irakaj militistoj. La [[alta reprezentanto eŭrop-unia pri eksterlandaj aferoj kaj sekureca politiko]] [[Catherine Ashton]] kaj la supera komisaro de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] pri homaj rajtoj [[Navi Pillay]] kondamnis tiun atakon.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svobodanews.ru/content/news/3552350.html | titolo = ЕС намерен направить наблюдателей в лагерь иранских беженцев в Ираке | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-04-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130101171541/http://www.svoboda.org/content/news/3552350.html | arkivdato = 2013-01-01 | citaĵo = }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.rosbalt.ru/main/2011/04/15/839975.html | titolo = ООН осудила атаку иракских военных на лагерь беженцев из Ирана | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-04-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Rosbalt]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130101171715/http://www.rosbalt.ru/main/2011/04/15/839975.html | arkivdato = 2013-01-01 | citaĵo = }}</ref> Navi Pillay diris, ke laŭ kelkaj informoj kvanto de pereintoj atingis 34 kaj alvokis la irakajn potencojn okazigi sendependan enketadon.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.un.org/russian/news/fullstorynews.asp?newsID=15402 | titolo = Нави Пиллэй решительно осудила рейд иракских военных против лагеря иранских диссидентов | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-04-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Novaĵcentro de [[Unuiĝintaj Nacioj]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130101171900/http://www.un.org/russian/news/story.asp?newsID=15402%23.UOMafH3LfRw | arkivdato = 2013-01-01 | citaĵo = }}</ref> Laŭ oficiala deklaro, atako celis revenigi terenojn, kaptitajn de la tendaranoj de lokaj kamparanoj<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svobodanews.ru/content/news/4745849.html | titolo = ООН призывают расследовать гибель иранцев в лагере для беженцев на территории Ирака | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-04-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130101172102/http://www.svoboda.org/content/news/4745849.html | arkivdato = 2013-01-01 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|11|aprilo}} konsilanto de la Supera gvidanto de Irano generalo [[Jahja Rahim Safavi]] publike aprobis atakon de la iraka armeo kontraŭ «teroristoj» kaj alvokis daŭrigi tion ĝis plena detruado de la «teroristaj bazoj».<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://english.farsnews.com/printable.php?nn=9001221094 | titolo = News numbre: 9001221094 | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Fars News Agency]] | paĝoj = | lingvo = en | arkivurl = https://web.archive.org/web/20130405203158/http://english.farsnews.com/printable.php?nn=9001221094 | arkivdato = 2013-04-05 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|14|aprilo}} estis liberigitaj ses arestitaj la 8-an de aprilo viroj: Bahman Tolu, Meĥdi Gafuri, Ĥamid Maki, Hosejn Ejni, Babak Karimi kaj Asgar Meĥdizade. Dum arestoperiodo ili estis ofte batataj kaj [[Malsatstriko|malsatstrikis]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://amnesty.org.ru/node/1838 | titolo = Ирак: освобождены обитатели лагеря "Ашраф" | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-04-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Amnesty International]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://web.archive.org/web/20121202105817/http://amnesty.org.ru/node/1838 | arkivdato = 2012-12-02 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|24|aprilo}} Irano kaj Irako subskribis la interkonsenton pri [[ekstradicio]]. Laŭ la irakanoj, tio koncernos nur krimulojn, sed ne anojn de OMIP.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svoboda.org/content/news/9504815.html | titolo = Между Ираном и Ираком подписано соглашение об экстрадиции | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-04-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130101174933/http://www.svoboda.org/content/news/9504815.html | arkivdato = 2013-01-01 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|19|junio}} [[Mariam Raĝavi]] alvokis Unuiĝintajn Naciojn defendi tendaranojn kaj sendi tien siajn observantojn.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svobodanews.ru/content/news/24239334.html | titolo = Лидер иранских "Народных моджахедов" обратилась за помощью к ООН | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-06-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130101175127/http://www.svoboda.org/content/news/24239334.html | arkivdato = 2013-01-01 | citaĵo = }}</ref> [[Dosiero:Hunger strike - Day 53.JPG|eta|maldekstra|150ra|Malsatstriko subtene al Aŝrafo. 2009]] La {{daton|22|oktobro}} kelkcent homoj manifestaciis antaŭ la [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] en [[Vaŝingtono]] ([[Usono]]), postulante ekskludi OMIP el la listo de teroraj organizaĵoj kaj helpi al ties anoj en Aŝrafo. Inter la partoprenantoj estis la eksa ministro pri interna sekureco [[Tom Ridge]] kaj eksa guberniestro de [[Pensilvanio]] [[Ed Rendell]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svobodanews.ru/content/news/24368269.html | titolo = В США прошла демонстрация сторонников иранской группировки "Моджахедин-э Халк" | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-10-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130101175309/http://www.svoboda.org/content/news/24368269.html | arkivdato = 2013-01-01 | citaĵo = }}</ref> Je la nokto al la {{dato|26|decembro}} 2011 almenaŭ du raketoj trafis la tendaron. Informoj pri viktimoj mankas. Neniu prenis al si respondecon pri la atako.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.rosbalt.ru/main/2011/12/26/928567.html | titolo = Лагерь иранских моджахедов в Ираке подвергся ракетному обстрелу | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-12-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Rosbalt]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130101175437/http://www.rosbalt.ru/main/2011/12/26/928567.html | arkivdato = 2013-01-01 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|9|februaro|2013}} la tendaro estis bombardita de misiloj kaj bombokanonoj, sekve de kio pereis 6 kaj estis vunditaj pli ol 40 homoj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://kurdistan.ru/2013/02/11/news-18185_SHest_chelovek_pogib.html | titolo = Шесть человек погибли и более 40 ранены при обстреле лагеря иранских беженцев в Ираке | titolo-aldono = | alirdato = 2013-07-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2013-02-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Kurdistan.ru | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130701151100/http://kurdistan.ru/2013/06/16/news-19104_Lager_s_vyslannymi_i.html | arkivdato = 2013-07-01 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|15|junio}} 2013 la tendaro estis bombardita de misiloj. Almenaŭ 3 homoj pereis, 11 estis vunditaj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://kurdistan.ru/2013/06/16/news-19104_Lager_s_vyslannymi_i.html | titolo = Лагерь с высланными из Ирана гражданами подвергся обстрелу в Ираке | titolo-aldono = | alirdato = 2013-07-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2013-06-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Kurdistan.ru | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130701151100/http://kurdistan.ru/2013/06/16/news-19104_Lager_s_vyslannymi_i.html | arkivdato = 2013-07-01 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|1|septembro}} 2013 okazis gravaj interpuŝiĝoj. Laŭ oficiala versio, tendaranoj sturmis armean postenon ĉe la enirejo, kio kaŭzis respondan pafadon. OMIP asertas, ke temas pri atako de la iraka armeo, sekve de kiu pereis 52 el 100 restintaj tendaranoj. Sekvan tagon [[Reuters]] sciigis pri almenaŭ 47 pereintoj, referincinte al Unuiĝintaj Nacioj.<ref name="При столкновениях в лагере беженцев под Багдадом погибли 47 человек">{{Citaĵo el la reto | url = http://lenta.ru/news/2013/09/02/camp/ | titolo = При столкновениях в лагере беженцев под Багдадом погибли 47 человек | titolo-aldono = | alirdato = 2013-09-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2013-09-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Reuters]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130902145344/http://lenta.ru/news/2013/09/02/camp/ | arkivdato = 2013-09-02 | citaĵo = }}</ref> == Okazaĵo kun eŭropaj deputitoj == Ekde la 4-a ĝis la 8-a de januaro 2007 Aŝrafon vizitis la deputitoj de la [[Eŭropa Parlamento]] — [[Portugalio|portugala]] [[socialisto]] [[Paulo Casaca]] kaj [[Germanio|germana]] maldekstrulo [[André Brie]]. La filmetoj, montrantaj ilin danci kune kun anoj de OMIP, aperis en [[YouTube]] kaj kaŭzis skandalon. André Brie publike deklaris, ke tio estis tute normala ago, ĉar OMIP ne plu estis konsiderata de Eŭropa Unio kiel terora organizaĵo. Tamen li konsilis al sia portugala kolego ne plu vizitu Iranon pro danĝero por lia vivo.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://lenta.ru/news/2007/01/21/dance/ | titolo = Депутаты Европарламента станцевали с иранскими "террористами" | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2007-01-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Lenta.ru]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://www.webcitation.org/6D80FNudO?url=http://lenta.ru/news/2007/01/21/dance/ | arkivdato = 2012-12-23 | citaĵo = }}</ref> == Likvido de la tendaro == Komence de 2011 la registaro de Irako deklaris, ke la tendaro estos likvidita samjare ĝis la {{daton|31|decembro}}. Sed antaŭaj interpuŝiĝoj, kaŭzintaj pereon de kelkdek tendaranoj, kaj ties pledoj, instigis ke {{daton|13|9|2011}} la [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Rifuĝintoj]] deklaris la tendaranojn la [[Azilserĉanto|azilserĉantoj]] kaj anoncis sian intencon kunlabori kun la iraka registaro por prokrasti la fermodaton.<ref name="A/HRC/WGAD/2012/32">{{Citaĵo el la reto | url = http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G91/105/89/PDF/G9110589.pdf | titolo = Генеральная Ассамблея ООН. Совет по правам человека.Рабочая группа по произвольным задержаниям. Мнения, принятые Рабочей группой по произвольным задержаниям на ее шестьдесят четвертой сессии 27–31 августа 2012 года. № 32/2012 (Ирак). A/HRC/WGAD/2012/32 | titolo-aldono = | alirdato = 2014-12-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2012-11-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Unuiĝintaj Nacioj]] | paĝoj = 3 | lingvo = ru | arkivurl = https://web.archive.org/web/20141219201907/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G91/105/89/PDF/G9110589.pdf | arkivdato = 2014-12-19 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|21|decembro}} 2011 la iraka ĉefministro [[Nuri al-Maliki]] deklaris, ke laŭ la peto de la [[Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Ban Ki-moon]], fermo de la tendaro estas prokrastita por duonjaro.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svobodanews.ru/content/news/24429205.html | titolo = Власти Ирака продлили на полгода существование лагеря иранских беженцев | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = http://www.webcitation.org/6D7t0UNG3 | arkivdato = 2012-12-23 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|25|decembro}} la registaro de Irako subskribis kun reprezentanto de Unuiĝintaj Nacioj interkonsenton, laŭ kiu loĝantoj de Aŝrafo estos portempe translokitaj en alian irakan rifuĝejon post kio ilian sorton destinos la Agentejo de Unuiĝintaj Nacioj pri rifuĝintoj. Oni supozas, ke plejparto da ili trovos azilon en aliaj landoj.<ref name="A/HRC/WGAD/2012/32" /><ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://rus.ozodi.org/archive/news_rus_ru/20111201/11266/11266.html?id=24433554 | titolo = Ирак достиг соглашения с ООН о судьбе лагеря иранских беженцев | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-12-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://www.webcitation.org/6D7tP16Xj?url=http://rus.ozodi.org/archive/news_rus_ru/20111201/11266/11266.html?id=24433554 | arkivdato = 2012-12-23 | citaĵo = }}</ref> Usono laŭdis ĉi paŝon.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svoboda.org/content/news/24433488.html | titolo = США приветствовали соглашение между ООН и Ираком о судьбе лагеря "Ашраф" | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2011-12-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160304200438/http://www.svoboda.org/content/news/24433488.html | arkivdato = 2016-03-04 | citaĵo = }}</ref> La {{daton|18|februaro}} [[2012]] unuaj kelkcent tendaranoj estis translokitaj en la [[Liberty (tendaro)|tendaron Liberty]] ({{eo}} Libereco) apud [[Bagdado]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svoboda.org/content/news/24488098.html | titolo = В Ираке несколько сот иранских беженцев покинули лагерь Ашраф | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2012-02-18 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://www.webcitation.org/6D7thCmLW?url=http://www.svoboda.org/content/news/24488098.html | arkivdato = 2012-12-23 | citaĵo = }}</ref> La tendaro Aŝrafo estis nomita ankaŭ ''Nova Irako'' kaj la tendaro Liberty estis nomita ''Hurija''.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/PRO/N12/287/47/PDF/N1228747.pdf | titolo = Совет Безопасности ООН. 6747-е заседание. S/PV.6747 | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2012-04-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Unuiĝintaj Nacioj]] | paĝoj = 5-6 | lingvo = ru | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En [[aprilo 2012]] translokiĝis jam 1200 tendaranoj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/PRO/N12/287/47/PDF/N1228747.pdf | titolo = Совет Безопасности ООН. 6747-е заседание. S/PV.6747 | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2012-04-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Unuiĝintaj Nacioj]] | paĝoj = 10 | lingvo = ru | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Usona ministro pri eksteraj rilatoj]] [[Hillary Rodham Clinton]] diris, ke kunlaboro de OMIP rilate fermon de la tendaro Aŝrafo estos decida argumento por forigi ĝin el la listo de teroraj organizaĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svoboda.org/content/news/24583461.html | titolo = Более половины жителей лагеря "Ашраф" в Ираке покинули его | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2012-05-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130105115724/http://www.svoboda.org/content/news/24583461.html | arkivdato = 2013-01-05 | citaĵo = }}</ref> En [[aŭgusto 2012]] [[Ban Ki-moon]], [[Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj]] alvokis ĉirkaŭ mil restintajn tendaranojn translokiĝi al la nova tendaro. Destinita por tiu tempo elĉerpiĝis la {{daton|20|julio}}.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.svoboda.org/content/news/24664069.html | titolo = Пан Ги Мун просит иранских беженцев в Ираке переселиться в новый лагерь | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2012-08-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Radio Svoboda]] | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130102164350/http://www.svoboda.org/content/news/24664069.html | arkivdato = 2013-01-02 | citaĵo = }}</ref> En [[majo 2012]] iranaj amaskomunikiloj informis, ke [[Israelo]] premas [[Azerbajĝano]]n por ke tiu akceptu OMIP en iuj neŭzataj militbazoj. Ili sciigis ankaŭ, ke Usono intertraktas kun [[Jordanio]], [[Pakistano]], [[Kataro]] kaj [[Saud-Arabio]] pri sama afero.<ref name="Иран: май 2012">{{Citaĵo el la reto | url = http://www.iimes.ru/?p=15048 | titolo = Иран: май 2012. Военно-политическая ситуация | titolo-aldono = | alirdato = 2013-01-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Бондарь Ю. М. | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2012-07-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = Институт Ближнего Востока | paĝoj = | lingvo = ru | arkivurl = https://archive.today/20130105145609/http://www.iimes.ru/?p=15048 | arkivdato = 2013-01-05 | citaĵo = }}</ref> Samtempe guberniestro de la irana urbo [[Al-Ĥalis]] Odaj Al-Ĥadran deklaris, ke ĉirkaŭ 1000 tendaranoj pretas reveni al Irano kaj peti amnestion ĉe la registaro.<ref name="Иран: май 2012"/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.youtube.com/watch?v=u_Dx3rgBot8 Ashraf City] ''filmeto pri Aŝrafo'' * [http://www.youtube.com/watch?v=70hyYYhsNng Mojahedin 2008 — Historical Day in Ashraf (Bahman) part 1] ''la unua parto de la filmeto pri parado de OMIP en Aŝrafo (2008)'' * [http://www.youtube.com/watch?v=iXnD43wEQeM EŬ-deputitoj vizitas Aŝrafon (oktobro 2008)] ''filmeto'' * [http://vbox7.com/play:5dba4c7f Добро Утро Ашраф — Ирак ''(=Bonan matenon, Aŝrafo)''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090130024933/http://vbox7.com/play:5dba4c7f |date=2009-01-30 }} [[Bulgara lingvo|bulgare]] ''(la dokumenta filmeto pri antaŭigo de 2-a kaj 3-a rotoj de bulgaraj pacigantoj en la tendaro)'' {{Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo}} [[Kategorio:Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo]] [[Kategorio:Rifuĝejoj]] [[Kategorio:Politiko de Irako]] guh2ncgb2615y60pkwxebubc76p8z62 Antarctic Heritage Trust 0 300865 9441804 8022265 2026-07-30T12:04:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441804 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''''Antarctic Heritage Trust''''' estas [[organizaĵo]] kreita por valorigi kaj protekti la historiaĵojn kaj biologiajn specimenojn de [[Antarkto]]. Ĝi konsistas el du frataj organizaĵoj, nome la Antarctic Heritage Trust de [[Novzelando]] (fondita en [[1987]]) kaj tiu de la [[Unuiĝinta Reĝlando]] (''UK Antarctic Heritage Trust''), fondita en [[1993]]. Ĝi interalie protektas la eksajn terinstalaĵojn de la ekspedicioj de [[Roald Amundsen]], [[Robert Falcon Scott]] aŭ [[Carsten Borchgrevink]]. == Eksteraj ligiloj == *{{en}} [http://www.heritage-antarctica.org/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090106182938/http://www.heritage-antarctica.org/AHT/HistoryHutPointCrew/ |date=2009-01-06 }} [[Kategorio:Esplorado de Antarkto]] [[Kategorio:Historio de Antarkto]] nyscycyayopt0r0vedq22ho4a6n5bb5 Mentoro 0 305363 9441812 9038017 2026-07-30T12:41:37Z D.M. from Ukraine 4756 /* Vidu ankaŭ */ Aldirektas tien ĉi. 9441812 wikitext text/x-wiki '''Mentoro''' estas persono en [[universitato]] aŭ [[altlernejo]], kiu okupiĝas pri instruado kaj helpa direktado de alia persono. Tiu vorto devenas de la [[Mentoro (mitologio)|nomo de la rolulo]] el la [[Odiseado]] ([[eposo]] de [[Homero]]), kiu iĝis simbolo de la saĝa konsilanto kaj gvidanto de junulo. Tiu specifa formo de la kurso nomiĝas ankaŭ ''mentorado'', en kiu la mentoro observas kaj, okaze de problemoj ĉe la studanto, ekhelpas. La mentoro mem povas esti same studanto, de pli posta studjaro. La mentoro tiel jam konas la postulojn kaj la solvojn. Li povas helpi okaze de eraroj aŭ trostreĉiteco. Reprezentantoj de socia konstruktivismo kritikas la mentorecon, ĉar tiu ne baziĝas je ekkona studado. Pli ĝenerale, oni nomas "mentoro" helpeman pli spertan konsilanton en iu ajn profesio aŭ metio, precipe se ne temas pri formala estro aŭ trejnanto. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=mentor}} * [[Mentoro (mitologio)]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj]] [[Kategorio:Lernado]] [[Kategorio:Instruado]] nwmaaqyt912w2u1qry9ot8qj0fmj7z8 Attila Kozma 0 310273 9442281 7545282 2026-07-31T07:09:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442281 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''KOZMA Attila''' estas rumanuja hungara aktoro naskita en [[Covasna (urbo)|Covasna]] la [[3-an de novembro]] [[1977]]. ==Kariero== Li finis en [[2000]] la aktorfakon de la [[Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat]] de [[Târgu Mureş]] kaj ekde tiam li estas aktoro de la [[Csíki Játékszín]] de [[Miercurea Ciuc]]. Ekde aŭtuno de [[2008]] li estas liberprofesiulo. ==Eksteraj ligiloj== *Retpaĝo pri la artisto: [https://web.archive.org/web/20041012070032/http://csikijatekszin.ro/t_kozmaattila.html Csíki Játékszín - Csíkszereda] {{Vivtempo|Kozma, A.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio]] np34y5nosx84p5xfq8zsws6tc8lycie August Emil Fieldorf 0 315872 9442294 9150958 2026-07-31T07:37:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442294 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''August Emil FIELDORF''', pseŭdonomo ''Nil'' (naskiĝis la 20-an de marto 1895 en [[Krakovo]], murdita la 24-an de februaro 1953 en [[Varsovio]]) - batalanto por [[sendependeco]] de [[Pollando]], [[brigada generalo]] de [[Pola Enlanda Armeo]], organizanto kaj komandanto de Gvidantaro pri Kaŝatako de Ĉefkomando de la Landa Armeo, anstataŭanto de Ĉefa Komandanto de la Landa Armeo kaj ĉefo de la organizaĵo NIE - ''Niepodległość'' (Sendependeco). [[Dosiero:Emil Fieldorf.jpg|eta|240ra|Generalo August Emil Fieldorf, pseŭdonomno ''Nil'']] [[Dosiero:Emil Fieldorf Nil MBP 1950.jpg|eta|240ra|Emil Fieldorf post la aresto en la jaro 1950]] [[Dosiero:August Emil Fieldorf Nil monument.JPG|eta|dekstra|Simbola sepultejo de August Emil Fieldorf en Militista Tombejo ĉe [[Tombejo Powązki en Varsovio]]]] == Agado por sendependeco kaj militservo en Pola Armeo == Suboficiran lernejon li finis en kvazaŭarmea organizaĵo en 1912. En 1914 kiel volontulo aliĝis al Pola Legio sub komando de [[Józef Piłsudski]] kaj iris al rusa fronto. En 1916 avancis al serĝento kaj jaron poste estis direktita al [[oficiro|oficira]] lernejo. Post ĵurkrizo estis enkorpigita al Aŭstria Armeo kaj sendita al itala fronto, de kie dezertis kaj en aŭgusto 1918 aliĝis al sekreta Pola Soldata Organizaĵo en Krakovo. De novembro servis en Pola Militistaro, komence kiel ĉefo de plotono kaj de marto 1919 kiel ĉefo de kompanio de peza [[maŝinpafilo]]. En la jaroj 1919-1920 partoprenis vilnan kampanjon. Post eksplodo de [[pola-bolŝevika milito]] kiel komandanto de kompanio liberigadis i.a. [[Daugavpils]] kaj [[Ĵitomir]], partoprenis polan ekspedicion al [[Kievo]] kaj bjalistokan batalon. Post la milito restis en soldataro. [[Dosiero:Fieldorf a1.jpg|eta|240ra|La memortabulo ĉe la muro de la domo en [[Krakovo]], str. Lubicz 32, kie naskiĝis Emil Fieldorf]] [[Dosiero:August fieldorf pomnik park jordana krakow.jpg|eta|dekstra|La monumento de Generalo August Emil Fieldorf en la Parko de Henryk Jordan en [[Krakovo]]]] Post eksplodo de la [[dua mondmilito]] septembre 1939 trapasis la tutan batalan itineron de la 12-a [[Divizio]] de [[Infanterio]] kiel ĉefo de la 51-a Infanteria [[Regimento]] de Limregiona Pafistaro je la nomo de [[Giuseppe Garibaldi]]. Post malvenko dum nokta batalo apud rivero Iłża en civila vestaro sukcesis transiri al Krakovo. De tie provis atingi Francion, sed apud [[Slovakio|slovaka]] limo estis en oktobro kaptita kaj internigita. Post kelkaj semajnoj fuĝis kaj tra [[Hungario]] atingis [[Francio]]n, kie aliĝis al kreiĝanta pola armeo. Tie li finis [[stabo|staban]] kursaron kaj maje 1940 rangaltiĝis al [[kolonelo]]. Samjare septembre estis kaŝtransportita kiel la unua kuriero de la registaro en [[ekzilo]] al [[okupado|okupata]] [[Pollando]] alprenante por si pseŭdonomon ''Nil''. == Konspira agado 1940-1945 == Konspiran agadon komencis en varsovia Asocio de Armita Batalo, ekde 1941 en [[Vilno]] kaj [[Bjalistoko]]. Aŭguste 1942 estis nomumita ĉefo de Gvidantaro pri Kaŝatako de la Landa Armeo. Ordonis likvidi en Varsovio generalon de germana [[naziismo|nazia]] organizaĵo [[SS (organizaĵo)|SS]] [[Franz Kutschera]], ekzekutisto de kaptata surstrate loĝantaro. Aprile 1944 oni komisiis al Fieldorf krei kaj gvidi profunde konspiran organizaĵon ''Sendependeco'' kun kaŝnomo NIE, kiu agus sub nova [[Sovetunio|sovetia]] okupacio. Antaŭ falo de la [[Ribelo de Varsovio|varsovia insurekcio]] laŭ ordono de Supera Komandanto [[Kazimierz Sosnkowski]] estis avancita al rango de brigada generalo. Oktobre 1944 fariĝis anstataŭanto de la komandanto de la Landa Armeo, generalo [[Leopold Okulicki]]. [[Dosiero:PomnikFieldorfaOpole.jpg|eta|240ra|La monumento de August Emil Fieldorf en la kvartalo de la [[Pola Enlanda Armeo]] en [[Opole]]]] [[Dosiero:August Fildorf Nil tablica.JPG|eta|240ra|La memortabulo omaĝe al Generalo August Fieldorf ĉe la enirejo al la Akademio de Milit-Arto en [[Varsovio]]]] [[Dosiero:Plaque house Emil Fieldorf, 39 Próchnika Street.jpg|eta|240ra|La memortabulo de August Emil Fieldorf en [[Lodzo]]]] == Persekutado kaj proceso 1945-1953 == Marte 1945 estis arestita de soveta [[NKVD]] en [[Milanówek]] apud Varsovio sub falsa nomo Walenty Gdanicki. Ne rekonitan oni deportis por laboro al [[Uralo]], de kie oktobre 1947 revenis kaj setlis en [[Biała Podlaska]]. Ĉi-periode li ne revenis al konspira agado. Poste ekloĝadis en Varsovio, Krakovo kaj [[Lodzo]]. Ne sciante, ke promeso pri [[amnestio]] estis mensogo li malkaŝis sin februare 1948 konfesante veran nomon kaj gradon de brigada generalo. La 10-an de novembro 1950 estis arestita de funkciuloj de [[komunismo|komunisma]] diktaturo en postmilita Pollando kaj transportita al [[malliberejo]]. Tie, malgraŭ [[torturo|torturado]], malkonsentis kunlabori. Post fikcia proceso, akuzita de prokuroro '''[[Helena Wolińska]]-Brus''', estis - la 16-an de aprilo 1952 - kondamnita al [[morto]] per dispafigo fare de ĉefjuĝistino Maria Gurowska (propradire Maria Sand) kaj aliaj. La 20-an de decembro 1952 Supera Tribunalo - dum sekreta kunsido kaj malĉeesto de akuzito - en konsisto de Emil Mertz, Gustaw Auscaler kaj Igor Andrejew, aprobis la verdikton. La unua komunista prezidanto de [[Pola Popola Respubliko]] [[Bolesław Bierut]], laŭ peto de la familio, rifuzis favore mildigi la punon. Alicja Graff, vicedirektorino de la Departamento III de Ĝenerala Prokurejo turnis sin al prizonestro de malliberejo ĉe Warszawa-Mokotów, str. Rakowiecka por "doni necesajn disponojn por plenumi ekzekuton". La 24-an de februaro 1953 je la 15.00 per pendigo la verdikto plenumiĝis. Ĝis nun oni ne scias certe la lokon de enterigo de la korpo. == Enketado pri la [[justica murdo]] == Marte 1989 August Emil Fieldorf estis rehonorigita. Esploro pri la [[justica murdo]] estis komencita en 1992 fare de Ĉefa Komisiono pri Esplorado de [[Krimo]]j kontraŭ Pola Nacio (antaŭulo de [[Instituto pri Nacia Memoro|IPN]]). La enketado ampleksis ĉiun engaĝitan prokuroron, juĝiston kaj asesoron. Ili estis: * [[Helena Wolińska]], [[akuzisto|akuzistino]] de Supera Armea Prokurorejo * Benjamin Wejsblech kaj Paulina Kern, prokuroroj de Ĝenerala Prokurorejo * Maria Gurowska vel Górowska, juĝistino de Vojevodia Juĝejo * Bronisław Malinowski kaj Mieczysław Szymański, asesoroj * Emil Merz (mortis en [[Israelo]]), Gustaw Auscaler (mortis en Israelo) kaj Igor Andrejew (mortis en Varsovio), juĝistoj de Supera Juĝejo Dum la enketado montriĝis ke akuzitoj jam ne vivas aŭ ili mortis dum la proceso. Akuzon oni direktis nur kontraŭ Wolińska kaj Gurowska. Filmo pri senefika penado de filino de la generalo por juĝi judajn murdistojn estas montrata en [[YouTube]] (Jutubo). == Memorigo de la generalo == En 1972 sur simbola tombo de la generalo oni starigis monumenton. En 2006 dum celebrado de laŭvica datreveno de la varsovia insurekcio la prezidanto de Pola Respubliko [[Lech Kaczyński]] postmorte distingis la generalon per [[Ordeno de Blanka Aglo]]. Februare 2008 la Pola Parlamento solenis memoron de la generalo August Emil Fieldorf ''Nil'': ''Rezolucio de la [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] de Pola Respubliko pri omaĝo de la 55-a mortodatreveno de la generalo August Emil Fieldorf "Nil". La 24-an de februaro pasis la 55-a datreveno de la morto de August Emil Fieldorf, pseŭdonomo "Nil". La Sejmo de Pola Respubliko omaĝas al tiu ĉi granda civitano, patrioto kaj soldato''. ''August Emil Fieldorf en sia frua juneco partoprenis militon por reakiro de sendependeco kaj poste batalis ĝin defendante. Li estis soldato de la Unua Brigado de Legioj, partoprenis la [[pola-bolŝevika milito|militon kun Soveta Rusio en 1920]], defendis Pollandon [[invado en Pollandon|septembre 1939]], estis soldato de [[Pola Enlanda Armeo]], kie plenumis funkcion de la gvidanto de Kedyw - Gvidantaro de Kaŝatako. Postmilite arestita de [[NKVD]], kaj poste de Ministerio pri Publika Sekureco estis fare de [[falsa ĵuro|trompĵura]] [[justico]] kondamnita al morto kaj murdita''. ''August Emil Fieldorf estas ekzemplo de la homo, kiu la tutan vivon dediĉis al batalo por sendependo kaj [[suvereneco]] de la Pola Respubliko''. Aprile 2009 okazis premiero de biografia filmo – [[historia dramo]] ''Generalo Nil''. Julie 2009 ministro pri nacia defendado atribuis al Unuo pri Apogo de Komandado kaj Sekurigo de Specialaj Armitaj Fortoj la nomon de generalo August Emil Fieldorf "Nil". Septembre 2010 en Varsovio apud vojkruciĝo de la stratoj Fieldorf kaj Wał Miedzeszyński oni solene malkovris ''Monumenton al generalo NIL'', kion iniciatis estintaj soldatoj de la varsovia kvartalo Praga. == Ordenoj kaj distingoj == * [[Ordeno de Blanka Aglo]] (postmorte, 2006) * Ora Kruco de la Militista Ordeno [[Virtuti Militari]] * Arĝenta Kruco de la Militista Ordeno Virtuti Militari (1923) * Kruco kaj Medalo de Sendependeco (1932) * Kavalira Kruco de la Ordeno ''Polonia Restituta'' (1937) * Batal-Kruco – kvarfoje * Ora Merit-Kruco (1929) == Vidu ankaŭ == * [[Witold Pilecki]] * [[Stefan Michnik]] * [[Tadek]] * [[komunista krimo]] * [[Anatemitaj Soldatoj]] == Bibliografio == * Stanisław Marat, Jacek Snopkiewicz, ''Zbrodnia. Sprawa generała Fieldorfa-Nila'' (Krimo. Afero de generalo Fieldorf-Nil), Wydawnictwo Alfa, Warszawa 1989, ISBN 83-7001-308-2. * Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, ''Generałowie Polski Niepodległej'' (Generaloj de Sendependa Pollando), Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione, s. 91. * [http://www.zwoje-scrolls.com/zwoje34/text02p.htm Janina Fieldorf, ''Opowieść o moim mężu, Emilu Fieldorfie'']{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131207120856/http://www.zwoje-scrolls.com/zwoje34/text02p.htm |date=2013-12-07 }} - Janina Fieldorf, ''Rakonto pri mia edzo, Emil Fieldorf'' * Wiesław Jan Wysocki, ''August Emil Fieldorf'', Wydawnictwo DiG, Warszawa 2003, s. 140 * Maria Fieldorf, Leszek Zachuta, ''Generał Emil Fieldorf "Nil" (1895-1953) w 115. rocznicę urodzin'', Muzeum Niepodległości w Warszawie, Informator Wystawy, Warszawa 2010, s. 32 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://wwww.muzeum-ak.pl] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160624010553/http://wwww.muzeum-ak.pl/ |date=2016-06-24 }} Muzeo de Pola Enlanda Armeo je la nomo de August Emil Fieldorf "Nil" {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fieldorf, Emil August}} [[Kategorio:Polaj generaloj]] [[Kategorio:Germandevenaj poloj]] [[Kategorio:Poloj de la Dua Mondmilito]] jynz4terinlqvyou2bvi08q1g0is4na Antony Gormley 0 329028 9441853 9401234 2026-07-30T15:58:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Antony Mark David GORMLEY''' (naskiĝis la [[30-an de aŭgusto]] [[1950]] en [[Londono]], [[Britujo]]) estas angla [[skulptisto]]. Lia plej konata skulptaĵo estas la granda ''Angel of the North (anĝelo de la nordo)'' ĉe [[Gateshead]].[[Dosiero:Angel of the North-AW.jpg|eta|''Angel of the North'']] == Vivo == Gormley studis de [[1968]] ĝis [[1971]] ĉe la [[Trinity College (Kembriĝo)|Trinity College]] en [[Kembriĝo]] kaj pasis la sekvajn tri jarojn en [[Hindujo]], kie li lernis la teknikon de la meditado [[Vipassano]] sub gvidado de [[Satya Narayan Goenka]]. De [[1974]] ĝis [[1979]] li finis sian artostudadon en diversaj universitatoj. En [[1994]] li ricevis la [[premio Turner|premion Turner]]. Ekde [[2003]] li instruas kiel profesoro ĉe la ''European Graduate School'' en [[Saas-Fee]].<ref name="egs">[http://www.egs.edu/faculty/antony-gormley/biography/ Antony Gormley] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100623001232/http://www.egs.edu/faculty/antony-gormley/biography/ |date=2010-06-23 }} TTT-ejo de la ''European Graduate School'' On-line: 29-an de junio 2010.</ref> == Verko == [[Dosiero:AG-BEING.jpg|eta|''Being'', [[Artopado Homspuroj]] en la [[Neandertal]]]] Ekde la 1990-aj jaroj li eksperimentis per diversaj materialoj, inter kiuj ankaŭ ŝtalo. Liaj verkoj temas ĉefe pri la homa korpo. Lia propra korpo estis modelo por vivgrandaj metalaj skulptaĵoj, kiel ekzemple ''Being'' aŭ ''Another Place''. == Ekspozicioj == * Antony Gormley, de la 12-a de julio ĝis la 4-a de oktobro 2009, ''Kunsthaus Bregenz'' == Bibliografio == * Petra Gördüren, Dirk Luckow (eld.): ''Dopplereffekt. Bilder in Kunst und Wissenschaft'', Kunsthalle Kiel, de la 31-a de januaro ĝis la 2-a de majo 2010. DuMont Buchverlag, Kiel 2010, ISBN 978-3-8321-9295-2 * Antony Gormley: ''Field''. Stuttgart 1993. ISBN 3-927789-77-1 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.antonygormley.com/ Oficiala TTT-ejo de la artisto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110219134127/http://www.antonygormley.com/ |date=2011-02-19 }} {{PlurajLingvokodoj|en}} * [http://www.egs.edu/faculty/antony-gormley/biography/ Antony Gormley] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100623001232/http://www.egs.edu/faculty/antony-gormley/biography/ |date=2010-06-23 }} ĉe la TTT-ejo de la ''European Graduate School'' {{PlurajLingvokodoj|en}} * [http://d-sites.net/english/gormley.htm Antony Gormley: the abortive rebirth of the slaves] {{PlurajLingvokodoj|en}} * [http://www.tate.org.uk/learning/worksinfocus/gormley/default.htm Antony Gormley klarigas sian skulptaĵon ''Bed 1980-1'' en video] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090909014041/https://www.tate.org.uk/learning/worksinfocus/gormley/default.htm |date=2009-09-09 }} {{PlurajLingvokodoj|en}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gormley, Antony}} [[Kategorio:Britaj skulptistoj]] [[Kategorio:Britaj artistoj]] [[Kategorio:Viroj]] 8zoc7zexugznlkdrhqy6elvi5q4tko5 Ŝablono:Mordvio 10 329631 9441885 8620430 2026-07-30T16:15:06Z Moldur 2507 9441885 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Coat of arms of Mordovia (lesser).svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Mordvio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj de subjektoj de Rusia Federacio]] </noinclude> <noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 98fh4y9dlc2ip2i8l216fztxwdl8udr 9441894 9441885 2026-07-30T16:19:44Z Moldur 2507 9441894 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Coat of arms of Mordovia (lesser).svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Mordvio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj de subjektoj de Rusia Federacio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 25svhtejo32mufpfeeodg2kxb605y13 Balikĉi 0 335898 9442386 8770917 2026-07-31T10:43:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442386 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=KG}} '''Balikĉi''' ([[kirgize]] Балыкчы, ''Balıkçı'') estas urbo de proksimume 42 400 loĝantoj en [[Kirgizio]]. Ĝi situas ĉe la okcidenta finaĵo de la lago [[Isik-Köl]], kaj apartenas al la samnoma kirgizia [[provinco Isik-Köl]]. La geografiaj koordinatoj estas 42°&nbsp;28'&nbsp;norde kaj 76°&nbsp;11'&nbsp;oriente. La lago kaj ankaŭ la lagoborda urbo situas en alteco de proksimume 1900 metroj super la [[marnivelo]]. Balikĉi estis signifa industria kaj transporta centro en Kirgizio (prilaboro de lano kaj de fojno, laga fiŝkaptado, grava fervoja stacidomo kaj ŝosea kruciĝo) dum la sovetunia epoko. Post la kolapso de la komunisma ŝtatego ĝi perdis la plej grandan parton de sia ekonomia bazo kaj preskaŭ ĉiuj industriaj instalaĵoj fermiĝis. [[Dosiero:E8359-Balykchy-government-office.jpg|eta|maldekstra|<center>urba administrejo de Balikĉi]] La urbo estis nomata ''Ribaĉje'' ("fiŝkapta loko" en la [[rusa]]) inter la jaroj [[1909]] kaj [[1993]]. Komence de la [[1990-aj jaroj]], post kiam la ŝtato Sovetunio estis disfalinta, la urbo estis konata kiel , following la disintegration de la Soviet Union, la urbo was known as ''Isik-Köl'' aŭ ''Isik-Kul'', laŭ la nomo de la apuda lago. Tamen mallonge post la ŝtata sendependiĝo, la nomo estis ŝanĝita al '''Балыкчы''', do '''Balikĉi''' [http://www.dostuck.com.kg/old/cities.shtml] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050212090021/http://www.dostuck.com.kg/old/cities.shtml |date=2005-02-12 }}, kio havas la signifon "fiŝkapta loko" en la [[kirgiza]]. La ĉefa ŝoseo de [[Biŝkeko]], la ŝtata ĉefurbo de Kirgizio, al Ĉinio, parto de la antikva [[Silka Vojo]], pasas tra Balikĉi antaŭ ĝi komencas la longan kaj penan vojon tra la alpecaj montoĉenoj de la [[provinco Narin]] en centra Kirgizio al la ĉinia limo ĉe la montpasejo ''Torugar''. Planoj por fervoja linio de la ĉinia limo al Balikĉi, kie nuntempe finiĝas la fervojaj reloj el Biŝkeko, estas diskutataj. Du aliaj ŝoseoj gvidas laŭ la norda kaj suda bordoj de la lago Isik-Köl al la urbo [[Karakol]] kaj tiam ĉirkaŭ la orienta finaĵo de la montaro ''Kungej Ala-Too'' ĝis la pleja sudoriento de [[Kazaĥio]]. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fallingrain.com/world/KG/7/Balykchy.html geografiaj informoj pri la urbo (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303214934/http://www.fallingrain.com/world/KG/7/Balykchy.html |date=2016-03-03 }} {{Ĝermo|Kirgizio}} [[Kategorio:Urboj de Kirgizio]] [[Kategorio:Provinco Isik-Köl]] [[Kategorio:Lokoj de la Silka Vojo]] nxvlwr2raxfoq14nuuaz65kxogvtrja Gyula Szilágyi 0 340733 9442040 8556445 2026-07-30T19:53:30Z Stefangrotz 91903 informkesto 9442040 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''SZILÁGYI Gyula''' (sila:dji) estis hungara instruisto naskita en [[Koloĵvaro]] la [[15-an de aprilo]] [[1887]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] [[17-an de januaro]] [[1960]]. ==Kariero== Gyula Szilágyi havigis diplomon de instruisto en Koloĵvaro en [[1905]]. Li instruis en reformitaj lernejoj de [[Transilvanio]], ekde [[1910]] en [[Dejo]]. Liaj unuaj artikoloj aperis en la gazeto ''Az Új Korszak''. Li enpaŝis en la Socialdemokratan Partion. Ekde la fino de [[1918]] li estis kunlaboranto de la gazeto '' Néptanítók Lapja''. Li estis unu el fondintoj de la Sindikato de Pedagogoj. Ekde [[1920]] li estis sekretario de neleĝa sindikato. Li envolviĝis en la laboron de Ruĝa Helpo. En la [[1920-aj jaroj]] oni arestis lin. Post [[1945]] li instruis, poste estis kunlaboranto de verko ''Szocialista tanítómozgalom Magyarországon'' (Bp., 1958). ==Fonto== *Magyar Életrajzi Lexikon {{Vivtempo|Szilagyi, Gy.}} [[Kategorio:Hungaraj instruistoj|Szilagyi, Gy.]] jc4d2v8c65t4gcnp2x3nvw5u9hwd9gr Aurél Czekelius 0 341321 9442302 8780802 2026-07-31T08:07:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442302 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''CZEKELIUS Aurél''' (cekelius) estis hungara [[inĝeniero]] naskita en [[Csiklóbánya]] la [[5-an de oktobro]] [[1844]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la [[14-an de novembro]] [[1927]]. == Kariero == Czekelius studis en la [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|teknikuniversitato]] de Budapeŝto kaj ekde [[1869]] li laboris al [[MÁV]] (Magyar Állami Vasutak, Hungaraj Ŝtataj Fervojoj). Li projektis plurajn [[ponto]]jn kaj gvidis iliajn konstruajn laborojn. En [[1881]] oni nomumis lin ano de la novorganizita teknikkonsilantaro. Ekde [[1894]] li estis gvidanto de la Dunahídosztály (Danubpontdepartemento). == Pontoj konstruitaj == * Malnova Erzsébet-ponto; * Ferenc József (hodiaŭ Szabadság)-ponto; * Danubpontoj en [[Pozsony]] kaj {Komárom]; * Vág-ponto de [[Puchó]]; * Ponto de [[Tisa]] en [[Tiszaújlak]]; * Ponto de [[Maros]] en [[Marosújvár]]. == Verkoj == * ''A budapesti Ferenc József híd építésének története'' (Bp., 1896) == Fontoj == * Magyar Életrajzi Lexikon * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/webdok.php?namenev=czekelius hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150925091014/http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/webdok.php?namenev=czekelius |date=2015-09-25 }} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Czekelius, A.}} [[Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri pontoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 67csj59p8nbzlo7qso3f6t2pc1annqg Antonino Zichichi 0 350098 9441838 9399957 2026-07-30T15:05:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441838 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo = Antonino Zichichi |bildo = Antoninozichichi.jpg |grandeco de bildo = |priskribo de bildo = Antonino Zichichi en 2006 |naskiĝo_dato = {{dato|15|oktobro|1929}} |naskiĝo_loko = [[Trapani]] |morto_dato = |morto_loko = |loĝloko = |civitaneco = |nacio = {{ITA}} |etneco = |kampo = |laboro_institucioj = |alma_mater = |doktoreca_konsilisto = |doktorecaj_studentoj = |fama_pro = |influoj = |influis = |premioj = |religio = |subskribo = }} '''Antonino ZICHICHI''' [zikiki] ([[15-an de oktobro]] [[1929]] – [[9-an de februaro]] [[2026]]) estis itala [[fizikisto]], diskoniganto pri scienco kaj specialisto en [[partikla fiziko]]. Li estas estimata ĉe la granda publiko kaj pro sia aktiveco kiel diskoniganto de sciencoj, pro siaj multnombraj verkoj kaj eseoj kaj pro sia partopreno en televidaj programoj de italaj, kaj ne nur, elsendoj, per kiuj profesoro Zichichi ne rezignas substreki sian certecon pri malĉeesto de kontrastoj inter [[scienco]] kaj [[kredo]], kiel povas konfirmi ankaŭ lia katolika kredo. == Malkovroj kaj ideoj == Zichichi laboris en la kadro de la subnuklea fiziko ĉe laboratorioj [[Fermilab]] de [[Ĉikago]] kaj [[CERN]] de [[Ĝenevo]], kie en 1965 estris la poresploran grupon kiu malkovris la unuan ekzemplon de [[kontraŭdeŭterio]], nome nukleo de [[kontraŭmaterio]] (nekonfuzinda kun la malkovro de la unua [[kontraŭatomo]] de [[hidrogeno]]). Inter aliaj liaj, sole aŭ kune, malkovroj jenas: ''energio efektiva'' en la interagoj inter [[Kvarko|gluonoj]], la strukturo ''tipo-tempo'' de la [[protono], la unua konstato de la “partiklo [[bariono]]” entenanta qvarkon de la tria klaso, “efekto’''leading''’” en la produktado de [[bariono]]j kun kvarkoj de la dua kaj tria klasoj. Estas liaj la projektoj: tiu de elektrona ĉirkvito por altprecize mezuri (75 milonoj de miliardoj de sekundo) la formiĝtempon de la [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]], kaj de [[Laboratorio de Gran Sasso]]. Estas lia ankaŭ la propono de [[Eloisatron]], nome cirkla [[Partikla akcelilo]] havanta cirkonferencon de ĉirkaŭ 300 [[Kilometro|km]] kapabla atingi, en la masa centro, energion de 500 [[TeV]], pliperfektigante la teknologion de [[Large Hadron Collider]] (LHC) de [[CERN]]. (La enormaj kostoj pro la dimensioj de akcelilo, la malfacilaĵoj trovi zonon taŭgan, la projekto estis taksata de multaj nerealigebla: fakte, tiu simile realigita ĉe CERN havas dimensiojn ege malpli ampleksajn. == Pluaj iniciatoj de Zichichi == En [[1963]] Zichichi fondis en [[Erice]] (Trapani) [[Centro Ettore Majorana|centron Ettore Majorana]]'' de Scienca Kulturo kun diversaj postuniversitataj kursoj en diversaj kampoj de la scienca moderna esploro. Tiuj lernejoj liveras ankaŭ stipendiojn por meritaj studentoj. Li estis prezidento de INFN [[Istituto Nazionale di Fisica Nucleare]] ekde [[1977]] ĝis [[1982]] kaj en [[1980]] elpensis kaj projektis la Naciajn Laboratoriojn de Gran Sasso. Ekde 1986 estas prezidanto de la ''World Lab'', asocio kiu subtenas sciencajn projektojn por la [[tria mondo]]. Nun (2010) Zichichi estas emerita profesoro pri Supera [[Fiziko]] ĉe la [[Universitato de Bolonjo]]. == Zichichi kaj scienca kulturo == La granda publiko konas Zichichi precipe kiel sciencan diskoniganton, kiu sukcesas altiri la atenton de la amaskomunikiloj sur la sciencula mondo. Lia aparteco koncentriĝas en pruvado ke inter scienco kaj kredo ne povas ekzisti kontrasto: tion li elmontras en la verko pri [[Galilejo|Galileo Galilei]], ''Galilei, Divin Uomo'' (Galilejo, dia homo), kiu pruvas ke la kredanta Galilejo el sia kredo deduktas, per sia scienca metodo, ke kristanismo kaj scienco marŝas senkontraste, kaj sukcesas rekuperi la antikvan [[Aŭgusteno de Hipono|aŭgustenan]] principon laŭ kiu la Biblio ne instruas “kiel estas aranĝita la ĉielo, sed kiel oni iras al la ĉielo”, tiel ke ankaŭ kristanoj povis sekvi tiun vojon. Tamen, en recenzoj pri tiu verko, kontrastis kiuj preferas vidi en la [[Proceso kontraŭ Galilejo|kondamno kontraŭ Galilejo]] difinitivan sintenon de la katolika eklezio (aŭ de kristanismo, ĝenerale). Zichichi ne negas la eraron de la eklezia tribunalo, sed evidentigas ke la vera vidpunkto de kristanismo antaŭ la scienco estis tiu de Galilejo. Zichichi engaĝiĝis ankaŭ en la batalo kontraŭ [[astrologio]] kaj pli ĝenerale kontraŭ [[superstiĉo]]j, kiel tiuj svarmanta el [[numerologio]], difinita de la scienculo, "[[Hiroshima]] kultura".<ref>La frazo estis prenita de citaĵo el [[Enrico Fermi]]: “Oni faru ke al la politika Hiroshima ne postvenu Hiroshima kultura”.</ref>Kritiko kontraŭ horoskopoj kaj superstiĉoj estas precipa temo de iu lia libro plej vendata (2002): ''Il Vero e il Falso'' (La vero kaj la malvero). == Zichichi kaj evoluismo == Zichichi estas ankaŭ aŭtoro kaj subtenanto de akra kritiko kontraŭ la biologia teorio [[Charles Darwin|darvina]] de [[evoluismo]], rilate tion kio koncernas la pasaĵon el la vegetala regno al besta regno, kaj el bestoj al homo. Laŭ li, al tiuj partoj de la teorio mankas sufiĉaj sciencaj pruvoj kaj, krome, al tiuj mankus matematika [[ekvacio]].<ref>A. Zichichi, ''Perché Io Credo In colui che Ha Fatto Il Mondo'', Milano, Il Saggiatore, 1999</ref>. Se la motivoj de la manko de sciencaj (spertaj kaj paleontologiaj) pruvoj trovis konsenton ĉe diversaj samopiniantoj scienculoj, akrajn kritikon renkontis la tiel dirita matematika ekvacio, eĉ foje mokojn.<ref>Inter ili: [[Elio Fabri]], iama titululo pri fiziko ĉe la [[Universitato de Pisa]], [[Enrico Bellone]], docento pri Historio de la Sciencoj ĉe la [[Universitato de Padova]] kaj [[Piergiorgio Odifreddi]], matematikisto. Tiu lasta distriĝis lin mokante</ref>. Zichichi subtenas ke ĉiuj vivformoj prezentas karakterizojn de nereduktebla komplekseco, nome elementoj de kompleksecoj kiuj devis ekzisti samtempe kaj tuj perfektigitaj por ke la organismo aŭ ĝia parto povu ekzisti. Tio lin kunportas aserti ke ne troviĝas kontraŭdiro inter la realaj sciencaj malkovroj kaj la ekzisto de Kreinto, aŭ de [[Inteligenta dezajno]]. Li ne negas la eblon de evoluismo, sed li demonstras ke ankoraŭ oni havas pli da teorioj ol konstatoj. Tiu koncepto pri inteligenta dezajno, tamen, ne postulas la peran intervenon de Dio, kiel ĉe la iniciatintoj de tiu teorio. == Taskoj kaj honorigoj == Zichichi estis ordenita per granda nombro de honorigoj, kaj estis taskita per diversaj gravaj prisciencaj oficoj. Inter ili memorindas: * Prezidanto de la ''[[European Physical Society|Eŭropa Societo de Fiziko]]'' (1978-1980) * Prezidanto de ''[[Istituto Nazionale di Fisica Nucleare]]'' (1977-1982) * Prezidanto de la Komitato [[OTAN]] por la Teknologioj de la Malarmado * Reprezentanto de la KEE (Komunumo Ekonomia Eŭropa) ĉe la Scienca Komitato de la Internacia Centro de Scienco kaj Teknologio de Moskvo * Prezidanto de la [[World Federation of Scientists]] * Prezidanto de [[Museo Storico della Fisica]] kaj [[Centro Studi e Ricerche "E. Fermi"]] * Laurea Honoris Causa en la universitatoj de [[Pekino]], [[Bonaero]], [[Malto]], [[Bukareŝto]], [[Arizono]], [[Torino]] * Membro de la Akademio de Sciencoj de la Ukraina Respubliko * Membro de la [[Akademio de la sciencoj de Kvartelio]] * Membro de la [[Papa Akademio de la Sciencoj]] * "[[Premio Enrico Fermi]]", al li asignita de la [[Società italiana di fisica]] en [[2001]]. * Honorigoj el [[Pollando]] * Kaj aliaj dekoj... Al Zichichi estis dediĉita [[asteroido]], nome [[3951 Zichichi]]. == Verkoj == * ''L'infinito'', Lausanne, G. Galilei, 1988; Milano, Rizzoli, 1994; Milano, Nuova Pratiche Editrice, 1998. * ''Scienza ed emergenze planetarie. Il paradosso dell'era moderna'', Milano, Rizzoli, 1993. * ''Perché io credo in Colui che ha fatto il mondo'', Milano, Il Saggiatore, 1999, ISBN 88-428-0714-1 * ''L'irresistibile fascino del Tempo. Dalla resurrezine di Cristo all'universo subnucleare'', Milano, Il Saggiatore, 2000, ISBN 88-515-2004-6 * ''Subnuclear Physics. The first 50 years highlights from Erice to ELN'', Singapore, [[World Scientific]], 2000. * ''Galilei divin uomo'', Milano, Il Saggiatore, 2001, ISBN 88-428-0943-8 * ''Il vero e il falso. Passeggiando tra le stelle e a casa nostra'', Milano, Il Saggiatore, 2003, ISBN 88-428-1078-9 * ''Galilei. Dall'Ipse Dixit al processo di oggi. 100 risposte'', Milano, Il Saggiatore, 2004, ISBN 88-428-1174-2 * ''Tra Fede e Scienza. Da Giovanni Paolo II a Benedetto XVI'', Milano, Il Saggiatore, 2005, ISBN 88-428-1310-9 * ''Creativity in Science'', World Scientific, 1996. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Piergiorgio Odifreddi (zorge de), ''Zichicche. Pensieri su uno scienziato a cavallo tra politica e religione'', presentazione de [[Giulio Andreotti]], Bari, Dedalo, 2003. ISBN 88-220-6260-4 == Vidu ankaŭ == * [[Kontraŭevoluismo]] * [[CERN]] * [[Inteligenta dezajno]] * [[Antropologio]] * [[Partikla fiziko]] == Eksteraj ligiloj == === Poraj === * [http://www.ccsem.infn.it/em/zichichi/short_bio_it.html Oficiala biografio pri Zichichi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111111033523/http://www.ccsem.infn.it/em/zichichi/short_bio_it.html |date=2011-11-11 }} * [http://www.ccsem.infn.it]]. * [http://www3.unibo.it/annuari/Annu0103/INDICE/PARTE4/P4S1A-4.HTM] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110930131351/http://www2.unibo.it/annuari/annu0103/INDICE/PARTE4/P4S1A-4.HTM |date=2011-09-30 }} * [http://interviste.intrage.it/zichichi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090227091756/http://interviste.intrage.it/zichichi/ |date=2009-02-27 }} Intervjuo al Zichichi: Universo inter kredo kaj scienco * [http://www.uaar.it/news/2010/01/25/zichichi-replica-margherita-hack/] * [http://www.saggiatore.it/home_saggiatore.php?n=4&a_id=739&l=it]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://lĝserver.uniba.it/lei/rassegna/zichichi.htm 13 artikoloj el italaj ĵurnaloj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Malporaj === * [http://www.vialattea.net/odifreddi/zichichi.htm Zichicche I] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071120094309/http://www.vialattea.net/odifreddi/zichichi.htm |date=2007-11-20 }} kaj [http://www.vialattea.net/odifreddi/zichichi2.htm Zichicche II] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071120094309/http://www.vialattea.net/odifreddi/zichichi2.htm |date=2007-11-20 }} de Piergiorgio Odifreddi * [http://www.cicap.org/articoli/at101733.htm Recenzo 1] * [http://www.uaar.it/ateismo/opere/60.html Recenzo 2] * [http://www.df.unipi.it/~fabri/sagredo/candela/candel37.pdf Parto I] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110717131956/http://www.df.unipi.it/~fabri/sagredo/candela/candel37.pdf |date=2011-07-17 }} kaj [http://www.df.unipi.it/~fabri/sagredo/candela/candel38.pdf Parto II] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110717132037/http://www.df.unipi.it/~fabri/sagredo/candela/candel38.pdf |date=2011-07-17 }}, recenzo de Elio Fabri, docento pri Fiziko ĉe la universitato de Pisa * [http://lescienze.espresso.repubblica.it/recensione/Galilei_divin_uomo/1289697] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080603004932/http://lescienze.espresso.repubblica.it/recensione/Galilei_divin_uomo/1289697 |date=2008-06-03 }}, recenzo de Enrico Bellone * Recensioni critiche del libro ''"Perché io credo in Colui che ha fatto il mondo"'': * [http://www.uaar.it/uaar/documenti/24f.html ''"Dagli amici si guardi Iddio"''], recenzo de Piergiorgio Odifreddi * [http://www.uaar.it/ateismo/contributi/05.html ''"Kiam la scienco fariĝas dogmo"''], recenzo de Paolo Dune * [http://www.fisicamente.net/SCI_SOC/index-19.htm Raporto de Roberto Renzetti - 1978] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091012025010/http://www.fisicamente.net/SCI_SOC/index-19.htm |date=2009-10-12 }} Kritikita de la prifizika teoriulo Bruno Touschek. {{Commons|Category:Antonino Zichichi}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zichichi, Antonino}} [[Kategorio:Italaj fizikistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Papa Akademio de la Sciencoj]] 3o99dplp1ilmfkxy2o856dbqmt84jq8 Argusfazano 0 351050 9442124 7957554 2026-07-30T22:19:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442124 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Argusfazano |koloro = pink |dosiero = Argusianus argus, Khao Sok, Thailand 3.jpg |dosiero2=BxZ Argusianus argus 00x.jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |priskribo de dosiero = Argusfazano, masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes'' |familio = [[Fazanedoj]] ''Phasianidae'' |genro = ''[[Argusianus]]'' |specio = ''A. argus'' |statuso = NT |dunomo = ''Argusianus argus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1766]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Argusfazano''', ''Argusianus argus'', estas granda membro de la [[fazanoj]] de la familio de [[Kokoformaj]] [[birdoj]] nome [[Fazanedoj]]. == Aspekto == [[Dosiero:Argusianus_argus,_Khao_Sok,_Thailand_1.jpg|left|eta|400px|Masklo ĉe Naturparko Lok Kawi, Malajzio]] Ĝi estas brunpluma fazano kun malgrandaj bluaj kapo kaj kolo, ruĝeca supra brusto, nigrecaj harecaj plumoj en krono kaj nuko, kaj ruĝaj kruroj. La masklo estas inter la plej grandaj el ĉiuj fazanoj, ĝis 200&nbsp;cm longa. Li havas tre longajn vostoplumojn. La plej rimarkindaj karakteroj de la masklo estas ties grandaj, larĝaj kaj ege longaj duarangaj flugilplumoj ornamataj per [[ocelli]]. La ino estas pli malgranda kaj pli senkolora ol la masklo, kun pli mallongaj vostoj kaj malpli ''ocelli''. Junaj maskloj akiras plenkreskan plumaron en sia tria jaro.<ref name="Avianweb">[http://www.avianweb.com/greatarguspheasants.html Avianweb.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110928032820/http://www.avianweb.com/greatarguspheasants.html |date=2011-09-28 }}, physical description.</ref> == Disvastiĝo kaj kutimaro == [[Dosiero:Argusianus argus -Lok Kawi Wildlife Park, Malaysia -male-8a.jpg|left|eta|400px|Masklo ĉe Naturparko Lok Kawi, Malajzio]] Tiu [[Orientaliso|orientalisa]] specio distribuiĝas en la pluvarbaroj de [[Borneo]], [[Sumatro]] kaj [[Malaja Duoninsulo]] en [[sudorienta Azio]]. Ili manĝas sur la arbara grundo frumatene kaj vespere. Kiel kutime ĉe [[Kokoformaj]], la Argusfazano ne havas oleo[[glando]]j kaj la ino demetas nur du ovojn.<ref name="feathersite">[http://www.feathersite.com/Poultry/NDG/Pheas/Argus/BRKGtArgus.html feathersite.com], another description.</ref> Kvankam la Argusfazano ne estas kolora kiel ĉe aliaj [[fazanoj]], ties memmontrado certe rangas inter la plej rimarkindaj. La masklo klarigas malferman lokon en la arbaro kaj preparas dancejon. Li anonciĝas per laŭtaj alvokoj por allogi inojn, tiam li dancas antaŭ ŝi havante siajn flugilojn malfermajn kiel du enormaj ventumiloj, montrante centojn de "okulmakulojn" dum ties realaj okuloj kaŝiĝas sub li, dum rigardas ŝin.<ref name="Honolulu Zoo great argus">[http://www.honoluluzoo.org/great_argus.htm honoluluzoo.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100605061232/http://www.honoluluzoo.org/great_argus.htm |date=2010-06-05 }}, lots of info from start of article to this point.</ref> Spite memmontradon similan al tiuj de poligamiaj birdoj kaj kvankam la Argusfazano estas supozeble poligamia en naturo, ĝi estas fakte monogama [http://www.whozoo.org/Intro2002/MarquitaHaf/MYH_arguspheasant.htm]. == Aliaj == La [[scienca nomo]] de la Argusfazano estis farata de [[Carolus Linnaeus]] kiel referenco al multokuleca [[bildo]] de ties flugiloj. [[Arguso]] estis centokula giganto laŭ la [[Greka mitologio]]. Pro pliiĝanta [[habitatoperdo]] kaj ĉasado en kelkaj areoj, la Argusfazano estis pritaksata kiel Preskaŭ Minacata en la [[IUCN Ruĝa Listo]]. Ĝi estas listita en la Apendico II de [[CITES]]. == Referencoj == {{referencoj}} * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=40166|title=Argusianus argus|downloaded=11a Majo 2006}} Preskaŭ Minacata == Vidu ankaŭ == *[[Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj]] == Eksteraj ligiloj == * ARKive - [http://www.arkive.org/species/GES/birds/Argusianus_argus/ Bildoj kaj filmetoj de la Argusfazano ''(Argusianus argus)''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060629031304/http://www.arkive.org/species/GES/birds/Argusianus_argus/ |date=2006-06-29 }} * [http://www.birdlife.org/datazone/search/species_search.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=283&m=0 BirdLife Species Factsheet]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.redlist.org/search/details.php?species=40166 IUCN Ruĝa Listo] * [http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=350 Red Data Book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060511183950/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=350 |date=2006-05-11 }} <!--{{Commons|Argusianus argus}}--> <br> {{birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Kokoformaj]] [[Kategorio:Fazanedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] dqdatv8hm6dtjm1ylfze9p46fdkur1v Avangardo 0 354816 9442305 9349667 2026-07-31T08:19:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442305 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Arthur Rimbaud.jpg|140px|eta|dekstra|Multaj avangardistoj konsideras la poeton [[Arthur Rimbaud]] kiel intelekta patro.]] [[Dosiero:Russian Troops NGM-v31-p379.jpg|eta|120px|dekstra|Multaj artistoj de tiu periodo partoprenis en la Unua Mondmilito.]] [[Dosiero:JoyceUlysses2.jpg|eta|160px|dekstra|Kovrilpaĝo de la unua eldono de ''[[Odiseo (romano)|Odiseo]]'' de [[James Joyce]].]] [[Dosiero:Juan Gris 001.jpg|130px|eta| ''La jalousie'', [[kolaĝo]] de [[1914]] de la hispana [[Juan Gris]].]] La termino '''avangardo''' aŭ '''avangardismo''' (de la [[franca lingvo|franca]] ''avant-garde'', termino de la milita vortotrezoro kiu aludas al la plej antaŭenirita parto de la armeo, kiu konfrontus la «unuan linion» de batalo) uzita poste por nomigi, en la [[arto|arta tereno]], la nomitajn '''historiajn avangardojn''', serio de artaj movadoj de komencoj de la [[20a jarcento]] kiu serĉis novigon en la arta produktado; ili elstaris por la radikala renovigo en la formo kaj la enhavo; ili esploris la rilaton inter arto kaj vivo, kaj ili serĉis reinventi la artoi konfrontante antaŭajn artajn movadojn. == Enkonduko kaj ĉefaj konsideroj == La avangardismo manifestiĝas tra pluraj movadoj kiuj, laŭ diferencaj perspektivoj, tuŝas la renovigon de la arto aŭ la demando por ties socia funkcio, disfaldante rimedojn kiuj rompu aŭ distordu la plej akceptitajn sistemojn de reprezentado aŭ arta esprimo, en [[teatro]], [[pentrarto]], [[literaturo]], [[kino]], [[arkitekturo]] aŭ [[muziko]], inter aliaj. La esenca karakterizaĵo de la avangardismo estas la [[esprimlibero]], kiu manifestiĝas ŝanĝante la strukturon de la verkoj, tuŝante temojn [[tabuo|tabuajn]] kaj malaranĝante la parametrojn kreajn: en poezio oni rompas kun la metriko kaj oni enspezas protagonismajn aspektojn antaŭe palajn, kiaj la [[tipografio]]; en arkitekturo oni forigas la simetrion, por malfermi paŝon al malsimetrio; en pentrarto oni rompas kun la linioj, la formoj, la neŭtraj koloroj kaj la [[perspektivo]]. == Kultura kaj historia kuntekstoj == De la vidpunkto [[historio|historia]], la unua triono de la [[20a jarcento]] karakterizis pro grandaj streĉiĝoj kaj alfrontoj inter la potencoj [[Eŭropo|eŭropaj]]. Siaflanke, la [[Unua Mondmilito]] (inter [[1914]] kaj [[1918]]) kaj la [[Rusa Revolucio]] (en oktobro de [[1917]]) nutris la esperojn en diferenca ekonomia reĝimo por la [[proleto|proletaro]]. Post la ''feliĉaj'' [[1920-aj jaroj]], epoko de disvolviĝo kaj ekonomia prospero, venis la [[krizo de 1929|granda katastrofo de la Burso]] de [[Wall Street]] ([[1929]]) kaj venis epoko de [[recesio]] kaj konfliktoj kiuj, kunigitaj al la malfacilaj kondiĉoj postulitaj al la venkitoj de la [[Unua Mondmilito]], ili provokus la aperon de la [[totalismo|sistemoj totalismaj]] ([[faŝismo]] kaj [[naziismo]]) kiuj kondukos al la [[Dua Mondmilito]]. De la kultura vidpunkto, venis epoko regita de la transformoj kaj de la scienca kaj teknologia progresoj (la apero de la [[aŭto]] kaj de la [[aviadilo]], la [[kino]], la [[gramofono]], ktp.). La ĉefa valoro estis tiu de la moderneco. Siaflanke, en la medio [[literaturo|literatura]] estis necesa profunda renovigo. De ĉi tiu volo de rompo kun ĉio antaŭa, de lukto kontraŭ la [[sentimentaleco]], de la ekzalto de la [[nekonscio]], de ĉio racia, de la libereco, de la pasio kaj de la individuismo naskiĝus la avangardoj en la unuaj jardekoj de la [[20a jarcento]]. Kontraŭ tiu situacio reagis en [[1905]] [[Pablo Picasso]] kaj [[Georges Braque]] per siaj kubismaj ekspozicioj, kaj la [[futurismo]] kiu, en [[1909]], iluzia pro la progresoj de la moderneco kaj scienca kaj teknologia, lanĉis sian unuan manifeston por la futuro kaj malakcepto de ĉio antaŭa. Tiel oni donis la unuajn paŝojn de la avangardo, kvankam la momento de definitiva eksplodo koincidis, logike, kun la [[Unua Mondmilito]], kun la konscienco de la absurda ofero kiun ĉi tiu signifis, kaj kun la promeso de malsama vivo kuraĝigita de la triumfo de la [[rusa revolucio de 1917|socialisma revolucio]] en [[Rusio]]. En [[1916]], en [[Zuriĥo]] (neŭtrala teritorio dum la milito), [[Tristan Tzara]], poeto kaj rumana filozofo, rifuĝinto el [[militservo|militaj devigoj]], decidis fondi la [[Cabaret Voltaire]] aŭ la movadon de [[dadaismo]], eksplodo [[nihilismo|nihilista]] kiu proponis la totalan malakcepton. Iuj de la partianoj de [[Dada]], estritaj de [[André Breton]], pensis ke la cirkonstancoj postulis ne nur la [[anarkio]]n kaj la detruon, sed ankaŭ la propono; estas tiel kiel ili apartiĝis de Tzara (kio donis punkton finon al la movado dadaista) kaj oni iniciatis la aventuron [[superrealismo|superrealisman]]. La furio Dada estis estinta la unua kaj nemalhavebla paŝo, sed estis alveninta al ties limojn. Breton kaj la superrealistoj kunigis la juĝan decidon de [[Arthur Rimbaud]] (kiu, kune kun [[Charles Baudelaire]], la [[Grafo de Lautréamont]], [[Alfred Jarry]], [[Vincent van Gogh]] kaj aliaj artistoj de la [[19a jarcento]], estus rekoninta la superrealistojn kiel unu el ties «gepatroj»): «''oni devas ŝanĝi la vivon''» kune al la juĝa decido de [[Karl Marx]]: «''oni devas transformi la mondon''». Ŝprucis tiel la superrealismo je la servo de la revolucio kiu pretendis rekuperi tion de la homo kiu la socio, ties kondiĉaroj kaj subpremoj estis farintaj kaŝi: ties pli pura esenco, ties [[Mio]] baza kaj aŭtentika. Tra la reakiro de la [[nekonscio]], de la [[sonĝo]]j (estas la epoko de [[Sigmund Freud]] kaj la originoj de la [[psikoanalizo]]), de liberigi la paŝon al la pasioj kaj al la deziroj, de la [[aŭtomata skribo]] (kiun poste oni pridubis kiel tekniko), de la nigra humuro, la superrealistoj provus marŝi al nova socio en kiu la individuo povus vivi en pleneco (la [[utopio]] superrealisma). En ĉi tiu plena ekzerco de la libereco kiun signifis la superrealisma sinteno, tri vortoj kuniĝis en ununura signifo: [[amo]], [[poezio]] kaj [[libereco]]. == Diversaj tendencoj == * [[Impresionismo]] * [[Ekspresionismo]] * [[Faŭvismo]] * [[Kubismo]] * [[Futurismo]] * [[Dadaismo]] * ''[[Proletkult]]'' * [[Rusa avangardo]] * [[Superrealismo]] * [[Ekzistadismo]] * [[Azena vosto]] == Famaj avangardistoj == * [[André Breton]] * [[Rafael Cansinos Assens]] * [[Salvador Dalí]] * [[Marcel Duchamp]] * [[Max Ernst]] * [[Max Jacob]] * [[Vasilij Kandinskij]] * [[Vladimir Majakovskij]] * [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ]] * [[Man Ray]] * [[Guillermo de Torre]] * [[Tristan Tzara]] == Vidu ankaŭ == * [[Ariergardo]] * [[Eksperimenta literaturo]] * [[Leninisma avangardismo]] * [[Modernismo]] == Referencoj == == Fontoj == * Barck, ''KarlheinzÄsthetische Grundbegriffe'', 2001, isbn = 3-476-01657-9 * De Micheli, Mario, ''Las vanguardias artísticas del siglo xx'', 2002, isbn = 84-206-7883-x * Bürger, Peter, ''Teoría de la vanguardia'', 1974, isbn = 84-8307-060-X == Bibliografio == * (en hispana) * Niemeyer, Katharina (2004). ''Subway de los sueños, alucinamiento, libro abierto. La novela vanguardista hispanoamericana'', Madrid - Fráncfort del Meno: Iberoamericana (ISBN 84-8489-126-7) - Vervuert (ISBN 3-86527-104-9). * Schwartz, Jorge (2002). ''Las vanguardias latinoamericanas. Textos programáticos y críticos'', México: Fondo de Cultura Económica (ISBN 968-16-5621-0). * Verani, Hugo J. (Ed.) (1996). ''Narrativa vanguardista hispanoamericana'', México: UNAM-Ediciones del Equilibrista (ISBN 968-36-4980-7). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=avanga}} * {{es}} [http://www.masdearte.com/diccionario.cfm Vortaro de artistoj kaj estetikaj kaj artaj movadoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081204130206/http://www.masdearte.com/diccionario.cfm |date=2008-12-04 }} * {{es}} [http://thales.cica.es/rd/Recursos/rd99/ed99-0055-01/principal.html Portalo dediĉita al avangardoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141204201813/http://thales.cica.es/rd/Recursos/rd99/ed99-0055-01/principal.html |date=2014-12-04 }} * {{es}} [http://web.tiscali.it/cubarte/vanguardismo/Vanguardismo.htm Avangardismo kaj postavangardismo en la kuba plastiko (1927–1980)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110808230259/http://web.tiscali.it/cubarte/vanguardismo/Vanguardismo.htm |date=2011-08-08 }} * {{es}} [http://www.contextualismo.com/ Kuntekstismo en Domingo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080125211644/http://www.contextualismo.com/ |date=2008-01-25 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj vortoj kaj esprimoj]] [[Kategorio:Moderna arto]] [[Kategorio:Moderno]] [[Kategorio:Avangardismo]] bczni9nyshiovoma3wiz8trdyp04dil Aprilo de 2011 0 357384 9441999 9367423 2026-07-30T18:35:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441999 wikitext text/x-wiki {{aprilo}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[aprilo]] [[2011]]'''. == 1-a de aprilo == * Sekve de atako kontraŭ oficejo de la misio [[UN]] en la urbo [[Mazar-i Ŝarif]] ([[Afganio]]) pereis almenaŭ 20 homoj, inkluzive de 7 UN-kunlaborantoj (4 gardistoj el [[Nepalo]], aviadistino el [[Norvegio]], [[Svedio|svedo]] kaj ĝis nun ne civitdifenita homo). Almenaŭ 2 el ili estis senkapigitaj. Tiun agon provokis bruligo de [[Korano]], kiun la {{daton|20|marto}} faris la evangelista pastro [[Wayne Sapp]] el [[Florido]] ([[Usono]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/02/urgent/ Совет безопасности ООН собрался на экстренное совещание] {{ru}}</ref><ref>[http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Video-Afghanistan-UN-In-Emergency-Meeting-After-Deadly-Demo-Is-Sparked-By-Koran-Burning/Article/201104115964331?lpos=World_News_Carousel_Region_0&lid=ARTICLE_15964331_Video%2C_Afghanistan%3A_UN_In_Emergency_Meeting_After_Deadly_Demo_Is_Sparked_By_Koran_Burning UN Staff Killed In Afghan Koran Protest] {{en}}</ref> * La gvidanto de la [[Nacia Transira Konsilio]] de [[Libio]] [[Mustafa Abdel Ĝalil]] deklaris, ke la opozicio pretas pafĉesigi, se armeaj trupoj de [[Muamar Kadafi]] forlasos urbojn en la okcidenta parto de la lando, ties loĝantoj rajtos libere esprimi siajn opiniojn kaj ĉiuj fremdlandaj dungitoj foriros el Libio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/01/condition/ В Бенгази озвучили условия возможного перемирия] {{ru}}</ref> Libiaj ribeluloj komencis ofensivon al [[Brega]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/01/brega/ Ливийские повстанцы пошли в организованное наступление] {{ru}}</ref> * La armeo de [[Japanio]] subtenata de [[Usono|usonaj]] militistoj komencis la grandan operacon pri serĉado de homoj, malaperintaj post la [[Tertremo de Sendajo en 2011|tertremo kaj cunamo]] de la {{daton|11|marto}}.<ref>[https://web.archive.org/web/20110403144244/http://english.kyodonews.jp/news/2011/04/82460.html 3-day intensive search for missing tsunami victims begins] {{en}}</ref> == 2-a de aprilo == * [[Gvatemalo|Gvatemala]] tribunalo haltis la divorcon de la politikistino [[Sandra Torres]] kaj ŝia edzo [[Álvaro Colom Caballeros]], nuna prezidanto de la lando, okazigita por ke ŝi povu partopreni la prezidantan balotadon.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-12948675 Guatemala first couple's divorce on hold] {{en}}</ref> * Matene du [[talibanoj]] atakis la militbazon de [[NATO]] ''Feniks'' en [[Kabulo]] ([[Afganio]]) kaj estis mortigitaj. Ankaŭ estis vunditaj tri militistoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/02/camp/ Талибы напали на базу НАТО в Кабуле] {{ru}}</ref> * En [[Kandaharo]] ([[Afganio]]) komenciĝis grandaj manifestacioj proteste al bruligo de [[Korano]] de la [[Usono|usona]] evangelista pastro [[Wayne Sapp]]. Ilin partoprenas kelkmiloj da homoj. Dum interpuŝiĝoj kontraŭ polico pereis ĝis 10 kaj estis vunditaj ĉirkaŭ 70 homoj. Protestantoj bruligas aŭtojn kaj domojn, deklaras: "Morton al Usono!", "Morton al [[Hamid Karzai|Karzai]]!", "Ili malsanktigis nian Koranon!".<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/02/afterburner/ Талибы присоединились к массовым беспорядкам в Кандагаре] {{ru}}</ref> * Je la nokto al la {{daton|2|aprilo}} la aerarmeo de [[Israelo]] faris batojn al [[Sektoro Gaza]], mortiginte tri supozitajn teroristojn en aŭto apud la urbo [[Ĥan Junis]]. Oni sciigas ankaŭ pri unu vundito. Laŭ israelaj oficialaj informoj mortigitoj planis okazigi teroran agon dum [[Pesaĥo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/02/airstrike/ Израиль уничтожил трех боевиков ХАМАСа] {{ru}}</ref> * [[Ruĝa Kruco]] sciigas, ke almenaŭ 800 homoj pereis dum batalado en la urbo [[Duekoue]] ([[Eburbordo]]), precipe la {{daton|29|marto}}.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/02/ivoire/ На западе Кот-д'Ивуара погибли не менее 800 человек] {{ru}}</ref> * [[Muamar Kadafi]] refutis proponojn de la [[Nacia Transira Konsilio]] de [[Libio]] pri pafĉesigo kaj nomis proponitajn kondiĉojn neplenumeblaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/02/notruce/ Каддафи отверг предложение о перемирии с повстанцами] {{ru}}</ref> == 3-a de aprilo == * En [[Najrobio]] ([[Kenjo]]) estis deklarite pri establo de la nova ŝtato [[Azania]], kiu naskiĝis en la suda parto de [[Somalio]]. La prezidanto iĝis eksa somalia ministro pri defendo [[Moĥamed Abdi Gandi]]. La ĉefa celo estis proklamita batalo kontraŭ la [[Islamismo|islamisma]] grupo [[Al-Ŝabaab]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/somalia/ В Африке появилось новое государство] {{ru}}</ref> * En la [[Atlantika Oceano]] estis trovitaj vrakoj de la aviadilo [[Airbus A330-200]], kiu [[Flugo Air France 447|kraŝis tie]] la {{daton|1|junio}} [[2009]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12953432 Wreckage from Air France jet found in Atlantic] {{en}}</ref> * Polico uzis larmogason kaj pripafis kontraŭregistaran manifestacion en la urbo [[Taizo]] ([[Jemeno]]). 1 homo pereis, 1200 estis damaĝitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/yemen/ На юге Йемена полиция ранила 1200 демонстрантов] {{ru}}</ref> Poste oni sciigis, ke pereis almenaŭ 12 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/04/yemeni/ При разгоне демонстрации в Йемене убиты более десяти человек] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar al-Asad]] ordonis al la eksa ministro pri agrikulturo [[Adel Safar]] formi novan registarn. Samtage en [[Damasko]] okazis manifestacio, kiun partoprenis miloj da homoj. Ĝi estis aranĝita tuj post enterigo de 8 homoj, pereintaj dum antaŭaj tumultoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/03/minister/ Президент Сирии назначил нового премьер-министра] {{ru}}</ref> * En la [[Sufismo|sufisma]] moskeo de la urbo [[Dera Gazi Ĥan]] ([[Pakistano]]) dum religia festo okazis du sinsekvaj eksplodoj. 41 homoj pereis, inter 70 kaj 100 estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/03/twinflames/ 41 человек погиб в результате теракта на востоке Пакистана] {{ru}}</ref> * Aerarmeo de [[Usono]] ĉesigis bombardon de [[Libio]] kaj baldaŭ retiriĝos el la regiono.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/03/us-withdrawing-forces-from-libya US begins withdrawing forces from Libya no-fly zone] {{en}}</ref> * Komenciĝis la prezidanta balotado en [[Kazaĥio]]. Partoprenas ĝin: la nuna ŝtatestro [[Nursultan Nazarbajev]], reprezentanto de la [[Komunista Unueca Partio de Kazaĥio]] [[Ĵambil Aĥmetbekov]], la senatano [[Gani Kasimov]] kaj la ekologo [[Mels Eleŭsizov]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/03/kazahstan/ В Казахстане начались президентские выборы] {{ru}}</ref> * [[AFP]] sciigas, ke dum la enlanda batalado en [[Eburbordo]] jam pereis 1000 homoj. Daŭras batalo en [[Abiĝano]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/03/casualties/ Число жертв столкновений на западе Кот-д'Ивуара достигло тысячи] {{ru}}</ref> == 4-a de aprilo == * La nuna [[usona prezidanto]] [[Barack Obama]] anoncis intencon reelektiĝi.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/barak/ Обама начал предвыборную кампанию] {{ru}}</ref> * Laŭ antaŭaj oficialaj informoj pri rezultoj de la prezidanta balotado en [[Kazaĥio]], la nuna prezidanto [[Nursultan Nazarbajev]] gajnis 95,5 % de la voĉdonoj, ĝiaj rivaloj draste malpli: [[Ĵambil Aĥmetbekov]] — 1,4 %, [[Gani Kasimov]] — 1,9 %, [[Mels Eleŭsizov]] — 1,2 %. La balotadon partoprenis 84 % de elektantoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/nazarb/ Назарбаев набрал на президентских выборах более 95 процентов голосов] {{ru}}</ref> * [[Italio]] agnoskis la [[Nacia Transira Konsilio|Transiran Nacian Konsilion]] de [[Libio]] sola laŭleĝa reprezentanto de la libia popolo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/recognise/ Италия признала Национальный переходный совет законной властью Ливии] {{ru}}</ref> * La reprezentanto de la [[Nacia Transira Konsilio]] de [[Libio]] ''Ŝamseddin Abdulmelaĥ'' deklaris, ke la opozicio tute rifuzas transdonon de la ŝtatpovo al filoj de [[Muamar Kadafi]] — varianto, pri kio skribis antaŭe [[The New York Times]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/reject/ Ливийская оппозиция отказалась от переговоров с детьми Каддафи] {{ru}}</ref> * [[Golfa Koopera Konsilo]] dum la eksterordinara kunsido akuzis [[Irano]]n pri subteno de kontraŭregistara protestado en [[Barejno]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/accuse/ Арабские страны обвинили Иран в поддержке беспорядков в Бахрейне] {{ru}}</ref> * Aerarmeo de [[Usono]] daŭrigos bombardon de [[Libio]] je plia diurno (ĝis la {{daton|4|aprilo}}) pro malbonigo de veterkondiĉoj, kaŭzinta ĝenadon por aliancanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/fine/ США согласились продлить бомбардировки в Ливии на одни сутки] {{ru}}</ref> * La subtenantoj de [[Alassane Ouattara]] sieĝis [[Abiĝano]]n ([[Eburbordo]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/04/offensive/ Повстанцы взяли в осаду главный город Кот-д'Ивуара] {{ru}}</ref> Aerfortoj de la [[UN]] kaj [[Francio]] bombardis fortikaĵojn de subtenantoj de la eks-prezidanto [[Laurent Gbagbo]], lian rezidejon kaj la prezidantan palacon. Oni substrekas, ke tio kongruas kun la rezolucio de la UN N 1975.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/04/ivory/ В Кот-д'Ивуаре началась военная операция ООН и Франции] {{ru}}</ref> * Dum alteriĝo ĉe pluvego en la flughaveno de [[Kinŝasa]] ([[Demokratia Respubliko Kongo]]) kraŝis la aviadilo [[Bombardier CRJ-100]] de la flugkompanio [[Airzena Georgian Airways]]. El 33 skipanoj kaj pasaĝeroj 32 homoj pereis (2 [[Belgio|belgoj]], 3 [[Sudafriko|sudafrikanoj]], 1 [[Eburbordo|eburbordano]]), 1 kongano estis vundita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/06/blackbox/ Найден "черный ящик" разбившегося в Конго самолета ООН] {{ru}}</ref> * Daŭras tumultoj en [[Kandagaro]] ([[Afganio]]), kie pereis jam pli ol 100 homoj.<ref>[http://www.rian.ru/world/20110404/361003283.html Афганцы протестуют против убийства мирных жителей солдатами НАТО] {{ru}}</ref> == 5-a de aprilo == * [[Ramzan Kadirov]] estis inaŭgurita kiel prezidanto de [[Ĉeĉenio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/05/step/ Кадыров вступил в должность главы Чечни] {{ru}}</ref> * Subtenantoj de la elektita prezidanto de [[Eburbordo]] [[Alassane Ouattara]] okupis la oficejon de la antaŭa prezidanto [[Laurent Gbagbo]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/05/seize/ В Кот-д'Ивуаре захвачена резиденция бывшего президента] {{ru}}</ref> Li kaŝis sin en bunkro kaj diris, ke li rifuzas rezigni je sia posteno kaj kapitulaci.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/05/noresign/ Президент Кот-д'Ивуара отказался сложить полномочия] {{ru}}</ref> * La reprezentanto de [[Jemeno|jemena]] opozicio ''Muĥammed Kaĥtan'' deklaris, ke ĝi pretas intertrakti kun la registaro ĉe perado de la [[Golfa Koopera Konsilo]]. Li substrekis, ke akceptata povas esti nur unu temo — kondiĉoj de transdono de la povo de la nuna prezidanto [[Ali Abdula Saleh]] al transira registaro, kiu okazigos liberan kaj demokratian balotadon.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/05/talks/ Йеменская оппозиция согласилась на переговоры с властями] {{ru}}</ref> == 6-a de aprilo == * En [[La-Pazo (Bolivio)|La-Pazo]] (Bolivio) okazis interpuŝiĝoj kontraŭ polico de manifestaciantoj, kiuj postulis plialtigon de salajroj.<ref>[http://es.finance.yahoo.com/news/Una-violenta-manifestaci%C3%B3n-afp-1788824933.html?x=0 Una violenta manifestación de mineros asedia la casa de Gobierno en La Paz]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{es}}</ref> * [[Portugalio]] petis [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] pri financa helpo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/07/bailout/ Португалия обратилась за помощью к ЕС] {{ru}}</ref> * La [[Internacia Olimpika Komitato]] aprobis inkludon en la programon de la [[Vintra Olimpiko de 2014]] de kvin pliaj sportoj: virina [[skisaltado]], [[duontubo|duontuba]] [[neĝtabulo|neĝtabulado]] (vira kaj virina), miksita stafeto en [[biatlono]], teama [[arta sketado]], teama stafeto en [[sledado]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/06/five/ В программу Сочи-2014 включили пять новых дисциплин] {{ru}}</ref> * [[Rusio]] transdonis al [[Pollando]] pliajn 14 volumojn de la dokumentoj pri la [[kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/06/additional/ Россия передала Польше новые материалы по катастрофе Ту-154] {{ru}}</ref> * La [[Sudano|sudana]] ministro pri eksteraj aferoj ''Ali Aĥmad Karti'' akuzis [[Israelo]]n pri bombardo de teritorio de la lando. Laŭ li sekve de aeratako estis neniiginta aŭton, en kiu troviĝis du homoj. Tio okazis apud [[Sudanhavenurbo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/06/mystery/ Судан обвинил Израиль в авианалете] {{ru}}</ref> * La eks-prezidanto de [[Kosovo]] [[Behgjet Pacolli]] konsentis ne reelektiĝi.<ref>[http://www.gazetaexpress.com/?cid=1,13,51092#3 Afër marrëveshjes] [[albane]]</ref> * Subtenantoj de la elektita prezidanto de [[Eburbordo]] [[Alassane Ouattara]] ekŝturmis la bunkron de la antaŭa prezidanto [[Laurent Gbagbo]]. Ili ricevis ordonon kapti lin viva.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/06/assault/ В столице Кот-д'Ивуара начался штурм президентского бункера] {{ru}}</ref> * La milita gvidanto de [[Libio|libia]] opozicio ''Abdel-Fataĥ Junis'' akuzis [[NATO]] pri senfarado, pro kio aeratakoj ofte malfruas.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/06/nonothing/ Ливийские повстанцы обвинили НАТО в бездействии] {{ru}}</ref> La reprezentanto de NATO ''Carmen Romero'' malaprobis tion.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/06/ulying/ НАТО отвергло обвинения ливийских повстанцев в бездействии] {{ru}}</ref> * Iu viro provis [[Sinbruligo|membruligi]] sin en la [[placo de Dam]] antaŭ reĝa palaco en [[Amsterdamo]] ([[Nederlando]]).<ref>[http://nos.nl/artikel/231006-man-steekt-zichzelf-in-brand-op-de-dam.html Man steekt zichzelf in brand op de Dam] ''nederlande''</ref> * Ĉirkaŭ la 4-a horo je 70 km de la insulo [[Lampedusa]] ([[Italio]]) renversiĝis boato enhavanta [[Kontraŭleĝa enmigrado|kontraŭleĝajn elmigrintojn]] el [[Tunizio]]. 48 homoj estis savitaj, 15 korpoj trovitaj, pliaj 150 homoj estas konsiderataj malaperintaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/06/lamp/ В Средиземном море перевернулся баркас с 200 мигрантами] {{ru}}</ref> == 7-a de aprilo == * Aerfortoj de [[NATO]] erare atakis [[Libio|libiajn]] ribelulojn. Pereis inter 5 kaj 13 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/refuse/ НАТО отказалось признать удар по ливийским повстанцам своей ошибкой] {{ru}}</ref> * En nord-orienta parto de la insulo [[Honŝu]], ĉe la bordo de la [[gubernio Mijagi]] ([[Japanio]]) okazis la tertremo forta je 7,4 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/07/tsu/ Новое землетрясение в Японии вызвало угрозу цунами] {{ru}}</ref> Pereis 3 homoj, pli ol 100 estis vunditaj. Okazis liko de la radioaktiva akvo el la [[atomstacio Onagava]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/onagawa/ На японской АЭС "Онагава" произошла утечка радиоактивной воды] {{ru}}</ref> * La [[Golfa Koopera Konsilo]] proponis al la prezidanto de [[Jemeno]] [[Ali Abdula Saleh]] planon, laŭ kiu li ricevas azilon kaj garantiojn de sentuŝeco kontraŭ transdono de la povo al transira registaro.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/07/yemen/ Страны Персидского залива подготовили план отставки президента Йемена] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar al-Asad]] subskribis kelkajn ordonojn, inkluzive de tiu pri eldono de siriaj pasportoj al [[kurdoj]] (ĉirkaŭ 300 mil homoj) kaj forigo de malpermeso pri surhavo de [[nikabo]] en publikaj lokoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/07/kurds/ Президент Сирии дал местным курдам гражданство] {{ru}}</ref> * Estis elektita nova prezidanto de [[Kosovo]] — [[Atifete Jahjaga]], unu el gvidanto de la polico de la lando. Por ŝi voĉdonis 80 el 100 ĉeestintaj deputitoj de la parlamento (el 120 entute). Ŝi estas komuna kandidato de la reganta koalicio (la [[Alianco por la Estonto de Kosovo]] kaj la [[Partio Demokratia de Kosovo]]) kaj la opozicia [[Ligo Demokratia de Kosovo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/08/kosovo/ Женщина-полицейский стала новым президентом Косово] {{ru}}</ref> * En [[Rio-de-Ĵanejro]] ([[Brazilo]]) loka loĝanto ''Wellington Menezes de Oliveira'' pripafis lernejanojn en lernejo kaj poste pafmurdis sin aŭ estis mortigita de polico. Almenaŭ 12 homoj pereis kaj ĉirkaŭ 30 esti vunditaj.<ref>[http://odia.terra.com.br/portal/rio/html/2011/4/autoridades_confirmam_mortes_de_criancas_apos_invasao_de_escola_em_realengo_156200.html Autoridades confirmam mortes de crianças após invasão de escola em Realengo] ''portugale''</ref> * Apud la urbo [[Netanja]] ([[Israelo]]) koliziis du trajnoj. 59 pasaĝeroj estis vunditaj.<ref>[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4053459,00.html Dozens hurt in train collision near Netanya] {{en}}</ref> * En la ŝtato [[Tamaulipas]] ([[Meksiko]]) estis trovita amastombejo, enhavanta pli ol 40 kadavrojn. Oni supozas, ke temas pri viktimoj de la narkokartelo [[Los Zetas]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/07/grave/ На севере Мексики нашли 40 трупов] {{ru}}</ref> == 8-a de aprilo == * Oficialaj reprezentantoj de [[Eŭropa Unio]] taksis bezonatan helpon al [[Portugalio]] je 90 miliardojn da [[eŭro]]j.<ref>[http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704013604576248254141025180.html?mod=WSJ_latestheadlines Portuguese Bailout Terms Discussed] {{en}}</ref> * Kelkcent homoj kolektiĝis en la placo [[Tahrir]] ([[Kairo]], [[Egiptio]]) por postuli submeton al juĝo de la eks-prezidanto [[Hosni Mubarak]].<ref name="Egypt military ">[http://www.trust.org/alertnet/news/egypt-military-beats-protesters-fires-shots/ Egypt military beats protesters, fires shots] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110810204907/http://www.trust.org/alertnet/news/egypt-military-beats-protesters-fires-shots/ |date=2011-08-10 }} {{en}}</ref> * Aerfortoj de [[NATO]] bombardis arsenalojn de la armeo de [[Muamar Kadafi]], situantajn je 15 km sud-oriente de la urbo [[Az Zintan]] ([[Libio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/09/strike/ Авиация НАТО разбомбила военные склады сил Каддафи] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Jemeno]] [[Ali Abdula Saleh]] rifuzis la planon, proponitan de la [[Golfa Koopera Konsilo]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/noresign/ Президент Йемена отверг план передачи власти переходному правительству] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Taizo]] ([[Jemeno]]) polico kruele dispelis manifestacion, sekve de kio 4 homoj pereis, ĉirkaŭ 400 estis vunditaj.<ref name="На улицы йеменского города">[http://www.lenta.ru/news/2011/04/09/thousands/ На улицы йеменского города Таиз вышли 100 тысяч протестующих] {{ru}}</ref> * Dum interpafado de armeo de [[Pakistano]] kaj [[talibanoj]] en apudaj al la limo de [[Afganio]] distriktoj estis mortigitaj 54 talibanoj, 3 militistoj kaj 3 lokaj civiluloj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/pakistan/ В результате боя в Пакистане убиты 54 боевика] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Eburbordo]] [[Alassane Ouattara]] petis [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] nuligi ekonomiajn sankciojn rilate al lia lando, establitajn la {{daton|30|marto}}.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/08/ivory-coast-ouattara-end-eu-sanctions Ouattara calls for Ivory Coast sanctions to be lifted] {{en}}</ref> * En [[Rusio]] ekvalidis la leĝo pri [[cifereca subskribo]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/signature/ В России ввели электронную подпись] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Kazaĥio]] [[Nursultan Nazarbajev]] renomumis [[Kerim Mesimov]] ĉefministro.<ref>[http://www.newskaz.ru/politics/20110408/1315459.html Назарбаев подписал указ о назначении Масимова премьер-министром Казахстана] {{ru}}</ref> * [[Hamaso]] deklaris pafĉesigon rilate al [[Israelo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/08/cease/ ХАМАС объявил о прекращении огня] {{ru}}</ref> * Nekonataj armitaj viroj kaptis [[Rusio|rusiajn]] ĵurnalistojn apud la urbo [[Aĝdabija]] ([[Libio]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/held/ В Ливии вооруженные люди захватили российских журналистов] {{ru}}</ref> Post kelkaj horoj ili estis liberigitaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/free/ В Ливии освобождены российские журналисты] {{ru}}</ref> * Miloj da [[Sirio|sirianoj]] post vendreda preĝo eliris stratojn por manifestacii. Protestoj okazis en [[Daraa]], [[Damasko]] kaj aliaj urboj. Polico dispelis homamasojn per [[larmogaso]]. Oni sciigas pri almenaŭ 3 pereintoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/08/daraa/ В Сирии возобновились акции протеста] {{ru}}</ref> Vespere oni sciigis, ke en Daraa manifestaciantoj frakasis oficejon de la reganta partio [[Baazo]] kaj damaĝis la statuon de [[Bazil Asad]], frato de la prezidanto. Post tio polico pripafis ilin, sekve de kio estis mortigitaj almenaŭ 17 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/08/rise/ Число погибших в Сирии достигло 17 человек] {{ru}}</ref> Sekvatage [[AFP]] sciigis pri 24 pereintoj. La registara novaĵagentejo [[SANA]] — pri 19 mortigitaj kaj 75 vunditaj sekurecservistoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/09/syria/ В Сирии погибли 24 участника акций протеста] {{ru}}</ref> == 9-a de aprilo == * Aerfortoj de [[NATO]] unuan fojon kaptis la aviadilon de [[Libio|libiaj]] ribeluloj, kiu rompis malpermeson pri flugado super la lando. La aviadilo [[MiG-23]] alteriĝis post donitaj al ĝi ordonsignoj pri tio.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/09/intercept/ Самолеты НАТО перехватили истребитель повстанцев над Ливией] {{ru}}</ref> Samtage [[Britio|britaj]] aviadiloj [[Tornado GR4]] neniigis 7 tankojn de subtenantoj de [[Muamar Kadafi]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/09/tanx/ ВВС Великобритании уничтожили 7 танков сторонников Каддафи] {{ru}}</ref> Kadafiuloj trafis du helikopterojn de ribeluloj apud [[Brega]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/10/nofly/ Сторонники Каддафи сбили два вертолета повстанцев] {{ru}}</ref> * Vespere subtenantoj de la eks-prezidanto de [[Eburbordo]] [[Laurent Gbagbo]] atakis la stabejon de la elektita prezidanto [[Alassane Ouattara]] en la hotelo ''Golf'' ((Abiĝano). Neniu estis damaĝita. Responde al tio trupoj de la [[UN]]-misio pripafis atakintojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/10/outtara/ В Кот-д'Ивуаре совершено нападение на штаб избранного президента] {{ru}}</ref> * En la vendocentro ''Ridderhof'' de la urbo [[Alphen aan den Rijn]] ([[Nederlando]]) 24-jara ''Tristan van der Vlis'' pripafis homojn kaj poste pafmortigis sin. Pereis 6 kaj estis vunditaj inter 10 kaj 15 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/09/six/ Жертвами голландского стрелка стали шесть человек] {{ru}}</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/10/dutch/ Личность голландского стрелка установлена] {{ru}}</ref> * Ĉirkaŭ 100 mil homoj eliris stratojn de [[Taizo]] ([[Jemeno]]) kaj aliaj urboj de la lando por partopreni kontraŭregistarajn manifestaciojn.<ref name="На улицы йеменского города"/> * Post la 2-a horo, kiam ekvalidas [[elirblokado]], polico dispelis manifestaciantojn el de la placo [[Tahrir]] ([[Kairo]], [[Egiptio]]).<ref name="Egypt military"/> * Aerarmeo de [[Israelo]] faris kelkajn batojn en [[Gaza Sektoro]]. Estis mortigitaj almenaŭ 4 [[hamas]]anoj.<ref>[http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/palestinians-hamas-commander-2-bodyguards-killed-in-idf-gaza-strike-1.354931 Palestinians: Hamas commander, 2 bodyguards killed in IDF Gaza strike] {{en}}</ref> == 10-a de aprilo == * Dum enterigo de 27 pereintoj sekve de interpuŝiĝo kontraŭ polico la {{daton|8|aprilo}} miloj da homoj eliris stratojn de [[Daraa]] ([[Sirio]]) kaj estis pripafitaj de polico. Pereis 26 homoj. Oni sciigas ankaŭ pri 2 pereintoj en la urbo [[Homs]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/10/funerals/ В Сирии застрелены 26 демонстрантов] {{ru}}</ref> * [[Israelo]] deklaris sin preta ĉesigi pripafadon de [[Gaza Sektoro]], se palestinanoj ne plu lanĉos raketojn al Israelo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/10/gazastrip/ Израиль согласился на перемирие с ХАМАСом] {{ru}}</ref> * [[Irano]] elpelas 3 [[kuvajto]]jn diplomatojn responde al elpelo el Kuvajto komence de marto de 3 iranaj diplomatoj, akuzitaj pri [[spionado]].<ref>[http://in.reuters.com/article/2011/04/10/idINIndia-56238420110410 Iran expels 3 Kuwait diplomats in spy row] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110414144353/http://in.reuters.com/article/2011/04/10/idINIndia-56238420110410 |date=2011-04-14 }} {{en}}</ref> == 11-a de aprilo == * La eks-prezidanto de [[Eburbordo]] [[Laurent Gbagbo]] estis kaptita en sia bunkro kaj arestita. La elektita prezidanto [[Alassane Ouattara]] en televida alparolo al nacio diris, ke li estos juĝata.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13039825 Ivory Coast: Gbagbo held after assault on residence] {{en}}</ref> * En la metrostacio ''Oktjabrskaja'' en [[Minsko]] ([[Belorusio]]) je 18:00 (loka horo) eksplodis telestirita bombo kies povo konsistigis inter 5 kaj 7 kg je [[TNT-ekvivalento]], sekve de kio 11 homoj pereis tuj kaj unu baldaŭ mortis en malsanulejo, ĉirkaŭ 149 estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/12/victim/ Выросло число погибших в минском метро] {{ru}}</ref> * En [[Vieno]] ([[Aŭstrio]]) estis arestita la fama [[Novnaziismo|novnazio]] [[Gottfried Kuessel]].<ref>[http://www.orf.at/stories/2052680/2052679/ Sechs Wohnungen durchsucht] {{de}}</ref> * La prezidanto de [[Jemeno]] [[Ali Abdula Saleh]] aprobis la planon, proponitan de la [[Golfa Koopera Konsilo]], kaj forlasi sian postenon. Li transdonos la povon al la vic-prezidanto [[Abdrabuh Mansur Hadi]].<ref>[http://www.trust.org/alertnet/news/yemens-saleh-accepts-gulf-peace-plan-office/ Yemen's Saleh accepts Gulf peace plan - office] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110727000000/http://www.trust.org/alertnet/news/yemens-saleh-accepts-gulf-peace-plan-office |date=2011-07-27 }} {{en}}</ref> == 12-a de aprilo == * La [[Egiptio|egipta]] ministro pri antikvaĵoj ''[[Zaĥi Havass]]'' sciigis, ke en la Kairan muzeon estis revenigitaj la statuo de [[Tutanĥamono]], 1 el 10 statuoj de [[uŝebti]], bronza tubo kun ligna [[Dampilo (muzikinstrumento)|dampilo]] kaj parto da ventumilo — ĉiuj el la kolekto de Tutanĥamono.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/egypt/ В Каирский музей вернули статую Тутанхамона] {{ru}}</ref> * En [[Latvio]] forpasis farmakologo [[Jānis Polis]], kreinto de la kontraŭvirusa kuracilo [[rimantadino]]. Li havis 72 jarojn.<ref>[http://medportal.ru/mednovosti/news/2011/04/12/polis/ В Латвии скончался изобретатель римантадина] {{ru}}</ref> * La [[Sirio|siria]] rajtdefenda organizaĵo ''Siria deklaro'' sciigis, ke ekde komenciĝo de kontraŭregistaraj protestoj en la lando jam pereis ne malpli ol 200 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/12/casualties/ Сирийские правозащитники насчитали 200 убитых манифестантов] {{ru}}</ref> * Apud la [[gubernio Ĉiba]] ([[Japanio]]) je 08:08 (loka horo) okazis la tertremo forta je 6,3 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]]. Ĝia [[epicentro]] troviĝis je 77 km oriente de [[Tokio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/12/earthquake/ Недалеко от Токио произошло землетрясение] {{ru}}</ref> * La ''Administracio de [[UN]] pri kunordigo de la proksimorienta pacprocezo'' deklaris, ke la administracio de [[Palestina Aŭtonomio]] ĝenerale pretas iĝi la registaro de sendependa ŝtato.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/12/state/ ООН увидела в Палестинской автономии признаки государства] {{ru}}</ref> * Forpasis [[Sidney Harman]], [[Usono|usona]] miardulo, posedanto de la magazeno [[Newsweek]]. Li havis 92 jarojn kaj mortis pro [[leŭkemio]].<ref>[http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2011-04-13/sidney-harman-1918-2011-statement-from-the-family/# Sidney Harman 1918-2011] {{en}}</ref> * En la [[provinco Amran]] ([[Jemeno]]) policanoj atakis kontrolan punkton de armeanoj, subtenantoj de la opozicio, mortiginte oficiron kaj vundinte 2 soldatojn. Militistoj pafis responde, mortiginte 4 policanojn.<ref name="В Йемене произошла перестрелка">[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/yemen/ В Йемене произошла перестрелка между военными и полицией] {{ru}}</ref> * [[Microsoft]] eldonis la unuan provversion de [[Internet Explorer 10]].<ref>[http://blogs.msdn.com/b/ie/archive/2011/04/12/native-html5-first-ie10-platform-preview-available-for-download.aspx Native HTML5: First IE10 Platform Preview Available for Download] {{en}}</ref> == 13-a de aprilo == * La senato de [[Urugvajo]] voĉdonis por abolicio de la amnestio por militistoj, kiuj faris krimojn kontraŭ [[homaj rajtoj]] dum la milita diktaturo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/13/uruguay/ Сенат Уругвая отменил амнистию военных преступников] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Italio]] [[Silvio Berlusconi]] diris, ke ne plu kandidatiĝos en la parlamenta balotado [[2013]] kaj proponis kiel sia anstataŭulo la ministron pri justico [[Angelino Alfano]].<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/13/silvio-berlusconi-angelino-alfano-successor Silvio Berlusconi names justice minister Angelino Alfano as likely successor] {{en}}</ref> * En [[Jordanio]] ekfunkciis [[MEGA-Jordan]], la plej granda en la mondo internet-katalogo de antikvaĵoj, entenanta informojn pri 10 750 vidindaĵoj. Ĝian kreadon dum 4 jaroj partoprenis la registaro de la lando, [[J. Paul Getty Museum|Getty Institute of Los Angeles]] kaj [[World Monuments Fund]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/jordan/ Иордания открыла самый большой в мире интернет-каталог древностей] {{ru}}</ref> * En [[Adeno]] ([[Jemeno]]) armeanoj pafmortigis 2 opoziciulojn, kiuj penis plifortigi barikadojn por protestakcioj.<ref name="В Йемене произошла перестрелка"/> * Reprezentanto de la [[usona armeo]] agnoskis, ke certa kvanto da usonaj aviadiloj daŭre partoprenas operacon en [[Libio]], sed ludas nur helpan rolon.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/continue/ Самолеты США продолжили бомбить Ливию] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Kirgizio]] [[Omurbek Babanov]] eksiĝis laŭ propra iniciato por unu monato, pro akuzoj pri [[korupto]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/vice/ Обвиненный в коррупции вице-премьер Киргизии сложил полномочия] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Belorusio]] [[Aleksandr Lukaŝenko]] deklaris, ke hieraŭ je 09:00 estis arestitaj organizantoj de la terora ago en la [[Minsko|minska]] metroo. Ili ankaŭ agnoskis sin kulpaj pri eksplodoj la {{daton|3|julio}} [[2008]] en Minsko kaj la {{daton|23|septembro}} [[2005]] en [[Vitebsko]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/terakt/ Лукашенко объявил о раскрытии теракта в минском метро] {{ru}}</ref> * Estis arestita la eks-prezidanto de [[Egiptio]] [[Hosni Mubarak]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/mubarak/Хосни Мубарака арестовали] {{ru}}</ref> * [[Germanio|Germanaj]] potencoj sciigis pri elpelo el la lando de 5 [[Libio|libiaj]] diplomatoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/expell/ Из Германии выслали пятерых ливийских дипломатов] {{ru}}</ref> * En amastombejo apud la urbo [[San Fernando (komunumo)|San Fernando]] ([[Tamaulipas]], [[Meksiko]]) estis trovitaj pliaj 32 kadavroj — entute 120, ekde la {{daton|7|aprilo}}.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/mexbodies/ В приграничном мексиканском штате нашли 32 трупа] {{ru}}</ref> * La partio [[Unueca Rusio]] deklaris, ke ĝi subtenos en la sekvontjara prezidanta balotado [[Dmitrij Medvedev]] nur se ne kandidatiĝos [[Vladimir Putin]], estro de la partio. Ĝi ankaŭ opinias, ke la balotadon partoprenos unu el ili, laŭ farota interkonsento.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/13/er/ "Единая Россия" назвала условия поддержки Медведева в 2012 году] {{ru}}</ref> == 14-a de aprilo == * La ĉefministro de [[Sirio]] [[Adel Safar]] formis novan registaron.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/14/govment/ В Сирии сформировано новое правительство] {{ru}}</ref> * Vespere en [[Vagaduguo]] ([[Burkino]]) militistoj pafis antaŭ la prezidenta palaco. Oni diras, ke tiel soldatoj de elita trupo, gardanta prezidanton, postulas pagon de salajroj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/15/ouagadougou/ Недовольные военные открыли стрельбу в резиденции президента Буркина-Фасо] {{ru}}</ref> * Je la nokto al la {{daton|15|aprilo}} la [[prezidanto de Usono]] [[Barack Obama]], tiu de [[Francio]] [[Nicolas Sarkozy]] kaj la ĉefministro de [[Britio]] [[David Cameron]] deklaris, ke la milita operaco de [[NATO]] en [[Libio]] daŭros ĝis eksiĝo de [[Muamar Kadafi]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/15/gogogo/ Лидеры коалиции в Ливии пообещали свергнуть Каддафи] {{ru}}</ref> * Je ĉirkaŭ 06:00 (loka horo) okazis la tertremo en [[Japanio]], forta je 6,1 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]]. Ĝia [[epicentro]] troviĝis je 537 km nord-oriente de [[Tokio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/14/quake/ На северо-востоке Японии произошло сильное землетрясение] {{ru}}</ref> == 15-a de aprilo == * En [[Sirio]] post vendreda preĝo okazis kontraŭregistaraj manifestacioj en la urboj [[Homs]], [[Daraa]], [[Kamiŝli]], [[Latakio]] kaj [[Ĝobar]]. En Homs protestantoj mortbatis polican oficiron.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/16/policeman/В Сирии демонстранты насмерть забили полицейского] {{ru}}</ref> * La registaro de [[Armenio]] decidis igi [[ŝako]]n deviga fako en mezlernejoj jam ekde nuna jaro.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/15/chesskids/ В Армении решили сделать шахматы обязательным школьным предметом] {{ru}}</ref> * La [[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio]] de [[Germanio]] aprobis la leĝon, laŭ kiu ekde la {{daton|1|julio}} [[deviga militservo]] estos haltigita por sendefinita tempo.<ref>[http://www.dradio.de/nachrichten/2011041514/4/ Bundesrat besiegelt Aussetzung der Wehrpflicht] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110420003146/http://www.dradio.de/nachrichten/2011041514/4/ |date=2011-04-20 }} {{de}}</ref> * La [[Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio]] kondamnis du [[Kroatio|kroatajn]] generalojn pro krimoj faritaj de ili en [[1995]] kontraŭ lokaj [[serboj]]. [[Ante Gotovina]] estis kondamnita al 24 jaroj de malliberigo, [[Mladen Markač]] al 18 jaroj. La generalo [[Ivan Čermak]] estis agnoskita senkulpa kaj liberigita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/15/gotovina/ Хорватский генерал получил 24 года за массовые убийства сербов] {{ru}}</ref> * En [[Kandagaro]] ([[Afganio]]) kamikazo penetris en la policoficejon kaj eksplodigis sin. Pereis almenaŭ 3 homoj, inkluzive de estro de la provinca polico ''Ĥan Moĥammad Muĝaĥid''.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/15/killd/ В результате теракта погиб глава полиции Кандагара] {{ru}}</ref> * En [[Sektoro Gaza]] stis trovita korpo de la [[Italio|itala]] ĵurnalisto ''Vittorio Arrigoni'', kunlaboranto de la internacia bonfara organizaĵo [[International Solidarity Movement]]. Antaŭtage li estis kaptita de anoj de [[Islamismo|islamisma]] organizaĵo, kiu postulis de [[Hamas]] dum 30 horoj liberigi ĉiujn siajn anojn el malliberejoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/14/italian/ В секторе Газа похитили и убили итальянского активиста] {{ru}}</ref> == 16-a de aprilo == * Okazis la prezidanta balotado en [[Niĝerio]].<ref name="Результаты президентских выборов">[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/nigeria/ Результаты президентских выборов спровоцировали беспорядки в Нигерии] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar al-Asad]] deklaris, ke [[esceptostato]] estos nuligita ene de proksima semajno.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/16/cancel/ Глава Сирии назвал сроки отмены режима чрезвычайного положения] {{ru}}</ref> * Ekvalidas simpligita viza reĝimo inter [[Rusio]] kaj [[Turkio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/16/turkey/ Россия и Турция перешли на упрощенный визовый режим] {{ru}}</ref> * [[Associated Press]] informas, ke pro fulmotondroj kaj ventro ĝis 35 metrojn sekunde, inter la 14-an kaj la 15-an de aprilo pereis almenaŭ 9 homoj en la {{J|usona ŝtato}} [[Oklahomo]], [[Arkansaso]], [[Tenesio]], [[Luiziano]] kaj [[Misisipio]].<ref>[http://news.yahoo.com/s/ap/us_severe_weather;_ylt=AqXKWlvHHrtHvJTnMoTMLSKs0NUE;_ylu=X3oDMTNoNWxrNWFnBGFzc2V0A2FwLzIwMTEwNDE2L3VzX3NldmVyZV93ZWF0aGVyBGNjb2RlA21vc3Rwb3B1bGFyBGNwb3MDMgRwb3MDNwRwdANob21lX2Nva2UEc2VjA3lŭ3RvcF9zdG9yeQRzbGsDcG93ZXJmdWxzcHJp Powerful spring storms kill 9 in Ark., Okla.] {{en}}</ref> * Forpasis la fama [[Usono|usona]] dezajnisto, juvelisto kaj parfumisto [[Bijan Pakzad]].Li havis 68 jarojn kaj mortis pro [[apopleksio]].<ref>[http://www.lenta.ru/articles/2011/04/18/bijan/ Продавец шика] {{ru}}</ref> * La Supera administracia tribunalo de [[Egiptio]] decidis malestabli la [[Naci-demokratia partio (Egiptio)|Naci-demokratian partion]]. Tuta havaĵo de la partio estu transdonita al la ŝtato.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/16/party/ Египетский суд распустил партию Мубарака] {{ru}}</ref> * [[Taĝikio|Taĝikaj]] aŭtoritatoj konfirmis, ke la komandestro de la eksa ''Unuiĝinta taĝika opozicio'' [[Abdulo Raĥimov]] (kromnomo ''Mulo Abdulo)'' kaj ties bando estis likviditaj. Speciala operaco komenciĝis la {{daton|14|aprilo}} en la vilaĝo ''Samsolik'' ([[Nurabada distrikto]]), kie troviĝis kaŝtendaro de teroristoj. La {{daton|15|aprilo}} estis mortigitaj 15 gerilanoj, sekvan tagon — aliaj. Pereis 2 lokaj loĝantoj, kiuj helpis al milico, 2 milicanoj estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/17/mullo/ Власти Таджикистана подтвердили ликвидацию Мулло Абдулло] {{ru}}</ref> Entute estis mortigitaj ĉirkaŭ 20 gerilanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/mullo/ Президент Таджикистана велел позаботиться о детях убитых боевиков из банды Мулло Абдулло] {{ru}}</ref> == 17-a de aprilo == * Laŭ [[Associated Press]] pro [[tornado]]j en [[Usono]] pereis almenaŭ 45 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/tornados/ Число жертв торнадо в США возросло до 45 человек] {{ru}}</ref> * Forpasis la 16-jara [[Israelo|israelano]] ''Daniel Viflih'', grave vundita la {{daton|7|aprilo}}, kiam raketo, lanĉita de palestinaj teroristoj el [[Sektoro Gaza]], trafis lernejan buson.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/daniel/ Скончался раненный при обстреле школьного автобуса израильтянин] {{ru}}</ref> * En [[Finnlando]] okazis la parlamenta balotado. Laŭ antaŭaj informoj, la unuan lokon gajnis [[Nacia koalicio (Finnlando)|Nacia koalicio]], kiu ricevos 44 lokojn el 200. Do la nova ĉefministro evidente iĝos [[Jyrki Katainen]]. La duan lokon okupis [[Finnlanda socialdemokratia partio]] (42 lokoj), la trian — [[Veraj finnoj]], la kvaran — [[Finnlanda Centro]] (35 lokoj). La balotadon partoprenis 70,4 % de voĉdonantoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/finnish/ "Истинные финны" заняли третье место на выборах в Финляндии] {{ru}}</ref> * La [[Egiptio|egipta]] ministro pri antikvaĵoj, unu el plej aŭtoritataj [[Egiptologio|egiptologoj]] en la mondo [[Zaĥi Havass]] estis kondamnita por unu jaro de malliberigo kaj monpuno je 1600 [[usonaj dolaroj]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/jail/ Главный археолог Египта приговорен к году тюрьмы] {{ru}}</ref> * La [[Filadelfia orkestro]] ([[Usono]]) deklaris sin bankroto.<ref>[http://www.philly.com/philly/news/nation_world/119991704.html 'A chance . . . to save this great treasure'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110423031150/http://www.philly.com/philly/news/nation_world/119991704.html |date=2011-04-23 }} {{en}}</ref> * Ekfunkciis la unuaj retpaĝoj kun la "[[Pornografio|porna]]" [[Ĝenerala domajno de plej alta nivelo|domajna nomo]] [[.xxx]].<ref>[http://www.theregister.co.uk/2011/04/17/xxx_goes_live/ XXX domain names go live] {{en}}</ref> == 18-a de aprilo == * Je la nokto al la 19-an de aprilo polico dispelis en la urbo [[Homs]] ([[Sirio]]) kontraŭregistaran manifestacion per [[larmogaso]] kaj pafado. Almenaŭ 2 homoj estis vunditaj. Vespere la urbo estis blokita.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/19/homs/ В сирийском городе по демонстрантам открыли огонь] {{ru}}</ref> * La ''Moskva urba juĝejo'' ([[Rusio]]) agnoskis la [[Movado kontraŭ kontraŭleĝa enmigrado|Movadon kontraŭ kontraŭleĝa enmigrado]] [[Ekstremismo|ekstremisma]], do ĝi estu malpermesita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/dpni/ Мосгорсуд запретил ДПНИ] {{ru}}</ref> * Post sciigo pri antaŭaj rezultoj de la prezidanta balotado en [[Niĝerio]] eksplodis tumultoj, kiujn premas polico. Laŭ lastaj informoj la nuna prezidanto [[Goodluck Jonathan]] venkis en 21 balotdistriktoj el 36, gajninte 22,5 milionojn da voĉoj. Lia ĉefa rivalo [[Muhammadu Buhari]] venkis nur en 12 balotdistriktoj kaj ricevis 8,7 milionojn da voĉoj. Liaj subtenantoj kulpigas la prezidanton pri falsado.<ref name="Результаты президентских выборов"/> * Ribelintaj soldatoj en [[Burkino]] bruligis la domon de armeestro en la urbo [[Kaya (Burkinio)|Kaya]] kaj forrabis domon de alia alta oficiro. Ekde la {{daton|14|aprilo}} tumultoj flamas en kvar urboj: Kaya, [[Vagaduguo]], [[Tenkodogo]] kaj [[Pô]]. Ili postulas pagu promesitan monon.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/whereisit/ Повстанцы в Буркина-Фасо сожгли дом командующего армией] {{ru}}</ref> Samtage la prezidanto de la lando nomumis novan ĉefministron — tiun postenon okupis la burkina ambasadoro en [[Francio]] [[Luc-Adolphe Tiao]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/18/burkina1/ В Буркина-Фасо назначен новый премьер-министр] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110421031544/http://lenta.ru/news/2011/04/18/burkina1/ |date=2011-04-21 }} {{ru}}</ref> * Tri kaŝvestitaj teroristoj penetris oficejon de la Ministerio pri defendo en [[Kabulo]] ([[Afganio]]), sed estis malkovritaj kaj mortigitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/infiltrate/ Смертник в военной форме проник в здание минобороны Афганистана] {{ru}}</ref> * ''Haled Abu Falgha'', la ĉefa kuracisto de unu el malsanulejoj de [[Misurata]] ([[Libio]]) diris, ke dum unu kaj duona sieĝo estis mortigitaj ĉirkaŭ milo kaj vunditaj ĉirkaŭ 3 miloj da homoj, el kiuj 80 % estis civiluloj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/18/misrata/ Потери повстанцев в Мисурате достигли тысячи человек] {{ru}}</ref> == 19-a de aprilo == * En la VI kongreso de la [[Komunista partio de Kubo]] la unua sekretario estis elektita [[Raúl Castro]], do Fidel Castro forlasis tiun postenon — unue ekde [[1965]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/19/fidel/ Фидель Кастро официально ушел с поста главы кубинских коммунистов] {{ru}}</ref> * Matene apud la urbo [[Goma]] ([[Demokratia Respubliko Kongo]]) rapide veturanta kamiono trafis apud rivero grupon da homoj, sekve de kio 32 homoj pereis kaj 9 estis vunditaj. Inter viktimoj dominas infanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/20/congo/ В Конго грузовик на скорости въехал в толпу детей] {{ru}}</ref> * [[Britio]] refutis je konsiderado de la amendo de [[Pakistano|pakistana]] tribunalo pri [[ekstradicio]] de la eksa prezidanto [[Pervez Muŝaraf]].<ref>[http://www.dawn.com/2011/04/19/uk-refuses-to-handover-pervez-musharraf.html UK refuses to handover Pervez Musharraf] {{en}}</ref> * La [[Sirio|siria]] ministro pri internaj aferoj ''Muhamad Ibragim aŝ-Ŝaar'' deklaris en ŝtata televido, ke la registaro jam aprobis la leĝon pri abolicio de [[esceptostato]] kaj baldaŭ ĝin subskribos la prezidanto. Ankaŭ estis malestablita la Supera tribunalo de ŝtata sekureco. Samtempe li diris, ke de nun estas malpermesitaj ĉiuj nesankciigitaj manifestacioj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/19/emergency/ Правительство Сирии отменило режим чрезвычайного положения] {{ru}}</ref> * En [[Sanao]] ([[Jemeno]]) okazis interpuŝiĝoj de manifestaciantoj kaj polico, sekve de kio 5 opoziciuloj pereis, 60 estis vunditaj (el ili 23 tre grave). En Taizo dum pafado de polico kontraŭ manifestaciantoj pereis hazarda preteriranto.<ref name="В Йемене мотоциклист">[http://www.lenta.ru/news/2011/04/20/yemeni/ В Йемене мотоциклист обстрелял спящих манифестантов] {{ru}}</ref> * La [[kurdoj]] okazigis protestojn en almenaŭ tri urboj de [[Turkio]] post kiam la Supera elektokonsilio rifuzis registri 7 kurdajn kandidatojn por la parlamenta balotado. En [[Dijarbakiro]] ĉirkaŭ 3 miloj da protestintoj priĵetis ŝtonojn kaj fajrojn al policanoj kaj estis dispelitaj per [[larmogaso]] kaj akvoĵetiloj, 5 manifestantoj kaptitaj. En [[Van]] kurdoj ekbruligis kelkajn bankojn kaj aliajn oficejojn, ĵetis brulbombojn al policanoj, el iuj 2 estis vunditaj. En [[Istanbulo]] ĉirkaŭ 3 mil homoj pace manifestaciis en centra placo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/19/kurds/ Курды устроили беспорядки в нескольких городах Турции] {{ru}}</ref> * Apud la urbo [[Tavango]] ([[Arunaĉal-Pradeŝo]], [[Barato]]) kraŝis pasaĝera helikoptero, sekve dekio pereis almenaŭ 20 kaj estis vunditaj 3 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/19/arunachalpradesh/ В авиакатастрофе в Индии погибли 20 человек] {{ru}}</ref> * Reprezentanto de la [[Tutmonda manĝaĵa programo]] diris, ke ekde [[Tunizio]] al [[Libio]] tra interkonsentita kun libiaj potencoj humaneca koridoro ekveturis la unua karavano kun 240 tunoj da faruno kaj altkaloriaj biskvitoj. Manĝaĵon ricevos loĝantoj de la urboj [[Tripolio]], [[Az Zintan]], [[Nalut]], [[Zavija]], Efrin, Mezda, Al-Rejba.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/19/un/ В Ливию начала поступать гуманитарная помощь ООН] {{ru}}</ref> == 20-a de aprilo == * La [[Libio|libia]] ministro ''Abdul Ati al-Obejdi'' en intervjuo al okcidentaj amaskomunikiloj diris, ke la registaro pretas okazigi liberan balotadon duonjaron post fino de la civila milito.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/20/election/ Режим Каддафи согласился провести свободные выборы] {{ru}}</ref> * La ĉefo de la [[Britio|brita]] diplomataro en [[Malavio]] ''Fergus Cochrane-Dyet'' estis deklarita [[persona non grata]] kaj devas forlasi la landon ene de 72 horoj. Tion elvokis publikigo de malafablaj rimarkoj de la diplomato pri la nuna pezidanto [[Bingu wa Mutharika]], skribitaj en diplomatia letero, sed iel likintaj en amaskomunikilojn.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1378582/British-diplomat-ordered-leave-Malawi-branding-president-autocratic-combative.html British diplomat ordered to leave Malawi after branding president 'autocratic' and 'combative'] {{en}}</ref> * En la urbo [[Al-Hudaida]] ([[Jemeno]]) nekonata motorciklisto pripafis tendaron de opoziciuloj. 1 homo pereis kaj 8 estis vunditaj. En [[Adeno]] okazis interpuŝiĝoj de manifestaciantoj kaj polico, sekve de kio 1 policano pereis kaj 3 estis vunditaj.<ref name="В Йемене мотоциклист"/> == 21-a de aprilo == * [[Usono]] sendis al [[Libio]] [[Senstiritaj aviadiloj|senstiritajn aviadilojn]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/22/drone/ США направили в Ливию беспилотники] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar al-Asad]] subskribis la dekreton pri nuligo de [[esceptostato]] kaj malestablo de la Supera tribunalo de ŝtata sekureco.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/21/asad/ Президент Сирии официально отменил полувековой режим ЧП] {{ru}}</ref> * En la [[Brazilio|brazilia]] subŝtato [[Amazonio (ŝtato)|Amazonio]] kraŝis malgranda aviadilo 7 homoj pereis (3 viroj, 3 virino, 1 infano), 8 postvivis. Ĝi apartenas al la flugkompanio [[Amazonav Taxi Aereo]] kaj flugis el la urbo [[Manaus]] al [[Santarém (Parao)|Santarém]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/22/amazon/ В авиакатастрофе над бразильской Амазонией погибли семь человек] {{ru}}</ref> == 22-a de aprilo == * Ĉe la limo inter [[Kamboĝio]] kaj [[Tajlando]], apud la templo [[Pra Vihear]] je la 6-a horo komenciĝis interpafado, daŭrinta 4,5 horojn. Ambaŭ flankoj kulpigas unu la alian. Almenaŭ 1 tajlanda militisto pereis, 5 estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/22/clash/На границе Таиланда и Камбоджи произошла новая перестрелка] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105084646/http://lenta.ru/news/2011/04/22/clash/%D0%9D%D0%B0 |date=2012-01-05 }} {{ru}}</ref> * Forpasis la fama [[Sovetunio|soveta]], [[Rusio|rusia]], [[Israelo|israela]] artisto kaj reĝisoro [[Miĥail Kozakov]]. Li havis 76 jarojn kaj mortis pro [[pulma kancero]].<ref>[http://lenta.ru/articles/2011/04/23/kozakov/ Старый солдат] {{ru}}</ref> * La admiralo [[Mikle Mullen]], prezidanto de la [[Usona Stabestraro]] sciigis, ke batala potencialo nur surteraj trupoj de la [[Libio|libia]] armeo estis malaltigita je 30-40 %.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/22/degrate/ Американцы оценили потери войск Каддафи] {{ru}}</ref> * Interpuŝiĝoj de manifestantoj kaj polico okazis en la [[Sirio|siriaj]] urboj [[Homs]], [[Hama]], [[Daraa]], [[Damasko]]. Laŭ opoziciuloj polico uzis batalajn kartoĉojn, laŭ la registaro — ne. Pereis laŭ diversaj informoj inter 40 kaj 68 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/22/forty/ В столкновениях с полицией погибли 68 сирийцев] {{ru}}</ref> == 23-a de aprilo == * En Japanio forpasis [[Norio Ohga]], eks-prezidanto de [[Sony]] ([[1982]]-[[1995]]). Li havis 81 jarojn kaj mortis pro [[multorgana manko]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/24/ohga/ Умер бывший глава Sony] {{ru}}</ref> * La reganta [[Jemeno|jemena]] partio [[Ĝenerala Popola Kongreso (Jemeno)|Ĝenerala Popola Kongreso]] sciigis al la [[Golfa Koopera Konsilo]], ke ĝi pretas plene aprobi la proponitan planon pri solvo de la politika krizo en tiu ĉi lando.<ref>[http://www.reuters.com/article/2011/04/23/us-yemen-agreement-idUSTRE73M20L20110423 Saleh agrees to quit under GCC deal: spokesman] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110426010032/http://www.reuters.com/article/2011/04/23/us-yemen-agreement-idUSTRE73M20L20110423 |date=2011-04-26 }} {{en}}</ref> * Je 65 km de la urbo [[Har]] ([[Pakistano]]), ĉe la limo kun [[Afganio]], [[kamikazo]] eksplodigis sin apud aŭto, en kiu troviĝis ''Malik Manasib Khan'', ĉefo de loka milico, batalanta kontraŭ [[Talibano]]. Li kaj 4 liaj kunvojaĝantoj pereis, 5 homoj estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/23/leader/ В Пакистане убили главного по борьбе с "Талибаном"] {{ru}}</ref> * En [[Akapulko]] ([[Meksiko]]) oni trovis en salono de beligado kadavrojn de du virinoj kaj 14-jara knabino kun distranĉitaj gorĝoj. Poste surstrate estis trovitaj kadavroj de 2 pliaj virinoj, laborintaj en sama salono kaj same murditaj. Oni supozas, ke temas pri interbatalo de narkotikaj karteloj.<ref>[http://www.reuters.com/article/2011/04/23/us-mexico-crime-idUSTRE73M27S20110423 Five women brutally murdered in Mexico beach resort] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110425235357/http://www.reuters.com/article/2011/04/23/us-mexico-crime-idUSTRE73M27S20110423 |date=2011-04-25 }} {{en}}</ref> * Je la nokto al la {{daton|24|aprilo}} proksime de la urbo [[Nabluso]] ([[Israelo]]), apud la tombejo de Josefo, estis pripafita fare de palestina polico grupo da [[Judismo|judaj]] kredantoj kiuj estis enirintaj tien kontraŭleĝe. 1 homo estis mortigita, 2 aŭ 3 vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/24/westbank/ На Западном берегу обстреляли группу верующих] {{ru}}</ref> * En [[Damasko]] ([[Sirio]]) polico pripafis funebran procesion honore al 80 manifestantoj pereintaj la {{daton|22|aprilo}}. Oni sciigas, ke en la urboparto distrikto ''Duma'' estis mortigitaj 4 homoj, en la distrikto ''Barzeh'' — 3. En la urbo [[Ezreh]] pereis 3 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/23/snipers/ В Сирии снайперы открыли огонь по похоронной процессии] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Brindizio]] ([[Italio]]) estis arestita ''Francesco Campana'', 38-jara ĉefo de la [[Mafio|mafia]] grupo ''Sacra Corona Unita''.<ref>[https://web.archive.org/web/20120107063025/http://www.monstersandcritics.com/news/europe/news/article_1634751.php/Top-mobster-nabbed-in-Italy Top mobster nabbed in Italy] {{en}}</ref> * Sekve de [[interpafado]] ĉe la limo inter [[Kamboĝio]] kaj [[Tajlando]] pereis 4 homoj. Entute jam pereis 6 kamboĝanoj kaj 4 tajlandanoj<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/23/ten/ Число погибших в боях на границе Камбоджи и Таиланда возросло до десяти] {{ru}}</ref> * Aviadiloj de [[NATO]] bombardis [[Tripolio]] ([[Libio]]). Libiaj potenculoj deklaris, ke pro aeratakoj de NATO libia armeo retiriĝos el apud [[Misurata]], post kio lokaj triboj interkonsentos kun ribeluloj aŭ daŭrigos sieĝon memstare.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/22/blasts/ Самолеты НАТО нанесли новые удары по центру Триполи] {{ru}}</ref> La [[Usono|usona]] senatano [[John McCain]] dum sia vizito en [[Bengazi]] alvokis ĉiujn landojn kaj aparte Usonon agnoski la [[Nacia Transira Konsilio|Nacian Transiran Konsilion]] sola laŭleĝa reprezentanto de la libia popolo kaj doni al ĝi armilojn kaj militinstruistojn. Usono tuj refutis tiun ideon.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/23/mccain/ Джон Маккейн предложил признать мятежное правительство Ливии] {{ru}}</ref> == 24-a de aprilo == * En [[Turkmenio]] estis nuligita la elira ekzameno en mezlernejoj pri [[Ruĥname]] — libro, verkita de la antaŭa prezidanto [[Saparmurat Nijazov]]. Ĝin anstataŭos tiu pri [[informadiko]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/25/ruhnama/ В Туркмении "Рухнаму" заменили на информатику] {{ru}}</ref> == 25-a de aprilo == * Komenciĝis la prezidanta balotado en [[Ĉado]].<ref>[http://www.rg.ru/2011/04/25/chad-anons.html Президентские выборы начались в Чаде] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Sibi]] ([[Pakistano]]) 4 motorciklistoj pripafis kaj bruligis buson, pereis almenaŭ 15 homoj, inter ili multaj virinoj kaj infanoj.<ref name="В Пакистане при нападении">[http://lenta.ru/news/2011/04/26/buses/ В Пакистане при нападении на три автобуса погибли 18 человек] {{ru}}</ref> * [[Irano|Irana]] ambasadoro en [[Barejno]] estis deklarita [[persona non grata]].<<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/nongrata/ Иранского дипломата в Бахрейне объявили персоной нон грата] {{ru}}</ref> * [[Usono]] decidis evakui el [[Sirio]] plejparton da kunlaborantoj de ambasadorejo kaj ĉiujn iliajn familianojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/sanctions/ Из Сирии эвакуируют сотрудников американского посольства] {{ru}}</ref> * Matene en [[Daraa]] ([[Sirio]]) estis enigitaj armeaj trupoj, inter 3 kaj 5 mil militistoj kun pezaj [[kirasaŭto]]j. Dum interpuŝiĝoj pereis almenaŭ 25 homoj. Elektroprovizado estis ĉesigita, telefonio preskaŭ ne funkcias.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/daraa/ В сирийском городе Дараа погибли 25 человек] {{ru}}</ref> Sirio fermis limon ĉe [[Jordanio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/25/close/ Сирия закрыла границу с Иорданией] {{ru}}</ref> * Armeaj trupoj faris raketan baton al [[Misurata]] ([[Libio]]). Pereis ĉi 30 homoj, 60 estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/25/misurata/ При ударе сторонников Каддафи по Мисурате погибли 30 человек] {{ru}}</ref> * En [[Abiĝano]] ([[Eburbordo]]) okazas milita operaco kontraŭ subtenantoj de la eks-prezidanto [[Laurent Gbagbo]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/holedup/ В крупнейшем городе Кот-д'Ивуара возобновилась стрельба] {{ru}}</ref> * [[Italio]] decidis aliĝi al la milita operaco de [[NATO]] en [[Libio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/25/italyair/ Итальянские ВВС присоединятся к операции НАТО в Ливии] {{ru}}</ref> * Aviadiloj de [[NATO]] bombardis rezidejon de [[Muamar Kadafi]] en [[Tripolio]] ([[Libio]]), kiu estis detruita. Laŭ libiaj aŭtoritatoj pereis 3 kaj estis vunditaj 45 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/25/strike/ Резиденция Каддафи повреждена в результате бомбардировки] {{ru}}</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/tripoli/ Авиация НАТО нанесла новые удары по Триполи] {{ru}}</ref> == 26-a de aprilo == * En [[Kairo]] ([[Egiptio]]) komenciĝis juĝprocezo super la eks-ministro pri internaj aferoj ''Habib al-Adli''.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/court/ В Египте начался суд над бывшим министром внутренних дел] {{ru}}</ref> * En [[Nord-Koreio]]n alveturis kun tritaga vizito delegacio, inkluzivanta eksajn ŝtatestrojn [[Jimmy Carter]], [[Martti Ahtisaari]], [[Mary Robinson]] kaj [[Gro Harlem Brundtland]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/26/carter/ Экс-президент США Джимми Картер прибыл в Северную Корею] {{ru}}</ref> * En [[Karaĉio]] ([[Pakistano]]) matene estis eksplodigitaj du busoj kun militistoj. Pereis 3 kaj estis vunditaj pli ol 30 homoj.<ref name="В Пакистане при нападении"/> * Oni sciigas, ke en [[Daraa]] ([[Sirio]]) jam pereis 35 kaj estis kaptitaj ĉirkaŭ 500 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/27/syria/ Число жертв в сирийском городе Дараа выросло до 35 человек] {{ru}}</ref> == 27-a de aprilo == * Al ribelantaj soldatoj en [[Burkinio]] aliĝis reprezentantoj de polico.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/28/burkina/ К беспорядкам в Буркина-Фасо присоединилась полиция] {{ru}}</ref> * Matene en la flughaveno de [[Kabulo]] ([[Afganio]]) la 45-jara eksa piloto de la afgana aerarmeo pripafis siajn usonajn kolegojn kaj estis pafmortigita mem. Pereis 8 militistoj kaj 1 civilulo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/27/kabul2/ Все убитые в аэропорту Кабула были американцами] {{ru}}</ref> * La eks-prezidanto de [[Kostariko]] [[Miguel Ángel Rodríguez]] estis kondamnita al 5-jara malliberigo pro tio, ke li prenis [[koruptomono]]n je 800 mil [[usonaj dolaroj]] de la firmao [[Alcatel]] kontraŭ registara kontrakto je 149 milionoj da usonaj dolaroj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/bribes/ Экс-президента Коста-Рики отправили в тюрьму за взятку от Alcatel] {{ru}}</ref> * Forpasis [[Igor Kon]], fama [[Rusio|rusia]] seksologo. Li havis 82 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/kon/ Умер ученый Игорь Кон] {{ru}}</ref> * Sekve de aeratako de [[NATO]] en [[Misurata]] ([[Libio]]) pereis 11 ribeluloj.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/04/27/libya.war/index.html?hpt=T1 Witness: NATO airstrike kills 11 rebels in Misrata] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110817011652/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/04/27/libya.war/index.html?hpt=T1 |date=2011-08-17 }} {{en}}</ref> * En [[Sanao]] ([[Jemeno]]) dum dispelo de kontraŭregistara manifestacio pereis 11 kaj estis vunditaj pli ol 100 homoj.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/04/27/yemen.unrest/ Security forces open fire on protesters in Yemen, sources say] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160308012654/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/04/27/yemen.unrest/ |date=2016-03-08 }} {{en}}</ref> * [[Egiptio|Egipta]] skoltado informis, ke danke al ĝia perado [[Hamaso]] kaj [[Fath]] interkonsentis pri establo de regisrato de la nacia unuiĝo kaj okazigo de balotado.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/27/egypt/ Египет помог движениям ФАТХ и ХАМАС помириться] {{ru}}</ref> * 30 anoj de la [[Sirio|siria]] partio [[Baazo]] publike deklaris sian eksiĝon post kiam en ilian urbon [[Banijazo]] estis enigitaj armeaj trupoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/27/baath/ Из сирийской партии власти начался исход активистов] {{ru}}</ref> == 28-a de aprilo == * En populara inter fremdlandaj turistoj kafeo en la placo ''Ĝamaa el-Fanaa'' de [[Marakeŝo]] ([[Maroko]]) eksplodiĝis bombo. Pereis 16 kaj estis vunditaj 23 homoj, precipe fremdlandanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/30/marrakesh/ Власти Марокко увидели во взрыве след "Аль-Каеды"] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke en la [[Irano|irana]] [[Meĝliso (Irano)|meĝliso]] komenciĝis la procedo pri [[impiĉmento]] (eksigo) de la prezidanto [[Mahmud Ahmadineĵad]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/impeach/ Иранский парламент решил сместить Ахмадинеджада] {{ru}}</ref> * Pro [[tornado]] en [[Usono]] dum tri tagoj pereis almenaŭ 70 homoj (45 en [[Alabamo]], po 11 en [[Misisipio]] kaj [[Arkansaso]], 3 en [[Misurio]] kaj [[Tenesio]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/storm1/ Число погибших от торнадо в США возросло до 70 человек] {{ru}}</ref> Poste oni sciigis, ke en sola Alabamo pereis ne malpli ol 128 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/28/deathtoll/ Число жертв торнадо в США превысило 160 человек] {{ru}}</ref> * Matene je 90 km de [[Dako]] ([[Bangladeŝo]]) pramo koliziis kontraŭ ŝarĝoŝipo, droninta antaŭ kelkaj tagoj. El inter 70 ĝis 200 pasaĝeroj saviĝis 60, estis trovitaj jam inter 28 kaj 32 kadavroj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/22/bangladesh/ Число утонувших при крушении парома в Бангладеш выросло до 33 человек] {{ru}}</ref> * Armeestroj de [[Tajlando]] kaj [[Kamboĝio]] interkonsentis pri pafĉesigo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/ceasefire/ Таиланд и Камбоджа договорились о прекращении огня] {{ru}}</ref> * [[Rusio|Rusiaj]] aŭtoritatoj deklaris, ke en [[majo 2011]] rusiaj firmaoj ĉesigos eksportadon de [[nafto]] por plenigi internan merkaton.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/28/stop/ Россия прекратит экспорт нефтепродуктов ради внутреннего рынка] {{ru}}</ref> == 29-a de aprilo == * En [[Hanovro]] ([[Germanio]]) forpasis la fama [[Rusio|rusia]] pianisto [[Vladimir Krajnev]]. Li havis 67 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/29/krainev/ Умер пианист Владимир Крайнев] {{ru}}</ref> * [[Hungario|Hungara]] prokuroraro postulis senigi je imuneco la eksan ĉefministron de la lando [[Ferenc Gyurcsány]]. Li estas akuzata pri trouzo de plenpovoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/gyurcsany/ Прокуратура Венгрии потребовала лишить бывшего премьера иммунитета] {{ru}}</ref> * Kvanto da pereintoj pro [[tornado]] en [[Usono]] jam atingis almenaŭ 305. En Alabamo pereis 204 kaj estis vunditaj almenaŭ 1700 homoj, en [[Tenesio]] pereis 34, en [[Misisipio]] 33, en [[Georgio]] 14, en [[Arkansaso]] 12, en [[Virĝinio]] 5, en [[Misurio]] 2, en [[Kentukio]] 1.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/toll/ От торнадо в США погибли более 300 человек] {{ru}}</ref> * La ĉerko kun restaĵoj de la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] estis elportita el la [[baziliko de Sankta Petro de Romo]]. La {{daton|1|majo}} devos okazi lia [[beatigo]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/coffin/ Гроб с телом Иоанна Павла II вынесли из склепа] {{ru}}</ref> * En [[Westminster]] ([[Britio]]) okazis geedziĝa ceremonio de la [[princo Vilhelmo]] kaj [[Kate Middleton]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/wed/ Принц Уильям и Кейт Миддлтон поженились] {{ru}}</ref> * [[Tunizio|Tunizia]] armeo elbatis [[Libio|libiajn]] armeajn trupojn el la tunizia teritorio, inkluzive de la urbo [[Dehiba]]. Libiaj ribeluloj denove okupis la apudliman kontrolpunkton ''Dahiba-Vazen''.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/kickoff/ Сторонников Каддафи выбили из Туниса] {{ru}}</ref> * Estis decidita atribui la titolon [[la urbo de milita gloro]] al tri pliaj [[Rusio|rusiaj]] urboj [[Anapa]], [[Kolpino]] kaj [[Starij Oskol]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/towns/ В России появятся еще три "Города воинской славы"] {{ru}}</ref> * En la vilaĝo ''Progres'' ([[Kabardio-Balkario]], [[Rusio]]) dum speciala operco estis likviditaj 10 [[Islamismo|islamismaj]] teroristoj, inkluzive de 2 virinojn kaj supozeble la gvidanto de lokaj islamistoj ''Asker Ĝapujev''.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/dzhappuev/ Убит лидер боевиков Кабардино-Балкарии] {{ru}}</ref> * En [[Sirio]] okazis ''la tago de kolerego'', kiun partoprenis loĝantoj de 50 loĝlokoj. Laŭ informoj de [[AFP]] pereis 55 homoj, inkluzive de 4 militistoj. En [[Daraa]] estis mortigitaj 32 civiluloj kaj 4 militistoj. En [[Homs]] pereis 15 civiluloj kaj 3 policanoj. En [[Latakio]] pereis 1 homo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/dayofrage/ В ходе сирийского "Дня гнева" погибли 55 человек] {{ru}}</ref> Parto da militistoj transiris al opozicio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/syria/ Сирийский "День гнева" прошел в 50 городах страны] {{ru}}</ref> * En la [[provinco Beni Suef]] ([[Egiptio]]) renversiĝis pramo, sekve de kio pereis almenaŭ 43 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/04/29/nile/ В Ниле утонули 43 пассажира парома] {{ru}}</ref> == 30-a de aprilo == * Forpasis la [[Argentino|argentina]] verkisto kaj rajtdefendanto [[Ernesto Sábato]]. Li havis 99 jarojn kaj mortis pro [[bronkito]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-13248749 Argentine writer Ernesto Sabato dies, age 99] {{en}}</ref> * [[Talibano]] oficiale deklaris pri komenco de la printempa ofensivo en [[Afganio]] kaj avertis pacajn civilulojn kontraŭ ĉeestado en publikaj lokoj kaj apud militbazoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/30/offensive/ Талибы объявили о начале весеннего наступления в Афганистане] {{ru}}</ref> * En la ĉefurbo de la [[Maldivoj]] [[Maleo (Maldivoj)|Maleo]] okazis vespere kontraŭregistara manifestacio, kiun partoprenis 5000 homoj. Ili protestis kontraŭ malplibonigo de ekonomia situacio kaj postulis eksiĝon de la prezidanto [[Mohamed Naŝid]]. Polico dispelis manifestaciantojn per gumbastonoj kaj larmogaso. Ĉirkaŭ 30 homoj estis kaptitaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/05/01/maldives1/ Демонстрация на Мальдивах закончилась арестами] {{ru}}</ref> * Je la nokto al la {{daton|30|aprilo}} la [[Libio|libia]] ŝtatestro [[Muamar Kadafi]] en televida alparolo alvokis [[NATO]] al intertraktado kaj alvokis ribelulojn ĉesigu militon.<ref>[http://www.reuters.com/article/2011/04/30/us-libya-idUSTRE7270JP20110430 Libya's Gaddafi calls for negotiation with NATO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141126013709/http://www.reuters.com/article/2011/04/30/us-libya-idUSTRE7270JP20110430 |date=2014-11-26 }} {{en}}</ref> NATO refutis tiun proponon.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/30/kaddafi/ НАТО отказалось от переговоров с Каддафи до прекращения огня] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Jemeno]] [[Ali Abdula Saleh]] refutis subskribi la interkonsenton pri sia eksiĝo. Li diras, ke ĝin devas subskribi ne li, sed reprezentantoj de la reganta [[Ĝenerala Popola Kongreso (Jemeno)|Ĝenerala Popola Kongreso]]. Ankaŭ li postulas resti en sia posteno dum 30 tagoj por observi transdonon de povo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/30/refuse/ Президент Йемена передумал уходить в отставку] {{ru}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj |commonscat=April 2011 |wikinewscat=Aprilo de 2011 }} {{2010-aj jaroj}} [[Kategorio:Aprilo laŭ jaroj]] [[Kategorio:Monatoj de 2011| 04]] hgocrqsisqdkycsyg0tjp6157cygmls Artemizia lagopo 0 359384 9442212 9150804 2026-07-31T02:18:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442212 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Artemizia lagopo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Centrocercus urophasianus -USA -male-8.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Artemizia lagopo, masklo, en Usono |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes'' |familio = [[Tetraonedoj]] ''Tetraonidae'' |genro = ''[[Centrocercus]]'' |specio = ''C. urophasianus'' |statuso = NT |dunomo = ''Centrocercus urophasianus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]]], [[1827]]) |subdivizio2 = * ''Centrocercus urophasianus phaios'' * ''Centrocercus urophasianus urophasianus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Greater_sage-grouse_(Centrocercus_urophasianus).jpg|eta|315x315ra|Pufanta masklo]] La '''Artemizia lagopo''' (''Centrocercus urophasianus'') estas la plej granda birdospecio de la familio de [[Tetraonedoj]] en [[Nordameriko]], kie ili estas konataj kiel la '''Granda artemizia lagopo'''. Ties teritorioj estas kamparo de [[artemizio]] en okcidenta [[Usono]] kaj suda [[Alberto]] kaj [[Saskaĉevano]], en okcidenta [[Kanado]]. La populacio de pli malgrandaj birdoj, konataj en Usono kiel [[Gunisona lagopo]], ĵus estis agnoskitaj kiel separata [[specio]].<ref>Young ''et al.'' (2000)</ref> La plej granda de la nordamerikaj lagopoj, nome la Artemizia lagopo kaj la tre simila Gunisona lagopo estis ĵus disigitaj en du separatajn speciojn, kiam oni malkovris, ke la Gunisona lagopo estas genetike distinga kaj havas diferencajn pariĝadajn ceremoniojn kaj alvokojn. [[Dosiero:Greater_Sage-Grouse_(25157668484).jpg|alternative=Greater Sage-Grouse (25157668484).jpg|eta|311x311ra]] La populacio de Artemizia lagopo de la baseno de la [[Lago Mono]] povus esti distinga. == Subspecioj<ref>[http://www.cosewic.gc.ca/fra/sct0/rpt/rpt_csar_f.pdf ESPÈCES SAUVAGES CANADIENNES EN PÉRIL, Comité sur la situation des espèces en péril au Canada (COSEPAC), 2009, konsultita la 12-a aprilo 2010]</ref> == Ne estas agnoskitaj [[subspecio]]j laŭ Clements.<ref name=cle>[http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.3.2%20December%202008.xls/view Clements, J. F. 2007. ''The Clements Checklist of Birds of the World, 6th Edition''. Cornell University Press. Elŝutebla el Laboratorio Cornell de Ornitologio]</ref> La menciotaj subspecioj estas konsiderataj kiel sinonimoj de ''Centrocercus urophasianus'' fare de ITIS, sed la COSEPAC konsideras ilin kiel du populacioj distingaj, el kiuj la unua jam estus malaperinta el Kanado. Aliaj fakuloj agnoskis la jenajn du subspeciojn: * ''Centrocercus urophasianus phaios'' ([[John Warren Aldrich|Aldrich]], [[1946]])<ref>[http://www.cosewic.gc.ca/fra/sct1/searchdetail_f.cfm?id=291&StartRow=1&boxStatus=All&boxTaxonomic=All&location=All&change=All&board=All&commonName=&scienceName=Centrocercus%20urophasianus&returnFlag=0&Page=1 Tétras des armoises de la sous-espèce phaios, Centrocercus urophasianus phaios, Comité sur la situation des espèces en péril au Canada (COSEPAC), 2009, COSEPAC, konsultita la 12-an de aprilo 2010]</ref> ; * ''Centrocercus urophasianus urophasianus'' ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], [[1827]]) - nomiga subspecio ''urophasianus''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cosewic.gc.ca/fra/sct1/searchdetail_f.cfm?id=305&StartRow=1&boxStatus=All&boxTaxonomic=All&location=All&change=All&board=All&commonName=&scienceName=Centrocercus%20urophasianus%20urophasianus&returnFlag=0&Page=1 |titolo=Tétras des armoises de la sous-espèce urophasianus, Centrocercus urophasianus urophasianus, Comité sur la situation des espèces en péril au Canada (COSEPAC), 2009, COSEPAC, konsultita la 12-an de aprilo 2010 |alirdato=2011-04-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304190319/http://www.cosewic.gc.ca/fra/sct1/searchdetail_f.cfm?id=305&StartRow=1&boxStatus=All&boxTaxonomic=All&location=All&change=All&board=All&commonName=&scienceName=Centrocercus%20urophasianus%20urophasianus&returnFlag=0&Page=1 |arkivdato=2016-03-04 }}</ref>. == Aspekto == Plenkreskuloj havas longan, pintan voston kaj krurojn kun [[plumo]]j ĝis la fingroj. Masklaj plenkreskuloj havas flavan makulon superokulan, estas grizecaj supre kun blanka brusto, malhelbruna gorĝo kaj nigra ventro; du flavecaj aersakoj en la gorĝo aŭ kolo estas ŝvelitaj dum la ceremonia memmontrado antaŭ pariĝado. Inaj plenkreskuloj estas makulece grizbrunaj kun helbruna gorĝo kaj malhela ventro. == Ekologio == Tiu specio estas de [[loĝantaj birdoj]]. Kelkaj moviĝas mallongajn distancojn al pli malaltaj lokoj vintre (ebenaĵoj vintre kaj montodeklivoj somere). Tiuj birdoj manĝas surgrunde. Ili manĝas ĉefe artemizion, ankaŭ [[insekto]]jn kaj aliajn plantojn. La Artemizia lagopo ne havas muskolan stomakon kaj ne povas digesti fortajn [[semo]]jn kiel aliaj lagopoj. Ili nestas surgrunde ĉe herbotufoj de artemizio aŭ de aliaj herboj kaj loĝas en etendaj makisaroj de [[artemizio]], kiu havigas al ili ŝirmejojn kaj nutradon. La '''Artemizia lagopo''' ege dependas el artemizia habitato, kaj rapide malaperas el areoj kie tiu habitato konvertiĝas en agrikulturaj kampoj aŭ herbejoj por brutaro. Tiele ili troviĝas nur en habitatoj kie estas artemizio, ĉu malfermaj ebenaĵoj, montovaloj, montodeklivoj kaj altebenaĵoj. Ili manĝas kaj foliojn kaj freŝajn burĝonojn de artemizio, ĉefe aŭtune kaj vintre. Ili manĝas ankaŭ aliajn foliojn, florojn, burĝonojn kaj similan materialon en aliaj sezonoj, kaj konsumas ankaŭ kelkajn insektojn dum someraj monatoj. == Pariĝado == La specioj de la genro ''Centrocercus'' rimarkindas pro siaj prilaborataj pariĝadaj ceremonioj. Ĉiun printempon maskloj ariĝas en [[masklaro|masklejoj “lek”]] kaj plenumas memmontran ceremonion. La masklo ŝvelas la kolon kaj du grandajn, blankecajn aersakojn de sia brusto (rapidaj ŝvelo kaj malŝvelo), faras mildan tamburadon profundan kaj kuklecan, kaj fanfaronadas montrante fazanece siajn pintegajn vostoplumojn kaj aersakojn. Grupoj de inoj observas tiujn montrojn kaj selektas la plej allogajn masklojn por [[kopulacio]]. Nur kelkaj maskloj faras plej parton de la ceremonio. La hegemonia masklo situa en la centro de la “lek” (masklarejo) tipe kopulacias kun ĉirkaŭ 80 % de la inoj de la masklaro. Maskloj plenumas la masklajn ceremoniojn dum horoj frumateniĝe kaj vespere dum la printempaj monatoj inter februaro kaj aprilo. La masklejoj estas ĝenerale malfermaj areoj apudaj al densaj artemiziejoj, kaj la sama masklejo estas uzata de la lagopoj dum jardekoj. Nestumado okazas maje kaj junie. Ino respondecas pri ĉio. == Konservostatuso == Populacioj de centrocerkoj malpliiĝas pro [[habitatoperdo]] kaj malpliiĝo de la ebenaĵaj prahabitatoj kiujn tiuj specioj postulas por reproduktiĝi. La Artemizia lagopo troviĝas en grandaj nombroj nur en duono de la subŝtatoj kiujn enhavas la originaj teritorioj. La ''Biodiversity Conservation Alliance'' kaj aliaj organizoj petis listigi la lagopon sub laŭ la ''Endangered Species Act''. Rezideja konstruado kaj disvolvigo por energiproduktado kaŭzis la malpliiĝon de la populacio de la Artemizia lagopo el 16 milionoj de antaŭ 100 jaroj al 200,000 nuntempe.<ref name=nyt3610 /> La naftoindustrio, kiu ĉiam petas senbaran etendon al naturaj teroj tra Okcidenta Usono, estis ĉefa kontraŭo al federala protekto de endanĝeritaj specioj kiaj tiu birdo.<ref>[http://www.telluridenews.com/articles/2010/02/27/news/doc4b89ca81547a9446295162.txt]</ref> Tiu specio malpliiĝas pro [[habitatoperdo]]; la birda teritorio malpliiĝis en historia epoko, kaj la birdospecio estis [[formortinta]] el [[Brita Kolumbio]], [[Kansaso]], [[Nebrasko]], [[Oklahomo]], [[Arizono]] kaj [[Nov-Meksiko]]. Kvankam la Artemizia lagopo kiel tuto ne estas konsiderata endanĝerita fare de la [[IUCN]], lokaj populacioj povus esti endanĝeritaj je formorto. Maje de 2000, la Kanada Dokumento por Endanĝeritaj Specioj listis la ''Centrocercus urophasianus phaios'', iam troviĝanta en [[Brita Kolumbio]], kiel formortinta el [[Kanado]].<ref>Environment Canada (2006)</ref> La ekzisto de ostoj de sub[[fosilio]] ĉe la grotoj Conkling Cave kaj Shelter Cave de suda Nov-Meksiko montras, ke la specio ekzistis sude de sia nunaj teritorioj fine de la [[lasta glaciepoko]], kio kondukis kelkajn fakulojn supozi ke la specio povus esti pli kaj pli vundebla pro la [[tutmonda plivarmigo]] kiu pliigas la humidecon en duonaridaj regionoj.<ref>Howard (1933)</ref><!-- only references subfossil record, not present situation --> En Usono la specio estas kandidata por esti listita laŭ la [[Endangered Species Act]], kvankam dum la registado de [[George W. Bush]], la tiama diputata sekretario de la servo ''Fish and Wildlife and Parks'' nome Julie A. MacDonald asertis, ke la Artemizia lagopo ne bezonas protekton. Decembre 2007, post rezigno de MacDonald kaj interna esplorado, juĝa tribunalo de [[Iovao]] ŝanĝis ŝian decidon, citante la "sensenkulpiga konduto de iu el la funkciuloj... kiu estis nek sciencisto nek fakulo pri Artemizia lagopo." Laŭ la juĝdecido, MacDonald havis "bone dokumentatan historion de interveno en la listiga proceduro." <ref>{{cite news | url = http://www.westernwatersheds.org/legal/07/sagegrouse/greater_sage-grouse_sj_decision.pdf | title = Western Watersheds Project v. US Fish and Wildlife Service, Case No. CV-06-277-E-BLW | date = 4-a de decembro, 2007 | format = PDF | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2011-04-25 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20081028232055/http://www.westernwatersheds.org/legal/07/sagegrouse/greater_sage-grouse_sj_decision.pdf | arkivdato = 2008-10-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081028232055/http://www.westernwatersheds.org/legal/07/sagegrouse/greater_sage-grouse_sj_decision.pdf |date=2008-10-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.westernwatersheds.org/legal/07/sagegrouse/greater_sage-grouse_sj_decision.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-04-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081028232055/http://www.westernwatersheds.org/legal/07/sagegrouse/greater_sage-grouse_sj_decision.pdf |arkivdato=2008-10-28 }}</ref><ref>Chief US District Judge Winmill (2007)</ref> Peton subskribis organizoj kiaj American Lands Alliance, Biodiversity Conservation Alliance, Center for Biological Diversity, Center for Native Ecosystems, Forest Guardians, The Fund for Animals, Gallatin Wildlife Association, Great Old Broads for Wilderness, Hells Canyon Preservation Council, The Larch Company, The Northwest Coalition for Alternatives to Pesticides, Northwest Ecosystem Alliance, Oregon Natural Desert Association, Oregon Natural Resources Council, Predator Defense Institute, Sierra Club, Sinapu, Western Fire Ecology Center, Western Watersheds Project, Wild Utah Project, kaj Wildlands CPR.<ref name=nyt3610>[http://www.nytimes.com/2010/03/06/science/earth/06grouse.html?partner=rss&emc=rss No Endangered Status for Plains Bird]</ref> En 2010, post dua revizio, la Departemento de Internaj Aferoj atribuis al la Artemizia lagopo statuson konatan kiel "warranted but precluded" (garantiata sed antaŭinkludata) kaj enmetis la specion en atendolisto (por esti pli draste minacata specio) por federala protektado. Kvankam la Artemizia lagopo ne estis aldonita al la listo de endanĝeritaj specioj, la decido de 2010 klare kontraŭdiris la rulon de MacDonald per agnosko de ties endanĝeriĝo. Ilustracie de la divido inter usonaj sciencistoj kaj politikistoj pri tiu temo, la respublikano de Utaho Jason Chaffetz diris, ke "The only good place for a sage grouse to be listed is on the menu of a French bistro" (La ununura bona loko por listigi la Artemizian lagopon estas la menuo de franca restoracio).<ref name=nyt3610 /> Marte de 2010 la U.S. Fish and Wildlife Service (USFWS) konkludis, ke la Artemizia lagopo meritas protekton kiel "minacata" laŭ la usona federala ''Endangered Species Act'' (ESA). Tamen la USFWS konkludis ankaŭ, ke la tuja listigo estus "precluded" (antaŭata) de pli urĝaj listigoprioritatoj por aliaj endanĝeritaj specioj. Tile ili markis tiun specion kiel "Kandidatonivelo 8" por aldono al la listo de minacataj specioj iome future. Ties decido estas kontraŭata de grupoj kiuj defendas, ke la specio estu tuje ricevanta protekton laŭ la ESA. La ''Agricultural Research Service'' (ARS) de la usona ministerio de agrikulturo (USDA) priserĉis kelkajn el la tialoj por malpliiĝo de la populacio de la Artemizia lagopo. Priserĉistoj observis, ke la brutaro kiu kunĝuas la herbejon kun la lagopo, post konsumado de ĉirkaŭ 40 % de la herbotufoj inter la artemiziujoj, plukonsumas herbotufojn ĉe la artemiziujoj, tiele detruante la nestohabitaton de la Artemizia lagopo. <ref>[http://www.ars.usda.gov/is/pr/2010/100430.htm Sagebrush Rangelands Are for the Birds—and Cattle, USDA Agricultural Research Service, konsultita la 30-a de aprilo, 2010]</ref> Por konservi la populacion de Artemizia lagopo, la brutobredistoj devus kontroli la proporcion post kiu la brutaro ekkonsumas la herbotufojn inter la artemiziujoj. Post kiam la brutaro jam konsumis ĉirkaŭ 40 % de la herbotufoj inter la arbustoj, priserĉistoj petas la brutobredistojn movigi la brutaron al nova herbejo. [http://www.ars.usda.gov/is/pr/2010/100430.htm] La Artemizia lagopo malaperas el okcidenta [[Usono]]; kvankam ties populacio estis ĉirkaŭkalkulita je milionoj, fine de la [[20-a jarcento]] restis nur ĉirkaŭ 150.000 individuojn, kaj pro tio oni malfermis centron por ties protektado en Dubois, [[Idaho]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ars.usda.gov/is/espanol/pr/2006/061113.es.htm |titolo=Servo de Agrikultura Priserĉado (ARS). |alirdato=2011-04-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070210173653/http://www.ars.usda.gov/is/espanol/pr/2006/061113.es.htm |arkivdato=2007-02-10 }}</ref> == Etimologio == La nomo de la genro estas kombino de la [[Greka lingvo|grekaj]] 'kentron', signife pinto, kaj 'kerkos', vosto. La specia [[epiteto]] estas el alia greka vorto signife voston, 'ura', plus 'phasianos', fazano. La nomo '[[fazano]]' estis origine aplikata al birdo kiu estis indiĝena de la valo de la rivero Fazis (nune la [[rivero Rioni]]), kiu fluas al la [[Nigra Maro]] el [[Kartvelio]]. En epoko de Lewis kaj Clark la vorto 'fazano' uzeblis por "genro de Kokoformaj birdoj," laŭ la leksikografiisto Noah Webster (1806), kaj esploristoj ofte uzis ĝin tiusence. 'Kokoformaj' tiam alude al "hejmaj kortobirdoj aŭ eĉ kokinoj"; la nuna familio [[Galliformes]] (latine 'gallus', koko, kaj 'forma', formo) nune inkludas fazanojn, lagopojn, meleagrojn, koturnojn kaj ĉiujn hejmajn kokojn. Lewis kaj Clark ŝajne malkovris 5 kokoformajn birdojn krom la lagopojn: nome la Kolumbia akravosta lagopo, la malhela lagopo, la Franklina lagopo, la Oregona lagopo, kaj la montokoturno.<ref>El Discovering Lewis & Clark, http://www.lewis-clark.org © 1998–2008 VIAs Inc.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Referencoj==<!-- Auk117:847 --> * IUCN2007, [[BirdLife International]], 2004, 47089, Centrocercus urophasianus, elŝutita la 9-an de novembro 2007. * {{aut|Connelly, John W.; Knick, Steven T.; Schroeder, Michael A. & Stiver, San J.}} (2004): ''Conservation Assessment of Greater Sage-grouse and Sagebrush Habitats''. Nepublikita informo, Western Association of Fish and Wildlife Agencies. Cheyenne, Wyoming. [http://www.ndow.org/wild/conservation/sg/resources/greate_sg_cons_assessment.pdf PDf plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071008143724/http://www.ndow.org/wild/conservation/sg/resources/greate_sg_cons_assessment.pdf |date=2007-10-08 }} * {{aut|Environment Canada}} (2006): [http://www.speciesatrisk.gc.ca/search/speciesDetails_e.cfm?SpeciesID=291 Species at Risk - Greater Sage-Grouse ''phaios'' subspecies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041127053309/http://www.speciesatrisk.gc.ca/search/speciesDetails_e.cfm?SpeciesID=291 |date=2004-11-27 }}. Versio de 2006-Majo-08. Retrieved 2007-NOV-09. * {{aut|Howard, Hildegarde}} (1933): Bird remains from cave deposits in New Mexico. ''Condor'' '''35'''(1): 15-18. [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v035n01/p0015-p0018.pdf PDF fulltext] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606141737/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v035n01/p0015-p0018.pdf |date=2011-06-06 }} [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/DJVU/v035n01/P0015-P0018.djvu DjVu plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606141802/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/DJVU/v035n01/P0015-P0018.djvu |date=2011-06-06 }} * {{aut|Young, Jessica R.; Braun, Clait E.; Oyler-McCance, Sara J.; Hupp Jerry W. & Quinn, Tom W.}} (2000): A new species of sage-grouse (Phasianidae: ''Centrocercus'') from southwestern Colorado. ''Wilson Bulletin'' '''112'''(4): 445-453. <small>Digital Object Identifier:10.1676/0043-5643(2000)112[0445:ANSOSG]2.0.CO;2</small> [http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1676%2F0043-5643(2000)112%5B0445%3AANSOSG%5D2.0.CO%3B2 HTML resumo] * ''Western Watersheds Project v. U.S. Fish and Wildlife Service'' - Summary Judgement [http://www.westernwatersheds.org/legal/07/sagegrouse/greater_sage-grouse_sj_decision.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081028232055/http://www.westernwatersheds.org/legal/07/sagegrouse/greater_sage-grouse_sj_decision.pdf |date=2008-10-28 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Greater_Sage-Grouse.html Laboratorio Cornell de Ornitologio – Artemizia lagopo] * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3090id.html USGS Patŭent Bird Identification InfoCenter - Artemizia lagopo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19991109112813/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3090id.html |date=1999-11-09 }} * [http://enature.com/fieldguides/detail.asp?allSpecies=y&searchText=greater%20sage%20grouse&curGroupID=1&lgfromWhere=&curPageNum=1 eNature.com: Artemizia lagopo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929083611/http://enature.com/fieldguides/detail.asp?allSpecies=y&searchText=greater%20sage%20grouse&curGroupID=1&lgfromWhere=&curPageNum=1 |date=2007-09-29 }} * [http://nativeecosystems.org/newsroom/greater-sage-grouse-decision-expected High-resolution sage-grouse photos, range maps, broadcast-quality b-roll, and fact sheets]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://sdakotabirds.com/species/greater_sage_grouse_info.htm Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo - Artemizia lagopo] * [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=Sage-grouse&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de "Artemizia lagopo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516080128/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=Sage-grouse&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO * [http://www.westernwatersheds.org/wildlife/sage-grouse Western Watersheds Project: Artemizia lagopo] * [http://www.voiceforthewild.org/general/sage_grouse_protection.html Protektado de Artemizia lagopo]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110728164343/http://www.voiceforthewild.org/general/sage_grouse_protection.html |date=2011-07-28 }} Biodiversity Conservation Alliance * [http://sagemap.wr.usgs.gov/monograph.aspx Studies in Avian Biology Monograph: Ecology and Conservation of Greater Sage-Grouse: A Landscape Species and Its Habitats] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721071424/http://sagemap.wr.usgs.gov/monograph.aspx |date=2011-07-21 }} Biodiversity Conservation Alliance * [http://www.sagebrushsea.org/pdf/Greater_Grouse_Petition.PDF Peto pri Artemizia lagopo] {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Kokoformaj]] [[Kategorio:Tetraonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 3x6d2m9qw7fzkhmua2xy15jg3gkcmxw Aŭgusto de 2011 0 359668 9442329 9403064 2026-07-31T09:12:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442329 wikitext text/x-wiki {{Aŭgusto}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[aŭgusto]] [[2011]]'''. == 1-a de aŭgusto == * Forpasis la [[Sovetunio|soveta]], [[Rusio|rusia]] aktorino [[Ĵanna Proĥorenko]]. Ŝi havis 71 jarojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/02/prohorenko/ Умерла актриса Жанна Прохоренко] {{ru}}</ref> * La [[Usona Domo de Reprezentantoj]] aprobis plialtigon de la limo de la ŝtata ŝuldo. 269 reprezentantoj voĉdonis por, 161 kontraŭ.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/02/house/ Палата представителей одобрила повышение лимита госдолга США] {{ru}}</ref> * [[Francio]] transdonis al la [[Nacia Transira Konsilio]] de [[Libio]] 259 milionojn da usonaj dolaroj el frostigitaj bankokontoj de [[Muamar Kadafi]] por aĉetado de manĝaĵoj kaj kuraciloj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/01/rebels/ Франция передала ливийским повстанцам арестованные деньги Каддафи] {{ru}}</ref> * Tribunalo de [[Varsovio]] ([[Pollando]]) decidis liberigi la eks-prezidanton de la lando [[Wojciech Jaruzelski]] de la partopreno en juĝprocezo pro ties malbona sanstato.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/01/jaruzelski/ Войцеха Ярузельского избавили от суда] {{ru}}</ref> * [[Turkmenio|Turkmenaj]] aŭtoritatoj deklaris, ke la urbo [[Abadano (Turkmenio)|Abadano]] esti plene restarigita post eksplodoj de la {{daton|7|julio}}. Laŭ oficialaj informoj tiam pereis 15 homoj, laŭ rajtdefendantoj — 1382.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/01/abadan/ Власти Туркмении сообщили о полном восстановлении Абадана] {{ru}}</ref> * La registaro de [[Hispanio]] eldonis la dekreton laŭ kiu [[toreo]] transiras de la ministrio pri internaj aferoj al la ministerio pri kulturo. Ĝi estas nomita "speco de arto kaj kultura valoro".<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/01/corrida/ Испанские власти признали корриду видом искусства] {{ru}}</ref> * Registaraj armeaj trupoj ekŝturmis la urbon [[Al-Bekamal]] ([[Sirio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/01/tanks/ Сирийские танки вошли в город на границе с Ираком] {{ru}}</ref> * Kontraŭ opoziciaj manifestaciantoj en [[Damasko]] ([[Sirio]]) estis ĵetitaj [[grenado]]j farĉitaj je najloj fare de militistoj, sekve de kio pli ol 40 homoj etis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/07/31/nailbombs/ Сирийских демонстрантов закидали гранатами] {{ru}}</ref> * Libiaj ribeluloj eniris la urbon [[Zliten]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/01/zliten/ Ливийские повстанцы взяли город Злитан] {{ru}}</ref> == 2-a de aŭgusto == * Aviadilo [[Cessna 208 С-98А]] de aerfortoj de [[Brazilo]], fluginta el [[Canoas]] al [[Rio-de-Ĵanejro]] kraŝis post du horoj da flugo. Ĉiuj 8 homoj pereis.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/03/aircrash/ В Бразилии потерпел крушение самолет ВВС] {{ru}}</ref> * [[Italio]] revokis sian ambasadoron [[Achille Amerio]] el [[Sirio]] pro "teruraj reprezalioj kontraŭ civiluloj".<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/02/italy/ Италия отозвала своего посла из Дамаска] {{ru}}</ref> * En infanĝardeno en [[Komsomolsko-ĉe-Amuro]] ([[Rusio]]) bombo eksplodis en manoj de kvinjara knabino, kiu estis vundita. La bombo estas taksata je 7 gramoj je [[TNT-ekvivalento]]. Supozata teroristo — 26-jara loka huligano — estis arestita.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/02/aftermath/ Задержан подозреваемый в причастности ко взрыву в детском саду] {{ru}}</ref> == 3-a de aŭgusto == * En la provinco [[Norda Sulaveso]] ([[Indonezio]]) kraŝis helikoptero [[Bell 412]]. El 10 homoj 9 pereis, 1 troviĝas en kriza stato.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/04/helicopter/ В катастрофе вертолета в Индонезии погибли девять человек] {{ru}}</ref> * [[Saif al-Islam Kadafi]], filo de la [[Libio|libia]] ŝtatestro [[Muamar Kadafi]], deklaris, ke aŭtoritatoj de la lando establis aliancon kun [[Islamismo|islamista]] parto de opoziciuloj kaj Libio baldaŭ iĝos simila al [[Saud-Arabio]] aŭ [[Irano]].<ref>[http://www.nytimes.com/2011/08/04/world/africa/04seif.html?_r=2&pagewanted=1&hp Libya Allying With Islamists, Qaddafi Son Says] {{en}}</ref> * La [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] kondamnis la registaron de [[Sirio]] pro kruela dispelado de manifestacioj kaj rompado de [[homaj rajtoj]]. Samtempe ĝi postulis de opoziciuloj ĉesigi akciojn de venĝo, inkluzive atakojn kontraŭ registaraj organizaĵoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/04/syria/ Совбез ООН осудил насилие в Сирии] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] registaraj trupoj pafis al la [[Italio|itala]] militiŝpo ''Bersagliere'' misilon, kiu falis je 2 km de ĝi. Ĉu temas pri intenca atako — ankoraŭ ne estas konata.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/03/missile/ Ливийцы атаковали корабль ВМС Италии] {{ru}}</ref> * Forpasis la fama [[Rusio|rusia]] pianisto [[Nikolaj Petrov (pianisto)|Nikolaj Petrov]]. Li havis 68 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/03/petrov/ Умер пианист Николай Петров] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke la [[Liberiga Armeo de la Sudana Popolo]] deklaris pafĉesigon kaj konsentis intertrakti kun la registaro de [[Sud-Sudano]].<ref>[http://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE7720DZ20110803 S.Sudan rebel group declares ceasefire] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190825120228/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE7720DZ20110803 |date=2019-08-25 }} {{en}}</ref> * Almenaŭ 5 homoj estis vunditaj dum interpuŝiĝoj de la [[Ŝijaismo|ŝijaismaj]] movadoj [[Amal]] kaj [[Hizbulaho]] en la sudo de [[Libano]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/03/leb/ На юге Ливана прошли столкновения между шиитами] {{ru}}</ref> * En [[Kairo]] ([[Egiptio]]) komenciĝis juĝprocezo je la eks-prezidanto [[Hosni Mubarak]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/03/allrise/ В Каире начался суд над Хосни Мубараком] {{ru}}</ref> == 4-a de aŭgusto == * La [[ĉefministro de Pollando]] [[Donald Tusk]] sciigis, ke pro konkludoj de la enketkomisiono pri la [[Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] perdis siajn postenojn 10 altaj oficiroj kaj 3 generaloj de la aerfortoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/04/polish/ Из-за катастрофы под Смоленском офицеры польских ВВС лишились работы] {{ru}}</ref> * Matene apud [[Mumbai]] ([[Barato]]) ekdronis la ŝipo ''M.V. Rak Carrier''. Ĉiuj 30 skipanoj estis savitaj.<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/article2321400.ece Nine crewmen rescued from sinking ship] {{en}}</ref> * Speciala tribunalo por enketado de trouzoj de plenpovoj fare de aŭtoritatoj ordonis komenci enketadon pri la prezidanto de la [[Internacia Monunua Fonduso]] [[Christine Lagarde]]. Ŝi etas supozata pri enmiksiĝo en juĝprocezon inter la komercisto ''Bernard Tapie'' kaj la banko [[Bernard Tapie]] en [[2007]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/04/lagarde/ В отношении нового директора МВФ началось расследование] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Turkio]] [[Abdullah Gül]] aprobis novan plej altan militestraron de la lando. Estro de la ĝenerala ŝtabo iĝis [[Necdet Ozel]], la komandestro de teraj trupoj — generalo [[Hayri Kivrikoglu]], la komandestro de marfortoj — la admiralo [[Emin Murat Bilgel]], la komandestro de aerfortoj — generalo [[Mehmet Erten]], la ĝendarmaron estros la generalo [[Bekir Kalyoncu]].<ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=president-gul-approves-turkeys-new-top-military-brass-2011-08-04 President Gül approves Turkey's new top military brass]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> == 5-a de aŭgusto == * En [[Pollando]] estis malestablita la elita 36-a regimento de la transporta aviado, kiu veturigis altrangulojn. Ĝiajn funkciojn ekprenos la flugkompanio [[Polskie Linie Lotnicze LOT|LOT]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/05/regiment/ Польша распустила специальный президентcкий авиаполк] {{ru}}</ref> * En la urbo [[Ascensión]] ([[Meksiko]]) demisiis ĉiuj 26 policanoj proteste kontraŭ antaŭnelonga murdo de 2 policanoj kaj regulaj atakoj kontraŭ ili fare de narkotikistoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/05/allout/ В мексиканском городе уволились все полицейские] {{ru}}</ref> * La eksa ĉefministro de [[Ukrainio]] [[Julija Timoŝenko]] estis arestita. Oni akuzas ŝin pri trouzo de plenpovoj dum fari interkonsenton pri gaso kun Rusio en [[2009]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/05/timarrest/ Юлия Тимошенко арестована] {{ru}}</ref> * La eksa vic-ĉefministro de [[Pollando]] [[Andrzej Lepper]], estro de la partio [[Memdefendo de la Respubliko Pollando]] estis trovita morta en [[Varsovio|varsovia]] oficejo de la partio. Oni diras ke li pendumis sin. Li havis 57 jarojn.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14424247 Scandal-hit Polish politician Andrzej Lepper dead] {{en}}</ref> * Vespere helikoptero de [[ISAF]] estis trafita de misiilo de [[talibano]]j en la [[provinco Vardak]] ([[Afganio]]). Pereis 38 homoj, inkluzive 31 batalantojn de la [[Usono|usona]] speciala taĉmento. Tio estas plej granda homperdo de la [[usona armeo]] en Afganio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/06/special/ При крушении вертолета в Афганистане погиб 31 спецназовец США] {{ru}}</ref> == 6-a de aŭgusto == * Pli ol 300 mil homoj manifestaciis en [[Israelo]], postulante socian justecon, malaltigon de prezoj pri malmoveblaĵoj ktp. 280 mil protestis en [[Tel-Avivo]], 20 mil en [[Jerusalemo]].<ref>[http://www.jpost.com/NationalNews/Article.aspx?id=232732 Over 300,000 protest across country against cost of living] {{en}}</ref> * Vespere en la urboparto [[Tottenham]] de [[Londono]] ([[Britio]]) ekflamis tumultoj, kiam amaso de ĉirkaŭ 300 homoj kolektiĝis apud policejo kun krioj "restarigu justecon", poste bruligis du [[Policaŭto|policaŭtojn]] kaj [[Duetaĝa buso|duetaĝan buson]] kaj disfrakasis kelkajn vendejojn. Amasan indignon kaŭzis interpuŝiĝo la {{daton|4|aŭgusto}}, dum kiu lokulo ''Mark Duggan'' estis pafmortigita dum interpafado kontraŭ polico.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-14434318 Riots in Tottenham after Mark Duggan shooting protest] {{en}}</ref> 26 policanoj estis vunditaj, 42 homoj arestitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/arrests/ После беспорядков в Лондоне арестованы 42 человека] {{ru}}</ref> * El ĉeborda parto de la provinco [[Ĝeĝjango]] ([[Ĉinio]]) estis evakuitaj pli ol 200 mil homoj kaj pliaj 80 mil — el la provinco [[Fuĝjano]]. Tion kaŭzis la tajfuno ''Mujfa'', kies rapideco estas taksata je 162 kilometrojn hore.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/06/evacuated/ На юго-востоке Китая эвакуировали около 300 тысяч человек] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Japanio]] [[Naoto Kan]] alvokis al rezigno pri [[atoma energio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/06/nuclearfree/ Японский премьер призвал отказаться от ядерной энергии] {{ru}}</ref> * En [[Sarajevo]], [[Bosnio kaj Hercegovino]], finiĝis la [[84-a SAT-Kongreso 2011]]. == 7-a de aŭgusto == [[Dosiero:Vikipedio 150000.png|eta|dekstra|150px|La Esperanta Vikipedio atingis 150 000 artikolojn]] * La [[Esperanto-Vikipedio]] trapasis limon je 150 000 artikoloj. * La tumultoj, antaŭtage ekflamiĝintaj en la urboparto [[Tottenham]] de [[Londono]] ([[Britio]]), transiris al la najbara urboparto [[Enfield (Londono)|Enfield]]. Ilin partoprenis ĉirkaŭ 200 homoj. En Tottenham jam estis arestitaj 55 homoj.<ref>[http://news.sky.com/home/uk-news/article/16045049 Arrests In Enfield Amid Looting And Violence] {{en}}</ref> * La teamo de [[Rusio]] venkis la teamon de [[Svislando]] en la Superfinalo de [[Eŭropa Ligo de plaĝa volejbalo]] — 6:4.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/final/ Сборная Россия по пляжному футболу выиграла Суперфинал Евролиги] {{ru}}</ref> * En [[Nepalo]] ekvalidis malpermeso pri fumado en publikaj lokoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/ban/ В Непале запретили курить в общественных местах] {{ru}}</ref> * Arkeologoj de la muzeo-protektejo ''Kulikovo pole'' ({{eo}} ''Kulikova kampo'') ([[Tula provinco]], [[Rusio]]) trovis la urbon-fortreson [[Divjagorsk]], kiu datiĝas je la [[12-a jarcento]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/ancient/ В Тульской области нашли руины древнего города] {{ru}}</ref> * En [[Usono]] okazas striko de 45 mil kunlaborantoj de la firmao [[Verizon]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/verizon/ 45 тысяч сотрудников Verizon устроили забастовку] {{ru}}</ref> * Frumatene armeaj trupoj eksturmis la urbon [[Dair az-Zaŭr]] ([[Sirio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/tanks/ Сирийские войска начали штурм мятежного города] {{ru}}</ref> Opozicio sciigas pri 38 mortigitoj kaj dekoj da vunditoj. Almenaŭ 7 homoj estis mortigitaj en la [[gubernio Homs]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/syria/ При штурме мятежного города в Сирии убиты 20 человек] {{ru}}</ref><ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/07/more/ Количество погибших в Сирии приблизилось к 60] {{ru}}</ref> == 8-a de aŭgusto == * Laŭ [[Libio|libiaj]] aŭtoritatoj [[NATO]] bombardis vespere la vilaĝon ''Maĝer'' apud [[Zliteno]], sekve de kio peris 20 viroj, 32 virinoj kaj 33 infanoj. NATO neas tion.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/09/deny/ НАТО отказалось признать гибель 85 человек в результате авиаудара] {{ru}}</ref> * Tumultoj ekflamis en [[Birmingham]] ([[Britio]]). Amasoj de junuloj atakis vendejojn kaj [[McDonalds]] en centro de la urbo. 9 homoj estis arestitaj, en kelkaj stratoj polico starigis barojn. En Londono tumultoj disvastiĝis en pliajn urbopartojn: [[Hackney]], [[Croydon]], [[Lewisham]] kaj [[Peckham]]. La ĉefministro [[David Cameron]] deklaris, ke li ĉesigos sian ferion kaj revenos el [[Sardinio]] en Brition. Same faros la urbestro de Londono [[Boris Johnson]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/09/birmingham/ Во втором по величине городе Великобритании начались погромы] {{ru}}</ref> * [[Saud-Arabio]] revokis sian ambasadoron el [[Sirio]] kaj alvokis la sirian prezidanton okazigi reformojn ĝis estas tempo por tio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/08/king/ Саудовская Аравия отозвала посла из Сирии] {{ru}}</ref> == 9-a de aŭgusto == * En [[Uzbekio]] estis blokita aliro al plej popularaj alilandaj retpaĝoj, inkluzive [[LiveJournal]], retejoj de [[Deutsche Welle]], [[Reuters]] kaj aliaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/block/ В Узбекистане усилили интернет-блокаду] {{ru}}</ref> * La helikopteroj [[An-12]] de la flugkompanio [[Avis-Amur]], fluginta el [[Komsomolsko-ĉe-Amuro]] al la flughaveno [[Kepevejem (flughaveno)|Kepevejem]] ([[Ĉukotko]], [[Rusio]]), kraŝis je 82 km de la vilaĝo [[Omsukĉan]] ([[Magadana provinco]]). Ĉiuj 11 skipanoj kaj pasaĝeroj pereis.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/blackbox/ В Магаданской области найден "черный ящик" Ан-12] {{ru}}</ref> * En retpaĝoj de [[Sirio|siria]] opozicio aperis informoj, ke la 72-jara eksa ministro pri defendo ''Ali Habib'', demisiita antaŭtage pro "malbona sanstato", estis trovita morta en hotelo en [[Damasko]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/09/habib/ Сирийские оппозиционеры объявили о смерти бывшего министра обороны] {{ru}}</ref> * Daŭras tumultoj en [[Britio]]. Mortis en malsanulejo 26-jara pafvundita viro, trovita en aŭto en [[Croydon]]. En [[Londono]] estis arestitaj 525 homoj, 100 estis akuzitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/09/victim/ В лондонских беспорядках появился первый погибший] {{ru}}</ref> En [[Manchester]] kaj ties antaŭurboj, kaj en diversaj lokoj de [[West Midlands]] vespere okazis tumultoj. En Londono surstraten eliris 16 mil policanoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/10/anew/ В Манчестере вновь произошли уличные беспорядки] {{ru}}</ref> * Pasaĝera ŝipo, veturiganta pli ol 100 homojn de [[Granda Komoro]] al [[Anjuano]], (la [[Komoroj]]) averiis. Pereis 50 homoj.<ref>[http://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFL6E7J90Z220110809 At least 50 drown after Comoros boat capsizes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304220330/http://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFL6E7J90Z220110809 |date=2016-03-04 }} {{en}}</ref> == 10-a de aŭgusto == * La eksa [[Sirio|siria]] ministro pri defendo ''Ali Habib'' malaprobis en televidelpaŝo onidirojn pri sia morto.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/habib/ Экс-министр обороны Сирии опроверг слухи о своей смерти] {{ru}}</ref> * [[Britio|Brita]] polico unue ricevis permeson uzi [[akvoĵetilo]]jn por dispelado de tumultantoj. En [[Londono]] jam estis arestitaj 768 homoj, akuzitaj 126. Oni sciigas pri 4 pereintoj kaj centoj da vunditoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/cameron/ Английской полиции впервые разрешили применить брандспойты] {{ru}}</ref> * Retejo de [[ISAF]] sciigis, ke per punkta bato en la [[provinco Vardak]] ([[Afganio]]) estis neniigitaj de [[talibano]]j, kiuj la {{daton|6|aŭgusto}} paffaligis la helikopteron de ISAF, mortiginte 38 usonanojn. Interalie estis mortigita la talibana komandestro ''Mullah Mohibullah''.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/taliban/ Американцы отомстили талибам за сбитый вертолет НАТО] {{ru}}</ref> * La armitaj fortoj de [[Nord-Koreio]] dufoje pripafis la insulon [[Jophjondo]] ([[Sud-Koreio]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/korea1/ КНДР во второй раз за день обстреляла юнжнокорейский остров Енпхендо] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Japanio]] [[Naoto Kan]] deklaris, ke li eksiĝos post kiam la parlamento aprobos la du leĝprojektojn — pri [[Renoviĝanta energio|renoviĝantaj energifontoj]] kaj lanĉo de ŝtataj obligacioj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/naoto/ Премьер-министр Японии назвал условия отставки] {{ru}}</ref> * [[Rospotrebnadzor]] portempe malpermesis flugadon de la helikopteroj [[An-12]] en [[Rusio]]. Tion kaŭzis la antaŭtaga kraŝo de la helikoptero An-12 en [[Magadana provinco]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/10/antwelve3/ Ространснадзор приостановил полеты Ан-12] {{ru}}</ref> * [[Ĉinio]] komencis provŝipadon de sia unua aviadilŝipo [[Ŝi Lan]], kiu eliris el ŝipkonstruejo en la urbo [[Dalian]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/10/carrie/ Китай начал ходовые испытания своего первого авианосца] {{ru}}</ref> == 11-a de aŭgusto == * En [[Aŝa distrikto]] de [[Ĉeljabinska provinco]] ([[Rusio]]) pro paneo de bremsoj renversiĝis 63 vagonoj kun karbo. 2 fervojistoj pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/11/derail/ В Челябинской области сошел с рельсов состав с углем] {{ru}}</ref> == 12-a de aŭgusto == * En [[Ĥasavjurto]] ([[Dagestano]], [[Rusio]]) du nekonatoj pripafis homojn elirantajn el moskeo post vendreda preĝo. Du policanoj pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/12/hasavyurt/ При обстреле мечети в Хасавюрте погибли два человека] {{ru}}</ref> * La ministraro de [[Italio]] en speciala kunsido aprobis kontraŭkrizan planon kiu ebligos ŝparadon de 20 miliardoj da [[eŭro]]j en [[2012]], 25 miliardoj en [[2013]] kaj likvidi la defeciton ĝis 2013.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/13/cuts/ Совет министров Италии принял план экономии бюджета] {{ru}}</ref> * En [[Pollando]] apud la vilaĝo ''Baba'' je 16:15 (loka horo) desurreliĝis tri vagonoj kaj lokomotivo de la trajno, sekvinta el [[Varsovio]] al [[Katowice]]. 4 homoj pereis, dekoj estis vunditaj.<ref>[http://www.tvn24.pl/0,1713805,0,1,wykoleil-sie-pociag-cztery-osoby-zginely-wielu-rannych,wiadomosc.html Nie znaleźli już nikogo więcej pod wagonem]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{pl}}</ref> * [[Meksiko|Meksikaj]] militistoj trovis en la urbo [[Tijuana (komunumo)|Tijuana]] tunelon 300 metrojn longa, kiu kondukis al Usono. Ĝi ne estis finkonstruita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/13/tunnel/ На границе Мексики и США нашли 300-метровый тоннель] {{ru}}</ref> * La intertrakto de la prezidanto de [[Rusio]] [[Dmitrij Medvedev]] kaj la prezidanto de [[Ukrainio]] [[Viktor Janukoviĉ]] finiĝis senrezulte.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/12/stop/ Переговоры президентов России и Украины закончились провалом] {{ru}}</ref> * La [[Ŝijaismo|ŝijaisma]] partio [[Al-Vefak]], plej grava en [[Barejno]], deklaris pri bojkoto de la parlamenta balotado en [[septembro 2011]], ĉar laŭ ĝi post subpremado printempe de la ŝijaismaj protestoj la parlamento perdis leĝecon.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/13/bahrain/ Шииты отказались участвовать в парламентских выборах в Бахрейне] {{ru}}</ref> * En [[Norda maro]] je 180 km de la bordo de [[Skotlando]] en la [[nafto]]elminiganta platformo ''Gannet'' mastrumata de [[Shell]] okazis naftoliko.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/business-14513509 Shell fights spill near North Sea oil platform] {{en}}</ref> * La prezidanto de [[Rusio]] [[Dmitrij Medvedev]] aprobis la ukazon establantan sankciojn kontraŭ [[Libio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/12/medvedev/ Медведев ввел санкции против Ливии] {{ru}}</ref> == 13-a de aŭgusto == * Aviadilo [[Cessna 207]], fluginta al la vilaĝo [[Anvik]], kraŝis vespere apudla vilaĝo [[McGrath]] je 360 km nord-okcidente de [[Anchorage]] ([[Alasko]], [[Usono]]). Stiristo kaj unu pasaĝero pereis, 4 estis vunditaj.<ref name="При крушении двух">[http://www.lenta.ru/news/2011/08/15/idaho/ При крушении двух самолетов в США погибли шесть человек] {{ru}}</ref> * Dum la konĉerto en foiro en [[Indianao]] ([[Usono]]) kraŝis scenejo. Ĉirkaŭ 40 homoj estis grave vunditaj, 7 pereis tuj aŭ mortis en malsanulejoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/indiana/ Число жертв обрушения сцены в Индиане достигло семи человек] {{ru}}</ref> == 14-a de aŭgusto == * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj okupis la urbon [[Surman]] je 70 km de [[Tripolo]] kaj plejparton da la urbo [[Zaŭija]] je 47 km de ĝi.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/15/rebel/ Ливийские повстанцы захватили город к западу от Триполи] {{ru}}</ref> * Apud la urbo [[Hub]] ([[Pakistano]]) falis je krutaĵo pasaĝera buso kun pilgrimantoj. Pereis almenaŭ 25 homoj.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-08/14/c_131048409.htm Pakistan's bus accident death toll rises to 25] {{en}}</ref> * Matene [[Sirio|siriaj]] tankoj kaj militŝipoj komencis pripafadon de la urbo [[Latakia]]. Ĝis vespere pli ol 20 homoj pereis, kelkdekoj estis vunditaj. Antaŭnokte grandaj rastadoj okazis en antaŭurboj de [[Damasko]] — Sakba kaj Hamrija. La registaro de [[Kanado]] deklaris plifortigon de sankcioj kontraŭ Sirio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/14/warships/ От действий ВМС Сирии погибли десятки человек] {{ru}}</ref> * Apud la flughaveno de [[Burley]] ([[Idaho]], [[Usono]]) kraŝis malgranda aviadilo. Ĉiuj 4 homoj pereis.<ref name="При крушении двух"/> == 15-a de aŭgusto == * La reprezentanto de la [[Nacia Transira Konsilio]] de [[Libio]] [[Ali Auĝali]] estis oficiale akreditita en [[Usono]]. Samtempe estis malfermita la libia ambasadorejo. Diplomatan vizon li ricevis la {{daton|12|aŭgusto}}. Antaŭe Ali Auĝali servis kiel ambasadoro de Libio en Usono, sed en [[februaro 2011]] transiris al ribeluloj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/16/approved/ США аккредитовали посла ливийских повстанцев] {{ru}}</ref> == 16-a de aŭgusto == * Pli ol 600 militistoj kaj policanoj estis senditaj la la norda parto de [[Honduro]] por ĉesigi armitajn konfliktojn inter vilaĝanoj kaj terposedantoj. Ekde la {{daton|15|aŭgusto}} tie jam pereis 11 homoj.<ref>[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/americas/08/16/honduras.troops.deployed/index.html?hpt=hp_t2 "Troops deployed to northern Honduras after clashes leave 11 dead"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121024061521/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/americas/08/16/honduras.troops.deployed/index.html?hpt=hp_t2 |date=2012-10-24 }} {{en}}</ref> * La [[Suda Insulo (Nov-Zelando)|Sudan Insulon]] ([[Nov-Zelando]]) trafis plej forta neĝblovo ekde [[1939]]. Flughavenoj en 4 urboj malfunkciis, 20 mil domoj restis sen elektro.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/16/raresnow/ На Новую Зеландию обрушился сильнейший за 70 лет снегопад] {{ru}}</ref> * [[Sirio|Siria]] armeo eksieĝis [[Latakio]]n.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/16/latakia/ Сирийские войска взяли в осаду город Латакия] {{ru}}</ref> * Aerarmeo de [[Israelo]] faris kvin batojn al [[Sektoro Gazo]]. Estis vunditaj, laŭ palestinaj fontoj, kelkaj homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/16/raids/ Израильские самолеты нанесли серию ударов по сектору Газа] {{ru}}</ref> * [[Ĉina armeo]] esieĝis budhisman monaĥejon en la provinco [[Siĉŭano]] post kiam antaŭtage tie [[Sinbruligo|sinbruligis]] 29-jara monaĥo ekkrianta lozungojn subtene al la [[dalaj-lamao]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/16/monk/ Китайская армия взяла в осаду тибетский монастырь] {{ru}}</ref> == 17-a de aŭgusto == * Estis relanĉita la tria [[Nuklea reakciujo|reaktoron]] en la [[atomstacio Tomari]] en [[Japanio]] — unue post la [[Tertremo de Sendajo en 2011|tertremo kaj cunamo]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/resumption/ В Японии впервые с аварии на "Фукусиме" запустили ядерный реактор] {{ru}}</ref> * Kvanto de akuzitoj pri komplico al pogromoj en [[Londono]] ([[Britio]]) jam superis 1000.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/charges/ Число привлеченных к суду британских погромщиков превысило тысячу] {{ru}}</ref> * La prototipoj de la [[Rusio|rusia]] ĉasaviadilo de la kvina generacio [[Suĥoj PAK FA]] ''Т-50-1'' kaj ''Т-50-2'' faris unua flugon kadre de la aviadekspozicio MAKS-2011 en la urbo [[Ĵukovskij]] ([[Moskva provinco]], Rusio). Ĝi daŭris 22 minutojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/pakfa/ ПАК ФА совершил первый полет на МАКС-2011] {{ru}}</ref> * ''[[The Guardian]]'' publikigis rezultojn de la enketado, kiun okazigis kunlaboranto de humanisma organizaĵo, aganta en [[Afriko]], ''The Guardian''. Laŭ ĝi, aviadilo en kiu troviĝis la [[ĝenerala sekretario de UN]] [[Dag Hammarskjöld]] en [[1961]], ne akcidentis, sed estis paffaligita de alia aviadilo, kaj [[Britio|britaj]] aŭtoritatoj kaŝis tion.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2011/aug/17/dag-hammarskjold-un-secretary-general-crash Dag Hammarskjöld: evidence suggests UN chief's plane was shot down] {{en}}</ref> * La [[Sirio|siria]] ŝtata novaĵagentejo [[SANA]] deklaris, ke la militoperacoj en la urboj [[Latakio]] kaj [[Deir ez-Zor]] estas ĉesigitaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/withdraw/ Власти Сирии заявили о завершении операций в двух городах] {{ru}}</ref> * En [[Jemeno]] estis establita la [[Nacia Konsilio de la Fortoj de Paca Revolucio]], kiu strebos pacan transiron de la potenco de la nuna prezidanto [[Ali Abdula Saleh]]. Ĉirkaŭ 800 reprezentantoj de la jemena opozicio elektis 143 komitatanojn. La Konsilio estos postulanta internacian agnoskon de si kiel sola laŭleĝa potenco en la lando.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/council/ Йеменская оппозиция собрала совет для свержения президента] {{ru}}</ref> * La tribunalo, enketanta la murdon de la [[Libano|libana]] ĉefministro [[Rafik Hariri]] la {{daton|14|februaro}} [[2005]], publikigis materialojn de la akuza akto. Laŭ ĝi al la murdo komplicas kvar anoj de [[Hizbulaho]]: Salim Ĝamil Ajaŝ, Mustafa Amin Badreddin, Husejn Hasan Onejsi, Asad Hasan Sabra. Hizbulaho neas tion.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/rafiq/ Трибунал обнародовал итоги расследования убийства ливанского премьера] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar Asad]] diris en telefona interparolo kun la [[Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Ban Ki-moon]], ke ĉiuj militaj operacoj en la lando estas ĉesigitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/18/assad/ Башар Асад объявил о прекращении всех военных операций в Сирии] {{ru}}</ref> * En [[provinco Hakkâri]] ([[Turkio]]) batalantoj de la [[Kurdistana Laborista Partio]] atakis kolonon de la turka armeo. 8 militistoj pereis, 11 estis vunditaj. Responde al tio vespere aerarmeo de Turkio bombardis bazojn de kurdaj batalantoj en norda parto de [[Irako]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/kurdbomb/ Турецкие самолеты нанесли удары по базам курдских боевиков в Ираке] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Estonio]] [[Toomas Hendrik Ilves]] okazigis en [[Talino]] neoficialan renkontiĝon kun la 14-a [[dalaj-lamao]] [[Tenzin Gyatso]]. La [[Ĉinio|ĉina]] ambasadoro en Estonio protestis.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/meet/ Президент Эстонии встретился с Далай-ламой] {{ru}}</ref> * En montaro en la suda parto de [[Ĉeĉenio]] ([[Rusio]]) estis mortigitaj 7 teroristoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/17/boeviki/ В горах Чечни убиты семь боевиков] {{ru}}</ref> == 18-a de aŭgusto == * [[Sabloŝtormo]] trafis la urbon [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]] ([[Arizono]], [[Usono]]). Ĝia rapideco atingis 27 metrojn sekunde.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/19/duststorm/ Финикс накрыла песчаная буря] {{ru}}</ref> * Forta uragano trafis la lokon en norda [[Belgio]], kie okazis la muzikfestivalo [[Pukkelpop]]. Almenaŭ 3 homoj pereis kaj kelkdekoj estis vunditaj, el kiuj ĉirkaŭ 10 grave.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/19/hurricane/ На рок-фестивале в Бельгии из-за урагана погибли три человека] {{ru}}</ref> * La oficiala listo de viktimoj de la reĝimo de [[Pinochet]] pliiĝis je 9800 homoj. Entute kvanto de viktimoj egalas al 40 018 homoj, el kiuj 3 065 estis mortigitaj aŭ malaperis.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-14584095 Chile recognises 9,800 more victims of Pinochet's rule] {{en}}</ref> * Kamikazo en farĉita je eksplodaĵoj aŭto eksplodis antaŭ la enirejo de [[Usono|usona]] militbazo en [[Gardez]] ([[Afganio]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/18/explosion/ У входа на базу США в Афганистане взорвался смертник] {{ru}}</ref> * [[Usono]], [[Britio]], [[Germanio]] kaj [[Francio]] alvokis la prezidanton de [[Sirio]] [[Baŝar Asad]] demisii. Usono krome arestis ĉiujn aktivojn de siriaj potencoj en Usono kaj malpermesis importon de nafto kaj naftproduktoj el Sirio. Tio koncernas kvin ŝtatajn firmaojn: General Petroleum Corporation, Syrian Company for Oil Transport, Syrian Gas Company, Syrian Petroleum Company kaj Sytrol.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/18/assad1/ Мировое сообщество призвало Башара Асада уйти в оставку] {{ru}}</ref> * Apud la urbo [[Ejlato]] ([[Israelo]]) estis atakita buso kun ekferiantaj militistoj. Baldaŭ eksplodis kelkaj bomboj, celantaj armean patrolon apud la limo kun [[Egipto]] kaj poste teroristoj pafis el de egipta teritorio, trafinte civilan aŭton. 7 homoj pereis, almenaŭ 26 estis vunditaj. Estis mortigitaj 2 teroristoj. [[Hamas]] neas sian komplicon je la atakoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/18/hamas/ ХАМАС опроверг причастность к терактам в Израиле] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj okupis la gravan naftouzinon en la urbo [[Az-Zavija]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/18/refinery/ Ливийские повстанцы захватили важный нефтяной завод] {{ru}}</ref> * En [[Madrido]] ([[Hispanio]]) miloj da homoj protestis kontraŭ multekosta baldaŭa vizito de la papo [[Benedikto la 16-a]], kiu kostos al la ŝtata buĝeto ĉirkaŭ 73 milionoj da [[usonaj dolaroj]]. Dum interpuŝiĝoj kontraŭ katolikaj pilgrimantoj kaj polico estis vunditaj 11 homoj, inkluzive de 2 policanoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/18/antipope/ На демонстрациях против папы Римского в Мадриде пострадали 11 человек] {{ru}}</ref> * La eksa vic-ĉefministro de [[Irako]] [[Tariq Aziz]], kondamnita al [[mortopuno]], petis la nunan ĉefministron [[Nuri al-Maliki]] rapidigi sian ekzekuton, ĉar li suferas je malsanoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/18/aziz/ Тарик Азиз попросил поскорее его казнить] {{ru}}</ref> * [[Svisio]] revokis sian ambasadoron el [[Sirio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/18/ambassador/ Швейцария отозвала посла из Сирии] {{ru}}</ref> * En [[Grozno]] ([[Ĉeĉenio]], [[Rusio]]) okazas operaco kontraŭ teroristoj, el kiuj 4 jam estis mortigitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/18/grozny/ Кадыров возглавил спецоперацию против боевиков в Грозном] {{ru}}</ref> == 19-a de aŭgusto == * Nova ŝarĝaviadilo [[Boeing 747-8F]] ricevis flugpermesojn de [[Federacia Aviada Administracio|FAA]] kaj [[EASA]].<ref>[http://boeing.mediaroom.com/index.php?s=43&item=1889 New Boeing 747-8 Freighter Certified for Entry into Service] {{en}}</ref> * La eksa ĉefministro de [[Libio]] [[Abdel Salam Ĝallud]] kun familianoj forveturis el [[Tripolo]] al [[Zintano]], kiun regas ribeluloj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/20/jalloud/ Бывший премьер-министр Ливии перешел к повстанцам] {{ru}}</ref> * [[Libio|[Libiaj]] ribeluloj okupis la centron de [[Zlitano]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/19/zliten/ Ливийские повстанцы отвоевали центр города Злитан] {{ru}}</ref> * [[AFP]] sciigas ke aerfortoj de [[Turkio]] jam bombardis 28 militbazojn de la [[Kurdistana Laborista Partio]] en Norda [[Irako]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/19/kurdbomb/ Турецкие ВВС разбомбили 28 баз курдов в Ираке] {{ru}}</ref> * Ĉirkaŭ 200 homoj manifestaciis antaŭ la ambasadorejo de [[Israelo]] en [[Kairo]] ([[Egiptio]]), protestante kontraŭ antaŭtaga pereo de 5 egiptaj militistoj, supozate mortpafitaj el de israela helikoptero post la atako de teroristoj apud [[Ejlato]].<ref name="Египет отозвал">[http://www.lenta.ru/news/2011/08/20/withdraw/ Египет отозвал своего посла из Израиля] {{ru}}</ref> * En [[Kabulo]] ([[Afganio]]) okazis 5 eksplodoj, sekve de kio pereis 8 kaj estis vunditaj 10 homoj. Respondecon pri tio prenis al si [[Talibano]], kiu deklaris, ke ĝi atakis la kabulan oficejon de la [[Brita Konsilio]] en la tagon de sendependiĝo de la lando de [[Britio]] por memorigi tion al la revenintaj britoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/19/kabul1/ Число жертв серии терактов в Кабуле достигло восьми человек] {{ru}}</ref> * Okazis eksplodo en [[Sunaismo|sunaisma]] moskeo en la vilaĝo de la [[provinco Hajbero]] ([[Pakistano]]). Pereis inter 24 kaj 30 homoj, pli ol 70 estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/19/mosque/ В Пакистане во время пятничной молитвы взорвали мечеть] {{ru}}</ref> * Matene apud nord-orienta marbordo de [[Japanio]] okazis tertremo. Laŭ la [[Geologia servo de Usono]] ĝia forteco egalis al 6,5 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/19/quake/ У берегов Японии произошло мощное землетрясение] {{ru}}</ref> * La administracio de la prezidanto de [[Usono]] decidis haltigi deportadon de [[kontraŭleĝaj enmigrantoj]], kiuj ne faris gravajn krimojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/19/deportations/ Обама прекратил массовые депортации нелегалов] {{ru}}</ref> == 20-a de aŭgusto == * En [[Zimbabvo]] dum funebra ceremonio je entombigo de eks-generalo ''Solomon Mujuru'', pereinta la {{daton|16|aŭgusto}} pro incendio en sia bieno, koliziis du aviadiloj ''K-8'', plenumantaj figurojn de plej alta [[aerobatiko]]. Aviadiloj ne kraŝis, neniu estis damaĝita.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/21/collision/ На траурной церемонии в Зимбабве столкнулись самолеты] {{ru}}</ref> * Aviadilo [[Boeing 737]] de la flugkompanio [[First Air]], fluginta el [[Yellowknife (NOT)|Yellowknife]] al [[Resolute]] ([[Kanado]]), kraŝis en [[Nunavuto]]. Pereis 12 homoj el 15.<ref>[http://www.cbc.ca/news/canada/north/story/2011/08/20/north-air-crash.html Plane crash near Resolute Bay kills 12] {{en}}</ref> * La estro de [[Nord-Koreio]] [[Kim Jong-il]] alveturis en sia [[kirastrajno]] [[Rusio]]n por intertraktado.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/20/kim/ Кремль подтвердил приезд Ким Чен Ира] {{ru}}</ref> * La nacia teamo de [[Brazilo]] gajnis la [[Futbala Mondpokalo de Sub-20-jaruloj 2011|Mondpokalon pri futbalo inter junulaj teamoj]]. En finalo ĝi venkis teamon de [[Portugalio]] (3:2).<ref>[http://www.fifa.com/u20worldcup/news/newsid=1496365/index.html Brazil claim impressive fifth title] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111016030210/http://www.fifa.com/u20worldcup/news/newsid=1496365/index.html |date=2011-10-16 }} {{en}}</ref> * Vespere [[Libio|libiaj]] ribeluloj ekŝturmis [[Tripolo]]n.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/21/lastfight/ Повстанцы начали штурм Триполи] {{ru}}</ref> * Oni sciigis, ke [[Egiptio]] decidis revoki sian ambasadoron el [[Israelo]] ĝis la fino de enketado pri pereo de 5 egiptaj militistoj la {{daton|18|aŭgusto}}.<ref name="Египет отозвал"/> Tamen poste potenculoj refutis tion. Protestojn antaŭ la israela ambasadorejo en [[Kairo]] partoprenis ĉirkaŭ 1000 homoj<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/21/flag/ Египетские протестующие сорвали флаг с крыши посольства Израиля] {{ru}}</ref> * [[Hamaso]] deklaris ke fakta pafĉesigo kun [[Israelo]] ne plu validas post ties aeratakoj en [[Gaza Sektoro]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/20/gaza/ ХАМАС объявил о прекращении перемирия с Израилем] {{ru}}</ref> Kontraŭ la urboj [[Ofakim]] kaj [[Be'er Ŝeba]] estis lanĉitaj misiiloj, sekve de kio pereis 1 kaj etis vunditaj 7 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/20/rockets/ ХАМАС обстрелял Израиль ракетами] {{ru}}</ref> == 21-a de aŭgusto == * En [[Maĥaĉkalo]] ([[Dagestano]], [[Rusio]]) vespere okazis du eksplodoj, sekve de kio estis vunditaj 18 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/22/mahachkala1/ Ночные взрывы у махачкалинского гипермаркета признали терактом] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke plejparto da palestinaj movadoj helpe de [[Egiptio]] interkonsentis ĉesigi atakojn kontraŭ [[Israelo]] ekde la 9-a vespere (loka horo). Tamen vespere pripafado daŭris.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/22/truce/ ХАМАС заявил о прекращении ударов по Израилю] {{ru}}</ref> * Registaro de [[Libio]] alvokis al pafĉesigo.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/21/truce/ Правительство Каддафи потребовало срочного перемирия] {{ru}}</ref> * [[The Sunday Times]] sciigas, referencante al polico, ke tumultojn en [[Londono]] partoprenis 30 mil homoj. Estis registritaj 3296 krimoj.<ref>[http://www.timesplus.co.uk/sto/?login=false&url=http%3A%2F%2Fwww.thesundaytimes.co.uk%2Fsto%2Fnews%2Fuk_news%2FNational%2FRiots%2Farticle705449.ece Police hunt 30,000 rioters] {{en}}</ref> * [[Israelo|Israelaj]] militistoj arestis en [[Cisjordanio]] 120 anojn de [[Hamaso]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/21/isrham/ Израильские военные арестовали 120 членов ХАМАСа] {{ru}}</ref> == 22-a de aŭgusto == * Prokuroraro konsentis nuligi akuzojn pri [[seksperforto]], starigitajn kontraŭ [[Dominique Strauss-Kahn]], direktoro de la [[Internacia Monunua Fonduso]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/drop/ Прокуратура согласилась снять обвинения с Доминика Стросс-Кана] {{ru}}</ref> * Oni sciigas, ke la ĉefministro de [[Libio]] [[Bagdadi al-Mahmudi]] fuĝis el Tripolo eksterlanden kaj nun troviĝas en la insulo [[Ĝerbao]] ([[Tunizio]]). Libiaj ambasadorejo en [[Sirio]], [[Turkio]] kaj [[Alĝerio]] transiris al la flanko de ribeluloj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/22/premier/ От Каддафи сбежал премьер-министр] {{ru}}</ref> * La ĉefministro de [[Britio]] [[David Cameron]] deklaris, ke libiaj bankokontoj baldaŭ estos malfrostigitaj kaj redonitaj al Libio.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/22/assets/ Великобритания отдаст ливийские счета революционерам] {{ru}}</ref> * En [[Utar-Pradeŝo]] ([[Barato]]) remorko de traktoro, en kiu troviĝis pli ol 70 homoj, renversiĝis kaj falis en apudvojan lagon. Almenaŭ 41 homoj pereis, 30 estis vunditaj. Ĉiuj pasaĝeroj estis [[Hinduismo|hinduismaj]] pilgrimantoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/22/piligrims/ В Индии утонули более 40 паломников] {{ru}}</ref> * Matene estis pafmurdita la urbestro de [[Sergijev Posad]] ([[Rusio]]) ''Jevgenij Duŝko''. Li estis elektita en [[aprilo 2011]] kaj havis 35 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/22/siergiev/ Убит глава Сергиева Посада] {{ru}}</ref> * Laŭ [[Libio|libiaj]] oficialuloj dum ŝturmo de [[Tripolo]] jam pereis 1300 kaj estis vunditaj 5000 homoj. La [[Nacia Transira Konsilio]] deklaris pri aresto de [[Saif al-Islam Kadafi]]. La [[Internacia puna kortumo]] konfirmis tion.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/22/siege/ При штурме Триполи убиты 1300 человек] {{ru}}</ref> == 23-a de aŭgusto == * La [[Ĉinio|ĉina]] firmao [[China North Locomotive and Rolling Stock Industry Corporation]] subskribis kontrakton kun la [[Estonio|estona]] firmao [[AS EVR Cargo]] pri liverado al ĝi dum du jaroj 16 lokomotivoj. Tio estis unua kazo de vendado de ĉinaj lokomotivoj al [[Eŭropa Unio]].<ref>[http://www.chinacnr.com/Page/372/SourceId/1010/InfoID/4399/language/en-US/default.aspx China’s Railway Locomotive First Time for exportation to The EU Market] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150912023112/http://www.chinacnr.com/Page/372/SourceId/1010/InfoID/4399/language/en-US/default.aspx |date=2015-09-12 }} {{en}}</ref> * En militprovejo ''Aŝuluk'' ([[Astraĥana provinco]], [[Rusio]]) je ĉirkaŭ 17-a horo ([[moskva tempo]]) dum utiligado de obusoj okazis eksplodo. 6 militistoj pereis, 12 estis vunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/24/ashuluk/ По факту взрыва на полигоне Ашулук возбудили дело] {{ru}}</ref> * Je 13:51 (loka horo) tertremo forta je 5,9 gradoj laŭ la [[skalo de Richter]] okazis en la orienta marbordo de [[Usono]] kaj [[Kanado]]. Ĝia epicentro troviĝis apud [[Mineral County (Okcidenta Virginio)|Mineral County]] ([[Okcidenta Virginio]], Usono). Damaĝoj estis.<ref>[http://www.reuters.com/article/2011/08/23/us-quake-usa-idUSTRE77M67120110823 Once-a-century earthquake rattles East Coast] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110826134253/http://www.reuters.com/article/2011/08/23/us-quake-usa-idUSTRE77M67120110823 |date=2011-08-26 }} {{en}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj ŝturmiris en ''Bab al-Azizija'', la rezidejon de [[Muamar Kadafi]] kaj baldaŭ okupis ĝin. Liba ŝtatestro kaj liaj filoj malĉeestis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/rebels/ Повстанцы прорвались в резиденцию Каддафи] {{ru}}</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/23/taken/ Повстанцы захватили резиденцию Каддафи] {{ru}}</ref> * Matene [[Saif al-Islam Kadafi]] renkontiĝis kun ĵurnalistoj de [[Agence France-Presse]] kaj [[BBC News]] en la rezidejo de [[Muamar Kadafi]] ''Bab al-Azizija''. Li rifutis sciigojn pri sia kapto kaj deklaris, ke 75 % de [[Tripolo]] estas regata de la registaraj fortoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/son/ Сын Каддафи встретился с иностранными журналистами в Триполи] {{ru}}</ref> * [[Sirio|Siriaj]] opoziciuloj deklaris pri establo de la Nacia Konsilio el 50 homoj. Ĝi laŭ ili transprenu povon post eksiĝo de la nuna prezidanto [[Baŝar Asad]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/council/ Сирийская оппозиция создала Национальный совет] {{ru}}</ref> * [[Associated Press]], referencante al [[Turkio|turkaj]] militistoj, sciigas, ke dum lastaj 6 tagoj estis mortigitaj ĉirkaŭ 100 kaj vunditaj 80 [[Kurdoj|kurdaj]] batalantoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/kurds/ Турецкая армия уничтожила 100 курдских боевиков за неделю] {{ru}}</ref> * En [[Ŝenĵeno]] ([[Ĉinio]]) finiĝis la 26-a somera [[Universiado]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/23/universiade/ Сборная России заняла второе место в медальном зачете Универсиады] {{ru}}</ref> == 24-a de aŭgusto == * [[Eŭropa Unio]] aldonis 15 personojn kaj 5 organizaĵojn el [[Sirio]] al listoj, enhavantaj tiujn, kontraŭ kiuj estas starigitaj sankcioj.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:245:0002:0002:EN:PDF Notice for the attention of the persons and entities to which restrictive measures provided for in Council Decision 2011/273/CFSP, as implemented by Council Implementing Decision 2011/515/CFSP, and in Council Regulation (EU) No 442/2011, as implemented by Council Implementing Regulation (EU) No 843/2011 concerning restrictive measures against Syria apply (2011/C 245/02)] {{en}}</ref> * La uragano ''Iren'' trafis [[Domingo]]n. 4 homoj pereis, pli ol 2000 domoj estis inunditaj, 16 plene detruitaj, 88 loĝlokoj estis blokitaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/25/irene/ Жертвами урагана "Ирэн" стали пять человек] {{ru}}</ref> * En [[Tripolo]] ([[Libio]]) nekonatoj atakis ambasadorejon de [[Venezuelo]] kaj frakasis ĝin.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/25/loot/ В Триполи разгромили посольство Венесуэлы] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj deklaris, ke iu ajn mortiginta aŭ kaptinta [[Muamar Kadafi]] ricevos 1,6 milionojn da usonaj dolaroj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/24/muammar/ Повстанцы объявили награду за голову Каддафи] {{ru}}</ref> == 25-a de aŭgusto == * Armeaj trupoj de [[Muamar Kadafi]] embuskis apud [[Bin-Ĝavad]] kolonon da ribeluloj, mortiginte almenaŭ 20 kaj pelante aliajn al [[Ras-Lanuf]]. Tiel ili haltigis ofensivon al [[Sirto]]. En [[Tripolo]] daŭras interpafado.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/25/jawad/ Войска Каддафи сорвали наступление повстанцев на Сирт] {{ru}}</ref> * Kirastrajno de la [[Nord-Koreio|nordkoreia]] ŝtatestro [[Kim Jong-il]] forveturis el [[Rusio]] al [[Ĉinio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/25/kim/ Ким Чен Ир уехал из России через Внутреннюю Монголию] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Srilanko]] [[Mahinda Rajapaksa]] decidis aboli leĝojn pri [[esceptostato]]. Tio ekvalidos fine de la monato.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/25/lift/ На Шри-Ланке отменят 28-летнее чрезвычайное положение] {{ru}}</ref> * La [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] decidis, ke [[Libio]]n en ĉi organizaĵo reprezentos la [[Nacia Transira Konsilio]], kiu ĝis nun havis statuson de observanto.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/25/league/ Место Ливии в Лиге арабских государств отдали повстанцам] {{ru}}</ref> * Aerarmeo de [[Israelo]] bombis [[Sektoro Gaza|Sektoron Gaza]], sekve de kio pereis 2 kaj estis vunditaj almenaŭ 20 homoj. Estis neniigita armildeponejo kaj kontraŭleĝa tunelo. Tiu atako iĝis respondo al pripafado de [[Aŝkelono]] la {{daton|24|aŭgusto}}, sekve de kio estis vundita 9-monata bebo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/25/gaza/ ВВС Израиля нанесли новые удары по сектору Газа] {{ru}}</ref> == 26-a de aŭgusto == * En la urbo [[Ŝerŝel]] ([[Alĝerio]]) du kamikazoj eksplodigis sin apud kazernoj. Pereis 36 homoj, inkluzive 12 militistojn (laŭ [[AFP]] — 18 kaj 16).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/suicide/ В результате теракта в Алжире погибли 36 человек] {{ru}}</ref> * Tribunalo en [[Moskvo]] ([[Rusio]]) faris ordonon pri aresto de Dmitrij Pavluĉenkov, supozata organizanto de la murdo de [[Anna Politkovskaja]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/polit/ Арестован подозреваемый в организации убийства Политковской] {{ru}}</ref> * Daŭras batalado apud [[Sirto]] ([[Libio]]).<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/jets/ Британцы уничтожили бункер Каддафи в Сирте] {{ru}}</ref> * Aŭto farĉita je eksplodaĵoj trafis la oficejon de [[UN]] en [[Abuĝo]] ([[Niĝerio]]). Pereis 18 kaj estis vunditaj ĉirkaŭ 60 homoj. Respondecon pri tio prenis al si la islamisma grupo [[Boko Haram]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/abuja1/ Число жертв взрыва в Нигерии выросло до 18 человек] {{ru}}</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/26/responsibility/ Нигерийские исламисты взяли на себя ответственность за взрыв в здании ООН] {{ru}}</ref> * La pasaĝera trajno N 6 de la fervoja kompanio [[Amtrak]] trafis la agrikulturan aŭton en [[traknivela pasejo]] en [[Nebrasko]] ([[Usono]]). Kelkaj homoj estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/derail/ В США сошел с рельсов пассажирский поезд] {{ru}}</ref> * Je 19:16 (loka horo) apud la vilaĝo ''Ĉernigovka'' (nemalproksime de la urbo [[Usurijsko]], [[Rusio]]) dum trejna flugo akcidentis la milita helikoptero [[Mi-24]]. 1 homoj pereis, 2 (laŭ aliaj 3) saviĝis. Post tio flugado de Mi-24 en la lando estis potempe ĉesigitaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/mi24/ В Приморье разбился вертолет Ми-24] {{ru}}</ref> * Apud la vilaĝo ''Ŝuvoje'' ([[Egorjevska distrikto]], [[Moskva provinco]], [[Rusio]]) falis sporta aviadilo [[Jak-52]]. 2 homoj pereis.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/yak/ При падении Як-52 в Подмосковье погибли два человека] {{ru}}</ref> * En [[Abĥazio]] komenciĝis prezidanta balotado.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/vote/ В Абхазии начались президентские выборы] {{ru}}</ref> * Tribunalo pliigis je 2 jaroj kaj 8 monatoj la tempon de malliberigo de la eks-prezidanto de [[Tajvano]] [[Chen Shui-bian]], kondamnita pro [[monlavado]] kaj falsado de dokumentoj.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-14678192 Taiwan ex-president Chen Shui-bian gets extra jail term] {{en}}</ref> * La ĉefministro de [[Japanio]] [[Naoto Kan]] eksiĝis de la posteno de la partiestro de la [[Demokrata Partio de Japanio]].<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/26/naoto/ Премьер-министр Японии Наото Кан ушел в отставку] {{ru}}</ref> == 27-a de aŭgusto == * Okazis la prezidanta balotado en [[Singapuro]]. Venkis la eksa vic-ĉefministro [[Toni Tann]], kiu gajnis 35 % da voĉdonoj. Lia ĉefa rivalo [[Tan Ĉen Bok]] ricevis malpli je 0,3 %.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/28/singapore/ На выборах президента Сингапура потребовался пересчет голосов] {{ru}}</ref> * Forpasis la fama [[Sovetunio|soveta]], [[Rusio|rusia]] aktorino [[Ija Savvina]]. Ŝi havis 75 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/savvina/ Скончалась Ия Саввина] {{ru}}</ref> * La uragano ''Iren'' trafis [[Usono]]n, pro kio en [[Norda Karolino]] pereis 1 homo.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/first/ В США из-за урагана "Ирэн" погиб человек] {{ru}}</ref> * Okazis eksplodo en uzino de plastikaĵoj en la urbo [[Gumi]] ([[Sud-Koreio]]), sekve de kio pereis 5 kaj estis vunditaj 2 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/blastkorean/ При взрыве на заводе в Южной Корее погибли пять человек] {{ru}}</ref> * [[Aleksandr Ankvab]] venkis en la prezidanta balotado en [[Abĥazio]], gajninte 54,9 %. Lia rivalo [[Sergej Ŝamba]] ricevis ĉirkaŭ 20 %.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/ankwab1/ ЦИК Абхазии подвел окончательные итоги выборов] {{ru}}</ref> * Pro pluvegoj rompiĝis la digo en la rivero [[Sunĵa]] ([[Ĉeĉenio]], [[Rusio]]). En [[Grozno]] pli ol 2400 homoj estis evakuitaj, 640 domoj inunditaj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/damba/ Из-за прорыва дамбы в Грозном эвакуировали 2400 человек] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj deklaris pri trovo en la rezidejo de [[Muamar Kadafi]] ''Bab al-Azizija'' pli ol 150 kadavroj. Ili asertas, ke temas pri prizonuloj mortigitaj de gardistoj antaŭ foriro.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/27/prisoners/ В резиденции Каддафи нашли 150 тел] {{ru}}</ref> == 28-a de aŭgusto == * Respondecon pri terora ago en [[Ŝerŝel]] ([[Alĝerio]]), okazinta la {{daton|26|aŭgusto}} prenis al si la organizaĵo [[Al-Kaida en Islama Magrebo]]. Ties reprezentanto diris ke temas pri venĝo al Alĝerio pro ties subteno de la reĝimo [[Muamar Kadafi]]. Laŭ oficialaj deklaroj pereis 18 kaj estis vunditaj 26 homoj, laŭ [[Islamismo|islamistoj]] — 36 kaj 35.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/29/claimed/ Североафриканская "Аль-Каеда" взяла на себя ответственность за теракт в Алжире] {{ru}}</ref> * Vespere en la plej granda [[Sunaismo|sunaisma]] moskeo de [[Bagdado]] ([[Irako]]) ''Umm al-Kura'' okazis eksplodo, sekve de kio pereis 28 kaj estis vunditaj 37 homoj (laŭ [[Associated Press]] — 29 kaj 38, kaj inter pereintoj estis la parlamentano ''Halid al-Faĥdavi'').<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/29/bomber/ В Багдаде смертник взорвал 28 человек] {{ru}}</ref> * Pilotoj de la teamo [[Red Bull Racing]] [[Sebastian Vettel]] kaj [[Mark Webber]] gajnis la unuan kaj duan lokojn en [[Belgia Gran-Pri]] de [[Formulo 1]]. La trian lokon okupis [[Jenson Button]].<ref>[http://motor.ru/news/2011/08/28/race/ Гонщики Red Bull завоевали дубль на Гран-при Бельгии] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111107161109/http://motor.ru/news/2011/08/28/race/ |date=2011-11-07 }} {{ru}}</ref> * La [[Nacia Transira Konsilio]] rifuzis proponojn de [[Muamar Kadafi]] pri intertraktado.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/28/reject/ Повстанцы отвергли предложение Каддафи о переговорах] {{ru}}</ref> * [[Sirio|Siriaj]] registaraj trupoj faris rastadon en la [[provinco Idlib]]. Laŭ rajtdefendantoj almenaŭ 2 homoj pereis kaj 9 estis vunditaj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/28/shotdead/ Войска Асада провели рейд на северо-западе Сирии] {{ru}}</ref> * Almenaŭ 9 homoj iĝis viktimoj de la uragano ''Iren'' en [[Usono]]. Estis nuligitaj 8000 flugoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/28/toll/ Девять человек стали жертвами урагана в США] {{ru}}</ref> * [[Eŭropa Unio]] kaj [[NATO]] rifuzis agnoski laŭleĝecon de la prezidanta balotado en [[Abĥazio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/28/fake/ НАТО и ЕС отказались признать легитимность выборов в Абхазии] {{ru}}</ref> * La [[Rusio|rusia]] boksisto [[Aleksandr Povetkin]] venkis [[Ruslan Ĉagajev]] ([[Uzbekio]]) kaj iĝis "regula" mondĉampiono laŭ [[WBA]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/28/box/ Александр Поветкин выиграл бой с Русланом Чагаевым] {{ru}}</ref> * En la plaĝo de la hotelo Olympos en [[Kemer]] ([[Turkio]]) okazis eksplodo, sekve de kio estis vunditaj 15 homoj, inkluzive 7 rusianojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/28/blast/ От взрыва на турецком курорте пострадали семеро россиян] {{ru}}</ref> == 29-a de aŭgusto == * La [[Italio|itala]] novaĵaentejo [[ANSA]] sciigis, ke [[Muamar Kadafi]] kaŝas sin en la urbo [[Beni Valid]] ([[Libio]]).<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/29/ffffound/ Итальянские СМИ нашли убежище Каддафи] {{ru}}</ref> * Armeaj trupoj blokis la urbon [[Rastano]]n ([[Sirio]]), en kiun antaŭe fuĝis dekoj da dizertintoj-[[Sunaismo|sunaistoj]]. Aŭdiĝas pafado.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/29/troops/ Сирийские войска окружили город Растан] {{ru}}</ref> * La armeo de [[Israelo]] komencis pretigi [[Judoj|judajn]] loĝantojn de [[Cisjordanio]] al eblaj manifestacioj de palestinanoj post baldaŭa voĉdono en [[UN]] pri sendependiĝo de [[Palestino]].<ref>[http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/idf-training-israeli-settlers-ahead-of-mass-disorder-expected-in-september-1.381421 IDF training Israeli settlers ahead of 'mass disorder' expected in September] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110831114055/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/idf-training-israeli-settlers-ahead-of-mass-disorder-expected-in-september-1.381421 |date=2011-08-31 }} {{en}}</ref> * Post sephora interparolo kun la estro de [[Norda Ligo]] [[Umberto Bossi]] la ĉefministro de [[Italio]] [[Silvio Berlusconi]] konsentis ne enkonduki la «imposton por riĉuloj». Anstataŭe estis plialtigitaj aliaj impostoj kaj malaltigita subteno al lokaj registaroj.<ref>[http://www.euronews.net/2011/08/29/berlusconi-drops-tax-hike-for-the-rich/ Berlusconi drops tax hike for the rich]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> * La ministro pri eksteraj aferoj de [[Irano]] [[Ali Akbar Salehi]] deklaris, ke la prezidanto de [[Sirio]] [[Baŝar Asad]] devas konsideri «laŭleĝajn postulojn» de homoj, kiuj partoprenas kontraŭregistarajn manifestaciojn, ĉar alie tuta [[Mezoriento]] dronos en kaoso.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/29/salehi/ Иран призвал Сирию провести реформы] {{ru}}</ref> * La prezidanto de [[Jemeno]] [[Ali Abdula Saleh]] kaj opozicio interkonsentis okazigi la prezidantan balotadon ene de tri monatoj. Ĝis tiu tempo prezidantajn taskojn plenumos la nuna vic-prezidanto [[Abduraba Mansur Hadi]].<ref>[http://www.trust.org/alertnet/news/yemens-saleh-commits-to-presidential-elections-agency/ Yemen's Saleh commits to presidential elections-agency] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120324130831/http://www.trust.org/alertnet/news/yemens-saleh-commits-to-presidential-elections-agency/ |date=2012-03-24 }} {{en}}</ref> * Armeo de [[Jemeno]] sciigis pri mortigo de 26 kaj vundigo de 38 batalantoj de [[Alkaido]] en la sudo de la lando apud la urbo [[Zindĵibaro]]. Antaŭtage de militaviadiloj bombardis fortikaĵojn de teroristoj en sama distrikto.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/29/yemen/ Йеменские военные уничтожили 26 боевиков "Аль-Каеды"] {{ru}}</ref> * 20-jara [[Araboj|araba]] loĝanto de [[Cisjordanio]] kun tranĉilo en mane kaj krio ''Alaĥ akbar'' atakis homojn apud la noktoklubo ''Haoman 17'' ([[Jerusalemo]], [[Israelo]]) kaj vundis 7 aŭ 8 homojn, sed estis kaptita de policanoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/29/telaviv/ В Тель-Авиве палестинец ранил восемь человек] {{ru}}</ref> == 30-a de aŭgusto == * Vespere tri kamikazoj eksplodigis sin en [[Grozno]] ([[Ĉeĉenio]], [[Rusio]]). Pereis 8 kaj estis vunditaj 22 homoj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/31/grozny/ В результате двойного теракта в Грозном ранены 22 человека] {{ru}}</ref> * En [[Duŝanbeo]] ([[Taĝikio]]) antaŭ la ''Palaco de nacioj'' estis solene malfermita la tutmonde plej alta ''flagstango'', kies alteco atingas 165 metrojn.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/31/highest/ В Душанбе открыли самый высокий флагшток в мире] {{ru}}</ref> * En [[Bolivio]] 5 altrangaj militistoj estis kondamnitaj al malliberigo pro mortigo de 64 partoprenantoj de manifestacio en [[2003]]. La generaloj [[Roberto Claros Flores]], [[Juan Veliz Herrera]], [[Jose Ovaldo Quiroga]], [[Gonzalo Alberto Rocabado]] kaj la admiralo [[Luis Alberto Aranda Granados]] estis kondamnitaj al inter 10 kaj 15 jaroj pro [[genocido]]. Du eksaj ministroj pasigos en malliberejo 3 jarojn pro komplico je tio.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-14725689 Bolivia: Senior officials jailed over 2003 protests] {{en}}</ref> * Kvanto de viktimoj de la uragano ''Iren'' en [[Usono]] atingis 30.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/30/irene/ Число жертв урагана "Ирэн" в США выросло до 40 человек] {{ru}}</ref> * Forpasis la fama [[Rusio|rusia]] kantistino de [[romanco]]j [[Alla Bajanova]]. Ŝi havis 97 jarojn.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/30/bayanova/ Умерла исполнительница романсов Алла Баянова] {{ru}}</ref> * [[Israelo]] deklaris pri sendo de du militŝipoj al [[Ruĝa maro]] por preventi novajn atakojn de teroristoj el [[Egiptio]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/30/ships/ Израиль отправил к берегам Египта два боевых корабля] {{ru}}</ref> * La eks-generalo de la ministerio pri internaj aferoj de [[Ukrainio]] ''Aleksej Pukaĉ'' agnoskis, ke li propramane murdis la ĵurnaliston [[Georgij Gongadze]].<ref>[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2011/08/30/6542729/ Пукач частично признал свою вину] {{ru}}</ref> * [[Alĝerio]] decidis transdoni [[Muamar Kadafi]] kaj liajn parencojn al la [[Internacia puna kortumo]], se ili provos eniri la landon el [[Libio]].<ref name="Алжир пообещал передать Каддафи">[http://www.lenta.ru/news/2011/08/30/aljazair/ Алжир пообещал передать Каддафи суду в Гааге] {{ru}}</ref> * [[Libio|Libiaj]] ribeluloj faris ultimaton al potenculoj de [[Sirt]]: ili devas kapitulaci ĝis la {{daton|3|septembro}}, alie la urbo estos ŝturmita.<ref name="Алжир пообещал передать Каддафи"/> * Almenaŭ 7 homoj estis mortigitaj de polico kaj armeo en [[Sirio]] dum la unua tago de [[Eid ul-Fitr]].<<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/30/syria/ Сирийские войска убили семерых демонстрантов] {{ru}}</ref> * La [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] plilongigis po plia jaro la mandaton de [[UNIFIL]] — la paciga misio en [[Libano]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/08/31/renewed/ Совет безопасности продлил мандат миссии ООН в Ливане] {{ru}}</ref> == 31-a de aŭgusto == * En [[Kroatio]] komenciĝis la juĝproceso kontraŭ la eks-ĉefpremero de la lando [[Ivo Sanader]], akuzata pri korupto.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/31/sanader/ В Хорватии начался процесс над бывшим премьер-министром] {{ru}}</ref> * La ministro pri eksteraj aferoj de [[Italio]] [[Franco Frattini]] deklaris, ke estis decidite malfrostigi bankokontojn de [[Libio]] kaj transdoni monon al la [[Nacia Transira Konsilio]]. Temas pri 500 milionoj da eŭroj.<ref>[http://www.repubblica.it/esteri/2011/08/31/news/cnt_boccia_ipotesi_invio_forza_militare_onu-21069849/ Cnt: "Gheddafi è qui, nostro diritto ucciderlo" Frattini: "Dopo Sirte, stop a missione Nato"] {{it}}</ref> * La [[Internacia Monunua Fonduso]] konsentis doni al [[Serbio]] 18-monatan krediton ĝis 1 miliardo da eŭroj.<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/08/31/imf/ МВФ согласился выделить Сербии миллиард евро] {{ru}}</ref> * La armeo de [[Israelo]] arestis vespere en kontrolejo sude de [[Nabluso]] ([[Cisjordanio]]) [[Ŝejh Hasan Jusef]], unu el gvidantoj de [[Hamaso]].<ref>[http://lenta.ru/news/2011/09/01/hasan/ Израиль арестовал одного из лидеров ХАМАС] {{ru}}</ref> * La sekcio de [[Ruĝa Kruco]] en [[Niĝerio]] sciigis, ke pro inundoj, kaŭzitaj de pluvegoj, en ĉi lando ene de lasta semajno pereis pli ol 100 homoj.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/09/01/flood/ В результате наводнений в Нигерии погибли свыше 100 человек] {{ru}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj |commonscat=August 2011 |wikinewscat=Aŭgusto de 2011 }} {{2010-aj jaroj}} [[Kategorio:Aŭgusto laŭ jaroj]] [[Kategorio:Monatoj de 2011| 08]] 7sb2moozo7xyhcqmxgr3vupq3g6d716 Aŭstralia akcipitro 0 365713 9442332 9110362 2026-07-31T09:14:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442332 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Aŭstralia akcipitro |koloro = pink |dosiero = Brown Goshawk kur.JPG |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Aŭstralia akcipitro |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Akcipitroformaj]] ''Accipitriformes'' |familio = [[Akcipitredoj]] ''Accipitridae'' |genro = ''[[Accipiter]]'' |specio = ''A. fasciatus'' |statuso = LC |dunomo = ''Accipiter fasciatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] kaj [[Thomas Horsfield|Horsfield]], [[1827]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Brown Goshawk (Immature).jpg|eta|Nematurulo de Aŭstralia akcipitro fluge en Tasmanio, Aŭstralio]] La '''Aŭstralia akcipitro''' aŭ [[Bruna akcipitro]] ''(Accipiter fasciatus)'' estas mezgranda taga [[rabobirdo]] el familio de [[Akcipitredoj]] kiu inkludas ankaŭ multajn aliajn tagajn rabobirdojn kiel [[aglo]]j, [[buteo]]j kaj [[cirkuo]]j. Ĝi troviĝas en Aŭstralio kaj ĉirkaŭaj insuloj. == Aspekto == Ties supraj partoj estas grizaj kun bruna kolumo; ties subaj partoj estas ĉefe ruĝecbrunaj, fajne striecaj blanke. Tiele ĝi havas similan koloron al la [[Kolumakcipitro]] sed ĝi estas pli granda. La flugo estas rapida kaj fleksebla. La korpolongo estas 40-55 cm; la enverguro estas de 75-95 cm. Inoj estas klare pli grandaj: masklaj plenkreskuloj pezas 220 g, kaj inaj 355 g. == Distribuado kaj habitato == La Aŭstralia akcipitro estas disvastigata tra [[Aŭstralio]], [[Tasmanio]], [[Wallacea]], [[Novgvineo]], [[Nov-Kaledonio]], [[Vanuatuo]] kaj [[Fiĝio]]. Ĝi troviĝas en [[arbaro]]j. == Manĝo == Ili manĝas ĉefe [[birdo]]jn; ankaŭ malgrandajn [[mamulo]]jn, [[reptilio]]jn, [[amfibio]]jn; foje [[insekto]]jn. == Reproduktado == Ili nestumas en altaj arboj en platformo el bastonetoj kovrita el verdaj folioj. La ino demetas kutime tri [[ovo]]jn, foje 2 aŭ 4. La [[Kovado|kovada]] periodo estas de ĉirkaŭ 30 tagoj, kaj [[elnestiĝo]] okzas ĉirkaŭ 31 tagojn post eloviĝo. == Subspecioj == Estas 12 priskribitaj [[subspecioj]] nome: * ''A. f. fasciatus'' (nomiga) - (Vigors kaj Horsfield, 1827) * ''A. f. buruensis'' - Stresemann, 1914 * ''A. f. didimus'' - (Mathews, 1912) * ''A. f. dogwa'' - Rand, 1941 * ''A. f. helmayri'' - Stresemann, 1922 * ''A. f. natalis'' - (Lister, 1889) * ''A. f. polycryptus'' - Rothschild kaj Hartert, 1915 * ''A. f. savu'' - Mayr, 1941 * ''A. f. stresemanni'' - Rensch, 1931 * ''A. f. tjendanae'' - Stresemann, 1925 * ''A. f. vigilax'' - (Wetmore, 1926) * ''A. f. wallacii'' - (Sharpe, 1874) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.biolib.cz/en/taxonimage/id103006/ |titolo=Biolib.cz |alirdato=2011-07-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121005090209/http://www.biolib.cz/en/taxonimage/id103006/ |arkivdato=2012-10-05 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * BirdLife International. (2006). Species factsheet: ''Accipiter fasciatus''. Downloaded from http://www.birdlife.org on 9/12/2006 * {{Cite book |editor1-last=Marchant |editor1-first=S. |editor2-last=Higgins |editor2-first=P. J. |year=1993 |title=Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds ''Vol. 2: Raptors to Lapwings'' |publisher=Oxford University Press |location=Melbourne |isbn=0195530691 }} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Akcipitroformaj]] [[Kategorio:Akcipitredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Kaledonio]] lov7y214a5rin47xcf9xl9a03yhyoio Awa N'Diaje 0 366108 9442315 8951583 2026-07-31T08:32:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442315 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Awa N'Diaje''' aŭ '''Awa N'Diaye''' (n. la 8-an de junio [[1956]] en [[Dakaro]], [[Senegalo]]) estas ekde ĉirkaŭ junio [[2011]] senegala kultura ministrino ([[Ministro]]). ==Biografio== Awa N'Diaje studis francan lingvistikon ([[Lingvoscienco]]), modernan francan literaturan sciencon kaj politikajn sciencojn en [[Francujo]] kaj politikajn sciencojn en [[IHEID]] en [[Ĝenevo]], [[Svisujo]], kaj laboris en internaciaj politikaj organizaĵoj. ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.leral.net/Enquete-sur-la-vraie-Awa-Ndiaye-Ministre-d-Etat-ministre-d-eclats_a7673.html pri biografio] france *[http://www.espace-afrique.ch/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111209114505/http://www.espace-afrique.ch/ |date=2011-12-09 }} en franca lingvo, fondomembro (La oficejo estas en [[Ĝenevo]], [[Svisujo]].) {{Vivtempo|N'Diaje, Awa}} [[Kategorio: Senegalaj ministroj pri kulturo]] [[Kategorio: Senegalaj politikistoj]] kv20bhcqx3nlalu6l3x0zpq03u7v1l3 Arcaĥa Respubliko 0 367194 9442091 9367437 2026-07-30T21:07:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442091 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo =Արցախի Հանրապետություն | eonomo = Montara Karabaĥo | flago = [[Dosiero:Flago-de-Montara Karabaĥo.svg|125ra]]<center>La flago de Karabaĥo | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Nagorno-Karabakh.gif|125ra]]<center>La blazono de Karabaĥo | lokigo-bildo = [[Dosiero:Nagorno-Karabakh Republic (orthographic projection).svg|250ra]] | lingvoj = [[armena]] | ĉefurbo = [[Stepanakerto]] | km2 = 11.500 | akvo = 0 | loĝantaro = 145.000 | loĝdenso = 12,6 loĝ./km2 | valuto = [[dramo]] | valuta kodo = AMD | horzono = UTC +4 | ttt = | landkodo = | tel = | politika sistemo = memproklamita respubliko | ŝtatestro = ''vacante'' | ĉefministro = | sendependeco = | esperanto-asocio = }} [[Dosiero:Artsakh Occupation Map.jpg|eta|283x283px|Geografia situo]] '''Arcaĥa Respubliko''' ({{lang-hy|Արցախի Հանրապետություն|t=Arcaĥi Hanrapetutjun}}) aŭ '''Respubliko Montara Karabaĥo'''<ref>(en) ''[http://www.nkrusa.org/country_profile/constitution.shtml Constitution of the Nagorno Karabakh Republic]''. Laŭ la arcaĥa konstitucio ambaŭ nomoj estas egalvaloraj.</ref> ({{lang-hy|Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն|t=Lernajin Gharabaghi Hanrapetutjun}}, neoficiale ankaŭ {{lang-hy|Լեռնային Ղարաբաղ|t=Lernajin Gharabagh}}; {{lang-az|Dağlıq Qarabağ of Yuxarı Qarabağ}}; {{lang-ru|Нагорно-Карабахская Республика}}) estis [[neagnoskita ŝtato]], ''[[De facto|de fakte]]'' memstara ŝtato subtenita de [[Armenio]] en la regiono [[Montara Karabaĥo]] (aŭ regiono [[Arcaĥo]]), [[Suda Kaŭkazio]], kies teritorio estas internacie agnoskata kiel ''[[de iure]]'' parto de Azerbajĝano<ref>(en) "[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html Azerbaijan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160709035525/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html |date=2016-07-09 }}". ''The World Factbook''. United States Central Intelligence Agency, la 2-an de julio 2009.</ref>. Ĝi konsistas el la plej granda parto de la teritorio de la antaŭa [[Aŭtonoma Provinco Montara Karabaĥo]], limante al [[Armenio]] okcidente kaj al [[Irano]] en la sudo. La lando estis [[enklavo]] ene de [[Azerbajĝano]] kun koridoro al [[Armenio]]. La ĉefurbo estis [[Stepanakerto]]. Laŭ [[internacia juro]] tiu teritorio, ĝis [[septembro 2023]] enloĝata grandparte de etnaj armenoj, apartenas al Azerbajĝano, sed efektive estis sendependa. Azerbajĝano ne regas la regionon dum la najbara Armenio grave influis ĝin<ref>(nl) ''[http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/ambtsberichten/2010/08/27/armenie-02-08-2010.html Algemeen ambtsbericht Armenië] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141208050610/http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/ambtsberichten/2010/08/27/armenie-02-08-2010.html |date=2014-12-08 }}'', Rijksoverheid.nl (nederlanda ŝtata instanco), aŭgusto 2010, p 17</ref>. La regiono [[Karabaĥo]] iĝis pridisputata inter Armenio kaj Azerbajĝano kiam ambaŭ landoj akiris sendependecon de la [[Rusia Imperio]] en 1918. Post kiam [[Sovetunio]] restarigis sian regadon super la regiono, en 1923 ĝi kreis la Aŭtonoman Provincon Montara Karabaĥo ene de la [[Azerbajĝana Soveta Socialisma Respubliko]]. En 1988 armenoj postulis transdoni ĝin al Armenio, kion Moskvo rifuzis, do komenciĝis protestoj, poste perfortaj konfrontiĝoj kaj post disfalo de Sovetunio en 1991 eksplodis la [[Unua milito en Montara Karabaĥo]], kiu finiĝis en 1994 per la armena venko kaj forpelo de ĉiuj lokaj azeroj. La lando restis agnoskita de neniu internacia organizo aŭ lando, inkluzive de Armenio. En 2020 azera armeo atakis Montaran Karabaĥon kaj venkis ĝin, danke al perado de Rusio la flankoj [[:n:Milito en Montara Karabaĥo finiĝis danke al perado de Rusio|atingis pafĉesigon]], la regionon eniris rusiaj pactrupoj. En [[septembro 2023]] Azerbajĝano denove atakis la respublikon kaj [[:n:Azerbajĝano atakis kaj venkis Montaran Karabaĥon|definitive venkis ĝin]]. La 28-an de septembro la lasta prezidanto de la neagnoskita respubliko Samvel Ŝaĥramarjan subskribis ordonon pri malfondo de la regno ekde la 1-a de januaro 2025. La [[15-an de oktobro]] 2023 azera prezidanto [[Ilham Alijev]] [[:n:Ilham Alijev hisis la flagon de Azerbajĝano en Montara Karabaĥo|hisis la flagon de Azerbajĝano]] en Montara Karabaĥo. Preskaŭ ĉiuj armenoj forlasis la respublikon. == Teritoriaj perdoj == Ekde la [[batalhalto]] en 1994, la plej granda parto de Montara Karabaĥo kaj pluraj regionoj azeraj ĉirkaŭe restas sub la karabaĥ-armena regado. Reprezentantoj de la registaroj de Armenio kaj Azerbajĝano poste aranĝis pacnegocadojn gviditajn de la [[Minska Grupo]]. Post jaroj de [[batalĉeso]] la 2-an de aprilo [[2016]] okazis interpafado kun trideko da viktimoj inter armenoj kaj azeroj ĉe la enklavo de Respubliko Montara Karabaĥo. En [[julio 2020]] denove ekflamis batalado, ĉefe [[:n:Konfrontiĝo inter Armenio kaj Azerbajĝano minacas per nova milito|forme de interpafado]], kiu daŭris du semajnojn kaj kaŭzis interalie [[:n:Armenoj kaj azeroj interbatiĝas en Moskvo|konfrontiĝon de la armena kaj azera diasporoj]] tra la mondo. Turkio firme subtenis Azerbajĝanon kaj [[:n:Turkio sendis trupojn al Azerbajĝano|sendis siajn trupojn]] por komunaj ekzercoj apude de la armena landlimo, laŭdire planitaj antaŭlonge. La {{daton|27|9|2020}} Azerbajĝano komencis [[:n:Azerbajĝano komencis ofensivon kontraŭ Montara Karabaĥo|grandskalon ofensivon]] kontraŭ Montara Karabaĥo. Azeraj trupoj sukcesis plejparte konkeri la sudon de la pridisputata regiono. Post kiam la urbo [[Ŝuŝo (urbo)|Ŝuŝo]] (Şuşa) ankaŭ estis konkerita de la azerbajĝananoj, batalhalto estis subskribita post mediacio de Moskvo. Montara Karabaĥo perdis en la interkonsento ĉiujn regionojn ekster la eksa Aŭtonoma provinco Montara Karabaĥo kaj la azerajn regionojn kontrolitaj ene de la Aŭtonoma provinco de Montara Karabaĥo. Rusa pactrupo restadas en Montara Karabaĥo, gardante la frontlinion kun Azerbajĝano. Ĉi tiuj pacaj trupoj ankaŭ aktivas en la koridoro [[Laĉina distrikto|Laçın]]. == Internacia agnosko == La internacia komunumo, inkluzive de Armenio, ne agnoskas la sendependecon de Arcaĥa Respubliko, ĉar ĝi celas antaŭenigi la nunajn pacajn intertraktadojn inter Armenio kaj Azerbajĝano. [4] La statuso de Montara Karabaĥo estas centra por ĉi tiuj intertraktadoj. Arcaĥa Respubliko estas agnoskata de [[Abĥazio]], [[Sud-Osetio]] kaj [[Ĉednestrio]], kiuj ĉiuj mem ne estas agnoskataj. == Nomo == [[Dosiero:Mamkan Aranshahik.jpg|eta|upMamkan, Reĝino [[Ĥacheno]] kaj princino de Baghk. [[Bareliefo]], [[monaĥejo Gandzasar]], 13-a jarcento]] ''Nagorno'' ([[wikt:нагорный|Нагорный]]) estas rusa vorto kiu signifas "surmonta". Tiu vorto ne estas uzata en la armena aŭ en la azera, sed ĝi estis uzata en la oficiala nomo de la regiono sub la regado de [[Sovetio]]. Pro tio, ĝi estas la plej konata nomo, kvankam multaj lingvoj ankaŭ uzas sian propran vorton por ''Montaro'' aŭ ''Alta''. Unu el tiuj lingvoj estas Esperanto. La vorto ''Karabaĥo'' ĝenerale estas konsiderata kiel devena de la turka kaj persa lingvoj kaj laŭlitere signifas "Nigra Ĝardeno". La nomo aperas unuafoje en [[Kartvelio]] kaj en persaj fontoj el la 13-a kaj 14-a jarcentoj. Famaj tapiŝoj produktitaj en ĉi regiono ankaŭ ricevas la nomon ''Karabaĥo''. En alia alternativa teorio proponita de [[Bagrat Ulubabjan]] la nomo Karabaĥo estas turk-armena, kaj ĝi signifus "Granda ''Baghk''" (Մեծ Բաղք), referenco al ''Ktiŝ-Baghk'' (pli malfrue: [[Dizak]]), unu el la princlandoj de [[Arcaĥo]] sub regado de la dinastio [[Aranŝahiko]], kiu regis en la trono de la Reĝlando [[Sjuniko]] de la 11-a al la 13-a jarcentoj kaj ĝi nomiĝis "Reĝlando ''Bagko''". La lokaj lingvoj de la regiono tradukas ''montaran'' aŭ ''nigran ĝardenon'' al siaj respektivaj vortoj: * [[Armene]] Լեռնային Ղարաբաղ ''(Leṙnayin Garabagh)'' * [[Azere]] ''Dağlıq Qarabağ'' (Montara Karabaĥo) aŭ ''Qarabağ Yŭarı'' (Alta Karabaĥo) * [[Ruse]] ''Нагорный Карабах (Nagornyj Karabaĥ)'' Kelkfoje ĝi estas menciata de la armenoj kiuj loĝas tie kiel [[Arcaĥo]] (armene: Արցախ), kiu nomis la dekan provincon de la antikva [[Armena reĝlando]]. En [[urarto|urartaj]] skribaĵoj (9-7 jc. a.K), la nomo ''Urteĥini'' estis uzata por la regiono. Laŭ antikvaj fontoj<ref name="Strabono">[[Strabono]] [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/strabon/livre1114.htm ΣΤΡΑΒΟΝΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ IA'] {{lingvokodo|el|fr}} [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0198%3Abook%3D11%3Achapter%3D14%3Asection%3D4 Geografio] {{lingvokodo|en|el}} 11.14.4</ref> la nomo en la [[malnovgreka lingvo]] por la regiono estis ''Orĥistene (Ὀρχιστηνὴ <!-- =testik'star'[ejo] !!! --> )'' == Historio == Laŭ la [[Iranika Enciklopedio]], la praarmenoj ekloĝis en Arcaĥo jam en la 7-a jarcento, kvankam nur de la [[6-a jarcento]] ĝis la [[5-a jarcento]] a.K la armenoj nur loĝis en la okcidenta duono de la [[Armena Altebenaĵo]] (i.a. [[Kapadokio]], [[Tigriso]], [[Eŭfrato]] kaj [[lago Van]] ). La praarmenoj atingis Arcaĥon kaj la ĉirkaŭajn montarajn regionojn (ekz. [[Sjuniko]]) iom pli malfrue ol kiam ili atingis la ''Armenan'' plataĵon kaj kuniĝis kun la antaŭarmenoj kaj el tiuj rilatoj naskiĝis la nuna [[armena popolo]]. Menciindas ke Strabo priskribas Armenion (kun Arcaĥo kaj Utiko) en la 2-a jc. a.K. kiel "unulingvaj", kvankam tio ne signifas ke la tiea loĝantaro nur estus etne armenoj. En la [[Mezepoko]], almenaŭ ekde la la [[9-a jarcento]], Arcaĥo estis bastiono de la nacia armena identeco. La loĝantaro parolis lokan dialekton de la [[orient-armena lingvo]], la arcaĥa dialekto (hodiaŭ konata kiel [[karabaĥa armena dialekto]]), menciita en la 7-a jc. de la gramatikisto Esteban Sjunenci en sia plej antikva registro de la armenaj dialektoj. [[Dosiero:Russia Caucusus 1882.jpg|maldekstra|225ra|eta|Transkaŭkaza Federacio]] La nomo Montara Karabaĥo estis uzata unuafoje en kartvelaj kaj persaj fontoj de la 13-a kaj 14-a jarcentoj rilate al armena princlando konata de la modernaj historiistoj kiel [[Arcaĥa Reĝlando]] aŭ Ĥasheno. Nuntempe tiu teritorio plejparte estas okupata de la respubliko Montara Karabaĥo, konsiderata kiel la heredanto de la antikva regiono Arcaĥo. La regiono, konata kiel ''Arcaĥo'' de la [[armenoj]], estis la deka provinco de la [[Reĝlando Armenio]] plurajn jarcentojn antaŭ la loĝado de la [[azeroj]] en tiu proksima regiono. Krom tio ĝi estis okupata de diversaj imperioj kaj nacioj. La problemoj rilate la suverenecon, tamen, estas relative novaj. Iom post la kapitulaco de la [[Otomana Imperio]] dum la [[Unua Mondmilito]], okazis la [[Rusa Revolucio de 1917]], pere de kiu la [[bolŝevikoj]] atingis la povon de la kolapsita [[Rusa Imperio]] en [[1917]]. Tri nacioj de [[Kaŭkazio]], [[Kartvelio]], [[Armenio]] kaj [[Azerbajĝano]] proklamis sian sendependecon disde la Imperio kaj ili tri organiziĝis en la [[Transkaŭkaza Federacia Demokratia Respubliko]], kiu havis mallongan ekzistadon (el la [[10-a de februaro]] al [[28-a de majo]] [[1918]]).<ref>{{en}} Thomas de Waal, ''Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War'', New York University Press, [[Novjorko]], 2003 ISBN 0-8147-1945-7.</ref>. [[Dosiero:Council of Four Versailles.jpg|225ra|eta|George, Orlando, Clemenceau kaj Willson, la "komitato de la kvar", dum ripozo en la negocado de la Konferenco de Parizo.]] Post la disiĝo de la Federacio, gravaj teritoriaj kaj etnaj disputoj inter armenoj kaj azeroj okazigis malferman militon inter la ĵus fonditaj demokratiaj respublikoj [[Armena Demokratia Respubliko|Armenio]] kaj [[Azerbajĝana Demokratia Respubliko|Azerbajĝano]]. La milito koncentriĝis en la distriktoj [[Qazaj]], [[Sjuniko]], [[Naĥiĉevano]] kaj Karabaĥo mem. La disputo enfokusiĝis en la kreado de landlimo por ambaŭ landoj en tiuj menciitaj provincoj. La armenoj de Karabaĥo intencis proklami sendependan respublikon, sed ili malsukcesis pro la maleblo kontaktiĝi kun Armenio. Post la otomana malvenko en la Unua Mondmilito, britaj trupoj okupis la regionon de [[Transkaŭkazio]] en [[1919]], metante la regionojn de Karabaĥo kaj [[Sjuniko|Zangezuro]] sub mandato de [[Ĥosrov Bejo Sultanov]], dume la definitiva decido pri la estontenco de la regiono estis prenita en la [[Konferenco de Parizo 1919]]<ref>{{en}} [http://www.armeniaforeignministry.com/fr/nk/nk_file/article/3.html Ministerio pri eksteraj rilatoj de Armenio: cirkulero de kolonele D. I. Shuttleworth] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060507144914/http://www.armeniaforeignministry.com/fr/nk/nk_file/article/3.html |date=2006-05-07 }}</ref>. [[Dosiero:Apartments in NKR.JPG|eta|225ra|Sovetepokaj konstruaĵoj en Stepanakerto fronte al la hotelo Nairi.]] Malgraŭ tio ke la decido estis atendata, la 11-a ruĝa armeo invadis [[Kaŭkazio]] kaj dum tri jaroj ĝi organizis la malsamajn landojn en la [[Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko]], kiel parto de [[Sovetunio]]. Laŭ inspiro je la organizado de la soveta ŝtato, la bolŝevikoj kreis Kaŭkazan Buroon, konsistanta el sep membroj, supergvidataj de la [[Popolkomisaro|Komisaro de la Popolo por la Naciecoj]]<ref>{{en}} Emmanuel Karagiannis, ''Energy and Security in the Caucasus'', RoutledgeCurzon, [[Londono]], 2002 ISBN 0-7007-1481-2, p. 36, 40.</ref> [[Iosif Stalin]]. Kvankam la buroo voĉdonis 4 kontraŭ 3 favore al regado de [[Montara Karabaĥo]] sub la aŭtoritateco de la ĵus fondita [[Armena Soveta Socialisma Respubliko]], protestoj venintaj el la gvidantoj de la Komunisma Partio de Azerbajĝano, inkluzive de ĝia gvidanto [[Nariman Narimanov]], krom kontraŭsoveta ribeliĝo en [[Erevano]] en [[1921]], tio komplikis la rilatojn inter [[Armenio]] kaj Rusio. Ĉi tiuj faktoroj igis la komitaton revizii la decidon, por fine trovi lokon al la ĵus kreita [[Aŭtonoma Provinco Montara Karabaĥo]] ene de la SSR [[Azerbajĝano]] en [[1923]], lasante la loĝantaron je 94% da armenoj sub regado de registaro el alia nacieco<ref>{{hy}} Viktor Hambardzumyan kaj aliaj, « Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ (ԼՂԻՄ) », en ''Soviet Armenian Encyclopedia'', volume 4, [[Erevano]], 1978, p. 576.</ref><ref>{{en}} A. N. Yamskov, « Ethnic Conflict in the Transcausasus: The Case of Nagorno-Karabakh », en ''Theory and Society'', volumo 20, numero 5 (1991), p. 659.</ref>. La ĉefurbo estis translokigata de [[Ŝuŝi]] al Ĥankendi (rebaptata kiel ''[[Stepanakerto]]'' post iom da tempo). Armenaj kaj azeraj historiistoj longtempe esploris kaj kreis plurajn teoriojn pri la kialoj de tiu decido, kaj unu el la konkludoj estas la aplikado de la regulo "''[[dividu kaj vi regos]]''". Tio videblas, ekzemple, en la stranga lokigo de la enklavo [[Naĥiĉevano]], kiu estas ĉirkaŭata de [[Armenio]] sed apartenata al Azerbajĝano. Alia ebla motivo por tiu decido estas intenco realigi politikan bonvolan geston flanke de la sovetoj al la [[Turkio]] de [[Mustafa Kemal Atatürk]]<ref>{{en}} Kenneth Weisbrode, ''Central Eurasia - Prize or Quicksand?: Contending Views of Instability in Karabakh, Ferghana, and Afghanistan'', Oxford University Press, [[Oksfordo]], 2001 ISBN 0-19-851070-5, p. 27.</ref>. Armenio, siaflanke, ĉiam neis la leĝan agnoskadon de la decido kaj laŭlonge de la jaroj protestis ene de la soveta sistemo por rericevi la regionon. Dum la soveta epoko, la armenoj de Montara Karabaĥo estis la objekto je diskriminaciado flanke de Azerbajĝano. La azeraj aŭtoritatoj limigis la ligojn inter la enklavo kaj Armenio, kun la celo kulture « senarmenigi » la regionon kaj ekloĝigi azerojn, translokigante la armenojn ekster la provinco kaj ne aŭskultante iliajn ekonomiajn bezonojn<ref>{{en}} Alexei Zverev, http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0102.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110314211252/http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0102.htm|date=2011-03-14}}, en Bruno Coppieters (dir.), ''Contested borders in the Caucasus'', VUB University Press, [[Bruselo]] 1996 ISBN 90-5487-117-2.</ref>. La censo de [[1979]] montris ke la loĝantaro de la enklavo kalkuliĝas je 162.200 personoj, el ili 123.100 armenoj (75,9 %) kaj 37.300 azeroj (22,9 %)<ref>{{ru}} http://www.starovoitova.ru/rus/texts/06/books/nas_samoopr/04.htm|«{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} НАДЕЖДЫ И РАЗОЧАРОВАНИЯ: ИЗУЧЕНИЕ СЛУЧАЕВ ».</ref>, pro kio la armenoj komparas la nombron de [[1923]] (94 % armenoj). Armenaj vilaĝoj ankaŭ estis senloĝigitaj (85 en [[1980]]), kio ne estis la kazo de iu ajn azera vilaĝo<ref>{{ru}} Юрий КОТЕНОК, http://www.utro.ru/articles//2006/07/04/562296.shtml|« ПОЛИТИКА: Нагорный Карабах готов к диалогу ».</ref>. [[Dosiero:Ilham_Aliyev_raised_the_National_Flag_of_Azerbaijan_in_Khankendi_city.jpg|eta|225ra|Ilham Alijev [[:n:Ilham Alijev hisis la flagon de Azerbajĝano en Montara Karabaĥo|hisas la flagon de Azerbajĝano]] en Xankəndi (armene: Stepanakerto), 2023.]] La elektado de [[Miĥail Gorbaĉov]] kiel [[Ĝenerala Sekretario]] de la [[Komunista Partio de Sovetunio]] en [[1985]], alportis kun si la funkciadon de liaj du grandaj reformplanoj, konataj kiel ''[[perestrojko]]'' kaj ''[[glasnosto]]''. Dume la ekonomiaj reformoj fariĝis kadre de la perestrojko, la glasnosto permesis ke la civitanoj de Sovetunio ĝuu relativan presliberon, speciale kiam unuafoje eblis malferme kritiki la registarajn gvidantojn. En tiu kadro, la sovetaj gvidantoj de Karabaĥo atingis tiom da malfermiteco ke ili sukcesis havi voĉdonon de la regiona parlamento por aliĝi al Armenio, la [[20-an de februaro]] [[1988]]<ref>{{en}} Gilbert Martin, ''A History of the Twentieth Century: The Concise Edition of the Acclaimed World History'', HarperCollins, [[Novjorko]], 2001 ISBN 0-06-050594-X, p. 594.</ref>. La armenaj gvidantoj de la provinco plendis ĉar la regiono ne havis kaj tekstlibrojn kaj televidkanalojn en la armena<ref>{{en}} Archie Brown: ''The Gorbachev Factor'', Oxford University Press, [[Oksfordo]], 1996 ISBN 0-19-288052-7, p. 262.</ref>, en la sama senco ili denuncis ke la [[Ĝenerala Sekretario]] de la Komunisma Partio de Azerbajĝano [[Hejdar Alijev]] intencis realigi la azerigon de la regiono, pliigante la nombron kaj influon de la azeroj kiuj loĝis en Karabaĥo<ref>{{en}} Regnum News Agency, « Who is at the turn of interests? US, Russia and new reality on the border with Iran » la 24-an de aprilo 2006 http://www.regnum.ru/english/628362.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121124110914/http://www.regnum.ru/english/628362.html |date=2012-11-24 }}.</ref>, en la momento kiam la armena loĝantaro ekmalkreskis. En [[1988]] la armena loĝantaro en la regiono malkreskis je tri kvaronoj<ref>{{en}} Steven E. Lobell Steven, Philip Mauceri, ''Ethnic Conflict and International Politics: Explaining Diffusion and Escalation'', Palgrave MacMillan , [[Novjorko]], 2004 ISBN 1-4039-6356-8, p. 58.</ref>. La aŭtonomisma movado estis gvidata de diversaj armenaj popularaj elstaruloj, kaj ankaŭ de membroj de la "''[[intelligentsia]]''" kiel la konata soveta disidento kaj [[Nobel-Premio pri paco]] [[Andrej Saĥarov]]. Antaŭ la deklaro de la 20-a de februaro, la armenoj ekprotestis, kune kun strikoj de la laboristoj de Erevano kiuj petis la aliĝon de la enklavo. Ĉi tiuj protestoj estis respondataj per similaj manifestacioj en [[Bakuo]]. Kiel reago al la protestoj, la estro Gorbaĉov certigis ke la landlimoj inter ambaŭ respublikoj ne estos modifataj, laŭ la artikolo 78 de la [[konstitucio de Sovetio]]<ref>{{en}} Yuri Rost, ''The Armenian Tragedy: An Eye-Witness Account of Human Conflict and Natural Disaster in Armenia and Azerbaijan'', St. Martin's Press, [[Novjorko]], 1990 ISBN 0-312-04611-1, p. 17.</ref>. La Ĝenerala Sekretario de Sovetio ankaŭ certigis ke aliaj naciecoj kaj etnoj de la lando jam petis teritoriajn ŝanĝojn kaj ke novaj limfiksadoj en [[Montara Karabaĥo]] kreus danĝeran precedencon. La armenoj ricevis la decidon de 1921 senzorge, samtempe konsiderante ke iliaj penoj estis destinitaj por la korektado de historia eraro <ref>{{en}} Stuart Kaufman, ''Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War'', [[Cornell University]] Press, [[Novjorko]], 2001 ISBN 0-8014-8736-6, p. 49-66.</ref> sub la principo je memdeterminado, rajto ankaŭ konsiderata en la Konstitucio. La azeroj, aliflanke, konsideris tiajn petojn, pro perdo de granda teritorio de ilia lando, kiel neakcepteblaj kaj ili aliĝis al la starpunkto de Gorbaĉov. En 2020 azera armeo atakis Montaran Karabaĥon kaj venkis ĝin, danke al perado de Rusio la flankoj [[:n:Milito en Montara Karabaĥo finiĝis danke al perado de Rusio|atingis pafĉesigon]], la regionon eniris rusiaj pactrupoj. En [[septembro 2023]] Azerbajĝano denove atakis la respublikon kaj [[:n:Azerbajĝano atakis kaj venkis Montaran Karabaĥon|definitive venkis ĝin]]. La 28-an de septembro la lasta prezidanto de la neagnoskita respubliko Samvel Ŝaĥramarjan subskribis ordonon pri malfondo de la regno ekde la 1-a de januaro 2025. La [[15-an de oktobro]] 2023 azera prezidanto [[Ilham Alijev]] [[:n:Ilham Alijev hisis la flagon de Azerbajĝano en Montara Karabaĥo|hisis la flagon de Azerbajĝano]] en Montara Karabaĥo. == Registaro kaj politiko == Montara Karabaĥo estas prezidentisma demokratio. La [[plenuma povo]] sidas plejparte ĉe la prezidanto. La prezidanto rajtas nomumi kaj forigi la ĉefministron. La [[Nacia Asembleo de Montara Karabaĥo]] estas la parlamento, kaj ĝi havas 33 membrojn, 22 elektitajn por kvinjara periodo en ununuraj distriktoj kaj 11 per proporcia balotsistemo. La nuna prezidanto estas [[Bako Sahakjan]]. === Partioj === Respubliko Montara Karabaĥo havas plurpartian sistemon; en 2009, usona organizo [[Freedom House]] vicigas Montaran Karabaĥon super la respublikoj Armenio kaj Azerbajĝano laŭ politikaj kaj civitanaj rajtoj. Kutime, tri organizoj havas membrojn en la parlamento: [[Demokratia Partio de Arcaĥo]] havas 18 membrojn, [[Libera Patrujo]] 8, [[Daŝnako]] (Arcaĥ-sekcio), alianco [[Movado 88]] havas 3. Kelkaj nepartiaj kandidatoj ankaŭ partoprenas la elektojn, kaj kun ioma sukceso. En 2005, ok el tridek tri membroj de la Nacia Asembleo estis sendependaj homoj, sen rilatoj aŭ membriĝo en alia oficiala partio de la respubliko. === Konstitucio === La [[3-an de novembro]] [[2006]], la tiama Prezidanto de la Respubliko Montara Karabaĥo [[Arkadi Ghukasjan]] subskribis dekreton por aranĝi referendumon pri kreado de projekto por konstitucio de Montara Karabaĥo. Ĉi tio okazis la [[10-an de decembro]] samjare inter la civitanoj de Montara Karabaĥo, kiuj brue voĉdonis favore al nova [[konstitucio]]. Laŭ oficialaj preparaj rezultoj, kun partopreno de 87.2%, nekredeblaj 98.6 procentoj de balotantoj aprobis la konstitucion. La unua artikolo de la dokumento priskribas la Respublikon Montara Karabaĥo kiel "suverena, demokratie laŭleĝa kaj socia ŝtato". Pli ol cent observantoj el neregistaraj organizoj kaj ĵurnalistoj sekvis la voĉdonadon kun fina pozitiva verdikto pri la rezultoj. Tamen, la [[Eŭropa Unio]], [[Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo|OSKE]] kaj [[GUUAM]] malaprobis la referendumon. La EU sciigis ke ĝi "konscias ke 'konstitucia referendumo' okazis," sed ripetis ke nur intertrakta solvo inter Azerbajĝano kaj Armenio povas alporti daŭran solvon. Laŭ vortoj de la [[Ĝenerala Sekretario de la Konsilio de Eŭropo]] [[Terry Davis]] "la referendumo ne estos agnoskata kaj pro tio ĝi ne havos konsekvencojn". En deklaro, la prezidanto de OSKE [[Karel De Gucht]] nomis la voĉdonon potenciale damaĝa al la daŭranta procezo por trovi finan pacan solvon al la konflikto, pri kiu li diris ke "videbla progreso" montriĝis kaj ekzistas "esperiga krucvojo". La rezulto ankaŭ estis kritikita de [[Turkio]], kiu tradicie montris subtenon al Azerbajĝano pro etnaj tjurkaj radikoj, kaj kiu havas historiajn streĉitecojn kun Armenio. === Eksterlandaj rilatoj === La Ministerio de Eksteraj Rilatoj troviĝas en [[Stepanakerto]]. La Respubliko Montara Karabaĥo funkciigas kvin konstantajn misiojn kaj unu socipolitikan informagentejon en Francio. La celoj de la oficejoj estas prezenti la poziciojn de la respubliko en diversaj temoj, disponigi informojn kaj faciligi la pacprocezon. La Konstantaj Misioj ekzistas en [[Armenio]], [[Aŭstralio]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Rusio]], [[Usono]], kaj unu por mezorientaj landoj situanta en [[Bejruto]], [[Libano]]. La Respubliko Montara Karabaĥo estas membro de la [[Komunumo de Neagnoskitaj Ŝtatoj]]. == Militistaro == [[Dosiero:NK-Map.svg|eta|250ra|La koridoro de Laĉino, inter Armenio kaj Montara Karabaĥo]] La Armeo de Montara Karabaĥo estis oficiale establita la [[9-an de majo]] [[1992]] kiel la formala defendotrupo de la Respubliko Montara Karabaĥo, unuigante antaŭe malordajn memdefendunuojn kiuj estis formitaj en la fruaj [[1990-aj jaroj]] por defendi la etnan armenan loĝantaron de Montara Karabaĥo de la azeraj atakoj. La armeo konsistas el ĉirkaŭ 15,000-20,000 bone trejnitaj kaj ekipitaj oficiroj kaj soldatoj. Ĝi konsistas el [[infanterio]], [[tanko]]j, [[artilerio]] kaj kontraŭaviadilaj sistemoj. La armeo prenis decidan rolon establante la respublikon kun decidaj bataloj kiel ekzemple la Batalo de Ŝuŝa en 1992, la malfermon de la [[koridoro de Laĉino]] inter Armenio kaj Montara Karabaĥo (1992), la defendo de la fronto en [[Martakerto]] de 1992-1994. === Teraj minoj === Montara Karabaĥo estas konsiderata kiel unu el la plej minplenaj regionoj de la antaŭa Sovetio. Minoj estis metitaj de 1991-1994 fare de ambaŭ konfliktantaj partioj de la [[milito en Montara Karabaĥo]]. [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj [[Usono]] taksis la nombron de minoj en Montara Karabaĥo je ĉ. 100,000. Ekzistis multaj civilaj viktimoj pro la teraj minoj. La Evoluiga programo de UN diras ke 123 homoj estis mortigitaj kaj pli ol 300 vunditaj pro la teraj minoj proksime de la pridisputata enklavo Montara Karabaĥo ekde kiam la sesjara konflikto inter [[azeroj]] kaj [[armenoj]] finiĝis en 1994. [[HALO Trust]] estas la nura organizo kiu forigas la minojn en Montara Karabaĥo. == Politikaj problemoj == [[Dosiero:Location Artsakh en.png|eta|maldekstra|300ra|Mapo de Respubliko Montara Karabaĥo inter Armenio kaj Azerbajĝano]] Hodiaŭ, Montara Karabaĥo estas fakta sendependa ŝtato, nomante sin Respubliko Montara Karabaĥo. Ĝi estas proksime ligita al la Respubliko Armenio kaj uzas la saman [[valuto]]n, la [[armena dramo]]. Laŭ [[Human Rights Watch]], "de la komenco de la konflikto en Karabaĥo, Armenio disponigis helpon, armilojn, kaj volontulojn. Armena implikiĝo en Karabaĥo [[eskaliĝo|eskaladis]] post azera ofensivo en decembro 1993. Amenio komencis sendi soldatojn kaj regulan armeon kaj trupojn de la Ministron pri Internaj Aferoj por batali en Karabaĥo<ref>[http://www.hrw.org/reports/1995/WR95/HELSINKI-01.htm Human Rights Watch World Report 1995]</ref> . La politiko de Armenio kaj la fakta Respubliko Montara Karabaĥo estas tiel miksita ke eksprezidento de Respubliko Montara Karabaĥo [[Robert Koĉarjan]], iĝis unue ĉefministro (1997) kaj poste prezidento de Armenio (1998 - 2008). Daŭre, sinsekvaj armenaj registaroj rezistis internan premon unuigi la du ŝtatojn, pro daŭrantaj intertraktadoj sub la aŭspicio de la Minska grupo. En lia studo pri Eŭrazio, Dov Lynch de la instituto por Sekurecaj Studoj de WEU kredas ke "la sendependeco de Karabaĥo kondukos al Armenio al nova stato kaj eviti la stigmaton je agreslando, malgraŭ la fakto ke armenaj trupoj batalis en la milito inter 1991-94, kaj daŭrigi la kontaktlinion inter Karabaĥo kaj Azerbajĝano". Lynch ankaŭ citas ke la "forto de la armena armeo, kaj la strategia alianco de Armenio kun Rusio, estas viditaj kiel protektantoj de la karabaĥa ŝtato laŭ la aŭtoritatoj en Stepanakerto"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://aei.pitt.edu/707/01/occ32.pdf |titolo=Institute for Security Studies of WEU. Dov Lynch: "Managing separatist states: A Eurasian case study." |alirdato=2006-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060910102829/http://aei.pitt.edu/707/01/occ32.pdf |arkivdato=2006-09-10 }}</ref>. En la nuntempo, la perad-procezo estas en stagno, kun la lastatempaj diskutoj en Rambouillet, Francio, donante neniun interkonsenton. La pozicio de Azerbajĝano estis ke la armenaj trupoj retiriĝu de ĉiuj areoj de Azerbajĝano ekster Montara Karabaĥo, kaj ke ĉiuj rifuĝintoj estu permesitaj reveni al iliaj hejmoj antaŭ la statuso de Karabaĥo povu esti diskutata. Armenio ne rekonas Montaran Karabaĥon kiel laŭleĝa parto de Azerbajĝano, argumentante ke ĉar la regiono deklaris sendependecon en la sama tempo kiam Azerbajĝano iĝis sendependa ŝtato, ambaŭ estas egale anstataŭantaj ŝtatoj de Sovetio<ref>{{en}} [http://nkr.am/en/history-and-current-reality/79/ Ministerio pri eksteraj rilatoj de Montara Karabaĥo: "Nagorno Karabagh Republic: History and Current Reality", vidita la 6-an de majo 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100520180603/http://nkr.am/en/history-and-current-reality/79/ |date=2010-05-20 }}</ref><ref>{{en}} [http://www.armeniaforeignministry.com/news/inthenews/20090304_politique_president.html Ministerio pri eksteraj rilatoj de Armenio: "Interview of President Serzh Sargsyan to “Politique Internationale” Journal", la 4-an de marto 2009] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100429095118/http://www.armeniaforeignministry.com/news/inthenews/20090304_politique_president.html |date=2010-04-29 }}</ref>. La armena registaro insistas ke la registaro de Montara Karabaĥo estu parto de iuj diskutoj por la estonteco de la regiono, kaj malaprobas cedadon de okupitaj teritorioj aŭ permesadon al rifuĝintoj reveni antaŭ la babiladoj pri la statuso de la regiono<ref>{{en}} [http://www.armeniaforeignministry.com/pr_10/100216_balayan.html Ministerio pri eksteraj rilatoj de Armenio: "Minister of Foreign Affairs of Armenia on a question of “Haylur” News Program", la 16-an de februaro 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111111021626/http://www.armeniaforeignministry.com/pr_10/100216_balayan.html |date=2011-11-11 }}</ref>. Reprezentantoj de Armenio, Azerbajĝano, Francio, Rusio kaj Usono renkontiĝis en Parizo kaj en [[Key West]], [[Florido]], en [[printempo]] [[2001]]<ref name="state2001">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.state.gov/p/eur/rls/rm/2001/2098.htm |titolo=U.S. Department of State - Armenia and Azerbaijan: Key West Peace Talks |alirdato=2002-02-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20020224152455/http://www.state.gov/p/eur/rls/rm/2001/2098.htm |arkivdato=2002-02-24 }}</ref>. La detaloj de la babiladoj restis plejparte sekretaj, sed la partioj raportis ke ili diskutintaj ne-hierarkiajn rilatojn inter la Centra Azerbajĝana Registaro kaj la Karabaĥ-armenaj aŭtoritatoj. Malgraŭ onidiroj ke la partioj estis proksimaj al solvo, la azeraj aŭtoritatoj, kaj dum la periodo de [[Hejdar Alijev]] kiel prezidanto, kaj post la surtroniĝo de lia filo [[Ilham Alijev]] en la elektoj de oktobro 2003, firme neis ke ĉiu interkonsento estis atingita en [[Parizo]] aŭ Key West. Pliaj babiladoj inter la azerbajĝana kaj la armena prezidantoj, Ilham Alijev kaj Robert Koĉarjan, estis aranĝitaj en septembro 2004 en [[Astano]], [[Kazaĥio]], sur la flanklinioj de la pintkunveno de la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]]. Laŭdire, unu el la sugestoj metis la forlason de la armena okupaciarmeo de la azeraj teritorioj najbaraj al Montara Karabaĥo, kaj la okazigo de referendumo en Karabaĥo kaj bonorda zorgado de la estontan statuso de la regiono. La 10-an kaj 11-an de februaro 2006, Koĉarjan kaj Alijev renkontiĝis en [[Rambouillet]], [[Francio]], ili diskutis la ĉefajn principojn de la kompromiso, inkluzive de la foriro de trupoj, formado de internaciaj packontrol-trupoj, kaj la statuso de Montara Karabaĥo. Dum la semajnoj kaj tagoj antaŭ la babiladoj en Francio, la prezidantoj de la Minska grupo esprimis singardan optimismon ke iu formo de interkonsento estus ebla. Franca prezidanto [[Jacques Chirac]] renkontiĝis kun gvidantoj aparte kaj esprimis esperon ke la babiladoj estu fruktodonaj. Kontraŭ la komenca optimismo, la babiladoj ĉe Rambouillet ne produktis ajnan interkonsenton, kun pivotaj temoj kiel ekzemple la statuso de Montara karabaĥo kaj ĉu armenaj trupoj retiriĝus de Kalbaĝaro daŭre estante disputigaj<ref>{{en}} [http://www.isn.ethz.ch/news/sw/details.cfm?id=14904 Karl Rahder: "Nagorno-Karabakh summit ends in failure," ISN Security Watch, la 27-an de februaro 2006]</ref>. La plej malfruaj babiladoj estis aranĝitaj ĉe la Pola Ambasadejo en [[Bukareŝto]]<ref>[http://news.ft.com/cms/s/5da3077e-f4f8-11da-86f6-0000779e2340.html 'Marathon' talks on Nagorno-Karabakh]</ref>. Denove, usonaj, rusaj kaj francaj diplomatoj partoprenis la babiladojn, kiuj daŭris pli ol 40 minutojn<ref>[http://www.panarmenian.net/news/eng/?nid=18315 Kocharyan-Aliyev Meeting Over in Bucharest]</ref>. Pli frue, armena prezidento Koĉarjan sciigis ke li estas preta "daŭrigi dialogon kun Azerbajĝano por la kompromiso de la konflikto de [[Montara Karabaĥo]] kaj kun Turkio sur establado de rilatoj sen iaj antaŭkondiĉoj"<ref>[http://www.panarmenian.net/news/eng/?nid=18307 Yerevan Ready to Continue Dialogue with Baku for Karabakh Settlement]</ref>. Laŭ la armena ministro pri eksteraj rilatoj, [[Vardan Oskanjan]], neniu progreso estis farita en tiu renkontiĝo. Ambaŭ prezidentoj neis konsenton en la temoj de la lasta konferenco xĉe Rambouillet. Li notis ke la renkontiĝo inter Koĉarjan kaj Alijev okazis en normala etoso. "Tamen," li aldonis, "la ministroj pri eksteraj rilatoj de la du landoj estas komisiitaj daŭrigi babiladojn pri la konflikto kaj provi trovi oftajn punktojn antaŭ la venonta renkontiĝo de la prezidentoj"<ref>[http://www.panarmenian.net/news/eng/?nid=18318&page=1 "No Progress at Kocharyan-Aliyev Meeting in Bucharest"]</ref>. La grava malkonsento inter ambaŭ flankoj ĉe la Bukareŝto-konferenco estis la statuso de Karabaĥo. La pozicio de Azerbajĝano estis promeso doni al Karabaĥo la "plej altan statuson de aŭtonomio adoptita en la mondo"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.regnum.ru/english/polit/661396.html |titolo=Nagorno-Karabakh FM: Granting Autonomy To Nagorno-Karabakh Is Out Of Baku Competence |alirdato=2011-07-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121010182533/http://www.regnum.ru/english/polit/661396.html |arkivdato=2012-10-10 }}</ref> . Armenio favoris popularan voĉdonon de la loĝantoj de Karabaĥo por decidi ilian estontecon, pozicio kiu ankaŭ estis prenita de la internaciaj perantoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2006/06/2ED65C9D-891F-4121-AB6D-0694253B835D.asp |titolo=U.S. Confirms Vote Option For Karabakh |alirdato=2011-07-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081104154015/http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2006/06/2ED65C9D-891F-4121-AB6D-0694253B835D.asp |arkivdato=2008-11-04 }}</ref>. La respondo al la armena pozicio fare de [[Bakuo]] estis minaco al la teritoria integreco de [[Azerbajĝano]]. La [[27-an de junio]], la armena ministro pri eksteraj rilatoj diris ke ambaŭ partioj jesis permesi al la loĝantoj de Karabaĥo voĉdoni kaj rigardi la estontan statuson de la regiono<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2006/06/00DB055C-7469-4805-A919-3395C5858110.ASP |titolo=Armenian, Azeri Leaders ‘Agreed To Karabakh Referendum’ |alirdato=2011-07-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070313105216/http://www.armenialiberty.org/armeniareport/report/en/2006/06/00DB055C-7469-4805-A919-3395C5858110.ASP |arkivdato=2007-03-13 }}</ref>. La azera ministro pri Eksteraj Rilatoj oficiale refutis tiun deklaron<ref>[http://www.today.az/news/politics/27642.html Azerbaijani Foreign Ministry about latest statement of Armenia on Nagorno Karabakh]</ref> . Laŭ azera opozicia ĉefo [[Isa Gambar]], aliflanke, Azerbajĝano efektive konsentis pri la referendumo. Daŭre, neniu oficialulo konfirmis tion ankoraŭ<ref>[http://www.today.az/news/politics/27666.html Isa Gambar: "Baku Gave OK On Referendum In Nagorno-Karabakh"]</ref>. La daŭranta "Procezo de Prago" gvidata de la Minska grupo estis reliefigita kiel krizhelpo en la somero de 2006 kun serio de maloftaj publikaj revelacioj ŝajne dizajnitaj por la revigliĝo de la ekhaltitaj intertraktadoj. Post la diskonigo en junio de artikolo skizanta ĝian pozicion, kiu ĝi tiu momento estis zorgeme gardita, la sekretario de la Usona Ŝtatdepartemento [[Matthew Bryza]] rakontis al [[Radio Libera Eŭropo]] ke la Minska grupo preferis referendumon en Karabaĥo kiu determinus ĝian finan statuson. La referendumo, en la vido de la OSKE, devus okazi ne en Azerbajĝano kiel tutaĵo, sed nur en Montara Karabaĥo. Tio estis bato al Azerbajĝano, kaj malgraŭ babilado<ref>[http://www.isn.ethz.ch/news/sw/details.cfm?id=16482 Karl Rahder, "OSCE bombshell reveals Karabakh position," ISN Security Watch, la 7-an de aŭgusto 2006]</ref>. La [[10-an de decembro]] [[2007]] la azerbajĝana ministro pri eksteraj aferoj diris ke Azerbajĝano batalas kontraŭ teroristaj operacioj de Montara Karabaĥo kie troviĝas bazo de la [[Kurdistana Laborista Partio]] (PKK)<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20080107095038/http://news.trendaz.com/index.shtml?show=news&newsid=1091985&lang=EN Trend News Agency: "Azerbaijan Prepared to Hold Anti-Terror Operations in Nagorno-Karabakh against Placement of Kurdish Gunmen", la 10-an de decembro 2007]</ref> . La reprezentanto de la ministro de eksteraj aferoj de Armenio Vladimiro Karapetjan antaŭe malaprobis la akuzojn kiel "inventitaj" kaj asertis ke la akuzoj je PKK-ĉeesto estis formo de provoko<ref>{{en}} [http://www.regnum.ru/english/polit/927865.html Vladimir Karapetyan: Allegations of PKK bases in Armenia and NK groundless provocation", retejo Regnum, la 5-an de decembro 2005] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080102141009/http://www.regnum.ru/english/polit/927865.html |date=2008-01-02 }}</ref>. En 2008, la azerbajĝana prezidento Ilham Alijev deklaris ke "Montara Karabaĥo neniam estos sendependa 'ĉi pozicio estas subtenita de la internaciaj perantoj" kaj Armenio devas akcepti la realon" kaj ke "en 1918, Erevano estis koncedita al la armenoj. Tio estis granda eraro. La [[Ĥanato de Erevano]] estis azera teritorio, la armenoj estis gastoj ĉi tie"<ref>[http://www.regnum.ru/english/943595.html Azerbaijani president: Armenians are guests in Yerevan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090612043901/http://www.regnum.ru/english/943595.html |date=2009-06-12 }}, retejo ''Regnum'', la 17-an de januaro 2008</ref> . Aliflanke, en 2009 la prezidento de Montara Karabaĥo Bako Sahakjan deklaris ke "Arcaĥo neniam estos parto de Azerbajĝano. La sekureco de la Respubliko neniam estos komercaĵo. Rilate al aliaj temoj, ni pretas diskuti kun Azerbajĝano"<ref>[http://www.panarmenian.net/eng/world/interviews/43148/ Artsakh will never be a part of Azerbaijan], ''Panarmenian.net'', la 4-an de februaro 2009</ref>. En 2010 la prezidento de Armenio, [[Serĵ Sargsjan]], en sia parolado en la Domo Chatham de la Reĝa Brita Instituto de Internaciaj Aferoj deklaris ke "Karabaĥo neniam estis parto de sendependa Azerbajĝano: ĝi estis aneksita al Azerbajĝano pro decido de la partio de Sovetio kaj la popolo de Montara Karabaĥo devis elteni la decidon, kaj tuj kiam ĝi povis, ĝi disiĝis de Sovetio laŭ la leĝoj de Sovetio kaj de la internacia rajto<ref>[http://www.panorama.am/en/politics/2010/02/10/serzh-sargsyan7/ Serzh Sargsyan: Karabakh was never a part of independent Azerbaijan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924065158/http://www.panorama.am/en/politics/2010/02/10/serzh-sargsyan7/ |date=2015-09-24 }}, retejo ''Panorama.am''</ref>. En [[2016]] azeraj trupoj okupis monton Leletepe kaj apudan altaĵon, sed poste haltis, grandparte pro enmiksiĝo de Rusio. En [[julio 2020]] dum du semajnoj okazis [[:n:Konfrontiĝo inter Armenio kaj Azerbajĝano minacas per nova milito|aktiva interpafado]] inter armenaj kaj azeraj trupoj kun pluraj pereintoj kaj vunditoj. Turkio aktive subtenis Azerbajĝanon kaj aranĝis [[:n:Turkio sendis trupojn al Azerbajĝano|komunajn ekzercojn]] ĉe limoj de Montara Karabaĥo. La [[27-an de septembro]] 2020 Azerbajĝano [[:n:Azerbajĝano komencis ofensivon kontraŭ Montara Karabaĥo|komencis grandskalan ofensivon]] kontraŭ Montara Karabaĥo. Jam [[:n:Armenio kaj Azerbajĝano raportas pri miloj da mortigitoj en Montara Karabaĥo|pereis centoj]] (laŭ oficialaj raportoj — miloj) da militistoj kaj civiluloj, kelkaj vilaĝoj estis okupitaj de la azera armeo. La [[10-an de oktobro]] Armenio kaj Azerbajĝano [[:n:Armenio kaj Azerbajĝano interkonsentis pri pafĉesigo|proklamis humanitaran pafĉesigon]] ekde la 12-a horo de la 10-a de oktobro. Tio estas rezulto de intertrakto inter ministroj pri eksteraj aferoj de Armenio, Azerbajĝano kaj Rusio, okazinta en Moskvo laŭ iniciato de [[rusia prezidanto]] [[Vladimir Putin]]. Ĝi estis rompita jam post kelkaj horoj kaj la militado daŭris ĝis la [[18-an de oktobro]] ekvalidis [[:n:Armenio kaj Azerbajĝano bombardas civilajn kvartalojn malgraŭ pafĉesigo|plia pafĉesigo]]. Ĝin antaŭis atako de armenaj misiloj, kiuj trafis loĝdomojn de la azera urbo [[Ganĝo]], mortiginte dekojn da civiluloj. La armeo de defendo de Montara Karabaĥo asertis ke ĝi celis militajn objektojn. Fine Armenio kaj Azerbajĝano kun perado de Rusio interkonsentis [[:n:Milito en Montara Karabaĥo finiĝis danke al perado de Rusio|fini la militon]] en Montara Karabaĥo ekde meznokto de la 10-a de novembro. == Internacia statuso == La suverena statuso de la Respubliko Montara Karabaĥo ne estas rekonata de iu ajn ŝtato, inkluzive de Armenio. Tri rezolucioj de la [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] (853, 874, kaj 884) kaj rezolucioj de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] 49/13 kaj 57/298 nomas Montaran Karabaĥon kiel regionon de Azerbajĝano<ref name="transgovt">{{en}} [http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html "In detail: The foreign policy of Pridnestrovie", retejo pridnestrovie.net (Ĉednestrio), la 26-an de majo 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080511144044/http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html |date=2008-05-11 }}</ref>. Neniu el tiuj rezolucioj estis aprobitaj laŭ la Sepa Ĉapitro (Ago kun Respekto al Minacoj, al la Paco, Rompoj de la Paco, kaj Agoj de Agreso) de la Ĉarto. Kelkaj politikistoj kaj akademiuloj esprimis la vidpunkton ke rezolucioj nur laŭleĝe ligas se ili estas faritaj sub la Sepa Ĉapitro de la Ĉarto<ref>"Additionally it may be noted that the Security Council cannot adopt binding decisions under Chapter VI of the Charter" (André De Hoogh: ''Obligations Erga Omnes and International Crimes'', Martinus Nijhoff Publishers, la 1-an de januaro 1996, p. 371).</ref>. Laŭ raporto ellaborita de brita parlamentano kaj raportanto David Atkinson, prezentita al Komitato de Politikaj Afero de la Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo, "la limoj de Azerbajĝano estis internacie rekonitaj dum la lando estis rekonita kiel sendependa ŝtato en 1991" kaj "la teritorio de Azerbajĝano inkluzivis la regionon Montara Karabaĥo"<ref>"Council recommendations under Chapter VI are generally accepted as not being legally binding". (Magliveras, Konstantinos D. ''Exclusion from Participation in International Organisations'', Martinus Nijhoff Publishers, la 1-an de januaro 1999, p. 113).</ref><ref>"Under Chapter VI, the Security Council may only make recommendations but not binding decisions on United Nations members". (Wallace-Bruce, Nii Lante. ''The Settlement of International Disputes'', Martinus Nijhoff Publishers, la 1-an de januaro 1998, pp. 47-4 ).</ref> <ref name="10264-1">David Atkinson, Britio, [[Eŭropa Demokrata Grupo]], (raportisto): [https://web.archive.org/web/20120716200458/http://assembly.coe.int/Documents/WorkingDocs/doc04/EDOC10364.htm The conflict over the Nagorno-Karabakh region dealt with by the OSCE Minsk Conference], [[Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo]], la 29-an de novembro 2004</ref>. La plej lasta rezolucio, #1416, adoptita de [[Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo|PAKE]], deklaris ke "Konsiderindaj partoj de la teritorio de Azerbajĝano estas okupataj de armenaj fortoj, kaj separatismaj trupoj daŭre okupas la regionon Montara Karabaĥo". La rezolucio plue deklaris "ke Asembleo daŭre diras ke la okupado de fremda teritorio farita de alia membroŝtato konsistigas gravan malobservon de la devoj de la membroŝtatoj de la Konsilio de Eŭropo kaj reasertas la rajton de rifuĝintoj de la konflikta areo reveni al iliaj hejmoj sekure kaj kun digno". Memorante la Rezoluciojn 822, 853, 874, kaj 884 (ĉiuj en 1993) de la Sekureckonsilio de UN, [[Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo|PAKE]] instigis "la partiojn koncernitajn por observi ilin, aparte per sindetenado de armitaj malamikecoj kaj per retirado de militfortoj de iuj loĝataj teritorioj". La rezolucio ankaŭ vokis al "la Registaro de Azerbajĝano por establi kontakton, sen antaŭkondiĉoj, kun la politikaj reprezentantoj de ambaŭ komunumoj de la regiono Montara Karabaĥo koncerne ĝian estontan statuson"<ref>{{en}} [http://assembly.coe.int/Documents/AdoptedText/TA05/ERES1416.htm Rezolucio 1416: "The conflict over the Nagorno-Karabakh region dealt with by the OSCE Minsk Conference"] adoptita per la [[Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo]] la 25-an de januaro 2005</ref>. La Konsilio de Eŭropo instigis la aŭtoritatojn de la fakta Respubliko Montara Karabaĥo haltigi la scenigadon de "lokaj elektoj" en Montara Karabaĥo. "La tiel nomataj 'elektoj' ne povas esti laŭleĝaj" substrekis la Komisiono de Ministroj de la Konsilio de Eŭropo kaj la Liĥtenŝtejna Ministro pri Eksteraj Rilatoj [[Ernst Walch]], la prezidanto de la Parlamenta Asembleo [[Russell-Johnston]] kaj la Ĝenerala Sekretario [[Walter Schwimmer]]. Ili memorigis ke post la armea konflikto de 1991-1994 inter Armenio kaj Azerbajĝano, granda parto de la loĝantaro de la regiono estis devigita fuĝi de siaj hejmoj kaj daŭre vivas kiel rifuĝintoj en tiuj landoj aŭ kiel rifuĝintoj eksterlande.<ref>[http://assembly.coe.int/ASP/Press/StopPressView.asp?ID=1247 Council of Europe urges Nagorno-Karabakh to refrain from "elections"], [[Konsilio de Eŭropo]], la 24-an de aŭgusto 2001</ref> Tiu pozicio estis ripetita de Walter Schwimmer, Ĝenerala Sekretario de la Konsilio de Eŭropo la [[4-an de aŭgusto]] [[2004]] rilate al la elektado okazinta en la regiono<ref>[http://www.coe.int/NewsSearch/Default.asp?p=nwz&id=4821&lmLangue=1 Council of Europe Secretary General on "local self-government elections" in Nagorno-Karabakh], en la retejo de la [[Konsilio de Eŭropo]], la [[8-an de aŭgusto]] [[2004]]</ref>, kaj fare de la Prezidanto de la [[Komisiono de ministroj]] de la Konsilio de Eŭropo la [[12-an de julio]] [[2007]] rilate al la prezidant-elektoj organizitaj en Montara Karabaĥo<ref>[https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=1164313 Prezidanto de la Komisiono de ministroj de la Konsilio de Eŭropo: "Declaration on the 'presidential elections' to be held in Nagorno Karabakh on 19 July 2007"]</ref>. La Eŭropa Unio deklaris ke "La Eŭropa Unio konfirmas ĝian subtenon al la teritoria integreco de Azerbajĝano, kaj memorigas ke ĝi ne rekonas la sendependecon de Montara Karabaĥo. La Eŭropa Unio ne povas konsideri tion kiel laŭleĝaj "prezidant-elektoj" kiuj estis planitaj por la 11-a de aŭgusto 2002 en Montara Karabaĥo".<ref>[http://europa.eu/bulletin/en/200207/p106005.htm Bulletin EU 7/8-2002: Common foreign and security policy (5/39)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081211212741/http://europa.eu/bulletin/en/200207/p106005.htm |date=2008-12-11 }}, [[Eŭropa Komisiono]] la 27-an de marto 2003</ref> La Eŭropa Unio ripetis tiun pozicion okaze de la prezidant-elektoj, aranĝitaj en la regiono en 2007<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.eu2007.pt/UE/vEN/Noticias_Documentos/Declaracoes_PESC/20070719PESCNAG.htm |titolo=Declaration by the Presidency on behalf of the European Union on "presidential elections" in Nagorno-Karabakh on 19 July 2007 |alirdato=2011-07-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120212193918/http://www.eu2007.pt/UE/vEN/Noticias_Documentos/Declaracoes_PESC/20070719PESCNAG.htm |arkivdato=2012-02-12 }}</ref>. La ĉiujara raporto de la [[Ŝtata Departemento de Usono]] pri [[Homaj Rajtoj]] - 2006, publikigita la [[6-an de marto]] [[2007]] deklaris ke "Armenio daŭre okupas la azeran teritorion Montara Karabaĥo kaj sep ĉirkaŭajn distriktojn. Dum la jarokazaĵoj laŭlonge de la militarigita linio de kontakto kiu apartigas la armeojn denove okazis multaj viktimoj ĉe ambaŭ flankoj"<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2006/78799.htm Armenia: Country Reports on Human Rights Practices - 2006], [[Ŝtata Departemento de Usono]] pri [[Homaj Rajtoj]] la 6-an de marto 2007</ref>. Laŭ analizo de la ''New England Center of International Law and Politics'' ([[Novanglio|Novanglia]] Centro pri Internacia Juro kaj Politiko), "Montara Karabaĥo havas la rajton je mem-determinado, inkluzive de la rajto al sendependeco, laŭ la kriterioj rekonitaj sub internacia juro". Kiel la analizo ellaboras, "la principo de mem-determinado estas inkludita en Artikoloj 1, 55, kaj 73 de la [[Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj]]", kaj ili estis "kodigitaj en la [[Internacia Pakto pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj]], kaj la [[Internacia Pakto pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kulturaj Rajtoj]], kiuj estas konsideritaj kiel la kerno de la "Internacia Komunumo". Krome, la rajto al mem-determinado ankaŭ estis plurfoje rekonita en serio da rezolucioj adoptitaj de la U.N. Plenkunsido, la plej grava el ili estas la Rezolucio 2625 (XXV) de 1970. Dum la analizo daŭras, "la azeroj argumentas ke la politika sendependeco de Montara Karabaĥo malobservas la rajton de de Azerbajĝano je la teritoria integreco. Tamen, la postulo je teritoria integreco povas esti neata kiam ŝtato ne kondukas sin "konforme kun la principo de egalrajtigoj kaj mem-determinado de popoloj" kaj ne permesas al submetitaj popoloj "plutrakti ilian ekonomian, socian kaj kulturan evoluon" laŭ la kondiĉoj de la rezolucio 2625 (XXV) de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj. Cetere, menciindas diri ke kiam Azerbajĝano deklaris la sendependecon disde Sovetunio, ĝi asertis esti la anstataŭanta ŝtato de la [[Azerbajĝana Demokratia Respubliko]] ([[1918]]-[[1920]]). La [[Ligo de Nacioj]], aliflanke, ne rekonis la inkludon de Azerbajĝano de Montara Karabaĥo ene de la postulita teritorio de Azerbajĝano. "La analizo montras ke la secesio de Montara Karabaĥo estis konforme kun la ekzistanta sovetia leĝo. Post la sendependecdeklaro de la [[Azerbajĝana Soveta Socialisma Respubliko]] la [[30-an de aŭgusto]] [[1991]]", Montara Karabaĥo ekigis la saman procezon per la komuna adopto de la Deklaracio de la Respubliko Montara Karabaĥo de la lokaj leĝdonaj konsilioj de Montara Karabaĥo kaj de la distrikto [[Ŝahumjan]], kun armena plimulto. La nura diferenco estis ke, por Karabaĥo, sendependeco estis deklarita ne de Sovetunio sed de Azerbajĝano. Tiu ago plene observis ekzistantan juron. Efektive, la soveta leĝo de 1990 titolita ''Juro de Sovetunio pri la Procedo de Secesio de Soveta Respubliko disde Sovetio'', provizas ke la secesio de soveta respubliko de la korpo de Sovetunio permesas al sendependa regiono kaj al minoritataj regionoj en la teritorio de la sama respubliko ankaŭ ekigi sian propran procezon por sendependeco. "Tiu ago, dum analzio daŭras, ne estis nuligita fare de la Soveta Konstitucia Komitato, kiam la deklaracio estis konsiderita konforme kun la tiama ekzistanta leĝo". Krome, je la 10-a de decembro 1991, la Respubliko Montara Karabaĥo aranĝis sian propran referendumon pri sendependeco kun la ĉeesto de internaciaj observantoj. La voĉdono bruege aprobis la suverenecon de Karabaĥo. Tiu ago de Montara Karabaĥo, kiu en tiu tempo estis parto de daŭre ekzistanta kaj internacie rekonata Sovetunio, plene respondis al la sovetia leĝo koncerne la forlason de Sovetunio". Finfine, la 6-an de januaro 1992, la "parlamento de Karabaĥo adoptis sian Deklaracion de Sendependeco surbaze de la referendum-rezultoj"<ref>[https://web.archive.org/web/20000902231650/http://www.nesl.edu/center/pubs/nagorno.pdf The Nagorno-Karabagh Crisis: A Blueprint for Resolution] [[Nov-Anglio|Nov-Anglia]] Centro pri Internacia Juro kaj Politiko (New England Center for International Law and Policy)</ref>. Provizora dokumento ellaborita de la Ĝenerala Estraro de Politikaj Aferoj de la Konsilio de Eŭropo por la seminario "Junuloj kaj Solvado de Konfliktoj" ([[Strasburgo]], [[31an de marto]] - [[2an de aprilo]] [[2003]]), male asertas ke, "La armena flanko diras ke la sendependec-referendumo de Montara Karabaĥo okazis sub la soveta leĝo pri la procedo por secesio de soveta respubliko de la [[3-a de aprilo]] [[1990]], la artikolo 3 de ĉi tiu leĝo disponigis sendependajn regionojn ene de la sovetaj respublikoj kun la rajto determini sendepende, per referendumo, ĉu ili dezirus resti ene de Sovetunio aŭ aliĝi al la respubliko secesianta disde Sovetunio. Laŭ tiu leĝo verŝajne Karabaĥo havus du elekteblecojn: resti ene de Sovetunio aŭ aliĝi al sendependa Azerbajĝano; la sendependeco de Montara Karabaĥo ne ŝajnas ebla"<ref name=10264-2>David Atkinson, Britio, [[Eŭropa Demokrata Grupo]], (raportisto): [https://web.archive.org/web/20120716200458/http://assembly.coe.int/Documents/WorkingDocs/doc04/EDOC10364.htm The conflict over the Nagorno-Karabakh region dealt with by the OSCE Minsk Conference], [[Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo]], la 29-an de novembro 2004. Vidu la sekcion: AS/POL (2004) 24 aldonaĵo IV de la 8-a de septembro 2004 kaj ties subsekcion "The legal side of the dispute" (la leĝa flanko de la disputo)</ref>. Laŭ la artikolo en "The Journal of Conflict Resolution", la armena flanko "pravigis sian aserton pri la Artikolo 70 de la Sovetia Konstitucio, kiu asertas la rajton al mem-determinado de popoloj de Sovetunio. Fakte, tiu rekono de la principo de mem-determinado estas nur parto de ĝenerala deklaro pri la naturo de la sovetia federacio. Sovetunio estas integrita, federacia, multnacia ŝtato formita sur la principo de socialisma federaciismo kiel rezulto de la libera mem-determinado de nacioj kaj la asocio de egalaj sovetaj socialismaj respublikoj. Sovetunio enkorpigas la ŝtatunuecon de la soveta popolo kaj levas ĉiujn ĝiajn naciojn kaj naciecojn kune por la celo komune konstrui komunismon. "Ekzistas neniu mekanismo, krom la rajto de la sindikat-respublikoj secesii (Artikolo 72 el la konstitucio), per kiu ili esprimas la rajton de mem-determinado"<ref>Niall M. Fraser; Keith W. Hipel; John Jaworsky; Ralph Zuljan. A Conflict Analysis of the Armenian-Azerbaijani Dispute. The Journal of Conflict Resolution, volumo 34, n-ro 4. (decembro 1990), paĝoj 652-677.</ref>. La fakta deklaracio pri establado de la Respubliko Montara Karabaĥo, publikigita la [[2-an de septembro]] [[1991]], proklamas ke la respubliko estas proklamita laŭ la leĝo pri secesio de Sovetunio, kaj ke ĝi "ĝuas la aŭtoritaton kiun Sovetio donis al la respublikoj pere de la [[Konstitucio de Sovetio]] kaj rezervas la rajton decidi sendepende la temon de la ŝtat-laŭleĝa statuso bazita sur politikaj konsultoj kaj intertraktadoj kun la gvidado de la Unio kaj la Respublikoj". La Deklaracio pluas dirante ke "la Konstitucio de Sovetio, same kiel aliaj leĝoj nuntempe viglaj, kiuj ne kontraŭdiras la celojn kaj principojn de tiu Deklaracio kaj karakterizaĵoj de la Respubliko estas uzataj sur la teritorio de la Respubliko Montara Karabaĥo, ĝis la Konstitucio de Montara Karabaĥo kaj ties leĝoj estu enkondukitaj"<ref>[http://www.nkr.am/eng/deklaraciya209.html, Declaration on Proclamation of the Nagorno Karabakh Republic]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Tamen, la Ministerio de Eksteraj Aferoj de Azerbajĝano deklaras ke "laŭ tiu leĝo, en respubliko de Sovetio, kiu enhavas aŭtonomiajn respublikojn, aŭtomoajn provincojn kaj aŭtonomajn regionojn, kiujn la referendumo devus aranĝi aparte en ĉiu sendependa unuo, homoj retenus la rajton decidi sendepende la demandon pri restado en Sovetunio aŭ en la secesianta respubliko, same kiel levi la demandon de sia propra ŝtat-laŭleĝa statuso. Estas grave emfazi ke la secesio de respubliko de Sovetunio povus esti rigardata kiel valida nur post la plenumado de komplika kaj senfina procedo kaj, finfine, kiel la adopto de la signifa decido fare de la kongreso de la Deputitoj de la Popolo de Sovetio. Tamen, kiam Sovetio ĉesis ekzisti tiu leĝo estis sen jura efiko, neniu respubliko, inkluzive de Azerbajĝano kaj Armenio, uzis la procedon por secesio"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mfa.gov.az/eng/armenian_aggresion/legal/index.shtml |titolo=Ministerio pri Eksteraj Rilatoj de Azerbajĝano: Legal aspects of the Nagorny Karabakh conflict |alirdato=2011-07-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007093441/http://www.mfa.gov.az/eng/armenian_aggresion/legal/index.shtml |arkivdato=2008-10-07 }}</ref>. La [[Minska Grupo]] permesis al la registaro Respubliko Montara Karabaĥo (nomante ĝin "gvidantoj de Montara Karabaĥo"), same kiel al Armenio kaj Azerbajĝano, partopreni la pacprocezon kiel "partoj de la konflikto" kaj ankaŭ al la azera komunumo de la regiono - kiel "interesita parto". La Prezidanto de la Minska Grupo menciis ke la uzado de la terminoj "la flankoj de la konflikto" kaj la "gvidantoj de Montara Karabaĥo" ne implicas rekonon de ajna diplomatia aŭ politika statuso sub loka aŭ internacia juro"<ref>[https://web.archive.org/web/20060723085021/http://www.un.int/azerbaijan/documents/minsk/S26522.pdf Letter Dated 1 October 1993 from the permanent representative to the United Nations addressed to the president of the Security Council](PDF)</ref><ref>{{en}} [http://assembly.coe.int/Documents/AdoptedText/ta94/erec1251.htm Rekomendo 1251 (1994)1 pri la konflikto en Montara Karabaĥo] fare de la [[Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo]]</ref>. La azera komunumo estas gvidita de Bajram Safarov, la estro de la plenuma potenco de la regiono Ŝushi. En 2006, Rusio publikigis 63-voluman [[Granda Rusia Enciklopedio|Grandan Rusian Enciklopedion]] kiu priskribis Montaran Karabaĥon kiel sendependan unuon kiu historie apartenis al la armenoj, en la enkonduko pri la regiono<ref name="en.apa.az">{{Citaĵo el la reto |url=http://en.apa.az/news.php?id=25815 |titolo=APA |alirdato=2011-07-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120325185119/http://en.apa.az/news.php?id=25815 |arkivdato=2012-03-25 }}</ref>. Azerbajĝano protestis kontraŭ tiu ''trairejo'' en la rusa enciklopedio. Ĝi donis protestleteron al la rusa ambasadoro en Azerbajĝano kaj postulis ke la enciklopedio estu konfiskita kaj ŝanĝita<ref name="en.apa.az"/>. La 14-an de marto 2008, la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj pasigis ne-devigan rezolucion de voĉdono de 39 kontraŭ 7, kun 100 sindetenoj, reasertante la teritorian integrecon de Azerbajĝano, esprimante subtenon laŭ la internacie agnoskitaj limoj de lando kaj postulante la tujan foriron de ĉiuj armenaj fortoj de la regiono. La rezolucio estis apogita plejparte de membroj de la [[Organizaĵo de la Islama konferenco]] kaj [[GUUAM]], de kiuj Azerbajĝano estas membro, same kiel aliaj nacioj turniĝante al sendependiĝaj regionoj. La rezolucio estis malakceptita de ĉiuj tri membroj de la Minska Grupo<ref>{{en}} [http://www.un.org/News/Press/docs/2008/ga10693.doc.htm UN-departemento pri publika informado: "General Assembly adopts resolution reaffirming territorial integrity of Azerbaijan, demanding withdrawal of all Armenian forces"]</ref>. La 26-an de junio 2010, la prezidantoj de la Minska Grupo kaj kunprezidantoj, Francio, Rusio kaj Usono faris komunan deklaron, reasertante la "kompromison apogi la gvidantojn de Armenio kaj Azerbajĝano, por fini la bazajn principojn por la paca solvado de la konflikto en Montara Karabaĥo"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/g8-summit-joint-statement-nagorno-karabakh-conflict-dmitry-medvedev-president-russi |titolo="G8 Summit: Joint Statement On The Nagorno-Karabakh Conflict by Dmitry Medvedev, Barack Obama and Nicolas Sarkozy" |alirdato=2011-07-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120312170945/http://www.whitehouse.gov/the-press-office/g8-summit-joint-statement-nagorno-karabakh-conflict-dmitry-medvedev-president-russi |arkivdato=2012-03-12 }}</ref>. == Homaj rajtoj == La [[milito en Montara Karabaĥo]] kondukis al delokiĝo de 528 000 (tiu cifero ne inkluzivas novajn naskitojn ekster ĝi) azeroj de armenaj teritorioj inkluzive de Montara Karabaĥo, kaj 220 000 azeroj, 18 000 kurdoj kaj 3 500 rusoj kiuj fuĝis de Armenio al Azerbajĝano de 1988 al 1989. La Azerbajĝana Registaro taksis ke 63 procentoj de internaj rifuĝintoj vivis sub la limo de malriĉeco kiel komparite kun 49% de la tuta loĝantaro. Proksimume 154,000 vivis en la ĉefurbo, [[Bakuo]]. Laŭ la [[Internacia Organizo por Migradoj]], 40,000 rifuĝintoj vivis en tendaroj, 60,000 en subteraj ŝirmiloj, kaj 20,000 en fervojaj vagonoj. Kvardek mil loĝis en setlejoj financitaj de Eŭropa Unio kaj [[Alta Komisaro pri Rifuĝintoj|AKR]] provizis ejojn por aliaj 40,000 personoj. Aliaj 5,000 rifuĝintoj vivis en forlasitaj aŭ malboniĝintaj lernejoj. Aliaj vivis en trajnoj, sur vojflankoj en duon-konstruitaj konstruaĵoj, aŭ en publikaj konstruaĵoj kiel ekzemple turismaj kaj san-instalaĵoj. Dekoj da miloj vivis en sep tendaroj kie malbona akvoprovizado kaj kloakigo kaŭzis gastro-intestajn infektojn, tuberkulozon, kaj malarion<ref>[http://news.amnesty.org.au/news/comments/hundreds_of_thousands_of_people_displaced/ "Hundreds of thousands of people displaced" (centmiloj da homoj senhejmigitaj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070902091342/http://news.amnesty.org.au/news/comments/hundreds_of_thousands_of_people_displaced/ |date=2007-09-02 }}. ''[[Amnestio Internacia]]'', la 28-an de junio 2007.</ref>. La azerbajĝana registaro ne volas integri la rifuĝintojn kun la cetero de la loĝantaro ĉar tio povus esti interpretita kiel akcepto de la konstanta perdo de Montara Karabaĥo. La registaro postulis al la rifuĝintoj registri sian loĝlokon en la identigilo kun la intenco plibonigi la limigitan kaj plejparte neadekvatan nacian kaj internacian asistadon pro armena rekomendo ke Usono altrudu restriktojn sur humanitara helpo al Azerbajĝano. Pluraj rifuĝintoj estis el kamparaj areoj kaj trovis malfacilaĵojn integriĝi en la urba labormerkato. Multaj internaciaj humanitaraj agentejoj malpliigis aŭ tute ĉesis asistadon por la rifuĝintoj citante kreskantajn naftoenspezojn de la lando<ref name="wrs2005">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.refugees.org/countryreports.aspx?cid=1301 |titolo=World Refugee Survey: Azerbaijan report 2005 |alirdato=2011-07-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081211150755/http://www.refugees.org/countryreports.aspx?cid=1301 |arkivdato=2008-12-11 }}</ref>. La morto de infanoj inter forlokigitaj azeroj estas 3-4 fojoj pli alta ol tiu de la cetero de la loĝantaro. La indico de [[mortnasko]] estis 88.2 per 1,000 naskiĝoj inter la interne forlokigitaj homoj. La plejparto de la forlokigitoj vivis en malfacilaj kondiĉoj dum pli ol 13 jaroj<ref name="gidp">[http://www.internal-displacement.org/8025708F004BE3B1/%28httpInfoDosieros%29/84086FC6C659F7FAC125710E004D14B8/$file/Azerbaijan%20-May%202003.pdf "Global IDP Project: Profile of Internal Displacement: Azerbaijan". Majo 2003]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (en [[Portebla dokumentformo|formato PDF]])</ref>. 280 000 personoj, praktike ĉiuj etnaj armenoj kiuj fuĝis de Azerbajĝano dum la milito en 1988-1993 vivis en rifuĝint-similaj cirkonstancoj en Armenio. Multaj forlasis la landon, ĉefe al Rusio. Iliaj infanoj naskiĝintaj en Armenio akiras civitanecon aŭtomate. La kvanto de rifuĝintoj estas kondiĉigitaj de konstanta malkresko pro foriro, kaj pro la forigado de karabaĥa identigado. El tiuj, proksimume 250 000 fuĝis de Azerbajĝano (areoj ekster Montara Karabaĥo); ĉirkaŭ 30 000 venis el Montara Karabaĥo. Ĉiuj estis registritaj kiel rifuĝintoj en la fino de la jaro<ref name="wrs2001">[http://www.refugees.org/countryreports.aspx?__VIEWSTATE=dDwxMTA1OTA4MTYwOztsPENvdW50cnlERDpHb0J1dHRvbjs%2BPrImhOOqDI29eBMz8b04PTi8xjW2&cid=558&subm=&ssm=&map=&_ctl0%3ASearchInput=+KEYWORD+SEARCH&CountryDD%3ALocationList= US Committee for Refugees and Immigrants. World Refugee Survey; Armenia Country Report. 2001.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080107111423/http://www.refugees.org/countryreports.aspx?__VIEWSTATE=dDwxMTA1OTA4MTYwOztsPENvdW50cnlERDpHb0J1dHRvbjs%2BPrImhOOqDI29eBMz8b04PTi8xjW2&cid=558&subm=&ssm=&map=&_ctl0%3ASearchInput=+KEYWORD+SEARCH&CountryDD%3ALocationList= |date=2008-01-07 }}. Laŭ informoj de la registaro de Montara Karabaĥo, proksimume 350 000 armenoj estis forpelitaj el Azerbajĝano kaj pli-malpli 36 000 el ili venis al Montara Karabaĥo. Aldone pli-malpli 71 000 armenoj de Montara Karabaĥo estis enlande senhejmigitaj ([http://www.nkrusa.org/nk_conflict/assets/Fact_Sheet_on_Refugees_&_IDP_2006-05-16.pdf La oficejo de Montara Karabaĥo en Usono: "Fact sheet: refugees and internally displaced persons in Nagorno Karabakh", majo 2006]</ref>. == Geografio == [[Dosiero:Artsakh Republic 1994-2020.svg|alternative=Mapo de Arcaĥa Respubliko kaj ĉirkaŭaj teritorioj. La areo ĉirkaŭita de ruĝaj limoj korespondas al teritorio reale kontrolita de la Respubliko de Arĉaĥo de 1994 ĝis 2020. Flavaj regionoj korespondas al la iama soveta Aŭtonoma Provinco de Montara Karabaĥo ('oblast' NKAO), kun flavaj striaj regionoj kontrolitaj de Azerbajĝano sed asertitaj de la Arcaĥa Respubliko. Verdstriaj regionoj korespondas al teritorioj ekster la eksa NKAO sub la regado de la arcaĥa respubliko ĝis la fino de la milito en Montara Karabĥo en 2020.|eta|330x330ra|Mapo de Arcaĥa Respubliko kaj ĉirkaŭaj teritorioj. La areo ĉirkaŭita de ruĝaj limoj korespondas al teritorio reale kontrolita de la Respubliko de Arĉaĥo de 1994 ĝis 2020. Flavaj regionoj korespondas al la iama soveta Aŭtonoma Provinco de Montara Karabaĥo ('oblast' NKAO), kun flavaj striaj regionoj kontrolitaj de Azerbajĝano sed asertitaj de la Arcaĥa Respubliko. Verdstriaj regionoj korespondas al teritorioj ekster la eksa NKAO sub la regado de la arcaĥa respubliko ĝis la fino de la milito en Montara Karabĥo en 2020.]] La Respubliko Montara Karabaĥo estas tre montara, pro kio ĝi estas nomata "Montara Karabaĥo". Ĝi etendiĝas sur areo de 11,500 km2, landlime kun [[Armenio]], [[Azerbajĝano]], kaj [[Irano]]. La plej alta pinto de la lando estas [[Monto Mrav]], kun 3.340 kaj [[Monto Kirs]] kun 2.725. La plej granda akvujo estas la akvorezervujo [[Sarsang]], kaj la plej gravaj riveroj estas ''Terter'' kaj ''Ĥaĉeno''.<ref name="Overview">http://www.nkrusa.org/country_profile/overview.shtml</ref> La lando situas en ebenaĵo kiu kliniĝas malsupren, orienten kaj sudorienten, kun mezuma alteco de 3 600 metroj super la marnivelo. La plimulto de ĝiaj riveroj fluas al la valo Arcaĥo.<ref name="geografio">http://www.nkrusa.org/country_profile/geography.shtml</ref> La klimato estas milda kaj subtropika. La mezuma temperaturo estas {{GdC|11}}, kiu varias jare inter 22 gradoj en julio kaj -1 gradoj en januaro. La mezuma pluvado povas atingi 71&nbsp;cm en kelkaj regionoj, kaj estas 10 nebulaj tagoj jare. Pli ol 2000 specoj de plantoj ekzistas en Montara Karabaĥo, kaj pli ol 36% de la landa teritorio estas arbarigata. == Administraj dividoj == [[Dosiero:BergachtigK123.jpg|200ra|eta|Mapo de Montara Karabaĥo montrante la provincojn.<br />1: [[Ŝahumjan]], 2: [[Martakerto]],<br />3: [[Askeran]], 4: [[Martuni (Montara Karabaĥo)|Martuni]], 5: [[Hadrut]],<br />6: [[Ŝuŝi (provinco)|Ŝuŝi]], 7: [[Kaŝatag]].<br />[[Stepanakerto]] ne estas montrata.]] [[Dosiero:Republic of Artsakh map.png|eta|dekstra|200ra]] La Respubliko Montara Karabaĥo havas ok administrajn dividojn. Ĝia teritorio inkluzivas la kvin distriktojn de la iama [[Aŭtonoma Provinco Montara Karabaĥo]], la distrikton [[Ŝahumjan]] en la SSR Azerbajĝano sub azera regado, kaj sep rajonojn ĉirkaŭ la iama aŭtonoma provinco kiuj nun estas sub posedo de la karabaĥa armeo. Post la deklaro de sendependeco de la Respubliko Montara Karabaĥo, la azerbajĝana registaro forigis la Aŭtonoman Provincon Montara Karabaĥo kaj kreis azerajn rajonojn en tiu loko. Kiel rezulto, kelkaj administraj dividoj de la RMK respondas al la azeraj rajonoj, dum aliaj havas malsamajn limojn. Sekve, kompartabelo kun la dividoj de Montara Karabaĥo kaj la azeraj rajonoj:<ref name="azerbregions">[http://www.travel-files.com/az-karabakh.html Azerb.com&nbsp;— Regions]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! # ! Divido ! Rajono(j) ! Sahar (urbo) ! Antaŭe [[Aŭtonoma Provinco Montara Karabaĥo]] |- | 3 | [[Askerano|Askeran]] | [[Ĥoĝali]], parto de [[Agdamo|Agdam]] | [[Askerano|Askeran]] | Jes |- | 5 | [[Hadrut]] | Sude [[Ĥoĝavend]], [[Jabrajil]], parto de [[Fizuli]] | [[Hadrut (urbo)|Hadrut]] | Parte |- | 2 | [[Martakerto]] | Oriente [[Karvaĉaro|Kalbaĝaro]], okcidente [[Tartar (rajono)|Tartar]], parto de Agdam | [[Martakerto (urbo)|Martakerto]] | Parte |- | 4 | [[Martuni (Montara Karabaĥo)]] | Norde [[Ĥoĝavend|Khojavend]], parto de Agdam | [[Martuni (urbo)|Martuni]] | Parte |- | 7 | [[Kaŝatag]] | [[Laĉino|Laĉin]], [[Qubadli]], [[Zangilan]] | [[Berdzor]] | Ne |- | 1 | [[Ŝahumjan]] | Sude [[Goranboy]], Okcidenta Kalbaĝaro | [[Aşağı Ağcakənd|Ŝahumjan]] | Ne |- | 6 | [[Ŝuŝi (provinco)|Ŝuŝi]] | [[Ŝuŝi (provinco)|Ŝuŝa]] | [[Ŝuŝi]] | Jes |- | 8 | [[Stepanakerto]] (ĉefurbo) | Ĥoĝali | [[Stepanakert]] | Jes |-class="sortbottom" !colspan="2"|Montara Karabaĥo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://census.stat-nkr.am/nkr/1-4.pdf |titolo=NKR: censo de 2005 (mapo de dividoj) |alirdato=2011-07-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090306035735/http://census.stat-nkr.am/nkr/1-4.pdf |arkivdato=2009-03-06 }}</ref> !colspan="3"|Azerbajĝano |} La Respubliko Montara Karabaĥo postulas Ŝahumjanon, kiu ne estis parto de la Aŭtonoma Provinco Montara Karabaĥo. Reprezentantoj de Ŝahumjan deklaris la sendependecon kune kun Montara Karabaĥo, kaj la proklamado de la Respubliko Montara Karabaĥo inkluzivis la regionon Ŝahumjan en ĝiaj limoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nkr.am/eng/deklaraciya209.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080103020828/http://www.nkr.am/eng/deklaraciya209.html |arkivdato=2008-01-03 }}</ref> Male al la cetero de Montara Karabaĥo, Ŝahumjan restas sub azerbajĝana regado. Aldone, rajonoj de Azerbajĝano sub militista karabaĥa posedo kaj nun parto de la Respubliko Montara Karabaĥo: [[Laĉino]], [[Qubadli]], [[Zangilan]], [[Jabrajil]], [[Karvaĉaro]] kiel ankaŭ partoj de [[Agdamo|Agdam]] kaj [[Fizuli]]. Aliflanke, la oriento de Martakerto kaj Martuni estas sub regado de Azerbajĝano, kaj tuta Ŝahumjan. {| class="wikitable" ! colspan="4" style=="background:#efefef;" | Iama [[Aŭtonoma Provinco Montara Karabaĥo]] |- ! Distrikto (Rajono) ! Areo (km<sup>2</sup>) ! Sub regado de Karabaĥo (km<sup>2</sup>) ! % |- | [[Askerano]] | 928 | 928 | 100 |- | [[Hadrut (rajono)|Hadrut]] | 679 | 679 | 100 |- | [[Martakerto (rajono)|Martakerto]] | 1,705 | 1,305 | 76.5 |- | [[Martuni (rajono)|Martuni]] | 792 | 632 | 79.8 |- | [[Ŝuŝa (rajono)|Ŝuŝa]] | 280 | 280 | 100 |- ! [[Aŭtonoma Provinco Montara Karabaĥo]] ! 4,384 ! 3,824 | 87.2 |- ! colspan="4" style=="background:#efefef;" | Rajonoj de [[Azerbajĝana Soveta Socialisma Respubliko|SSR Azerbajĝano]] en Respubliko Montara Karabaĥo |- | [[Ŝahumjan]] | 558 | 0 | 0 |- | [[Kelbaĝara distrikto|Kelbaĝar]] | 1,936 | 1,936 | 100 |- | [[Laĉino]] | 1,835 | 1,835 | 100 |- | [[Qubadli|Kubatli]] | 802 | 802 | 100 |- | [[Jabrajil]] | 1,050 | 1,050 | 100 |- | [[Zangilan|Zangelan]] | 707 | 707 | 100 |- | [[Agdamo|Aghdam]] | 1,150 | 842 | 73.2 |- | [[Fizuli]] | 1,390 | 462 | 33.2 |- ! [[Azerbajĝano]] ! 8,870 ! 7,634 ! 86.1 |- |} == Loĝantaro == [[Dosiero:Stepanakert in fall.jpg|Stepanakerta vidaĵo|eta|250ra]] En 2001, la raportita loĝantaro de la Respubliko Montara Karabaĥo estis 95 % armena, kaj aliaj 5 % estis [[asirianoj]], [[grekoj]], kaj [[kurdoj]]. En marto 2007, la loka administracio sciigis ke ĝia loĝantaro kreskis al 138,000. La ĉiujara naskofteco estis registrita ĉe 2.200–2.300 jare, pliiĝo de preskaŭ 1.500 en 1999. Ĝis 2000, la elmigrado de la lando estis minimuma<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.regnum.ru/english/793359.html |titolo=Ĉefministro de Montara Karabaĥo: "We need to have at least 300 000 population", retejo Regnum, la 9-an de marto 2007 |alirdato=2011-07-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080905181618/http://www.regnum.ru/english/793359.html |arkivdato=2008-09-05 }}</ref>. Por la unua duono de 2007, 1 010 naskiĝoj kaj 659 mortoj estis raportitaj, kaj 27 elmigrintoj<ref>[http://demoscope.ru/weekly/2007/0297/panorm01.php Евразийская панорама]</ref>. Laŭ aĝo: 15 700 (0–6), 25 200 (7–17) 75 800 (18–59) kaj 21 000 (60–) Proksimuma loĝantaro laŭ provincoj (2006): * [[Stepanakerto]] 53 000 (2007) * [[Askeran]] 17 400 (2007) * [[Hadrut]] 12 300 (2009) * [[Martakerto]] 19 000 * [[Martuni]] 23 200 * [[Ŝahumjan]] 2 800 * [[Ŝuŝi (provinco)|Ŝuŝi]] 5 000 (2009) * [[Kaŝatag]] 9 800 '''La loĝantaro de Respubliko Montara Karabaĥo'''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.stat-nkr.am/2000_2006/05.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080911024449/http://www.stat-nkr.am/2000_2006/05.pdf |arkivdato=2008-09-11 }}</ref><ref>http://stat-nkr.am/files/yearbooks/2002_2008/5_bnakchut.pdf</ref> {| class="wikitable" border="1" |- !Jaro !Loĝantaro !Urbe !Kampare !Naskiĝoj !Mortoj !NGR !Elmigrado |- |2000 |134.4 |68.4 |66.0 |16.6 |8.8 |7.7 |16.1 |- |2001 |135.7 |68.7 |67.0 |17.0 |7.9 |9.1 |11.5 |- |2002 |136.6 |69.3 |67.3 |16.0 |9.1 |6.9 |4.9 |- |2003 |137.0 |69.1 |67.9 |15.0 |9.0 |6.0 |1.3 |- |2004 |137.2 |69.8 |67.4 |15.3 |9.5 |5.8 | -2.6 |- |2005 |137.7 |70.5 |67.2 |14.6 |9.2 |5.4 |1.7 |- |2006 |137.7 |70.8 |66.9 |15.3 |9.0 |6.3 | -3.2 |- |2007 |138.8 |71.6 |67.2 |15.4 |8.8 |6.6 | -1.4 |- |2008 |139.9 |72.7 |67.2 |17.3 |9.4 |7.9 |2.6 |} === Religio === [[Dosiero:Gandzasar2.jpg|eta|maldekstra|[[Monaĥejo Gandzasar]]]] [[Dosiero:Ghazanchetsots Double Rainbow.jpg|maldekstra|eta|[[Katedralo Gazanĉecoc]]]] [[Dosiero:Dadil.jpg|eta|[[Monaĥejo Dadivank]]]] [[Dosiero:Amaras-church.jpeg|eta|[[Monaĥejo Amaras]]]] La plej granda parto el la armena loĝantaro de Montara Karabaĥo estas kristanoj apartenantaj al la [[Armena Apostola Eklezio]] kiu estas la armena nacia eklezio. Kelkaj kristanaj ortodoksuloj kaj evangelianoj ankaŭ ekzistas; aliaj religioj inkludas [[judismo]]n. En la regiono de Montara Karabaĥo situas gravaj riĉaj monaĥejoj kiuj estas la ĉefaj spiritaj centroj de la karabaĥaj armenoj kaj la turisma allogaĵo por vizitantoj. Ili ĉiuj apartenas al la Armena Apostola Eklezio. La [[monaĥejo Gandzasar]] ("Գանձասար" en la armena) estas historia monaĥejo en Arcaĥo (Montara Karabaĥo). Alia estas Dadivank (armene: Դադիվանք ) ankaŭ Ĥutavank (armene: Խութավանք - Monaĥejo sur la Monteto) kiu estis konstruita inter la 9-a kaj 13-a jarcentoj. La celo de la registaro de Montara Karabaĥo estas la enlistigo de monaĥejo Gandzasar en la gvidlibro pri la [[Monda heredaĵo de Unesko]]. La katedralo Gazanĉecoc, konstruita en 1868-1888, ("Ղազանչեցոց Եկեղեցի" en la armena), ankaŭ konata kiel la Katedralo de Kristo la Savanto estas katedralo en [[Ŝuŝi (provinco)|Ŝuŝi]]. Ĝi estas ĉefkatedralo kaj ĉefsidejo de la diocezo de la Armena Apostola Eklezio en Arcaĥo. Tuj proksime de la katedralo en Ŝuŝi estas la preĝejo Kanaĉ Ĵam (armene Կանաչ Ժամ եկեղեցի ''Verda preĝejo'') konstruita en 1847. [[Monaĥejo Amaras]] (4-a jarcento) estis monaĥejo establita de la ĉefa armena sanktulo, Sankta Gregoro la Iluminanto, kiu baptis Armenion kiel la unuan kristanan ŝtaton de la mondo en la jaro 301. Amaras ankaŭ gastigis la unuan lernejon kie [[Mesrop Maŝtoc]], la inventinto de la [[armena alfabeto]], instruis la novan alfabeton al lernantoj, en la [[5-a jarcento]]. La loko de la monaĥejo Amaras troviĝas en la distrikto Martuni. [[Monaĥejo]] [[Cicernavank]] (4-a jarcento) estas la plej bone konservita ekzemplo de armena baziliko kun tri navoj. La monaĥejo estas en la distrikto [[Kaŝatag]]. La [[monaĥejo Sankta Jeghiŝe Arakjal]] (5a - 13a jarcentoj) dediĉata al Sankta Jeghiŝe, la fama evangelizianto de la orientaj teroj de Armenio. La preĝejo funkcias kiel tombejo de la reĝo de la 5-a jarcento Vaĉagan la 2-a la Pia, la plej bone konata reprezentanto de la orientaj armenaj monarkoj. La monaĥejo estas en la distrikto Martakerto. [[Monaĥejo Dadivank]] (13-a jarcento) estas laŭdire la plej granda armena monaĥejo en [[Kaŭkazio]]. La okcidenta fasado de la Katedralo de Dadivank portas unu el la plej ampleksaj armenlingvaj surŝtonaj tekstoj. Dadivank estas nomita tiel pro Sankta Dadi, disĉiplo de la apostolo Tadeo kiu predikis la Sanktan Evangelion en [[Arcaĥo]] en la unua jarcento. La tombo de Dadi estis malkovrita de arkeologoj en 2007. La monaĥejo estas en la distrikto Ŝahumjan. Monaĥejo [[Gtiĉavank]] (13-a jarcento) havas komunan dizajnon kun la arkitektura stilo de la ĉefurbo de mezepoka Armenio, [[Anio (urbo)|Anio]]. La monaĥejo situas en la distrikto Hadrut. Bri Jeghtze (13-a jarcento) kiu estas ĉirkaŭata de ĥaĉkaroj, unikaj ŝtonomonumentoj el Armenio kun gravuritaj krucoj. La monaĥejo estas situanta en distrikto Martuni. [[Monaĥejo Jeric Mankanc]] (17-a jarcento) ("tri beboj" en la armena) estas konata pro gastigado de la sidejo de la pastraro de Arcaĥo rivala al la Gandzasara Apostola Seĝo. La monaĥejo estas situanta en la distrikto Martakerto. [[Preĝejo Sankta Nerses la Granda]], estas situanta en centro de Martuni, Karabaĥo. Ĝi estas dediĉata al la fama [[katolikoso de Armenio|armena katolikoso]], [[Sankta Nerses la Granda]]. == Ekonomio == La sociekonomia situacio de la Respubliko Montara Karabaĥo estis tre influita de la konflikto. Ankoraŭ, eksterlandaj investoj komencas veni. La origino de la plej granda parto de la enspezoj venas de la armenoj el Armenio, Rusio, Usono, Francio, Aŭstralio, Irano, kaj Proksima Oriento. Indas diri ke la sektoro pri telekomunikadoj estis evoluigitaj per Karabaĥa Telecom investanta milionojn da dolaroj en portebla telefonio, gvidita de libana firmao. [[Dosiero:Stepanakert Airport Daytime.JPG|alternative=Aviadilejo Stepanakert|eta|220x220ra|Flughaveno Stepanakert]] Alia estas la fabriko Gorna Abakatinieni Combinat (metaloj kaj oro), situanta en la regiono Martakert kaj mastrumita de Artur Makartumjan. Ĝi laborigas pli ol 400 lokajn laboristojn. La banko-sistemo ankaŭ prosperas kun Arcaĥbank (la ŝtata banko). La respubliko nuntempe uzas la armenan valuton.[[Dosiero:Karintak-IMG 1445.JPG|eta|Sekcio de Ĝanapar-vojo]] === Turismo === [[Dosiero:Karmir-shuka.jpeg|eta|Karmir Ŝuka]] La Respubliko ankaŭ interesiĝas pri evoluigado de turisma industrio adaptita al [[Armenio]] kaj la [[armena diasporo]]. Hotelo Nairi estas ekzemplo de tiu strategio. Ekzistas 8 hoteloj en Stepanakerto, la landa ĉefurbo. La Arcaĥa evoluagentejo diris ke 4,000 turistoj vizitis Montara Karabaĥon en 2005. La vizitantoj pliiĝis al 4500 en 2006. En la jaro 2010 estis kalkulitaj 8000 turistoj sen kalkuli la armenojn de Armenio.<ref>{{ru}} [http://nkr.am/ru/news/2011-01-24/329/ Ministerio pri eksteraj rilatoj de Montara Karabaĥo: В мире растет интерес к Арцаху, la 24-an de januaro 2011] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110526162252/http://www.nkr.am/ru/news/2011-01-24/329/ |date=2011-05-26 }}, [http://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=ru&tl=en&u=http%3A%2F%2Fnkr.am%2Fru%2Fnews%2F2011-01-24%2F329%2F gugla traduko al la angla].</ref> La agentejo kunlaboras kun la Armenia Turismo-Evoluagentejo ĉar nur tra Armenio la turistoj (plejparte armenaj) povas aliri Karabaĥon. La "Turisma Evoluagentejo de Montara Karabaĥo" estis establita en Erevano kiel Neregistara Organizaĵo Respubliko Armenio por antaŭenigi turismon en Karabaĥo. Ĝi preparas ĉion por vojaĝ-organizantoj, vojaĝagentejoj kaj ĵurnalistoj kaj alvokas hotelo-servojn, butikumadon, manĝoprovizon, distro-centrojn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nkr.am/en/news/2008-12-18/117/ |titolo=Ministerio pri eksteraj rilatoj de Montara Karabaĥo: "Geography of the visitors to the NKR keeps on expanding", la 18-an de decembro 2008 |alirdato=2011-07-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110927154833/http://www.nkr.am/en/news/2008-12-18/117/ |arkivdato=2011-09-27 }}</ref>. Inter la vidindaĵoj troviĝas: * [[Monaĥejo Gandzasar]], ĉefa vidindaĵo * [[Katedralo Gazanĉecoc]] * [[Preĝejo Kanaĉ Ĵam]] * [[Monaĥejo Amaras]] * [[Cicernavank]] * [[Monaĥejo Sankta Jeghiŝe Arakjal]] * [[Monaĥejo Dadivank]] * [[Ĝanaparo]] (piedmigra vojo) * [[Gtiĉavank]] * [[Bri Yeghtzi]] * [[Jeric Mankanc]] - inter aliaj. === Aliaj vidindaĵoj === * La pratempa urbo Tigranakerto, unu el kvar urboj kiuj estis fonditaj en la unua jarcento a.K. en la [[Armena reĝlando]] kaj nomitaj laŭ la reĝo [[Tigrano la Granda]], reganto de la mallongdaŭra Armena Imperio. Tigranakerto situas en Mardakerto. * Fortikaĵo Majraberd (10a - 18a jarcentoj) funkciis kiel la unua bastiono kontraŭ tjurk-nomadaj trudeniroj de la orienta stepo. La fortikaĵo troviĝas en la oriento de la ĉefurbo de la regiono Stepanakerto. * Moskeo Govharagha (18-a jarcento), moskeo situanta en la urbocentro de Ŝuŝi. * [[Ĝanaparo]] estas piedmigra vojo kun indikiloj tra montoj, valoj kaj vilaĝoj de Montara Karabaĥo, kun monaĥejoj kaj fortikaĵoj survoje. La pado estas organizita en unutagaj ekskursoj, kiuj alportos vin al malsama vilaĝo ĉiun nokton. La padoj ekzistis dum jarcentoj, sed nun estas markitaj specife por piedirantoj. La Himnakan Ĝanaparo (spino-pado), markita en 2007, kondukas de la nordokcidenta regiono Ŝahumjan al la suda urbo Hadrut. La gravaj ejoj vizitataj pere de la Ĝanapar-pado inkluzivas Dadivank, Gandzasar, Ŝuŝi, la Karkar Kanjonon kun ĝiaj altaj klifoj, kaskadon Zontik kaj ruinojn de Hunot kaj Gtiĉavank. == Kulturo == [[Dosiero:Gandzasar-inscription5.jpg|eta|200ra|Skulptaĵoj sur la muro de la Katedralo sankta Johano la Baptisto en '''[[monaĥejo Gandzasar]]''' (1216-1238)]] Hodiaŭ, Respubliko Montara Karabaĥo heredis la plimulton el la kultura heredaĵo de la iama [[Arcaĥo]], la deka provinco de la [[Armena Reĝlando]]. Ĝi estis nomita subĉiela trezorejo de diversaj formoj de la armena arkitekturo. Ĝenerale ĝi gastigas plurajn milojn da arkitekturaĵoj kaj historiaj monumentoj en pli vasta senco. Aldone al ekleziaj strukturoj, tiu nombro inkluzivas ekzemplojn de civila arkitekturo, antikvaj kasteloj kaj fortikaĵoj same kiel multaj tradiciaj mezepokaj [[ĥaĉkaro]]j. La arto kaj arkitekturo kreita en Montara Karabaĥo progresis tra la samaj gravaj stadioj kiel la armena arto faris en pli granda vasto. Ili komencis evolui en la antaŭ-kristanaj tempoj, daŭrigis post la adopto de [[Kristanismo]] frue en la [[4-a jarcento]], kaj eniris la epokon de moderneco post florado en la [[Mezepoko]]. La ĉefesprimo de la arto de Arcaĥo en la Mezepoko estis tra eklezia arkitekturo: [[preĝejo]]j, [[katedralo]]j, [[kapelo]]j kaj [[monaĥejo]]j. La plej multaj aliaj formoj de arto en tiu periodo, inkluzive de [[manuskripto|lumigitaj manuskriptoj]], [[ĥaĉkaro]]j (ŝtonkruco) kaj murpentraĵoj estis same ligitaj al arcaĥa eklezia vivo kaj ĝia ĉefa institucio, la [[Armena Apostola Eklezio]]. Arkitekturaj verkoj en Arcaĥo estas konstruitaj laŭ similaj principoj kaj per la uzo de la samaj teknikoj kiel tiuj de la resto de Armenio. Kalkoŝtono estas la ĉefa konstrumaterialo kiu formas la kernon por la muroj. Ili tiam estas kovritaj per tegaĵo kaj slaboj el vulkanaj rokoj. Ĉe la grandaj konstruaĵoj en la urboj aŭ en monaĥejoj, la eksteraĵo povas konsisti el zorgeme tranĉitaj blokoj el [[tofo]]. La monaĥejoj Gandzasar kaj Dadivank estas la unuaj ekzemploj de tiu stilo. Por pli modestaj strukturoj, kiel ekzemple parokaj provincaj preĝejoj, estis kutime uzataj malpli zorgeme tranĉitaj ŝtonoj, praktiko kiu donas pli rustikan aspekton. Nomoj de monaĥejoj en [[Montara Karabaĥo]], kiel en la cetero de historia Arcaĥo kaj Armenio, kutime inkluzivas la armenan vorton "vank" (վանք ''monaĥejo'' ). Ekzemploj de tiuj monaĥejoj estas: Dadivank, Gtiĉavank, Ĥunisavank, Ĥadavank, Ĥatravank, Jeric Mankanc Vank, ktp. La monaĥejoj ofte estas situantaj proksime de setlejoj kiuj portas la nomon Vank; la plej rimarkindaj kazoj inkluzivas la monaĥejon Dadivank, monaĥejon Gandzasar kaj monaĥejon Spitak Ĥaĉ Vank. Nomoj de kasteloj kaj fortikaĵoj en Montara Karabaĥo samkiel la resto de Armenio, kutime inkluzivas la armenan vorton "berd" (բերդ) kiu signifas "fortikaĵo". Ekzemploj: Jraberd, Handaberd, Majraberd, Ĥoĥanaberd, ktp.[[Dosiero:StMary-Dadivank.jpg|eta|maldekstra|200ra|Fresko de la 13-a jarcento pri la Virgulino Maria en la monaĥejo Dadivank]] "[[Ni Estas Niaj Montaroj]]" (armene:Menk enk mer sarerê) de Sargis Baghdasarjan estas monumento situanta en [[Stepanakerto]]<ref>''Artsakh: A Photographic Journey'' fare de Hrair Khatcherian, p. 49. ISBN 0-9697620-0-7</ref>. La skulptaĵo estas vaste rigardita kiel simbolo de la fakta sendependa Respubliko Montara Karabaĥo. Ĝi estas granda monumento de tofo de maljuna armena viro kaj virino hakita de roko, reprezentante la montohomojn de Karabaĥo. Ĝi ankaŭ estas konata kiel "Avnjo kaj Avĉjo". La skulptaĵo estas starigita sur la blazonŝildo de Montara Karabaĥo. Arcaĥa Ŝtata Muzeo estas la historia muzeo de la Respubliko Montara Karabaĥo. Situante en la numero 4 de la strato Sasunci David, en Stepanakert, la muzeo ofertas montradon de diversaj objektoj el antikvaj epokoj kaj kristanaj manuskriptoj. Ĝi ankaŭ havas pli modernajn objektojn, de la 19-a jarcento ĝis la Dua Mondmilito kaj de la okazintaĵoj de la Respubliko Montara Karabaĥo. Karabaĥo havas sian propran stilon de populara muziko. Ĉar Karabaĥo iĝis tut-armena afero, la karabaĥa muziko estis multe pli reklamita tutmonde en la armena diasporo. Ankaŭ kiel rezulto de la karabaĥa konflikto, ankaŭ ekzistis serioj de naciismaj kantoj faritaj de armen-karabaĥaj artistoj same kiel artistoj de Armenio kaj la armena diasporo kiuj kolektis subtenon por la karabaĥa sendependecmovado akompanita de videofilmo de karabaĥaj kampanjoj. Tiuj povas esti trovataj abunde en popularaj retaj ejoj kiel ekzemple YouTube ktp, kun viglaj diskutoj pro kaj kontraŭkarabaĥaj, kiujn tiuj filmoj preskaŭ ĉiam generas. === Fresko-arto === [[Dosiero:Jengyal roll — Ժենգյալով հաց.jpg|alternative=Bulkoj Jengial - Ժենգյալով հաց|eta|Bulkoj Jengial - Ժենգյալով հաց]] Malmultaj el la murpentraĵoj de [[Arcaĥo]] estis konservitaj, sed tiuj kiuj pluvivis estas gravaj por la historio de la armena fresko-arto pro siaj unikaj komponaĵoj kaj kolorskemoj. La plej granda kolekto de la freskoj de Arcaĥo troviĝas en la Monumenta Katedralo (1214), ĉe la [[Monaĥejo Dadivank]]. La Monumenta Katedralo estis konstruita sub la ordonoj de la reĝino Arzu de Haterk. La pentraĵoj prezentas la [[Dipatrino]]n, Jesuon Kriston kaj Sanktan Nikolaon, kun grupo de anĝeloj kaj kredantoj. La fresko ĉisekcie prezentita montras la Sanktan Virgulinon kun longa robo kun ruĝa kaptuko ligita ĉirkaŭ ŝia kapo. Ŝi aranĝas bendon ornamita per krucoj. === Kuirarto === Ĝengalbulkoj (ar: ''Zjengalow hats)'' === Lumigitaj manuskriptoj === La pli ol tridek konataj mezepokaj manuskriptoj kreitaj en [[Arcaĥo]] havas konsiderindan nombron da lumigitaj [[manuskripto]]j, precipe en la 13-a kaj 14-a jarcentoj. Tiuj manuskriptoj troviĝis en Gandzak, same kiel en la monaĥejoj de Arcaĥo de Gandzasar, Ĥoranaŝat, Targmanĉatz, Sankta Virgulino kaj Jeric Mankanc. Aro da lumigitaj verkoj estas specifaj por la regionoj de Arcaĥo kaj Utiko; en ilia linia kaj senornama stilo ili similas al la miniaturoj de la skoloj de Sjuniko kaj Vaspurakano. Tiuj kunmetaĵoj estas simplaj kaj monumentaj, ofte kun ikonografio kiu estas origina kaj klara de bizanca modelo. Krom prezentado de bibliaj rakontoj, pluraj el la manuskriptoj de Arcaĥo provas bildigi la regantojn de la regiono kiuj ofte ordigis la reverkadon kaj lumon de la tekstoj. La rimarkinda kolekto n-ro. 115, konservita en [[Matenadarano]], enhavas miniaturan portreton de Princo Vaĥtang Tangik, senjoro de Haterk. Dum la 12a - 15a jarcentoj pluraj dekoj de bonkonataj manuskriptoj troviĝis en Arcaĥo kaj najbara [[Utiko]]. La plej bona periodo de la miniatur-pentrado de Arcaĥo povas esti dividita en du ĉefajn epokojn. La unua inkludas la duan duonon de la 12-a kaj la komencon de la 13-a jarcento. La dua epoko inkludas la duan duonon de la [[13-a jarcento]] al la komenco de la [[14-a jarcento]]. === Tapiŝoj kaj tapiŝetoj === Tapiŝoj kaj tapiŝetoj estas formo de arto kiu estas kerno de la arta identeco de la regiono. Estas konate ke en la [[10-a jarcento]] tinkturfarbitaj ŝtofoj kaj tapiŝetoj de Arcaĥo estis altagrade valoraj en la araba mondo. Du klarigoj de la historiisto Kirakos Gandzakeci mencias brodaĵojn kaj kurtenojn de preĝejaj altaroj manfaritaj de liaj samtempuloj Arzu kaj Ĥoriŝah, du princinoj de la nobela domo Haterk (Հաթերք) de Ĥaĉeno, por la [[monaĥejo Dadivank]]. En la [[19-a jarcento]], lokaj tapiŝetoj kaj provaĵoj de natura silko-produktado iĝis parto de internaciaj ekspozicioj kaj arto-foiroj en [[Moskvo]], [[Filadelfio]] kaj [[Parizo]]. La abundo de tapiŝetoj produktitaj en la nuntempo estas enradikiĝinta en tiu brila antikva tradicio. Efektive, lastatempa esplorado komencis elstarigi la gravecon de la armena regiono Arcaĥo en la historio de pli larĝa grupo de tapiŝetoj klasifikitaj kiel "kaŭkaziaj". La historiaj verkoj de la armenoj de Arcaĥo estas plurstilaj. Tapiŝetoj kiel "aglobendoj" (armene:արծվագորգ artzvagorg) aŭ "sunradio" (armena:արևագորգ arevagorg), subtipo da armena tapiŝeto havanta drakojn, kies centra produktejo en la [[18-a jarcento]] estis la distrikto Jraberd. Aliaj tapiŝetoj havas ornamaĵojn similajn al serpentoj aŭ nuboj kun okangulaj medaljonoj konsistantaj el kvar paroj de serpentoj en "S"-formo, kaj tapiŝetojn kun serio de okangulaj, kruc-formaj aŭ romboidaj medaljonoj, ofte limigitaj per ruĝa bendo<ref name="manuelian1984">Lucy Der Manuelian kaj Murray Eiland: "Weavers, Merchants and Kings: The Inscribed Rugs of Armenia", arta muzeo Kimbell, [[Fort Worth]], 1984</ref>. Arcaĥo/Montara Karabaĥo ankaŭ estas la fonto de kelkaj el la plej aĝaj tapiŝetoj portante armenajn surskribojn: la tapiŝeto kun tri niĉoj de la urbo de Bananc ([[1602]]), la tapiŝeto de la katolikoso Nerses de Aghvank ([[1731]]), kaj la fama tapiŝeto Guhar (Gohar) ([[1700]])<ref name="manuelian1984"/>. Aldonendas ankaŭ ke la plej multaj tapiŝetoj kun armenaj surskriboj venas de Montara Karabaĥo<ref name="manuelian1984"/> . === Publikaĵoj === ''[[Azat Arcaĥ]]'' estas la oficiala tagĵurnalo de la Respubliko Montara Karabaĥo. == Sportoj == Sportoj en la Respubliko Montara Karabaĥo estas organizitaj de la Arcaĥa Ministro de Kulturo kaj Junularo. [[Piedpilko]] estas tre populara en Montara Karabaĥo. [[Stepanakerto]] havas bonkvalitan stadionon. Komence de la 1990-aj jaroj, Karabaĥaj teamoj partoprenis en kelkaj turneoj kaj maĉoj de Respubliko Armenio. Ankaŭ ekzistas interesiĝo pri aliaj sportoj, inkluzive de [[korbopilko]]. [[Velado]] estas praktikata en [[Martakerto]]. Karabaĥaj teamoj kaj unuopaj sportistoj ankaŭ partoprenas la [[Tut-Armenaj Ludoj|Tut-Armenajn Ludojn]] organizitajn en la armena ĉefurbo [[Erevano]]. == Feriotagoj == {| class="wikitable" |- ! Dato<ref name="Overview"/> ! Esperanta nomo ! Loka nomo ! Rimarkoj |- | 31-a dec.–1-a januaro | [[Novjaro]] | | |- | 6-a de januaro | [[Kristnasko]] | | |- | 20-a februaro | [[Arcaĥa Reviviga Tago]] | | |- | 8-a de marto | [[Tago de la Virinoj]] | | |- | 7-a de aprilo | [[Tago de Patrinujo kaj Beleco]] | | |- | 24-a de aprilo | Memortago pri la [[Armena Genocido]] | | |- | 1-a de majo | [[Tago de Solidareco kun Laboristoj]] | | |- | 9-a de majo | [[Tago de la Venko, Armitaj Fortoj kaj Liberigo de Ŝuŝi]] | | |- | 28-a de majo | Tago de la [[Armena Demokratia Respubliko|Unua Armena Respubliko]] | | |- | 1-a de junio | [[Tago de la Infanoj]] | | |- | 29-a de junio | [[Memortago de Falintaj Soldatoj kaj Misiistoj]] | | |- | 2-a de septembro | [[Tago de Sendependeco]] | | |- | 7-a de decembro | [[Memortago de Armena Tertremo]] | | |- | rowspan=2 | 10-a de decembro | [[Tago de la Sendependiĝ-referendumo]] | | |- | [[Tago de la Konstitucio]] | | |} == Edukado == Edukado en Montara Respubliko estas senpaga kaj deviga por ĉiuj ĝis la 18-jariĝo. La eduksistemo sekvas la modelon de la soveta epoko.<ref>http://www.nkrusa.org/country_profile/education.shtml</ref> La lernejoj de Karabaĥo estis severe damaĝataj pro la pasinta konflikto. Tamen, la registaro de Respubliko Karabaĥo ricevis multan helpon de la Respubliko Armenio kaj donacojn de la [[Armena diasporo]] per kiuj ĝi sukcesis rekonstrui kaj modernigi multajn lernejojn. La Respubliko havas ĉ. 250 lernejojn diversgradaj, kun pli ol 200 en la regionoj. La studenta loĝantaro estas kalkulata pli ol 20,000 studentoj, la plimulto en la landa ĉefurbo Stepanakerto. [[Arcaĥa Ŝtata Universitato]] ([[d:Q4801547]]) estis fondita per la penoj de la registaroj de Montara Karabaĥo kaj Armenio. Ĝia ĉefa kampuso troviĝas en [[Stepanakerto]]. La Erevana Administrad-Universitato ankaŭ havas filion en [[Stepanakerto]]. == Vidu ankaŭ == * [[Montara Karabaĥo]] * [[Milito en Montara Karabaĥo]] (1992-1994) * [[Milito en Montara Karabaĥo (2020)]] * [[blokado de la Arcaĥa Respubliko en 2022]] * [[Komunumo de Neagnoskitaj Ŝtatoj]] * [[Post-sovetaj ŝtatoj]] * [[Diocezo de Arcaĥo]] * [[Ĝanaparo]] (piedmigra vojo) == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2020/10/kio-okazas-en-montara-karabaho.html | titolo = Kio okazas en Montara Karabaĥo? | titolo-aldono = | alirdato = 2020-10-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-10-06 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201006054257/http://stanobelov.blogspot.com/2020/10/kio-okazas-en-montara-karabaho.html | arkivdato = 2020-10-06 | citaĵo = }} ''(skizo de la konflikto, ĝiaj partoprenantoj kaj eksteraj fortoj)'' * Filip Noubel, [https://eo.globalvoices.org/2020/10/9566/ Internaciaj konfliktoj koncernas ankaŭ nomojn: la kazo de Montara Karabaĥo], Global Voices Esperanto, la 12-an de oktobro 2020. * Filip Noubel, [https://eo.globalvoices.org/2020/10/9620/ Montara Karabaĥo: Malnova konflikto en nova geopolitika kunteksto, diras fakulo pri Suda Kaŭkazo, Tom de Waal], Global Voices Esperanto, la 20-an de oktobro 2020. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj|n=Kategorio:Respubliko Montara Karabaĥo}} {{Elstara}} {{ADLS|2011|33}} [[Kategorio:Montara Karabaĥo| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2023]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]] [[Kategorio:Movadoj de nacia liberigo]] ncjnbkdkrslbxhjna3vtexgski96vl0 Art Tatum 0 367373 9442210 9259587 2026-07-31T01:56:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442210 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Art Tatum, Vogue Room, Novjorko, 1948.<br /> Foto de [[William P. Gottlieb]] }} '''Arthur „Art“ TATUM''' ([[13-an de aŭgusto]] [[1909]] en Toledo, [[Ohio]]; [[5-an de novembro]] [[1956]] en [[Los-Anĝeleso]]) estis unu el la plej gravaj usonaj [[piano]]virtuozoj kaj novigantoj de [[ĵazo]]. == Vivo == Tatum naskiĝis en Toledo, kie li pasigis sian junaĝon kaj komencis pianludi. Ekde naskiĝo li suferis de [[katarakto]] kaj estis blinda sur unu okulo, dum kiam la vidpovo de la dua estis treege limigita.<ref>La ekzakta kaŭzo de lia blindeco estas nekonata. Oni supozas malsanojn kiel skarlato, difterio aŭ morbilo. Danke al multaj operacioj lia vidpovo pliboniĝis ekde lia deka vivojaro. Je la aĝo de proks. dek jaroj oni terenbatis lin surstrate, pro kio li plene blindiĝis je unu okulo.</ref> Tatum havis tamen [[absoluta sonsento|absolutan tonsenton]] kaj onidire eksterordinaran akustikan memorkapablon. Devenante el muzikema familio, li ricevis formalan klasikan muzikedukadon je diversaj lernejoj, komence ĉe la Lernejo Jefferson por Handikapuloj en Toledo, poste ĉe blindula lernejo en [[Columbus (Ohio)]] kaj ĉe Muziklernejo je Toledo, kie li krom piano ankaŭ lernis violonon, gitaron kaj eble [[brajlo|brajlo-blindulnotojn]]. Lia privata instruisto Overton C. Rainey ja provis puŝi lin en koncertpianistan karieron, la preferata pianisto de Tatum kaj (laŭ propra eldiro) lia modelulo tamen baldaŭ estis Fats Waller. Pluaj influoj venis de James P. Johnson kaj Earl Hines.<ref>laŭ eldiroj de [[Teddy Wilson]] kaj [[Eddie Barefield]]</ref> Sian fingrolertecon li ekzercis je tio ĉiam, glitigante rapide avelon, ĝis kiam ĝi fariĝis brila kaj glata.<ref>laŭ [[Rex Stewart]], ''Jazz Masters''</ref> Kiel junulo li ofte ludis en klubejoj je Toledo, Detrojto kaj Klevlando kaj ekde 1927 por [[loka radiostacio]] (WSPD en Toledo), komence dum reklamopaŭzoj, poste regule 15 minutojn ĉiutage por proks. du jaroj. En 1932 lin aŭskultis kantistino Adelaide Hall, kiu post tio ofertis al li, akompani ŝin je koncertvojaĝoj, kaj kun kiu li restis du jarojn. Kun Adelaide Hall li jam en la sama jaro alvenis en [[Novjorko]]n. Tuj post la alveno Willie „The Lion“ Smith, Fats Waller kaj James P. Johnson defiis lin al konkurso, kiun li suverene gajnis – kiel ankaŭ multajn pluajn de tiaj konkursoj kontraŭ defiantoj. Kutime li tiam ludis kiel lasta, je tio volonte citante kaj variante la materialon de liaj antaŭuloj. Siajn unuajn sonregistraĵojn li faris aŭguston de 1932 kun Adelaide Hall, sian unua solodiskon li registrigis marton de 1933 (''[[Tiger Rag]], Tea For Two, Sophisticated Lady, [[St. Louis Blues (kanto)|St. Louis Blues]]''). Post sia tempo kun Adelaide Hall li tenis komence dungitecon en klubejo Onyx, iris je la komenco de 1935 al [[Klevlando]] kaj ludis tiam pli longan tempon en 1935 je klubejo Three Deuces en [[Ĉikago]], kie li ankaŭ konatiĝis kun Earl Hines. En 1936 li iris al Los-Anĝeleso, kie li ludis en konataj klubejoj kaj je festoj de famaj spektaklistoj samkiel dum la radiospektaklo de [[Bing Crosby]]. Post unu jaro en Kalifornio li reiris en 1937 al Novjorko, kie li ludis en la [[ĵazklubejoj de la 52-a Strato|Famous Door Club]]. Post tio li regule trafikis inter Los-Anĝeleso, Novjorko kaj Ĉikago. Majon de 1937 li unuafoje sukcesis lanĉi furoraĵon en la ranglistojn de [[Billboard (revuo)|Billboard]]; lia versio de „[[Body and Soul]]“, registrita de sesopo, atingis rangon 19. En 1938 li sukcese koncertvojaĝis tra Anglujo, lia ununura prezentado en eksterlando. La angloj aŭskultis lian ludadon, male al lia usona publiko, silente, kio agrable impresis Tatumon. En Novjorko pro tio li ekde nun preferis simile intiman etoson en klubejoj kiel Kellys Stables kaj Café Society. Aŭguston de 1939 lia solopiana versio de „Tea for Two“ atingis rangon 18 en la ranglistoj. Dum ĉi tiuj jaroj Tatum fariĝis unu el la plej gravaj ĉefroluloj de ĵazo. Li kutimis ludi post siaj regulaj prezentadoj ja ofte en klubejoj – je kio lia grandkvanta alkoholkonsumo onidire iomete influus lian ludon – kaj impresis je multaj konkursoj inter ĵazpianistoj, kiuj je tio ofte kapitulacis, ne nur per sia elstara muziktalento, sed ankaŭ per sia miriga fingrolerteco kaj ludflueco. Neniu alia ĵazpianisto povis ludi tiele rapide kiel Art Tatum. Onidire li permesus tamen al siaj kontraŭuloj ludi antaŭ li, ĉar neniu povus, ludante post li, daŭrigi la ludoteknikan nivelon de Tatum. Tatum estis al junaj pianistoj nepre malavara per konsiloj, kiel ekzemple memoras [[Mary Lou Williams]] kaj Billy Taylor. En 1943 li fondis kun [[baso (muzikinstrumento)|basisto]] Slam Stewart kaj [[frapinstrumentaro|frapinstrumentisto]], [[pianisto]] kaj [[gitaristo]] Tiny Grimes (poste anstataŭata de Everett Barksdale) [[Trio (muzikensemblo)|triopon]], kun kiu li estis relative sukcesa. La triopo (kun fluktua partopreno de Stewart) restis kune dum proks. du jaroj kaj estis unu el la modeloj de postaj pianotriopoj kiel tiuj de [[Oscar Peterson]] kaj [[Lennie Tristano]]. Al la vasta publiko Tatum tamen restis pli nekonata. Tio povus kaŭzi en lia malemo kontraŭ pli grandaj koncertoj. Dum la jaroj 1945 ĝis 1952 li ankaŭ relative malmulton surdiskigis. Tio nur ŝanĝiĝis, kiam lin produktis ekde 1953 [[Norman Granz]], kiu nur en 1953 sonregistris 70 soloojn kaj la sekvajn jarojn pluajn 121. Je tio Tatum ne plu estis tempe limigite kiel je la malnovaj ŝelakdiskoj. Siajn pecojn li jam estis ellaborintaj tiel al „idealformo“, ke ekz. dum la unua registradkunsido el 69 pecoj nur tri bezonis duajn registraĵojn.<ref>Kritikisto André Hodeir pritraktas en sia libro ''Jazz'' la ellaboritan formon de la improvizaĵoj de Tatum, komparante lin kun profesoro, kiu skribas brilajn matematikajn formulojn sur tabulon, por poste daŭrigi je tute alia temo sammaniere. Hodeir eĉ aŭdacas diri, ke li neas al Tatum – almenaŭ en la surdiskigaĵoj – je ĉiuj aliaj ekzistaj talentoj tiun de kontinua evoluigo de muzikaj ideoj en improvizaĵoj, kontraste ekzemple al Fats Waller.</ref> Krom soloregistraĵoj sub Granz ankaŭ ekestis sonregistraĵoj kun pli malgrandaj ensembloj kun muzikistoj kiel [[Benny Carter]], [[Roy Eldridge]], [[Lionel Hampton]], [[Ben Webster]], Buddy De Franco, [[Buddy Rich]], Louie Bellson. En la ĉirkaŭdemandado de kritikistoj fare de la ĵazrevuoj ekde la mezo de la 1940-aj jaroj li tenis plej antaŭan rangon. En 1944 li ricevis la Oran, jaron poste la Arĝentan Premiojn de la revuo Esquire. En 1945 li gajnis je la enketoj de revuo Metronome kaj ekde 1954 ĝis 1956 li venkis tri fojojn je la enketoj de [[Down Beat]]. Art Tatum mortis la 5-an de novembro 1956 en Los-Anĝeleso, je la kulmino de lia verkado (Granz planis duan koncertvojaĝon tra Eŭropo), pro la sekvoj de renomalfunkcio. == Lia influo == Nuntempe oni konas de la muziko de Tatum ĉefe liajn propravolajn interpretaĵojn de ĵazaj klasikaĵoj; kun treege rapidaj pasaĵoj kaj surprizaj turnoj. Lia stilo pretigis la vojon por la [[bibopo]]. Male al multaj aliaj pianovirtuozoj Tatum tamen neniam oferis la muzikon al nura efekto. Li influis gravajn ĵazpianistojn kiel [[Duke Ellington]], [[Thelonious Monk]] kaj Bud Powell. Onidire [[Charlie Parker]] kandidatiĝis kiel telerlavisto en novjorka restoracio, nur por ke li povu aŭskulti Arturon Tatum, kiu tie regule ludis. Onidire [[Oscar Peterson]] kredus, kiam li unuafoje aŭdis Tatumon ludi, ke du pianistoj samtempe ludas; tiel densa kaj komplika estis la sono, kiun Tatum kapablis ludi sur la piano. Peterson - mem unu el la majstro de ĵazpianado - nomis Arton Tatum la granda ĵazinstrumentisto de ĉiuj tempoj. Disvastiĝas la [[legendo]], ke Vladimir Horovic esis ĝislarme kortuŝita de la tatuma ludo.<ref>[http://www.npr.org/ramfiles/jazz/jp.atatum7.ram Hank Jones kaj Billy Taylor] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20001012060619/http://www.npr.org/ramfiles/jazz/jp.atatum7.ram |date=2000-10-12 }} memoras. Ke Horovic estis klara admiranto de Tatum, Schuller tamen opinias mito. Li rigardas tion nur patrona sinteno de multaj klasikaj pianistoj al ĵazmuzikistoj. Schuller ''The Swing Era'', p.479</ref> Kaj la muzikisto, kiu verŝajne plej forte stampis kaj inspiris Tatumon, Fats Waller, estis treege impresita de la tatuma pianludo. Kiam iun vesperon Waller ludis en noktoklubejo, en kiu ankaŭ gastis Tatum zu, Waller diris enkonduke: „Mi ludas nur pianon, sed ĉi-vespere Dio estas en la domo." <ref>Citita en Robert Doerschuk ''The Giants of Jazz Piano''</ref> [[Leonard Feather]] nomis lin la plej grava soloisto de la ĵazhistorio, senrigarde la instrumenton. == Stilo == Art Tatum estas unu el la plej influhavaj ĵazkomponistoj, kvankam li ne postlasis propran skolon, perfektigante ekzistajn stilojn kaj vena ekde la svingo preparante kiel vojpretiganto de bibopo ties novigon en postbibopo aŭ moderna ĵazo. Tatum estis spertulo pri klasika kaj impresionisma muziko kaj disponis pri plej modernaj harmonisciencajn konojn, pro kio li daŭre ali- kaj elinterpretis harmoniojn. fleksebleco baziĝanta sur ritma sekureco, ĉefe dum la sololudado, en [[svingo (ritmo)|svinganta]] temposento igis lin improvizi frazon post frazon pri la nuraj akordŝanĝoj de peco, kie oni en svingo antaŭe variis melodiojn. Bazo de ĉi tiu sekureco estas la struktura organizado, kiun la [[paŝa pianludado]] donas al la normkantoj aŭ depostulas (ekzemple kiel li aranĝas ''Tea For Two''), kaj tio restas tia je Tatum ankaŭ, kiam li forlasas ĉi tiun stilon. Lia influo transiĝas trans la instrumento piano. [[Dosiero:ArtTatumWalkingBass2.png|eta|350px|Paŝanta baso en dektoj (Art Tatum: ''Ain’t Misbehavin’'') en ragtima paŝpiano]]Li pluevoluigis la paŝpianludan stilon de James P. Johnson, Willie „The Lion“ Smith kaj Fats Waller al senepoka stilo kaj povis enigi diversajn influojn en ĝin. Aparte la ([[paŝanta baso|paŝantajn]]) dektobasojn li rafinis. Laŭ Kunzler la dekto estas la tria voĉo de la akompano al baso kaj al la akordoj metitaj sur la [[interpulso]]n, kiujn Tatum ankaŭ ellaboris aŭ uzis motive. Kvankam li pli malofte ludis [[bluso]] , li moviĝis kaj kombinis en ĉiuj stiloj, inter ili ankaŭ en [[bugio]] kaj bluso. Lia teknika, harmonia kaj ritma sekureco igis lin vaste moduli aŭ longe resti je tonalo sen ripeti sin. Tamen je tio oni ofte observis nur lia virtuozecon, kaj pro la nura rapideco, Tatum plejofte ludis rapidege, aŭskultanto tre baldaŭ povis esti muzike trostreĉita kaj opinii lin malfacila aŭ tro komplika, kio kaŭzis malĝustan taksadon. Lia fingrolerteco estis kiel lia tekniko rimedo por la esprimado de muzikaj ideoj kaj ne nura virtuozeco. Ĉar Tatum ofte prezentis nur kun pianotriopo aŭ sole, oni bezonas kelkan muzikan fantazion, imagi lian muzikon transigitan sur aliajn instrumentojn, por ke oni povu ekkoni lian influon en ĵazo. Post stilkrizo li registrigis fine de la 1950-aj jaroj kvazaŭ bilancon de sia malfrua verkaro el 1953 ĝis 55, ''The Tatum Solo Masterpieces'' kaj en 1956 ''The Tatum Group Masterpieces''.<ref> Martin Kunzler, ''Jazzlexikon'', Rowohlt</ref> En lia inventa riĉeco je la ludado de normkantoj, kiujn li ankaŭ ritme variis certe, li estis malpli improvizanto ol aranĝanto. Liajn ornamaĵojn kaj variaĵojn oni foje komprenis troigaj. Li rafinis la harmoniajn eblecojn, enigante la grandajn intervalojn [[naŭto]] (9), [[dekunuto]] (11) kaj [[dektrito]] (13) en siajn harmoniojn.<ref>Carr, Fairweather, Priestley, ''Jazz Rough Guide'', Metzler</ref> Aparte je normkantoj, kiuj ritme kaj teme instigas al prilaborado, Tatum montras sian kapablon ludi modernan ĵazpianon kun propra sonbildo, ekz. ''Begin the Beguine'' kaj ''Willow Weep for Me''. [[Dosiero:Art Tatum and Phil Moore, Downbeat, New York, N.Y., between 1946 and 1948 (William P. Gottlieb).jpg|eta|dekstra|270px|Art Tatum (dekstre) kun Phil Moore (2-a de maldekstre) antaŭ la novjorka Downbeat, proks. 1947.<br /> Foto de [[William P. Gottlieb]].]] == Diskoj == * The Complete [[Pablo Records|Pablo]] Solo Masterpieces, 1991, tio estas la sonregistraĵoj sub [[Norman Granz]] * The Tatum Group Masterpieces Vol. 5 (Pablo, 1955) kun [[Lionel Hampton]] * The Tatum Group Masterpieces Vol. 6 (Pablo, 1956) kun [[Red Callender]] kaj [[Jo Jones]] * Complete Brunswick&Decca Rec. (3 lumdiskoj) 1932-1941 == Literaturo == * James Lester ''Too Marvelous for Words: The Life and Genius of Art Tatum'', Oxford University Press, 1994, ISBN 0-19-509640-1 * [[Arrigo Polillo]] ''Jazz'', Piper, Herbig Verlag 2003 (ĉapitro pri Tatum) * [[Gunther Schuller]] ''The Swing Era'', 1989 * Arnold Laubach, Ray Spencer ''Art Tatum - a guide to his recorded music'', Scarecrow Press 1982 (Studies in Jazz, Nr.2, Rutgers University) * André Hodeir ''The Genius of Art Tatum'', Jazz Hot, junion de 1955, represita en Down Beat, 10-an de aŭgusto 1955, represita en Martin Williams (eldonisto) ''The Art of Jazz'' 1962 (pridisputita frua kritiko pri ''Solo Masterpieces'' de Tatum) * Felicity Howlett, J. Bradford Robinson, artikolo pri Tatum en ''New Grove Dictionary of Jazz'', 1995 (samkiel la doktortezo de Howlett ĉe Cornell University: ''An Introduction to Art Tatums Performance Approaches: Composition, Improvisation and Melodic Variation'', 1983) * Mark Lehmstedt, ''Art Tatum. Eine Biografie'', Lehmstedt-Verlag, Lepsiko 2009, ISBN 3-937146-80-6 {{Portalo Muziko}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6434701 Anglalingva retpaĝo kun klarigoj kaj sonekzemploj] * [http://www.rddavis.com/TATUM.htm Ron Davis pri Tatum, vivhistorio kaj libroregistro]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060720133322/http://www.rddavis.com/TATUM.htm |date=2006-07-20 }} * [http://www.duke.edu/~njh3/biography.html Mallonga vivhistorio ĉe www.duke.edu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080515231344/http://www.duke.edu/~njh3/biography.html |date=2008-05-15 }} * [http://www.enotes.com/contemporary-musicians/tatum-art-biography Vivhistorio kaj omaĝo de Robert Dupuis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110814142115/http://www.enotes.com/contemporary-musicians/tatum-art-biography |date=2011-08-14 }} * [http://www.hjs-jazz.de/?p=00129 Schaal pri Tatum] * [http://www.redhotjazz.com/bigardsextet.html La ''Barney Bigard Sextett''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110703025326/http://redhotjazz.com/bigardsextet.html |date=2011-07-03 }} kun Art Tatum en www.redhotjazz.com. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tatum, Art}} [[Kategorio:Usonaj ĵazpianistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Blindaj muzikistoj]] 0y9eaxukvt8bb8tmomibnurxc1kq09q Ardez 0 367391 9442109 8905570 2026-07-30T21:35:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442109 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Ardez (stacidomo)}} {{Informkesto komunumo de Kantono Grizono |nomo=Ardez |blazono=[[Dosiero:Ardez wappen.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de Ardez</small>]] |bildo=[[Dosiero:Ardez Unterengadin.jpg|eta|285ra|centre|<small>Ardez</small>]] |distrikto=[[Inn/En (distrikto)|Inn/En]] |komunumaro=[[Sur Tasna (komunumaro)|Sur Tasna]] |koord={{Koordinatoj gms|46|46|30|N|10|12|0|E}} |loĝantoj=423 |areo=61,39 |alteco=1467 |poŝtkodo=7546 |kodo=4741 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Ardez 2009.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de Ardez</small>]]}} == Pri la komunumo == '''Ardez''' estas komunumo de la [[komunumaro Sur Tasna]] kaj la [[distrikto Inn/En]] en [[Kantono Grizono]], [[Svislando]]. Ĝi havis 423 loĝantojn je la 31-a de decembro [[2009]]. == Geografio == Ardez situas en [[Engadino|Suba Engadino]] ĉe la bordo de la rivero [[Inn|Eno]]. La teritorio de la komunumo etendiĝas en nordo ĝis al la limo inter Svislando kaj [[Aŭstrio]], kaj en sudo ĝi limas al la [[Svisa Nacia Parko]]. La plej alta punkto de la komunuma teritorio estas la monto ''Piz Plavna dadaint'' kun alteco de 3166 m [[s.m.]] en la sudo de la komunumo. Krom la vilaĝo Ardez al la komunumo apartenas ankaŭ la setlejo [[Bos-cha]]. == Najbaraj komunumoj == La komunumo Ardez limas en nordo al [[Galtür]] ([[Vorarlbergo]], [[Aŭstrio]]), en nordoriento al [[Ftan]], en sudoriento al [[Tarasp]], en sudo al [[Zernez]], en sudokcidento al [[Lavin]], kaj en okcidento al [[Guarda GR|Guarda]]. == Trafiko == Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 27 de [[Malojopasejo]] tra [[Engadino]] al [[Tirolo]]. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la engadina linio de la [[Retia Fervojo]], ĉe kio la komunumo disponas pri [[Ardez (stacidomo)|stacidomo]]. == Lingvoj == La ĉefa lingvo de Ardez estas la [[romanĉa lingvo|romanĉa]]. La germanlingva minoritato en Ardez dum la lastaj jaroj ankaŭ kreskis. En absolutaj ciferoj ankaŭ la nombro de la romanĉlingvanoj iomete kreskis, tamen ilia elcentaĵo malpliiĝis. Dum la [[popolnombrado]] de [[1980]] 82,51% de la loĝantaro parolis la romanĉon, dum 13,05% parolis la germanan. En la jaro [[2000]] 73,82% parolis la romanĉan kaj 20,20% la germanan. == Historio == La unua dokumenta mencio de Ardez datiĝas el la jaro [[840]] kiel ''Ardezis'' el la karola urbaro. En Ardez de [[1161]] ĝis [[1310]] regis la ''Senjoroj de Ardetz'', poste la Senjoroj de Tarasp, tiam la [[Monaĥejo Marienberg]], la [[episkopo]] de [[Koiro]] kaj fine la ''Grafoj de Tirolo''. La Burgo Steinsberg estis unue preĝeja kastelo kaj ekde la [[12-a jarcento]] la [[feŭdo|feŭda sidejo]]. En la jaro [[1209]] ĝi estis vendita al la episkopo de Koiro kaj ek de tiam estis la sidejo de la episkopaj senjoroj. En la jaro [[1499]] ĝi estis detruita dum la [[Tirola Milito]]. En la jaro [[1622]] la vilaĝo estis detruita de aŭstriaj trupoj, kaj en la jaro [[1652]] ĝi sin liberaĉetis de la aŭstria regado. <ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1520.php ''Paul Eugen Grimm'': ''Ardez'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2009-08-11)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[Ardez (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ardez.ch Oficiala retejo de la komunumo Ardez] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210507004429/http://www.ardez.ch/ |date=2021-05-07 }} {{HLS|D1520}} {{Komunejokat}} <!--- == Bildoj == <gallery> </gallery> ---><br /> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Inn/En|Sur Tasna}} crxmagbthau6xfphyv8x6piriek3pff Back to Black 0 368693 9442346 9226384 2026-07-31T09:59:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442346 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzikalbumo |titolo =Back to Black |artisto =Amy Winehouse |tipo =studia |tagomonato = 30-a de oktobro |jaro =2006 |postdato = <br />([[Eŭropo]])<br />[[19-a de decembro]] [[2006]]<br />([[Usono]]) |firmao = [[Island Records|Island]] |daŭro =34 min : 55 s |produkanto =[[Mark Ronson]]<br />[[Salaam Remi]] |ĝenro =Ritmenbluso |ĝenro2 =Soulo |ĝenro3 =Ĵazo |registrita = [[2006]] |disknumero = 1 + 1 |traknumero =10 + 1 +1 +7 |recenzoj = |ora disko ={{ARG}}<ref>http://www.capif.org.ar/Default.asp?PerDesde_MM=0&PerDesde_AA=0&PerHasta_MM=0&PerHasta_AA=0&interprete=amy+winehouse&album=&LanDesde_MM=0&LanDesde_AA=0&LanHasta_MM=0&LanHasta_AA=0&Galardon=O&Tipo=1&ACCION2=+Buscar+&ACCION=Buscar&CO=5&CODOP=ESOP{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /><small>(Vendoj: 20.000)</small><br /> {{CAN}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cria.ca/gold/0507_g.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101215014140/http://www.cria.ca/gold/0507_g.php |arkivdato=2010-12-15 }}</ref><br /><small>(Vendoj: 50.000)</small> |platena disko ={{AUS}} (2)<ref>http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2008Albums.htm</ref><br /><small>(Vendoj: 140.000)</small><br /> {{AUT}} (5)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081216161149/http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |arkivdato=2008-12-16 }}</ref><br /><small>(Vendoj: 100.000)</small><br /> {{BEL}} (2)<ref>http://www.ultratop.be/fr/certifications.asp?year=2008</ref><br /><small>(Vendoj: 60.000)</small><br /> {{DEN}} (3)<ref>http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=20&y=2008&list=a40</ref><br /><small>(Vendoj: 90.000)</small><br /> {{Flago|Eŭropo}} [[Eŭropo]] (7)<ref>http://www.ifpi.org/content/section_news/plat2010.htm{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /><small>(Vendoj: 7.000.000)</small><br /> {{FIN}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ifpi.fi/tilastot/artistit/amy+winehouse |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120925154407/http://www.ifpi.fi/tilastot/artistit/amy+winehouse |arkivdato=2012-09-25 }}</ref><br /><small>(Vendoj: 33.844)</small><br /> {{FRA}} (2)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.disqueenfrance.com/fr/pag-259165-CERTIFICATIONS.html?year=2007&type=13 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140416221713/http://www.disqueenfrance.com/fr/pag-259165-CERTIFICATIONS.html?year=2007&type=13 |arkivdato=2014-04-16 }}</ref><br /><small>(Vendoj: 400.000)</small><br /> {{GER}} (6)<ref>http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank/?action=suche&strTitel=&strInterpret=Amy+Winehouse&strTtArt=&strAwards=checked </ref><br /><small>(Vendoj: 1.200.000)</small><br /> {{GRE}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ifpi.gr/chart01.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721081709/http://www.ifpi.gr/chart01.htm |arkivdato=2011-07-21 }}</ref><br /><small>(Vendoj: 15.000)</small><br /> {{NLD}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.telegraaf.nl/prive/2826868/_Album_Amy_Winehouse_platina_in_Nederland__.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080621110424/http://www.telegraaf.nl/prive/2826868/_Album_Amy_Winehouse_platina_in_Nederland__.html |arkivdato=2008-06-21 }}</ref><br /><small>(Vendoj: 70.000)</small><br /> {{GBR}} (8)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171006162141/https://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |arkivdato=2017-10-06 }}</ref><br /><small>(Vendoj: 2.400.000)</small><br /> {{NOR}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ifpi.no/sok/index_trofe.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230601164217/https://www.ifpi.no/sok/index_trofe.htm |arkivdato=2023-06-01 }}</ref><br /><small>(Vendoj: 40.000)</small><br /> {{NZL}} (2)<ref>http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp?ChartNum=1609&ChartKind=A{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /><small>(Vendoj: 30.000)</small><br /> {{POL}} (2)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.zpav.pl/rankingi/wyroznienia/platynowe/index.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721133232/http://www.zpav.pl/rankingi/wyroznienia/platynowe/index.php |arkivdato=2011-07-21 }}</ref><br /><small>(Vendoj: 20.000)</small><br /> {{POR}} (2)<ref>http://www.afp.org.pt/estatisticas.php?qano=2008{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /><small>(Vendoj: 40.000)</small><br /> {{ESP}} (2)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://promusicae.es/files/listassemanales/albumes/historial/TOP%20100%20ALBUMES%2009_25.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120406005900/http://www.promusicae.es/files/listassemanales/albumes/historial/TOP%20100%20ALBUMES%2009_25.pdf |arkivdato=2012-04-06 }}</ref><br /><small>(Vendoj: 160.000)</small><br /> {{USA}} (2)<ref>http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php</ref><br /><small>(Vendoj: 2.000.000)</small><br /> {{SWE}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ifpi.se/wp/wp-content/uploads/guld-platina-20082.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-02-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120213135743/http://www.ifpi.se/wp/wp-content/uploads/guld-platina-20082.pdf |arkivdato=2012-02-13 }}</ref><br /><small>(Vendoj: 60.000)</small><br /> {{CHE}} (7)<ref>http://www.swisscharts.com/awards.asp?year=2011</ref><br /><small>(Vendoj: 210.000)</small><br /> {{HUN}}<ref>http://www.mahasz.hu/?menu=arany_es_platinalemezek&menu2=adatbazis&ev=2008</ref><br /><small>(Vendoj: 6.000)</small> |diamanta disko ={{BRA}}<ref>http://abpd.org.br/certificados_interna.asp?sArtista=Amy%20Winehouse</ref><br /><small>(Vendoj: 250.000)</small> |antaŭa = [[Frank]]<br />([[:Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 2003|2003]]) |sekva = - }} '''''Back to Black''''' estas la dua kaj lasta muzikalbumo de la kantistino [[Amy Winehouse]], publikigita en [[2006]] per [[Island Records]]. Ĝi enhavas la unuopaĵojn ''[[Rehab (Amy Winehouse)|Rehab]]'', ''[[You Know I'm No Good]]'', ''[[Tears Dry on Their Own]]'', ''[[Back to Black (unuopaĵo)|Back to Black]]'' kaj ''[[Love Is a Losing Game]]''. Pli ol 10.000.000 kopioj de la muzikalbumo estas aĉetitaj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.musicavideoblog.it/album/Amy-Winehouse-dopo-aver-venduto-piu-di-10-milioni-di-copie-col-suo-Back-to-black-rumors-sul-suo-nuovo-album.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110102102829/http://www.musicavideoblog.it/album/Amy-Winehouse-dopo-aver-venduto-piu-di-10-milioni-di-copie-col-suo-Back-to-black-rumors-sul-suo-nuovo-album.html |arkivdato=2011-01-02 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://goldderbyforums.latimes.com/eve/forums/a/tpc/f/3226059864/m/710105312 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721144156/http://goldderbyforums.latimes.com/eve/forums/a/tpc/f/3226059864/m/710105312 |arkivdato=2011-07-21 }}</ref> == Traklisto == # ''[[Rehab (Amy Winehouse)|Rehab]]'' - 3.35 <small>(Amy Winehouse)</small> # ''[[You Know I'm No Good]]'' - 4.17 <small>(Amy Winehouse)</small> # ''Me & Mr Jones'' - 2.33 <small>(Amy Winehouse)</small> # ''Just Friends'' - 3.13 <small>(Amy Winehouse)</small> # ''[[Back to Black (unuopaĵo)|Back to Black]]'' - 4.01 <small>(Amy Winehouse, Mark Ronson)</small> # ''[[Love Is a Losing Game]]'' - 2.35 <small>(Amy Winehouse)</small> # ''[[Tears Dry on Their Own]]'' - 3.06 <small>(Amy Winehouse, Nickolas Ashford, Valerie Simpson)</small> # ''Wake Up Alone'' - 3.42 <small>(Amy Winehouse, Paul O'Duffy)</small> # ''Some Unholy War'' - 2.22 <small>(Amy Winehouse)</small> # ''He Can Only Hold Her'' - 2.46 <small>(Amy Winehouse, Richard Poindexter, Robert Poindexter)</small> # ''Addicted'' - 2.45 <small>(nur en la brita/irlanda versio)</small> # ''You Know I'm No Good'' <small>kune kun [[Ghostface Killah]]</small> - 3.22 <small>(nur en la usona versio)</small> === Deluxe-eldono === La [[5-a de novembro|5-an de novembro]] [[2007]] estis publikigita Deluxe-eldono de ''Back to Black'', enhavanta duan CD ("plia disko") kun pliaj 8 kantoj, ĉefe [[omaĝa kanto|omaĝoj]]: # ''[[Valerie (The Zutons)|Valerie]]'' - 3.53 <small>([[Dave McCabe]], [[The Zutons]])</small> # ''[[Cupid]]'' - 3.49 <small>([[Sam Cooke]])</small> # ''Monkey Man'' - 2.56 <small>([[Toots & The Maytals]])</small> # ''Some Unholy War'' <small>(akustika versio)</small> - 3.16 # ''Hey Little Rich Girl'' <small>kune kun Zalon and Ade</small> - 3.35 <small>([[Roddy Byers]])</small> # ''You're Wondering Now'' - 2.33 <small>([[Coxsone Dodd|Clement Dodd]])</small> # ''To Know Him Is to Love Him'' - 2.25 <small>([[Phil Spector]])</small> # ''Love Is a Losing Game (origina demo)'' - 3.43 == Klasifiko == {| class = "wikitable sortable" |- !Klasifiko (2006-2008) !Plejalta<br />loko |- |[[ARIA Charts|Aŭstralio]]<ref>http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|4 |- |[[IFPI|Aŭstrio]]<ref>http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|1 |- |[[Ultratop 50|Belgio]]<ref>http://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|1 |- |[[Ultratop 50|Belgio]]<ref>http://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|3 |- |[[IFPI|Danio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151008213205/http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a |arkivdato=2015-10-08 }}</ref> |align="center"|1 |- |[[IFPI|Finnlando]]<ref>http://finnishcharts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|2 |- |[[SNEP|Francio]]<ref>http://lescharts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|1 |- |[[Media Control Charts|Germanio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Winehouse%2CAmy/?type=longplay |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://www.webcitation.org/69voJB5KK?url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Winehouse,Amy/?type=longplay |arkivdato=2012-08-15 }}</ref> |align="center"|1 |- |[[Irish Recorded Music Association|Irlandio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2008&year=2008&week=3 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120612111426/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2008&year=2008&week=3 |arkivdato=2012-06-12 }}</ref> |align="center"|1 |- |[[Classifica FIMI Artisti|Italio]]<ref>http://italiancharts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|2 |- |[[AMPROFON|Meksikio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://mexicancharts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111108071430/http://mexicancharts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a |arkivdato=2011-11-08 }}</ref> |align="center"|23 |- |[[IFPI|Norvegio]]<ref>http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|1 |- |[[RIANZ|Novzelando]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150827064800/http://charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a |arkivdato=2015-08-27 }}</ref> |align="center"|1 |- |[[Megacharts|Nederlandio]]<ref>http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|1 |- |Pollando<ref>http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=417&lang=en</ref> |align="center"|1 |- |[[Associação Fonográfica Portuguesa|Portugalio]]<ref>http://portuguesecharts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|1 |- |[[UK Albums Chart|Unuiĝinta Reĝlando]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.chartstats.com/release.php?release=35124 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-05-29 |arkivurl=https://archive.is/20120529125853/http://www.chartstats.com/release.php?release=35124 |arkivdato=2012-05-29 }}</ref> |align="center"|1 |- |[[PROMUSICAE|Hispanio]]<ref>http://spanishcharts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|2 |- |[[Billboard 200|Usono]]<ref>http://www.billboard.com/#/artist/amy-winehouse/chart-history/567383?f=305&g=Albums</ref> |align="center"|2 |- |[[IFPI|Svedio]]<ref>http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|4 |- |[[Swiss Music Charts|Svisio]]<ref>http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Amy+Winehouse&titel=Back+To+Black&cat=a</ref> |align="center"|1 |} == Notoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} scr1zg760znm9uwfqok2f9c6xojydpk Bandeirantes (Paranao) 0 370180 9442410 9226583 2026-07-31T11:14:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442410 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Bandeirantes''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 32.382 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=2 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Bandeira Bandeirantes - PR.jpg|eta|dekstra|200px|Flago]] [[Dosiero:Parana Municip Bandeirantes.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.bandeirantes.pr.gov.br/ Oficiala paĝo]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-23.11|-50.367778|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] bpsou5aiyn7sbdlfc0dvy18iujy0cwe Digimon 0 378926 9441826 9330356 2026-07-30T13:50:36Z Sj1mor 12103 9441826 wikitext text/x-wiki {{Polurinda|_dato_=Decembro de 2010}} {{Gralima}} {{Informkesto rolulo |trajto por kesteroj=ĉelo |kesteroj= {{Informkesto organizaĵo |subŝablono=jes |bildo=neniu }} }} <!--[[Dosiero:LOGODIGIMON.jpg|dekstra|frame|angla versia emblemo por Digimon.]]--> '''Digimon''' ({{lang-ja|デジモン}} [deĝimon]; [[hepburne]]: ''Dejimon''), mallongigo de '''Diĝitaj Monstroj''' ({{lang-ja|デジタルモンスター|ligilo=ne}} [deĝitarumonsutā]; hepburne: ''Dejitaru Monsutā''), estas [[japanio|japana]] [[media Mix|amaskomunikilara franĉizo]] ampleksanta diĝitajn ludilojn, [[animeo]], [[Mangao|manga]] kaj [[videoludo|videoludoj]]. [[Digimon (bestaj)|eponymous de La franĉizo bestoj]] estas monstroj de diversaj formoj vivanta en "[[Cifereca Mondo|Diĝita Mondo]]", [[paralela universo]] kiu devenis de diversaj [[telekomunikadoj reto|komunikadaj retoj de Tero]]. == Historio == <!--{{_Elvolvi sekcio_|_dato_=Majo de 2010}}--> === koncepto kaj kreo === [[Akiyoshi Hongo]] estas kreditita la kreinton de la '' Digimon'' koncepto, sed li estas mistera cifero kaj lia ĝusta rolo restas nekonatan.<ref>{{Cito|Titolo=Digimon RPG - Digimon RPG|URL=http://www.gamershell.com/pc/digimon_rpg/|Eldonejo=[[Gamers Hell]] - [[Gamers Infero|Gamers Infera]]|Alirdato=julio 26, 2010}}</ref> === Rivaleco kun Pokémon === ''Digimon'' historio estis markita ĉe tempoj de rivaleco kun la '' [[Pokemono|Pokémon]]'' amaskomunikilara franĉizo kiu debutis ĉe simila tempo. Priskribita kiel "la alia ' mon'" de [[IGN|Juan]] Castro de IGN, '' Digimon'' ne ĝuis '' Pokémon'' nivelo de internacia populareco aŭ sukceso, sed daŭrigis diligentan fanbase.<ref>{{Cito|Titolo=E3 2005: Digimon World. Pokemon is a lot more successful than Digimon 4 - E3 2005: Digimon Mondo. Pokemon estas tre pli successful ol Digimon 4|URL=http://xbox.ign.com/articles/617/617917p1.html|Familinomo=Castro|Nomo=Juan|Eldonejo=[[IGN]] - [[IGNa|IGN]]|Dato=20a de majo, 2005|Alirdato=4a de aprilo, 2010}}</ref> IGN-a Lucas M. Thomas deklaris ke '' Pokémon'' estas '' Digimon'' "konstanta konkurso kaj komparo", atribuanta la eksan-a relativa sukceso al la simpleco de ĝia [[ludado de Pokemono#Pokemona evoluo|evolua]] mekaniko kiel oponita al [[Digivolution]].<ref>{{Cito|Titolo=Cheers & Tears: DS Fighting Games - Huraaj & Larmoj: DS Batalanta Ludan|URL=http://ds.ign.com/articles/101/1015325p2.html|Familinomo=Thomas|Nomo=Lucas M.|Dato=aŭguston 21, 2009|Eldonejo=IGN - IGNa|Alirdato=aprilo 4, 2010}}</ref> La du estis notita por koncipaj kaj stilaj similecoj de fontoj kiel [[GameZone]].<ref>{{Cito|Titolo=Digimon World 3 Review - Digimon Mondo 3 Revizio|URL=http://pŝ.gamezone.com/gzreviews/r19874.htm|Familinomo=Bedigian|Nomo=Louis|Eldonejo=[[GameZone]] - [[GameZone]]|Dato=12a de julio, 2002|Alirdato=1-a de majo, 2010}}</ref> debato inter fervoruloj ekzistas super kiu de la du franĉizoj venis unue.<ref>{{Cito|Titolo=Digimon World DS Review - Digimon Monda DSa Revizio|URL=http://ds.ign.com/articles/747/747449p1.html|Familinomo=DeVries|Nomo=Jack|Eldonejo=IGN - IGNa|Dato=novembro 22, 2006|Alirdato=8a de majo, 2010}}</ref> == Eponimaj bestoj == {{Ĉefartikolo| Digimon (besto)}} Digimon elkoviĝas de ovoj vokis Digi-Ovoj aŭ Digitama. En la [[angla lingvo|angla]] [[Ripeto|iterations]] de la franĉizo estas alia tipo de [[Digi-Ovoj|Digi-Ovo]] kiu povas esti uzita al digivolve aŭ transformi, Digimon. Ĉi tiu dua tipo de Digi-Ovo estas vokita " Digimental" en [[japana lingvo|japana]]. Ili maljuniĝas tra procezo vokis " Digivolution" kiu ŝanĝas ilian aperon kaj pliigas iliajn potencojn. La efiko de Digivolution, tamen, ne estas konstanta en la partnero Digimon de la ĉefaj karakteroj en la animeo kaj Digimon kiu havas digivolved volas plejparto de la tempo revert reen al ilia antaŭa formo post batalo aŭ se ili estas tro malfortaj daŭri. Kelkaj Digimon ago feral. Plejparto, tamen, posedas grandajn kvantojn de [[intelekto|spionaro]] kaj homa parolado. Ili estas kapablaj al digivolve de la uzo de Digivices ke iliaj homaj partneroj havas. En kelkaj kazoj, kiel en la unua serio, la DigiDestined (sciita kiel la 'Elektitaj Infanoj' en la originala japano) devis trovi kelkajn specialajn erojn kiel spinoj kaj etikedoj do la Digimon povis digivolve en pli foraj stadioj de evoluo sciita kiel Finfina kaj Giganta en la epiteti. La unua Digimon animeo enkondukas la Digimon [[vivciklo (biologio)|viva ciklo]]: Ili maljuniĝas en simila modo al veraj organismoj, sed ne mortas sub normalaj cirkonstancoj ĉar ili estas farita de reconfigurable datumo. Ajna Digimon kiu ricevas mortigan vundon solvos en [[Senfinecono|infinitesimal]] pecoj de datumo. La datumo tiam rekomponas ĝin mem kiel Digi-Ovo, kiu elkoviĝos kiam frotita milde kaj la Digimon iras tra ĝia viva ciklo denove. Digimon kiu estas reincarnated en ĉi tiu vojo foje retenos kelkaj aŭ ĉiuj iliaj memoroj de ilia antaŭa vivo. Tamen, se la datumo de Digimon estas tute detruita, ili mortos. == Virtuala hejmbesta ludilo == {{Ĉefartikolo| Digimon virtuala hejmbesto}} Digimon elkomencis kiel [[diĝita hejmbesto]] vokis "[[Digimon virtuala hejmbesto|Diĝitan Monstron]]", simila en stilo kaj koncepto al la [[Tamagotchi]]. Ĝi estis planita de [[Wiz (firmao)|Wiz]] kaj liberigita de [[Bandai]] la 26an de junio, 1997. La ludilo komencis kiel la simpla koncepto de [[Tamagotchi]] plejparte por knaboj. La V-Hejmbesto estas simila al ĝiaj antaŭuloj, kun la esceptoj de estanta multe da pli malfacila kaj estanta kapabla konekti batali alia Digimon v-hejmbestoj. Ĉiu posedanto komencus kun Bebo Digimon, trejnas ĝin, evoluas ĝin, prizorgas de ĝi kaj tiam havi batalojn kun alia Digimon posedantoj vidi kiun estis pli forta. La Digimon hejmbesto havis plurajn evoluajn kapablojn kaj kapablecojn ankaŭ, tiom multe da posedantoj havis multajn malsaman Digimon. En decembro, la dua generacio de Diĝita Monstro estis liberigita, sekvita de tria eldono en 1998.<ref>{{Cito|Titolo = What Is Digimon? - Kio Estas Digimon?|Alirdato = 5a de septembro, 2006|URL = http://shiningevo.ultmatedigimon.com/wit.php}}</ref> == Vigla serio == la 6an de marto, 1999, la franĉizo estis donita animeon kiel la unua de la '' Digimon'' [[filmo]]j elsendiĝita en [[teatroj]] en Japanio. Originale, la '' Digimon Aventuro'' filmo estis supozita esti mallonga filmo, sed post kiam la storyboard estis finita, peto por '' Digimon'' fariĝanta la televido de infanoj rezulto estis farita. la 7an de marto, 1999, ili komencis elsendiĝanta televidan kolegon titolis '' [[Digimon Aventuro]]''. Kvin pli foraj sezonoj sekvus, ĉiu kun ilia propra ligo-en filmoj kaj la serio estis epitetita por elkarcerigo en okcidentaj merkatoj en la falo de la sama jaro. La rezulto naskis kartajn ludojn, kun '' Hyper Colosseum'' en Japanio kaj pli lasta '' Digi-Batalo'' en Ameriko kaj pli da videoludoj. La vigla serio estas facile la fama segmento de la Digimon universo kaj priresponda por la plimulto de ĝia populareco. "Digimon" estas "[[Cifereca|Diĝitaj]] [[Monstro]]j". Laŭ la rakontoj, ili estas loĝantoj de la "[[Cifereca Mondo|Diĝita Mondo]]", manifestado de la komunikada reto de Tero. La rakontoj diras de grupo de plejparte pre-[[adoleskanto]]j, la "Elektitaj Infanoj" ''( [[DigiDestined]] en la angla versio)'', kiu akompanas specialan Digimon portita defendi ilian mondan (kaj nia) de diversaj malbonaj fortoj. helpi ilin venki la plej malfacilaj malhelpoj trovita ene de ambaŭ sferoj, la Digimon havas la kapablecon evolui ''( [[Digivolution|Digivolve]])''. En ĉi tiu procezo, la Digimon ŝanĝa apero kaj fariĝi multe da pli forta, ofte ŝanĝanta en famulo ankaŭ. La grupo de [[infano]]j kiu enirita kontakton kun la Diĝitaj Mondaj ŝanĝoj de serio al serio. Kiel de 2010, tie estis ses serio — '' Digimon Aventuro'','' Digimon Aventuro 02'','' Digimon Tamers'', '' Digimon Landlimo'', '' Digimon Ŝparantoj'' kaj '' Digimon Xros Militoj''. La unua du serioj okazas en la sama fikcia universo, sed la tria, kvare, kvina kaj sese ĉiu okupas ilian propran unikan mondon (en la kazo de '' Digimon Tamers'', la ''Aventuro'' universo estas plu-gvidita al kiel televido kaj komerca entrepreno, tiel kiel la apero de [[Ryo Akiyama|unu karaktero]] aklamanta de la ''Aventuro'' universo). Krome, ĉiu serio naskis assorted ĉefaĵaj filmoj. Digimon kvieta rezulta populareco, kiel nova karta serio, videoludoj kaj filmoj estas ankoraŭ estanta produktita kaj liberigita: nova karta serio inkluzivas Eternan Kuraĝon, Hibridaj Batalantoj, Generacioj kaj Operacio X; la videoludo, [[Digimon Tondrada Areno 2]]; kaj la antaŭe unreleased filmoj ''[[Digimon Aventuro 02#Venĝo de Diaboromon|Venĝo de Diablomon]]'', ''[[Digimon Tamers#Nehaltigebla Locomon|Nehaltigebla Locomon]]'',''[[Digimon Tamers#Batalo de Adventurers|Batalo de Adventurers]]'' kaj ''[[Digimon Landlima#Insulo de Nerevenigebla Digimon|Insulo de Nerevenigebla Digimon]]''. En Japanio, ''[[Diĝita Monstro X-Evoluo]]'', la oka televida filmo, estis {{_Kiam_|_dato_=Aprilo de 2011}} liberigita kaj la [[23an de decembro]] [[2005]] ĉe [[Salto Festa]] 2006, la kvina serio, '' [[Digimon Ŝparantoj]]'' estis anoncita por Japanio komenci elsendiĝanta post tri-jaro [[hiato (televido)|hiatus]] de la rezulto. Sesa televida serio, '' Digimon Xros Militoj -a', komencis elsendiĝanta en 2010,<ref>[http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-04-02/new-digital-monsters/digimon-tv-anime-listed Novaj Diĝitaj Monstroj/ Digimon televida Animeo Enlistigita - Animea Sciigo Reto]</ref> kaj sepa televida serio, kiu komencis la [[2an de oktobro]], [[2011]] kiel rekta daŭrigo al '' Digimon Xros Militoj -a'. '' Digimon'' estis produktita de [[Toei|Toei Viveco]] kaj Bandai de Japanio. La serio estis elsendo en Japanio de [[Fuji Television|Fuji Televido]]. La unua kvar serioj estis vokita '' Digimon: Diĝitaj Monstroj -a' en internaciaj merkatoj, dum ''Ŝparantoj -a' estis publikigita kiel '' Digimon Datuma Taĉmento''. === ''Digimon Aventuro'' (Sezono Unu) === {{Ĉefartikolo| Digimon Aventuro}} La unua Digimon televida serio, kiu komencis elsendiĝanta la 7an de marto, 1999 en Japanio sur [[Fuji Television|Fuji televido]] kaj [[Blagas Stacio|Infana Stacio]] kaj la 14an de aŭgusto, 1999 en Usono sur [[Vulpo Blagas|Vulpo Trompas]] epitetita de [[Saban Distro]] por la nord-amerika angla versio. Ĝia sidejo estas grupo de sep trompas kiun, dum ĉe somera tendaro, vojaĝado al la Diĝita Mondo, loĝita de bestoj sciita kiel Digimon, kie ili fariĝas la DigiDestined kaj estas devigita savi ambaŭ la Diĝita kaj Vera Mondo de malbono. Ĉiu Infano estis donita Digivice kiu elektis ilin esti transportita al la Diĝita Mondo kaj estis destinita esti parigita supre kun [[Elektita Digimon|Digimon Partnero]], kiel Tai estado parigis supre kun [[Agumon]] kaj Matt kun [[Gabumon]]. La infanoj estas helpita de mistera viro/ digimon nomis Gennai, kiu helpas ilin tra hologramo. La Digivices helpo ilia Digimon alianculoj al Digivolve en pli fortaj bestoj en tempoj de danĝero. La Digimon kutime atingis pli altajn formojn kiam iliaj homaj partneroj estas lokita en danĝeraj situacioj, kiel batalanta la malbonajn fortojn de Devimon, Etemon kaj Myotismon. La grupo konsistita de sep originalaj karakteroj: [[Taichi " Tai" Kamiya]], [[Yamato " Matt" Ishida]], [[Sora Takenouchi]], [[Koushiro " Izzy" Izumi]], [[Mimi Tachikawa]], [[Joe Kido]] kaj [[Takeru "T.K." Takaishi]]. Poste sur en la serio, oka karaktero estis enkondukita: [[Hikari "Kari" Kamiya]] (kiu estas pli juna fratino de Taichi). === ''Digimon Aventuro 02'' (Sezono Du) === {{Ĉefartikolo| Digimon Aventuro 02}} La dua Digimon serio estas rekta daŭrigo de la unua unu kaj komencis elsendiĝanta la 2an de aprilo, 2000. Tri jaroj poste, kun plejparto de la originala DigiDestined nun en mezlernejo ĉe aĝo dek kvar, la Diĝita Mondo estis supozate sekura kaj paca. Tamen, nova malbono aperis en la formo de la Digimon Imperiestro ( Digimon Kaiser) kiu kiel oponita al antaŭaj malamikoj estas homa nura kiel la DigiDestined. La Digimon Imperiestro estis enslaving Digimon kun Nigraj Ringoj kaj Kontrolo Spires kaj iel faris regulan Digivolution neebla. Tamen, kvin aro Digi-Ovoj kun gravurita emblemojn estis nomumita al tri nova DigiDestined kune kun T.K. Kaj Kari, du el la DigiDestined de la antaŭa serio. Ĉi tiu nova evolua procezo, epitetita Kirason Digivolution, helpas la novan DigiDestined venki malbonan ŝtelatendanta en la Diĝita Mondo. Poste, la DigiDestined malvenko la Digimon Imperiestro, pli ofte sciita kiel [[Ken Ichijouji]] sur Tero, (kiu estas pli malpli rivala al Davis) nur kun la granda ofero de Ken-a propra Digimon, Wormmon. Nur kiam aferoj estis pensita esti solvita, nova Digimon malamikoj farita de la deactivated Kontrolo Spires komenco aperi kaj afera problemo en la Diĝita Mondo. pentofari por liaj pasintaj eraroj, Ken aliĝas la DigiDestined, estanta DigiDestined li mem, kun lia Partnero [[Wormmon]] revivigis batali kontraŭ ili. Ili baldaŭ savas landojn inkluzivanta Francion kaj Aŭstralion de kontrolo spires kaj malvenko MaloMyotismon ( BelialVamdemon), la digivolved formo de Myotismon ( Vamdemon) de la antaŭa serio. === '' Digimon Tamers'' (Sezono Tri) === {{Ĉefartikolo| Digimon Tamers}} La tria Digimon serio, kiu komencis elsendiĝanta la 1-an de aprilo, 2001, estas fiksita plejparte en "vera mondo" kie la ''Aventuro'' kaj ''Aventuro 02'' serio estas televidaj rezultoj kaj kie Digimon ludo merchandise (bazita sur realaj eroj) fariĝita kernaj provizi potencajn akcelojn al vera Digimon kiu aperis en tiu mondo. La intrigo rondiras ĉirkaŭ tri Tamers, [[Takato Matsuki]], [[Rika Nonaka]] kaj [[Henry Wong]]. Ĝi komencis kun Takato faranta lian tre propran Digimon de glitanta misteran bluan karton sur lia karta leganto, kiu tiam fariĝis [[Digivice|D-Potenco]]. [[Guilmon]] prenis formon de sketchings de Takato de nova Digimon. ('' Tamers''' nura homa konekto al la ''Aventuro'' serio estas [[Ryo Akiyama]], karaktero prezentita en kelkaj de la Digimon videoludoj kaj kiu faris aperon en kelkaj okazoj de la ''Aventuro'' rakonto-linio.) Kelkaj de la ŝanĝoj en ĉi tiu serio inkluzivas la vojon la Digimon digivolve kaj la vojo ilia " Digivices" laboro. En ĉi tiu serio, la Tamers povas gliti kartojn tra ilia " Digivices", kiu donas ilia digimon certaj avantaĝoj, kiel en karta ludo. Ĉi tiu ago estas vokita " Digi-modifi" (Kartan Detranĉon en la japana versio). La sama procezo estis ofte uzita al Digivolve la Digimon, sed kiel kutimaj sentoj ludas grandan parton en la digivolving procezo. Diferenca plej Digimon serio kie la tono estas fiksita plejparte en vojo pledi al junaj infanoj, Tamers prenis pli malluman tonon en naturo. === '' Digimon Landlimo'' (Sezono Kvar) === {{Ĉefartikolo| Digimon Landlimo}} La kvara Digimon serio, kiu komencis elsendiĝanta la 7an de aprilo, 2002, radikale foriras de la antaŭa tri de koncentranta sur nova kaj tre malsama speco de evoluo, Spirito Digivolution, en kiu la homaj karakteroj uzas ilia D- Tectors ( Digivice de ĉi tiu serio) transformi sin mem en speciala Digimon vokis [[Legendaj Batalistoj|Legendajn Batalantojn]]. Post kiam ricevanta nekutimajn telefonajn mesaĝojn, la kvin ĉefaj karakteroj iras al metroa stacio kaj preni trajnon al la Diĝita Mondo. Ili finas supre batalanta [[Cherubimon]] kaj lian grupon de Legendaj Batalantaj servantoj, esperanta al tavoleto lia peno superregi la Diĝitan Mondon. Poste sur, ili alfrontas paran pli grandan defion kiel ili provas halti la [[Reĝaj Kavaliroj# Digimon Landlimo|Reĝajn Kavalirojn]]— [[Dynasmon]] kaj [[Crusadermon]]—de detruanta la Diĝitan Mondon kaj uzanta ĝian datumon revivigi la originalan reganton de la Diĝita Mondo: la tirana [[Lucemon]]. En ĝeneralo, ''Landlimo'' havas multe da pli luman tonon ol tio de '' Tamers'', reverting reen al la stilo de ''Aventuro'' kaj ''Aventuro 02''. === '' Digimon Ŝparanta / Datumo Taĉmento'' (Sezono Kvin) === {{Ĉefartikolo| Digimon Datuma Taĉmento}} Post tri jaro hiatus, kvina Digimon serio komencis elsendiĝanta la 2an de aprilo, 2006. Kiel ''Landlimo'', ''Ŝparantoj -a'' havas neniun konekton kun la antaŭaj epizodoj, kaj ankaŭ markas novan komencon por la Digimon franĉizo, kun treega ŝanĝo en karakteraj desegnoj kaj rakonto-linio, por atingi pli larĝan spektantaron. La rakonta fokuso sur la defioj alfrontita de la membroj de D..T.S. ("Diĝita Akcidenta Taktiko Taĉmento"), organizo kreita kaŝi la ekziston de la Diĝita Mondo kaj Digimon de la ripozo de homaro kaj solvi ajna Digimon rilataj okazaĵoj okazita sur Tero en sekreto. Poste la D..T.S. Teamo estas trenita inter masiva konflikto inter Tero kaj la Diĝita Mondo ekkaŭzita de ambicia homa sciencisto determinita fari uzon de la Digimon al liaj propraj propraj akiroj. La angla versio estis epitetita de [[Studiopolis]] kaj ĝi premieris sur la [[Jetix]] bloko sur [[Toon Disney]] la 1-an de oktobro, 2007. Digivolution en ''Datuma Taĉmento'' postulas la homan partneron-a '''DNA''' (" Digisoul" en la japana versio) aktivigi, forta simpatio kun ilia Digimon kaj volo sukcesi. Ŝatas antaŭe en Tamers, ĉi tiu intrigo prenas sur malluma tono dum la rakonto. Pro tio kaj pro la desegnoj, Studiopolis epitetis la animeon sur Jetix kun fora plio redaktas, ŝanĝoj, cenzuro kaj inciza videofilmo. Tio ĉi inkluzivis donanta la japanajn karakterojn plene Americanized nomoj kaj amerikaj familiaj nomoj tiel kiel aplikanta ege pli Americanization, kultura fluliniiganta kaj pli da redaktas al ilia versio simila al la ŝanĝoj 4Infanoj ofte farita (kiel forigo de japana teksto por la celo de kultura fluliniiganta en kiu estas pli estanta tradukita kaj forigita). Malgraŭ ĉiuj ke, la fikso de la lando estis ankoraŭ en Japanio kaj la karakteroj estis japanaj en la epiteti. Ĉi tiu serio estis la unua montri ajnajn japanajn kulturajn konceptojn kiu estis nekonata kun amerikaj spektantaroj (kiel la manju), kiu ellasis unedited kaj uzita en la angloj epitetas. Bone Iri Usonon liberigis ĝin sur DVD anstataŭ Disney. === '' Digimon Xros la Sezono de'' (Militoj Ses) === {{Ĉefartikolo| Digimon Xros Militoj}} Tri kaj kvaronaj jaroj post la fino de la kvina sezono, nova sesa serio estis konfirmita de [[Bandai]] por la Digimon animeo, ĝia oficiala nomo de la serio rivelita en la junia afero de V de Shueisha Salta revuo. Ĝi komencis elsendiĝanta en Japanio sur televido Asahi de 6a de julio, 2010 pluen.<ref>{{Cito|URL=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-04-02/new-digital-monsters/digimon-tv-anime-listed|Titolo=New Digital Monsters/Digimon Anime TV Listed - Novaj Diĝitaj Monstroj/ Digimon Animea televido Enlistigis|Eldonejo=[[Anime News Network]] - [[Animean Sciigon Reta|Animeo Sciiga Reto]]|Dato=2010-04-02|Alirdato=2010-04-14}}</ref><ref>{{Cito|URL=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-04-05/new-digital-monsters/digimon-tv-anime-image-posted|Titolo=New Digital Monsters/Digimon TV Anime's Image Posted - Novaj Diĝitaj Monstroj/ Digimon Bildo de televida Animeo Poŝtis|Eldonejo=[[Anime News Network]] - [[Animean Sciigon Reta|Animeo Sciiga Reto]]|Dato=2010-04-05|Alirdato=2010-04-14}}</ref> Reverting reen al stilo en karaktero desegnas similan al la unua kvar sezonoj tiel kiel la intriga enspezo sur la pli juna, pli luma tono donaco en sezono 1, 2 kaj 4 dum la rakonto kaj la animeo estanta celita ĉe juna chidren maljuniĝis 6 al 10 jaroj, la rakonto sekvas knabon nomis [[Taiki Kudou]] kiu, kune kun liaj amikoj, finas supre en la Diĝita Mondo kie ili renkontas Shoutmon kaj lia digimon amikoj. Svinganta digivice sciita kiel Xros Loader, Taiki estas kapabla kombini multoblan digimon en pli potenca unu uzanta teknikon sciita kiel ' DigiXros'. Formanta Teamon Xros Koro, Taiki, Shoutmon kaj ilia amika vojaĝado tra la Diĝita Mondo liberigi ĝin de la malbona Bagra Armeo, gvidita de Bagramon. La dua arko de la serio estis titolita '''''La Malbonaj Mortaj Generaloj kaj la Sep Reĝlandoj -a''''. Ĝi vidis la ĉefan rolantaron reshuffled kun nova vestaro, kiel Akari kaj Zenjiro restita malantaŭ en la Homa Mondo; rezulte, Taiki, Kiriha kaj Nene fariĝis la gvidaj protagonistoj kiel ili fiksas ekstere alfronti la 7 Mortaj Generaloj de la Bagura Armeo. Nova evoluo sciita kiel '' Chou Shinka'' (ankaŭ sciita kiel Ekstra Digivolution) estis enkondukita fine de la unua arko. === '' Digimon Xros Militoj: Tempo Veturanta Ĉasistajn Knabojn -a'' (Sezono Sep) === {{Ĉefartikolo| Digimon Xros Militoj: Tempo Veturanta Ĉasistajn Knabojn}} la 17an de aŭgusto, 2011, [[Shueisha]]-a ''[[V-Salti|V-Salto]]'' revuo anoncis sepan sezonon, rekta daŭrigo al '' Digimon Xros Militoj -a', titolita {{Nihongo|'' Digimon Xros Militoj: Tempo Veturanta Ĉasistajn Knabojn -a'|デジモンクロスウォーズ 時を駆ける少年ハンターたち| Dejimon Kurosu Wō zu: Toki o Kakeru Shō nen Hanta- tachi}} kiu komencis elsendiĝanta de [[2a de oktobro]], [[2011]], sekvanta sur de la antaŭa serio. La serio koncentros sur nova protagonisto, Tagiru Akashi kaj lia partnero Gumdramon kiu suriras sur nova vojaĝo kun Taiki, Shoutmon, Yuu kaj Damemon laŭ aliaj novaj kamaradoj kiel ili traktas kaŝan dimension kiu aperas inter la homaj kaj Diĝitaj mondoj vokis DigiQuartz.<ref>http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-08-17/digimon-xros-wars-anime-to-get-2nd-year-this-october</ref> Ĝi estas raportita ke karakteroj de antaŭa Digimon serio ankaŭ estos prezentita.<ref>http://www.animenewsnetwork.com/interest/2011-09-09/new-digimon-tv-series-to-assemble-franchise-heroes</ref> === Filmoj === Tie estis naŭ Digimon filmoj liberigita en Japanio. La unuan sep estis rekte konektita al ilia respektiva animea serio; ''[[Diĝita Monstro X-Evoluo]]'' devenita de la [[Digimon Kronikas|Digimon Kroniko]] merchandise linio. Ĉiuj filmoj esceptas ''X-Evoluo'' kaj ''[[Digimon Datuma Taĉmento#Filmas|Finfina Potenco! Aktivigas Eksplodita Manieron]]'' estis liberigita kaj distribuis internacie. '' [[Digimon: La Filmo]]'', liberigita en Usono kaj Kanada teritorio de Vulpaj Infanoj la [[6an de oktobro]], [[2000]], konsistas de la unio de la unua tri japanaj filmoj. # [[Digimon Aventuro# Digimon Aventuro .28Filmo.29|Digimon Aventura]] (Parto unu el [[Digimon: La Filmo]]) # [[Digimon Aventuro: Nia Milita Ludo|Digimon Aventuro: Nia Milita Luda]] (Parto du el [[Digimon: La Filmo]]) # [[Digimon Aventuro 02# Digimon Uragano Touchdown .2F Supera Evoluo.21 La Ora Digimentals|Digimon Aventuro 02: Digimon Uragano Touchdown / Supera Evoluo! La Ora Digimentals]] (Parto tri el [[Digimon: La Filmo]]) # [[Digimon Aventuro 02# Diaboromon Frapas Reen|Digimon Aventuro 02: Diablomon Frapas Malantaŭan]] (Venĝon de Diaboromon) # [[Digimon Tamers#Batalo de Adventurers|Digimon Tamers: La Adventurers' Batala]] (Batalo de Adventurers) # [[Digimon Tamers#Nehaltigebla Locomon|Digimon Tamers: Nehaltigebla Digimon Senhalta]] (Nehaltigebla Locomon) # [[Digimon Landlima#Insulo de Nerevenigebla Digimon|Digimon Landlimo: Reviviĝo de la Antikva Digimon]] (Insulo de Nerevenigebla Digimon) # [[Diĝita Monstro X-Evoluo]] # [[Digimon Datuma Taĉmento#Filmas|Digimon Ŝparantoj - La Filmo: Finfina Potenco! Aktivigas Eksplodita Manieron!!]] # Digimon Ŝparantoj 3D: La Diĝita Mondo en Proksimiĝanta Danĝero! # Digimon Aventuro 3D: Digimon Grandprix! === Versioj ekster Japania === En Usono, la serio premierita en aŭgusto 1999 sur la [[Vulpo Elsendanta Firmaon|Vulpa Televida Reto]]. Ĝi esti Saban Distras epitetita de Saban Dissensacia Animaciotro (pli lasta Senta Viveco) kaj estis komence elsendita tra Vulpaj Infanoj de Vulpa Reto kaj [[ABC Familio|Vulpa Familio]]. La unua kvar serioj estis kolektive retitled '''''Digimon: Diĝitaj Monstroj -a''''. Kelkaj scenoj de la originala versio estis preterlasita de la Saban epitetas aŭ estis modifita, por observi kun la Normoj de [[Normoj kaj praktikoj|Vulpo kaj praktikoj]] kiu konsideris plurajn scenojn esti nekonvena por la cela aĝa grupo. Ofte dialogo estis ŝanĝita kaj la rezulto fariĝis malpli "Grava" en tono komparita al la japana versio, male prezentanta pli da ŝercoj kaj plia dialogo, kune kun tute malsama muzika poentaro (kutime orkestra muziko) kaj tute malsamaj sonaj efikoj, pro licencanta aferojn. Alia videbla ŝanĝo en la epiteti estas uzanta malsamajn voĉajn aktorojn por malsamaj formoj de certa Digimon, dum en Japanio, la voĉa aktoro simple ŝanĝas la tonon de lia/ŝia voĉo, foje estanta ŝanĝita por efiko. La lasta ofte rezultoj en alta-ĵetita infanaĵan voĉon por alie abomena aŭ vira formo. Post [[Walt Disney Company|Disney]] akiris Saban dum la tria serio, la unua tri serioj movita al la [[kabla reto|kabla reta]] [[ABCa Familio]], dum la kvara (''Landlimo'') premierita sur [[UPN]]. Tio ĉi estis pro interkonsento inter Disney kaj UPN kiu konkludis kun '' Digimon Landlimo''. ''Landlimo'' estis syndicated sur [[ABCa Familio]] abrupte post kiam tio. '' Digimon'' daŭras kuri en syndication sur la nova kanalo post Toon Disney, [[Disney XDa (Usono)|Disney XD]]. [[Digimon Ŝparantoj|Digimon Datuma Taĉmento]] nun komencis al aero sur Disney XD. En Kanado, la Saban versio estis elsendo sur [[YTV (kanada televido)|YTV]]. En Usono [[dependa teritorio de Usono|parokisma areo]] de [[Porto-Riko|Puerto Rico]], la rezulto estis redubbed en la hispana kaj en Kebekio (kie '' [[Digimon Aventura|Digimon Aventuro]]'' elsendiĝita sur [[TQS]] kaj '' [[Digimon 02]]'' sur [[TÉLÉTOON (Kanado)|TÉLÉTOON]]), la rezulto estis redubbed en la franca. franca versio de ''[[Digimon Tamers]]'' estis elsendiĝita en Francio, sed ne en Nord-Ameriko. Post kiam la superforta populareco de [[Pokemono (animeo)|Pokémon]] en [[Barato]] kaj [[Pakistano]], [[Animacia filma Reto (Barato)|Karikatura Reto]] komencita al aero Digimon en 2004. Poste, ĉiuj 3 sezonoj elsendiĝita(krom Xros Militoj)La 3a Sezono estis finita en 2009. En Britio, '' Digimon'' elsendiĝita sur [[Disney XDa (Britio & Irlanda)|Vulpaj Infanoj]] kablo/persatelita kanalo kaj sur [[ITV]]. Tamen, ''[[Digimon Landlimo]]'' (la kvara serio) ne estis montrita en Britio kaj la rezulto, inkluzivanta serion 1, 2 kaj 3, ne estis vidita sur Britia televido ekde lasta 2005, kiam Jetix eltiris ĝin la aero. Tamen [[Digimon Datuma Taĉmento]] havas ĵus{{_Kiam_|_dato_=Aprilo de 2011}} komencita surondiĝon en Britio sur [[Kix (televida kanalo)|Kix]]. Ĝi ankaŭ elsendiĝis en landoj kiel Irlando, Sud-Afriko, [[Malajzio]], Aŭstralio, [[Meksiko]], [[Argentino]], [[Ĉilio]] kaj aliaj. La [[latina Ameriko|latina amerika]], [[brazilo|brazila]], [[hispanio|hispana]], [[germanio|germanaj]] kaj [[italio|italaj]] versioj de Digimon estas tute necenzorigitaj kaj netranĉitaj de la originala japana eldono. En [[Latin-Ameriko]], la unua kvar sezonoj estis elsendiĝita sur ''[[Disney XDa (Latin-Ameriko)|Vulpo Trompas]]'' kaj poste sur '' [[Disney XDa (Latin-Ameriko)|Jetix]]'', kiu ankaŭ elsendiĝis la kvinan sezonon, '' [[Digimon Datuma Taĉmento]]''.<ref>[http://anmtvla.com ANIMEO, MANGA Y televida]</ref> Tio ĉi montras ankaŭ elsendiĝita en [[Filipinoj]] en la mezo de 2000 sur [[ABS-CBN]]. Ĝi volus aeran vendredon noktoj ĉe #7:30PM. ABS-CBN dungis [[Filipinana popolo|Filipinajn]] voĉajn aktorojn epiteti la rezulton en la angla. Ĉi tiu dublado estas plejparte vera al la originalo. Kvankam ili uzis la originalan japanan rezulton kiel la meznivela por la epiteti, kelkaj de la voĉoj ŝajnas soni kiel la Usona versio (ekz., Taichi havanta la voĉon de adoleskanto anstataŭ infano-a) aŭ tute originala al la dublada skipo (ekz., Gabumon-a profunda, grumbly voĉo). La tuta unua serio de '' [[Digimon Aventuro]]'' estis epitetita en la angla (por konkurenci kun la [[4Infana Distro|4Infana]] versio de '' [[Pokemono (animeo)|Pokémon]]'' kiu elsendiĝis sur la rivala reta [[GMA 7]] sur la sama tago kaj tempo), kune kun '' [[Digimon Aventuro 02]]''. La dua serio elsendiĝita sur nova sabata matena bloko ĉe 10 .M. Du semajnoj post la unua serio finale. Ĉi tiu serio estis epitetita en ambaŭ angloj kaj [[Tagaloga lingvo|Tagalog]], por ke ĝi estus kongrua kun la aliaj rezultoj en la bloko. [[Karikatura Reto Filipinoj|Karikaturo Retaj Filipinoj]] komencis elsendiĝanta '' [[Digimon Tamers]]'' ĉirkaŭ 2003, tiam '' [[Digimon Landlima|Digimon Landlimo]]'' malfrue en 2004. Ĉi tiu tempo, la rezulto, kune kun kelkaj de la alia [[animeo]] kiu elsendiĝis kun ĝi, estis epitetita de [[Singapuro|Singaporean]] voĉaj aktoroj. Tamers kaj Landlimo estis epitetita en Filipina kiam ambaŭ serio elsendiĝita sur ABS-CBN sur ĝia labortaga matena linio-supre de viglaj rezultoj ( Tamers unue sekvita de Landlimo post kelkaj monatoj). '' [[Digimon Ŝparantoj]]'' komencis elsendiĝanta en la lando la 8an de septembro, 2008 kaj nuntempe finis. Tamen, en januaro 2008, [[Heroo (TV kanalo)|Heroo]] komencita elsendi la Digimon serio kun [[Digimon Aventuro]]. La serio kiu estas nuntempe montrita sur Heroo estas [[Digimon Ŝparantoj|Digimon Ŝparanta]] (januaro 2011) == Komikuloj == <!--{{_Elvolvi sekcio_|_dato_=Aprilo de 2011}}--> Digimon unue aperita en [[rakonto|rakonta]] formo en la [[unu pafis (komikan)|unu-pafita]] manga “[[Digimon Aventuro V- Tamer 01#C' mon Digimon|C' mon Digimon]]”, liberigita en la somero de 1997. C' mon Digimon naskis la popularan '' [[Digimon Aventuro V- Tamer 01]]'' manga, skribita de Hiroshi Izawa, kiu komencis serialization la 21-an de novembro, 1998. === Digimon Aventuro V- Tamer 01 === {{Ĉefartikolo| Digimon Aventuro V- Tamer 01}} === Digimon Kronikas === {{Ĉefartikolo| Digimon Kroniko}} === Digimon Poste === {{Ĉefartikolo| Digimon Sekvanta}} === Digimon Xros Militoj === {{Ĉefartikolo| Digimon Xros Militoj ( manga)}} === Yuen Wong Yu manhua === Ĉina [[manhua]] estis skribita kaj tirita de [[Yuen Wong Yu]] (余 遠鍠 '' Yu Yuen- wong''), kiu bazis ĝia storyline sur la televida serio. Ĉi tiu adapto kovras '' Digimon Aventuro'' en kvin volumoj, '' Digimon Aventuro 02'' en du, '' Digimon Tamers'' en kvar kaj '' Digimon Landlimo'' en tri. La originalaj rakontoj estas multe mallongigita, tamen sur maloftaj okazaj eventoj elludas malsame ol la animeo. La Cantonese lingva versio estis eldonita de [[Rightman Eldonanta|Rightman Eldona Ltd.]] En [[Honkongo|Hong Kong]]. Du anglaj versioj estis ankaŭ liberigita. La unua unu estis eldonita de [[Chuang Yi]] en [[Singapuro]]. La dua unu, kiu estis skribita de [[Lianne Sentar]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liannesentar.com/works/ |titolo=Lianne Aliaj Aperintaj Laboroj de Sentar/Laboras Liston |alirdato=2011-10-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090815031442/http://www.liannesentar.com/works/ |arkivdato=2009-08-15 }}</ref> estis liberigita de [[TOKYOPOP]] en [[Nordameriko|Nord-Ameriko]].<br />La tri volumoj por '' Digimon Landlimo'' estis liberigita de Chuang Yi en la angla. Ĉi tiuj ne estis liberigita de TOKYOPOP en Nord-Ameriko aŭ Eŭropo. Tamen, la Chuang Yi elkarcerigoj de '' Digimon Landlimo'' estis distribuita de [[Frenezula Distro]] en Aŭstralio. === D- Cyber === {{Ĉefartikolo|D- Cyber}} === Malluma Ĉevalo === [[Mallumaj Ĉevalaj Komikuloj]] eldonis amerikan-stilo Digimon [[komika libro|komikaj libroj]], adaptanta la unuan dek tri epizodoj de la angloj [[dublado|epitetas]] de '' Digimon Aventuro'' en 2001. La rakonto estis skribita de Daniel Korno kaj Ryan Monteto kaj ilustrita de Daniel Korno kaj Cara L. Nevino.<ref>{{Cito | Familinomo = Horn | Nomo = Daniel | Kunaŭtoroj = Ryan Hill | Aliaj = Ilustrita de Daniel Korno, Cara L. Nevino | Titolo = Digimon: Digital Monsters - Digimon: Diĝitaj Monstroj | Jaro = 2001 | Eldonejo = Dark Horse Comics - Mallumaj Ĉevalaj Komikuloj | ISBN = 1-56971-516-5 }}</ref> === Panini === La eŭropa eldona firmao, [[Panini Komikuloj|Panini]], alproksimiĝis Digimon en malsamaj vojoj en malsamaj landoj. Dum Germanio kreis iliajn proprajn adaptojn de epizodoj, [[Unuiĝinta Reĝlando|Britia (Britio)]] represis la Mallumajn Ĉevalajn titolojn, tiam tradukita kelkaj de la germanaj adaptoj de ''Aventuro 02'' epizodoj. Poste Britiaj komikuloj estis donita iliajn proprajn originalajn rakontojn, kiu aperis en ambaŭ Britio-a oficiala '' Digimon Revuo'' kaj la oficialaj Britiaj Vulpaj Infanoj kunula revuo, '' Wickid''. Ĉi tiuj originalaj rakontoj nur malglate sekvis la [[kontinueco (fikcio)|kontinuecon]] de ''Aventuro 02''. Kiam la komikulo ŝaltita al la '' Tamers'' serio la storylines aliĝita al kontinueco pli strikte; foje ĝi vastigus sur temo gravas ne kovrita de la originala japana animeo (kiel [[Mitsuo Yamaki]]-a pasinta) aŭ la anglaj adaptoj de la televidaj rezultoj kaj filmoj (kiel la rakonto de Ryo aŭ la filmoj kiu restis undubbed ĝis 2005). En mono savanta entreprenon, la originalaj rakontoj estis poste forigita de '' Digimon Revuo'', kiu revenis al preso tradukis germanajn adaptojn de '' Tamers'' epizodoj. Poste, ambaŭ revuoj estis nuligita. == Videoludoj == {{Ĉefartikolo|Listo de Digimon videoludoj}} <!--[[Dosiero:DigimonWorld3Battle.JPG|eta|maldekstra|Ĉi tiu batalo en ''2'' montras WarGreymon de la ludisto batalanta la malamikon [[Mallumo Majstras# Machinedramon ( Mugendramon)| Machinedramon]]. Batalanta estas havenda koncepto de la '' Digimon'' videoludo serio kaj amaskomunikilara franĉizo.]]--> {{Informkesto komputila kaj videoludo | nomo = Digimon | kreinto = | dosiero = | elpensinto = [[Namco Bandai]] <small>(Ĉefa)</small>, [[Griptonite Ludoj]], [[Hudson Mola]], [[Dimps]], [[Digitalic|DIGITALIC]] | publikigo = [[Namco Bandai]] <small>(antaŭe [[Bandai]])</small>, [[Joymax]], [[Digitalic|DIGITALIC]] | ĝenro = [[Aga rolludo|Aga rolo-ludanta ludon]], [[Viva simulada ludo|Viva Ŝajnigo]], [[Aventura ludo|Aventuro]], [[Kartludo|Videa karto ludo]], [[Strategia ludo|Strategio]], [[Kurada ludo|Kuradanta]], [[MMORPG]] | platformo = [[Sony PlayStation|PlayStation]], [[PlayStation 2]], [[PlayStation Portable|PlayStation Portebla]], [[Game Boy Advance|Luda Knabo Antaŭenigo]], [[Vindozo|Microsoft Fenestroj]], [[Nintendo GameCube]], [[Sega Saturn]], [[WonderSwan]], [[WonderSwan Koloro|WonderSwan Koloras]] | _unuan elkarcerigan version_ = ''[[Diĝita Monstro Ver. S: Digimon Tamers]]'' | dato de lanĉo = 23a de septembro, 1998 | versio = '' [[Digimon Majstras]]'' | dato de versio = 27a de septembro, 2011 }} La Digimon serio havas grandan nombron de videaj ludoj kiu kutime havas ilian propran sendependa storylines kun kelkaj foje liganta en la rakontoj de la animea serio aŭ manga serio. La ludoj konsistas de nombro de varoj inkluzivanta [[Viva simulada ludo|Vivan Ŝajnigon]], [[Aventura ludo|Aventuro]], [[Kartludo|Videa karto ludo]], [[Strategia ludo|Strategio]] kaj [[Kuradanta ludon|Kuradanta]] ludojn kvankam ili estas plejparte [[Aga rolludo|Aga rolo-ludanta ludon]]. La ludojn liberigita en Nord-Ameriko estas: '' [[Digimon Monda|Digimon Mondo]]'','' [[Digimon Mondo 2]]'','' [[Digimon Mondo 3]]'','''', '' [[Digimon Diĝita Karto Batalas|Digimon Diĝita Karta Batalo]]'', '' [[Digimon Tondrada Areno]]'', '' [[Digimon Tondrada Areno 2]]'', '' [[Digimon Batala Spirito]]'', '' [[Digimon Batala Spirito 2]]'', '' [[Digimon Kuradanta|Digimon Kurado]]'', '' [[Digimon Monda DS]]'', '' [[Digimon Monda Datuma Taĉmento]]'', '' [[Digimon Mondo Dawn kaj Krepusko]]'', '' [[Digimon Monda Ĉampioneco]]'' kaj [[Digimon Majstras|Digimon Mastroj]]. En lasta 2009, Bandai kreis webpage en japana montranta novan ludon esti liberigita en 2010 vokis [[Digimon Rakonto: Nerevenigebla Evoluo]], kiu uzas la saman [[luda Motoro|motoron]] kiel iliaj antaŭuloj [[Digimon Monda DS]] kaj [[Digimon Mondo Dawn kaj Krepusko]] kaj estis liberigita la 1-an de julio, 2010. En februaro 2010, retejo por la enreta plurludanta ludo, '' [[Digimon RPG|Digimon Batalo]]'', estis lanĉita, montranta ĝin esti bazita unuavice en la mondo de la Tamers dramo kaj ĝiaj karakteroj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://digimonbattle.wemade.net/main/main.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-10-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111010151332/http://digimonbattle.wemade.net/main/main.asp |arkivdato=2011-10-10 }}</ref> En 2011, Bandai poŝtis [[retronombrado]]n sur teaser ejo. Unufoje la retronombrado estis finita, ĝi rivelis reboot de la Digimon Monda serio titolis '' Digimon Monda Re: Digitize''.{{Mankas fonto|dato=Julio de 2011}} la 22an de septembro, 2011, enreta luda eldonejo [[Joymax]] anoncis la elkarcerigon de [[MMORPG]] ludo vokis [[Digimon Majstras|Digimon Mastroj]], kiu estis evoluigita de la korea eldonejo [[Digitalic|DIGITALIC]]. La ludo estas nuntempe sub OBTa (Turniro Beta Testo) kun la fina elkarcerigo enhorarigita por oktobro. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://digimonbattle.wemade.net/main/main.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-10-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111010151332/http://digimonbattle.wemade.net/main/main.asp |arkivdato=2011-10-10 }}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://my.mmosite.com/db0f8c32475df80ffc5efceb8939447c/blog/ritem/48fec1a38a4f6162b0b3379b3775c8f1.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-10-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110924005650/http://my.mmosite.com/db0f8c32475df80ffc5efceb8939447c/blog/ritem/48fec1a38a4f6162b0b3379b3775c8f1.html |arkivdato=2011-09-24 }}</ref> [[Dosiero:Digimon RPG korea booth.jpg|eta|150ra|prezento ĉe '' [[Digimon RPG]]'' budo en Suda Koreio.| Alt=En granda, brightly lumigita kongresan centron ĉambro kun blankaj muroj estas poziciigita varban montriĝan budon por videa ludo. Saleswoman vestita en blua ĉemizo kaj jupo kaj ruĝa bowtie moviĝoj al pluraj ilustraĵoj sur la budo, klariganta iliajn implicojn. La ilustraĵoj estas animeo- styled kaj prezenti plurajn bizaran kaj brightly kolorita bestojn. Tri viroj en mallumaj jakoj, unu ĉe , rigardas la manifestacion.]] == Kartludo == {{Ĉefartikolo| Digimon karta ludo}} La Digimon Kolektindaĵa Karto Ludo estas kolektindaĵa karta ludo bazita sur Digimon, unue enkondukita en Japanio en 1997 kaj eldonita de Bandai. La karta ludo estas ankaŭ metita en ludoj. Diĝita Karta Batalo estas unu el ili kaj ĝi estas ankaŭ prezentita en [[Digimon Mondo 3]]. == Rimarkindaj kontribuantoj == '''[[Akiyoshi Hongo]]''': Fabrikisto de la originala Digimon koncepto. '''[[Hiroyuki Kakudō]]''': Direktoro de '' Digimon Aventuro'' kaj'' Digimon Aventuro 02''. ''' Yukio Kaizawa''': Direktoro de '' Digimon Tamers'' kaj'' Digimon Landlimo''. ''' Naozumi Ĝiō''': Direktoro de '' Digimon Ŝparantoj -a'. '''[[Tetsuya Endo]]''': Direktoro de '' Digimon Xros Militoj -a'. '''[[Jeff Nimoy]]''': Usona Direktoro de '' Digimon Aventuro'','' Digimon Aventuro 02'' kaj '' Digimon Datuma Taĉmento (Ŝparantoj)''. '''[[Mary Elizabeth McGlynn]]''': Usona Direktoro/Verkista/Redaktoro de'' Digimon Tamers'' kaj '' Digimon Landlimo''. '''[[Chiaki J. Konaka]]''': Prima verkisto de '' Digimon Tamers''. '''[[Riku Sanjo]]''': Prima verkisto de' Digimon Xros Militoj -a'. '''[[Hiroshi Izawa]]''': Aŭtoro de la'' Digimon Aventuro V- Tamer 01'' manga. ''' Tenya Yabuno''': Ilustristo de la'' Digimon Aventuro V- Tamer 01'' manga. ''' Yuen Wong Wu''': Verkisto kaj ilustristo por la Digimon manhua serio. '''[[Takanori Arisawa]]''': Komponisto de la japanaj versioj de '' Digimon Aventuro'','' Digimon Aventuro 02'','' Digimon Tamers'' kaj '' Digimon Landlimo''. ''' Keiichi Oku''': Komponisto de '' Digimon Ŝparantoj -a'. '''[[Shuki Pagigo]]''': Komponisto por la anglaj lingvaj elkarcerigoj de '' Digimon Aventuro'','' Digimon Aventuro 02'' kaj'' Digimon Tamers''. ''' Deddy Tzur''': Komponisto por la angla lingva elkarcerigo de '' Digimon Landlimo''. ''' Thorsten Laewe''': Komponisto por la angla lingva elkarcerigo de '' Digimon Ŝparantoj -a'. '''Paul Gordon''': Co-Komponisto por la angla lingva tema kanto. '''[[Kouji Wada]]''': Prezentisto de la komencaj temoj de '' Digimon Aventuro'','' Digimon Aventuro 02'','' Digimon Tamers'', '' Digimon Landlimo'', la dua komenca temo de'' Digimon Ŝparantoj -a' kaj la evolua kanto de '' Digimon Xros Digimon de Militoj karta ludo == Vidu ankaŭ == [[Digimon card game| Digimon karta ludo]] ''[[ Digimon: La Filmo]]'' [[ Digimon virtuala hejmbesto| Digimon virtuala hejmbesta]] [[Listo de karakteroj en la Digimon Monda seria]] [[Listo de Digimon]] [[Listo de televidaj programoj elsendo de ITVa]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} === Angla === * [http://tv.disney.go.com/jetix/digimon/ JETIX Usono '' Digimon Datuma Taĉmento'' retejo] * [http://www.digimonworldvideogames.com/ Oficiala retejo de la videoluda serio] * [http://www.joymax.com/dmo/ Digimon Mastroj - Oficiala retejo de la angla MMORPG ludo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111113104409/http://www.joymax.com/dmo/ |date=2011-11-13 }} * [http://digimonbattle.wemade.net/ Digimon Batalas Enretan - Unua angla Libera ludi enretan ludon bazita sur Digimon viveca serio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180415080939/http://digimonbattle.wemade.net/ |date=2018-04-15 }} === Japana === * [http://www.toei-anim.co.jp/lineup/tv/digimon/ Toei Viveco-a '' Digimon Aventuro'' retejo] * [http://www.toei-anim.co.jp/tv/digimon02/ Toei Viveco-a '' Digimon Aventuro 02'' retejo] * [http://www.toei-anim.co.jp/tv/digimon_t/ Toei Viveco-a '' Digimon Tamers'' retejo] * [http://www.toei-anim.co.jp/tv/digimon_F/ Toei Viveco-a '' Digimon Landlimo'' retejo] * [http://www.toei-anim.co.jp/tv/digimon_x/ Toei Viveco-a ''Diĝita Monstro X-Evolua'' retejo] * [http://www.toei-anim.co.jp/tv/digimon_s/ Toei Viveco-a '' Digimon la retejo de' Ŝparantoj] * [http://www.toei-anim.co.jp/tv/digimon_xw/ Toei Viveco-a '' Digimon Xros la retejo de' Militoj] * [http://www.fujitv.co.jp/b_hp/digimona/index.html Fuji televido-a '' Digimon Aventuro'' retejo] * [http://www.fujitv.co.jp/b_hp/digimon2/index.html Fuji televido-a '' Digimon Aventuro 02'' retejo] * [http://www.fujitv.co.jp/b_hp/digimont/index.html Fuji televido-a '' Digimon Tamers'' retejo] * [http://www.fujitv.co.jp/b_hp/digimonf/index.html Fuji televido-a '' Digimon Landlimo'' retejo] * [http://www.fujitv.co.jp/b_hp/digimon_s/ Fuji televido-a '' Digimon la reteja televido' de] * [http://www.tv-asahi.co.jp/digimon/ Ŝparantoj Asahi-a '' Digimon Xros Militoj -a' retejo] * [http://digimon.net/ Bandai de Digimon de Japanio retejo] * [http://www.crunchyroll.com/library/Digimon_Adventure_02/media Laŭleĝa provizanto de " Digimon 02" alfluanta] === Rusia === * [http://digi-world.su/ Rusa retejo pri Digimon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110814153013/http://digi-world.su/ |date=2011-08-14 }} {{Metaŝablono en artikolo|Cito}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Videoludaj serioj]] huwam6gjmzbxt46e96uftj51xuz1kxg Subirats 0 379640 9441956 9435128 2026-07-30T17:33:05Z Kani 670 9441956 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-B|situo sur mapo2=Hispanio}} '''Subirats''' estas [[municipo]] en [[komarko]] [[Alt Penedès]], [[Barcelono]], [[Katalunio]], [[Hispanio]]. Ĝi eĉ havas Esperanto-promenvojon, kiu rakontas la historion de [[Esperanto]] en la vilaĝo. == Historio == La unuaj setlejoj en la municipo estas tre malnovaj, verŝajne pli antaŭaj ol la [[neolitiko]]. La iberaj setlejoj estas la unuaj kiuj iĝis stabilaj kaj gravaj. Poste aperas la romia kaj visigota etapoj ĝis la alveno de la saracenoj dum la [[8-a jarcento]]. Ducent jarojn poste, la ebeno reloĝiĝis denove. La unua censo datiĝas de 1358 kaj laŭ ĝi la Kastelo de Subirats apartenis al Ramon de Riu-sec kaj nombris 142 hejmojn kiuj entute enhavis 639 loĝantojn. Dum la [[15-a jarcento]] okazis redukto de la loĝantaro je la duono, pro epidemioj kaj elmigrado en la Valencian Reĝlandon kaj [[Majorko]]n. Ĝis la 17-a jarcento malmultas informoj pro la perdo de arkivoj dum la [[Hispana Enlanda Milito]], 1936-39. Oni scias ke okazis multaj mortoj dum la [[Milito de Hispana Sukcedo]], 1701-15. La jaron 1764 la paroko Sant Sadurní de Subirats disiĝis de la municipo kaj iĝis [[Sant Sadurní d'Anoia]], internacie fama pro la ŝaŭma vino. Denove la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] okazigis gravan demografian redukton en la municipo. Dum la [[19-a jarcento]] la vilaĝoj multe kreskas kaj alprenas la nunan fizionomion. La jaron 1887 Subirats atingis 3194 loĝantojn. La atako de la [[filoksero]], kontraŭe al tio kion oni povas pensi, ne multe malkreskigis la loĝantaron kaj ĝis la [[Hispana Enlanda Milito]] oni ne konstatas novan demografian malkreskon. Per la alveno de la demokratio, [[1977]], kaj precipe ekde la [[1990-aj jaroj]], la municipo spertas ĝeneralan kreskon de la loĝantaro. Subirats laste famiĝas ankaŭ pro 'La lasta defendo de Barcelono', ĝis 2010 nekonata heroa epizodo sub la responso de la respublika armeo, dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-39), por malrapidigi, kiel eble plej, la antaŭeniron de la faŝismaj trupoj en Barcelonon kaj tiel permesi evakuadon pli ordigita de la rifuĝintoj, kiuj ŝtope plenigis la stratojn kaj placojn de Barcelono. Ĝi temas pri la defendo de la mont-pasejo Port d’Ordal –la aliron al la Barcelona ebenaĵo kaj tiel prokrasti kelkajn tagojn la alvenon de la faŝismaj trupoj en Barcelonon, por savi milojn da vivoj. == Nuno == La [[klimato]] de Subirats – baza elemento por la kvalito de ĝia vina produktado – estas determinita pro ĝia proksimeco al la maro kaj pro la trajtoj de la reliefo kiu ĝin ĉirkaŭas. Krom la ŝaŭmaj kaj trankvilaj [[vino]]j, inter la tipaj produktoj, elstarigas la nomitan Persiko de Ordal, tre bonkvalita. Pro la kalka grundo kaj la senirigacia kultivado, ĝi devenas bongusta kaj dolĉa. Indas ĝin aĉeti rekte al diversaj produktantoj, dum la monatoj junio, julio kaj aŭgusto. == Vidu ankaŭ == * [[Lavern-Subirats (stacidomo)]] * [[Muzeo de Esperanto de Subirats]] * [[Luis Hernández Yzal]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}[http://www.subirats.cat Magistrata retejo (katalune)] {{Municipoj de Alt Penedès}} [[Kategorio:Geografio de Katalunio]] [[Kategorio:Subirats| ]] 68674m29pymwssed95dcqrjldw1yqwq Kálmán Reinitz J. 0 386016 9442399 7792040 2026-07-31T10:58:08Z Sj1mor 12103 9442399 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''REINITZ J. Kálmán''' (rajnic) estis hungara poeto, rakontisto naskita en [[Papolc]] la [[28-an de oktobro]] [[1919]] kaj mortinta en [[Sfântu Gheorghe]] la [[28-an de decembro]] [[1972]]. ==Kariero== Reinitz J. Kálmán finis mezlernejon en [[Târgu Secuiesc]] (1937), poste li estis oficisto en [[Sfântu Gheorghe]]. ==Verkoj== *Vajúdik az élet (poemoj, Kézdivásárhely, s. j.), *Tövisek közt járok (poemoj kaj unu rakonto, samloke. 1945). ==Fontoj== *[http://mek.oszk.hu/03600/03628/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Vivtempo|Reinitz J. K.}}[[Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj|Reinitz J. K.]] heysd61vm81trqvrytytik3fncjrf5c Ashley Tisdale 0 388416 9442240 8893013 2026-07-31T05:32:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Ashley Michelle TISDALE''' ([[Monmouth County]], la [[2-an de julio]] [[1985]] – ) estas usona aktorino kaj kantistino. Ŝi ludis fine de la [[1990]]-aj jaroj en kelkaj filmoj, ricevis post [[2000]] rolon de ''Maddie Fitzpatrick'' en la serio de [[Disney Channel]], en ''Vivo de Zack kaj Cody'', krom tio, ŝi ricevis la rolon de [[Sharpay Evans]] en la [[High School Musical]]. Ŝia unua albumo aperis en 2007, sub titolo ''Headstrong''. == Biografio == [[Dosiero:Ashley Tisdale 12.jpg|eta|]] Ashley Tisdale naskiĝis kiel dua infano de Lisa Morris kaj Mike Tisdale. Ŝia fratino [[Jennifer Kelly Tisdale]] aĝas je 4 jarojn pli kaj same estas aktorino, sed ankaŭ manekanas. Ŝia patrino avo, Arnold Morris estis evoluigisto de ''Ginsu Knives'', kaj ŝi havas parencajn rilatojn - tra la avo - al komercisto ''Ron Popeil''. Ŝi patrino estas judo, Tisdale rigardas sin same judo. Ŝin malkovris [[Bill Perlman]], tiam manaĝero de ''South Shores Mall'', kiam ŝi aĝis nur tri jarojn. Ŝi ludis en la teatra versioj de ''Gypsy'', ekz. en ''Musical Fable'' kaj en ''The Sound of Music'' ĉe la loka ''Jewish Community Center''. == Filma kariero == Fine de la 1990-aj jaroj, ŝi ludis en pluraj filmoj: ''Smart Guy, 7th Heaven, Grounded for Life, Boston Public, Strong Medicine, Charmed'' kaj ''[[Beverly Hills 90210]]''. Ŝi ludis en 2001 en filmo [[Donnie Darko]], poste ŝi gastis en ''The Amanda Show'', pli poste en ''The Hughleys'' kaj ''Still Standig''. Ashley aperis en 2002 en reklamo de ''Fruit Gushers'', pli poste en reklamo de T-Mobile kun [[Catherine Zeta-Jones]], en reklamo de ''Toys r Us'', kun Abigail Breslin. Ŝi ricevis en 2005 rolon de Maddie Fitzpatrick en [[Vivo de Zack kaj Cody]]. La serio estis tre populara, Tisdale iĝis stelulo de [[Disney Channel]], ludis en la sukcesega [[High School Musical]] kaj en ties sekvaj partoj (2007, 2008). == Muzika kariero == La unu soloalbumo de Ashley estis ''Headstrong'', komercigita fare de [[Warner Bros]]. Ĝi aperis en komerco la 6-an de februaro 2007 kaj oni vendis el ĝi 1,5 milionojn en la tuta mondo. Ŝia dua soloalbumo (''Guilty Pleasure'') aperis la 16-an de junio 2009. == Filmografio == === Filmoj === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Jaro ! Filmo ! Rolo ! Tipo |- |[[2011]]||''[[Sharpay's Fabulous Adventure]]''||Sharpay Evans|| |- |[[2009]] ||''[[Aliens in the Attic]]''||Bethany Pearson||Aventura filmo |- |[[2008]] ||''[[Picture This]]''||Mandy Gilbert||Amuzfilmo |- |[[2008]] ||''[[High School Musical 3]]''||Sharpay Evans||Muzikalo |- |[[2007]] ||''[[High School Musical 2]]''||Sharpay Evans||Muzikalo |- |[[2006]] || ''[[High School Musical]]''||Sharpay Evans||Muzikalo |- |[[2002]] ||''[[The Mayor of Oyster Bay]]''||Jennifer||Amuzfilmo |- |[[2001]] ||''[[Donnie Darko]]''||Kim||Dramo |- |[[2001]] ||''[[Nathan's Choice]]''||Stephanie||Amuzfilmo |} === Televida filmo === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Jaro ! Titolo de la serio ! Rolo |- |[[2012]]||''[[Under Constrution]]''|| |- |[[2011]]||''[[Raising Hope]]''||Sabrina |- |[[2010]]||''[[Hellcats]]''||Savannah |- |[[2010]] ||''[[Broadway Bound]]'' |- |[[2009]] ||''[[Extreme Makeover: Home Edition]]''||mem |- |[[2008]] ||''[[Studio DC: Almost Live]]''||mem |- |[[2005]] ||''[[Zack és Cody élete]]''||Maddie Fitzpatrick |- |[[2003]] ||''[[Still Standing]]''||Bonnie |- |[[2003]] ||''[[George Lopez]]''||Olivia |- |[[2003]] || ''[[Grounded for Life]]''||Leah |- |[[2003]] ||''[[Strong Medicine]]''||Sherry Lowenstein |- |[[2002]] ||''[[Malcolm in the Middle]]''||Knabino |- |[[2002]] ||''[[The Hughleys]]''||Stephanie |- |[[2001]] ||''[[Charmed]]''||Knabino |- |[[2001]] ||''[[Kate Brasher]]''||Winona |- |[[2001]] ||''[[Once and Again]]''||Marni |- |[[2001]] ||''[[Bette]]''||Jessica |- |[[2000]] || ''[[Boston Public]]''||Carol Prader |- |[[2000]] ||''[[The Geena Davis Show]]''||Tracy |- |[[2000]] ||''[[The Amanda Show]]''||Knabino |- |[[2000]] ||''[[Movie Stars]]''||Knabino |- |[[2000]] || ''[[Beverly Hills 90210]]''||Nicole Loomis |- |[[1997]] ||''[[Hetedik mennyország]]''||Janice |- |[[1997]] ||''[[Smart Guy]]''||Amy |} === Sinkronvoĉo === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Jaro ! Filmo ! Voĉo |- |[[2007]]-[[2009]] ||''[[Phineas és Ferb]]''||Candace Flynn |- |[[2006]] ||''[[Kim Possible]]''||Camille Leon |- |[[1998]] ||''[[A Bug's Life]]''||Lead Blueberry Scout |- |[[1995]] ||''[[Mimi o sumaseba]]''||Yuko |} == Diskografio == === Albumoj === * [[2007]] ''Headstrong'' * [[2009]] ''Guilty Pleasure'' === Filmaj albumoj === * [[2006]] ''[[High Scool Musical Soundtrack]]'' * [[2007]] ''[[High Scool Musical 2 Soundtrack]]'' * [[2007]] ''[[High School Musical Hits Remixed]]'' * [[2007]] ''[[High School Musical Special Edition]]'' * [[2007]] ''[[Disney Channel Holiday]]'' * [[2007]] ''[[Radio Disney]]'' * [[2007]] ''[[The Little Mermaid Soundtrack]]'' * [[2007]] ''[[Disney Mania 4]]'' * [[2007]] ''[[Disney Mania 5]]'' === Pliaj kantaĵoj === * [[2006]] ''[[Kiss The Girl]]'' * [[2006]] ''[[Last Christmas]]'' * [[2007]] ''[[Time After Time]]'' * [[2007]] ''[[Heaven is a Place on Earth]]'' * [[2007]] ''[[Shadows Of The Night]]'' * [[2008]] ''[[Never Gonna Give You Up]]'' * [[2008]] ''[[Too Many Walls]]'' * [[2008]] ''[[I Wanna Dance]]'' * [[2008]] ''[[If My Life Was A Movie]]'' * [[2009]] ''[[Time's Up]]'' === Videoklipoj === * [[2006]] ''[[Kiss The Girl]]'' * [[2007]] ''[[Be Good To Me]]'' * [[2007]] ''[[He Said She Said]]'' * [[2007]] ''[[Not Like That]]'' * [[2007]] ''[[Suddenly (Ashley Tisdale-dal)|Suddenly]]'' * [[2009]] ''[[It's Alright It's OK]]'' * [[2009]] ''[[Crank It Up]]'' === Koncerta turneo === * [[2006]]-[[2007]] ''[[High School Musical: The Concert]]'' * [[2007]] ''[[Headstrong Tour Across America]]'' === DVD-j === * [[2007]] ''[[There's Something About Ashley]]'' == Retejoj == * [http://www.ashleytisdale.com/ oficiala paĝo] * [http://www.ashleymusic.com/ oficiala muzika paĝo] * [http://www.youtube.com/user/ashleytisdale/ YouTube Channel] * [http://www.myspace.com/ashleytisdale/ MySpace-paĝo] * [http://www.twitter.com/ashleytisdale/ Twitter-paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120214084002/http://twitter.com/ashleytisdale |date=2012-02-14 }} * [http://www.rockingtisdale.com Rockingtisdale.Com - neoficiala fanpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201026150253/http://rockingtisdale.com/ |date=2020-10-26 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tisdale, Ashley}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]] rpqg4esb24c0963o9wl3u2o61bu5qjz Baera anaso 0 388754 9442350 8772394 2026-07-31T10:04:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442350 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Baera anaso |koloro = pink |dosiero = Baer's Pochard RWD4.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Baera anaso |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes'' |familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae'' |genro = ''[[Aythya]]'' |specio = ''A. baeri'' |statuso = EN |dunomo = ''Aythya baeri'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gustav Radde|Radde]], [[1863]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Baera anaso''' aŭ '''Baera merganaso''' ('''''Aythya baeri''''') estas birdospecio de la grupo de [[merganasoj]] troviĝanta en orienta [[Azio]]. Ili reproduktiĝas en sudorienta [[Rusio]] ([[Siberio]]) kaj nordorienta [[Ĉinio]], migrante vintre al suda Ĉinio, [[Vjetnamio]], [[Japanio]], kaj [[Barato]]. La nomo estas omaĝo al estonia naturalisto [[Karl Ernst von Baer]]. == Aspekto == [[Dosiero:AythyaBaeri.jpg|eta|maldekstra|250px|Ilustraĵo]] Ĝi estas 41–46 cm longa, nome simila laŭ grando kaj sinteno al plej proksima parenco la [[Blankokula anaso]] (''A. nyroca''), kvankam la koloraro de la maskloj estas tute diferenca. Temas pri specio kun [[seksa duformismo]]. La maskloj de la Baera anaso estas similaj al tiuj de la [[Granda rokanaso]] (''A. marila''), sed havas malhelbrunan dorson kaj iom pli helbrunajn suprajn flankojn; la blankaj subaj flankoj kaj ventro estas rimarkindaj. La kapo kaj kolo estas malhelverdaj al nigrecaj kun tre rimarkindaj malhelverdaj brilaj nuancoj; sube la ruĝecbruna brusto estas separata per rekta limo. La beko estas helgriza (bluecgriza) kun nigra fincentra “ungo”. La inoj de la Baera anaso kaj de la Blankokula anaso estas tre similaj, sed tio okazas vere ĉe preskaŭ ĉiuj el la inoj de la genro ''[[Aythya]]''. Maskloj en [[eklipsa plumaro]] estas similaspektaj al inoj, sed retenas la blankan irison.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=478 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110805082237/http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=478 |arkivdato=2011-08-05 }}</ref> == Statuso == Iam klasita kiel [[vundebla specio]] fare de la [[IUCN]],<ref>BLI (2004)</ref> pli ĵusa priserĉado montris, ke ties nombroj estas pliiĝantaj pli kaj pli rapide. Ĝi estis sekve suprenlistata al statuso de [[endanĝerita]] en 2008.<ref>BLI (2008)</ref> Inter 1987 kaj 2007, estis nur 11 vidaĵoj de grupoj de 100+ birdoj en kontinenta Ĉinio. Ĵusa censo de [[WWF]] Ĉinio de la Hubeja provinco trovis nur 131 individuojn en la lago Liangzihu, kaj nur aliajn tri arojn el 10, 8 kaj 3 individuoj en aliaj lokoj. Ĉasado kaj detruado de humidejoj estas supozeble kaŭzoj de malpliiĝo; nekonfirmataj vidaĵoj el orienta Ĉinio sugestas, ke ĝis 3,000 individuoj povas esti ĉasataj ĉiujare.<ref>Lei Gang in litt. 2010</ref> == Ekologio == La Baera anaso reproduktiĝas ĉirkaŭ lagoj kun riĉa akva vegetaĵaro, nestumante inter densa herbaro, inunditaj herbotufaj herbejoj, aŭ inunditaj arbustaraj herbejoj. En Liaoning, Ĉinio, ili troviĝas kutime inter dense vegetaĵaraj marbordaj humidejoj, aŭ ĉe lagoj kaj lagetoj ĉe arbaroj. Vintre ili loĝas en nesalaj lagoj kaj akvorezervejoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=478 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110805082237/http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=478 |arkivdato=2011-08-05 }}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj==<!-- Forktail15:87. --> * {{IUCN2006|assessors=[[BirdLife International]] (BLI)|year=2004|id=2451|title=Aythya baeri|downloaded=11a Majo 2006}} Kriterioj kial tiu specio estas vundebla. * [[BirdLife International]] (BLI) (2008): [http://www.birdlife.org/action/science/species/global_species_programme/whats_new.html 2008 IUCN Ruĝalistaj statusŝanĝoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080914020126/http://www.birdlife.org/action/science/species/global_species_programme/whats_new.html |date=2008-09-14 }}. Konsultita la 2008-MAJ-23. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=478&m=0 BirdLife Species Factsheet.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100706023728/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=478&m=0 |date=2010-07-06 }} * ARKive - [http://www.arkive.org/species/GES/birds/Aythya_baeri/ Bildoj kaj filmetoj de Baera anaso ''(Aythya baeri)'']{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060422091127/http://www.arkive.org/species/GES/birds/Aythya_baeri/ |date=2006-04-22 }} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Anasenoj]] [[Kategorio:Anasedoj]] [[Kategorio:Anseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Afganio]] 52ou4hitkj5antunibxmyo9bc5r7lpo UTC+01:00 0 389866 9441859 9436605 2026-07-30T16:04:38Z Moldur 2507 9441859 wikitext text/x-wiki '''UTC+01:00''' aŭ pli simple '''UTC+1''' estas [[horzono]] en kelkaj landoj kiu havas tempodiferencon de unu horo al la [[Universala Tempo Kunordigita]] (UTC). [[Dosiero:Timezones2011 UTC+1.png|eta|600ra|<center>UTC+1 en 2011: bluo (en januaro), oranĝkoloro (en julio), flavo (tutjare), helbluo - maraj areoj]] Tiu tempo uzatas per la nomoj * [[Centreŭropa Tempo]] (aŭ "Mezeŭropa Tempo") * [[Okcidentafrika Tempo]] * [[Okcidenteŭropa Somera Tempo]], nome ** [[Brita Somera Tempo]] kaj ** [[Irlanda Norma Tempo]] Ĝi uzatas… == Kiel norma tempo (tutjare) == {{div col|cols = 3}} * [[Alĝerio]] * [[Angolo]] * [[Benino]]<ref>[http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/africa/benin/time/ "Tempo en Benino", en la retejo ''greenwichmeantime.com'' (angle)]</ref> * [[Kameruno]] * la [[Centrafrika Respubliko]] * [[Ĉado]] * [[Kongo Brazavila]] * [[Kongo Kinŝasa]]: ** provinco ''Bandundu'' ** provinco ''Bas-Congo'' ** provinco ''Équateur'' ** [[Kinŝaso]] * [[Ekvatora Gvineo]] * [[Gabono]] * [[Maroko]] * [[Niĝero]] * [[Niĝerio]] * [[Tunizio]] {{div col end}} == Kiel norma tempo (vintro en la norda hemisfero) == {{div col|cols = 3}} * [[Albanio]] * [[Andoro]] * [[Aŭstrio]] * [[Belgio]] * [[Bosnio kaj Hercegovino]] * [[Ĉeĥio]] * [[Danio]] * [[Francio]] * [[Germanio]] * [[Ĝibraltaro]] (parto de Britio) * [[Hispanio]] - krom la [[Kanariaj Insuloj]] * [[Hungario]] * [[Italio]] * [[Kroatio]] * [[Liĥtenŝtejno]] * [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] * [[Nord-Makedonio]] * [[Malto]] * [[Monako]] * [[Montenegro]] * [[Nederlando]] * [[Norvegio]], inkluzive de ** [[Svalbardo]] kaj [[Janmajeno]] ([[norvege]] ''Jan Mayen'') * [[Pollando]] * [[San-Marino]] * [[Serbio]] * [[Slovakio]] * [[Slovenio]] * [[Svedio]] * [[Svisio]] * [[Vatikanurbo]] {{div col end}} == Kiel norma tempo (vintro en la suda hemisfero) == {{div col|cols = 3}} * [[Buvet-insulo]] ([[norvege]] ''Bouvetøya'') {{div col end}} == Kiel somera tempo (somero en la norda hemisfero) == {{div col|cols = 3}} * [[Alderney]] * [[Feroaj insuloj]] * [[Guernsey]]<ref>[http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=708 Horzono en St. Peter Port, en la retejo ''timeanddate.com'' (angle)]</ref> * [[Irlando]] * [[Manksinsulo]] * [[Ĵersejo]] (''Jersey'') * [[Portugalio]] - krom la [[Acoroj]] * [[Sark]] * [[Hispanio]] - nur la [[Kanariaj Insuloj]] {{div col end}} == References == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Horzonoj en Eŭropo}} {{Horzonoj en Afriko}} {{Horzonoj}} [[Kategorio:UTC]] [[cs:Časové pásmo#UTC+1 A, SEČ (Středoevropský čas), CET (Central European Time)]] lb4iv3h0sw17jm07gn1p4c322ew6md6 Archie Shepp 0 394086 9442099 8778913 2026-07-30T21:17:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442099 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Archie shepp Warszawa 2.jpg|180ra|eta|Archie Shepp dum koncerto en Varsovio, julion de 2008]] '''Vernon „Archie“ SHEPP''' (naskiĝis la [[24-an de majo]] [[1937]] en [[Fort Lauderdale]], [[Florido]]) estas usona [[ĵaz]]muzikisto ([[tenorsaksofonisto|tenor-]] kaj [[sopransaksofono]], [[piano]]), [[komponisto]], kantisto same kiel literatur- kaj teatrosciencisto. Li validas kiel unu el la plej gravaj [[intelektulo]]j de [[moderna ĵazo]].<ref>Cit. laŭ Cook/Morton, p. 1182.</ref> == Vivo == Archie Shepp alkreskis en [[Filadelfio]], kie li komence lernis pianludon, krome la ludon de [[klarneto]] kaj aldosaksofono; poste li transiris al tenorsaksofono. Li muzikis en lokaj [[ritmenbluso|ritmenbluso-bandoj]] kaj konatiĝis je tio kun Lee Morgan, Cal Massey, Jimmy Heath kaj [[John Coltrane]]. Shepp studis ekde 1955 ĝis 1959 literatursciencon ĉe Altlernejo Goddard; post diplomiĝo li transloĝiĝis al [[Novjorko]]. Tie Shepp komencis sian muzikistan karieron en 1960 en la bando de [[Cecil Taylor]] kaj li kunlaboris je la filmo ''The Connection''. En 1963 li estis membro de la ''New York Contemporary Five'', al kiu apartenis [[Don Cherry]] kaj John Tchicai same kiel basinstrumentisto Don Moore kaj frapinstrumentisto J. C. Moses; la bando estis ekestinta el mallongviva formaĵo, kiun Shepp estis estrinta kune kun Bill Dixon. Kun Tchicai kaj Cherry li vojaĝis en 1964 tra [[Sovetunio]], [[Ĉeĥoslovakujo]] kaj [[Finnlando]], kie ili koncertis dum la ĵazfestivalo en [[Helsinko]]. Aŭguston de 1964 li surbendigis unuan kunsidon je propra nomo, la albumon ''[Four for Trane'' por [[Impulse! Records|Impulse!]].<ref>La materialo surbendigita jam novembron de 1963 kun Lars Gullin, Tete Montoliu kaj [[Niels-Henning Ørsted Pedersen]] aperis nur pli malfrue je la diskeldonejo Steeplechase sub la titolo ''The House I Live in''. Komp. Cook/Morton, .1183.</ref> Post tio li muzikis i.&nbsp;a. kun Bill Dixon, John Tchicai, Don Cherry kaj ĉefe kun [[John Coltrane]], kun kiu li koncertis en novjorkaj ĵazklubejoj; en 1965 li tiam kunverkis la albumon ''Ascension'' de Coltrane. Lia [[koncerto]] ĉe la [[Novporta Ĵazfestivalo]] aperis kune kun la muziko de Coltrane ĉe Impulse! (''New Thing at Newport''); aparte pro la subteno de Coltrane Archie Shepp establiĝis kiel muzikisto de la ĵazavangardo en Usono kaj tutmonde.<ref>La informoj pri la fruaj jaroj devenas de la biografio de [[Ian Carr]] en ''Jazz - Rough Guide'', p. 581.</ref> Kun diversaj instrumentistaroj okazis je lia nomo vojrompaj sonregistraĵoj (i.&nbsp;a. kun Roswell Rudd, Bobby Hutcherson, Beaver Harris kaj Grachan Moncur la 3-a), kiuj faris Ŝepon unu el la plej gravaj ĉefroluloj de la ĵaz[[avangardo]] kaj de [[libera ĵazo]] en la 1960-aj jaroj. Archie Shepp ne nur estis muzika pioniro, sed ankaŭ politika kaj socia sontubo de nova nigrula memkonscio; ekzemple en 1965 li tekstis en [[Down Beat]]: „I am an anti-fascist artist“ [Mi estas kontraŭfaŝisma artisto].<ref>Cit. laŭ Ian Carr, p. 581.</ref> Supro de la politika engaĝiĝo de „kolera junulo“ estis la prezentado dum la Tutafrika Festivalo de 1969 en [[Alĝero]]. Malgraŭ novmuzika radikaleco la muziko de Shepp ĉiam estis malpli abstrakta ol tiu de aliaj pioniroj de ĉi tiu epoko; ekzemple la tre emmocia ludmaniero de Shepp ĉiam staris en la tradicio de la grandaj [[svingo (muzikstilo)|svingo]]-saksofonistoj kiel [[Ben Webster]] aŭ [[Coleman Hawkins]], kiu baziĝas sur la alternado de malmildaj kaj delikate blovetataj tonoj, de diversaj registroj kaj laŭtecogradoj. Ekde meze de la 1960-aj jaroj Shepp verkis kun propraj ensembloj; En 1967 li estris okopon, kun kiu li surdiskigis ''Mama Too Tight'' kaj enigis je tio influojn de [[Duke Ellington]], ritmenblusajn ritmojn, marŝmuzikajn elementojn; en 1968 li verkis kun sesopo kun i.a. Jimmy Owens, Grachan Moncur la 3-a kaj Walter Davis la pli juna la albumon The Way Ahead. En 1969 li kunlaboris kun trumpetisto Cal Massey, muzikis ties komponaĵojn kaj vojaĝis kun li tra Eŭropo kaj Nordafriko, kie Shepp koncertis sur la ''Tutafrika Festivalo''. Komence de la 1970-aj jaroj Shepp denove kunlaboris kun Massey je la produktaĵo ''Lady Day: A Musical Tregedy'', kiu estis unuafoje prezentata en la ''[[Broklino|Broklina]] Muzikakademio''. Post tio Shepp verkis aliajn pecojn kaj estris kursojn ĉe la Universitato je [[Buffalo]], en 1973 ĉe la Universitato je [[Masaĉuseco]]. En la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj en la ludon de Shepp pli forte enmiksiĝis elementoj de tradicia nigrusona muziko. [[Bluso]], [[gospelo]] kaj [[nigrula preĝokanto]] por Shepp estis la originaj esprimiloj de la nigruloj en Usono. Li volis doni al siaj samsortuloj muzikon, per kiu la diskriminaciata nigrula komunumo de la [[geto]]j pvosi identiĝi. En 2004 Archie Shepp plenumis al si en Francujo longtempe karesitan revon per la fondado de propra [[diskeldonejo]] ''Archieball'' kune kun Monette Berthomier. La eldonejo devis servi ne nur al liaj propraj produktaĵoj, sed ankaŭ kiel platformo por junaj nigrulaj ĵazmuzikistoj el Usono. Ĉe eldonejo Archieball ankaŭ aperas verkoj kaj kunverkaĵoj kun la muzikistoj Jacques Coursil, Monica Passos, Bernard Lubat kaj Frank Cassenti. La nuna agentino de Archie Shepp estas <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://webarchieball.free.fr/contactindexEN.htm |titolo=Valentine Gautier |alirdato=2012-07-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720231606/http://webarchieball.free.fr/contactindexEN.htm |arkivdato=2011-07-20 }}</ref> Valentine Gautier. == Selekta diskaro == {| width="100%" |- valign="top" | width="50%" | * ''New York Contemporary Five'' (Storyville, 1963)<ref>La selekto de la albumo orientiĝis je ''Penguin Guide to Jazz''; eldonoj de 1992, 2001 kaj 2006; same kiel je ''Jazz - Rough Guide''.</ref> * ''Four for Trane'' (Impulse!, 1964) * ''New Thing at Newport'' (Impulse!, 1965 * ''Fire Music'' (Impulse!, 1965) * ''On This Night'' (Impulse!, 1965) * ''Live in San Francisco'' (Impulse!, 1966) * ''Live at the [[Donaueschingen]] Music Festival'' (1967) * ''The Way Ahead'' (Impulse!, 1968) * ''Blasé'' (Varese, 1969) kun Jeanne Lee * ''Yasmina, a Black Woman'' (Le Jazz, 1969) * ''Live at the Pan African Festival'' (Varese, 1969) * ''Attica Blues'' (Verve, 1972) * ''Steam'' ([[Enja]], 1976) | * ''Force with [[Max Roach]]'' (1976) * ''Goin’ Home'' (Steeplechase, 1976) * ''Lady Bird'' (Denon, 1978) * ''The Long March'' (Hat ART, 1979) kun Max Roach * ''Looking at Bird'' (Steeplechase, 1980) * ''California Meeting'' (1985) * Archie Shepp & Chet Baker ''In Memory of'' (L+R, 1988) * ''I Didn't Know About You'' (Timeless, 1990) * Roswell Rudd & Archie Shepp ''Live in New York'' (Verve, 2000) * Archie Shepp & Mal Waldron ''Left Alone Revisited'' (Enja, 2002) * Archie Shepp ''I Know About The Life'' (HatHut, 2003) * Archie Shepp & Siegfried Kessler ''First Take'' (2003) * ''Phat Jam in Milano'' (Dawn of Freedom, 2009) |} Shepp krome kunverkis albumojn de [[John Coltrane]], Johnny Copeland, Dave Burrell, Kahil El’Zabar, [[Chico Hamilton]], Karin Krog, [[Yusef Lateef]], Grachan Moncur la 3-a, [[Buell Neidlinger]] kaj Cecil Taylor. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == [[Dosiero:Archie Shepp022.JPG|eta|Archie Shepp (1982) en Francujo]] * Christian Broecking: ''Der Marsalis-Faktor. Gespräche über afroamerikanische Kultur in den neunziger Jahren.'' Oreos, Waakirchen-Schaftlach 1995, ISBN 3-923657-48-X (''Collection Jazz'' 25). * Christian Broecking: ''Respekt!'' Verbrecher Verlag, Berlino 2004, ISBN 3-935843-38-0. * [[Ian Carr]], Digby Fairweather, [[Brian Priestley]]: ''Jazz. Rough Guide.'' = ''Rough guide Jazz.'' 2-a pliampleksigita kaj aktualigita eldono. Stutgarto, Metzler 2004, ISBN 3-476-01892-X. * [[Richard Cook]], Brian Morton: ''[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz Recordings]].'' 8-a eldono. Penguin, Londono 2006, ISBN 0-14-102327-9. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Portalo Muziko}} * [http://www.archieshepp.com/ Oficiala hejmpaĝo] * [http://webarchieball.free.fr/ Retpaĝaro de diskeldonejo webarchieball.free.fr] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120228214519/http://webarchieball.free.fr/ |date=2012-02-28 }} * [http://www.allaboutjazz.com/php/musician.php?id=4266 Ampleksa kolekto de novaĵoj, artikoloj kaj intervjuoj ĉe allaboutjazz.com] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Shepp, Archie}} [[Kategorio:Usonaj ĵazsaksofonistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazkomponistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] memidmfvhlisvejeedsiy6ojeegnwto Ŝablono:Kebekio 10 398892 9442458 9229304 2026-07-31T11:54:02Z ThomasPusch 1869 9442458 wikitext text/x-wiki <onlyinclude><span style="display:none;">{{{3|Kebekio}}}</span>[[dosiero:Flag of Quebec.svg|{{{WIDTH|20}}}px|{{{3|Kebekio}}}]]{{#ifeq:{{{1|}}}|#|<!-- nenio -->|&nbsp;{{#if:{{{ligila celo|}}}|[[{{{ligila celo}}}]]|[[{{{1|Kebekio}}}|{{{2|Kebekio}}}]]}}}}</onlyinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Kanado|Kebekio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] iuk6knbfe2w9e3rq2x5lfazt1j725es Balkana lunario 0 400299 9442387 7945586 2026-07-31T10:46:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442387 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Balkana lunario |dosiero = Lunaria annua flowers.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = Floroj de balkana lunario |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = plantoj |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Brasikaloj]] ''Brassicales'' |familio = [[Brasikacoj]] ''Brassicaceae'' |genro = [[Lunario]] ''Lunaria'' |dunomo = Lunaria annua |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = Lunaria annua |komunejo = Lunaria annua }} La '''balkana lunario''' (''Lunaria annua''), estas relative alta (30 cm ĝis 1 m), [[dujara planto]] indiĝena en [[Balkana Duoninsulo]] kaj sudokcidenta [[Azio]], kaj naturalizita tra [[Eŭropo]], [[Nordameriko]], kaj partoj de Azio. Ĝi havas larĝajn, pintigitajn ovalajn segildentajn [[folio]]jn. La komuna angla nomo ''honesty'' ([[Sincero|sincereco]]) estiĝis en la [[16-a jarcento]], kaj ĝi eble atribuendas al diafanaj [[silikvo]]j kiuj similas platigitajn [[guŝo]]jn kiuj travintre restas sur la planto. En sudorienta Azio ĝi estas nomita la "monero-planto" kaj en [[Usono]] ĝi estas komune konata kiel "arĝentaj dolaroj", "ĉina mono", aŭ "ĉinaj moneroj", ĉar la silikvoj similas arĝentajn monerojn. En [[Danujo]] ĝi estas konata kiel ''judaspenge'' kaj en [[Nederlando]] kaj [[Flandrujo]] kiel ''judaspenning'' (moneroj de Judaso), aludon al la rakonto de [[Judaso Iskarioto]] kaj la tridek arĝentaj moneroj kun kiuj li estis pagita. <br /> <br /> <gallery> Dosiero:LunariaAnnua1.jpg|Matura balkana lunario Dosiero:Lunaria annua detail.jpg|Detalo de la floro Dosiero:Lunaria_annua_chile.JPG|Blanka balkana lunario </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Biologio}} * {{en}} [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?2240,2559,2560 Jepson Manual Treatment] * {{en}} [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LUAN Balkana lunario ( ''USDA'' )] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120520140138/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LUAN |date=2012-05-20 }} * {{en}} [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Lunaria+annua Bildoj de balkana lunario.] [[Kategorio:Brasikacoj]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] jjraj4a90xq2jzvwf6qswxf6851msrd Misterecaj religioj 0 405140 9442083 9439643 2026-07-30T20:55:08Z Filozofo 3592 Interpunkcia alĝustigo 9442083 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Relief Samothrace Louvre Ma697.jpg|eta|300px|[[Samotrako]], [[inico]] de [[Agamemnono]] al la kulto de la [[Kabiroj]]]] [[Dosiero:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 011.jpg|eta|300px|Inica ritaro el la Vilao de la Mistero de [[Pompei]]]] '''Misterecaj religioj''' (el la [[Greka lingvo|greka]] μυστήριον - ''mysterion'' – poste [[Latina lingvo|latine]] ''mysterium'') <!--kompletu tekston tie--> oni indikas la [[Esoterismo|esoterajn]] kultojn, kiuj alfundigas siajn radikojn en antikvajn praajn inicojn kaj disvastiĝis al la tuta [[Grekio|greka]] kaj [[Mezoriento|mezorienta]] mondo, kun aparta intensiĝo en la [[Helenismo|helenisma]] epoko kaj sinsekve dum tiu romia. == Etimologio == La etimologio de la vorto “Mistero” havus radikon en la [[Hindeŭropa lingvaro|hindoeŭropaj]] lingvoj kiu havis la signifon de onomatopea origino, kiel ''fermi la buŝon'' (el kio la termino “muta”). El tiu radiko devenus la grekaj terminoj μύω (''myo'' = inici al la misteroj), μύησις (''myesis'' = inico) kaj μύστης (''mystes'' = inicito). == Distingaj karakterizoj de la misterecaj religioj == Unu el tiu fundamentaj karakteroj, komuna al la misterecaj kultoj, konsistas en la fakto ke la amplekso de la krederoj, religiaj praktikoj kaj intima naturo estas rivelitaj nur al la inicitoj kiuj estas devigataj ne profani la sekreton kiu devas esti ''nedirebla''. Komunaj komponantoj de la misterecaj ritoj estas ĝenerale ankaŭ sanktaj simboloj (ĉiu religio havas la siajn) kaj [[Magio|magiaj]] ceremonioj, [[sakramento]]j kaj purigaj [[ritaro]] kiuj povus inkluzivi [[ofero]]jn, [[Rita sinlavado|ritaj sinlavadoj]], [[fasto]]j aŭ [[abstino]]j, [[Bankedo|sanktaj bankedoj]], dancoj ktp. Kroma precipa karakterizo de tiuj kultoj estas la celo [[Soteriologio|sava]]. La inica ago estas destinita realigi realon liberigan donitan al la unuopulo responde al ekzistaj problemoj koncernantaj la vivon kaj la morton.Pere de laŭgradaj perfektigintaj inicoj la adeptoj alvenas al la vizio de la diaĵo, kiu, estinte eĉ ĝi mortinta kaj renaskiĝinta, garantias al ili la religian [[libero|liberigon]]. Aŭ la superado de homa kondiĉo, de la individua limigo kiun la morto kaj resurekto de la diaĵo simbolas. La “resurekto” indikas naskiĝon post-trans la morto al tiu mondo kiu aŭtomate ne konsistis en la supervivo. La genezo kaj historia disvolviĝo de la misterecaj religioj okazis precipe en la terkulturista medio, en kiu la ciklo vivo-morto-renaskiĝo trovas fundamenton en la analogio de la laŭsezona ritmo de la vegetado kun la sorto de la homo renaskiĝanta – per la efika inico - al nova vivo. Pere de la drama reprezentado, simbola kaj spirita, de la perioda alternado de la naturaj fenomenoj, aktualigita en la inicaj ritoj, la prozelitoj atingas la plenumon de sia [[eskatologio|eskatologiaj]] kaj savigaj postuloj. == La ĉefaj kultoj misterecaj == La plej famaj de la ''greka mondo'' estis la [[Eleŭzisaj Misteroj]], ligitaj al la kulto de [[Demetra]] kaj [[Persefono]]. <br /> Apud tiuj memorindas tiuj ligitaj al la kulto de [[Dionizo]], de [[Orfeo]] de la misteroj orfeaj, de [[Frigio|Frigia]] dio [[Sabazio]], de [[Kabiroj]] ĉe la sanktejo de la Grandaj dioj de [[Samotrako]]. En la religia [[Sinkretismo]] tipa de la helenisma epoko kaj pliposte en tiu romia, havis rimarkindan gravon la misterecaj realoj de orienta origino: nome la misterecaj kultoj de la Granda Patrino [[Cibelo]] kun [[Atiso]] el la [[Malgrand-Azio]], de [[Serapis]], de [[Iziso]] kaj [[Oziriso]] de la egipta mitologio, kaj tiuj de [[Mitrao]] el la [[Persio]]: ĉiuj tiuj trapenetris la religian fizionomion de la kulturo romia de la imperia epoko, kiu vidis la proliferadon de temploj, Izisejoj kaj mitrejoj en la tuta mondo tiam konsiderata. == Misterecaj aperoj en la literaturo kaj filozofio == Ankaŭ en la literaturo greka, helenista kaj romia, troviĝas eĥoj pri la graveco de la misterecaj religioj en antikva kultura mondo. Provo estu, interalie, la [[Homeraj himnoj|homera himno]] al [[Demetra]], la [[orfeaj himnoj]] kaj la Metamorfozoj de [[Apuleo]]. [[Dosiero:Mithra Musées de la Cour d'Or 100109.jpg|eta|300px|[[Taŭroktonio]], el gaŭla-romia [[mitrejo]], en [[Metz]].]] La misterecaj religioj grande influis ankaŭ la filozofiajn fluojn de la malfrua epoko, kiel pruvite en metafizikaj apartaĵoj tipaj de [[Novplatonismo]], [[Pitagoro|Novpitagorismo]] kaj [[gnostikismo]]. Plua konfirmo pri tiu graveco estas pruvata ankaŭ per la verkoj de la [[Patroj de la Eklezio]], kiuj ilin reĵetas ĉar senaj je historia fundamento kaj foje fonto de malmoraleco, kvankam estas rekonata la laŭdinda inklino serĉi veron en adeptoj. Ĝuste rilate kristanismon, iuj modernaj esploristoj, laŭ kelke da tempo, kurigis opinion laŭ kiu ĝi estus kopiaĵo de ritoj kaj principoj de misterecaj religioj, sed estus facile montri la esencajn diferencojn. Aliaj fakuloj, kiel la luterana [[Rudolf Bultmann]], kaj lia skolo, opiniis ke tiuj misterecaj kultoj ofertis al [[Sankta Paŭlo|Paŭlo el Tarsio]] la okazon por pli disvolvigi la karakterojn de la figuro de [[Jesuo]] ĉerpante el ili kaj el gnostikismo konceptojn legitime aplikeblajn al Jesuo: ekzemple, la koncepto pri [[Elaĉeto|Elaĉetanto]] kaj [[Savo|Savanto]]. Temus pri la pridiskutata helenizado de kristanismo. Sed ankaŭ tiuj teorioj havas kontraŭulojn de diversaj ekzegezaj skoloj == Diaĵoj honoritaj en la misterecaj religioj == * [[Eleŭzisaj Misteroj]] * [[Kabiroj]] * [[Cibelo]] * [[Demetra]] * [[Despena]] * [[Dionizo]] * [[Patrino Tero]] * [[Iziso]] * [[Mitrao]] * [[Orfeo]] * [[Oziriso]] * [[Samotrako|Sanktejo de la Grandaj Dioj de Samotrako]] * [[Serapis]] == Vidu ankaŭ == * ''[[La ora branĉo]]'' == Bibliografio == * [[Walter Burkert]], ''Antichi culti misterici'', Laterza, Roma-Bari, 1987; rist. 1991. * [[Marion Giebel]], ''I culti misterici nel mondo antico'', ECIG, Ĝenovo, 1993. * [[Fritz Graf]], ''I culti misterici'' zorge de [[Salvatore Settis]], ''I Greci: storia, cultura, arte, società'', Einaudi, Torino, 1997 (vol. II, tomo 2) * (zorge de) [[Paolo Scarpi]], ''Le religioni dei misteri'', 2 vol., Fondazione Valla - Mondadori, Milano, 2002 * (zorge de) [[Angelo Bottini]], ''Il rito segreto: misteri in Grecia e a Roma'', Electa, Milano, 2005. * [[Antonio Virgili]], ''Culti misterici ed orientali a Pompei'', Gangemi, Roma, 2008. ISBN 978-88-492-1409-3 * Michael B. Cosmopoulos (ed), Greek Mysteries: the archaeology and ritual of ancient Greek secret cults (London, Routledge, 2003). * Delneri, Francesca, I culti misterici stranieri nei frammenti della commedia attica antica (Bologna, Patron Editore, 2006) (Eikasmos, Studi, 13). * Burkert, Walter, Cultos mistéricos antiguos. Traducción de María Tabuyo y Agustín López. Editorial Trotta: Madrid, 2005. ISBN 978-84-8164-725-9 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sideratau8.org Centro di Studi Eleusini Madre per le Culture Atlantidee e Mediterranee] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181223180534/http://sideratau8.org/ |date=2018-12-23 }} ({{it}}) * [http://www.sideratau8.org/Geni_e_forze.htm ''LE CONGREGAZIONI DEI GENI E DELLE FORZE DELLA NATURA''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080411001316/http://www.sideratau8.org/Geni_e_forze.htm |date=2008-04-11 }} ({{it}}) * [http://www.mercaba.org/Historia/Religion/Bentue%20-%20Historia%20de%20las%20religiones-5.pdf La misterecaj kultoj] ({{es}}) {{Projektoj}} [[Kategorio:Antaŭkristanaj religioj]] [[Kategorio:Mitologio]] [[Kategorio:Religio]] 1lfl458r8azdq3hd85f4jnykl3nwybl 9442087 9442083 2026-07-30T20:59:23Z Filozofo 3592 /* */ Lingvaj plibonigoj por klareco 9442087 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Relief Samothrace Louvre Ma697.jpg|eta|300px|[[Samotrako]], [[inico]] de [[Agamemnono]] al la kulto de la [[Kabiroj]]]] [[Dosiero:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 011.jpg|eta|300px|Inica ritaro el la Vilao de la Mistero de [[Pompei]]]] '''Misterecaj religioj''' (el la [[Greka lingvo|greka]] μυστήριον - ''mysterion'' – poste [[Latina lingvo|latine]] ''mysterium'') <!--kompletu tekston tie--> oni indikas la [[Esoterismo|esoterajn]] kultojn, kiuj fontas el antikvaj praaj inicoj kaj disvastiĝis al la tuta [[Grekio|greka]] kaj [[Mezoriento|mezorienta]] mondo, kun aparta intensiĝo dum la [[Helenismo|helenisma]] epoko kaj poste dum la romia. == Etimologio == La etimologio de la vorto “Mistero” havus radikon en la [[Hindeŭropa lingvaro|hindoeŭropaj]] lingvoj kiu havis la signifon de onomatopea origino, kiel ''fermi la buŝon'' (el kio la termino “muta”). El tiu radiko devenus la grekaj terminoj μύω (''myo'' = inici al la misteroj), μύησις (''myesis'' = inico) kaj μύστης (''mystes'' = inicito). == Distingaj karakterizoj de la misterecaj religioj == Unu el tiu fundamentaj karakteroj, komuna al la misterecaj kultoj, konsistas en la fakto ke la amplekso de la krederoj, religiaj praktikoj kaj intima naturo estas rivelitaj nur al la inicitoj kiuj estas devigataj ne profani la sekreton kiu devas esti ''nedirebla''. Komunaj komponantoj de la misterecaj ritoj estas ĝenerale ankaŭ sanktaj simboloj (ĉiu religio havas la siajn) kaj [[Magio|magiaj]] ceremonioj, [[sakramento]]j kaj purigaj [[ritaro]] kiuj povus inkluzivi [[ofero]]jn, [[Rita sinlavado|ritaj sinlavadoj]], [[fasto]]j aŭ [[abstino]]j, [[Bankedo|sanktaj bankedoj]], dancoj ktp. Kroma precipa karakterizo de tiuj kultoj estas la celo [[Soteriologio|sava]]. La inica ago estas destinita realigi realon liberigan donitan al la unuopulo responde al ekzistaj problemoj koncernantaj la vivon kaj la morton.Pere de laŭgradaj perfektigintaj inicoj la adeptoj alvenas al la vizio de la diaĵo, kiu, estinte eĉ ĝi mortinta kaj renaskiĝinta, garantias al ili la religian [[libero|liberigon]]. Aŭ la superado de homa kondiĉo, de la individua limigo kiun la morto kaj resurekto de la diaĵo simbolas. La “resurekto” indikas naskiĝon post-trans la morto al tiu mondo kiu aŭtomate ne konsistis en la supervivo. La genezo kaj historia disvolviĝo de la misterecaj religioj okazis precipe en la terkulturista medio, en kiu la ciklo vivo-morto-renaskiĝo trovas fundamenton en la analogio de la laŭsezona ritmo de la vegetado kun la sorto de la homo renaskiĝanta – per la efika inico - al nova vivo. Pere de la drama reprezentado, simbola kaj spirita, de la perioda alternado de la naturaj fenomenoj, aktualigita en la inicaj ritoj, la prozelitoj atingas la plenumon de sia [[eskatologio|eskatologiaj]] kaj savigaj postuloj. == La ĉefaj kultoj misterecaj == La plej famaj de la ''greka mondo'' estis la [[Eleŭzisaj Misteroj]], ligitaj al la kulto de [[Demetra]] kaj [[Persefono]]. <br /> Apud tiuj memorindas tiuj ligitaj al la kulto de [[Dionizo]], de [[Orfeo]] de la misteroj orfeaj, de [[Frigio|Frigia]] dio [[Sabazio]], de [[Kabiroj]] ĉe la sanktejo de la Grandaj dioj de [[Samotrako]]. En la religia [[Sinkretismo]] tipa de la helenisma epoko kaj pliposte en tiu romia, havis rimarkindan gravon la misterecaj realoj de orienta origino: nome la misterecaj kultoj de la Granda Patrino [[Cibelo]] kun [[Atiso]] el la [[Malgrand-Azio]], de [[Serapis]], de [[Iziso]] kaj [[Oziriso]] de la egipta mitologio, kaj tiuj de [[Mitrao]] el la [[Persio]]: ĉiuj tiuj trapenetris la religian fizionomion de la kulturo romia de la imperia epoko, kiu vidis la proliferadon de temploj, Izisejoj kaj mitrejoj en la tuta mondo tiam konsiderata. == Misterecaj aperoj en la literaturo kaj filozofio == Ankaŭ en la literaturo greka, helenista kaj romia, troviĝas eĥoj pri la graveco de la misterecaj religioj en antikva kultura mondo. Provo estu, interalie, la [[Homeraj himnoj|homera himno]] al [[Demetra]], la [[orfeaj himnoj]] kaj la Metamorfozoj de [[Apuleo]]. [[Dosiero:Mithra Musées de la Cour d'Or 100109.jpg|eta|300px|[[Taŭroktonio]], el gaŭla-romia [[mitrejo]], en [[Metz]].]] La misterecaj religioj grande influis ankaŭ la filozofiajn fluojn de la malfrua epoko, kiel pruvite en metafizikaj apartaĵoj tipaj de [[Novplatonismo]], [[Pitagoro|Novpitagorismo]] kaj [[gnostikismo]]. Plua konfirmo pri tiu graveco estas pruvata ankaŭ per la verkoj de la [[Patroj de la Eklezio]], kiuj ilin reĵetas ĉar senaj je historia fundamento kaj foje fonto de malmoraleco, kvankam estas rekonata la laŭdinda inklino serĉi veron en adeptoj. Ĝuste rilate kristanismon, iuj modernaj esploristoj, laŭ kelke da tempo, kurigis opinion laŭ kiu ĝi estus kopiaĵo de ritoj kaj principoj de misterecaj religioj, sed estus facile montri la esencajn diferencojn. Aliaj fakuloj, kiel la luterana [[Rudolf Bultmann]], kaj lia skolo, opiniis ke tiuj misterecaj kultoj ofertis al [[Sankta Paŭlo|Paŭlo el Tarsio]] la okazon por pli disvolvigi la karakterojn de la figuro de [[Jesuo]] ĉerpante el ili kaj el gnostikismo konceptojn legitime aplikeblajn al Jesuo: ekzemple, la koncepto pri [[Elaĉeto|Elaĉetanto]] kaj [[Savo|Savanto]]. Temus pri la pridiskutata helenizado de kristanismo. Sed ankaŭ tiuj teorioj havas kontraŭulojn de diversaj ekzegezaj skoloj == Diaĵoj honoritaj en la misterecaj religioj == * [[Eleŭzisaj Misteroj]] * [[Kabiroj]] * [[Cibelo]] * [[Demetra]] * [[Despena]] * [[Dionizo]] * [[Patrino Tero]] * [[Iziso]] * [[Mitrao]] * [[Orfeo]] * [[Oziriso]] * [[Samotrako|Sanktejo de la Grandaj Dioj de Samotrako]] * [[Serapis]] == Vidu ankaŭ == * ''[[La ora branĉo]]'' == Bibliografio == * [[Walter Burkert]], ''Antichi culti misterici'', Laterza, Roma-Bari, 1987; rist. 1991. * [[Marion Giebel]], ''I culti misterici nel mondo antico'', ECIG, Ĝenovo, 1993. * [[Fritz Graf]], ''I culti misterici'' zorge de [[Salvatore Settis]], ''I Greci: storia, cultura, arte, società'', Einaudi, Torino, 1997 (vol. II, tomo 2) * (zorge de) [[Paolo Scarpi]], ''Le religioni dei misteri'', 2 vol., Fondazione Valla - Mondadori, Milano, 2002 * (zorge de) [[Angelo Bottini]], ''Il rito segreto: misteri in Grecia e a Roma'', Electa, Milano, 2005. * [[Antonio Virgili]], ''Culti misterici ed orientali a Pompei'', Gangemi, Roma, 2008. ISBN 978-88-492-1409-3 * Michael B. Cosmopoulos (ed), Greek Mysteries: the archaeology and ritual of ancient Greek secret cults (London, Routledge, 2003). * Delneri, Francesca, I culti misterici stranieri nei frammenti della commedia attica antica (Bologna, Patron Editore, 2006) (Eikasmos, Studi, 13). * Burkert, Walter, Cultos mistéricos antiguos. Traducción de María Tabuyo y Agustín López. Editorial Trotta: Madrid, 2005. ISBN 978-84-8164-725-9 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sideratau8.org Centro di Studi Eleusini Madre per le Culture Atlantidee e Mediterranee] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181223180534/http://sideratau8.org/ |date=2018-12-23 }} ({{it}}) * [http://www.sideratau8.org/Geni_e_forze.htm ''LE CONGREGAZIONI DEI GENI E DELLE FORZE DELLA NATURA''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080411001316/http://www.sideratau8.org/Geni_e_forze.htm |date=2008-04-11 }} ({{it}}) * [http://www.mercaba.org/Historia/Religion/Bentue%20-%20Historia%20de%20las%20religiones-5.pdf La misterecaj kultoj] ({{es}}) {{Projektoj}} [[Kategorio:Antaŭkristanaj religioj]] [[Kategorio:Mitologio]] [[Kategorio:Religio]] kph5g5tkymdruoaqoehf1u9zwpu4pua Anthony R. Dolan 0 405158 9441816 9189644 2026-07-30T12:53:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441816 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anthony R. DOLAN''' (naskiĝinte en [[Norwalk (Konetikuto)|Norwalk]] (en:[http://en.wikipedia.org/wiki/Norwalk,_Connecticut]) la [[7-an de julio]], [[1948]])<ref>{{Cite web|title=Anthony R. Dolan|url=http://www.nndb.com/people/659/000214017|work=NNDB: Tracking the entire world|accessdate=10 June 2012}}</ref> estas usona ĵurnalisto, gajninto de la [[Premio Pulitzer]], kaj ĉefparoladverkisto por usona prezidento [[Ronald Reagan]] ekde marto 1981 ĝis la fino de la dua kvar-jara administracio de Reagan en 1989.<ref name=bio>[http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=43262 Appointment of Anthony R. Dolan as Special Assistant to the President and Chief Speechwriter], UCSB American Presidency Project, November 17, 1981</ref> Dolan ankaŭ servis en la Stabejo de la Komitato por Elekti Reagan. Li gajnis la 1978-an [[Premio Pulitzer por esplora reportado|Premion Pulitzer por esplora reportado]]<ref name=bio/> (en:[http://en.wikipedia.org/wiki/Pulitzer_Prize_for_Investigative_Reporting]) por artikolaro pri urba korupteco, eldonita en la ĵurnalo ''[[The Advocate (Stamford)|The Stamford Advocate]]'' (en:[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Stamford_Advocate]). Dum la administracio de Prezidento [[George W. Bush]], Dolan servis kiel Supera Konsultanto en la Oficejo de la [[Usona ministro pri eksteraj rilatoj|ministro pri eksteraj rilatoj]] (Decembro 2000 ĝis Julio 2001) kaj Speciala Konsultanto en la Oficejo de la [[Usona ministro pri defendo|ministro pri defendo]] (Aŭgusto 2001 ĝis Decembro 2007). Laborante kiel la ĉevparoladverkisto de Reagan, li verkis la paroladojn "[[Cindroamaso de historio|Cindroamaso de Historio]]" (1982) <ref>{{Cite web | last = Pipes | first = Richard | title = Ash Heap of History: President Reagan’s Westminster Address 20 Years Later | work = | publisher = [[Heritage Foundation]] | date = June 3, 2002 | url = http://www.reagansheritage.org/reagan/html/reagan_panel_pipes.shtml | format = | doi = | accessdate = 2007-02-13 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2012-06-10 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20120111232733/http://www.reagansheritage.org/reagan/html/reagan_panel_pipes.shtml | arkivdato = 2012-01-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130917063505/http://www.reagansheritage.org/reagan/html/reagan_panel_pipes.shtml | archivedate = 2013-09-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.reagansheritage.org/reagan/html/reagan_panel_pipes.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130917063505/http://www.reagansheritage.org/reagan/html/reagan_panel_pipes.shtml |arkivdato=2013-09-17 }}</ref>, kaj "[[Malbona Imperio]]" (1983) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://frankwarner.typepad.com/free_frank_warner/2003/12/story_of_reagan.html |titolo="The Battle of the Evil Empire," by Frank Warner, ''The Morning Call,'' Allentown, Pa., March 5, 2000. |alirdato=2012-06-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220215010317/https://frankwarner.typepad.com/free_frank_warner/2003/12/story_of_reagan.html |arkivdato=2022-02-15 }}</ref> (en: [http://en.wikipedia.org/wiki/Evil_empire]). Lia mortinta frato [[Terry Dolan (US political figure)|Terry Dolan]] (en:[http://en.wikipedia.org/wiki/Terry_Dolan_%28US_political_figure%29]) estis kunfondinto kaj prezidanto de la [[Nacia Komitato de Konservativa Politika Agado]] (en: [http://en.wikipedia.org/wiki/National_Conservative_Political_Action_Committee]) <ref name=Kastor>Elizabeth Kastor (1987), The Cautious Closet of the Gay Conservative; In the Life and Death of Terry Dolan, Mirror Images From the Age of AIDS, ''The Washington Post'', 5/11/1987</ref>. [[Dosiero:Berlin-speechwriters 1987.jpg|eta|Paroladverkistoj de la Blanka Domo renkontiĝas kun Prezidento Reagan en la [[Ovala Oficejo]] la 18-an de majo 1987. Anthony Dolan estas la unua maldekstre sur la malproksima sofo. (Biblioteko Ronald Reagan)]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.reagan.utexas.edu/resource/findaid/dolan.htm Ronald Reagan Library Collections] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070714173743/http://www.reagan.utexas.edu/resource/findaid/dolan.htm |date=2007-07-14 }} {{Ĝermo|usonano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dolan, Anthony}} [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] sliosuh01fia7hhal5ogx56sdx3viqt Sterledo 0 407509 9442081 9307221 2026-07-30T20:51:35Z ~2026-42299-53 261110 9442081 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Sterledo |koloro = pink |dosiero = Acipenser ruthenus Prague Vltava 1.jpg | dosiero larĝo=300px |priskribo de dosiero = Sterledo |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = animalo |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Aktinopterigo]]j ''Actinopterygii'' |familio = [[Acipenseredo]]j ''Acipenseridae'' |subfamilio aŭtoritato = [[Linnaeus]], [[1758]] |specioj de subdivizio = Genroj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = AcipenserRuthenusIUCN2020-1.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Tutjara}} {{Priskribo|#FF0000|Formortinta}} </div> }} '''Sterledo'''<ref>Решетников Ю. С., Котляр А. Н., Расс Т. С., Шатуновский М. И. Пятиязычный словарь названий животных. Рыбы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., 1989. — С. 53. — 12 500 экз. — ISBN 5-200-00237-0. {{ru}}</ref> ({{lang-la|Acipenser ruthenus}}) estas fiŝo de la familio [[Acipenseredoj]]. Ĝia longo atingas 125 cm, pezo ĝis 16 kg. == Disvastiĝo == Ekzistas populacioj en la basenoj de la riveroj [[Danubo]], [[Dnepro]], [[Dono]], [[Kubano (rivero)|Kubano]], [[Uralo (rivero)|Uralo]], [[Sura]], supra kaj meza partoj de [[Kama]]. Sterledoj loĝas en la basenoj de la riveroj de la [[Nigra maro]] (inkluzive la [[Azova maro|Azovan maron]]) kaj la [[Kaspia maro]], de [[Norda Dvina]], [[Obo]], [[Jenisejo]], [[Pjasina]], penetris en la basenojn de lagoj [[Ladoga (lago)|Ladoga]] kaj [[Onega (lago)|Onega]]. Sterledoj loĝas en nesala akvo, sed en [[Volgo]] kaj eble malsupraj partoj de aliaj grandaj sudaj riveroj loĝas (aŭ loĝis) populacioj, kiuj povas vivi ie ajn. == Reproduktado == Inter aliaj [[Acipenseredoj]] elstarigas sterledon frua [[seksmaturiĝo]]: ĉe 4-5-jaraĝaj maskloj, ĉe 7-8-jaraĝaj femaloj. Oni [[Frajodemetado|frajdemetas]] 4 ĝis 140 mil ovojn. Frajdemetado ordinare okazas en [[majo]], en fluejoj de supraj partoj de riveroj. [[Frajo]] estas tenaca, kaj sterledoj demetas ĝin sur [[ŝtono|ŝtoneca]]n fundon. Frajo evoluas dum 4-5 tagoj. Plenkreskaj fiŝoj ordinare longas 40-60 cm kaj pezas 0,5-2 kg, malpli ofte ĝis 6-7 kg kaj malofte ĝis 16 kg. == Konduto == Sterledo manĝas plejparte ĉefundajn [[senvertebrulo]]jn, volonte voras fiŝan frajon. En [[septembro]] ĝi kolektiĝas en profundaj lokoj de riveroj, kie pasigas tutan [[vintro]]n en malmultemova stato, sen manĝi. Superreguligado de riveroj kutime plibonigas kondiĉojn por nutrado de sterledo, sed malbonigas cirkonstancojn por ties reproduktado. Sterledo vivas ne pli ol 30 jarojn. == Kvanto == En la baseno de la Nigra maro sterledo jam antaŭlonge malabundis. Nun apartaj fiŝoj fojfoje aperas en Dnepro kaj Dono. En Kubano ĝi verŝajne malaperis. En la baseno de la Kaspia maro, aparte en la baseno de Volgo, sterledo estas pli multenombra. En la [[1950-aj|1950]]-[[1970-aj jaroj]] draste malkreskis kvanto de fiŝoj en la basenoj de meza kaj supra Kama, sed en la [[1990-aj]] tendenco parte renversiĝis. Supozeble kaŭzis tion ĉesigo de [[lignoflosigado]] kaj malkresko de industria aktiveco, kio sekvigis malpliiĝon de [[akvopoluado]]. En la baseno de Sura, laŭ kelkaj fakuloj, loĝis aborigena populacio de sterledo, sed en [[1969]]-[[1970]] ĝi preskaŭ tute malaperis kaj dum sekvaj 15 jaroj renkontiĝis nur solaj ekzempleroj. En [[1986]]-[[1987]] oni registris alvenon de frajodemetontaj fiŝoj el Volgo, sed nun denove oni renkontas nur solajn ekzemplerojn. En la baseno de Uralo tiu ĉi genro maloftas, aparte en la teritorio de Rusio. Solaj fiŝoj renkonteblas en [[Orenburga provinco]]. Ĉefaj limigaj faktoroj estas: akvopoluado (sterledo estas tre sentema pri pureco de akvo kaj pri la nivelo de ĝia saturiĝo je [[oksigeno]]) kaj [[ŝtelkaptado]]. Malbone influas ankaŭ malprofundiĝo de riveroj. == Enmetado == Okazis laboroj pri [[Enmetitaj specioj|enmetado]] de sterledoj en la kelkajn riverojn (ekzemple, [[Peĉoro]], [[Nemano]], [[Okcidenta Dvina]], [[Onega]], [[Amuro]], [[Okao]]<ref>[http://www.moyareklama.ru/Калуга/новости/105956 В Оку выпустили 11540 мальков европейской стерляди] {{ru}}</ref>) kaj en kelkajn [[akvorezervujo]]jn. == Nutra valoro == Sterledo estas konsiderata valora fiŝo, [[delicaĵo]]. Interalie ĝi estas uzata por preparado de [[fiŝrabotaĵo]]. == Heraldiko == Sterledon oni povas vidi en la blazonoj de kelkaj [[Rusujo|rusujaj]] urboj, inkluzive de [[Saratov]], [[Ribinsko]], [[Belozersko]], [[Jejsko]], [[Jejska distrikto]], [[Caricino]] (nun Volgogrado). <gallery> Dosiero:Coat of Arms of Saratov.png|[[Saratov]] Dosiero:Coat_of_Arms_of_Rybinsk_(Yaroslavl_oblast).png|[[Ribinsko]] Dosiero:Coat_of_arms_of_Belozersky_District,_Vologda_Oblast.png|[[Belozersko]] Dosiero:Eisky raion.svg|[[Jejska distrikto]] Dosiero:Герб_города_Ейска.png|[[Jejsko]] Dosiero:Tsaritsyn COA (Saratov Governorate) (1857).png| [[Volgogrado|Caricino]] </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Fishes/15.html Vertebruloj de Rusio: sterledo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210122115742/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Fishes%2F15.html |date=2021-01-22 }} {{ru}} {{projektoj |commons=Category:Acipenser ruthenus |wikispecies =Acipenser ruthenus |ReVo=sterle}} [[Kategorio:Acipenseredoj]] q2faqlm393ia2kisdv6qp25eg05crgl Aït Abdelmoumène 0 407565 9442324 8554387 2026-07-31T08:56:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442324 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipa parto <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Aït Abdelmoumène | devena_nomo = | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Mairie de Tizi NTleta.jpg | dosiero_priskribo = Urbodomo de Tizi N'Tleta <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Alĝerio | lando_flago = 1 | regiono_tipo = Regiono | regiono = Kabilio | distrikto_tipo = Provinco | distrikto = [[provinco Tizi Uzu|Tizi Uzu]] | kantono_tipo = Daïra | kantono = Ouadhias | municipo = Tizi N'Tléta | histregiono = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | montaro = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | orogenezo = | orogenezo_tipo = | geologio = | geologio_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | planto = | planto_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Aït Abdelmoumène | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 36 | lat_m = 32 | lat_s = 44 | lat_NS = N | long_d = 04 | long_m = 03 | long_s = 26 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = ĉirkaŭ 9000 | loĝantaro_dato = | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | urbestro = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera_noto = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Alĝerio | mapo_lokumilo = Alĝerio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo2_lokumilo = Afriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Aït Abdelmoumène''' estas loko de la [[komunumo]] [[Tizi N'Tléta]] kiu troviĝas en [[Alĝerio]] [[regiono]] [[Kabilio]] kaj en la [[provinco Tizi Uzu]]. Ĝi situas 8 km sude de Tizi n'Tléta. Ĝi enhavas anekson de urbodomo kaj poŝtejon. == Eksteraj ligiloj == *[http://www.aitabdelmoumen.com/ TTTejo pri Aït Abdelmoumène] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120705002757/http://aitabdelmoumen.com/ |date=2012-07-05 }} {{fr}} *[http://www.lesoirdalgerie.com/articles/2012/08/15/print-2-137992.php Le Soir] {{fr}} *[http://www.djazairess.com/fr/elwatan/307943 El Watan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303215630/http://www.djazairess.com/fr/elwatan/307943 |date=2016-03-03 }} {{fr}} *[http://www.djazairess.com/fr/elwatan/107383 El Watan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303203749/http://www.djazairess.com/fr/elwatan/107383 |date=2016-03-03 }} {{fr}} *[http://www.djazairess.com/fr/elwatan/75987 El Watan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303194402/http://www.djazairess.com/fr/elwatan/75987 |date=2016-03-03 }} {{fr}} [[Kategorio:Geografio de Alĝerio]] [[Kategorio:Kabilio]] 9lworcktc9mdpblrxs5tw1dymx27fn3 Ernő Salamon (pedagogo) 0 413337 9442067 8555665 2026-07-30T20:22:38Z Stefangrotz 91903 informkesto 9442067 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''SALAMON Ernő''' [ŝalamon] estis rumania [[hungara]] [[instruisto]]. Li naskiĝis en [[Szeghalom]] la [[2-a de decembro]] [[1888]] kaj li mortis la [[2-a de decembro]] [[1944]] en [[Aŭŝvico]]. ==Biografio== Ernő Salamon diplomitiĝis en la [[Universitato de Budapeŝto]] pri matematiko-fiziko (1906). Inter 1906 kaj 1908 li instruis en [[lernejo]] en [[Sátoraljaújhely]], inter 1908 kaj 1928 en [[Nagyvárad]], de 1928 li estis direktoro de juda liceo. En 1944 oni deportis lin. ==Libro== *''A Tegnap városa''. Tel-Aviv 1981. 198. ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/3865/ Romaniai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305033452/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/3865/ |date=2016-03-05 }} {{Vivtempo|Salamon E}} [[kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pedagogoj]] qhyizk7uhjgv4vh5su18kbbfaddd8zn Arthur Lewin-Funcke 0 419221 9442228 9405531 2026-07-31T04:39:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442228 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}}[[Dosiero:Arthur Lewin-Funcke - On the spring.jpg|eta|<center>"ĉe fonto"]] '''Arthur Lewin-Funcke''' estis arthistorie signifa [[germanoj|germana]] [[skulptisto]]. Li naskiĝis la 9-an de novembro [[1866]] en ''Niedersedlitz'' proksime de [[Dresdeno]] (ekde la jaro 1950 urboparto de Dresdeno), kaj mortis la 16-an de oktobro [[1937]] en [[Berlino]]. Arthur Lewin-Funcke aparte konatiĝis pro bronzaj statuoj de ofte nudaj infanoj, junaj virinoj kaj viroj en natura grandeco, ne malofte ankaŭ paroj de patrino kaj bebo, sed ankaŭ kreis bustojn, reliefojn kaj medalojn. El la grandaj statuoj multaj estis monumentoj en publikaj lokoj, iuj ankaŭ dekoraĵoj en parkoj, en konstruaĵoj aŭ artaĵoj de tomboj. [[Dosiero:Arthur Lewin-Funcke - Der Vogler.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>"la birdisto" - juna viro kaj birdeto (1909)<ref>[http://www.lewin-funcke.de/der-vogler,-1908.html La statuo "la birdisto" (foto supre) en 1909 ricevis honoran premion de la urbo Berlino, videblis en publika placo de la urboparto ''Pankow'' kaj estas unu el la ekzemploj de artaĵoj neniigitaj dum la Dua Mondmilito]</ref>]] Granda parto el ili neniiĝis dum la detruoj de la [[Dua Mondmilito]] (pri ili nun nur atestas detalaj antaŭmilitaj fotoj), aliaj ankaŭ malaperis senspure en la ĥaoso postmilita, sed la pretervivintaj artaĵoj en publikaj eksteraj lokoj, muzeoj kaj privataj kolektoj ankoraŭ nun atestas pri lia renomo. En Berlino li fondis artlernejon pri skulptado, kiu kutime nomiĝis "Lewin-Funcke-Schule", kaj havis multajn konatajn instruistojn kaj lernantojn. El la lernentoj de la "Lewin-Funcke-lernejo" ekzemple menciindas la artistoj [[Raoul Hausmann]] (1886-1971), [[Käthe Kollwitz]] (1867-1945), [[August Macke]] (1887-1914) kaj [[Felix Nussbaum]] (1904-1944) <ref>[http://www.lewin-funcke.de/schueler.html jen listo de liaj lernantoj en la arkiva retejo ''lewin-funcke.de'']{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Lian heredaĵon administras arkivo lianoma en [[Detmold]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.lewin-funcke.de la retejo ''lewin-funcke.de'' de lia heredaĵa arkivo en Detmold disponigas multajn fotojn ankaŭ pri malaperintaj artaĵoj liaj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120622062209/http://www.lewin-funcke.de/ |date=2012-06-22 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lewin-Funcke, Arthur}} <!-- Pli plena listo de instruistoj ... [[Leo W. Arndt]] (1857-1945) [[Otto Arpke]] (1886-1943) [[Hans Baluschek]] (1870-1935) [[Joseph Bató]] (1888-1966) [[Ernst Bischoff-Culm]] (1870-1917) [[Martin Brandenburg]] (1870-1919) [[Robert Breyer]] (1866-1941) [[Franz Christophe]] (1875-1946) [[Lovis Corinth]] (1858-1925) [[Robert Erdmann]] (1872-?) [[Ernst Fritsch]] (1892-1965) [[Uli Huber]] (1902-?) [[Ulrich Hübner]] (1872-1932) [[Jean Jacoby]] (1891-1936) [[Willy Jaeckel]] (1888-1944) [[Konrad von Kardorff]] (1877-1945) [[Leo von König]] (1871-1944) [[Paul Könitzer]] (1881-?) [[Martin Körte]] (1857-1929) [[Alexander Kraumann]] (1870-1956?) [[August Kraus]] (1868-1934) [[Max Kruse]] (1845-1942) [[Louis Lejeune]] (1877-1954) [[Arthur Lewin-Funcke]] (1866-1937) [[Ludwig Meidner]] (1884-1966) [[Ernst Neumann]] (1871-1954) [[Robert von Neumann]] (1888-1976) [[Moritz Pathé]] (1893-1956) [[Emil Pottner]] (1872-1942) [[Robert Richter]] (1860-1940) [[Waldemar Rösler]] (1882-1916) [[Imre von Santhó]] (1869-1945) [[Eugen Spiro]] (1874-1972) [[Franz Stassen]] (1869-1949) [[Reinhold Strehmel]] (1870-?) [[Carl Sturtzkopf]] (1896-1973) ... kaj de lernantoj, por kontroli per ruĝaj kaj bluaj ligiloj ĉu poste estos pli da artikoloj. [[Aemilian Baudnik]] (1877-1930) [[Martin Bloch]] (1883-1954) [[Gisela Boeck von Tschoppe]] (1887-1981) [[Hedwig Bollhagen]] (1907-2001) [[Lilia Busse]] (1897-1958) [[Marcelle Cahn]] (1895-1981) [[Paul Citroen]] (1896-1983) [[Eberhard Encke]] (1881-1936) [[Otto Freundlich]] (1878-1943) [[Otto Freytag]] (1888-1980) [[David Friedmann]] (1893-1980) [[Herbert Garbe]] (1888-1945) [[Luise Grimm]] (1900-1991) [[Ivo Hauptmann]] (1886-1973) [[Raoul Hausmann]] (1886-1971) [[Otto Herbig]] (1889-1971) [[Käthe Kollwitz]] (1867-1945) [[Peter Kollwitz]] (1896-1914) [[Robert Liebknecht]] (1903-1994) [[August Macke]] (1887-1914) [[Else Meyer]] (Meidner)]] (1901-1987) [[Felix Nussbaum]] (1904-1944) [[Wilhelm Oesterle]] (1876-1928) [[Klaus Richter]] (1887-1948) [[Georg Walter Rößner]] (1885-1972) [[Luise Staudinger-Federn]] (1879-1967) [[Jacob Steinhardt]] (1887-1968) [[Kate Steinitz]] (1889-1975) [[Irma Stern]] (1894-1966) [[Eva Stort]] (1855-1936) [[Otto Westphal]] (1878-1975) [[Magnus Zeller]] (1888-1972) [[Louis Ziercke]] (1887-1945) [[Walter Zille]] (1891-1959) [[Augusta von Zitzewitz]] (1880-1960) --> [[Kategorio:Germanaj skulptistoj]] ljqf3mw3jvztc5f55o7n8rkhyfl2hlp László Farkas (lokhistoriisto) 0 420195 9442059 7429068 2026-07-30T20:14:44Z Stefangrotz 91903 informkesto 9442059 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''FARKAS László''' [farkaŝ] estas rumania hungara lokhistoriisto. Li naskiĝis [[Detta]] la [[31-an de julio]] [[1911]] kaj mortis en [[Deta]] la [[28-an de junio]] [[1965]]. ==Kariero== László Farkas akiris diplomon de kuracisto en [[Budapeŝto]]. De 1939 li estis gvidanto de la [[Magyar Népközösség]] de [[Deta]]. Li priokupiĝis socialajn problemojn. ==Verko== *''Detta magyarsága a bánsági magyarság sorskérdéseinek tükrében'' (Délerdélyi és Bánsági Tudományos Füzetek 7. Lugos 1941). ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/949/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304235328/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/949/ |date=2016-03-04 }} {{Vivtempo|Farkas, L.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj lokhistoriistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj kuracistoj]] l7895s662rsawari4uyuxo1obc65zs4 Are All Men Pedophiles? 0 426231 9442113 8395673 2026-07-30T21:48:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442113 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Are All Men Pedophiles? | esperantatitolo = Are All Men Pedophiles? | bildo = | bildpiedo = | produktolando = {{Nederlando}} | filmadlando = | originalalingvo = [[angla]] | aperdato = 2-an de marto [[2012]] (Nov-Jorko) | daŭro = 70 min. | ĝenro = Dokumenta filmo | buĝeto = | reĝisoro = Jan-Willem Breure | scenaro = | laŭverko = | produktisto = | muziko = | efektoj = | produkto = | distribuo = Sideways Film | imdb_id = | ĉefrolanto = Dick Swaab, Corine de Ruiter, [[Marthijn Uittenbogaard]] }} '''''Are All Men Pedophiles?''''' (Ĉu ĉiuj viroj estas pedofiloj?) estas dokumenta filmo de 2012 pri [[pedofilio]], reĝisorita de la juna germana kinisto Jan-Willem Breure. Ĝi estis tutmonde premiere prezentita en la Tutmonda Kinofestivalo Queens World de Nov-Jorko, la [[2an de marto]] [[2012]]<ref>Pafundi, Jason. "[http://www.queenstribune.com/feature/Feature_030112_Film-Festival.html Festival Presents Films From Around The World] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120427114516/http://www.queenstribune.com/feature/Feature_030112_Film-Festival.html |date=2012-04-27 }}. ''Queens Tribune'', 2012-05-01.</ref> kaj projekciata kun konsiderinda sukceso en diversaj kinofestivaloj<ref name=Buzzfeed>North, Anna. '[http://www.buzzfeed.com/annanorth/pedophilia-documentarian-eighteen-is-just-a-numb Pedophilia Documentarian: "Eighteen Is Just A Number"]' (angle). ''BuzzFeed'', 2012-07-01.</ref>. La filmo, subtitolita "Eighteen Is Just A Number" ("Dek ok estas nur numero"), prezentas la ideon, ke ĉiuj viroj estas [[Hebefilio|hebefiloj]], t.e. ke ili sentas sin sekse altiritaj de adoleskantoj, kaj defendas tio, ke la socio devus distingi inter tio kaj la vera [[pedofilio]] (seksa altiro al antaŭpuberaj infanoj)<ref name=Buzzfeed/>, montrante la konsekvencojn de la ĝeneraliĝo de tia maniero kompreni “pedofilion”, kio okazigas leĝojn kiuj rigardas ĉiujn virojn kvazaŭ potencialajn pedofilojn. La dosier-filmo analizas la pedofilion el kultura kaj profesia perspektivo kaj el la vidpunkto de diversaj specialistoj, neŭrosciencistoj, psikologoj, seksuologoj kaj dotĉasantoj de modeloj. Krom la [[Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten]] (Reĝa Akademio de Arto) de [[Hago]], la filmo estis tute private financita, precipe de Jan-Willem Breure. == Premioj == '''Premio Mediaprize''' al pli bona dokumenta filmo de 2012. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Aĝo-diferenco en seksrilatoj]] * [[Diferenco inter pedofilio kaj pederastio]] == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://areallmenpedophiles.com/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150423024658/http://areallmenpedophiles.com/ |date=2015-04-23 }} * {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt2072045/ ''Are All Men Pedophiles?''] en [[Internet Movie Database]] {{Pedofilio}} [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2012]] [[Kategorio:Filmoj pri pedofilio]] pslzu9duo3dij64apivzyeihjuw5xtk Thlaspi 0 427771 9442279 8449911 2026-07-31T06:58:54Z Sj1mor 12103 9442279 wikitext text/x-wiki {{informkesto | titolo=''Thlaspi'' | bilda nomo=Thlaspi montanum eF.jpg | bilda teksto=''Thlaspimontanum'' | priskribo1=regno|datoj1=[[plantae]] | priskribo2=divizio|datoj2=[[angiospermoj]] | priskribo3=klaso|datoj3=[[verdukotiledonoj]] | priskribo4=ordo|datoj4=[[rozedoj]] | priskribo5=ordo|datoj5=[[brasikaloj]] | priskribo6=familio|datoj6=[[brasikacoj]] | priskribo7=genro|datoj7='''''Thlaspi'''''|}} '''''Thlaspi''''', Esperante '''tlaspo'''<ref>[http://vortaro.net/#tlaspo ''tlaspo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> aŭ tlaspio, estas genro de herboj de moderklimataj regionoj de la eŭrazia kontinento. Tlaspio kreskas en [[Centra Eŭropo|Centra]], [[Suda Eŭropo]] kaj Suda-Okcidenta [[Azio]]. 2 specioj estas endemiaj el [[Ĉinio]]. Tlaspio estas hiperakumulilo de [[pezaj metaloj]] kiel ekzemple [[zinko]] kaj [[kadmio]] kaj tial povas esti uzita en projektoj de fitomaltoksigo. == Specioj == [[Dosiero:Thlaspi.jpg|eta|maldekstre|''Thlaspi arvense'']] * ''[[Thlaspi alliaceum]]'' ajla tlaspio * ''[[Thlaspi arvense]]'' - kampa tlaspio * ''[[Thlaspi caerulescens]]'' - Alpa tlaspio * ''[[Thlaspi perfoliatum]]'' - volvfolia tlaspio * ''[[Thlaspi rotundifolium]]'' - rondfolia tlaspio == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://plants.usda.gov/java/nameSearch * http://www.ars.usda.gov/is/ar/archive/jun00/soil0600.htm {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Thlaspi|revizio=533825073|wikitrans=jes}} {{Lingve poluru|rektatraduko|kultura|terminologio|wikitrans=jes|reviziita=jes}} {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Brasikacoj]] g3punzxyk89hb75iawoh3uhwcn198de Lokaĵaro 0 430068 9442178 9440305 2026-07-30T23:37:33Z Sergio 46486 /* Lokaĵaroj por Esperanto en Uniksoj */ Deponejo de komunaj lokaĵoj 9442178 wikitext text/x-wiki En [[komputado]] '''lokaĵaro''' estas datumaro ([[dosiero]] en [[operaciumo]] aŭ rikordo en programlingvo) entenanta la ''lokaĵojn'', t.e. kulture kaj geografie lokajn konvenciojn por prezenti datumojn. La uzanto povas ŝalti la deziratan lokaĵaron por ''asimili'' sian labormedion al siaj preferoj. La plej gravaj lokaĵoj estas la homlingvo de la uzanto (Esperanto, la angla, germana, rusa ktp); la [[signokodo]] kaj ĝia [[kodoprezento]]; la alfabeta ordo de la literoj; la monsigno ($, €, ¥ ktp); la maniero skribi datojn ktp. En [[Unikso]]j nomo de lokaĵaro havas la formon <code>homlingvo[_regno][.signokodo]</code>; ekz-e <code>en_AU.UTF-8</code> estas la nomo de anglalingva lokaĵaro aŭstralia, uzanta la kodoprezenton [[UTF-8]]. Aparte menciindas «neŭtralaj», eksterteritoriaj (fakte, minimume usonecaj) lokaĵaroj <code>C</code> (omaĝe al la [[C (programlingvo)|programlingvo C]]), kaj ties pli moderna varianto <code>C.UTF-8</code>. Jen la listo de Linuksaj lokaĵoj (por <code>en_AU.UTF-8</code>): $ locale LANG=en_AU.UTF-8 # homlingvo (la aŭstralie angla) LC_CTYPE=en_US.UTF-8 # klasado de signoj (literoj, [[interpunkcio]] ktp) LC_NUMERIC="en_AU.UTF-8" # nombroprezentoj (3.14) LC_TIME="en_AU.UTF-8" # datoj, diurnotempo (Sun Feb 24 18:21:06) LC_COLLATE=en_US.UTF-8 # la alfabeta ordo de literoj LC_MONETARY="en_AU.UTF-8" # monsigno LC_MESSAGES=en_US.UTF-8 # kiulingve la sistemo aperigu mesaĝojn LC_PAPER="en_AU.UTF-8" # paperformatoj (A4 aŭ «Letero»?) [...] LC_ALL= # por ŝanĝi lokaĵojn «pogrande» $ Por vidi ĉiujn lokaĵarojn instalitajn en via Unikso, uzu la komandon <code>locale -a</code>. == Lokaĵaroj por Esperanto en Uniksoj == Esperanta lokaĵaro estas registrita en la [[Deponejo de komunaj lokaĵoj]]. Komercaj operaciumoj (kiel [[Vindozo]]) Esperanton ignoras, tamen en Linuksoj ĝi estas disponebla. Se ĝi estas instalita elskatole, vi ĝin vidos en la listo: $ locale -a | grep eo eo.utf8 $ Tio estas «eksterteritoria» lokaĵaro, simila al <code>C.UTF-8</code>. Se ĝi ne aperas, provu ĝin instali per $ sudo localedef -f UTF-8 -i eo eo.UTF-8 — aŭ, eventuale, la «regnohavan» lokaĵaron por Esperanto usona: $ sudo localedef -f UTF-8 -i eo eo_US.UTF-8 Se tio eraras, oni povas kopii la [[Debiano|Debianan]] version sube (aŭ el https://lists.debian.org/debian-glibc/2006/01/msg00108.html) al <code>/usr/share/i18n/locales/eo</code>: <syntaxhighlight lang="text"> comment_char % escape_char / % Esperanto language locale for ... % Edmund GRIMLEY EVANS <edmundo at rano dot org> LC_IDENTIFICATION title "Esperanto locale" source "" address "" contact "" email "debian-esperanto@lists.debian.org" tel "" fax "" language "Esperanto" territory "" revision "draft" date "2002-07-04" % category "eo_XX:2000";LC_IDENTIFICATION category "eo_XX:2000";LC_CTYPE category "eo_XX:2000";LC_COLLATE category "eo_XX:2000";LC_TIME category "eo_XX:2000";LC_NUMERIC category "eo_XX:2000";LC_MONETARY category "eo_XX:2000";LC_MESSAGES category "eo_XX:2000";LC_PAPER category "eo_XX:2000";LC_NAME category "eo_XX:2000";LC_ADDRESS category "eo_XX:2000";LC_TELEPHONE END LC_IDENTIFICATION LC_CTYPE copy "i18n" END LC_CTYPE LC_COLLATE copy "iso14651_t1" collating-symbol <ccirc> collating-symbol <gcirc> collating-symbol <hcirc> collating-symbol <jcirc> collating-symbol <scirc> collating-symbol <ubreve> reorder-after <c> <ccirc> reorder-after <g> <gcirc> reorder-after <h> <hcirc> reorder-after <j> <jcirc> reorder-after <s> <scirc> reorder-after <u> <ubreve> reorder-after <U0043> <U0108> <ccirc>;<CIR>;<CAP>;IGNORE % Ä? reorder-after <U0063> <U0109> <ccirc>;<CIR>;<MIN>;IGNORE % Ä? reorder-after <U0047> <U011C> <gcirc>;<CIR>;<CAP>;IGNORE % Ä? reorder-after <U0067> <U011D> <gcirc>;<CIR>;<MIN>;IGNORE % Ä? reorder-after <U0048> <U0124> <hcirc>;<CIR>;<CAP>;IGNORE % Ĥ reorder-after <U0068> <U0125> <hcirc>;<CIR>;<MIN>;IGNORE % Ä¥ reorder-after <U004A> <U0134> <jcirc>;<CIR>;<CAP>;IGNORE % Ä´ reorder-after <U006A> <U0135> <jcirc>;<CIR>;<MIN>;IGNORE % ĵ reorder-after <U0053> <U015C> <scirc>;<CIR>;<CAP>;IGNORE % Å? reorder-after <U0073> <U015D> <scirc>;<CIR>;<MIN>;IGNORE % Å? reorder-after <U0055> <U016C> <ubreve>;<BRE>;<CAP>;IGNORE % Ŭ reorder-after <U0075> <U016D> <ubreve>;<BRE>;<MIN>;IGNORE % Å­ reorder-end END LC_COLLATE LC_MONETARY int_curr_symbol "<U0045><U0055><U0052><U0020>" % "EUR" currency_symbol "<U0045><U0055><U0052><U0020>" % "EUR" % "<U20AC>" ne eblas en ISO-8859-3 mon_decimal_point "<U002C>" mon_thousands_sep "<U0020>" mon_grouping 3;3 positive_sign "" negative_sign "<U002D>" int_frac_digits 2 frac_digits 2 p_cs_precedes 1 p_sep_by_space 1 n_cs_precedes 1 n_sep_by_space 1 p_sign_posn 1 n_sign_posn 1 END LC_MONETARY LC_NUMERIC decimal_point "<U002C>" thousands_sep "" grouping 0;0 END LC_NUMERIC LC_TIME % "dim";"lun";"mar";"mer";"ĵaÅ­";"ven";"sab" abday "<U0064><U0069><U006D>";"<U006C><U0075><U006E>";/ "<U006D><U0061><U0072>";"<U006D><U0065><U0072>";/ "<U0135><U0061><U016D>";"<U0076><U0065><U006E>";/ "<U0073><U0061><U0062>" % "dimanÄ?o";"lundo";"mardo";"merkredo";"ĵaÅ­do";"vendredo";"sabato" day "<U0064><U0069><U006D><U0061><U006E><U0109><U006F>";/ "<U006C><U0075><U006E><U0064><U006F>";/ "<U006D><U0061><U0072><U0064><U006F>";/ "<U006D><U0065><U0072><U006B><U0072><U0065><U0064><U006F>";/ "<U0135><U0061><U016D><U0064><U006F>";/ "<U0076><U0065><U006E><U0064><U0072><U0065><U0064><U006F>";/ "<U0073><U0061><U0062><U0061><U0074><U006F>" % "Jan";"Feb";"Mar";"Apr";"Maj";"Jun";"Jul";"AÅ­g";"Sep";"Okt";"Nov";"Dec" abmon "<U004A><U0061><U006E>";"<U0046><U0065><U0062>";/ "<U004D><U0061><U0072>";"<U0041><U0070><U0072>";/ "<U004D><U0061><U006A>";"<U004A><U0075><U006E>";/ "<U004A><U0075><U006C>";"<U0041><U016D><U0067>";/ "<U0053><U0065><U0070>";"<U004F><U006B><U0074>";/ "<U004E><U006F><U0076>";"<U0044><U0065><U0063>" % "Januaro";"Februaro";"Marto";"Aprilo";"Majo";"Junio"; % "Julio";"AÅ­gusto";"Septembro";"Oktobro";"Novembro";"Decembro" mon "<U004A><U0061><U006E><U0075><U0061><U0072><U006F>";/ "<U0046><U0065><U0062><U0072><U0075><U0061><U0072><U006F>";/ "<U004D><U0061><U0072><U0074><U006F>";/ "<U0041><U0070><U0072><U0069><U006C><U006F>";/ "<U004D><U0061><U006A><U006F>";/ "<U004A><U0075><U006E><U0069><U006F>";/ "<U004A><U0075><U006C><U0069><U006F>";/ "<U0041><U016D><U0067><U0075><U0073><U0074><U006F>";/ "<U0053><U0065><U0070><U0074><U0065><U006D><U0062><U0072><U006F>";/ "<U004F><U006B><U0074><U006F><U0062><U0072><U006F>";/ "<U004E><U006F><U0076><U0065><U006D><U0062><U0072><U006F>";/ "<U0044><U0065><U0063><U0065><U006D><U0062><U0072><U006F>" am_pm "";"" % "%a %d %b %Y %T %z" d_t_fmt "<U0025><U0061><U0020><U0025><U0064><U0020><U0025><U0062><U0020><U0025><U0059><U0020><U0025><U0054><U0020><U0025><U007A>" % "%Y-%m-%d" d_fmt "<U0025><U0059><U002D><U0025><U006D><U002D><U0025><U0064>" % "%T" t_fmt "<U0025><U0054>" t_fmt_ampm "" % date_fmt ? END LC_TIME LC_MESSAGES % "^[JjYy].*" yesexpr "<U005E><U005B><U004A><U006A><U0059><U0079><U005D><U002E><U002A>" % "^[Nn].*" noexpr "<U005E><U005B><U006E><U004E><U005D><U002E><U002A>" END LC_MESSAGES LC_PAPER height 297 width 210 END LC_PAPER LC_TELEPHONE % "+%c %a %l" tel_int_fmt "<U002B><U0025><U0063><U0020><U0025><U0061><U0020>/ <U0025><U006C>" % "00" int_select "<U0030><U0030>" END LC_TELEPHONE LC_MEASUREMENT measurement 1 END LC_MEASUREMENT LC_NAME % "%d%t%g%t%m%t%f" name_fmt "<U0025><U0064><U0025><U0074><U0025><U0067><U0025><U0074>/ <U0025><U006D><U0025><U0074><U0025><U0066>" name_mr "<U0073><U002D><U0072><U006F>" % "s-ro" name_mrs "<U0073><U002D><U0069><U006E><U006F>" % "s-ino" name_ms "<U0073><U002D><U0069><U006E><U006F>" % "s-ino" END LC_NAME LC_ADDRESS % "%f%N%a%N%d%N%b%N%s %h %e %r%N%%z %T%N%c%N" postal_fmt "<U0025><U0066><U0025><U004E><U0025><U0061><U0025><U004E>/ <U0025><U0064><U0025><U004E><U0025><U0062><U0025><U004E><U0025><U0073>/ <U0020><U0025><U0068><U0020><U0025><U0065><U0020><U0025><U0072><U0025>/ <U004E><U0025><U0025><U007A><U0020><U0025><U0054><U0025>/ <U004E><U0025><U0063><U0025><U004E>" % "Esperanto" lang_name "<U0045><U0073><U0070><U0065><U0072><U0061><U006E><U0074><U006F>" lang_ab "<U0065><U006F>" % "eo" lang_lib "<U0065><U006F>" % "eo" END LC_ADDRESS </syntaxhighlight> Tiu instalo nur disponigas la esperantan lokaĵaron, sed ne ŝaltas ĝin. Oni devas fari tion per malsamaj metadoj laŭ distributaĵo. === [[Gentoo (linukso)|Gentuo]] === En [[Gentoo (linukso)|Gentuo]], lokaĵarojn ŝanĝas <code>eselect</code> kaj <code>locale-gen</code> aŭtomate. Por ŝanĝi la lokaĵaron per ĝi: 1. Redaktu la dosieron <code>/etc/locale.gen</code> kaj aldonu la linion "eo UTF-8": <syntaxhighlight lang="text"> # /etc/locale.gen: list all of the locales you want to have on your system. # See the locale.gen(5) man page for more details. # # The format of each line: # <locale name> <charset> # # Where <locale name> starts with a name as found in /usr/share/i18n/locales/. # It must be unique in the file as it is used as the key to locale variables. # For non-default encodings, the <charset> is typically appended. # # Where <charset> is a charset located in /usr/share/i18n/charmaps/ (sans any # suffix like ".gz"). # # All blank lines and lines starting with # are ignored. # # For the default list of supported combinations, see the file: # /usr/share/i18n/SUPPORTED # # Whenever glibc is emerged, the locales listed here will be automatically # rebuilt for you. After updating this file, you can simply run `locale-gen` # yourself instead of re-emerging glibc. eo UTF-8 en_US ISO-8859-1 en_US.UTF-8 UTF-8 #ja_JP.EUC-JP EUC-JP #ja_JP.UTF-8 UTF-8 #ja_JP EUC-JP #en_HK ISO-8859-1 #en_PH ISO-8859-1 #de_DE ISO-8859-1 #de_DE@euro ISO-8859-15 #es_MX ISO-8859-1 #fa_IR UTF-8 #fr_FR ISO-8859-1 #fr_FR@euro ISO-8859-15 #it_IT ISO-8859-1 </syntaxhighlight> 2. Uzu la komandon "locale-gen": <syntaxhighlight lang="bash"> # locale-gen * Generating locale-archive: forcing # of jobs to 1 * Generating 3 locales (this might take a while) with 1 jobs * (1/3) Generating en_US.ISO-8859-1 ... [ ok ] * (2/3) Generating en_US.UTF-8 ... [ ok ] * (3/3) Generating eo.UTF-8 ... [ ok ] * Generation complete </syntaxhighlight> 3. Uzu la komandon <code>eselect locale list</code> por vidi la lokaĵarojn: <syntaxhighlight lang="bash"> # eselect locale list Available targets for the LANG variable: [1] C * [2] POSIX [3] en_US [4] en_US.iso88591 [5] en_US.utf8 [6] eo [7] eo.utf8 [ ] (free form) </syntaxhighlight> 4. Elektu la lokaĵaron per la komandon <code>eselect locale set <nombro de la esperanta lokaĵaro></code>: <syntaxhighlight lang="bash"> # eselect locale set 7 Setting LANG to eo.utf8 ... Run ". /etc/profile" to update the variable in your shell. </syntaxhighlight> === Aliaj distribuaĵoj === En aliaj distribuaĵoj, oni povas ŝanĝi apartajn lokaĵojn individue — aŭ ĉiujn kune: <syntaxhighlight lang="bash"> $ echo $LANG en_AU.UTF-8 $ cal February 2013 Su Mo Tu We Th Fr Sa 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 $ export LC_TIME=eo.UTF-8 $ cal Februaro 2013 di lu ma me ĵa ve sa 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 $</syntaxhighlight> Multajn ekzemplojn pri uzo de la lokaĵo <code>LC_COLLATE</code> vidu en la artikolo pri [[leksikografia ordo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Internaciigo]] == Eksteraj ligiloj == * [[Bertilo Wennergren]]: [https://bertilow.com/komputo/linukso.html Esperanto en la komputilo]. [[Kategorio:Operaciumoj]] 29vbhflze214i759czjts0x7bqsq28u Dani Suba 0 430842 9442401 8555271 2026-07-31T10:58:13Z Sj1mor 12103 9442401 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''SUBA Dani''' [ŝuba] estis rumania hungara ĵurnalisto, grafikisto. Li naskiĝis en [[Zsilyvajdejvulkán]] la [[13-an de januaro]] [[1911]] kaj mortis en [[Baia Mare]] la [[18-an de septembro]] [[1974]]. ==Biografio== Dani Suba de 1934 estis disĉiplo de [[Artistkolonio de Nagybánya]], tie ĉi li lernis en libera pentristskolo. De 1932 li komencis publiki (''[[Petrozsényi Újság]]'', ''[[Zsilvölgyi Napló]]'', ''[[Erdélyi Napló]]'' de [[Deva]], ''[[Mi Megyénk]]'', ''[[Új Cimbora]]'', ''[[Jó Estét]]''). Inter 1940–42 kiel sudtransilvania rifuĝinto li laboris en [[Salgótarján]], [[Budapest]] kaj [[Felsőderna]], en 1943 en [[Nagybánya]]. Inter 1948–55 li estis kunlaboranto de diversaj gazetoj, poste interna kunlaboranto de ''[[Dolgozó Nép]]'' de [[Satmaro]] kaj de ''[[Bányavidéki Fáklya]]'' (1955–57), samloke direktoro de Regiona Muzeo (1957–58). ==Verkoj== *''Marika és Danika kalandjai (porinfana fabelo, Új Cimbora, Kv. 1935); *''Hétköznap, vasárnap'' (noveloj, Nagybánya 1948); *''Lányok a faluban'' (samloke. 1966); *''A zsák'' (gaja sceno, sl. 1968). ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4128/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160417012224/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4128/ |date=2016-04-17 }} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Suba, Dani}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj]] nc7bm6qx85q628rhvpiunq96m82b9mt Kálmán Sass 0 445103 9442402 9434463 2026-07-31T10:58:16Z Sj1mor 12103 9442402 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Kálmán SASS''' [ŝaŝ] estis rumania hungara reformita eklezia verkisto, publicisto, redaktoro. Li naskiĝis [[Galoșpetreu]] la [[17-an de aprilo]] [[1904]] kaj [[Gherla]] la [[2-an de decembro]] [[1958]]. ==Kariero== Kálmán Sass akiris diplomon de pastro en [[Kluĵo]] en Reformita Teologio (1928). De 1932 li estis pastro en [[Tileagd]] kaj poste en [[Valea lui Mihai]] de 1937 ĝis 1939. Oni arestis lin laŭ akuzo de iredentismo kaj ekstradiciis lin el [[Rumanio]]. Pli poste li revenis al sia ekleziejo. En 1944 li kaŝigis interalie la plipostan ministron de registaro [[Imre Nagy (politikisto)|Nagy]], [[Pál Maléter]]. En 1957 oni denove arestis lin kaj en prizono de [[Gherla]] oni ekzekutis lin. ==Verkoj== *''Mezőtelegd és a környékbeli községek története, különös tekintettel egyházaikra'' (Nv. 1935; noveldonaĵo sub prizorgado kaj kompletigoj de [[Árpád Varga]] samloke 1996), *''Iskoláink története'' (samloke. 1937). *„Elvész a nép, amely tudomány nélkül való”. Érmi­hály­falva 1942. ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/3918/ RMIL] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131006121213/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/3918/ |date=2013-10-06 }} {{Vivtempo|Sass, K.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj ekleziaj verkistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikaj malliberuloj]] lzzds7lbi5s9981fsxvfr1v6covyqo0 Arĝenta pino 0 447602 9442238 7978448 2026-07-31T05:22:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442238 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Arĝenta pino |koloro = lightgreen |dosiero = Pinus monticola Idaho3.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Arĝenta pino (centre) |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Pinofitoj]] ''Pinophyta'' |klaso = [[Pinopsidoj]] ''Pinopsida'' |ordo = [[Pinaloj]] ''Pinales'' |familio = [[Pinacoj]] ''Pinaceae'' |genro = [[Pino]] ''Pinus'' |subgenro = ''Strobus'' |statuso = LR/lc <ref name=IUCN>{{en}} {{IUCN | id = 42383 | taxon = Pinus monticola | assessors = Conifer Specialist Group | assessment_year = 1998 | version = 2011.1 | accessdate = 5 August 2011}}</ref> |statuso sistemo = IUCN2.3 |dunomo = Pinus monticola |dunomo aŭtoritato = [[David Douglas|Douglas]] ex [[D. Don]] |sinonimo = |mapo de vivoteritorioj = Pinus monticola range map 1.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] |vikispecio = Pinus monticola |komunejo = Pinus monticola }} La '''arĝenta pino''', (''Pinus monticola'') estas [[specio]] de [[pino]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[pinacoj]]. Ĝi troviĝas en la montaroj de okcidenta [[Usono]] kaj [[Kanado]], specife [[Sierra Nevada (Usono)|Sierra Nevada]], [[Kaskada Montaro]], [[Pacifika Montaro]], kaj norda [[Rokmontaro]]. La arbo etendas malsupren al marnivelo en multaj lokoj, precipe en [[Oregono]] kaj [[Vaŝingtonio]]. Ĝi estas la [[Subŝtato|subŝtatarbo]] de [[Idaho]], kaj foje estas konata kiel la "idaha pino" <ref name="Moore2008">{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America|aŭtoro=Moore, Gerry; Kershner, Bruce; Craig Tufts; Daniel Mathews; Gil Nelson; Spellenberg, Richard; Thieret, John W.; Terry Purinton; Block, Andrew|jaro=2008|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Sterling|ISBN=1-4027-3875-7|paĝo=78}}</ref>. == Priskribo == [[Dosiero:Pinus monticola0.jpg|eta|220px|maldekstra|Foliaro kaj strobiloj.]] La arĝenta pino estas granda arbo, regule kreskanta ĝis alto de 30–50 m kaj escepte ĝis 70 m. Ĝi estas membro de la grupo de la [[subgenro]] ''Strobus'', kaj kiel ĉiuj membroj de tiu grupo, la folioj ("pingloj") estas en faskaj po kvin, kun decidua ingo. La pingloj estas fajne segildentaj, kaj 5–13&nbsp;cm longaj. La [[strobilo]]j estas longaj kaj maldikaj, 12–32&nbsp;cm longaj kaj 3–4&nbsp;cm larĝaj (fermitajn), malfermiĝante ĝis 5–8&nbsp;cm larĝaj; la skvamoj estas maldikaj kaj flekseblaj. La [[semo]]j estas malgrandaj, 4–7&nbsp;mm longaj, kaj havas longan sveltan flugilon 15–22&nbsp;mm longan. Tiu [[Nearktiso|nearktisa]] specio estas parenca al la [[vejmuta pino]] (''Pinus strobus''), diferenca de ĝi pro la posedo de pli grandaj konusoj, iomete pli long-daŭrantaj folioj (2-3 jaroj, anstataŭ 1,5-2 jaroj) kun pli elstarantaj [[Stomo|stomaj]] strioj, kaj kun iom pli densa kaj pli mallarĝa [[Habito (botaniko)|habito]]. La branĉoj estas enplantataj laŭ regulaj volvaĵoj, produktataj kun la rapideco de po unu ĉiu jaro; tio estas okulfrapa en mallarĝaj, arbarere kreskitaj arboj, dum malferme kreskitaj specimenoj povas havi pli rondetan formon kun larĝ-atingantaj branĉoj. La arĝenta pino estas vaste kreskigata kiel [[Ornama planto|ornama arbo]], sed estis tro [[Arbarekspluatado|ekspluatata]] ĉie en granda parto da sia [[arealo]] en la pasinteco. == Minacoj == [[Dosiero:Pinus monticola Umatilla.jpg|eta|220px|maldekstra|Dika arĝenta pino.]] La arĝenta pino estas grave trafita de ''Cronartium ribicola'' ([[rustofungoj]]), [[fungo]] kiu estis hazarde [[Enmetitaj specioj|enmetita]] el Eŭropo en 1909. La [[Usona Arbaragentejo]] (''United States Forest Service'') taksas ke 90% el la arĝentaj pinoj estis mortigataj de tiu malsano okcidente de [[Kaskada Montaro]]. Grandaj arbareroj estis sukceditaj per aliaj pinoj aŭ ne-pinaj specioj. La rusto ankaŭ mortigis multajn ''Pinus albicaulis'' ekstere de [[Kalifornio]]. Atakoj de ''Cronatium ribicola'' estas malpli severaj en Kalifornio, kaj ''P. monticola'' kaj ''P. albicaulis'' pluvivis tie en grandaj nombroj. Rezisto al la fungo estas [[Genetiko|genetika]], kaj pro la genetika ŝanĝebleco de arĝenta pino iuj individuoj estas relative netuŝataj de la malsano. La Usona Arbaragentejo havas programon por lokalizado kaj bredado de fungo-rezistemaj arĝentaj pinoj kaj sukropinoj (''Pinus lambertiana''). Plantidoj de tiuj arboj estis enkondukataj en la arbaro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == <!--{{cite book | last1 = Chase| first1 = J. Smeaton| authorlink1 = J. Smeaton Chase| title = Cone-bearing Trees of the California Mountains | location = Chicago | publisher = A. C. McClurg & Co. | pages = 99 | month = | isbn = |year=1911 | oclc = 3477527|lccn=11004975|quote=}}, with illustrations by Carl Eytel - [http://www.cslfdn.org/pdf/bulletin-95.pdf Kurut, Gary F. (2009), "Carl Eytel: Southern California Desert Artist", ''California State Library Foundation'', Bulletin No. 95, pp. 17-20] retrieved Nov. 13, 2011--> * Debazac E.F. 1964 : Manuel des conifères, ''Ecole Nationale de Eaux et Forêts'', Nancy, 172 p., p.&nbsp;88. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Biologio}} * [[Arbaroj de norda-centra Rokmontaro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=233500944 Arĝenta pino (''Efloras'')] * {{en}} [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PIMO3 USDA: ''Pinus monticola''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130510015913/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PIMO3 |date=2013-05-10 }} * {{en}} [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?195,210,227 Jepson Manual treatment - ''Pinus monticola''] * {{en}} [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Pinus+monticola ''Pinus monticola'' - U.C. Photos Gallery] * {{en}} [http://www.fs.fed.us/r6/dorena/ Dorena Genetic Resource Center] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030419123852/http://www.fs.fed.us/r6/dorena/ |date=2003-04-19 }} [[Kategorio:Pinacoj]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Arboj de Nordameriko]] t5yqespu2nlfc4ot7pzw5ydqyy1dk80 Julian Aleksandrowicz 0 449428 9442403 8744991 2026-07-31T11:00:08Z Sj1mor 12103 9442403 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Julian Aleksandrowicz''', pseŭdonomo ''Doktor Twardy'' (Malmola Doktoro) (naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1908 en [[Krakovo]], mortis la 18-an de oktobro 1988 samloke) – pola [[kuracisto]] pri [[interna medicino]], profesoro de [[medicino]], [[filozofo]] pri medicino kaj [[hematologio|hematologo]] juddevena. == Vivo == En 1933 finis Kuracistan Fakultaton de [[Jagelona Universitato]]. Dum la [[dua mondmilito]] batalis en [[invado en Pollandon|septembra kampanjo]]. Dum tri jaroj estis malliberigita en [[geto]] de Krakovo, de kiu forkuris kaj iĝis aktiva membro de [[Pola Enlanda Armeo]], distingita poste per Milita Ordeno ''[[Virtuti Militari]]'' kaj aliaj. Aŭtoro de pluraj libroj: * ''Nie ma nieuleczalnie chorych'', (Ne estas nekuraceblaj [[malsanulejo|malsanuloj]]) * ''Sumienie ekologiczne'', ([[Ekologio|Ekologia]] [[konscienco]]) * ''Wszechstronna nadzieja'', (Ĉiuflanka [[espero]]) * ''Kuchnia i medycyna'' ([[Kuirarto]] kaj medicino) (kune kun Irena Gumowska) kaj la lasta, kiun verkis: * ''U progu medycyny jutra'' (Sojle de morgaŭa medicino) (kune kun G. Duda). Plurjara gvidestro de Klinika Hematologicza (Universitata Hospital-Fako) de Medicina [[Akademio]] en Krakovo. Li ankaŭ verkis primedicinajn artikolojn en semajnrevuo "Przekrój". En sia loĝejo ĉe la str. [[Maria Curie-Skłodowska]] kuracis private. Kiel amiko kaj kuracisto de poetino Halina Poświatowska helpis al ŝi forveturi al [[Usono]] por [[operacio|operacii]] la [[koro]]n. Seninterese apogis ŝin dum batalo kontraŭ la [[malsano]]. Li mortis en Krakovo post longa luktado kontraŭ [[karcinomo]]. Entombigita en la loka Milita Tombejo. == Bibliografio == * [http://ekolodzy.ekologia.pl/naukowcy/Julian-Aleksandrowicz,8685.html ekologia.pl - Julian Aleksandrowicz]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.medicus.lublin.pl/2003/10/aleksandrowicz.htm Biogram Juliana Aleksandrowicza w miesięczniku Lubelskiej Izby Lekarskiej Medicus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120217050043/http://www.medicus.lublin.pl/2003/10/aleksandrowicz.htm |date=2012-02-17 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Polaj kuracistoj|A]] 39xzkbs1js4qfu34n7sz5njk4oxmi6u Árpád Szöllősi 0 451223 9442064 7435840 2026-07-30T20:20:36Z Stefangrotz 91903 informkesto 9442064 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Árpád SZÖLLÖSI''' [soeloeŝi] estas rumania hungara kuracisto. Li naskiĝis en [[Glodeni]] la [[18-an de decembro]] [[1924]]. ==Kariero== Árpád Szöllősi diplomitiĝis en [[OGYI]] de [[Târgu Mureș]] (1956). De 1960 li estis en la sama instituto instruisto. Li doktoriĝis kaj fariĝis ĉefkuracisto. Inter 1985–93 li estis ĉefkuracisto en Epidemiafera Stacio de [[Distrikto Mureș]]. ==Libroj== *A marosvásárhelyi Orvosi és Gyógyszerészeti Egyetem 1945–1995 (Mv. 1995); [[Póka]]. Egy mezőségi falu a történelem sodrásában 1323–2000. Rendhagyó monog­ráfia (id. kun [[Ferenc Tolvaly]], Kv. 2000). ==Ŝtonpresitaj universitataj prelegoj== *Îndreptar de lucrări practice de igienă generală (kunualŭtoro Pintea Ramona, Mv. 1966); Lucrări practice de igiena mediului (samloke, 1978), Általános közegészségtan kunualŭtoro (Mv. 1983) és Közegészségtan fogorvostan hallgatók számára (sl. 1984). ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4529/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305033011/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4529/ |date=2016-03-05 }} {{Vivtempo|Szollosi A.}} [[kategorio:Rumanujaj hungaraj kuracistoj]] 7ttt4n98pn6ar2pip68d23frsnxon7k András Szőke 0 451230 9442400 7437265 2026-07-31T10:58:10Z Sj1mor 12103 9442400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''András SZŐKE''' [soe:ke] estas rumania hungara lokhistoriisto. Li naskiĝis en [[Praid]] la [[17-an de aprilo]] [[1953]]. == Kariero == András Szőke akiris diplomon de bibliotekisto en [[Bukareŝto]] (1985). De 1979 li estis bibliotekisto, de 1984 ĉefbibliotekisto en [[Sovata]], de 2000 direktoro de kultura centro. == Verkoj == * A Maros megyei magyarság történetéből 1-a volumo, kunulaŭtoro (Mv. 1996), Szováta 1578–1989, kunulaŭtoro (Szé­kely­udvarhely 1998), Szováta­fürdő, kunulŭtoro (samloke, 1996) Szováta fürdőélete, kunulaŭtoro (sl. 2003). == Fonto == * [http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4527/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305034031/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4527/ |date=2016-03-05 }} {{Vivtempo|Szoke A.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj lokhistoriistoj]] jldhyuv9lmc8vdehcxlbzwck9uz963t Antal Pór 0 457667 9442394 7835154 2026-07-31T10:53:12Z Sj1mor 12103 9442394 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Antonio|Antal]] PÓR,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Pór Antal''' estis [[hungara]] [[pastro]], [[historiisto]], [[instruisto]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1892]]). Lia origina nomo estis ''Bauer'' ĝis [[1863]]. Antal Pór [http://lexikon.katolikus.hu/P/Pór.html] naskiĝis la {{daton|18|oktobro}} [[1834]] en [[Esztergom]]. Li mortis la {{daton|8|septembro}} [[1911]] en Esztergom. == Biografio == Antal Pór frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste li aliĝis al la hungara [[armeo]] en [[1848]]. Fine li estis militkaptito, hejmenveninta li plulernis por esti romkatolika pastro. En [[1857]] li pastriĝis, li precipe instruis. Inter [[1875]]-[[1881]] li estis elektita parlamenta deputito. Li atingis diversajn pastrajn rangojn, ekzemple li estis nomita titulara [[abato]] en [[1886]]. Li okupiĝis precipe pri la malfrua [[mezepoka historio]]. == Verkaro (elekto) == * ''Hellas földirata és hellen államrégiségek'' (1871) * [[Johano Hunyadi]] (1873) * ''Trencsényi Csák Máté'' ([[Mateo Csák]] el [[Trenčín|Trencsén]]), (1888) * ''Az Anjouk kora'' (1895) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero P kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://lexikon.katolikus.hu/P/Pór.html hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero P kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/083/pc008351.html#3 hungarlingva biografio] * [http://www.kislexikon.hu/por_a.html hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Por, Antal}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] f54knyzce97iar9gae1zsfwa382kpux Blanka ĥionido 0 457894 9442373 9254585 2026-07-31T10:13:38Z Sj1mor 12103 9442373 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blanka ĥionido |koloro = pink |dosiero = Chionis blanc - Pale-faced Sheathbill.jpg | dosiero larĝo=200px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Ĥaradrioformaj]] ''Charadriiformes'' |familio = [[Ĥionidedoj]] ''Chionidae'' |familio aŭtoritato = <small>[[Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte|Bonaparte]], 1832</small> |genro = [[Ĥionido]] ''Chionis'' |genro aŭtoritato = <small>[[Johann Reinhold Forster|J. R. Forster]], 1788</small> |specio = '''Blanka ĥionido''' ''Ch. albus'' |statuso = LC |dunomo = ''Chionis albus'' |dunomo aŭtoritato = [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1789 |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Chionis albus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Blanka ĥionido''' (''Chionis albus''), konata ankaŭ kiel '''Granda ĥionido''' aŭ '''Neĝa ĥionido''', estas unu el du specioj de [[ĥionidoj]]. Ĝi kutime troviĝas surgrunde. Ĝi estas la ununura surtera birdospecio de [[Antarkto]].<ref name="The Encyclopedia of World Wildlife">{{Cite book| last = Briggs| first = Mike | last2 =Briggs| first2 = Peggy |title = The Encyclopedia of World Wildlife| publisher = Parragon Publishing|year = 2004| isbn = 1-4054-3679-4 }}</ref> ==Taksonomio== [[Dosiero:Flying sheathbill.jpg|eta|maldekstre|Fluganta ĥionido.]] La blanka ĥionido estis [[Specipriskribo|formale priskribita]] en 1789 fare de la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin en novan [[genro]]n ''Vaginalis'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Vaginalis alba''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1789 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 2 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=705 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2656198 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "white sheath-bill" kiu estis priskribita kaj bildigita en 1785 de la angla ornitologo [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en sia ''A General Synopsis of Birds ''.<ref>{{ cite book | last=Latham | first=John | author-link=John Latham (ornitologo) | year=1785 | title=A General Synopsis of Birds | volume=3, Part 1 | publisher=Printed for Leigh and Sotheby | location=London | pages=268–269; Plate 89 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40079047 }}</ref> Latham erare kredis, ke la birdo estis trovita en Novzelando. La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estis markita kiel [[Malvinoj]] fare de Wyndham Knatchbull-Hugessen kaj [[Charles Chubb|Charles Chubb]] en 1912.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1934 | title=Check-List of Birds of the World | volume=2 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=308 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483121 }}</ref><ref>{{Cite book | last1=Brabourne | first1=W. | author1-link= | last2=Chubb | first2=C. | author2-link=Charles Chubb (ornithologist) | date=1912 | title=The Birds of South America | location=London | publisher=R.H. Porter | page=36 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/37955459 }}</ref> La Blanka ĥionido estas nun metita en la genron ''[[Chionis]]'', kiu estis enkondukita en 1788 fare de la germana natursciencisto [[Johann Reinhold Forster]].<ref>{{ cite book | last=Forster | first=Johann Reinhold | author-link=Johann Reinhold Forster | date=1788 | title=Enchiridion historiae naturali inserviens, quo termini et delineationes ad avium, piscium, insectorum et plantarum adumbrationes intelligendas et concinnandas, secundum methodum systematis Linnaeani continentur | language=Latin | location=Halae | publisher=Prostat apud Hemmerde et Schwetschke | page=37 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/25760780 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date= August 2022 | title=Buttonquail, thick-knees, sheathbills, plovers, oystercatchers, stilts, painted-snipes, jacanas, Plains-wanderer, seedsnipes | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/buttonquail/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17a de Oktobro 2022 }}</ref> La genronomo estas el [[Antikva greka]] ''ĥiōn'' kun la signifo de neĝo. La specia epiteto ''albus'' estas [[Latina]] kun la signifo "blanka".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n101/mode/1up 101], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n40/mode/1up 40]}}</ref> La specio estas [[monotipa]]: oni ne agnoskis [[subspecio]]jn.<ref name=ioc/> ==Aspekto== [[Dosiero:Snowy Sheathbill.jpg|eta|maldekstre|Blanka ĥionido.]] Blanka ĥionido estas ĉirkaŭ 380-410 mm longa, kun enverguro de 760-800 mm. Ĝi estas pure blanka escepte ĉe sia rozkolora, karunkla vizaĝo; ĝia Latina nomo tradukeblas kiel "blanka neĝo".<ref name="The Scoop on Poop">{{cite book|last=Lynch|first=Wayne|title=The Scoop on Poop|publisher=Fifth House Books|date=26a de Septembro, 2001|isbn=1-894004-59-0}}</ref> Ĥionidoj pasigas 86% de sia tago plukante manĝaĵojn kaj la ceteran 14% ripoze.<ref name="jstor.org">{{cite journal |last1=Favero |first1=Marco |title=Foraging Ecology of Pale-Faced Sheathbills in Colonies of Southern Elephant Seals at King George Island, Antarctica (La Ecología de la Alimentación de la ''Chionis alba'' en los Harenes de Elefantes Marinos en la Isla King George, Antarctica) |url=http://www.jstor.org/stable/4514110 |journal=Journal of Field Ornithology|year=1996 |volume=67 |issue=2 |pages=292–299 |jstor=4514110 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Blanka ĥionido vivas en [[Antarkto]], Skotia Arko, [[Sudaj Orkadoj]], kaj [[Sud-Georgioj]]. La ĥionidoj kiuj vivas plej sude migras norden vintre.<ref name="The Encyclopedia of World Wildlife"/> ==Manĝado== La Blanka ĥionido ne havas retajn piedojn. Ili trovas siajn manĝaĵojn surtere. Ĝi estas [[ĉiomanĝanta]]j [[kadavromanĝanto]]j kaj [[Kleptoparazitado|kleptoparazitoj]], kiuj manĝas preskaŭ ĉion ajn. Ili ŝtelas vomitajn [[krilo]]n kaj fiŝojn el pingvenoj kiam ili nutras siajn idojn kaj iliajn ovojn kaj idojn se estas oportuno. Ĥionidoj manĝas ankaŭ kadavraĵojn, bestofekaĵojn kaj se eblas homan rubon. Oni scias, ke ili manĝas [[vermo]]jn kiuj estis vivantaj en intesto de [[Antarkta pingveno]].<ref name="The Scoop on Poop"/> Ĥionidoj estas aktivaj plukante manĝaĵojn dum proksimume 38% de la tago, 20% manxgante sian predon, 23% ripoze, 14% en variaj aliaj aktivaĵoj, kaj la finan 3% en lukta kutimaro.<ref name="jstor.org"/> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Snowy Sheathbills.jpg| Dosiero:Pochwodziob (js).jpg|Manĝante vomitan manĝaĵon de pingvenido Dosiero:Pochwodziob2 (js).jpg| 2019-03-03 165 Snowy sheathbill (Chionis albus), Barrientos Island, Antarctica.jpg|Tiun ĥionidon rigardas zorge [[Antarkta pingveno]], ĉar tiuj birdoj estas predantoj de idoj kaj ovoj de la pingveno Snowy Sheathbill walks by an Antarctic Fur Seal (5893495431).jpg|Ĉe foka ledo en Golfeto Cooper, Suda Georgio 2019-03-03 159 Snowy sheathbill (Chionis albus), Barrientos Island, Antarctica.jpg|Plenkreskulo, ĉe insulo Barrientos </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĥaradrioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Atlantiko]] suhu3hqr7gzd75dll1al1nbntrrua48 Otto Finsch 0 459579 9441951 9345683 2026-07-30T17:26:15Z Moldur 2507 9441951 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo = {{PAĜNOMO}} |dosiero = Otto-Finsch-1839-1917.jpg |priskribo de dosiero = Portreto de {{PAĜNOMO}} |grandeco de dosiero = 230px |dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1839|8|8}} |loko de naskiĝo = [[Cieplice Śląskie-Zdrój|Warmbrunn]], [[Prusia Silezio|Silezio]], {{Prusio}} (Germanio) |dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|1917|1|31|1839|8|8}} |loko de morto = [[Brunsvigo]], [[Duklando Brunsvigo|Brunsvigo]], {{Germana Regno}} |loĝloko = |civitaneco = |nacio = |etneco = |kampo = |labor-institucioj = |alma_mater = |doktoreca_konsilisto = |doktorecaj_studentoj = |fama_pro = koloniigo de [[Germana Novgvineo]] |influoj = |influis = |premioj = |religio = |subskribo = }} '''Friedrich Hermann Otto FINSCH''' {{prononco|finŝ}} (8-a de aŭgusto 1839 - 31-a de januaro 1917, [[Braunschweig]]) estis [[Germanio|germana]] etnografisto, [[natura historio|naturalisto]] kaj koloniisma [[esploristo]]. == Biografio == Finsch naskiĝis ĉe tiama [[Cieplice Śląskie-Zdrój|Warmbrunn]] en [[Silezio]] al Moritz Finsch kaj Mathilde naske Leder. Lia patro laboris en la vitra komerco kaj ankaŭ li trejniĝis kiel vitropentristo. Intereso pri birdoj kondukis lin al uzado de sia arta kapablo por tiu celo kaj propono de la Aŭstria Konsulo kondukis lin viziti Bulgarion en 1859. Tie li produktis verkon pri la regiona birdovivo kaj publikigis sian unuan artikolon en ''Journal für Ornithologie'' pri la birdoj de Bulgario. Tiu eksperto helpis lin akiri postenon de zorgisto ĉe la ''Reichsmuseum'' pri Natura Historio en [[Leiden]] (1862–1865). En 1864 li iĝis zorgisto de la muzeo en [[Bremeno]] kaj ties direktoro en 1876. Li akiris honoran doktorecon el la [[Bonna universitato|Universitato de Bonn]] en 1868 pro ornitologio sed li ankaŭ interesiĝis pri etnologio.<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/2395 |title = Samoa Travels |website = [[World Digital Library]] |date = 1888 |accessdate = 2013-11-05 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160313080934/https://www.wdl.org/en/item/2395/ |archivedate = 2016-03-13 }}</ref> En 1876 li akompanis la zoologon [[Alfred Brehm]] al ekspedicio al [[Turkmenio]] kaj nordokcidenta [[Ĉinio]]. Li interesiĝis ankaŭ en la kreado de germanaj kolonioj en Pacifiko kaj iĝis membro de ''Sudmaraj komplotistoj'', influa grupo estrita de bankisto nome von Hansemann.<ref name=adb>P. G. Sack, 'Finsch, Otto (1839 - 1917)', Australian Dictionary of Biography, Volume 4, Melbourne University Press, 1972, pp 170-171.</ref> [[Dosiero:OttoFinschCondor.jpg|eta|dekstra|180px]] Finsch rezignis kiel zorgisto de la muzeo en 1878 por pluigi siajn veturojn. En 1886 li edziĝis al Elisabeth Hoffman. Inter printempo de 1879 kaj 1885 li faris kelkajn vizitojn al [[Polinezio|polineziaj insuloj]], [[Novzelando]], [[Aŭstralio]] kaj [[Novgvineo]].<ref name=adb/> Li revenis al Germanio en 1882.<ref>Melbourne Argus 24 Nov 1882 paĝo 7e, el St James Budget 22a Septembro 1882.</ref> En 1884 li revenis en Novgvineo kiel negocisto je la konto de [[Otto von Bismarck|Bismarck]] por ke la nordorienta parto de tiu insulo, kun [[Nova Britio]] kaj [[Nova Irlando (insulo)|Nova Irlando]], iĝu germana protektorato.<ref name="WDL"/> Ĝi estis renomita Lando de Kaiser Wilhelm kaj [[Bismarkoj]]. La ĉefurbo de la kolonio estis nomita [[Finschhafen]] liahonore. En 1885 li estis la unua eŭropano kiu malkovris la riveron [[Sepik]], kaj li nomigis ĝin laŭ la germana imperiestrino Aŭgusta. Post reveno al Berlino Finsch pasis du jarojn kiel konsilanto de la entrepreno ''Neuguinea-Kompagnie''. En 1898 li iĝis zorgisto de la birdokolekto ĉe la Rijksmuseum en Leiden, kaj poste en 1904 estro de la etnografia departamento de la Municipa Muzeo en [[Braunschweig]], kie li mortis. Unu el liaj ĉefaj verkoj temis pri tutmondaj psitakoj. Tio okazigis kritikojn, ĉar ofte li klopodis renomigi genrojn kaj ŝajne por akiri aŭtorecon.<ref>Bruce, Murray (2003) A brief history of classifying birds. Foreword to volume 8 of The Handbook of the Birds of the World Volume 8. Lynx Edicions. pp. 1-43 [http://www.hbw.com/lynx/en/handbook-birds-world/HBW0008-handbook-birds-world-volume-8.html?subPageId=2 teksto]</ref> Kelkaj specioj de birdoj portas lian nomon, kiel la [[Sudinsula hematopo]], ''Haematopus finschi'', kaj aparte papagedoj kiel la ''Amazona finschi'' kaj la ''Psittacula finschii''. La Finŝa varano, ''Varanus finschi'', portas lian nomon ĉar li kolektis kio estos la holotipo por tiu specio. La kratero Finsch en la [[luno]] nomiĝas tiele ankaŭ liahonore. == Publikigitaj verkoj == * Otto Finsch, Catalog der Ausstellung ethnographisher und naturwissenschaftlicher Sammlungen (Bremen: Diercksen und Wichlein, 1877). * Otto Finsch, Anthropologische Ergebnisse einer Reise in der Südsee und dem Malayischen Archipel in den Jahren, 1879-1882 (Berlin: A. Asher & Co., 1884). * Otto Finsch, Masks of Faces of Races of Men from the South Sea Islands and the Malay Archipelago, taken from Living Originals in the Years 1879-82 (Rochester, NY: Ward's Natural Sciences Establishment, 1888). * Otto Finsch, Ethnologische Erfahrungen und Belegstücke aus der beschreibender Katalog einer Sammlung in K.K. Naturahistorischen Hofmuseum in Wien (Wien: A. Holder, 1893). * Finsch, O. 1867-68. Die Papageien / monographisch bearbeitet von Otto Finsch Leiden:Brill [http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/44767] * kun [[Gustav Hartlaub]] Die Vögel der Palau-Gruppe.Über neue und weniger gekannte Vögel von den Viti-, Samoa- und Carolinen-Inseln.''Journal des Museum Godeffroy'', Heft 8, 1875 and Heft 12, 1876. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Aliaj fontoj == * Herbert Abel, Otto Finsch: Ein Lebensbild Zur 50. Wiederkehr des Todestages am 31. Januaro 1967. Jahrbuch der Schlesischen Friedrich-Wilhelms-Universitat zu [[Breslau]]. Band XII. Würzburg: Holzner-Verlag. == Vidu ankaŭ == * [[Finŝa frankolino]] * [[Finŝa muŝkaptulturdo]] * [[Finŝa eŭfonjo]] * [[Finŝa enanto]] * [[Finŝa imperikolombo]] * Finŝa varano * Finŝa anaso * luna kratero Finsch == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A040183b.htm Australian Dictionary of Biography] * [http://anthro.amnh.org/anthropology/databases/common/public_access.cfm?database=finsch_archive AMNH antropologia kolekto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Finsch, Otto}} [[Kategorio:Homoj de Silezio]] [[Kategorio:Germanaj biologoj]] [[Kategorio:Germanaj esploristoj]] [[Kategorio:Germanaj ornitologoj]] [[Kategorio:Koloniismo]] gvck526cwu3kfaefebfhr1sw2o79xg2 László Solymosi 0 461665 9442396 9346968 2026-07-31T10:53:23Z Sj1mor 12103 9442396 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ladislao|László]] Solymosi''' [lAslO ŝojmoŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Solymosi László''' estas [[hungara]] [[historiisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta ([[2010]]), ordinara ([[2010]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. László Solymosi [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=22354] naskiĝis la {{daton|25|junio}} [[1944]] en [[Veszprém (urbo)]]. == Biografio == László Solymosi frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto. Li akiris [[C.Sc]] en [[1994]], post 2 jaroj [[D.Sc]]. Li instruas en [[Universitato de Debrecen]] kaj [[Universitato de Budapeŝto]]. Li okupiĝas pri la [[mezepoka historio]]. Li ricevis memormedalon kaj 3 [[premio]]jn inter [[1974]]-[[2013]]. == Verkaro (elekto) == * ''Megjegyzések a jobbágyság költözésével foglalkozó határozat értékeléséről'' (1968) * ''A helytörténet fontosabb középkori forrásainak kutatása és hasznosítása'' (1976) * ''Das kirchliche Mortuarium im mittelalterlichen Ungarn'' (1987) * ''Magyarország és a Szentszék kapcsolatának 1000 éve'' (1996) * ''Matthias and his Legacy: Cultural and Political Encounters between East and West'' (2009) * ''Szőlőbirtok és oklevéladás a középkori Magyarországon'' (2012) == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=22354 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.doktori.hu/index.php?menuid=192&sz_ID=240 hungarlingva biografio] * [http://www.matud.iif.hu/2010/11/18.htm hungarlingva intervjuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131212112238/http://www.matud.iif.hu/2010/11/18.htm |date=2013-12-12 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Solymosi, Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 9psrfb06my92be75mqzfre1r0jd3gjm Ardon (Jura) 0 463351 9442111 8992130 2026-07-30T21:42:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442111 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = ''[[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]]'' | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Ardon''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] ''[[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]]'' kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Konataj lokanoj == * == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/ardon/ informa paĝeto en la departementa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230707162255/https://www.jura.fr/communes-du-jura/ardon/ |date=2023-07-07 }} ({{fr}}) * [https://www.champagnolenozeroyjura.fr/la-collectivite/le-territoire/communes/ardon/ kaj en retejo de la komunumaro] ({{fr}}) <!-- [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Jura}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Jura]] ds4fjr3n9dkhv7tqj5p7n9vfq5wylho Barbara Frischmuth 0 464089 9442418 9128173 2026-07-31T11:39:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442418 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Barbara FRISCHMUTH''' (naskiĝinta la [[5-an de julio]] [[1941]] en [[Altaussee]], mortinta samloke la {{daton|30|3|2025}}<ref>[https://orf.at/stories/3389242/ "Barbara Frischmuth ist tot"] - mortanonco ĉe: ''orf.at'', 31.3.2025</ref>) estis aŭstra verkistino. En siaj verkoj ŝi kombinis fantaziajn kun realajn elementojn kaj temigis samtempajn problemojn kiel: la rolon de virino, la problemojn de eduksistemoj aŭ kulturan diversecon. == Vivo == Ŝi studis en [[Graz]] la lingvojn turkan kaj hungaran kaj diplomiĝis en 1964 kiel tradukistino. Poste ŝi studis en [[Vieno]] [[orientistiko|orientistikon]]. Jam en 1962 ŝi aliĝis al la grupo ''[[Forum Stadtpark]]'' kaj verkis unuajn tekstojn laŭ eksperimenta stilo. En ŝia unua romano ''Die Klosterschule'' (1968) ŝi rakontas pri la severeco ĉe katolikaj lernejoj-internulejoj. Lingva subpremo kaj sufoko estas same la temo ĉe ''Amoralische Kinderklapper'' (1969), tamen tie ĉi en etendita maniero pro la aspekto de ludado-kreiveco: nun infanoj estas kreintaj al si propran mondon kaj defendas sin kontraŭ la intrudo de aferoj el la plenkreskula mondo. == Ĉefverko == Kiel ĉefverko rigardatas la t.n. Sternwieser-tripartitaĵo kiu interplektas la tavolojn de mitologio kaj reala mondo kaj transformas aŭtobiografajn travivaĵojn al ampleksa traktado de virina memtroviĝo. En la unua volumo, la romano ''Die Mystifikationen der Sophie Silber'' (1976), diosimilaj uloj decidas ekloĝiĝi en eta vilaĝo de [[Stirio]] kaj intermiksi en la rilatojn de la lokuloj. En ''Amy oder die Metamorphose'' (1978) la feino Amaryllis Sternwieser enkarniĝas en la korpo de studentino de medicino, ekkonis la ĉiutagan vivon de la homoj kaj fariĝis - verkistino! En la tria volumo nomita ''Kai und die Liebe zu den Modellen'' (1979) Amy pasigas la tagojn de certa sole edukanta patrino, kiu vidas sin ĉirkaŭfermita inter deziroj pri aŭtonomio kaj neceso cedi al la donita situacio. La feinoj ĉiam propagandas por toleremo kaj fantaziplena pripensado de ĉio. == Aliaj verkoj (elekto) == Aliaj romanoj de ŝi estas: ''Das Verschwinden des Schattens in der Sonne'' (1973), ''Kopftänzer'' (1984), ''Über die Verhältnisse'' (1987), ''Einander Kind'' (1990), ''Die Entschlüsselung'' (2003) kaj ''Der Sommer, in dem Anna verschwunden war'' (2004). Al ŝiaj plej gravaj rakontkolektoj nombriĝas: ''Haschen nach Wind'' (1974), ''Mörderische Märchen'' (1989) kaj ''Hexenherz'' (1994). La ege kreiva verkistino skribis kaj teatraĵojn, radiodramojn, poemojn (''Schamanenbaum'', 2001) kaj plurajn porinfanajn librojn kiel: ''Philomena Mückenschnabel'' (1970), ''Die Ferienfamilie'' (1981), ''Ida, die Pferde und Ob'' (1989) kaj ''Machtnix oder Der Lauf, den die Welt nahm'' (1993). == Premioj == Oni aljuĝis al ŝi diversajn premiojn, ekzemple: Österreichischer Kinder- und Jugendbuchpreis (1972); Internationaler Hörspielpreis (1990); Franz-Nabl-Literaturpreis (1999). == Literaturo == * ''Barbara Frischmuth'', hrsg. v. Kurt Bartsch. Literaturverl. Droschl, Graz u.a. 1992 (= Dossier. Die Buchreihe über österreichische Autoren; 4). * ''Barbara Frischmuth'', hrsg. v. Silvana Cimenti u. Ingrid Spörk. Literaturverl. Droschl, Graz u.a. 2007. (= Dossier. Die Buchreihe über österreichische Autoren; Extra) ISBN 978-3-85420-719-1. * ''Barbara Frischmuth. Fremdgänge. Ein illustrierter Streifzug durch einen literarischen Kosmos'', hrsg. v. Daniela Bartens u. Ingrid Spörk. Residenz-Verl., Salzburg u.a. 2001, ISBN 3-7017-1255-7. * ''Barbara Frischmuth in contemporary context'', hrsg. v. Renate S. Posthofen. Ariadne Press, Riverside, Calif. 1999, ISBN 1-57241-054-X. * Christa Gürtler: ''Schreiben Frauen anders? Untersuchungen zu Ingeborg Bachmann und Barbara Frischmuth''. Heinz, Akad. Verl., Stuttgart 1983. (= Stuttgarter Arbeiten zur Germanistik; 134) ISBN 3-88099-138-3. * Andrea Horváth: ''Wir sind anders. Gender und Ethnizität in Barbara Frischmuths Romanen''. Königshausen u. Neumann, Würzburg 2007, ISBN 978-3-8260-3632-3. * Silvia Maria Koger: ''Die Funktion der Schauplätze im erzählerischen Werk von Barbara Frischmuth''. Dipl.-Arb. Univ. Wien 1990. * Bärbel Kuehn: ''Kindergeschichte, Spiel und Parabel. Untersuchungen zu kurzen Prosatexten um 1970''. Lang, Frankfurt am Main u.a. 1988. (= Analysen und Dokumente; 23) ISBN 3-8204-1084-8. * Matthias Luserke: ''Schule erzählt. Literarische Spiegelbilder im 19. und 20. Jahrhundert''. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1999 (= Kleine Reihe V&R; 4016), p. 109–116. * Beate Müller: ''Das Phantastische in der Frauenliteratur. Vergleichende Betrachtungen zu ausgewählten Werken Irmtraud Morgners und Barbara Frischmuths''. Leipzig, 1995. (= Deutsche Hochschulschriften; 2290) ISBN 3-8267-2290-6. * Beatrix Rödl: ''Barbara Frischmuth: Eine Studie zur Rezeption ihrer Werke''. Hausarbeit Univ. Wien 1983. * Gerlinde Saupper: ''Barbara Frischmuth. Versuch einer Charakteristik des Gesamtwerks unter besonderer Berücksichtigung der Trilogie: „Die Mystifikation der Sophie Silber“ (1976), „Amy oder die Metamorphose“ (1978) und „Kai und die Liebe zu den Modellen“ (1979)''. Hausarbeit Univ. Wien 1984. * Edith B. Vandervoort: ''The emergence of female adolescent protagonists in selected twentieth-century novels from French Canada, Germany, and Austria''. Univ. of Tennessee, Diss., Knoxville 2003. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://barbarafrischmuth.at/ La hejmpaĝo de la verkistino.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130316230653/http://www.barbarafrischmuth.at/ |date=2013-03-16 }} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?query=Woe%3D118693727&method=simpleSearch Verkoj de kaj pri Frischmuth.] ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Frischmuth, Barbara}} [[Kategorio:Aŭstraj tjurkologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj scenaristoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la hungara lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la germana lingvo]] [[Kategorio:Aŭstraj tradukistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj dramistoj]] 216w5vkdz7fh54lylwhd0w1wr5ea9x9 Burgo Medard 0 466481 9442063 5576313 2026-07-30T20:19:06Z Stefangrotz 91903 informkesto 9442063 wikitext text/x-wiki {{Informkesto burgo}} La '''burgo Medard''', ankaŭ nomata ''Römerwarte'' (esperante: romia observadejo), estas ne plu ekzistanta [[montburgo]] ([[remparburgo]]) supre de la komunumo [[Medard (Glan)|Medard]] en la [[distrikto Kusel]], germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]. Supozeble la ramparburgo estis konstruita de la [[keltoj]] kiel [[fuĝburgo]]. Ekzistas nur kelkaj restaĵoj de la [[ringrempuro]] kaj de la [[burgfosaĵo]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.alleburgen.de/dispF.php?i=11&t=rp&id=782 Medard (Römerwarte)] bei ''alleburgen.de'' [[Kategorio:Distrikto Kusel]] [[Kategorio:Kasteloj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Kusel]] bh636by2xxexx7mjg9qq5q8irbctgo0 Arsenij Jacenjuk 0 473405 9442208 8947489 2026-07-31T01:52:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442208 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Arseniy Yatsenyuk 2014-02-01.jpg|dekstra|eta|250px|La politikisto en 2014.]] '''Arseni Jacenjuk''' ({{lang-uk|Яценюк Арсеній}}; naskiĝinta la [[22-a de majo]] [[1974]] en [[Ĉernivco]]) estas [[Ukrainio|ukraina]] politikisto. Ekde la 27-a de februaro 2014 li estas provizora ĉefministro de la ŝtato. Li estas membro de la partio ''Patrujo''. == Vivo == Li studis jursciencon en sia naskiĝurbo de 1992-96 kiel ankaŭ ekonomikon. De 1992-97 li estris la firmaon ''Jurek''. De 1998-2001 li laboris ĉe ''Avalbank'' en [[Kievo]]. Li estas katoliko ([[Ukraina Grek-Katolika Eklezio]]), edziĝis kaj havas du filinojn. == Kariero politika == * 2001-2003: Ministro pri ekonomio en [[Krimeo]] * 2003-2005: Vicprezidento de la Ukraina Nacia Banko * 2005-2006: Ministro pri ekonomio de Ukrainio * 2007-2008: Prezidento de la parlamento de Ukrainio * 2009: Li kandidatis por la prezidenteco sed ricevis nur 6,69 % de la voĉoj * 2012-2014: Estro de la grupo de la deputitoj de la partio ''Patrujo'' ene de la asembleo nacia * 2013-2014: Kune kun [[Vitali Kliĉko]] kaj [[Oleh Tjahnibok]] li estas unu el la gvidantoj de la movado [[Eŭromajdano]], kiuj protestadis kontraŭ la politiko de [[Viktor Janukoviĉ]] taksita tro en favoro de [[Rusio]] * 2014: Post la forpelo de Janukoviĉ li iĝis provizora ŝtatprezidento{{Konfirmu}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Arseniy Yatsenyuk|Arseni Jacenjuk}} * [http://www.tagesspiegel.de/politik/oppositionsfuehrer-arsenij-jazenjuk-gnadenlos-gegen-das-ukrainische-system/9491048.html Pri la programo de la politikisto.] * [https://web.archive.org/web/20090714013248/http://arseniy.com.ua/bio Biografiaj informoj.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jacenjuk, Arseni}} [[Kategorio:Katolikoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Ukrainio]] secawc67mdtgq5bglc8uvxk1vngv6l6 Aristides Lobo 0 479473 9442134 8890730 2026-07-30T22:46:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442134 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo =Cruz do Espírito Santo, [[Paraibo|Paraíba]], {{BRA}} |loko de morto =[[Barbacena]], [[Minas-Ĝerajso|Minas Ĝerajso]], {{BRA}} }} '''ARISTIDES da Silveira LOBO''' (1838-1896) (* Engenho Tabocas, Cruz do Espírito Santo, [[Paraibo|Paraíba]], en la {{dato|12|februaro|1838}} - [[Barbacena]], [[Minas-Ĝerajso|Minas Ĝerajso]], en la {{dato|23|julio|1896}}) estis brazila juristo, politikisto, respublikana ĵurnalisto kaj aboliciisto en la epoko de la imperio. Li estas rigardata unu el la patroj de la brazila respubliko, ĉar estas stratoj praktike en ĉiuj brazilaj urboj omaĝe al li. La Paraibana Akademio de Beletristiko dediĉis al li la seĝon numeron 6. == Biografio == [[Dosiero:Dr. Aristides da Silveira Lobo. Senador pela Capital Federal - membro do Governo Provisório, e um dos fundadores da República Brasileira.jpg|eta|maldekstra|Aristides Lobo.]] Li estis pripatrina nepo de la subkolonelo Francisco José da Silveira, mortkondamnita ĉar pro partoprenado en la Pernambuka Revolucio en 1817<ref>La Pernambuka Revolucio, ankaŭ konata kiel Revolucio de la Sacerdotoj, estis emancipiĝa movado, kiu eksplodis en la [[6-a de marto]] [[1817]], en la tiama provinco [[Pernambuko]], [[Brazilo]].</ref> kaj filo de Manuel Lobo de Miranda Henriques (1789-1856) kaj Ana Noberta da Silveira. Kvankam li naskiĝis en [[Paraibo]], li pasis parton de sia infaneco en [[Alagoaso]]. La prepara kurso fariĝis en la "Kolegio de Paraibo", kaj poste li eniris en la Fakultaton pri Juro de la Federala Universitato de Pernambuko<ref>La Federala Universitato de Pernambuko naskiĝis de la translokiĝo de la Fakultato pri Juro de [[Olinda]], fondita je la [[11-a de aŭgusto]] [[1827]], laŭ leĝo de la imperiestro [[Petro la 1-a (Brazilo)|Don Petro la 1-a]].</ref>, kaj diplomiĝis en la jaro 1859. Li eĉ ekzercis la postenon kiel prokuroro de la respubliko kaj juĝisto (en Minas Ĝerajso), sed, baldaŭ li sin dediĉas al politiko, kaj aliĝas al la Liberala Partio, kaj elektiĝas ĝenerala deputito por la Nacia Kongreso de la Imperio, dum du sinsekvaj mandatoj (1864 ĝis 1866, kaj el 1867 ĝis 1870), konkurante por la subŝtato [[Alagoaso]]. En la [[3-a de decembro]] [[1870]] li fondas, kune kun [[Salvador de Mendonça]] (1841-1913), Lafayette Coutinho, Pedro Soares de Meireles, kaj Flavio Farnense la ĵurnalon "A República" (La Respubliko), kiu komencas defendi la reĝimoŝanĝon, celante la finon de la monarkio. Tiamaniere ke, en 1870 publikiĝas la [[Lopes Trovão#Referencoj|Respublikana Manifesto]] de la Respublikana Klubo, kaj amase propagandiĝas tiuj ideoj tra la tuta lando, kie Aristides Lobo okupas elstara rolo inter tiuj, kiuj plej arde batalis pro la respublikanaj kaŭzoj. La ĵurnalo estas tute eldetruita, poste tri jaroj, sed la kateno de la okazintaĵoj kulminis kun la Proklamado de la Brazila Respubliko en 1889. Pri ĉi-fakto, li skribis la faman frazon: La popolo bestece ĉeestis la okazintaĵojn, miregantaj kaj surprizitaj, ne konante la veran signifon. Multaj verdire kredis ke ili rigardas paradon (laŭ artikolo verkita en la 15-a de novembro 1889, en la "Diário Popular" kaj publikigita en la 18-a de novembro). Kreita la provizora registaro, Aristides estas nomumita ministro de la internlando, posteno kiun li okupas dum nuraj ses monatoj, el la [[15-a de novembro]] [[1889]] ĝis la [[10-a de februaro]] [[1890]], kiam li eksiĝis ĉar li profunde diverĝis de la marŝalo [[Deodoro da Fonseca]]. Tiam, li elektiĝis kiel federala deputito, kaj partoprenis de la konstitucia grupo, dum la mandato el [[1891]] ĝis [[1893]], kaj poste, kiel senatano, el [[1892]] ĝis [[1896]]. Li kunlaboris kun diversaj ĵurnaloj en [[Rio-de-Ĵanejro|Rio de Ĵanejro]], [[Recife]] kaj [[San-Paŭlo (urbo)|San Paŭlo]]. == Literaturo == * [https://web.archive.org/web/20040906141350/http://www2.aplpb.com.br/academicos/cadeira06.htm Academia Paraibana de Letras] * [http://www.museumaconicoparanaense.com/MMPRaiz/AcademiaPML/Patro-05.htm Museu Maçônico Paranaense] * [http://www.literaturabrasileira.ufsc.br/autores/?id=17088 Literatura Digital] * [http://www.senado.gov.br/senadores/senadores_biografia.asp?codparl=1474&li=23&lcab=1894-1896&lf=23 senado.gov.br] == Vidu ankaŭ == * [[Deodoro da Fonseca]] (1827-1892) == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lobo, Aristides}} [[Kategorio:Brazilaj juristoj]] [[Kategorio:Brazilaj politikistoj]] [[Kategorio:Brazilaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Brazilaj kontraŭsklavistoj]] 2ghvqs24orvbdr86iclcgx5i9zvzv5h Neniuseksemo 0 480795 9441989 9327415 2026-07-30T18:22:37Z Kani 670 9441989 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Neniuseksemo'''<ref name="vortarointima">{{citaĵo el libro |familia nomo= Zozulja|persona nomo= Boris A.|aŭtoroligilo= Boris Zozulja|redaktinto= |aliaj= Kontrolis la tekston M.M. Aderkass|titolo= Vortaro intima|origindato= |originjaro= 2016|originmonato= |url= |formato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= |monato= |eldoninto= |loko= |lingvo= |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj= 11|ĉapitro= |ref= }}</ref>, '''neniseksemo, aseksemo'''<ref name="vortarointima" /> aŭ '''senseksemo'''<ref name="moris">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.youtube.com/watch?v=UKYFbdZoBF4|titolo=Asexuality, esperante.|alirdato=21-a de majo 2016|familia nomo=Morris|persona nomo=Rachel J.|eldoninto=YouTube}}</ref>, estas [[seksa orientiĝo]] de iu, kiu spertas malmulte aŭ neniom da seksuma deziro por aliaj homoj<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|url=https://mhanational.org/lgbtq/asexual-community-mental-health |titolo=Asexuality & Mental Health |eldoninto=Mental Health America |alirdato=la {{daton|27|2|2023}} }}</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el gazeto|lingvo=en |aŭtoro=Melanie A. Morrison |dato=januaro 2012 |url=https://www.researchgate.net/publication/257921632_Asexuality_An_emergent_sexual_orientation|titolo=Asexuality: An emergent sexual orientation |gazeto=Sexual minority research in the new millennium|paĝoj=21–44|alirdato=la {{daton|27|2|2023}} |formato=PDF}}</ref>. Ĝi ankaŭ estas difinita kiel neemo al seksumado<ref name="prause">{{Citaĵo el gazeto|lingvo=en |aŭtoro=Nicole Prause, Cynthia A. Graham |titolo=Asexuality: Classification and Characterization |gazeto=Archives of Sexual Behavior |numero=36 (3) |dato=aŭgusto 2004|doi=10.1007/s10508-006-9142-3 |url=http://www.kinseyinstitute.org/publications/PDF/PrauseGrahamPDF.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150904155720/http://www.kinseyinstitute.org/publications/PDF/PrauseGraham.pdf|arkivdato=2015-9-4|alirdato=la {{daton|14|8|2020}} |formato=pdf |paĝoj=341–356}}</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Asexual |url=http://dictionary.reference.com/browse/Asexual |eldoninto=Dictionary.com, The American Heritage Dictionary of the English Language (4th ed.)}} « Lacking interest in or desire for sex. »</ref> aŭ kiel manko de seksa orientiĝo<ref>{{Citaĵo el gazeto|lingvo=en |aŭtoro=M. A. Yule, L. A. Brotto, B. B. Gorzalka |titolo=Human Asexuality: What Do We Know About a Lack of Sexual Attraction? |gazeto=Current Sexual Health Reports |volumo=9 |numero=1 |dato={{dato|1|3|2017}} |issn=1548-3592 |doi=10.1007/s11930-017-0100-y |url=https://doi.org/10.1007/s11930-017-0100-y |alirdato=la {{daton|12|7|2020}} |paĝoj=50–56}}</ref>. Studo de Anthony Bogaert taksas ke ĉirkaŭ 1% de la [[brita]] loĝantaro estus senseksemuloj<ref name="prevalence">{{Citaĵo el gazeto|lingvo=en |aŭtoro=Anthony F. Bogaert |titolo=Asexuality: prevalence and associated factors in a national probability sample" |gazeto=Journal of Sex Research |numero=41 (3) |dato=2004 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2372/is_3_41/ai_n6274004 |alirdato=la {{daton|31|8|2007}} |paĝoj=281}}.</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=en |titolo=Study: One in 100 adults asexual |url=http://www.cnn.com/2004/TECH/science/10/14/asexual.study/index.html |eldoninto=[[Cable News Network]] |dato={{dato|14|10|2004}} |alirdato=2024-04-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071027081628/http://www.cnn.com/2004/TECH/science/10/14/asexual.study/index.html |arkivdato=2007-10-27 }}</ref>. Senseksemo malsamas al [[fraŭleco]] aŭ [[abstinado]], kiuj ne rilatas al seksa orientiĝo kaj povas ŝanĝiĝi tra ies vivo, male al seksa orientiĝo kiu plejofte restas same tra ies tuta vivo<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=en |titolo=What is sexual orientation? |url=http://apa.org/topics/sexuality/orientation.aspx |eldoninto=APAHelpCenter.org |alirdato=la {{daton|31|3|2011}} |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110424073042/http://apa.org/topics/sexuality/orientation.aspx |arkivdato=2011-04-24 }}</ref>. Krome senseksemulo ja povas seksumi, ekzemple por kontentigi sian partneron aŭ havi infanon<ref name="prause" />. Senseksemo estis unue oficiale agnoskita kiel seksa orientiĝo dum la prelego pri [[homaj rajtoj]] de la ''Worldpride'' en [[Madrido]] la {{daton|28|6|2017}}<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en |url=http://www.worldpridemadrid2017.com/en/summit/declaration |titolo= Deklaro de la ''Worldpride'' en Madrid en 2017}}</ref>. Pli kaj pli da studoj pri ĝi estas faritaj de la [[2000-aj jaroj]]<ref name="conceptual">{{Citaĵo el gazeto|lingvo=en |aŭtoro=Anthony F. Bogaert |titolo=Toward a conceptual understanding of asexuality |gazeto=Review of General Psychology |numero=10 (3) |dato=2006 |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18172400 |alirdato=la {{daton|31|8|2007}} |paĝoj=241–250 }}</ref>{{,}}<ref name="prause" />{{,}}<ref name="attention">{{Citaĵo el gazeto|lingvo=en |aŭtoro=Todd Melby |titolo=Asexuality gets more attention, but is it a sexual orientation? |gazeto=Contemporary Sexuality |numero=39 (11) |dato=Novembro 2005 |paĝoj=1, 4–5}}</ref>{{,}}<ref name="overview">{{Citaĵo el la reto |lingvo=en |titolo=Overview |url=http://www.asexuality.org/home/overview.html |eldoninto=The Asexual Visibility and Education Network (AVEN) |dato=2008 |alirdato=la {{daton|14|11|2011}} |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111010004154/http://www.asexuality.org/home/overview.html |arkivdato=2011-10-10 }}</ref>, iuj asertas ke ĝi ne estas seksa orientiĝo<ref name="attention" />. Senseksemo ne estu komprenita kiel manko da emo pariĝi, iuj senseksemuloj ja pariĝas aŭ deziras pariĝi, kaj povas sperti [[Romantika amo|romantikan amon]]<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=en |titolo=Relationship FAQ The Asexual Visibility and Education Network (AVEN) |url=http://www.asexuality.org/home/relationship.html |dato=2008 |alirdato=la {{daton|22|12|2011}} |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090827232513/http://www.asexuality.org/home/relationship.html |arkivdato=2009-08-27 }}</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=en |aŭtoro=Wellington, N.Z. |titolo=Asexuality |url=http://www.gayline.gen.nz/asexual.htm |eldoninto=Gay Line Wellington, 2000–2010) |alirdato=la {{daton|22|12|2011}} |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110913022554/http://www.gayline.gen.nz/asexual.htm |arkivdato=2011-09-13 }}</ref>. Ĝenerale, oni ne konfuziĝu inter seksa orientiĝo kaj [[ama orientiĝo]]. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|fr|Asexualité|213700352}} {{Referencoj}} === Literaturo === * {{Libro|lingvo=en |aŭtoro=Anthony F. Bogaert |titolo=Understanding asexuality |eldonejo=Rowman & Littlefield Publishers |dato= 2012}} * {{Libro|lingvo=fr |aŭtoro=Magali Croset-Calisto |titolo=La Révolution du No Sex : Petit traité d'asexualité et d'abstinence |eldonejo=[[Éditions de l'Observatoire]]|dato= 2023}} * {{Libro|lingvo=fr |aŭtoro=Geraldin Levi Joosten-van Vilsteren |titolo=L'amour sans le faire : Comment vivre sans libido dans un monde où le sexe est partout ? |eldonejo=Favre |dato= 2005}} * {{Libro|lingvo=fr |aŭtoro=[[Peggy Sastre]] |titolo=No Sex. Avoir envie de ne pas faire l'amour |eldonejo=[[La Musardine]] |dato= 2010}} * {{Libro|lingvo=fr |aŭtoro=[[Jean-Philippe de Tonnac]] |titolo=La Révolution asexuelle : Ne pas faire l'amour, un nouveau phénomène de société |loko=Paris |eldonejo=[[Éditions Albin Michel|Albin Michel]] |dato= 2006|isbn=2-226-17257-2}} * {{Libro|lingvo=en |aŭtoro=Julie Sondra Decker |titolo=The Invisible Orientation |subtitolo=An Introduction to Asexuality |loko=New York |eldonejo=Carrel Books |dato={{dato|2|9|2014}}|paĝoj=240 |isbn=978-1-63144-017-5 |url=http://carrelbooks.com/titles/6297-9781631440021-invisible-orientation}} {{Projektoj|ReVo=seks.sen0emo|ReVo titolo=Senseksemo / Neniuseksemo}} {{Sekso}} [[Kategorio:GLAT]] [[Kategorio:Seksa orientiĝo]] jzo9g8nqj2ipz6623iqwt43ube7obrb Aŭtovojo Bonaero - La Plata 0 481429 9442340 7944682 2026-07-31T09:32:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442340 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Autopista Bs As La Plata en La Boca.jpg|eta|300px|Aŭtovojo Bonaero - La Plata sudoriente ĉe la kvartalo [[La Boca (Bonaero)]].]] La '''Ruta Nacional 1''', konata ankaŭ kiel ''«Autopista Buenos Aires - La Plata»'' kaj en Esperanto '''Aŭtovojo Bonaero - La Plata''', kies oficiala nomo estas ekde [[2004]] ''Autopista Doctor Ricardo Balbín'', ligas la [[Aŭtovojo 25a de Majo|Aŭtovojon 25a de Majo]] en la urbo [[Bonaero]] kun la Provinca Ŝoseo 11 de Bonaero, ĉe la proksimeco de la urbo [[La Plata]], ĉefurbo de la [[Provincoj de Argentino|provinco]] [[Provinco Bonaero]]. Ties etendo estas de 50 kilometroj (nome el km 3 al 53). Ĝi havas 2 al 4 relojn por ĉiu direkto en diferencaj zonoj de ties vojo. En la km 31 troviĝas la ligo kun la Nacia Ŝoseo A004, kiu estas deviga vojo por la turismaj celoj de [[Mar del Plata]] kaj de aliaj urboj de la bonaera [[Argentina Atlantika Marbordo|atlantika marbordo]]. La aŭtovojo etendas (de nordoriento al sudoriento) tra la partioj [[Avellaneda (partio)|Avellaneda]], [[Quilmes (partio)|Quilmes]], [[Berazategui (partio)|Berazategui]] kaj [[Ensenada (partio)|Ensenada]], ĉe la [[Rivero Plata]]. ({{Koord|34|52|53.2|S|57|57|25.4|W}}) == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|National Route 1 (Argentina)|Ruta Nacional 1 (Argentina)}} * [http://www.au-laplata.com.ar/ Autopista Buenos Aires - La Plata]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140212225616/http://www.au-laplata.com.ar/ |date=2014-02-12 }}: Informo de la entrepreno. * [http://www.occovi.gov.ar/ Órgano de Control de Concesiones Viales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100218125715/http://www.occovi.gov.ar/ |date=2010-02-18 }} Enlanda institucio pria. [[Kategorio:Ŝoseoj en Argentino|Bonaero - La Plata]] [[Kategorio:Geografio de Bonaero]] qfotddvmxc3pbnm1iwz5x0rdj13zmim Atenco kontraŭ la AMIA 0 482797 9442260 9402959 2026-07-31T06:27:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442260 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:2015_Marcha_conmemorando_el_Atentado_a_la_AMIA_02.JPG|eta|Manifestacio, okazanta ĉiujare, antaŭ la konstruaĵo AMIA, memore al la viktimoj kaj postulante justecon. La signo sur la fronto legas la nomojn de tiuj, kiuj pereis]] La '''Atenco kontraŭ la AMIA''' estis atenco ŝajne pere de [[bombaŭto]] aŭ de eksplodaĵo ene de kontenero, kiun suferis la [[Asociación Mutual Israelita Argentina]] (AMIA) de [[Bonaero]], [[Argentino]], la [[18-a de julio]] de [[1994]]. Temas pri unu el ĉefaj terorismaj atakoj okazintaj en [[Argentino]], kun rezulto de 85 personoj mortintaj kaj 300 vunditaj. La [[juda]]-[[argentina]] komunumo estas la plej multnombra de [[Latinameriko]] kaj la kvina de la mondo. El la viktimoj 67 troviĝis ene de la AMIA en la momento de la eksplodo kaj aliaj 18 en apudaj diversaj lokoj. Pli ol 1000 loĝejoj kaj vendejoj en la areo rezultis tuŝitaj. Oni kulpigis la registaron de [[Irano]] kaj pli precize la politikan partion de Libano nome [[Hizbulaho]] esti respondeculoj pri la atako.<ref name="BBC Iran">Iran, Hezbollah charged in 1994 Argentine bombing, ''[[Daily Jang]]'', 25-10-2006 https://web.archive.org/web/20070901221807/http://web.archive.org/web/http://www.thenews.com.pk/update_detail.asp?id=11864Alirita la 25-10-2006 http://web.archive.org/web/20070901221807/ arkivita la [[1an de septembro]] [[2007]].</ref><ref name="BBC Iran charged"> Iran charged over Argentina bomb, [[BBC News]], 25a de oktobro de 2006<!--, 22:47 GMT 23:47 UK -->, http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/6085768.stm Alirita la 25-10-2006.</ref><ref>Associated Press http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?pagename=JPost/JPArticle/ShowFull&cid=1159193523281 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111218053425/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull&cid=1159193523281|date=2011-12-18}} Former Iran leader sought in bombing &#x7C; International News &#x7C; The Jerusalem Post Fr.jpost.com, 25-10-2006, alirita la 21-05-2011.</ref><ref>http://www.nysun.com/foreign/judge-arrest-ex-president-of-iran/43312/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211123215616/https://www.nysun.com/foreign/judge-arrest-ex-president-of-iran/43312/ |date=2021-11-23 }} Judge: Arrest Ex-President Of Iran, The New York Sun, [[10a de novembro]] de [[2006]], alirita la 21-05-2011.</ref><ref name="Infobae">"Irán planificó el atentado que ejecutó Hezbollah" [[Infobae]], 17-03-2008 http://www.infobae.com/contenidos/369821-100799-0-Ir%E1n-planific%F3-el-atentado-que-ejecut%F3-Hezbollah {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111215015159/http://www.infobae.com/contenidos/369821-100799-0-Ir%E1n-planific%F3-el-atentado-que-ejecut%F3-Hezbollah |date=2011-12-15 }}</ref> Tamen venis multaj diversaj hipotezoj, kritikoj al la dekomencaj kulpigoj kaj postaj interkonsentoj inter la registaroj de [[Cristina Kirchner]] kaj tiu de [[Irano]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Pasteur - Amia (metroo de Bonaero)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.pagina12.com.ar/diario/elpais/1-29148-2003-12-11.html Artikolo kiu disvolvigas la hipotezon Sirio-Menem] * [http://www.memoriaactiva.com/ Retejo de la asocio de viktimoj ''Memoria Activa]'' * [http://www2.jus.gov.ar/Amia/sentencia.htm loka hipotezo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130930122037/https://www2.jus.gov.ar/Amia/sentencia.htm |date=2013-09-30 }} * [http://www.clarin.com/diario/2005/08/03/um/m-1026385.htm AMIA: destituyeron a Galeano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060627105808/http://www.clarin.com/diario/2005/08/03/um/m-1026385.htm |date=2006-06-27 }}; [[3-a de aŭgusto]] de [[2005]] * [http://www.terra.cl/noticias/noticias.cfm?id_cat=303&id_reg=411970 "Argentina: Absolvieron a todos los imputados del atentado a la AMIA"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051111054024/http://www.terra.cl/noticias/noticias.cfm?id_cat=303&id_reg=411970 |date=2005-11-11 }}; [[2-a de septembro]] de [[2004]] * [http://boomp3.com/m/20a08bf10e49 Intervjuo al la argentina akuzisto Alberto Nisman pro la afero AMIA la 15an de novembro de 2007] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140531104945/http://boomp3.com/m/20a08bf10e49 |date=2014-05-31 }} * [http://www.editorialplaneta.com.ar/descripcion_libro/1218 ''Matar sin que se note'' (2009)] de Gustavo Perednik. Romanigita kroniko pri la afero AMIA, baze sur la akuzo de la akŭisto Nisman [[Kategorio:1994 en Argentino]] [[Kategorio:Historio de Bonaero]] [[Kategorio:Terorismo en Argentino]] [[Kategorio:Historio de Irano]] [[Kategorio:Politikaj partioj]] [[Kategorio:Kontraŭjudismo]] [[Kategorio:Judismo]] [[Kategorio:Hizbulaho]] 2y7o3dh5bc9ynbjrdq97vp2a97nvtrh Plinio Apuleyo Mendoza 0 484098 9441831 9141168 2026-07-30T14:17:30Z Ceancata 20778 9441831 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Plinio Apuleyo MENDOZA''' ([[Tunja]], [[Bojakao]], 24-an de marto[[1932]] - [[Bogoto]] 28-an de julio 2026) estis verkisto, ĵurnalisto kaj diplomata [[Kolombio|kolombia]]. == Biografio == Filo de la advokato kaj politikisto Plinio Mendoza Neira, kiu estis ĉe Jorge Eliécer Gaitán kiam oni murdis lin, studis [[politikaj sciencoj|politikajn sciencojn]] en la [[Universitato de Parizo]] (La Sorbono). Li estis funkciulo de la ambasadejo de Kolombio en Francio kaj verkis artikolojn por diversaj internaciaj publikaĵoj.<ref name = plinio/> Poste li estis ambasadoro de sia lando en Italio kaj Portugalio. Li dediĉis sin al [[ĵurnalismo]] ekde sia reveno al Kolombio,<ref>http://www.eltiempo.com/opinion/columnistas/plinioapuleyomendoza/columnista.html{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[El Tiempo|El Tiempo]]'', Columnistas El Tiempo, alirita la [[24an de julio]] de 2010.</ref> kie en 1959 estis nomumita direktoro de la novaĵagentejo [[Prensa Latina]]. Li kunlaboris kun dekduo da amaskomunikiloj kaj ricevis diversajn premiojn de ĵurnalismo. == Verkoj == Elstaras:<ref name = plinio> http://www.biografiasyvidas.com/biografia/m/mendoza.htm Biografías y Vidas, Plinio Apuleyo Mendoza, alirita la 24an de julio de 2010.</ref> * ''El desertor, Años de fuga'' * ''La llama y el hielo'' * ''Los retos del poder'' * ''Zonas de fuego'' * ''El sol sigue saliendo'' * ''El desafío neoliberal'' * ''Entre dos aguas''<ref>http://www.eltiempo.com/entretenimiento/libros/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-8879672.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140306202513/http://www.eltiempo.com/entretenimiento/libros/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-8879672.html |date=2014-03-06 }} El Tiempo, Libros El Tiempo, alirita la 7an de julio de 2011</ref> * ''Aquellos tiempos con Gabo.'' Kunaŭtorece: * ''El olor de la guayaba'' kun [[Gabriel García Márquez]] * ''Manual del perfecto idiota latinoamericano'' * ''El regreso del idiota'' (Buenos Aires; Sudamericana - 2007), ambaŭ kun la kuba Carlos Alberto Montaner kaj la perua [[Álvaro Vargas Llosa]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mendoza, Plinio Apuleyo}} [[Kategorio:Kolombiaj diplomatoj]] [[Kategorio:Kolombiaj verkistoj]] 4z1p9yphbe57ickzgs4gbmzt41zgi8z Ŝablono:Sameio 10 491331 9441946 5515359 2026-07-30T17:16:21Z Moldur 2507 9441946 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sami flag.svg|border|link=|{{{1|20px}}}]]&nbsp;[[Sameio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] [[Kategorio:Sameio]] </noinclude> lfiedxtf2c3vu04g98s34uv5aap86c2 Ödön Zalka 0 496007 9442060 9164476 2026-07-30T20:15:17Z Stefangrotz 91903 informkesto 9442060 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ödön Zalka,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Zalka Ödön''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[profesoro]], patologo, histologo. Ödön Zalka [http://www.pathology.hu/hires-magyar-patologusok/zalka-odon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305003443/http://www.pathology.hu/hires-magyar-patologusok/zalka-odon |date=2016-03-05 }} naskiĝis la {{daton|1|julio}} [[1897]] en [[Kassa]] (nuntempa [[Košice]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|28|junio}} [[1957]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Ödön Zalka post lernado li eklaboris en la patologia [[instituto]] en Budapeŝto. En [[1921]] li atingis la rangon ĉefkuracisto. Inter [[1945]]-[[1948]] li gvidis [[Malsanulejo Rókus|Malsanulejon Rókus]], poste li gvidis patologian instituton. Dum instruado li atingis la rangon ordinara universitata profesoro. Li ĉefe okupiĝis pri [[kancero]]j. == Elektitaj publikaĵoj == * ’’Rákstatisztika'' (Statistiko pri kancero) (1950) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC17155/17200.htm hungarlingva biografio] * [http://www.tankonyvtar.hu/en/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s30.html hungarlingva biografio] [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj patologoj]] [[Kategorio:Hungaraj histologoj]] {{Vivtempo|Zalka Odön}} lapxnqbxjivxkiljywkx8l8d00k3i6q Nikodem Caro 0 498535 9442407 9163169 2026-07-31T11:05:54Z Sj1mor 12103 /* Literaturo */ 9442407 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Nikodemo Karo<br />(1871-1935) |dosiero =Portrait_caro-nikodem.jpg |priskribo =Germana poldevena kemiisto kaj entreprenisto |dato de naskiĝo =[[23-a de majo]] [[1871]] |loko de naskiĝo =[[Lodzo|Łódź, rusa imperio, nune]], {{POL}} |dato de morto =[[27-a de junio]] [[1935]] |loko de morto =[[Romo]], {{ITA}} | alma_mater = [[Teknologia Universitato Berlino|Reĝa Teknika Kolegio de Charlottenburg ]]<br />[[Universitato Rostock]] }} '''Nikodemus Caro''' (1871-1935) estis germana kemiisto kaj entreprenisto, studis en la [[Teknologia Universitato Berlino|Reĝa Teknika Kolegio de Charlottenburg]] kaj doktoriĝis en la [[Universitato Rostock]], Kune kun [[Adolph Frank]] li malkovris la procezon je produktado de [[Nitrogena fiksado|nitrogena fiksado]], ankaŭ konata kiel Frank-Caro procezo. Caro ankaŭ kontribuis por la disvolviĝo de la [[Kemia armilo|kemiaj gasoj]] uzitaj dum la [[1-a Mondmilito]] de la germanaj trupoj. Post la milito li fariĝis la unu prezidanto de la entrepreno [[Bayer| Bayrische Stickstoffwerke AG]]. == Elektitaj publikaĵoj == * Darstellung von Chlor- und Salzsäure unabhängig von der Leblanc-Soda-Industrie : eine Zusammenstellung der in Vorschlag gebrachten Verfahren, [[1893]] * Uber die Einwirkung von Hydrazin auf Imidoather, [[1894]] * Anleitung zur sicherheitstechnischen Prüfung und Begutachtung von Acetylenanlagen praktisches Hilfsbuch für Gewerbe-Inspectionen, Feuer-Societäten u. Versicherings-Gesellschaften, Polizei-Behörden, Acetylentechniker etc. : Bericht erstattet an den Deutschen Acetylenverein, [[1902]] * Die stickstofffrage in Deutschlands. Vortrag, gehalten am 23. april [[1907]] im Polytechnischen verein zu München * Die Kartellgerichtspraxis und ihre Auswirkungen, [[1926]] * Handbuch Für Acetylen in Technischer und Wissenschaftlicher Hinsicht, Johann Heinrich Vogel, Anton Ludwig, [[2010]] * Wiss. Arbb. über Oxyazine u. Oxyazincarbonsäuren, Darst. v. Chlor u. Salzsäure, Einwirkung v. Hydrazin auf Imidoäther * Stickstoffquellen, Explosionsursachen d. Acetylens, Torf als Energiequelle, das Bischoff'sche Bleiweißverfahren, Stickstofffragen Dtld.s, Wassergasverflüssigung, Cyanid, Wasserkraft u. Kartellwesen. == Literaturo == * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz7939.html Neue Deutsche Biographie] * [http://geschichte.evonik.de/sites/geschichte/de/gesellschaften/skw-trostberg/caro-nikodem/pages/default.aspx Evonik Industries] * [http://www.chemieforum-erkner.de/chemie-geschichte/personen/caro_nikodem.htm Chemie-forum Ekner] * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=D32DAF30AF7BD0213F483BF3B4A1AC7D?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb102648169&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [https://www.worldcat.org/identities/lccn-n91-116561/ WorldCat Identities] * [http://books.google.com.br/books?id=VJIztvolC8cC&pg=PA107&#v=onepage&q&f=false The German Chemical Industry in the Twentieth Century], John E. Lesch * [http://books.google.com.br/books?id=oEfDKjĵ5AEC&pg=PA104&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=IIcyVJfJH_PbsATI7YDADw&ved=0CCkQ6AEwAg#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false Social and Political History of the Jews in Poland 1919-1939]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Joseph Marcus * [http://books.google.com.br/books?id=35xwBwjhe2MC&pg=PA8&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=IIcyVJfJH_PbsATI7YDADw&ved=0CE8Q6AEwCA#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false Amines: Synthesis, Properties and Applications], Stephen A. Lawrence * [http://books.google.com.br/books?id=CemN8vZebJ0C&pg=PA251&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=b40yVKC5C5DksASJ3oFI&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false Ludwik Hirszfeld: The Story of One Life], Ludwik Hirszfeld * [http://books.google.com.br/books?id=cSyxIRfC0oYC&pg=PA21&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=b40yVKC5C5DksASJ3oFI&ved=0CCEQ6AEwATgK#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false American Chemical Enterprise: A Perspective on 100 Years of Innovation to ...], Mary Ellen Bowden, John Kenly Smith * [http://books.google.com.br/books?id=vDLSG53AsGIC&pg=PA71&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=b40yVKC5C5DksASJ3oFI&ved=0CCcQ6AEwAjgK#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false Eilhard Mitscherlich, Prince of Prussian Chemistry], Hans-Werner Schütt * [http://books.google.com.br/books?id=mMwtksPDkIkC&pg=PA66&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=b40yVKC5C5DksASJ3oFI&ved=0CCsQ6AEwAzgK#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false Heinrich Bruning and the Dissolution of the Weimar Republic], William L. Patch, Jr, William L. Patch * [http://books.google.com.br/books?id=xriMAgAAQBAJ&pg=PA390&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=b40yVKC5C5DksASJ3oFI&ved=0CDIQ6AEwBDgK#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false A History of Platinum and its Allied Metals], Donald McDonald, Leslie B. Hunt * [http://books.google.com.br/books?id=zTP1MFJw8CsC&pg=PA86&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=b40yVKC5C5DksASJ3oFI&ved=0CD0Q6AEwBjgK#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false A History of the International Chemical Industry], Fred Aftalion * [http://books.google.com.br/books?id=0ekNIaĴ3-YC&pg=PA79&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=b40yVKC5C5DksASJ3oFI&ved=0CEMQ6AEwBzgK#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false Fritz Haber: Chemist, Nobel Laureate, German, Jew]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Dietrich Stoltzenberg * [http://books.google.com.br/books?id=HQSNxQj3zg0C&pg=PT149&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=b40yVKC5C5DksASJ3oFI&ved=0CE4Q6AEwCTgK#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false Between Genius And Genocide: The Tragedy of Fritz Haber, Father of Chemical ...], Daniel Charles * [http://books.google.com.br/books?id=Dd75mKOE4BMC&pg=PA380&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=qY8yVNSpJ4HksASwyYLgBg&ved=0CDsQ6AEwBjgU#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false William Crookes (1832-1919) and the Commercialization of Science], William Hodson Brock * [http://books.google.com.br/books?id=ADvJ3vcVwVIC&pg=PT759&dq=Nikodem+Caro&hl=en&sa=X&ei=qY8yVNSpJ4HksASwyYLgBg&ved=0CEcQ6AEwCDgU#v=onepage&q=Nikodem%20Caro&f=false Optimizing Nitrogen Management in Food and Energy Production and ...], J. Galloway, C. Jordan, Joe Wisniewski, J.W. Erisman, E. Cowling == Kemiaĵoj de li esploritaj == <center> <Gallery> Aniline.svg|<center>[[Anilino]]</center> Cyanamide.svg|<center>[[Cianamido]]</center> Hydrazine-2D-A1.png|<center>[[Hidrazino]]</center> Carbid.jpg|<center>[[Kalcia karbido]]</center> Soviet chemical weapons canisters from a stockpile in Albania.jpg|<center>[[Kemia armilo]]</center> </Gallery> <Gallery> Methylene_blue.svg|<center>[[Metilenbluo]]</center> Nitrogen Cycle-eo.svg|<center>[[Nitrogena fiksado]]</center> Peroxomonoschwefels%C3%A4ure.svg|<center>[[Peroksosulfata acido|Acido de Karo]]</center> Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|<center>[[Klorida acido]]</center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == <center> <gallery> Ratusz2noc.jpg|<center>[[Robert Caro (kemiisto)|Robert Caro]]<br />([[1819]]-[[1875]])</center> Heinrich_Caro_ca1900.jpg|<center>[[Heinrich Caro]]<br />([[1834]]-[[1910]])</center> Adolph_Frank.jpg|<center>[[Adolph Frank]]<br />([[1834]]-[[1916]])</center> Altlandsberg asv2022-09 img15 Wilkendorf Luftbild.jpg|<center>[[Georg von Caro]]<br />([[1849]]-[[1913]])</center> Carl_Otto_Caro.png|<center>[[Carl Caro]]<br />([[1850]]-[[1884]])</center> </gallery> <Gallery> Gliwic.jpg|<center>[[Oscar Caro]]<br />([[1852]]-[[1931]])</center> Ratusz2noc.jpg|<center>[[Paul Caro]]<br />([[1859]]-[[1914]])</center> Fritz_Haber.png|<center>[[Fritz Haber]]<br />([[1868]]-[[1934]])</center> Bronzehirsch,_von_Theodor_Georgii,_Bavariapark_Muenchen-1.jpg|<center>[[Theodor Georgii]]<br />([[1883]]-[[1963]])</center> Ratusz2noc.jpg|<center>[[Robert Emil Caro]]<br />([[1885]]-[[1934]])</center> </Gallery> </center> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|Germano|Kemiisto}} {{Portalo|Pollando|Homoj|Kemio|Medicino}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Caro, Nikodem}} [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Polaj judoj]] [[Kategorio:Sefardoj]] [[Kategorio:Germanaj kemiistoj]] [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj esploristoj]] [[Kategorio:Polaj kemiistoj]] [[Kategorio:Polaj kuracistoj]] [[Kategorio:Polaj esploristoj]] h400hd7b7gy5yqckhh4f4qk8t53ar81 Lagoj de Titano 0 499574 9442384 8311499 2026-07-31T10:33:35Z ~2026-42224-58 261134 9442384 wikitext text/x-wiki La '''Lagoj de [[Titano (luno)|Titano]]''', nome luno de [[Saturno]], estas areoj de likvida [[etano]], [[metano]], kaj [[propano]] kiuj estis detektitaj de la spac-sondilo ''[[Misio Cassini-Huygens|Cassini–Huygens]]'', kaj kiuj estis jam supozitaj delonge.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://voanews.com/english/archive/2007-01/2007-01-03-voa56.cfm|titolo=Methane Lakes Found on Saturn's Largest Moon|alirdato=3a de januaro 2009|persona nomo=Voa News|dato=3a de januaro 2007|eldoninto=Voice of America|verkaĵo=VOA News}}</ref> Dum januaro de la jaro 2007, scientistoj anoncis, ke estas klaraj indikoj por lagoj de likva [[metano]] sur la surfaco de Titano. Estas neniu alia mondo, krom la [[Tero]], kie oni jam malkovris stabilajn korpojn de [[likvaĵo|likvo]]. Kelkaj lagoj estas komplete nigraj, reflektante neniujn radarsignalojn. La plej grandaj estas konataj kiel '''maria''' (maroj en latina) kaj la plej malgrandaj estas '''lacūs''' (lagoj).<ref name="names">{{Citaĵo el la reto|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/TITAN/target|titolo=Titan|alirdato=2013-12-29|verko=[http://planetarynames.wr.usgs.gov USGS planetary nomenclature page]|eldoninto=USGS}}</ref> == Motoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://planetarynames.wr.usgs.gov/images/NP_lakes_low_noboundaries.pdf Map of Titan's north polar liquid bodies with feature names] from [http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/TITAN/target USGS Titan system page] [[Kategorio:Astronomio]] [[Kategorio:Satelitoj]] [[Kategorio:Sunsistemo]] nx6r899xitk1j86swi02k67agtkeem4 Atena Partena 0 501155 9442259 7383194 2026-07-31T06:25:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442259 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Tetradrachm of Athens, 126-125 BC, head of Fidias sculpture Athena Parthenos.JPG|eta|200px|Tetradrakmo de Ateno, 126-125 a.K., el la reala kapo de la skulptaĵo de Atena Partena fare de Fidiaso]] [[Dosiero:NAMA Athéna Varvakeion.jpg|eta|200px|Votoskulptaĵo trovita ĉe la Lernejo Varvakeion respegulas la tipon de la restaŭrita ''Atena Partena'': Romia periodo, 2a jarcento a.K. ([[Nacia Arkeologia Muzeo de Ateno]]).]] [[Dosiero:Athena Parthenos Harpers.png|eta|200px|dekstre|Ilustracio pri Atena Partena.]] '''''Atena Partena''''' (en [[greka]] Ἀθηνᾶ Παρθένος; laŭvorte, "Ateno la [[Virgulino]]") estas la titolo de amasa [[oreburaĵo|orebura]] (oro kaj eburo) [[skulptaĵo]] de la [[Greka mitologio|greka diino]] [[Ateno]], fare de [[Fidiaso]] kaj de liaj helpantoj kiu havis hejmon en la [[Partenono]] en [[Ateno]]. Ties [[epiteto]] estis esenca karaktero de la propra diino. Oni faris nombrajn kopion kaj verkojn inspiritajn de tiu, kaj antikve kaj moderne. Ĝi estis la plej fama kultobildo de Ateno,<ref>La ''Atena Partena'' estis imagita el tiutempaj reliefoj rememoraj de la atenaj traktatoj kaj dum la venonta kaj duona jarcentoj el moneroj de [[Helenisma Epoko|helenismaj]] monarkoj kiuj deziris distrumpeti siajn helenecajn konektojn; vidu Hector Williams, "An Athena Parthenos from Cilicia" ''Anatolian Studies'' '''27''' (1977, pp. 105-110), p 108f.</ref> konsiderita unu el la plej grandaj atingoj de la plej aklamita skulptisto de antikva Grekio. Fidiaso komencis sian laboron ĉirkaŭ 447 a.K.<ref>Andrew Stewart gives 446.</ref> Lachares forprenis la orfoliojn en 296 a.K. por pagi siajn soldatojn, kaj la bronzaj anstataŭaĵoj de tiuj estis verŝajne orumitaj poste; ĝi estis difektita per fajro proksimume 165 a.K. sed ankaŭ poste riparita.<ref>W.B. Dinsmoor, "The repair of the Athena Parthenos" ''American Journal of Archaeology'' '''38''' (1934) pp 93-106.</ref> Ĝi daŭre staris en la Partenono en la [[5-a jarcento]] p.K., kiam ĝi estis forigita fare de la romianoj. Raporto mencias ĝin en Konstantinopolo en la 10-a jarcento.<ref>Gisela Richter, ''Sculpture and Sculptors of the Greeks'', p 220 kun antikvaj referencoj, notite de Gorham P. Stevens, "Concerning the Parthenos" ''Hesperia'' '''30'''.1 (Januaro 1961, pp. 1-7) p. 2.</ref> == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Leipen, N. ''Athena Parthenos'' (Toronto) 1971. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.perseus.tufts.edu/cl135/Students/Colin_Delaney/fathena.html Colin Delaney, "Pheidias, Sculptor to the Gods"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060831191230/http://www.perseus.tufts.edu/cl135/Students/Colin_Delaney/fathena.html |date=2006-08-31 }} * [http://www.alanlequire.com/athena.shtml Alan LeQuire Page] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140813060317/http://alanlequire.com/athena.shtml |date=2014-08-13 }} * [http://www.nashville.gov/parthenon/ Nashville Parthenon] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akropolo]] [[Kategorio:Ateno]] [[Kategorio:Helena mitologio]] [[Kategorio:Skulptado]] [[Kategorio:Fidiaso]] j7wtizboonwugj962pn2bhao2nw66fi Aulus Cornelius Celsus 0 501259 9442300 9342272 2026-07-31T08:01:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442300 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dato de naskiĝo =[[-25|25 a. K.]] |loko de naskiĝo =[[Grekio]] |dato de morto =[[50|50 p. K.]] |loko de morto =[[Romo]], [[Italio]] }} '''Aulus Cornelius Celsus''' (naskiĝis en 25 a.K., mortis en 50 p.K.) estis roma erudiciulo, naturalisto, primedicina historiisto, enciklopediisto kaj kuracisto, kiu verkis amplekse pri agrikulturo, militarto, retoriko, filozofio, medicino, apoteko, kirurgio, anatomio kaj kunrilataj temoj. Li probable naskiĝis en la [[Gallia Narbonensis|Narbona Galio]], romia kolonio fondita en la jaro [[-118|118 a.K.]]. La verko "De Medicina" estis malkovrita de la papo [[Nikolao la 5-a]] kaj estas konsiderata unu el la plej kompletaj traktaĵoj pri medicino en la latina. Post iu prefaco pri la greka mitologio kaj storio de la roma medicino, Celso traktas en ok libroj pri diversaj sferoj da intereso, dividante la kuracistan sciencon laŭ tri gravaj kampoj: nutrado, farmakologio kaj kirurgio. En la unua libro li elmontras sian konon pri [[Semiologio]] kaj [[Higieno]], en la dua libro pri dietiko; [[interna medicino]] (libroj tria kaj kvara); [[farmakologio]] (libroj kvina kaj sesa); kaj [[kirurgio]] en la sepa kaj oka libroj. En la teksto li prezentas sennombrajn ekzemplojn pri simptomoj, terapioj, kaj klinikaj kazoj, kiuj, malgraŭ la ne bona elmontrado de lia ekzerco rilate al la kuracista profesio, almenaŭ ili demonstras lia profunda kono pri la grekaj tekstoj. == Elektita verkaro == [[Dosiero:Aulus Cornelius Celsus (25 a.K. - 50 AD).png|250px|eta|maldekstra|<center>Annotationes in libros octo<br />Corneli Celsi de Re Medica, 1616</center>]] * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Celsus/Introduction*.html De Medicina] - Universitato de Chicago. * [http://books.google.com.br/books?id=1OAPAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Aulus+Cornelius+Celsus%22&hl=en&sa=X&ei=MwRRVIryBvSIsQTL5oH4DA&ved=0CCsQ6AEwAg#v=onepage&q&f=false Avrelii Cornelii Celsi De re medica libri octo], [[1592]] * [http://books.google.com.br/books?id=q5JAAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Aulus+Cornelius+Celsus%22&hl=en&sa=X&ei=MwRRVIryBvSIsQTL5oH4DA&ved=0CDkQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false Annotationes in libros octo Corn. Celsi de Re Medica], Girolamo Rossi, Aulus Cornelius Celsus, [[1616]] * [http://books.google.com.br/books?id=aCdFAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Aulus+Cornelius+Celsus%22&hl=en&sa=X&ei=MwRRVIryBvSIsQTL5oH4DA&ved=0CEAQ6AEwBQ#v=onepage&q&f=false Jodoci Lommii Bvrani Reipublicae ... Commentarii de sanitate tuenda], Jodocus Lommius, Aulus Cornelius Celsus, [[1734]] * [http://books.google.com.br/books?id=U80PAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Aulus+Cornelius+Celsus%22&hl=en&sa=X&ei=MwRRVIryBvSIsQTL5oH4DA&ved=0CFkQ6AEwCQ#v=onepage&q&f=false A. Cornel. Celsus et Q. Serenus Samonicus De medicina, Volume 1], Aulus Cornelius Celsus, Theodoor Jansson ab Almeloveen, Robert Constantin, Giambatista Volpi, [[1763]] * [http://books.google.com.br/books?id=WOFRAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Aulus+Cornelius+Celsus%22&hl=en&sa=X&ei=7ARRVP7DK_iQsQSZhYKABg&ved=0CCMQ6AEwATgK#v=onepage&q&f=false Hippocratis coi, medicorum principiis Iusiurandum. Aphorismus sectiones VIII ...], Hippocrates, Aulus Cornelius Celsus, Johannes Opsopäus, [[1587]] * [http://books.google.com.br/books?id=7_0QAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Aulus+Cornelius+Celsus%22&hl=en&sa=X&ei=7ARRVP7DK_iQsQSZhYKABg&ved=0CEcQ6AEwBzgK#v=onepage&q&f=false Celse, Vitruve, Censorin, (Oeuvres complètes), Frontin, (Pri la akvodukto de Romo)], Aulus Cornelius Celsus, Vitruvius Pollio, Censorinus, Sextus Julius Frontinus, Désiré Nisard, [[1846]] == Literaturo == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/101701/Aulus-Cornelius-Celsus Encyclopædia Britannica] * [http://www.faqs.org/health/bios/65/Aulus-Cornelius-Celsus.html#google_vignette Faqs.org/health] * [http://biography.yourdictionary.com/aulus-cornelius-celsus Biography, Your Dictionary] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141030005149/http://biography.yourdictionary.com/aulus-cornelius-celsus |date=2014-10-30 }} * [http://www.encyclopedia.com/topic/Aulus_Cornelius_Celsus.aspx Encyclopedia.com] * [http://exhibits.hsl.virginia.edu/treasures/aulus-cornelius-celsus-25-bce-50ce/ Universitato de Virginia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141030011747/http://exhibits.hsl.virginia.edu/treasures/aulus-cornelius-celsus-25-bce-50ce/ |date=2014-10-30 }} * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22551367 NCBI Resources] * [http://www.sciencemuseum.org.uk/onlinestuff/people/auluscorneliuscelsus.aspx Science Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150103140138/http://www.sciencemuseum.org.uk/onlinestuff/People/auluscorneliuscelsus.aspx |date=2015-01-03 }} * [http://www.general-anaesthesia.com/images/cornelius-celsus.html General Anaesthesia] * [http://www.historyofsurgery.co.uk/Web%20Pages/0434.htm The History of Surgery and Anaesthesia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141109091209/http://www.historyofsurgery.co.uk/Web%20Pages/0434.htm |date=2014-11-09 }} == Vidu ankaŭ == <center> <gallery> Tiberius_NyCarlsberg01.jpg|<center>[[Tiberio]]<br />([[-42|42 a.K.]]-[[37|37 A.D.]])</center> Caligula_bust.jpg|<center>[[Kaligulo]]<br />([[12|12 p.K.]] - [[41|41 p.K.]])</center> Galen_detail.jpg|<center>[[Galeno de Pergamo|Klaŭdo Galeno]]<br />([[121]] - [[216]])</center> Hippocrates_rubens.jpg|<center>[[Hipokrato]]<br />([[460]] - [[370]])</center> Avicenna-miniatur.jpg|<center>[[Aviceno]]<br />([[980]]-[[1037]])</center> Guarino da Verona - Imagines philologorum.jpg|<center>[[Guarino da Verona]]<br />([[1374]]-[[1460]])</center> Nicholas_V.jpg|<center>[[Nikolao la 5-a]]<br />([[1397]]-[[1455]])</center> Johannes Opsopäus (1556-1596).png|<center>[[Johannes Opsopäus]]<br />([[1556]]-[[1596]])</center> Morgagni portrait.jpg|<center>[[Giovanni Battista Morgagni|Giovanni B. Morgagni]]<br />([[1682]]-[[1771]])</center> Anton-Ludwig-Ernst-Horn.jpg|<center>[[Ernst Horn]]<br />([[1774]]-[[1848]])</center> Charleville_place_ducale.jpg|<center>[[Félix Savart]]<br />([[1791]]-[[1841]])</center> Odenius, Maximilian Viktor - porträtt - Lina Jonns eftertr..jpg|<center>[[Maximilian Victor Odenius|Maximilian V. Odenius]]<br />([[1828]]-[[1913]])</center> </gallery> </center> {{portalo|Homoj|Historio|Literaturo|Medicino}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|Italio|erudiciulo|naturalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cornelius, Aulus}} [[Kategorio:Romiaj kuracistoj]] [[Kategorio:Romiaj verkistoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj enciklopedioj]] [[Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento]] [[Kategorio:Verkistoj de la 1-a jarcento]] pwzvwb6s7pxtyl8wuh1k6b2um174i9z Augustin Trapenard 0 509088 9442298 7846205 2026-07-31T07:55:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442298 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Augustin Trapenard''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1979|4|3}} en [[Parizo]]) estas ĵurnalisto kaj literatura recenzisto. == Biografio == Filo de Gilles Trapenard, bankisto aliposteniĝinta kiel ĉevalbredisto apud [[Vichy]] en [[Aŭvernjo]], li havas eldonistan fratinon, Constance<ref>[http://www.harasdesivola.com/histoire-de-famille/ Histoire de famille], Haras de Sivola</ref>. Ekslernanto de ''[[École normale supérieure de Lyon|École Normale Supérieure de Lyon]]'' (la supera normala lernejo de [[Liono]]), agregaciulo pri [[angla lingvo]], Augustin Trapenard instruis la [[anglalingva literaturo|anglalingvan literaturon]] en tiu lernejo de [[2006]] ĝis [[2009]]. Liaj [[esplorado]]j rilatis kun la [[verko]] de [[Emily Brontë]], kaj la nocio de [[verkisto]] en la [[Viktoriana epoko]]<ref>[http://www.babelio.com/auteur/Augustin-Trapenard/123519 Augustin Trapenard : Biographie et informations]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Kiel literatura recenzisto li laboris kun la [[magazino]] ''[[Elle (magazino)|Elle]]'' kaj ''Magazine littéraire''. Li kronikas en diversaj francaj privataj aŭ publikaj [[radio]]j ekde [[2011]]. Ekde septembro 2014, li prezentas sur [[France Inter]] ''Boomerang'' ([[Bumerango]]) je la 9-a horo kaj 10 minutoj matene<ref>Muriel Frat, « Les "Bonnes feuilles" d'Augustin Trapenard », ''Le Figaro'', mardi 8 juillet 2014, page 32.</ref>. Li laboras ankaŭ en la privata [[televido|televid]]-kanalo [[Canal+]] ekde [[2012]]<ref>[http://www.ozap.com/actu/augustin-trapenard-nouveau-dandy-du-grand-journal-de-canal/442556 "Augustin Trapenard, nouveau dandy du "Grand Journal" de Canal +"]</ref>. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trapenard, Augustin}} [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a arondismento de Parizo]] [[Kategorio:Lernintoj de ENS (Fontenay-Saint-Cloud-Lyon)]] bfhgt2q01p84wq8cm96bdjkrs9vcbi0 Italia kukurbeto 0 509895 9442338 5601617 2026-07-31T09:30:24Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Kukurbeto]] 9442338 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kukurbeto]] eh58m8ae56hkqc2qhqoprnbk519i9j5 Peponeto 0 509896 9442339 5601618 2026-07-31T09:30:34Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Kukurbeto]] 9442339 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kukurbeto]] eh58m8ae56hkqc2qhqoprnbk519i9j5 Itala kukurbeto 0 509897 9442337 5601626 2026-07-31T09:30:14Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Kukurbeto]] 9442337 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kukurbeto]] eh58m8ae56hkqc2qhqoprnbk519i9j5 Arkitekturo de Hindio 0 511348 9442168 9414816 2026-07-30T23:28:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442168 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Khajuraho5.jpg|300px|eta|[[Ĥaĝuraho]]]]La '''arkitekturo de Hindio''' estas fiksiĝinta en ĝia historio, kulturo kaj religio. Hinda arkitekturo progresis kun tempo kaj asimilis la multajn influojn kiuj venis kiel rezulto de la tutmonda evoluo de [[Hindio]] kun aliaj regionoj de la mondo dum ĝia jarmilaĝa pasinteco. La arkitekturaj metodoj trejnitaj en Hindio estas sekvo de ekzameno kaj efektivigo de ĝiaj establitaj konstru-tradicioj kaj ekstere kulturaj interagoj.<ref name="rjadhav">See Raj Jadhav, pp. 7–13 in ''Modern Traditions: Contemporary Architecture in India''.</ref> Kvankam antikva, tiu orienta tradicio ankaŭ asimilis modernajn valorojn kiam Barato iĝis moderna [[nacio-ŝtato]]. La ekonomiaj reformoj de 1991 plue fortigis la urban arkitekturon de Barato kiam la lando iĝis tre integrita kun la ekonomio de la mondo. Tradicia [[Vastu Ŝastro]] restas influa en la arkitekturo de Barato dum la nuntempa epoko.<ref name="rjadhav" /> == Famaj monumentoj == * [[Tombo de Humajun]] * [[Taĝ-Mahalo]] * [[Moskeo de la Vendredoj]] == Notoj == {{Referencoj|2}}{{Arkitekturo}} == Referencoj == * Vastu-Silpa Kosha, Encyclopedia of Hindu Temple architecture and Vastu/S.K.Ramachandara Rao, Delhi, Devine Books, (Lala Murari Lal Chharia Oriental series) ISBN.978-93-81218-51-8 (Set) * Chandra, Pramod (2008), ''South Asian arts'', Encyclopædia Britannica. * {{Citaĵo el libro|titolo=The Indian Metropolis|familia nomo=Evenson|persona nomo=Norma|jaro=1989|loko=New Haven and London|eldoninto=Yale University press|ISBN=0-300-04333-3|referenco=harv}} * Foekema, Gerard (1996), ''A Complete Guide to Hoysaḷa Temples'', Abhinav Publications, ISBN 81-7017-345-0. * Gast, Klaus-Peter (2007), ''Modern Traditions: Contemporary Architecture in India'', Birkhäuser, ISBN 978-3-7643-7754-0. * {{Citaĵo el libro|titolo=The Mughal Empire From Babar To Aurangzeb|familia nomo=Jaffar|persona nomo=S.M|jaro=1936|loko=Peshawar City|eldoninto=Muhammad Sadiq Khan|identigilo=OU_1 60252|referenco=harv}} * Lach, Donald F. (1993), ''Asia in the Making of Europe (vol. 2)'', University of Chicago Press, ISBN 0-226-46730-9. * Livingston, Morna & Beach, Milo (2002), ''Steps to Water: The Ancient Stepwells of India'', Princeton Architectural Press, ISBN 1-56898-324-7. * {{Citaĵo el libro|titolo=Temples of Goa|familia nomo=Mankekar|persona nomo=Kamla|jaro=2004|loko=India|eldoninto=Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of Ind|ISBN=978-81-2301161-5|referenco=harv}} * Moffett, Marion; Fazio, Michael W.; Wodehouse Lawrence (2003), ''A World History of Architecture'', McGraw-Hill Professional, ISBN 0-07-141751-6. * {{Citaĵo el libro|titolo=European Architecture in India 1750 – 1850|familia nomo=Nilsson|persona nomo=Sten|jaro=1968|loko=Londono|eldoninto=[[Faber and Faber]]|ISBN=0-571-08225-4|referenco=harv}} * Piercey, W. Douglas & Scarborough, Harold (2008), ''hospital'', Encyclopædia Britannica. * Possehl, Gregory L. (1996), "Mehrgarh", ''Oxford Companion to Archaeology'' edited by Brian Fagan, Oxford University Press. * Rodda & Ubertini (2004), ''The Basis of Civilization-Water Science?'', International Association of Hydrological Science, ISBN 1-901502-57-0. * Savage, George (2008), ''interior design'', Encyclopædia Britannica. * Sinopoli, Carla M. (2003), ''The Political Economy of Craft Production: Crafting Empire in South India, C. 1350–1650'', Cambridge University Press, ISBN 0-521-82613-6. * Sinopoli, Carla M. (2003), "Echoes of Empire: Vijayanagara and Historical Memory, Vijayanagara as Historical Memory", ''Archaeologies of memory'' edited by Ruth M. Van Dyke & Susan E. Alcock, Blackwell Publishing, ISBN 0-631-23585-X. * Singh, Vijay P. & Yadava, R. N. (2003), ''Water Resources System Operation: Proceedings of the International Conference on Water and Environment'', Allied Publishers, ISBN 81-7764-548-X. * {{Citaĵo el libro|titolo=The history of architecture in India : from the dawn of civilization to the end of the Raj|familia nomo=Tadgell|persona nomo=Christopher|jaro=1990|loko=Londono|eldoninto=Architecture Design and Technology Press|ISBN=1-85454-350-4|referenco=harv}} * Teresi, Dick (2002), ''Lost Discoveries: The Ancient Roots of Modern Science—from the Babylonians to the Maya'', [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon & Schuster]], ISBN 0-684-83718-8. * {{Citaĵo el libro|titolo=Introduction to Indian Architecture|familia nomo=Thapar|persona nomo=Bindia|jaro=2004|loko=Singapore|eldoninto=Periplus Editions|ISBN=0-7946-0011-5|referenco=harv}} == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/indianarchitectu00haveuoft#page/n9/mode/2up|titolo=Indian Architecture, its psychology, structure, and history from the first Muhammadan invasion to the present day|familia nomo=Havell|persona nomo=E.B.|aŭtoroligilo=E. B. Havell|jaro=1913|eldoninto=J. Murray, London}} * {{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/cu31924022942993#page/n3/mode/2up|titolo=Viśvakarmā ; examples of Indian architecture, sculpture, painting, handicraft|familia nomo=Coomaraswamy|persona nomo=Ananda K.|aŭtoroligilo=Ananda K. Coomaraswamy|jaro=1914|eldoninto=London}} * {{Citaĵo el libro|url=http://www.archive.org/stream/cu31924011010109#page/n9/mode/2up|titolo=The Ancient and Medieval Architecture of India: a study of Indo-Aryan civilisation|familia nomo=Havell|persona nomo=E. B.|aŭtoroligilo=E. B. Havell|jaro=1915|eldoninto=John Murray, London}} * Fletcher, Banister; Cruickshank, Dan, [http://books.google.com/books?id=Gt1jTpXAThwC&printsec=frontcover ''Sir Banister Fletcher's a History of Architecture''], Architectural Press, 20th edition, 1996 (first published 1896). ISBN 0-7506-2267-9. Cf. Part Four, Chapter 26. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kamit.jp/engl.htm Kamiya, Taeko, ''The Architecture of India''.] * [http://www.architecturenewsplus.com/pages/indian-architecture Hindia Arkitekturo ĉe ''Architecture News Plus''.]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150206070710/http://www.architecturenewsplus.com/pages/indian-architecture |date=2015-02-06 }} [[Kategorio:Arkitekturo]] [[Kategorio:Hindio]] [[Kategorio:Historio de Barato]] g9ow9051vqu4jucn4g68mse2bhvqcqe Teatra lingvaĵo 0 512000 9442160 5610619 2026-07-30T23:16:50Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Psikotekniko (teatro)]] 9442160 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Psikotekniko (teatro)]] d475ohhnqgu1gs4kmv3oes8dw5mat54 Psikotekniko (teatro) 0 512004 9442044 5610644 2026-07-30T19:58:56Z Stefangrotz 91903 Stefangrotz movis paĝon [[Psikotekniko]] al [[Psikotekniko (teatro)]]: vidu diskutejo 5610644 wikitext text/x-wiki '''Psikotekniko''', konata ankaŭ kiel '''teatra lingvaĵo''', estas trejnometodo disvolvigita de [[Konstantin Stanislavski]]. La aktoro "vivus vivon" sur scenejo. Stanislavski disvolvigis serion de [[ekzerco]]j kaj principoj dezajnitaj por helpi la aktoron alvoki personajn sentojn kaj espertojn, uzante la korpon kaj la voĉon. Tiuj elementoj estas uzataj por krei la rolon. Aktoroj lernas alvoki [[emocio]]jn el siaj propraj vivoj pere de la disvolvigo de mem-disciplinado, observado, [[meditado]]/rilaksado, kaj [[koncentriteco]]. [[Kategorio:Teatro]] t6gudrgnos9m3dvcrpd6kre6zllu0d5 August Krönig 0 514984 9442295 9373108 2026-07-31T07:39:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442295 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo ={{PAĜNOMO}} |dosiero =Die Fortschritte Der Physik (1879).jpeg |priskribo de dosiero =August Karl Krönig estis eldonisto de la revuo "Die Fortschritte Der Physik" ("La progresoj de la fiziko") |dato de naskiĝo =[[20-a de septembro]] [[1822]] |loko de naskiĝo =Schildesche, apud [[Bielefeld]], {{Prusio}} (Germanio) |dato de morto =[[5-a de junio]] [[1879]] |loko de morto =[[Berlino]], {{Germana Regno }} | alma_mater = [[Universitato de Bonn ]]<br />[[Universitato de Berlino]] }} '''August Karl KRÖNIG''' (1822-1879) estis germana kemiisto kaj fizikisto, esploristo de la Teorio pri Gaskinetiko (1856) kaj admiranto de John James Waterston (1811-1883). Lia verko estis publikigita de Johann Poggendorff (1796-1877) en la Analoj pri Fiziko kaj Kemio<ref>germane:"Annalen der Physik und Chemie"</ref>, kaj pli malfrue estus plibonigita de [[Rudolf Clausius]] (1822-1888). == Biografio == Post diplomiĝi pri Juro, li enmatrikuliĝis en la [[Bonna Universitato|Universitato de Bonn]] kie li studis unue Orientajn Lingvojn ses semestrojn en 1839. En 1840, li ŝanĝis siajn interesojn al fiziko, kemio kaj matematiko kaj translokiĝis al la [[Universitato de Berlino]], kie li doktoriĝis en 1845 kun tezo pri la [[Kalia dukromiato|kromataj saloj]]<ref>Tezo: De acidi chromici salibus cristallinis, 1845.</ref>. Poste li instruis en du berlinaj lernejoj, en la Reĝa Gimnazio<ref>germane: Realgymnasium</ref> de [[Kolonjo]] kaj en la Imperia Reĝolernejo aneksita al la berlina Gimnazio Frederiko Vilhelmo<ref>La [http://www.gymnasium-berlin.net/dahme-spreewald/friedrich-wilhelm-gymnasium Gimnazio Frederiko Vilhelmo] de Berlino ekzistis ekde 1797 ĝis la fino de la dua mondmilito.</ref>. En 1864, li fariĝis profesoro, tamen li devis forlasi la kurson pro sankialoj. En 1851, li mem publikigis la Ĵurnalon pri Fiziko kaj fiziko-kemio<ref>[https://books.google.com.br/books?id=ziouAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Journal+f%C3%BCr+Physik+und+physikalische+Chemie+des+Auslandes&hl=pt-BR&sa=X&ei=7L3tVPWZAsmqNvq2gIgO&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Journal%20f%C3%BCr%20Physik%20und%20physikalische%20Chemie%20des%20Auslandes&f=false Journal für Physik und physikalische Chemie des Auslandes] in vollständigen Übersichten.</ref> kiu enkondukis signifoplenajn sciencajn verkojn per germana traduko, tamen ties eldonoj daŭris nur unu jaron. Inter 1855 kaj 1859 li estis eldonisto de la jara literatura periodaĵo, Die Fortschritte der Physik<ref>La avancoj de la Fiziko.</ref>. [[Dosiero:Annalen_der_Physik_1843_001.jpg|250px|eta|maldekstra|<center>Analoj pri Fiziko kaj Kemio, eldonita de Johann Christian Poggendorff (1796-1877)</center>]] En 1856, li publikigis dokumenton rilate al la Teorio pri Gaskinetiko, tiam fariĝinte pioniro pri statistika meĥaniko kaj [[termodinamiko]] kune kun [[Rudolf Clausius]], [[James Clerk Maxwell]] (1831-1879) kaj [[Ludwig Boltzmann]] (1844-1906). La verko spegulas la esplorojn de John James Waterston pri la temo kaj tre eble estis bazita sur la principoj de tiu sciencisto. La verko de Clausius baziĝas sur la dokumento de Krönig, sed, ĝi emfazas la interrilaton por "samaj volumoj, samaj valoroj", apenaŭ rimarkitaj de Krönig. Kripligita kaj blinda dum siaj lastaj jaroj, Krönig publikigis, en 1897, plurajn verkojn pri scienco, filozofio kaj teologio, same kiel Das Dasein Gottes und das Glück der Menschen<ref>La ekzistado de Dio kaj la feliĉo de la popolo.</ref>. Malgraŭ lia agnosko ke la teologia konduto pri la organika naturo aludas al la persono de Dio kun senkompara inteligenteco, Krönig ne sukcesis akcepti la tiaman kristanan bildon de Dio. Li kredis ke Dio inteligente kreis la Universon sed malmulte envolviĝis en la sekvaj okazaĵoj. Li mortis en [[Berlino]] kaj liaj restaĵoj resepultiĝis en la Südwestkirchhof Stahnsdorf<ref>Sudorienta tombejo de Stahnsdorf</ref>, apud Berlino. == Elektita verkaro == * [https://books.google.com.br/books?id=yDMzSQAACAAJ&dq=De+acidi+chromici&hl=pt-BR&sa=X&ei=JqXtVIKGBcOrggSs6oLgDQ&ved=0CCUQ6AEwAA ''De acidi chromici salibus cristallinis''] (Disertacio), Berlino [[1845]] * ''Neue Methode zur Vermeidung und Auffindung von Rechenfehlern vermittelst der Neuner-, Elfer-, Siebenunddreißiger- und Hundertundeinerprobe. Ein Hülfsmittel für Zahlenrechner'', Berlino [[1855]] * ''Grundzüge einer Theorie der Gase'' (Fundamentoj pri Gasteorio) in: Annalen der Physik ([[1856]]) * ''Die Chemie, bearbeitet als Bildungsmittel für den Verstand zum Gebrauche bei dem chemischen Unterricht an höheren Lehranstalten'', Berlino [[1864]] * ''Wie kritisirt man chemische Lehrbücher? Eine Antikritik'', Berlino [[1865]] * [https://books.google.de/books?id=FxkAAAAAQAAJ ''Die Werthlosigkeit einer grossen Anzahl von chemischen Formeln]: Dargethan durch die Grösse der Fehler in Liebig's Analysen und neues Verfahren zur Ableitung der Formel einer Verbindung aus den Gewichtsmengen der Bestandtheile'', Julius Springer Verlag, Berlino [[1866]] * ''Das Dasein Gottes und das Glück der Menschen, materialistisch-erfahrungsphilosophische Studien, insbesondere über die Gottesfrage und den Darwinismus, über den Selbstbeglückungstrieb als Fundament der Lebensweisheit und praktischen Moral und über die Hauptlehren Kant's und Schopenhauer's'', Berlino [[1874]] * ''Sechs neue Rezepte betr. billige Ernährung'', Berlino [[1874]] == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830902393.html Encyclopedia.com] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/August_Karl_Kr%C3%B6nig Personensuche] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150714114155/https://tools.wmflabs.org/persondata/p/August_Karl_Kr%C3%B6nig |date=2015-07-14 }} * [http://www.eoht.info/page/August+Kronig Hmolpedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150225150625/http://www.eoht.info/page/August+Kronig |date=2015-02-25 }} * [https://books.google.com.br/books?id=W5kyppVPyesC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&source=bl&ots=oC0wh0capn&sig=gSMwdTt_vyOODVIoO8dSrSIdnjE&hl=pt-BR&sa=X&ei=MxvtVOpX7eKwBOyXgpgJ&ved=0CFYQ6AEwCTgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false The Historical Development of Quantum Theory], Jagdish Mehra, Helmut Rechenberg * [https://books.google.com.br/books?id=U5iHmP_dTLwC&pg=PA256&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=exvtVLH-EĉlsAT76ILoCQ&ved=0CCsQ6AEwAg#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Image and Reality: Kekulé, Kopp, and the Scientific Imagination], Alan J. Rocke * [https://books.google.com.br/books?id=rfGWoxqLhbwC&pg=PA135&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=exvtVLH-EĉlsAT76ILoCQ&ved=0CDMQ6AEwAw#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Physics in the Nineteenth Century], Robert D. Purrington * [https://books.google.com.br/books?id=u13KiGlz2zcC&pg=PA83&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=exvtVLH-EĉlsAT76ILoCQ&ved=0CEQQ6AEwBQ#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false A History of Thermodynamics: The Doctrine of Energy and Entropy], Ingo Müller * [https://books.google.com.br/books?id=4HJVAgAAQBAJ&pg=PA167&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=exvtVLH-EĉlsAT76ILoCQ&ved=0CEwQ6AEwBg#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false James Clerk Maxwell: Perspectives on His Life and Work], Raymond Flood, Mark McCartney, Andrew Whitaker * [https://books.google.com.br/books?id=PmuqCHDC3pwC&pg=PA320&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=exvtVLH-EĉlsAT76ILoCQ&ved=0CFoQ6AEwCA#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false History of Shock Waves, Explosions and Impact: A Chronological and ...], Peter O. K. Krehl * [https://books.google.com.br/books?id=2DuO-IMsp_UC&pg=PA235&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false From Falling Bodies to Radio Waves: Classical Physicists and Their Discoveries], Emilio Segrè * [https://books.google.com.br/books?id=-ZgsJf8rog0C&pg=PA6&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CCMQ6AEwATgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Physical Acoustics V16: Principles and Methods], Warren P. Mason * [https://books.google.com.br/books?id=vMVvJKqZJ_oC&pg=PT164&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CCoQ6AEwAjgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Ludwig Boltzmann: The Man Who Trusted Atoms], Carlo Cercignani * [https://books.google.com.br/books?id=vHNkKvzYwvgC&pg=PA153&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CDIQ6AEwAzgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Particles and Waves], Peter Achinstein * [https://books.google.com.br/books?id=QCrimQJu1RAC&pg=PA65&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CDoQ6AEwBDgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Living at Micro Scale: The Unexpected Physics of Being Small]{{404|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, David B. Dusenbery * [https://books.google.com.br/books?id=vbc5mA7OEuYC&pg=PA17&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CEEQ6AEwBTgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Atoms, Molecules and Photons: An Introduction to Atomic-, Molecular- and ...], Wolfgang Demtröder * [https://books.google.com.br/books?id=Hb83BQAAQBAJ&pg=PA22&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CEkQ6AEwBjgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Kinetic Theory: The Nature of Gases and of Heat, Volume 1], Stephen G. Brush * [https://books.google.com.br/books?id=iu0umhnc_00C&pg=PA253&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CFEQ6AEwBzgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false The Quantum Dice], L.I Ponomarev, I.V Kurchatov * [https://books.google.com.br/books?id=U5iHmP_dTLwC&pg=PA256&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig+gases&hl=pt-BR&sa=X&ei=mSHtVMCcJtXasATe5oD4DA&ved=0CCUQ6AEwAQ#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig%20gases&f=false Image and Reality: Kekulé, Kopp, and the Scientific Imagination], Alan J. Rocke * [https://books.google.com.br/books?id=rfGWoxqLhbwC&pg=PA135&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig+gases&hl=pt-BR&sa=X&ei=mSHtVMCcJtXasATe5oD4DA&ved=0CDUQ6AEwAw#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig%20gases&f=false Physics in the Nineteenth Century], Robert D. Purrington * [https://books.google.com.br/books?id=NtHlec13w9YC&pg=PA181&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig+gases&hl=pt-BR&sa=X&ei=-CLtVKaRJ5GRsQTEn4GoAw&ved=0CFIQ6AEwCDgU#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig%20gases&f=false Energy, Force and Matter: The Conceptual Development of Nineteenth-Century ...], Peter M. Harman,Peter Michael Harman {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Triple_expansion_engine_animation.gif|<center>[[Termodinamiko]]</center> Translational_motion.gif|<center>[[Teorio pri Gaskinetiko]]</center> Herman_Boerhaave_by_J_Champan.jpg|<center>[[Herman Boerhaave]]<br />([[1668]]-[[1738]])</center> ETH-BIB-Bernoulli, Daniel (1700-1782)-Portrait-Portr 10971.tif (cropped).jpg|<center>[[Daniel Bernoulli]]<br />([[1700]]-[[1782]])</center> Leonhard_Euler_2.jpg|<center>[[Leonhard Euler]]<br />([[1707]]-[[1783]])</center> Rudjer_Boskovic.jpg|<center>[[Boŝkoviĉ|Rugjer Bošković]]<br />([[1711]]-[[1787]])</center> Antoine_lavoisier_color.jpg|<center>[[Antoine Lavoisier]]<br />([[1743]]-[[1794]])</center> John Dalton.jpeg|<center>[[John Dalton]]<br />([[1766]]-[[1844]])</center> River.avon.from.balloon.bristol.arp.jpg|<center>[[John Herapath]]<br />([[1790]]-[[1868]])</center> Johann_Christian_Poggendorff.jpg|<center>[[Johann Christian Poggendorff|Johann Poggendorff]]<br />([[1796]]-[[1877]])</center> Arms_of_Edinburgh.png|<center>[[John James Waterston]]<br />([[1811]]-[[1883]])</center> Hermann Kopp 01.jpg|<center>[[Hermann Kopp]]<br />([[1817]]-[[1892]])</center> James_Prescott_Joule_by_John_Collier,_1882.jpg|<center>[[James Prescott Joule|Jakobo Preskoto Ĵulo]]<br />([[1818]]-[[1889]])</center> JohnTyndall(1820-1893),Engraving,SIL14-T003-09a_cropped.jpg|<center>[[John Tyndall]]<br />([[1820]]-[[1893]])</center> Clausius.jpg|<center>[[Rudolf Clausius]]<br />([[1822]]-[[1888]])</center> Lord_Kelvin_photograph.jpg|<center>[[William Thomson|Lordo Kelvin]]<br />([[1824]]-[[1907]])</center> Heinrich_von_Angeli_-_Friedrich_August_Kekul%C3%A9_von_Stradonitz.jpg|<center>[[August Kekulé]]<br />([[1829]]-[[1896]])</center> James_Clerk_Maxwell_big.jpg|<center>[[James Clerk Maxwell]]<br />([[1831]]-[[1879]])</center> Boltzmann_Ludwig_Dibner_coll_SIL14-B5-06a.jpg|<center>[[Ludwig Boltzmann]]<br />([[1844]]-[[1906]])</center> </Gallery> </center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{portalo|Homoj|Kemio|Fiziko}} {{Ĝermo|Biografio|Germanio|kemiisto|fizikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Krönig, August_Karl}} [[Kategorio:Germanaj kemiistoj]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] 7s3qh5zqpu2uvzpxl9bs70xp0d383uz BB met R 0 516457 9442343 9437273 2026-07-31T09:42:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442343 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Red Beans and Rice.jpg|eta|Brunaj fazeoloj kun rizo]] '''BB met R''' (Bruine Bonen met Rijst) [[Bruna fazeolo|Brunaj fazeoloj]] kun [[Rizo]] estas [[Surinamo|surinama]] ([[Kreolo|kreola]]) manĝaĵo en kiu oni kuiras [[koko|kok(in)on]] kune kun brunaj fazeoloj. Krom la kvar surinamaj spicoj ([[Buljono|buljonkubo]], freŝa [[pipro]], ethakita [[cepo]] kaj freŝa [[ajlo]]) ĝi ankaŭ enhavas freŝan [[tomato]]n, [[pimento]][[grajno]]jn, [[Vera celerio|celerion]], [[Syzygium polyanthum|salamfolion]] (indonezia [[laŭro]]) kaj guteton da [[kokoslakto]]. La tuto estas surtabligata kun blanka rizo. Origine la manĝaĵo estas farata kun sal[[viando]] anstataŭ kok(in)o. Se la indonezia laŭro ne haveblas vi povas anstataŭi ĝin per [[nobla laŭro]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Rizo kaj fazeoloj]] ==Eksteraj ligiloj== {{nl}} [http://surinaams-eten.blogspot.com/2010/02/bb-met-r-bruine-bonen-met-rijst.html recepto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402151350/http://surinaams-eten.blogspot.com/2010/02/bb-met-r-bruine-bonen-met-rijst.html |date=2015-04-02 }} (aŭtomate tradukebla) [[Kategorio:Kuirarto]] [[Kategorio:Surinamo]] robt7qxwqejks0nzzdxunt2uwwnzk62 Arne A. Ambros 0 519502 9442206 9171449 2026-07-31T01:02:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442206 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Arne Ambros Maltesisch.jpg|eta|Lernolibro de la malta lingvo verkita de Ambros, 1998]] '''Arne Amadeus AMBROS''' (naskiĝinta la [[2-a de majo]] [[1942]] en [[Vieno]], mortinta samloke la [[12-a de aprilo]] [[2007]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] fizikisto kaj orientalisto. == Vivo == Estante la filo de la historiisto, aktoro kaj dramisto [[Otto Ambros|Otto von Ambros]] kaj la artrestaŭristino Elinor (fraŭlina nomo: von Solvis; 1912-85) li frekventis de 1951-59 la tradiciriĉan [[skota Gimnazio (Vieno_|Skotan Gimnazion de Vieno]]. Poste li studis ĉe la [[Universitato de Vieno]] fizikon; intereso pri [[Ŝemida lingvaro|ŝemidaj lingvoj]] tamen jam estis dum la mezlernejaj jaroj. Dum la matematikaj studoj Ambros paralele okupiĝis pri arabaĵoj kaj dungitis en la 1960-a jaro kiel instruisto de la germana lingvo al arablingvanoj ĉe la ''Societo Hammer-Purgstall''. Baldaŭ poste (1961) li komisiitis instrui la araban lingvon por la menciita societo, en 1961 li iĝis interpretisto tribunala kaj ambaŭ taskojn Ambros plenumis ĝis 1972. En 1965 li doktoriĝis pro tezo pri kvantuma mekaniko ĉe prof. Walter Thirring. Serĉante laboron kiel fizikisto Ambros ricevis peton de la munkena Eldonejo Max Hueber verki antologion kun modernaj arabaj tekstoj kiu tiutempe estis la ununura siaspece surmerkate (1-a eldono el la 1969-a jaro). == Kariero orientalista == La tiama katedrestro ĉe la universitata seminario pri orientalaj lingvoj en Vieno [[Hans Ludwig Gottschalk]] vokis Ambros je vaka seĝo de asistanto. La tagon de ekdeĵoro (1-a de oktobro 1968) Ambros forlasis definitive la natursciencojn por koncentriĝi pri lingvistiko. En 1971 Ambros renkontis dumkongrese prof. Seeger A. Bonebakker de la Instituto por la [[Malproksima Oriento]] ĉe la [[Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso]] kiu venigis lin Usonon unu jaron poste; la laborposteno en Vieno tamen ne perdiĝis. Post tre fruktodona periodo Ambros revenis dum mallonga tempo Vienon kie li defendis sian habilitiĝlaboraĵon (somero 1973) kaj iĝis universitata docento. En printempo 1974 la katedro en Vieno ekvakis kaj Ambros, malgraŭ aliaj bonegaj ofertoj amerikaj, decidis kandidati en Aŭstrio. En la 1-a de novembro 1974 li iĝis posteulo de Gottschalk; katedre li ankaŭ harmonie kaj feliĉe kunlaboris kun la turkologoj [[Herbert W. Duda]] kaj [[Herbert Jansky]] kiuj subtenis Ambros plene. Lia katedestreco en Vieno daŭris ĝis 2003. En la kuro de la tempo kunlabore ankaŭ la islamologo Herbert Eisenstein gravis kaj Stephan Proĉázka kaj multaj aliaj (i.a. Renate Malina kiu specialiĝis pri la rolo de virinoj en la arabaj socioj). Ekde 1974 Ambros, krom la sciencaj aferoj, ankaŭ eldonis grandan nombroj da prelegmanuskriptoj (i.a. por lingvolernado, enkonduko en [[Islamo]], literaturhistorio klasika kaj moderna, paleografio, [[malta lingvo]], [[siria lingvo]], lingvoj klasikaj de [[Etiopio]], moderna [[persa lingvo]], lingvo de la [[nabateo|nabateanoj]]). Aliaj temoj de la prelegaro ampleksis legadon de arabaj tekstoj, arabajn dialektojn kaj aplikon de matematikaj statistikoj je lingvostudado. Dum la agadoj vienaj Ambros ripetfoje invititis prelegi aliloke, ekz. al [[Kairo]], [[Bejruto]], [[Damasko]], [[Amano]] kaj [[Rijado]], sen paroli pri multaj kongresoj partoprenitaj de li. == Privataĵoj kaj aliaj interesoj == En 1973 Ambros edziĝis al Edith Steiner (fraŭlina nomo: Katona), kiu iĝis universitata docentino pri osmana literaturo. Divorco estis en 1994. En marto 2003 Ambros edzinigis Ilse Johanna nask. Zitzmann, estrino de viena asekurkompanio. Ankaŭ post la pensiiĝo en septembro 2003 Ambros kunlaboretis ĉeuniversitate. Krom [[Ŝemida lingvaro|ŝemidistiko]] Ambros interesiĝis ankaŭ pri ĉiuj epokoj de la [[turka lingvo]] kaj pri aliaj eŭropaj kaj neeŭropaj lingvoj (i.a. la [[irlanda lingvo|irlanda]], [[novgreka lingvo|novgreka]] kaj la [[romanidaj lingvoj]]). Kiel hobio li kolektis monerojn (ĝis la 16-a jarcento). Edukite katolikisme li konvertiĝis en 1989 al la [[Prakatolika Eklezio]]. Libertempe Ambros ankaŭ verkis etpoemojn kaj [[hajko]]jn. == Verkoj == === Libroj === * Lateinisch(-Deutsch)-Arabisches Wörterbuch der Anatomie, co-author, with A. Schaller and I. H. Kalla. Wien: Hammer-Purgstall-Gesellschaft, 1964. 240 p. * Einführung in die moderne arabische Schriftsprache. München: Max Hueber, 1st ed. 1969, 2nd ed. 1975. 427p. * Arabischer Mindestwortschatz. With Edith Ambros. München: Max Hueber, 1976. 190 p. * Damascus Arabic. Afroasiatic Dialects, vol. 3. Malibu: Undena, 1977. 123 p. * Pascal Uebungsbuch fuer Sprach- und Literaturwissenschaften. Hamburg: Dr. Kovac, 1995. 175 p. * Türkische Zeitungstexte. Ein kommentiertes Lesebuch für Anfänger. Hamburg: Dr. Kovac, 1995. 180 p. * Bongornu, kif int? Einfuehrung in die maltesische Sprache. Wiesbaden: Reichert, 1998. XVII + 282 p. * A Concise Dictionary of Koranic Arabic. With the collaboration of Stephan Prochàzka. Wiesbaden (Reichert), 2004. 384 p. * The Nouns of Koranic Arabic Arranged by Topics. A companion volume to the "Concise Dictionary of Koranic Arabic". With the collaboration of Stephan Procházka. Wiesbaden (Reichert), 2006. 126 p. * Sláinte! Irisch-Lehrbuch für den Selbstunterricht. Mit Theresa-Susanna Illés. Wiesbaden (Reichert), 2006. 352 p. Accompanied by "Schlüssel und Wörterverzeichnis" (bound separately). Wiesbaden (Reichert), 2006. 90 p. * Swahili Lesebuch. Aus Pressetexten ausgewählt und kommentiert. Wiesbaden: Reichert, 2007. 172 p. === Artikoloj en fakgazetoj === (elekto inter 1969-79, kompleto ekde 1980) * Zur Bedeutungsgeschichte der arabischen Nominalform facca:l(at), WZKM 62/1969, 87-104. * Einige phonologische und morphologische Aspekte der arabischen Diglossie. Correspondance d'Orient 11 (Ve Congrès International d'Arabisants et d'Islamisants), Bruxelles 1971, 35-40. * Funktionalität und Redundanz in der arabischen Kasusdeklination. WZKM 63-64/1972, 105-127. * Die morphologische Funktion des Systems der Vokalqualitäten im Althocharabischen. 1. Teil: WZKM 65-66/1973-4, 77-150. 2. Teil: WZKM 67/1975, 93-164. * Beobachtungen zu den arabischen Präpositionen min and can. WZKM 74/1982, 95-102. * Nach Wien auf bleiernen Schwingen. Zu einer Erzählung von Saad Elkhadem. WZKM 75/1983, 65-72. * Linguistische und statistische Bewertung von lexikalischen Koinzidenzphänomenen. Exakte Sprachwandelforschung, ed. by K. Best and J. Kohlhase, Goettingen (edition herodot) 1983, 21-43. * "Höre, ohne zu hören" - zu Koran 4/46. ZDMG 136/1986, 15-22. * Die Analyse von Sure 112 - Kritiken, Synthesen, neue Ansätze. Der Islam 63/1986, 219-247. * Eine Lexikostatistik des Verbs im Koran. WZKM 77/1987, 9-36. * La:kin und la:kinna im Koran. ZAL 17/1987, 21-30. * The Qur'a:n and diachronic lexical development in Arabic: A statistical evaluation. Quaderni di Studi Arabi (Venezia) 5-6/1987-8, 20-25. * Die Divergenzen zwischen dem Flügel- und dem Azhar-Koran. WZKM 78/1988, 9-21. * Beobachtungen zu ficl der Paarigkeit/Äquivalenz. ZAL 19/1988, 27-31. * Syntaktische und stilistische Funktionen des Energikus im Koran. WZKM 79/1989, 35-56. * Gestaltung und Funktionen der Biosphäre im Koran. ZDMG 140/1990, 290-325. * Beobachtungen zu Aufbau und Funktionen der gereimten klassisch-arabischen Buchtitel. WZKM 80/1990, 13-57. * Ein Bruderzwist in Sarf al-cArabi:ya - Beobachtungen zu den endungslosen Jussiv- und Imperativformen der Verba med. gem. Festgabe fuer Hans-Rudolf Singer, ed. by M. Forstner. Frankfurt: Peter Lang, 1991, 37-54. * A computer-assisted statistical survey of Ethiopic verb patterns based on Wolf Leslau's Concise Dictionary of Gecez. Semitic Studies in Honor of W. Leslau,, vol. I, ed. by Alan S. Kaye, Wiesbaden: Harrassowitz, 1991, 56-71. * Haplologie und Assimilation im V. und VI. Verbstamm im Koran. ZAL 25/1993, 1-16. * Al-Mutanabbi:'s große Jagd-Urju:za für cADudaddawla in kommentierter Uebersetzung. WZKM 82/1992, 15-25. * Eine Lobkasside für König Hussein von Jordanien. WZKM 83/1993, 9-23. * Der arabische Text auf dem Grabtuch für Herzog Rudolf IV. von Österreich. WZKM 83/1993, 25-30. * "Sprachfehler" als Indikatoren von Sprachwandel im Maltesischen der Gegenwart. ZAL 29/1995, 51-58. * Eine Konkordanz zum Spätwerk (Post-Sayfi:ya:t) von al-Mutanabbi:. WZKM 85/1995, 9-29. * Haud omne licet quod placet. Ein zeitgenössischer Sittenspiegel aus Saudiarabien. WZKM 86/1996, 21-39. * Eine sonderbare "prophetische" Inschrift aus der zweiten Türkennotzeit in Kärnten. WZKM 87/1997, 11-18. * Arabisch kontra Nabatäisch. Überlegungen zur Prähistorie des Prestiges der cArabi:ya. Acta of the 26th Deutscher Orientalistentag, ed. By H. Preissler and H. Stein. Stuttgart: Steiner, 1998, 167-172. * Ein Supplementum zu Steuerwalds Türkisch-Deutschem Wörterbuch. With the collaboration of Edith G. Ambros. WZKM 88/1998, 15-50. * Some observations on the lexical yield of the Arabic consonants. WZKM 89/1999, 33-44. * Die Funktionen von (min) du:n im Koran. ZAL 39/2001, 7-19. * Ein Supplementum zu Steuerwalds Türkisch-Deutschem Wörterbuch, 2. Teil. WZKM 91/2001, 15-47. * Eine statistische Exploration in der Geschichte der arabischen Lexik. In: Festschrift für Otto Jastrow zum 60. Geburtstag, herausgegeben von Werner Arnold und [[Hartmut Bobzin]]. Wiesbaden 2002, 21-29. * Stick together! Groups, troops and cliques in the Koran. Arabistika i Isljamoznanie 2 (Festschrift Penka Samsareva), Sofija 2003, 105-112. * Ein Supplementum zu Steuerwalds Türkisch-Deutschem Wörterbuch. 3. Teil. WZKM 94/2004, 1-38. * Ein Supplementum zu Steuerwalds Türkisch-Deutschem Wörterbuch. 4. Teil. WZKM 96/2006. * No flight of peace, no lover of wisdom? A reconsideration of two phrases in Phoenician and Punic. With Michael Jursa. JSS 51/2 (Autumn 2006), pp. 257-265. * And the moon in the sky. Some observations on the celestial bodies in the Koran. WZKM 97/2007 (Festschrift [[Herbert Hunger]]). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://arne-a-ambros.net Paĝoj privataj pri Ambros] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170914072159/http://arne-a-ambros.net/ |date=2017-09-14 }} * [https://islam-akademie.de/islamwissenschaften/bibliographie-terminologie/362-arne-a-ambros-1942-2007-bibliographie verkara listo ĉe islam-akademie.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230202155416/https://islam-akademie.de/islamwissenschaften/bibliographie-terminologie/362-arne-a-ambros-1942-2007-bibliographie |date=2023-02-02 }} *[https://homepage.univie.ac.at/helmut.satzinger//Texte/Ambros.pdf verkara listo sur vienaj altlernejaj paĝoj] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Ambros, Arne}} [[Kategorio:Vienanoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Aŭstraj fizikistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj filologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj orientalistoj]] [[Kategorio:Islamologoj]] di65wibndwr3yckqmj77utmotog76q2 Arne Birkenstock 0 519976 9442207 9289107 2026-07-31T01:03:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442207 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Arne_Birkenstock_12_Tangos.jpg|eta|maldekstra|Arne Birkenstock dum la filmado de ''12 Tangos'', 2004 en Bonaero]] '''Arne BIRKENSTOCK''' {{prononco|birkenŝtok}} (n. la [[7-an de decembro]] [[1967]] en [[Siegen]], m. la [[28-an de novembro]] [[2025]]) estis [[germana]] [[verkisto]], filmreĝisoro kaj filmproduktoro. La libroj de Arne Birkenstock pri [[tango]] kaj [[latinamerika muziko]] apartenas al la normverkoj germanlingvaj. La libro pri tango aperis je la eldonejo ''Arbeiderspers'' en la nederlanda lingvo. Kiel scienca verkisto Birkenstock skribis diversajn studaĵojn interalie por la ŝtata kancelario de [[Nordrejn-Vestfalio]], la [[kolonja]] kulturkonsilantaro kaj la [[Federacia ministerio pri familioj, maljunuloj, virinoj kaj junuloj de Germanio|germana familioministrejo]]. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.arnebirkenstock.de Hejmpaĝo de Arne Birkenstock] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120603203538/http://www.arnebirkenstock.de/ |date=2012-06-03 }} ({{de}}) * [http://www.fruitmarket.de/ Produktofirmao de Arne Birkenstock] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402091010/http://www.fruitmarket.de/ |date=2015-04-02 }} ({{de}}) * {{DNB-Portal|124269710}} * {{IMDb nomo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Birkenstock, Arne}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj reĝisoroj]] dggwxd7kx42j2nzjfpwou28lhcngs38 Apokrifoj pri la apostolo Petro 0 528890 9442204 9289184 2026-07-31T00:45:20Z Sergio 46486 /* Vidu ankaŭ */ Agoj de Petro 9442204 wikitext text/x-wiki La [[Nova Testamento]] priskribas, rilate [[Sankta Petro|Sanktan Petron]], la luman ascendon de fiŝkaptisto al disĉiplo kaj poste al plej alta reganto de la Eklezio, ilustras lian aktivecon en [[Jerusalemo]], la persekutojn de la [[Sinedrio]], la renkonton kun [[Sankta Paŭlo]], la rilatojn kun la naskiĝintaj kristanaj komunumoj; sed ĝi silentas pri multo alio precipe pri lia ĉeesto en [[Romo]] kaj lia martiriĝxo. Por tio entreprenas la '''Aprokrifoj pri la apostolo Petro'''. La tradicio pri la martiriĝo de Petro en Romo estas nediskutebla kaj subtenata de arkeologiaj kaj epigrafaj, krom de literaturaj fontoj antikvaj kaj aŭtoritataj (ekde [[Ignaco el Antioĥio]], siavice martirigita en Romo en 107) kaj tamen malmultaj; inverse, la apokrifoj kiuj rakontas la eventojn de la apostolo Petro riĉas je detaloj, el kiuj la ikonografio abunde atingis: oni pensu al la baraktoj kun [[Simon Magus|Simono la Magiisto]] kaj al la krucumo kun la kapo orientita teren. <br> Kiel distingi, do, la historiajn verojn el tiuj legendaj? == Ĝenro de la kristana antikva literaturo == “Apokrifoj” el si mem devenas el la antikva greka ''απόκρυφος (ἀπό = κρύπτω = kaŝi'', termino kiu estis dekomence utiligita de [[gnostikismo|gnostikuloj]] (gnostikismo estis artikolita religia-filozofia movado kiu atingis sian plejgrandan vastiĝon en la 2a/3a jarcento) por indiki nekonatajn tekstojn, kaj kiu estis adoptita de la [[Patroj de la Eklezio]] por alarmi pri nekanonaj tekstoj de la Nova kaj Malnova Testamentoj, kaj fariĝis fine sinonimo de ''malvera''.<br> La apokrifoj, reale, plentitole apartenas al la antikva kristana literaturo kaj konstituas veran kaj propran {{N|literatura ĝenro}} en kiu sugestioj kaj elpensaĵoj de pura fantazio kunfandiĝas kun aŭtentaj historiaj datenoj: se la kvar evangelioj kaj la [[Agoj de la Apostoloj]], krom esti diinspiritaj, estas stilsobraj kaj historifunditaj, la apokrifoj kontentigas la emon al mirinda kaj retorika de la fidelularo. Naturas, do, ke la tekstoj koncernantaj Petron, kompilitaj prefere inter la 2-a kaj 4-a jarcentoj, estas tre nombraj (oni povas citi 17 distingeblajn “historiojn”, siavice nin atingintaj plurversie kaj plurlingve): antaŭĉio la [[Agoj de Vercelo]], la [[Pseŭdo-Lino]] kaj la [[Pseŭdo-Marĉelo]], iuj aliaj malpligravaj tekstoj kiuj al tiuj parte surmetiĝas kaj la tieldirita pseŭda-klementa romano (Homilioj, la letero de Klemento al Jakobo). Aliaj apokrifoj ankoraŭ sin honoras kiel “apokrifoj de Petro”: du apokalipsoj, evangelio kaj iuj leteroj. == La spiritaj-fizikaj kunpuŝiĝoj kun Simono la Magiisto == Al tiu ampleksa kaj varia rakonta bazo, aparte al la Agoj de Vercelo kaj al la Pseŭdo-Marĉelo, inspiriĝis antaŭe la Patroj de la Eklezio, poste la literaturo (oni pensu al 14-a jarcenta [[Ora Legendo]] de [[Jakobo de Voraĝino]]), kaj la figura arto: sufiĉu ĉitie citi la ''Caduta de Simon Mago'' de [[Cimabue]], la disputojn de Petro kaj Simono la Magiisto antaŭ [[Nerono]] de [[Filippo Lippi]] kaj la sennombrajn krucumojn kun la kapo malsupra…<br> La ikonografio preferis koncentriĝi sur la legendaj luktoj de Petro kaj la Magiisto. Se en la [[Agoj de la Apostoloj]] tiu estas priskribita kiel magiisto de [[Samario (geografio)|Samario]] kiu koruptas la popolon kaj kiu, baptita, provis aĉeti la povon sanigi malsanulojn kaj forigi la demonojn, la apokrifoj plilongiĝas sur la luktoj kun Petro, en Oriento kaj precipe en Romo, kie la supoziĝinta dia mesaĝisto plenumas sorĉitaĵojn por konvinki la popolon kaj la imperiestron. <br> Kio veras en ĉio tio? Malmulte aŭ nenio: en lia kontraŭkrista kaj herezula figuro estas fantazie esprimitaj, de la apokrifoj, ĉiuj eblaj kontraŭuloj de Petro.<br> Historiaj, male, estas la predikado kaj la martiriĝo de Petro en Romo Li tien alvenis unuafojon en 41-42, por renkonti Markon, la evangeliiston lian disĉiplon, kaj duan fojon multajn jarojn poste, ĝis la mortokondamno decidita de Nerono (eble en 64, sine de violenta persekuto kaj ekzekuto de kristanoj). Rilate la aliajn fantaziajn elementojn entenatajn en la apokrifoj havas eĉ pli malpli historian fundamenton ol la antaŭaj: ekzemple, la morto de Simono la Magiisto – dum, foje, Nerono ordonas konservi lian korpon esperante ke ĝi revenu al vivo… == Martiriĝo de Petro: krucumo kun la brakoj kaj kapo malalte kaj la piedoj alte == La diversaj rakontoj konkludiĝas kun la martiriĝo de Petro, kiu el la kruco pludiras konfortajn vortojn al la fratoj kaj laŭdajn himnojn al la Kruco kaj al Jesuo, kaj kun iuj detaloj koncerne lian entombigon.<br> En la plej antikvaj kompilaĵoj la martiriĝo de Petro estas klare distingita el tiu de [[Sankta Paŭlo|Paŭlo]], dum en tiuj pli malfruaj ili estas okazigitaj kronologie koincidantaj (en iuj versioj Paŭlo aperas ĉe Petro ankaŭ dum la disputoj kun Simono la Magiisto): la institujciĝo de la liturgia festo de la 29-a de junio, fakte, referencas al martiriĝo de ambaŭ okazita respektive per la kruco kaj per la spado. Paŭlo preskaŭ certe estis martirigita plifrue ol Petro, sed iuj elementoj restas necertaj. Reveninte al Petro, iuj rakontaj variaĵoj en la apokrifoj estas sugestataj de la medio en kiu la tekstoj estis kompilitaj. Ekzemple, en diversaj versioj li estas mortokondamnita pro lia venko sur Simono la Magiisto, en aliaj pro esti konvinkinta al absoluta ĉasteco la edzinojn kaj konkubinojn de iuj potenculoj.<br> Krome, iuj ĉefpunktoj de la historio, aŭ historioj, de Petro estas simbolo de tio kio estis suferita de Jesuo: la konfronto kun Nerono memorigas la demandaron-respondaron antaŭ [[Pilato]], kiel ankaŭ la entombigo zorge de riĉa amiko imitas la intervenon de [[Jozefo de Arimateo]].<br> La tekstoj preskaŭ ĉiam akordiĝas sur la elementoj devenantaj el antikvaj tradicioj, certaj kaj sendependaj, kiel la loko kaj la manieroj de la martiriĝo, nome en la vatikanaj ĝardeno (ĉe la cirko de Nerono kaj la [[Naumachia]]) kaj pere de kapmalalta krucumo, laŭ eksplicita postulo de la krucumoto.<br> [[Dosiero:Crucifixion of Saint Peter-Caravaggio (c.1600).jpg|215px|eta|dekstre|Krucumo de Sankta Petro (Caravaggio).]] Ke li estis krucumita estas tre antikva tradicio al kiu referencas diversaj aŭtoroj (ekde [[Tertuliano]] ĝis [[Latancio]]). Rilate la Krucumon kun la kapo malalta kaj piedoj altaj temas pri apartaĵo nepruvebla sed versembebla: ''unue'' pro tio ke la afero ne estas transdonita nur de la apokrifoj, sed ankaŭ de [[Origeno]]; ''due'' pro tio ke la kruela praktiko de la roma krucumo estis fakte submetita al diversaj variantoj (ankaŭ [[Seneko la pli juna]], en pasaĵo en kiu listigas diversajn tipojn de krucumo, citas ankaŭ tiun de la kapo direktita al tero: ''fine,'' la afero ŝajnas simili al la konduta kaj senta historio de la persono kiu emis certe simili kaj superi, se eblis, la malhonoron de sia Majstro. == Vidu ankaŭ == *[[Agoj de Petro]] *[[Sankta Paŭlo]] *[[Nerono]] *[[Quo vadis?]] *[[Evangelio laŭ Petro]] == literaturo == *Luigi Moraldi, ''Apocrifi del Nuovo Testamento,'' vol. 2, Piemme, 1994 *Carsien Piter Thiede, ''Simon Pietro. Dalla Galilea a Roma,'' Editrice Massimo, 1999 *Marta Sordi, ''A Roma c’è la tomba di Pietro,'' “Il Timone”. 2004 *Rudolf Pesch, ''Simon Pietro, Storia e importanza storica del primo discepolo di Gesù Cristo,'' Queriniana, 2006. [[Kategorio:Apokrifoj de la Nova Testamento]] [[Kategorio:Sankta Petro]] 61ajx9z7d0j2ld0lk1z0qs9a9of28p9 Arkta klimato 0 533902 9442183 9149787 2026-07-30T23:41:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442183 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Noaa3-2006-0602-1206.jpg|eta|Nordpolusa pejzaĝo.]] La '''klimato de [[Arkto]]''' estas karakterizita de longaj, malvarmaj vintroj kaj mallongaj, malvarmetaj someroj. Estas granda kvanto de variableco en [[klimato]] tra la Arkto, sed ĉiuj regionoj suferas ekstremojn de [[suno|sunradiado]] kaj en somero kaj en vintro. Kelkaj partoj de Arkto estas kovritaj de [[glacio]] ([[flosglacio]], [[Glaĉero|glaĉera glacio]], aŭ [[neĝo]]) la tutan jaron, kaj preskaŭ ĉiuj partoj de Arkto suferas longajn periodojn kun iu formo de glacio sur la surfaco. Averaĝaj temperaturoj de Januaro gamas el ĉirkaŭ −40 al {{GdC|0}} (−40 al {{GdF|+32}}), kaj vintraj temperaturoj povas fali sub {{GdC|−50}} ({{GdF|−58}}) ĉe grandaj partoj de Arkto. Averaĝaj temperaturoj de Julio gamas el ĉirkaŭ −10 al {{GdC|+10}} (14 to {{GdF|50}}), kaj kelkajn terareojn foje superas {{GdC|30}} ({{GdF|86}}) en somero. La Arkto konsistas el oceano kiu estas tre ĉirkaŭita de tero. Tiele, la klimato de multe el la Arkto estas moderata de la oceana akvo, kiu neniam povas havi temperaturon sub {{GdC|−2}} ({{GdF|28}}). En vintro, tiu relative varmeta akvo, kvankam kovrita de la polusa [[flosglacio]], malebligas ke la [[Norda poluso|Nordan poluson]] estu la plej malvarma loko en la [[Norda Hemisfero]] (kiu estas male en la interno de [[Siberio]]), kaj estas ankaŭ parto de la tialo ke [[Antarkto]] estas multe pli malvarma ol Arkto. ==Literaturo== * ACIA, 2004 [http://www.acia.uaf.edu/ ''Impacts of a Warming Arctic: Arctic Climate Impact Assessment''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170924094921/http://www.acia.uaf.edu/ |date=2017-09-24 }}. Cambridge University Press. * IPCC, 2007: [http://ipcc-wg1.ucar.edu/wg1/wg1-report.html ''Climate Change 2007: The Physical Science Basis''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070501031449/http://ipcc-wg1.ucar.edu/wg1/wg1-report.html |date=2007-05-01 }}. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (Solomon, S., D. Qin, M. Manning, Z. Chen, M. Marquis, K.B. Averyt, M. Tignor and H.L. Miller (eds.)). Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, 996 pp. * National Aeronautics and Space Administration. [http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/arcticice_decline.html ''Arctic Sea Ice Continues to Decline, Arctic Temperatures Continue to Rise In 2005''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110221033037/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/arcticice_decline.html |date=2011-02-21 }}. Alirita la 6an de Septembro 2007. * National Snow and Ice Data Center. [http://nsidc.org/seaice/ ''All About Sea Ice''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071130064115/http://nsidc.org/seaice/ |date=2007-11-30 }}. Alirita la 19an de Oktobro 2007. * National Snow and Ice Data Center. [http://nsidc.org/data/seaice_index/ ''Cryospheric Climate Indicators: Sea Ice Index'']. Alirita la 6an de Septembro 2007. * National Snow and Ice Data Center. [http://nsidc.org/arcticmet/ ''NSIDC Arctic Climatology and Meteorology Primer''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130128151800/http://nsidc.org/arcticmet/ |date=2013-01-28 }}. Alirita la 19an de Aŭgusto 2007. * Przybylak, Rajmund, 2003: ''The Climate of the Arctic'', Kluwer Academic Publishers, Norwell, MA, USA, 270 pp. * {{cite journal | last1 = Serreze | first1 = Mark C. | last2 = Hurst | first2 = Ciaran M. | year = 2000 | title = Representation of Mean Arctic Precipitation from NCEP–NCAR and ERA Reanalyses | url = | journal = Journal of Climate | volume = 13 | issue = 1| pages = 182–201 |bibcode = 2000JCli...13..182S |doi = 10.1175/1520-0442(2000)013<0182:ROMAPF>2.0.CO;2 }} * Serreze, Mark C. kaj Roger Graham Barry, 2005: ''The Arctic Climate System'', Cambridge University Press, New York, 385 pp. * UNEP (United Nations Environment Programme), 2007: [http://www.unep.org/geo/geo_ice/ ''Global Outlook for Ice & Snow''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070608011925/http://www.unep.org/geo/geo_ice/ |date=2007-06-08 }}, [http://www.unep.org/geo/geo_ice/PDF/GEO_C5_LowRes.pdf Chapter 5] {{Webarchiv|url=http://webarchive.loc.gov/all/20070613071435/http://www.unep.org/geo/geo_ice/PDF/GEO_C5_LowRes.pdf |date=2007-06-13 }}. * United States Central Intelligence Agency, 1978: ''Polar Regions Atlas'', National Foreign Assessment Center, Washington, DC, 66 pp. * USSR State Committee on Hydrometeorology and Environment, and The Arctic and Antarctic Research Institute (chief editor A.F. Treshnikov), 1985: ''Atlas Arktiki (Atlas of the Arctic)'', Central Administrative Board of Geodesy and Cartography of the Ministerial Council of the USSR, Moscow, 204 pp (en rusa kun iome da anglaj resumoj). [Государственный Комитет СССР по Гидрометеорологии и Контролю Природной Среды, и Ордена Ленина Арктический и Антарктический Научно-Исследовательский Институт (главный редактор Трешников А.Ф.), 1985: ''Атлас Арктики'', Главное Управление Геодезии и Картографии при Совете Министров СССР, Москва, 204 стр.] == Vidu ankaŭ == * [[Klimata klasifiko de Köppen]] * [[Polusa klimato]] * [[Alpa klimato]] * [[Arkta Oceano]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.damocles-eu.org/ DAMOCLES], Developing Arctic Modeling and Observing Capabilities for Long-term Environmental Studies, Arctic Centre, University of Lapland, European Union * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/extremeice/thin-04.html/ Video on Climate Research in the Bering Sea] * [http://www.arctic.noaa.gov/ Arctic Theme Page] – A comprehensive resource focused on the Arctic from NOAA * [http://www.arctic.noaa.gov/future The Future of Arctic Climate and Global Impacts] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150907081430/http://www.arctic.noaa.gov/future/ |date=2015-09-07 }} from NOAA * [http://www.sciencenews.org/view/feature/id/332007/title/Collapsing_Coastlines_ Collapsing Coastlines] 16a de Julio, 2011; Vol.180 #2 Science News * [http://ecocentric.blogs.time.com/2012/06/04/how-climate-change-is-growing-forests-in-the-arctic/ How Climate Change Is Growing Forests in the Arctic]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 4a de Junio, 2012 [[Time (gazeto)]] * [https://www.youtube.com/watch?v=hC3VTgIPoGU Video of Ilulissat Glacier, Greenland] – frontline retreats faster than before (4min 20s) * [http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=arctic-ice-caps-may-be-more-prone-melt Arctic Ice Caps May Be More Prone to Melt; A new core pulled from Siberia reveals a 2.8-million-year history of warming and cooling] 22a de Junio, 2012 ''[[Scientific American]]''. [[Kategorio:Klimato]] [[Kategorio:Naturo de Arkto|Klimato]] buezodt8b0fc103gwjzjuomdkm01qir Japana mitologio 0 534070 9441994 8890283 2026-07-30T18:28:43Z LilyKitty 25129 de Amaterasu kaj Susanoo 9441994 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:One of the daughters of the dragon king who lives in then bottom of the sea.jpg|eta|Unu el la filinoj de la drako reĝo kiu vivas en la marfundo. [[Utagawa Kuniyoshi]] (歌川国芳) (1797–1861).]] La '''japana mitologio''' estas tre kompleksa sistemo de [[kredo]]j de [[Japanio]]. Nur la [[panteono]] de [[ŝintoismo]] konsistas el kolekto de pli ol 8&nbsp;000&nbsp;000 ''[[kami]]'' ("[[dio]]j" aŭ "[[spirito]]j" en la japana). Malgraŭ la influo de la antikva ĉina [[civilizo]], grava parto de la [[religio]] kaj [[mitologio]] japanaj restas unikaj. Ĝi enhavas ŝintoismajn kaj budhismajn tradiciojn samkiel agrikulturajn popolajn kredojn. Aliflanke, male al la [[greka mitologio]], [[nord-ĝermana mitologio|nordia]] kaj [[egipta mitologio|egipta]], estas relative malfacile distingi kio estas vera "mito" por la japanoj. La konvenciaj japanaj mitoj baziĝas sur la [[Koĝiki]], en la [[Nihon Ŝoki]] kaj kelkaj komplementaj libroj. La Koĝiki kiu laŭvorte signifas "registro de antikvaj aferoj" estas la plej antikva libro agnoskata pri mitoj, legendoj kaj la [[historio de Japanio]] kaj Nihon Ŝoki estas la dua plej antikva. La [[Ŝintoŝu]] eksplikas la originon de la japanaj diaĵoj ekde budhispa perspektivo dum la [[Hocuma Cutae]] registras malsaman version pri la mitologio. Rimarkinda rezulto de la japana mitologio temas pri ĝia klarigo pri la estigo de la japana imperia familio, kaj reprezentas ĝin kiel dian posteularon. La japana vorto por Imperiestro en Japanio, ''[[Imperiestro de Japanio|tennō]]'' (天皇), signifas "Ĉiela suverenulo". == Entoj == En japana mitologio, [[Namazu]] (鯰) aŭ ōnamazu (大鯰) estas giganta [[katfiŝo]] kiu kaŭzas [[tertremo]]jn. Ĝi vivas en la koto sub la insuloj de Japanio, kaj estas gardita fare de la dio Kaŝima kiu retenas la katfiŝon kun ŝtono. Kiam Kaŝima lasas sian gardiston fali, Namazu baraktas, kaŭzante perfortajn tertremojn. Forigi katfiŝo supozeble povus, frakasante sian kapon sanktan ŝtonon de la sanktejo. [[Riuĝin]], Ryūjin aŭ Ryōjin (龍神 "dia drako"?) kiu en kelkaj tradicioj estas ekvivalenta al Ōwatatsumi, estis la gardisto-dio de la maro en la japana mitologio. Ĉi tiu japana [[drako]] simboligis la potencon de la oceano, havis grandan buŝon kaj estis kapabla aliformiĝi al homa formo. [[Takemikazuĉi]] (建御雷/武甕槌?) (建御雷/武甕槌) estas diaĵo en la japana mitologio, konsiderita kiel la dio de la [[tondro]] kaj la [[glavo]]. Li ankaŭ konkurencis je tio kion oni konsideras kiel la unuan sumoan luktadan matĉon historie registritan. == Vidu ankaŭ == * [[Amaterasu]] * [[Izanagi]] * [[Izanami]] * [[Ŝintoo]] * [[Susanoo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Japana mitologio]] [[Kategorio:Ŝintoismo]] n223a00cikm8f4vfqir6il434kfc6mv Nginx 0 534640 9442057 9425227 2026-07-30T20:13:30Z Fippe 97252 logotipo 9442057 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programo |Nomo = Nginx |Logotipo = [[Dosiero:nginx logo 2024.svg|frameless]] <!-- fakte emblemo --> |Bildo = |Priskribo = |Aŭtoro = [[Igor Sisojev]] |Programisto = Nginx, Inc. |Lasta_stabila_versio = 1.18.0 |Dato_de_lasta_stabila_versio = {{dato|21|4|2020}} |Lasta_testa_versio = 1.17.10 |Dato_de_lasta_testa_versio = {{dato|14|4|2020}} |Operaciumo = [[Linux]], [[BSD]] variantoj, [[macOS|OS X]], [[Solaris]], [[AIX]], [[HP-UX]], aliaj [[*nix]] tipoj, [[Microsoft Windows|Windows]] |Lingvo = [[C (programlingvo)|C]] |Evoluigstato = Aktiva |Tipo = [[TTT-servilo]], [[Prokurilo|inversa prokurilo]] |Licenco = [[Permesiloj de BSD|2-clause BSD]] |TTT-ejo = [http://nginx.org/ nginx.org] |Standardo = }} '''Nginx''' estas [[TTT-servilo]] kun forta fokuso al alta konkurenco, rendimento kaj malalta memor-uzado. Ĝi povas ankaŭ agi kiel inversa [[prokurilo]] por [[Hiperteksto-Transiga Protokolo|HTTP]], [[HTTPS]], [[SMTP]], [[POP3]] kaj [[IMAP]] protokoloj, tiel kiel ŝarĝ-balancado kaj HTTP-kaŝmemoro. Kreita de [[Igor Sisojev]] ({{lang-ru|Игорь Сысоев}}) en 2002, Nginx funkcias per [[Unikso]], [[Linux]], [[BSD]] variaĵoj, [[OS X|Mac OS X]], [[Solaris]], [[AIX]], [[HP-UX]], kaj [[Microsoft Windows]]. Distribuita laŭ la kondiĉoj de [[permesiloj de BSD]], Nginx estas senpaga kaj libera programaro. == Instalo en Vindoza komputilo (Windows 10) == Postuloj: * "[[Skajpo|Skype]]" estu forigita el la komputilo. * Servo "W3SVC" estu haltigita (net stop W3SVC) por liberigi pordon 80 === Versio 1.13.4 === Instalo: * Elŝutu nginx/Windows-1.13.4 * Malpaku ngink-1.13.4.zip en dosieron c:\ngink-1.13.4 * Redaktu c:\ngink-1.13.4\conf\nginx.conf (root c:/Retejo -ekzemple-) * Startigu en c:\ngink-1.13.4 per 'nginx.exe' * Zorgu ke "nginx" povu trapasi la [[fajroŝirmilo]]n Kontrolo: * Tajpu la adreson http://localhost en la retumilo: la enteno de index.html estu videbla * Tajpu la adreson http://127.0.0.1 aŭ http://0.0.0.0{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la retumilo: la enteno de index.html estu videbla * Tajpu la nomon de via propra komputilo en la retumilo: la enteno de index.html estu videbla * Tajpu la IP-adreson de via propra komputilo en la retumilo: la enteno de index.html estu videbla, kiam la komputilo estas konektita al [[Interreto]] == Instalo en Linuksa komputilo (Ubuntu 22.04 LTS) == === Versio 1.18.0 === Instalo: * Malfermu konzolon per Ctrl-Alt-T * Tajpu sudo apt-get update * Tajpu sudo apt-get install nginx * nginx jam estas preta funkcii * Se necese redaktu (Ctrl-Alt-T sudo gedit) /etc/nginx/sites-available/default * La defaŭlta dosierujo estas /var/www/html Kontrolo: * Same kiel por Windows * Oni krome zorgu, ke fajroŝirmilo ne malebligu aliron al la retejo. Laŭnecese, oni tajpu "sudo ufw disable" en konzolo. == Vidu ankaŭ == * [[TTT-servilo]] {{Projektoj}} {{Portalo Libera programaro}} == Eksteraj ligiloj == * [http://nginx.org/ Oficiala senpaga retejo] * [http://nginx.com/ Oficiala komerca retejo] {{TTT-serviloj}} [[Kategorio:Interreto]] [[Kategorio:Libera programaro]] 0je7nu94nh3bsty5sy7tpjuubkw6ty4 Studentoj de Universitato Corvinus de Budapeŝto 0 535436 9442236 9430497 2026-07-31T05:09:22Z Crosstor 3176 /* K */ 9442236 wikitext text/x-wiki Jen listo de studentoj en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]] (elekto): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[László Abelovszky]] * [[László Andor]] * [[László Antal (ekonomikisto)]] * [[Zoltán Antal]] * [[Annamária Artner]] * [[Mária Augusztinovics]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[László Baán]] * [[Péter Bacsa]] * [[József Bacskai]] * [[Zoltán Bacskay]] * [[Gábor Bagdy]] * [[Gusztáv Báger]] * [[Gordon Bajnai]] * [[Rezső Bajusz]] * [[Ede Bakó]] * [[Csaba Baksa]] * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Béla Balogh (geografo)]] * [[Ottó Balogh]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Tibor Bana]] * [[Kornél Pál Bánsági]] * [[Róza Baranyai]] * [[Gyula Barna]] * [[András Bársony]] * [[Imre Barta (ekonomikisto)]] * [[Andrea Bártfai-Mager]] * [[Ferenc Bartha]] * [[István Bartke]] * [[Tamás Bauer]] * [[Pál Becker]] * [[András Becsei]] * [[György Becsky]] * [[Iván Berend]] * [[János Betlen]] * [[Imre Bóc]] * [[László Bogár]] * [[György Bolgár]] * [[Donát Bonifert]] * [[Imre Boros]] * [[Zoltán Bors]] * [[Árpád István Borsos]] * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Konstantin Buják]] * [[László Bujtás (ekonomo)]] * [[Sándor Burány]] {{Div col end}} == C == * [[László Csaba]] * [[István Csahók]] * [[János Csák]] * [[Magdolna Csath]] * [[Anna Marie Cseh]] * [[Ádám Csepeti]] * [[Ernőné Csizmadia Magda Székely]] * [[Attila Czene]] == D == * [[József Dancsó]] * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[László Diószegi]] * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Klára Dobrev]] * [[Zoltán Dömötör]] * [[Gábor Dömsödi]] * [[Dávid Dorosz]] * [[Imre Dunai]] == E == * [[Béla Éless]] * [[Sándor Erdős]] == F == * [[Gusztáv Faller (1930)]] * [[Ferenc Falus]] * [[Szabolcs Fazekas]] * [[Ádám Ficsor]] * [[Ferenc Forgó]] * [[Bence Forró]] == G == * [[László Gábor (sociologo)]] * [[István Gál]] * [[István Levente Garai]] * [[Pál Gáspár]] * [[Iván Gátos]] * [[Ferenc Gegesy]] * [[Erzsébet Gidai]] * [[Anna Gimes]] * [[András Giró-Szász]] * [[György Gonda (politikisto)]] * [[János Gosztonyi (politikisto)]] * [[Péter Gosztonyi]] * [[Vince Grolmusz]] * [[József Gulyás (altlerneja instruisto)]] * [[Zita Gurmai]] * [[István Gyenesei]] * [[János Gyenis (ekonomikisto)]] * [[László Gyetvai (ekonomikisto)]] * [[Enikő Győri]] * [[Géza Gyulai]] == H == * [[László Habis]] * [[István Hagelmayer]] * [[Aurél Hajtó]] * [[Antal Halmos]] * [[László Hantos]] * [[Ákos Hanzély]] * [[Gábor Harsányi (ekonomo)]] * [[Gábor Havas (ekonomikisto)]] * [[Sára Hegmanné Nemes]] * [[Béla Heinrich]] * [[Krisztina Heller]] * [[László Herczog]] * [[Zsolt Hernádi]] * [[Gábor Horn]] * [[Miklós Horn (instruisto)]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Zsolt Horváth (1964)]] * [[Ervin Hruby]] * [[Ernő Huszár]] == I == * [[Iván Illés]] == J == * [[László Jankovics]] * [[Zsigmond Járai]] * [[Anna Jónás]] * [[Gábor Juhász]] * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Zoltán Jutasi]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[András Kármán]] * [[József Kárpáti (ekonomikisto)]] * [[Béla Katona (ministro)]] * [[Emil Katona]] * [[Tamás Katona (statistikisto)]] * [[Lajos Kesztyűs]] * [[Éva Kocsis]] * [[Károly Kocsis (inĝeniero)]] * [[Gergely Kollmann]] * [[Imre Koltai]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[Miklós Kőtörő]] * [[Ágnes Kovács (naĝisto)]] * [[Ákos Kovács]] * [[Barnabás Kovács]] * [[Géza Kovács (futurologo)]] * [[László Kovács (politikisto)]] * [[Danuta Kozák]] * [[György Krassó]] * [[Béla Krekó (pli aĝa)]] * [[Béla Krekó (pli juna)]] * [[Ferenc Kumin]] {{Div col end}} == L == * [[László Lackó]] * [[Csaba Lantos]] * [[Imre Lengyel]] * [[Márton Lengyel]] * [[Judit Lannert]] * [[Csaba Lentner]] * [[Miklós Locsmándi]] == M == * [[István Magas]] * [[László Mandur]] * [[Péter Márki-Zay]] * [[György Matolcsy]] * [[Péter Medgyessy]] * [[Imre Menyhay]] * [[Attila Mesterházy]] * [[Tamás Mészáros]] * [[Miklós Meszéna]] * [[Péter Mihályi]] * [[Kálmán Mizsei]] * [[József Móczár]] * [[János Mohácsi]] * [[Géza Morcsányi]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] == N == * [[Márton Nagy (bankisto)]] * [[Balázs Nemes]] * [[Miklós Németh]] * [[Miklós Németh (lancoĵetisto)]] * [[György Nógrádi]] * [[Erzsébet Nováky]] * [[László Nyikos]] == O == * [[Anita Orbán]] * [[Anna Orosz]] == P == * [[Sándor Palkó (presisto)]] * [[Levente Pápa]] * [[Mihály Patai]] * [[Sándor Peisch]] * [[László Pongrácz (oficisto)]] * [[József Popp]] * [[Gábor Pósfai]] * [[Miklós Pulai]] == R == * [[László Radácsi]] * [[Péter Rajkovics]] * [[Gábor Rekettye (pli aĝa)]] * [[Imre Ritter]] * [[Antal Rogán]] * [[Zsolt Rostoványi]] == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Gábor Scheiring]] * [[Pál Schmitt]] * [[Erzsébet Schmuck]] * [[Veronika Simon M.]] * [[András Simor]] * [[Ferenc Somogyi]] * [[Ágnes Sós]] * [[Károly Attila Soós]] * [[István Stadinger]] * [[Antal Stark]] * [[Botond Storcz]] * [[György Surányi]] * [[András György Szabó]] * [[Júlia Szalai]] * [[Péter Szijjártó]] * [[György Szilvásy]] * [[Ágnes Szabó (1995)]] * [[György Szabó (ministro)]] * [[Pál Szabó (ministro)]] * [[Csilla Szalók]] * [[Tibor Szanyi]] * [[Jenő Szász]] * [[Balázs Szepesi]] * [[Gábor Szetey]] * [[Imre Szöllősi]] * [[Miklós Szuhay]] * [[Erika Szűcs]] * [[Csaba Szummer]] {{Div col end}} == T == * [[Zoltán Tanács]] * [[Előd Takáts]] * [[Imre Tarafás]] * [[Balázs Taróczy]] * [[András Tasnádi Kubacska]] * [[Bence Tordai]] * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Erzsébet Tóth]] * [[Magdolna Tóth (agronomo)]] == U == * [[Klára Ungár]] == V == * [[Ferenc Vági]] * [[Gábor Vágó (politikisto)]] * [[József Váradi (negocisto)]] * [[István Varga (ministro)]] * [[Kata Varga]] * [[Mihály Varga]] * [[Éva Várhegyi]] * [[Imre Vejkey]] * [[János Veres]] * [[András Vértes]] * [[Imre Vincze (subministro)]] * [[Miklós Virág]] * [[Dávid Vitézy]] * [[Éva Voszka]] == Z == * [[Sarolta Zárda]] * [[Péter Závada]] * [[Zoltán Roy Zsiday]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] lafuvbge02jrhqf9ldsjvcv1gjlcljl Lajos Viktor Hegedűs 0 541709 9442070 7656340 2026-07-30T20:24:25Z Stefangrotz 91903 informkesto 9442070 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Ludoviko|Lajos]] Viktor Hegedűs''' [lajoŝ hegedUŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Hegedűs Lajos Viktor''' estis [[Hungario|hungara]] [[apotekisto]], [[bibliotekisto]]. Lajos Viktor Hegedűs [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=hegedus] naskiĝis la {{daton|25|aŭgusto|1901}} en [[Budapeŝto]]. Li mortis la {{daton|4|aŭgusto|1988}} en Budapeŝto. == Biografio == Lajos Viktor Hegedűs akiris 2 [[diplomo]]jn en [[Universitato de Budapeŝto|Scienca Universitato Pázmány Péter]] en [[1924]] kaj [[1927]]. Post siaj studoj li laboris en diversaj [[apoteko]]j ĝis fino de la [[2-a mondmilito]]. Inter [[1945]] kaj [[1948]] li havis [[posteno]]n en la [[ministerio]] pri sano, poste en ministerio pri defendo. Inter 1956–1960 li denove estis apotekisto, poste li havis postenon en la ŝtata sana asekuro. En [[1971]] li pensiuliĝis, tamen li laboris plu en la medicina [[biblioteko]] ĝis [[1988]]. Li esploris malnovajn forgesitajn [[spicherbo]]jn kaj praajn medicinajn metodojn. == Elektitaj publikaĵoj == * ''A hazai Marrubium-fajok vizsgálata'' (1927) * ''Ernyey József Gyógyszerésztörténeti Könyvtár'' (1972) * ''Kúráló kalendárium'' (1985) * ''Az egészségügy Szent István korában'' (Sanitaro dum erao de [[Stefano la 1-a (Hungario)]]), (1988) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06142.htm hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj apotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Hegedus Lajos Viktor}} flq3zywrfvpsr33bq9ty77y5ztmvw08 Arbarĝardenado 0 542435 9442075 8980565 2026-07-30T20:38:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442075 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Forestgarden2.jpg|eta|240px|Arbarĝardeno de Robert Hart en [[Shropshire]].]] '''Arbarĝardenado''' estas facile eltenebla [[ĝardenado|ĝardena]] plan-baza sistemo de manĝoproduktado kaj [[agrikulturo|agrikultura forstado]] bazita sur [[arbaro|arbaraj]] [[ekosistemo]]j, miksante [[frukto|frukta]]jn kaj [[nukso|nuksajn]] [[arbo]]jn, [[arbusto]]jn, [[herbo]]jn, [[grimpoplanto]]jn kaj [[staŭdo]]jn kiuj havas produktadon rekte uzebla por homoj. Profitante la uzadon de [[Akompana kultivado|akompanaj plantoj]], tiuj povas esti intermiksitaj por kultivi serion de tavaloj, por konstrui arbarajn habitatojn. Arbara [[ĝardenado]] estas [[prahistorio|prahistoria]] metodo sekurigi manĝaĵojn en [[tropika klimato|tropikaj areoj]]. En la 1980-aj jaroj, Robert Hart stampis la terminon "arbarĝardenado" post adapti la principojn kaj apliki ilin al la [[Modera klimato|moderaj klimatoj]].<ref name="Crawford 2010 18">{{Citaĵo el libro|titolo=Creating a Forest Garden|familia nomo=Crawford|persona nomo=Martin|jaro=2010|eldoninto=Green Books|paĝo=18}}</ref> Arbarĝardenado funkcias malsimile en tropikaj areoj, [[Mediteranea regiono|mediteraneaj regionoj]] kaj moderklimataj mondoregionoj. En tiuj laste menciitaj Robert Hart stampis en la [[1980-aj jaroj]] la terminon ''arbarĝardenado'' kaj iĝis unu el la ĉefaj pioniroj de la movado, kreante la sistemon de la sep tavoloj. [[Permakulturo]] estas alia simila sistemo. == Bibliografio == * Crawford, Martin 2010. ''Creating a Forest Garden: Working with Nature to Grow Edible Crops''. Totnes: Green Books. ISBN 1-900322-62-5. * d'Arms, Deborha 2011. ''Jardin d’Or (Garden of Gold): A Treatise on Forest Gardening, Recreating Sustainable Gardens of Eden''. Los Gatos, CA: Robertson Publishing. ISBN 978-1611700299. * Douglas, J. Sholto and Hart, Robert A. de J. 1985. ''Forest Farming''. Intermediate Technology. ISBN 0-946688-30-3. * Fern, Ken 1997. ''Plants for a Future: Edible and Useful Plants for a Healthier World''. Hampshire: Permanent Publications. ISBN 1-85623-011-2. * {{Citaĵo el libro|url=http://books.google.co.uk/books?id=N01940btQAQC|titolo=Forest Gardening: Cultivating an Edible Landscape|aŭtoro=Hart, Robert A. de J.|jaro=1996a|loko=White River Junction, VT|eldoninto=Chelsea Green|ISBN=0-930031-84-9}} * Hart, Robert A. de J. 1996b. ''Beyond the Forest Garden''. Gaia Books. ISBN 1-85675-037-X. * Jacke, Dave, and Toensmeier, Eric 2005. ''Edible Forest Gardens''. Two volume set. Volume One: ''Ecological Vision and Theory for Temperate Climate Permaculture'', ISBN 1-931498-79-2. Volume Two: ''Ecological Design and Practice for Temperate Climate Permaculture'', ISBN 1-931498-80-6. White River Junction, VT: Chelsea Green. * Jannaway, Kathleen 1991. ''[[iarchive:AbundantLiving|Abundant Living in the Coming Age of the Tree]]''. Movement for Compassionate Living. ISBN 0-9517328-0-3. * Smith, Joseph Russell 1988 (unuafoje publikigita en 1929). ''Tree Crops: A Permanent Agriculture''. Island Press. ISBN 0-933280-44-0 * Whitefield, P. 2002. ''How to Make a Forest Garden''. Hampshire: Permanent Publications. ISBN 1-85623-008-2. == Vidu ankaŭ == [[Agroforstumado]] [[Agroekologio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://permaculture.org.au/2011/10/21/why-food-forests/ Why Food Forests?]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151026081527/http://permaculture.org.au/2011/10/21/why-food-forests/ |date=2015-10-26 }}, Permaculture Research Institute * [http://www.motherearthnews.com/Homesteading-and-Self-Reliance/2007-08-01/Plant-Edible-Forest-Garden-Permaculture.aspx Plant an Edible Forest Garden] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071227083129/http://www.motherearthnews.com/Homesteading-and-Self-Reliance/2007-08-01/Plant-Edible-Forest-Garden-Permaculture.aspx |date=2007-12-27 }}, ''Mother Earth News'' * [http://www.guardian.co.uk/environment/2007/dec/06/ethicalliving.conservation The garden of the future?], ''[[The Guardian]]'' * [http://www.nofa.org/tnf/sp02/supplement/edible.php Edible Forest Gardens: an Invitation to Adventure] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140818052605/http://www.nofa.org/tnf/sp02/supplement/edible.php |date=2014-08-18 }}, ''The Natural Farmer'' * [http://www.permaculture.org.uk/forestgardens Forest gardens] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140601012408/http://www.permaculture.org.uk/forestgardens |date=2014-06-01 }}, Permaculture Association * [http://www.mayaforestgardeners.org/ El Pilar Forest Garden Network], information on traditional Maya forest gardening == Referencoj == {{Referencoj|2}}<br /> [[Kategorio:Agrikulturo]] [[Kategorio:Ĝardenado]] [[Kategorio:Arbaroj]] [[Kategorio:Forstado]] ixea75gca6vznlt4c5yqfmqtkh9i7wg Antikvgreka medicino 0 545016 9441820 8739339 2026-07-30T13:37:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441820 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Medicine aryballos Louvre CA1989-2183 n2.jpg|eta|upright=1.25|Kuracisto traktante pacienton ([[Ruĝfigura ceramiko|Atika ruĝfigura]] [[aribalo]], 480–470 a.K.)]] '''[[Antikva Grekio|Antikvgreka]] [[medicino]]''' estis kompilaĵo de teorioj kaj praktikoj kiuj estis konstante etendanta tra novaj ideologioj kaj klopodoj. Multaj komponantoj estis konsiderataj en antikvgrekia medicino, interplektante spiritajn kun fizikaj aspektoj. Specife, la teorioj kaj ideologioj el kiuj derivas la antikvgrekia medicino inkludis la humorojn, la sekson, geografian lokon, socian klason, dieton, vundojn, kredojn kaj mensostaton. == Historio == Jam dekomence, antikvaj grekoj kredis, ke malsanoj estas “diaj punoj” kaj ke kuraco estas “donaco el la Dioj.” <ref>(Cartwright, Mark en “Greek Medicine.”)</ref> Dum klopodoj venis al faktoj ke teorioj estis testitaj kontraŭ simptomoj kaj rezultoj, ankaŭ la antikvgrekia medicino kreskis tiom ke la pure spiritaj kredoj je “punoj” kaj “donacoj” estis konvertitaj en fondoj bazitaj en fiziko, t.e., kaŭzo kaj efiko.<ref>Cartwright, Mark. Greek Medicine. Ancient History Encyclopedia Limited, UK, 2013. (http://www.ancient.eu.com/Greek_Medicine/). Alirita la 9an Nov., 2013.</ref> [[Humorismo]] (aŭ la kvar humoroj) aludas al la sango, la flava galo, la nigra galo kaj la muko. Oni teoriis ankaŭ, ke sekso ludis gravan rolon en medicino ĉar kelkaj malsanoj kaj traktadoj estis diferencaj por viroj kaj por virinoj. Krome, ankaŭ geografia loko kaj socia klaso tuŝis la vivkondiĉojn de la personoj kaj povis meti ilin al diferencaj medi-etosaj kondiĉoj tiaj kiaj moskitoj, ratoj, kaj disponeblo de pura [[trinkakvo]]. Ankaŭ oni konsideris dieton kiel faktoro kiu povis esti influita pro la manko de aliro al taŭga manĝo. Vundoj, kiaj tiuj suferitaj de gladiatoroj, el hundomordoj aŭ el aliaj vundoj, ludis rolon en teorioj rilataj al kompreno de [[anatomio]] kaj [[infekto]]j. Aldone, estis signifa fokuso al la kredoj kaj mensostato de la paciento en la teorioj pri diagnozo kaj traktado. Oni agnoskis ke la menso ludis gravan roloj en kuracado, aŭ ke eĉ ĝi povus esti ankaŭ la nura bazo de la malsano.<ref>Bendick, Jeanne. “Galen – And the Gateway to Medicine.” Ignatius Press, San Francisco, CA, 2002. ISBN 1-883937-75-2.</ref> Antikvgrekia medicino ekevoluis ĉirkaŭ la teorio de humoroj. La humora teorio asertas, ke bona sano devenas el perfekta ekvilibro inter la kvar humoroj nome sango, flava galo, nigra galo kaj muko. Sekve, malbona sanstato rezultis el maltaŭga ekvilibro inter la kvar humoroj. [[Hipokrato]], konata kiel "Patro de la Moderna Medicino", establis medicinan lernejon ĉe [[Kos]] kaj li estis la plej grava figuro en la antikvgrekia medicino.<ref>Atlas of Anatomy, eld. Giunti Editorial Group, Taj Books LTD 2002, p. 9</ref> Hipokrato kaj liaj disĉiploj dokumentis nombrajn malsanojn en la ''[[Hipokrata Korpuso]]'', kaj disvolvigis la [[Hipokrata ĵuro|Hipokratan ĵuron]] por kuracistoj, kiu estas ankoraŭ uzataj nuntempe. La kontribuoj al la antikvagreka medicino fare de Hipokratoj, Sokrato kaj aliaj havis longdaŭran influon sur la [[Islama medicino]] kaj la [[Mezepoka medicino|mezepoka eŭropa medicino]] ĝis multaj el ties trovoj eventuale iĝis kadukaj en la 14a jarcento. La plej antikva konata greka medicina lernejo malfermiĝis en Knido en la jaro 700 [[a.K.]]. [[Alkmeono el Krotono|Alkmeono]], aŭtoro de la unua anatomia kompilaĵo, laboris en tiu lernejo, kaj tie estis kie oni establis la praktikon observi pacientojn. Spite ties konata respekto por la [[antikvegipta medicino]], la klopodoj por diferenci partikularajn influojn sur la greka praktiko je tiu dekomence epoko ne estis tre sukcesaj pro la manko de fontoj kaj pro la defio kompreni la antikvan [[medicina terminaro|medicinan terminaron]]. Klaras tamen ke la grekoj importis egiptajn substancojn en sian [[farmakopeo]]n, kaj la influo iĝis pli markita post la establado de lernejo de greka medicino en [[Aleksandrio]].<ref>Heinrich Von Staden, ''Herophilus: The Art of Medicine in Early Alexandria'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1989), pp. 1-26.</ref> == Notoj == {{Referencoj|30em}} == Fonto == * Connor, J. T. H. [http://www.cbmh.ca/index.php/cbmh/article/view/140/139 An English Language Bibliography of Classical Greek Medicine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304000242/http://www.cbmh.ca/index.php/cbmh/article/view/140/139 |date=2016-03-04 }} == Bibliografio == * Annas, Julia. ''Classical Greek Philosophy''. In Boardman, John; Griffin, Jasper; Murray, Oswyn (eld.) ''The Oxford History of the Classical World''. Oxford University Press: New York, 1986. ISBN 0-19-872112-9 * Barnes, Jonathan. ''Hellenistic Philosophy and Science''. In Boardman, John; Griffin, Jasper; Murray, Oswyn (eld.) ''The Oxford History of the Classical World''. Oxford University Press: New York, 1986. ISBN 0-19-872112-9 * Cohn-Haft, Louis. ''The Public Physicians of Ancient Greece'', Northampton, Massachusetts, 1956. * Guido, Majno. ''The Healing Hand: Man and Wound in the Ancient World'', Harvard University Press, 1975. * Guthrie, W. K. C. ''A History of Greek Philosophy. Volume I: The earlier Presocratics and the Pythagoreans''. Cambridge University Press: New York, 1962. ISBN 0-521-29420-7 * Jones, W. H. S. ''Philosophy and Medicine in Ancient Greece'', Johns Hopkins Press, Baltimore, 1946. * {{Citaĵo el libro|url=http://setis.library.usyd.edu.au/stanford/entries/aristotle-biology/|titolo=Aristotle's Biology|aŭtoro=Lennox, James|dato=2006-02-15|publikaĵo=Stanford Encyclopedia of Philosophy}} * Longrigg, James. ''Greek Rational Medicine: Philosophy and Medicine from Alcmæon to the Alexandrians'', Routledge, 1993. * Lovejoy, Arthur O. ''The Great Chain of Being: A Study of the History of an Idea''. Harvard University Press, 1936. Represita de Harper & Row, ISBN 0-674-36150-4, 2005 paperback: ISBN 0-674-36153-9 * Mason, Stephen F. ''A History of the Sciences''. Collier Books: New York, 1956. * [[Ernst Mayr|Mayr, Ernst]]. ''The Growth of Biological Thought: Diversity, Evolution, and Inheritance''. The Belknap Press of Harvard University Press: Cambridge, Massachusetts, 1982. ISBN 0-674-36445-7 * Nutton, Vivian. ''The Healing Hand: Man and Wound in the Ancient World''. Routledge, 2004 * von Staden H. (eld. trad.). [http://books.google.ca/books?id=rGhlIfJZkVoC ''Herophilus: The Art of Medicine in Early Alexandria'']. Cambridge University Press, 1989. ISBN 0-521-23646-0, ISBN 978-0-521-23646-1] * Longrigg, James. ''Greek Medicine From the Heroic to the Hellenistic Age''. New York, NY, 1998. ISBN 0-415-92087-6 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=50322 Ancient Greek Medicine in medicinenet.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130328204912/http://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=50322 |date=2013-03-28 }} * [http://www.nlm.nih.gov/hmd/greek/index.html Greek Medicine by the History of Medicine Division of the National Library of Medicine.] * [http://medecine.ancienne.perso.sfr.fr/ Medicino en Antikveco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100519112125/http://medecine.ancienne.perso.sfr.fr/ |date=2010-05-19 }} * [http://www.greekmedicine.net/index.html greekmedicine.net] * [http://www.ucl.ac.uk/~ucgajpd/medicina%20antiqua/Medant/intbib.htm Greek and Roman Medicine: An Introductory Bibliography for Graduate Students in Classics] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201028105035/http://www.ucl.ac.uk/~ucgajpd/medicina%20antiqua/Medant/intbib.htm |date=2020-10-28 }} ĉe Ancient Medicine kompilita de Lee T. Pearcy [[Kategorio:Antikva Grekio]] [[Kategorio:Historio de medicino]] 46yt3s9vxzex290avd0dvexzh40dw87 Avenkuko 0 546064 9442306 8936874 2026-07-31T08:22:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442306 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Oat cakes, Ulster American Folk Park - geograph.org.uk - 1303839.jpg|eta|upright|Avenkuko montrata ĉe [[Omagh]], en [[Norda Irlando]], en demonstrado de ties preparado.]] '''Avenkuko''' estas tipo de [[flanpano]], simila al [[biskoto]] aŭ [[biskvito]],<ref name=biscuit-1>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/food/oatcake|titolo=Oatcakes recipes|alirdato=1a de Majo 2014|familia nomo=Martin|persona nomo=James|eldoninto=[[BBC Food]]}}</ref><ref name=biscuit-2>{{Cite book|last=Pippa Cuthbert, Lindsay Cameron Wilson|title=Cookies!|date=2007|publisher=New Holland Publishers|isbn=9781845376819|page=68|url=http://books.google.co.uk/books?id=kBv0R-Aqv80C&pg=PA68|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-01-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170211075213/https://books.google.co.uk/books?id=kBv0R-Aqv80C&pg=PA68|arkivdato=2017-02-11}} {{Citaĵo el la reto |url=https://books.google.co.uk/books?id=kBv0R-Aqv80C&pg=PA68 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170211075213/https://books.google.co.uk/books?id=kBv0R-Aqv80C&pg=PA68 |arkivdato=2017-02-11 }}</ref><ref name="p190-9781845697204">Cauvain & Young (26a Aŭg 2009). More Baking Problems Solved. Elsevier. p. 190. ISBN 9781845697204. [https://books.google.es/books?id=qrmkAgAAQBAJ&pg=PA190&dq=scottish+oatcake&hl=en&sa=X&ei=ŜBiU9bNDMfgOPu9gEA&redir_esc=y#v=onepage&q=scottish%20oatcake&f=false] Alirita la 3an de Januaro 2016.</ref> aŭ en kelkaj versioj havas la formon de [[patkuko]]. Ili estas preparataj el avenflokoj kiel ĉefa ingredienco, kaj foje inkludas ankaŭ la aldonon de ebenigita aŭ kompletigita [[faruno]].<ref name="metro-2013">Scott, Chloe (22 Oct 2013). "How to make the ultimate Staffordshire oatcake". Metro. [http://metro.co.uk/2013/10/22/how-to-make-the-ultimate-staffordshire-oatcake-4154960/] Alirita la 3an de Januaro 2016.</ref> Avenkukoj estas kuiritaj sur lamenpatoj<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Chambers English Dictionary|jaro=1987|eldoninto=W. & R. Chambers kaj Cambridge University Press|ISBN=1-85296-000-0|paĝoj=599, 624}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Concise Scots Dictionary|jaro=1987|eldoninto=Aberdeen University Press|ISBN=0-08-028492-2|paĝo=233|redaktinto=Mairi Robinson}}</ref> aŭ bakitaj en [[forno]]. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * Sinclair, Molly. ''[http://books.google.com/books?id=Ĉ4lGwAACAAJ Scottish Heritage Cookbook]{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.'' Heritage Cookbooks. Mission San Jose, California: 1990. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bbc.co.uk/food/oatcake Avenkukaj receptoj] el BBC Food * [http://allrecipes.co.uk/recipe/20708/easy-oat-cake.aspx Facila avenkuka recepto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140502032011/http://allrecipes.co.uk/recipe/20708/easy-oat-cake.aspx |date=2014-05-02 }} el Allrecipes.com * [http://www.virtualscotland.co.uk/scottish_recipes/scottish_recipe_011.htm Skota avenkuka recepto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928222731/http://www.virtualscotland.co.uk/scottish_recipes/scottish_recipe_011.htm |date=2007-09-28 }} el Virtualscotland.co.uk [[Kategorio:Aveno]] [[Kategorio:Kukoj]] nme78wn5uaa4g5afmzbaynu4sgdh6og Anĉin 0 548313 9441929 9313125 2026-07-30T17:03:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441929 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=CN|zomo=7}} '''Anĉin,''' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] 安庆, laŭ [[tradicia ĉina skribo]] 安慶, laŭ [[Hanyu Pinyin]] Ānqìng laŭvorte Paca Celebrado, iam Hŭaining) estas prefektujnivela [[milionurbo]] en la sudokcidento de [[provinco]] [[Anhujo]] de [[Ĉina Popola Respubliko]]. Ĝi limas kun [[Luan]] norde, [[Hefejo]] kaj [[Vuĥu]] nordoriente, [[Tonglingo]] oriente, [[Ĉiĝou]] sudoriente, kaj la provincoj [[Ĝjangŝio]] kaj [[Hubejo]] sude kaj okcidente respektive. [[Dosiero:高井头路口（建设路） - panoramio.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Vojangulo en Anĉin}}]] == Loĝantaro == En [[2020]] la prefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|4165284}} homoj. == Geografio == [[Dosiero:Bridge on the Yangtze River in Anqing Anhui China-2.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Ponto}}]] La kuntirita urbego kuŝas sur la norda bordo de la rivero [[Jangzio]] sur areo {{nombro|14979}} km² kaj administras dek dividojn. De tiu ĉi punkto la rivero mallarĝiĝas kaj tial estas facile transirebla.[[Ĉiĝou]] troviĝas 45, provinca sidejo [[Hefejo]] 152, [[Ŝanhajo]] 429, ĉefurbo [[Pekino]] 1044 km laŭ [https://www.thedistancenow.com/hu/anqing_china/hefei_china]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. == Historio == [[Dosiero:Former Main Gate of Anhui Commissioner for the Transmission of Edicts and Administration 04 2025-04.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Iama ĉefpordo}}]] Tiu areo gardis multajn neolitikajn restaĵojn. La urbo estis fondita en la 2-a jarcento a.K.. En la 12-a jarcento ĝi fariĝis la sidejo de milita prefektejo kaj estis renomita Anĉin. Dum la [[Tajpinga ribelo]] ĝi estis unu el la plej gravaj fortikaĵoj de la ribeluloj post kiam ĝi estis konkerita en 1853. La ĉina armeo rekonkeris la urbon en 1861. Ĉirkaŭ la fino de la 19-a jarcento Anĉin estis centro de la armilindustrio. En [[1979]] ĝi estis deklarita prefektujnivela urbego. == Ekonomio == La prefektujnivela urbo estas hejmo al multaj industrioj, kiel ekzemple petrolkemiaĵoj, tekstiloj, maŝinaro, aŭtopartoj, agrikulturo (pro la teokultivado). == Trafiko == [[Dosiero:安庆站 - panoramio.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Stacidomo}}]] Anĉin estas ligita per fervojaj kaj ĉefvojaj linioj, eĉ flughaveno funkcias. Tra la Jangzio 2 pontoj estas. La rivero estas navigebla. == Klimato == La klimato estas humida subtropika klimato kun musona influo laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]]: Cfa kun malvarmaj, malsekaj vintroj kaj tre varmaj, humidaj someroj. Vintre malvarmaj nordokcidentaj ventoj el [[Siberio]] povas foje kaŭzi noktajn temperaturojn fali sub frostopunkton (kvankam neĝo estas malofta). La areo ricevas 1 831 horojn da sunbrilo ĉiujare. La jara averaĝa temperaturo estas {{GdC|17}} kaj varias inter {{GdC|14-21}}. Jare averaĝe pluvas 1479 mm, en ĉiuj monatoj pluvas kulminanta junie, mulkulminanta decembre. {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Anĉin |pozicio =right |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:九龙大酒店 Kowloon Hotel - panoramio.jpg|<center>Hotelo |Dosiero:安庆市中行大楼 - panoramio.jpg|<center>Banko |Dosiero:安庆耶稣圣心主教座堂.jpg|<center>Katedralo |Dosiero:桐城文庙 - panoramio (1).jpg|<center>Konfucea templo |Dosiero:安徽省安庆市天柱山机场 - panoramio.jpg|<center>Flughaveno }} == Vidindaĵoj == * pluraj preĝejoj * pagodo laŭ Jangzio, konstruita en 1570 * operdomo == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|Calabasas (Kalifornio)|Usono}} * {{ĝemeleco|Ibaraki|Japanio}} * {{ĝemeleco|Ĉeboksari|Rusio}} * {{ĝemeleco|Kütahya|Turkio}} ==Famuloj== * [[Ĉen Duksiu]] == Fontoj == * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] o03htza9ehzj89c41yv1obtxx69sg6a Kategorio:Ŝablonoj de subŝtatoj de Brazilo 14 550770 9441874 5886822 2026-07-30T16:11:30Z Moldur 2507 9441874 wikitext text/x-wiki Paralele funkcias ekzemple la kategorio [[:Kategorio:Ŝablonoj de provincoj de Italio]]. En malmultaj aliaj lingvoprojektoj de vikipedio (ekzemple la hispana), ŝablonoj de subŝtatoj de Brazilo estas inkluzivigitaj en la ŝablono {{ŝ|BRA}}, sed en la esperantlingva kaj multaj aliaj vikipedioj uzatas apartaj ŝablonoj. [[Kategorio:Ŝablono:Brazilo]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|Brazilo]] 32cyesgjeal2fzmxzpebkp42q0zenug Ŝablono:BR-BA 10 550793 9441867 8168568 2026-07-30T16:09:37Z Moldur 2507 9441867 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Bandeira da Bahia.svg|border|20px]]&nbsp;[[Bahio]]<noinclude> <hr> Por uzi tiun ŝablonon de la brazila subŝtato Bahio kun flago, simple tajpu <code><nowiki>{{BR-BA}}</nowiki></code> aŭ <code><nowiki>{{Bahio}}</nowiki></code>. La dulitera subŝtata kodo difiniĝas en la kodolisto [[ISO 3166-2:BR]]. [[Kategorio:Ŝablonoj de subŝtatoj de Brazilo]] </noinclude> <noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ndvmx5go3zdnxthu08otuj89zzilync 9441899 9441867 2026-07-30T16:21:53Z Moldur 2507 9441899 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Bandeira da Bahia.svg|border|20px]]&nbsp;[[Bahio]]<noinclude> <hr> Por uzi tiun ŝablonon de la brazila subŝtato Bahio kun flago, simple tajpu <code><nowiki>{{BR-BA}}</nowiki></code> aŭ <code><nowiki>{{Bahio}}</nowiki></code>. La dulitera subŝtata kodo difiniĝas en la kodolisto [[ISO 3166-2:BR]]. [[Kategorio:Ŝablonoj de subŝtatoj de Brazilo]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> pu9nai5hkmrn07rioblm7yl73vo6mig Baharampuro 0 551780 9442370 8547851 2026-07-31T10:13:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442370 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=IN-WB|situo sur mapo2=Barato|zomo=12}} '''Baharampuro''' aŭ '''Baharampur''' ([bɑ:(h)ərəmˌpʊə]) estas urbo en la ŝtato [[Okcidenta Bengalo]], [[Barato]]. Je la censo de 2011 kun 305,609 loĝantoj, ĝi estis la sepa plej granda urbo en Okcidenta Bengalo (post [[Kalkato]], [[Asansol]], [[Siliguri]], [[Durgapur]], [[Bordoman]] kaj English Bazar/Malda) kaj situas en la centra parto de Okcidenta Bengalo. En 2011, Baharampur estis nomumita por iĝis municipa korporacio. Antaŭe ĝi estis konata kiel Brahmapur ĉar multaj familioj de [[Brahmo]]j setlis tie. Baharampur estas la administracia sidejo de la [[Murŝidabada Distrikto]]. Ĝi situas ĉirkaŭ 200 km el [[Kalkato]], nome la ŝtata ĉefurbo. == Geografio == Baharampur situas je {{Koord|24.1|N|88.25|E|}}.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Baharampur.html |titolo=Falling Rain Genomics, Inc - Baharampur |alirdato=2016-02-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303184727/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Baharampur.html |arkivdato=2016-03-03 }}</ref> Ĝi havas averaĝan alton de 18&nbsp;metroj super [[marnivelo]]. Ĝi situas proksimume ĉirkaŭ 200 km norde de [[Kalkato]] ĉe {{Koord|24|4|N|88|9|E}} kaj situas ĉe la orienta bordo de la rivero Bagirati, ĉefa [[alfluanto]] de la [[Gango]]. == Ekonomio == Dekomence, plej el loĝantoj de la urbo estis registaraj funkciuloj kaj estis ankaŭ iome de [[agrikulturo]] same kiel [[silko]]-komercistoj. Laŭgrade, la gravo de la urbo pliiĝis pro sia geografia loko kaj nune estas ankaŭ negoca kerno. Pro ties historia gravo, ĝi ricevas ankaŭ la viziton de granda nombro de turistoj, kio faras [[turismo]]n alia sukcesa enspezofonto. == Referencoj == {{Referencoj|2}} * [http://www.encyclopedia.com/html/B/Baharamp.asp Encyclopedia.Com] * [http://www.britannica.com/eb/article-9011774 Encyclopædia Britannica] * [http://www.bartleby.com/65/ba/Baharamp.html The Columbia Encyclopedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060216155044/http://www.bartleby.com/65/ba/Baharamp.html |date=2006-02-16 }} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.calcuttaweb.com/maps/murshidabad.shtml Mapo de la Murŝidabada distrikto ĉe CalcuttaWeb.Com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060202000325/http://www.calcuttaweb.com/maps/murshidabad.shtml |date=2006-02-02 }} * [http://www.mapsofindia.org Mapoj de Barato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180308045434/http://mapsofindia.org/ |date=2018-03-08 }} * [http://www.citypopulation.de/India-WestBengal.html Loĝantaroj en Okcidenta Bengalo] [[Kategorio:Urboj de Barato]] [[Kategorio:Urboj de Okcidenta Bengalio]] nqc8fxsiymium9cz8zigh29t8f0siow Listo de instruistoj en Universitato de Pécs 0 558473 9442313 9432701 2026-07-31T08:31:56Z Crosstor 3176 /* K */ 9442313 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj [[instruistoj]] en [[Universitato de Pécs]] (ankaŭ en la integritaj altlernejoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Antal Ádám (konstitucia juĝisto)]] * [[Antal Adler-Rácz]] * [[Péter Agárdi]] * [[János Ángyán]] * [[György Auer]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Bálint Bachmann]] * [[Zoltán Bachman]] * [[László Bagossy]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ferenc Bán]] * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Béla Bánfalvi]] * [[Károly Barakonyi]] * [[László Bárdi]] * [[Gábor Barta]] * [[Imre Barta]] * [[Miklós Bauer]] * [[József Bazsinka]] * [[Soma Beck]] * [[Zoltán Beck]] * [[Árpád Bellyei]] * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Konrád Beöthy]] * [[Tamás Bereczkei]] * [[Ottó Bihari]] * [[Géza Birkás]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[András Bohár]] * [[Antal Bókay]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Géza Bozóky]] {{Div col end}} == C == * [[László Cholnoky]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[István Csekey]] * [[György Csete]] * [[Andor Csizmadia]] == D == * [[Imre Dambrovszky]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Sándor Dévényi]] * [[Szilárd Donhoffer]] * [[György Dora]] * [[Zoltán Dövényi]] == E == * [[Béla Entz]] == F == * [[Pál Farkas]] * [[Géza Gyula Fejérváry]] * [[Attila Felinger]] * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Ferenc Finkey]] * [[Ernő Flachbarth]] * [[Béla Flerkó]] * [[József Földvári]] * [[Miklós Füzes]] == G == * [[Tamás Gaál]] * [[Róbert Gábriel]] * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Ágnes Gereben]] * [[Tamás Getto]] * [[Sándor Gorka]] * [[György Gosztonyi]] * [[Pál Gróf]] * [[Gyula Gyomlay]] * [[Zoltán Gyöngyössy]] == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Péter Hahner]] * [[József Halasy-Nagy]] * [[Aladár Halász]] * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Béla Halmos]] * [[Artúr Hámori]] * [[József Hámori]] * [[Erika Hancz]] * [[György Haraszti]] * [[Pál Heim]] * [[Zsuzsanna Helyes]] * [[Gyula Herczeg]] * [[István Hetesi]] * [[Antal Hodinka]] * [[Ottó Hoffmann]] * [[József Holub]] * [[Péter Hoppál]] * [[Zoltán Horn]] * [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]] * [[Lajos Huszty]] * [[Tivadar Huth]] {{Div col end}} == I == * [[György Illei]] == J == * [[Magdolna Jákfalvi]] * [[Attila Janisch]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Lóránt Kabdebó]] * [[György Kálmán C.]] * [[András Kappanyos]] * [[György Karsai]] * [[László Katus]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Miklós Kellermayer]] * [[Miklós Kengyel]] * [[Zoltán Kérészy]] * [[Ágnes Kertészfi]] * [[Károly Kett]] * [[Iván Kétyi]] * [[Balázs Kézdi]] * [[László Kisbali]] * [[György Kiss (juristo)]] * [[László Kiss (konstitucia juĝisto)]] * [[Sándor Klein]] * [[Balázs Kocsár]] * [[Mihály Kocsis]] * [[Gyula Koczkás]] * [[László Kollár]] * [[János Kolta]] * [[Gyula Konkoly]] * [[Iván Korcsmáros]] * [[Attila Kotányi]] * [[Gusztáv Kovács]] * [[Jenő Kramár]] * [[Sándor Krisztics]] * [[József Kudász]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] {{Div col end}} == L == * [[Tamás Lábady]] * [[László Lajos]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[János László]] * [[László Lénárd]] * [[András Lengyel]] * [[Kálmán Lissák]] * [[Irén Lovász]] * [[Imre Lukinich]] == M == * [[Géza Mansfeld]] * [[Ágnes Marsai]] * [[Gyula Méhes]] * [[Oszkár Merényi]] * [[László Morvay]] == O == * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[Nándor Óriás]] * [[Mária Ormos]] == P == * [[Péter P. Müller]] * [[Norbert Pap]] * [[Zoltán Pázmány]] * [[József Perbíró]] * [[Sándor Pinczehelyi]] * [[Éva Pócs]] * [[Ödön Polner]] * [[László Pólos]] * [[Gyula Prinz]] == R == * [[József Rácz]] * [[Tamás Raj]] * [[Károly Rauss]] * [[Dóra Reglődi]] * [[Gábor Rekettye (pli aĝa)]] * [[Sándor Rétfalvi]] * [[László Rhorer]] == S == * [[Ráfael Schaurek]] * [[Imre Schrammel]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Gyula Sebestény]] * [[Ferenc Simor]] * [[Sándor Sólymos]] * [[Károly Attila Soós]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Ferenc Sütő]] * [[László Gyula Szabó]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Júlia Székely]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]] * [[Dávid Szolláth]] * [[Mihály Szotáczky]] == T == * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tényi]] * [[Beáta Thomka]] * [[József Tigyi]] * [[Aurél Tillai]] * [[Ernő Tolvaly]] * [[József Tóth (geografo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Mátyás Trixler]] * [[Anna Tüskés]] * [[György Tverdota]] == V == * [[László Valkó]] * [[Marianna Váradi]] * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Péter Vargyas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[István Vermes]] * [[János Vinkler]] * [[Antal Visegrády]] * [[György Vókó]] == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] * [[Kristóf Weber]] * [[János Weiss]] * [[Ödön Weszely]] * [[Zoltán Wilhelm]] == Fontoj == La listo estas kompilado el Vikipedio. {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Universitato de Pécs| ]] l1e1vjr7tbe62o77bgshp6as2zd2i9d Pietato (tipo de artaĵo) 0 559255 9442270 9431859 2026-07-31T06:54:10Z Sj1mor 12103 9442270 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Michelangelo's_Pieta_5450_cropncleaned_edit.jpg|eta|dekstre|288x288px|La plej fama pietato, skulptita de Mikelanĝelo en 1499]] '''Pietato''' (el la [[itala]] ''Pietà'', kun la signifo "[[pietato]]" kaj "[[kompato]]", laŭ la latina ''domina nostra de pietate'') estas tipo de artaĵo, plejofte [[skulptaĵo]], montranta la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino]]n kun la korpo de [[Jesuo]] ĵus mortinta. La [[Pietato|plej fama skulptaĵo]] de tiu ĉi tipo estis farita de [[Mikelanĝelo]] en [[1499]] kaj estas nun en la [[Baziliko Sankta Petro]] en [[Vatikano]]. == Historio == En la [[14-a jarcento]] naskiĝis en la [[germana|germanlingvaj]] landoj de [[Centra Eŭropo]] la tradicio fari statuetojn [[ligno|lignajn]], [[gipso|gipsajn]] aŭ [[terakoto|terakotajn]] pri la Virgulino kun la korpo de Jesuo mortinta. Oni nomis tiujn artaĵojn ''Vesperbilder''. <gallery> Dosiero:Regensburg, Vesperbild aus dem Domkreuzgang, Diözesanmuseum St. Ulrich, Stein, um 1350.jpg|Pietato en [[Regensburg]], ĉirkaŭ [[1350]] Dosiero:Vesperbild Koeln um 1360 GNM Nuernberg-1.jpg|Pietato en [[Kolonjo]], ĉirkaŭ [[1360]] Dosiero:Vesperbild, salisburgo, 1390 ca.JPG|Pietato en [[Salzburg|Salcburgo]], ĉirkaŭ [[1390]] Dosiero:Museo_diocesano_di_klagenfurt,_pietà,_1420_circa,_da_st._michael_am_zollfeld.JPG|Pietato en [[Klagenfurt]], ĉirkaŭ [[1420]] Dosiero:Steinach_Vesperbild.jpg|Mezepoka pietato en [[Steinach (Ortenau)|Steinach]], [[Baden-Virtembergo]] Dosiero:Vesperbild Schwaben um 1500.jpg|Pietato en [[Ŝvaboj|Ŝvabio]], ĉirkaŭ [[1500]] </gallery> En la [[15-a jarcento|posta jarcento]], la kutimo atingis la najbarajn landojn. Ekzemple, jam en la komenco de tiu jarcento simila skulptaĵo estis farita en [[Pergola]], en la Centra Italio. Mikelanĝelo skulptis plurajn "Pietatojn" dum sia vivo. La unua estas ankaŭ la plej fama. Li enkondukis en tiun tipon de skulptaĵoj la uzon de [[marmoro]] kaj pli da variemo en la pozicio de la korpo de Jesuo. Baldaŭ ankaŭ pentraĵoj pri la sama temo iĝis oftaj. Pentraĵoj kutime enhavas plurajn homojn, ne nur la Virgulinon kaj Jesuon. Jam en [[1490]] [[Pietro Perugino]] pentris Pietaton kaj en [[1495]] ''Compianto sul Cristo Morto'' (Kunplorado pri la mortinta Kristo). [[Andrea del Sarto]], [[Ticiano]] kaj aliaj pentris Pietatojn en la [[16-a jarcento]]. Pluaj Pietatoj estis pentritaj dum la postaj jarcentoj (eĉ de [[Vincent van Gogh|Van Gogh]]). <gallery> Dosiero:Kraków_Pietà_of_Tubądzin.jpg|Pietato, Tubądzin, Pollando, ĉirkaŭ 1450 Dosiero:Van-der-Weyden-Pieta.jpg|Pietato, [[Rogier van der Weyden]], ĉirkaŭ 1450 Dosiero:Enguerrand Quarton, La Pietà de Villeneuve-lès-Avignon (c. 1455).jpg|Pietato, Villeneuve-lès-Avignon, Francio, ĉirkaŭ 1455 Dosiero:Pietro_Perugino_cat19.jpg|''Pietà con i Santi Giovanni Evangelista, Maria Maddalena, Nicodemo e Giuseppe d’Arimatea'', [[Pietro Perugino|Perugino]], 1490 Dosiero:Pietro_Perugino_cat40.jpg|''Compianto sul Cristo Morto'' (Kunplorado pri la Mortinta Kristo), Perugino, 1495 Dosiero:Andrea_del_Sarto_-_Pietà_with_Saints_-_WGA0395.jpg|''Pietà di Luco'', [[Andrea del Sarto]], 1523-24 Dosiero:Luis de Morales - Pietà.jpg|''La Piedad'', [[Luis de Morales]], 1560 Accademia - Pietà by Titian.jpg|maldekstre|''La Pietà'', [[Ticiano]], 1575-1576 Dosiero:El Greco Pietà.jpg|Pietato, [[El Greco]], ĉirkaŭ 1575 Dosiero:José de Ribera 058.jpg|Pietato, [[José de Ribera]], 1637 Dosiero:Eugène Delacroix - Pietà - WGA06213.jpg|''Pietà'', [[Eugène Delacroix]], ĉirkaŭ 1850 Dosiero:Vincent Willem van Gogh 083.jpg|Pietato laŭ Delacroix, [[Vincent van Gogh]], 1889 </gallery> <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> {{Projektoj}} [[Kategorio:Kristana arto]] [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Maria en arto]] 3ey8e94vw369ao17cfk6uz620m5i30x Attila Csikós 0 570533 9442273 7661392 2026-07-31T06:55:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442273 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Attila Csikós''' [atila ĉikOŝ] (laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Csikós Attila''', naskiĝis la {{daton|5|aŭgusto|1942}} en [[Hungario]] en [[Uĵhorodo|Ungvár]], nuntempa [[Uĵhorodo]] en [[Ukrainio]], mortis la [[8-an de februaro]] [[2017]] en [[Budapeŝto]]) estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]], dekoraciisto, kostumisto. [http://www.port.hu/csikos_attila/pls/w/person.person?i_pers_id=25438] == Biografio == Attila Csikós jam inter 1958-1960 estis dekoraciisto en amatora trupo en [[Budapeŝto]], poste en malgrandaj teatrejoj. Inter 1965-1975 li estis vicdekoraciisto de [[Festivalo de Bayreuth]]. Li akiris [[diplomo]]n en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Artlernejo]] en [[1967]]. Ekde la sekva jaro li estis dekoraciisto ĝis [[1979]] en [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]]. Lia unua memstara dekoracia tasko estis [[Giuseppe Verdi]]: [[Il Trovatore]]. En la sekvaj jaroj li laboris en aliaj teatroj, ekzemple en [[Nacia Teatro (Budapeŝto)]], [[Teatro Madách]], [[Teatro Erkel]], krome li laboris ankaŭ eksterlande. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[2001]], pli frue ankaŭ aliajn premiojn. Li estis nomumita eterna [[membro]] de la Budapeŝta Operejo en [[2013]]. == Elektitaj dekoraciaj laboroj en teatroj == * [[Ferenc Erkel]]: ''Bánk bán'' (Banuso Bánk; opera versio) * [[Richard Wagner]]: [[Die Walküre]] * [[Giuseppe Verdi]]: [[Rigoletto]], [[Aida]] * [[Gioacchino Rossini]]: [[La barbiro de Sevilo]] * [[Ŝekspiro]]: [[Rikardo la 3-a]] == Elektitaj dekoraciaj laboroj en filmoj == * ''Az úr a pokolban is úr'' (1970) en [[Hungara Televizio]] * ''Bánk bán'' (Banuso Bánk; televizia versio) (1986) * ''Bánk bán'' (Banuso Bánk; filma versio) (2002) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz04/96.html hungarlingva biografio] * [http://www.mma-tv.hu/mma-tv/-/video/1694445/az-operahaz-szinfalai-mogott-csikos-attila-diszlettervezo-mutermeben televizia intervjuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131211002251/http://www.mma-tv.hu/mma-tv/-/video/1694445/az-operahaz-szinfalai-mogott-csikos-attila-diszlettervezo-mutermeben |date=2013-12-11 }} * [http://www.mma-tv.hu/teljes-filmek/-/person/1299814/Csik%C3%B3s+Attila?p_p_auth=7KN2O0qv] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131211002354/http://www.mma-tv.hu/teljes-filmek/-/person/1299814/Csik%C3%B3s+Attila?p_p_auth=7KN2O0qv |date=2013-12-11 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Csikos, Attila}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kostumistoj]] j4mr5lo3boz6d4v1q3ox5iqvkcr9xv0 Ŝablono:Kalifornio 10 580516 9441883 6100943 2026-07-30T16:14:23Z Moldur 2507 9441883 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ŝablono:US-CA]] <noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> bo76ifmbtzjt1ofdytg58abjs13z06k Ŝablono:US-CA 10 580536 9441881 7832712 2026-07-30T16:13:55Z Moldur 2507 9441881 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of California.svg|20px|border]]&nbsp;[[Kalifornio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Usono]] </noinclude> <noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 1wpeq4dnxvlznqtnu9qpbmats6d38x2 9441900 9441881 2026-07-30T16:23:13Z Moldur 2507 9441900 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of California.svg|20px|border]]&nbsp;[[Kalifornio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Usono]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> eouy5zzfd3ah0fqk7wto7tfd39jh3g6 Erich von Stroheim 0 587514 9441811 9154095 2026-07-30T12:24:40Z Kani 670 9441811 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[Dosiero:Karamzinandwomen.jpg|eta|250px|Erich von Stroheim kiel Sergius Karamzin en ''Foolish Wives'' (frenezaj edzinoj).]] '''Erich von Stroheim''' (n. Erich Oswald Stroheim; 22a de Septembro, 1885 – 12a de Majo, 1957) estis [[Aŭstrio|aŭstri]]-[[Usono|usona]] [[reĝisoro]], [[aktoro]] kaj [[produktoro]], plej elstara kiel filma stelulo de la [[Muta kino|muta epoko]], kaj poste kiel grava reĝisoro.<ref>Obituary ''[[Variety]]'', 15a de Majo, 1957, paĝo 75.</ref> Li mortiĝis en 1957 en Francio, je aĝo de 71. El familio de [[judoj]], Stroheim elmigris al Usono fine de [[1909]]. Ĉirkaŭ 1914 li estis laboranta en [[Holivudo]]. Li eklaboris en filmoj en ties partoj sen multa teksto kaj kiel konsultanto pri la Germanaj kulturo kaj modo. Lia unua filmo, en 1915, estis ''The Country Boy'' kie li ne estis listigita. Lia unua listigita rolo estis en ''Old Heidelberg''. Li eklaboris kun [[D. W. Griffith]], por eksterlistaj roloj en ''[[Intolerance]]''. Aldone, Stroheim agadis kiel unu el multaj asistaj reĝisoroj en ''Intolerance'', filmo memorita parte pro sia granda kvanto de duaranguloj. Poste, kiam Usono eniris en la [[Unua Mondmilito]], li ludis rolojn de germanaj maliciloj en filmoj kiaj ''Sylvia of the Secret Service'' kaj ''The Hun Within''. En ''The Heart of Humanity'', li disrompas la butonojn el uniformo de flegistino per siaj dentoj, kaj kiam li estis ĝenia de ploranta bebo, li forĵetas ĝin trafenestre. Post la fino de la milito, Stroheim ekverkis scenarojn kaj poste reĝisoris sian propran scenaron por ''Blind Husbands'' (blinda edzoj) en 1919. Li ankaŭ aktoris en la filmo. Kiel reĝisoro, Stroheim estis konata kiel diktatoreca kaj postulema, ofte kontraŭ siaj aktoroj. Li estis konsiderata unu el la plej grandaj reĝisoroj de la muta epoko, kreante filmojn kiuj reprezentas cinismajn kaj romantismajn rigardojn al la homa naturo. (En la filmo de 1932 nome ''The Lost Squadron'' (la perdita roto) Stroheim ludis parodion de si mem kiel fanatika germana kinreĝisoro kiu faras filmon pri la [[Unua Mondmilito]] kiu ordonas duarangulojn ludi mortintajn soldatojn "restu mortintaj!") ==Filmoj== * [[Avideco (filmo)|Avideco]] (angle: ''Greed'', 1924) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{commons category}} * {{IMDb nomo}} * [http://www.ealasaid.com/fan/lorrelibrary/stroheim/ The Stroheim Wing] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080608024711/http://www.ealasaid.com/fan/lorrelibrary/stroheim/ |date=2008-06-08 }} * [http://www.solowey.com/Portraits/images/VonStroheimE290907.jpg The Great Gabbo (Portreto de Erich)] * [http://www.toxicuniverse.com/review.php?aid=1000407 The Films of Erich von Stroheim, ToxicUniverse.com artikolo de Dan Callahan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927225306/http://www.toxicuniverse.com/review.php?aid=1000407 |date=2007-09-27 }} * [http://www.ealasaid.com/writing/columns/stroheim.html Blind Biographers: The Invention of Erich von Stroheim] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060418132232/http://www.ealasaid.com/writing/columns/stroheim.html |date=2006-04-18 }} * [http://www.fredcamper.com/M/VonStroheim.html Stroheim's Review of Citizen Kane, June 1941] * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=2375 Bibliografio] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Stroheim, Erich von}} [[Kategorio:Aŭstraj judoj]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj elmigrintoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Aktoroj de mutaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Usonaj enmigrintoj]] [[Kategorio:Mortintoj pro kancero]] tckksh2xhanyrmp4jmjq5zl3pdg8dh2 Apfelstrudel 0 588498 9441967 7832994 2026-07-30T17:47:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441967 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} [[Dosiero:Retes.jpg|eta|220px|Hejmfarita tradicia Applestrudel kuirita en forno, rulita kaj plenigita el pomaĵo.]] '''Poma strudelo''' (Germane: Apfelstrudel; Ĉeĥe: štrúdl) estas tradicia [[Vieno|viena]] [[strudelo]], nome populara pastaĵo en [[Aŭstrio]] kaj en multaj landoj en Eŭropo de la tuta areo de la eksa [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstri-Hungara Imperio]] (1867–1918). La ''Apfelstrudel'' estas konsiderata [[nacia plado]] de Aŭstrio kun la ''[[Viena Schnitzel]]'' kaj la ''Tafelspitz''. La ''Apfelstrudel'' konsistas el laŭlonga strudela pastaĵo kun poma interno ene.<ref>Recipie: Apple Strudel, Arkivita la 8an de Junio, 2008, ĉe Wayback Machine. [https://dflund.se/~thanisa/cgi-bin/wrapper.cgi?rec.food.recipes/ovolacto/apple-strudel]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tiu plenigado estas farita el rostitaj [[pomo]]j (kutime el aroma variaĵo, kia Winesap<ref> Gundel, Karoly (1992). Gundel's Hungarian cookbook. Budapest: Corvina. p. 128. ISBN 963-13-3600-X. OCLC 32227400.</ref>), [[sukero]], cinamo,<ref> Wiener-apfelstrudel [https://www.gutekueche.at/wiener-apfelstrudel-rezept-852] Alirita la 2an de Julio 2017.</ref> [[vinbero]]j,<ref>traditional Viennese Apfelstrudel [http://thepassionatecook.typepad.com/thepassionatecook/2004/06/notso_tradition.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230328134147/https://thepassionatecook.typepad.com/thepassionatecook/2004/06/notso_tradition.html |date=2023-03-28 }} Alirita la 2an de Julio 2017.</ref> kaj paneroj. == Vidu ankaŭ == * [[Pomokuko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Aŝkenaza kuirarto]] [[Kategorio:Aŭstra kuirarto]] [[Kategorio:Bakaĵoj]] [[Kategorio:Desertoj]] [[Kategorio:Manĝaĵoj]] [[Kategorio:Tortoj]] 4s9evupef5ou1hhmml7mfyzvqroyxsd Aŝvinikumar 0 593656 9442328 8470086 2026-07-31T09:04:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442328 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dato de naskiĝo = ''informo mankas'' }} '''Tom AŜVINIKUMAR''', kutime nur nomata per la [[Hindia lingvo|hindilingva]] familia nomo '''Aŝvinikumar''', estas [[Barato|barata]] esperantisto kaj doktoriĝinta [[matematikisto]]. Ĝis la jaro 2010 li estis membro de la [[Akademio de Esperanto]].<ref>[http://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_13_2010.html oficiala informo numero 13 de la Akademio de Esperanto - 2010 04 29: “Elekto de triono de la akademianoj”] [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/kvin-novaj-anoj-en-la-akademio-de-esperanto/ kaj jen en ''Libera Folio'']{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Li kunfondis la [[Nederlanda Esperanto-Junularo|Nederlandan Esperanto-Junularon]] en 1965 kaj estis ties unua prezidanto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperanto-jongeren.nl/?m=68 |titolo=Estraroj |alirdato=2019-11-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200616172022/http://esperanto-jongeren.nl/?m=68 |arkivdato=2020-06-16 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|baratano}} {{Vivtempo|Aŝvinikumar, Tom}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Barataj esperantistoj]] jbj1vhr1fzgxd1ukgr58e4cym9dgqxv Rummikub 0 595947 9442225 8433442 2026-07-31T04:02:39Z Karina1204 261120 9442225 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ludo | aŭtoro = Ephraim Hertzano | eldonisto = | titolo de la ludo = Rummikub | dosiero = Rummikub Tiles.jpg | priskribo de dosiero = Tegoletoj de Rummikub | nombro de ludantoj = 2-4 | aĝa rekomendo = de 7 jaroj | daŭro de preparo = | daŭro de ludo = ĉ. 30 min. | komplekseco de reguloj = | elementoj de strategio = | hazardo = | necesaj kapabloj = | estiĝo = | eldonjaro = 1980 | noto = }} {{Projektoj}} '''Rummikub''' estas la proprietigita tabulludo kiun Ephraim Hertzano disvolvis kaj merkatis en la 1950-aj jaroj. Estas la tablo-ludo por de du ĝis kvar ludantoj, kiu kombinas la regulojn de la [[kartludo]] [[rumio]] kaj la tegoleto-ludo [[maĝango]]. En ĝi oni uzas 104 numeritajn tegoletojn (kun la valoro de 1 ĝis 13 en kvar diversaj koloroj, ĉiu en du ekzempleroj) kaj du [[ĵokero]]jn. Komence la ludantoj havas 14 aŭ 16 tegoletojn kaj en sia vico ili metas ilin sur la tablon en grupoj de almenaŭ po 3 tegoletoj aŭ prenas 1 tegoleton el la stako, se ne povas aŭ ne volas surtabligi grupon. Tiu ludanto, kiu formetos ĉiujn siajn tegoletojn, ricevas pozitivajn poentojn egalajn al la sumo de la tegoletoj de ĉiuj ceteraj ludantoj; la aliaj ricevas negativajn poentojn. Karakteriza eco de la ludo estas tio, ke la ludantoj povas modifi ĉiujn grupojn troviĝantajn sur la tablo. En 2026, Longshore Limited akiris la tutmondajn IP-rajtojn (inkluzive de la Rummikub-varmarko) por la fizikaj tablaj versioj de Rummikub, ekskluzive de Israelo, Usono, Kanado kaj la interreta ludformato.<ref>https://toybook.com/longshore-limited-acquires-rummikub-news/</ref> == Premioj == * 1980: [[Spiel des Jahres]]<ref>[http://www.spiel-des-jahres.com/de/rummikub Rummikub ĉe la retpaĝo de Spiel des Jahres]</ref> * 1993: Gra Roku (pola konkurso por la ludo de la jaro)<ref>[https://pl.wikipedia.org/wiki/Gra_Roku Gra Roku ĉe pola vikipedio]</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Maĝango]] * [[Rumio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://rummikub.com/ Oficiala retpaĝo] * [https://boardgamegeek.com/boardgame/811/rummikub Rummikub ĉe la retpaĝo BoardGameGeek] [[Kategorio:Israelaj ludoj]] [[Kategorio:Ludoj]] [[Kategorio:Aperis en 1977]] o2yikl9iawenkibs8f197tco9xifu3a Attila Csáji 0 607175 9442277 8735833 2026-07-31T06:57:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442277 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Attila Csáji |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Csáji Attila |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1939|03|21}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Moldava nad Bodvou|Szepsi]] ([[Hungario]]) }} '''Attila Csáji''' [ĉAji], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Csáji Attila''' estas [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[grafikisto]], lumartisto (artisto pri [[holografio]]j kaj [[lasero]]j), ordinara [[membro]] de Hungara Arta Akademio (2011), subprezidanto de [[Societo Szinyei Merse Pál]]. Attila Csáji [http://www.kieselbach.hu/muvesz/csaji-attila_394] naskiĝis la {{daton|21|marto|1939}} en [[Moldava nad Bodvou|Szepsi]] ([[Hungario]] nuntempa [[Moldava nad Bodvou]] en [[Slovakio]]). == Biografio == La familio Csáji estis deportita al Budapeŝto pro [[Dekretoj de Beneš]]. Attila Csáji akiris [[diplomo]]n en [[Universitato Károly Eszterházy|Pedagogia Altlernejo de Eger]] en [[1964]]. Jam tiutempe li estis grava figuro de la hungara [[avangardo]], en la sekva jardeko jam ties gvidanto. Li ekspoziciis unue en [[1966]] en privata [[ĉambro]]. Ekde la [[1970-aj jaroj]] li interesiĝis pri [[spektaklo]]j helpe de laseroj. Li ricevis italan, polajn, ĉeĥoslovakian, hungaran, francan, usonan [[stipendio]]jn, kiuj helpis studadon de la lumtekniko. En la sekva jardeko li studis en Budapeŝto en 2 fizikaj [[instituto]]j la laserojn, poste en [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]]. Li kreis ankaŭ grafikaĵojn kaj [[monumento]]jn. Li ricevis 4 [[premio]]jn inter 2009-2018. == El solaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1966, 1970, 1976, 1983, 1995, 2007, 2010) * [[Stuttgart]] (1975) * [[Miskolc]] (1981 * pluraj usonaj urboj (1988) * [[Arthalo Budapeŝto]] (1988) * [[Szolnok]] (2009) == El grupaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1969, 1973, 1979, 1989, 1994, 2005, 2010) * [[Novi Sad]] (1972) * [[Veszprém (urbo)]] (1976) * [[Parizo]] (1983) * [[Madrido]] (1985) * [[Graz]] (1997) == Elektitaj artaĵoj == * ''Metszet'' (1965) * ''Rovásjelek XIII'' (grafikaĵo) * ''Keresztforma'' (monumento, [[ŝtalo]], 1974) * ''Faszobor'' ([[skulptaĵo]], [[ligno]], 1973) * ''Szobor'' (statuo, [[aluminio]], ŝtalo, ligno, (1972)) == Fontoj == * [http://www.mma-tv.hu/videok/-/person/1326380/Cs%C3%A1ji+Attila;jsessionid=2EF477FCEE9B2A6085FB21D61F9D2387 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180326142226/http://www.mma-tv.hu/videok/-/person/1326380/Cs%C3%A1ji+Attila;jsessionid=2EF477FCEE9B2A6085FB21D61F9D2387 |date=2018-03-26 }} * [http://wwwold.sztaki.hu/~csaji/attila/ oficiala paĝo] * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/csaji-attila-46/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180326143132/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/csaji-attila-46/ |date=2018-03-26 }} * [https://www.ludwigmuseum.hu/alkoto/csaji-attila hungarlingva biografio] {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Csaji Attila}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] hpiwpdtybotbqj1ejvzhw9hrzd7b9gn Arianna E. Gleason 0 608421 9442125 9103482 2026-07-30T22:25:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442125 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Arianna Elizabeth Gleason''' (naskiĝis en [[1980]]) estas [[usona]] [[fizikisto]], fakulino en eksperimenta [[terfiziko]] kaj [[mineralogio]]. Ŝi laboras ĉe la Departemento de [[Geologio]] kaj Sciencoj de la [[Medio]] de la [[Universitato Stanford]] kaj ĉe la [[Usona Nacia Laboratorio Los Alamos|Nacia Laboratorio de Los Alamos]]. Post lernado ĉe la [[Universitato de Arizono]] ; kie ŝi ricevis [[licencio]] en [[1998]], ŝi diplomiĝis pri [[mineralo|minerala]] [[fiziko]] kaj [[terscienco]] en la [[Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley]] en [[2010]]. De 2010 ĝis [[2013]], ŝi estis post-doktora esploristino ĉe la [[SLAC]] (Nacia Laboratorio de la [[Partikla akcelilo|Akcelilo]]) de la [[Universitato Stanford]].<ref name ="agu">[https://honors.agu.org/sfg-awardees/gleason-receives-2014-mineral-and-rock-physics-early-career-award/ Gleason ricevas premion Komenca Kariero en Fiziko de Mineralo kaj Ŝtono en 2014 ; el la paĝaro de ''AGU 100''] {{lingvokodo|en}}</ref> En [[2014]] ŝi aniĝis al la Grupo pri frapo kaj eksplodo de la Nacia Laboratorio de Los Alamos.<ref name ="alvin">[http://www.lanl.gov/discover/news-stories-archive/2016/October/gleason-awarded-alvin-van-valkenburg-award.php Gleason ricevis la Premion ''Alvin Van Valkenburg'', el la paĝaro de ''Los Alamos National Laboratory'' ; 5-a de oktobro 2016] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180411025955/http://www.lanl.gov/discover/news-stories-archive/2016/October/gleason-awarded-alvin-van-valkenburg-award.php |date=2018-04-11 }} {{lingvokodo|en}}</ref> == Astronomio == {| class="wikitable collapsible collapsed" align="right" style="margin: 1em; margin-top: 0;" ! colspan="3" style="white-space: nowrap;" | [[Asteroido]]j malkovritaj : 5 |- | [[(33340) 1998 VG44|(33340) 1998 VG<sub>44</sub>]] || {{dato|14|novembro|1998}} ||kun [[Jeffrey A. Larsen|J. Larsen]]<br /> kaj [[Nichole M. Danzl]] |- | [[(35671) 1998 SN165|(35671) 1998 SN<sub>165</sub>]] || {{dato|23|septembro|1998}} || rowspan = "4"| |- | [[(47932) 2000 GN171|(47932) 2000 GN<sub>171</sub>]] || {{dato|1|aprilo|2000}} |- | [[(48639) 1995 TL8|(48639) 1995 TL<sub>8</sub>]] || {{dato|15|oktobro|1995}} |- | [[(275558) 1999 RH33|(275558) 1999 RH<sub>33</sub>]] || {{dato|5|septembro|1999}} |} Dum sia lernado ĉe la [[Universitato de Arizono]], ŝi partoprenis kiel observantino al la [[astronomio|astronomia]] kampanjo ''[[Spacewatch]]'',<ref>[https://uanews.arizona.edu/story/students-spacewatch-find-centaurs-unique-asteroids Studentoj en ''Spacewatch'' trovas Centaŭrojn, Unikajn Asteroidojn ; de Agnieszka Przychodzen el la paĝaro de la Universitato de Arizono ; 11-a de aŭgusto 2000] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180411113032/https://uanews.arizona.edu/story/students-spacewatch-find-centaurs-unique-asteroids |date=2018-04-11 }} {{lingvokodo|en}}</ref> en kies kadro ŝi malkovris du [[kometo]]jn : C/2003 A2 (Gleason)<ref>[https://www.minorplanetcenter.net/iau/mpec/K03/K03C47.html MPEC 2003-C47 :Comet C/2003 A2 (Gleason) ; el ''Minor Planet Center''] {{lingvokodo|en}}</ref> kaj P/2004 DO29 (Spacewatch-LINEAR)<ref>[https://minorplanetcenter.net/mpec/K04/K04D45.html MPEC 2004-D45 : 2004 DO29 ; el ''Minor Planet Center''] {{lingvokodo|en}}</ref> kaj pluraj {{JN|transneptuna objekto}}.<ref name="Centaur">[https://minorplanetcenter.net/iau/lists/Centaurs.html Listo de centaŭroj kaj disdiskanoj] {{lingvokodo|en}}</ref> Ŝia unua malkovro, kiun ŝi kredis esti kometo, estas fakte malproksima [[galaksio]].<ref>[https://www.riverfronttimes.com/stlouis/ariannas-comet/Content?oid=2476424 La Kometo de Arianna ; el ''Riverfront Times''6-a de januaro 1999] {{lingvokodo|en}}</ref> Ŝi kun-malkovris la [[naturaj satelitoj de Jupitero|jupiteran sateliton]] [[Kaliro (luno)|Kaliron]]<ref>[https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/callirrhoe/in-depth/ ''Callirrhoe'' ; el ''Solar System Exploration'', paĝaro de NASA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190714071348/https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/callirrhoe/in-depth/ |date=2019-07-14 }} {{lingvokodo|en}}</ref> kaj malkovris la {{daton|20|septembro|1995}} la korpon [[1995 SN55|1995 SN<sub>55</sub>]],<ref name="Centaur" /> suspektita esti plej granda [[centaŭro (planedeto)|centaŭro]], sed kiu estis perdita kaj [[nun en 2018|neniam]] retrovita.<ref>[https://www.newscientist.com/article/2151431-a-300-kilometre-space-rock-has-vanished-since-we-saw-it-in-1995/ Kosma roko de 300 km malaperas tuj poste esti vidita ; de Joshua Sokol el ''New Scientist'', 25-a de oktobro 2017] {{lingvokodo|en}}</ref> ''[[Minor Planet Center]]'' kreditas ŝin de la malkovro de 5 numerotitaj [[asteroido]]j inter [[1995]] kaj [[2000]], unu kun [[Jeffrey A. Larsen]] kaj [[Nichole M. Danzl]].<ref>[http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsAlpha.html MPC alfabeta listo de la asteroidaj malkovrintoj]{{lingvokodo|en}}</ref> == Honoroj == Ŝi ricevis : * La premion ''Mineral and Rock Physics Early Career'' de la [[Usona Unio pri Terfiziko]] (AGU) en [[2014]].<ref name ="agu" /> * La premion ''Alvin Van Valkenburg'' de la ''Gordon Research Conferences'' en [[2016]].<ref name ="alvin" /> La asteroido [[10639 Gleason]]<ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=10639+Gleason JPL Small-Body Database Browser : 10639 Gleason (1998 VV41)] {{lingvokodo|en}}</ref> estis nomita en ŝia honoro. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://digitalassets.lib.berkeley.edu/etd/ucb/text/Gleason_berkeley_0028E_10822.pdf Disertaĵo de Arianna Gleason pri Elasteco de Materialoj sub Alta Premo – 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180411111542/http://digitalassets.lib.berkeley.edu/etd/ucb/text/Gleason_berkeley_0028E_10822.pdf |date=2018-04-11 }} * {{en}} [https://profiles.stanford.edu/arianna-gleason Profilo de Arianna E Gleason-Holbrook ĉe Stanford] * {{en}} [http://www.lanl.gov/discover/news-stories-archive/2015/September/squeezing-silica-reveals-meteorite-secrets.php Premi silicion malkaŝas la sekreton de meteorŝtonoj : Arianna E Gleason preparas eksperimenton ĉe ''Los Alamos National Laboratory''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180411025903/http://www.lanl.gov/discover/news-stories-archive/2015/September/squeezing-silica-reveals-meteorite-secrets.php |date=2018-04-11 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gleason, Arianna}} [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj astronomoj]] mssf1adeiyxwk5eiak5xl3p8d14r6cf Uzanto:MatSuBot/Duplicates 2 615101 9441817 9335088 2026-07-30T13:06:17Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9441817 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT DISTINCT ?item ?class ?other { VALUES ?class { wd:Q1263068 wd:Q17362920 wd:Q21528878 } . BIND( <https://eo.wikipedia.org/> AS ?wiki ) . ?item p:P31 [ ps:P31 ?class; pq:P460 ?other ]; ^schema:about [ schema:isPartOf ?wiki; schema:name ?page ] . ?other ^schema:about/schema:isPartOf ?wiki1 . FILTER( SAMETERM( ?wiki, ?wiki1 ) ) . } ORDER BY ?page |columns=label:Page,?class:Type,?other:Duplicate |freq=7 }} {| class='wikitable sortable' ! Page ! Type ! Duplicate |- | [[Aravaca (stacidomo)]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Estación de Aravaca (metroo de Madrido)|Aravaca]] |- | [[Blat (favoro)]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[nepotismo]] |- | [[Erzsébet Olasz]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Erzsi Olasz]] |- | [[Giganta likoperdo]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Likoperdo]] |- | [[Guadaíra (Metroo de Sevilo)]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Guadaíra (stacidomo)|Guadaíra]] |- | [[Imre Kapusi]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Imre Kapusy]] |- | [[Jerez (apartigilo)]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Jerez]] |- | [[Julius Bielz]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Gyula Bielz|Julius Bielz]] |- | [[József Benkő]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[József Benkő (apartigilo)|József Benkő]] |- | [[Karl Fabritius]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Károly Fabritius]] |- | [[:Kategorio:Ĝardenaferoj]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[:Kategorio:Ĝardenado]] |- | [[klepsidro]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[akvohorloĝo]] |- | [[Lajos Slevenszky]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Lajos Slevensky]] |- | [[Mikroregionoj de Bahio]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Mezoregionoj de Bahio]] |- | [[NGC 4530]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Asteriono (stelo)]] |- | [[NGC 651]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[NGC 650]] |- | [[Orbuleo]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Ora buleo (apartigilo)|Ora buleo]] |- | [[Smrčiny]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Fiĥtela montaro|Fichtelgebirge]] |- | [[Trinidad]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Trinidad (apartigilo)|Trinidad]] |- | [[urbo kaj kantono Broomfield]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Broomfield]] |- | [[Volvaĵo Qingming]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Laŭ La Rivero Dum Serena Festo]] |- | [[Welington Nogueira Lopes]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Wellington Nogueira Lopes|Welington Nogueira Lopes]] |- | [[Ŝablono:Alilingve]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Ŝablono:Ill]] |- | [[Ŝablono:Koord/gmsaldek2]] | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]'' | [[Ŝablono:Koord/gmsaldek]] |} {{Wikidata list end}} herd4rsv48qnmb44s573ufqw9z7og1o Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo 0 619484 9442243 8905263 2026-07-31T05:45:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442243 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo''' ('''ALTE''') estas asocio de provizantoj de lingvo-ekzamenoj en [[Eŭropo]] kaj kiu ekestis pro la fakto ke ekzistis unuopaj taksiloj por lingvo-ekzamenoj en diversaj eŭropaj landoj kio instigis la deziron starigi komunajn kriteriojn de taksado por tiuj ekzamenoj<ref name=":0">Gbeglo Koffi, ''[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/gbeglokoffi/CEFR/ Vidpunktoj propraj pri ekzamenoj en Esperantujo]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', [[Libera Folio]], la 15-an de februaro 2011.</ref>. ALTE establis sesnivelan kadron de lingvo-ekzamenaj normoj. La normoj de ALTE proponas ses nivelojn (A1, A2, B1, B2, C1, C2). ALTE mem nek faras ekzamenojn kaj nek disdonas diplomojn. Ĝi sole kunigas kaj kunordigas establojn kiuj mem ekzamenas kaj diplomas, sed ĉiuj establoj havas proprajn regulojn. Same nek ekzamenas nek diplomas [[Konsilio de Eŭropo]] <ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=1589 Du demandoj pri lingvodiplomoj], HeKo 468 9-C, la 26-an de januaro 2011.</ref>. == ALTE kaj Esperanto == Nenie estas devige, ke iu lingvo estu reprezentata de nur unu institucio ĉe ALTE<ref name=":0" />. Por Esperanto jam du institucioj akiris la statuson de '''Affiliate Institutional''<nowiki/>' ĉe ALTE : [[Kultura Centro Esperantista]] (KCE) flanke de la Esperanta [[Esperanta Civito|Civito]] kaj ITK, ekstermovada instanco, kiu kunlaboras kun Universala Esperanto-Asocio (UEA) en kiu esperantistoj zorgas por la ekzamenado. Ankaŭ ekzemple por la franca lingvo estas pli ol unu institucio<ref name=":0" />. ''ITK'', ekzamencentro en Hungario, kun akreditigo fare de la hungara ŝtato (ekde 2000) kaj sub la faka gvidado de Universitato ELTE, estas ekde 2004 plenrajta membro de ALTE<ref name=":0" />. Surbaze de la jam akreditigita laŭ la tipa kaj tielnomata ekzamensistemo de la "[https://www.onyc.hu/events/eszperanto-c1-altalanos-ketnyelvu-papiralapu/ Elte Origó Nyelvi Centrum]" aŭ la Lingvo-Centro Elte Origó (en niveloj B1, B2 kaj C1) eblis ellabori la unulingvan (sen traduktaskoj al la hungara) version kaj oferti tion por internacia uzo''.'' En 2009 ankaŭ tiu unulingva ''UEA-ITK KER-''ekzameno ricevis ŝtatan agnoskon en Hungario, do de unu el la EU-membroŝtatoj. Konkrete ITK zorgas ankaŭ pri Esperanto-ekzamenoj de UEA konforme al la normoj de ALTE<ref name=":0" />. La lingvo-ekzamenoj organizitaj fare de la [[Esperanta Civito]] ofertas ĉiujn ses nivelojn kiujn ALTE proponas (A1, A2, B1, B2, C1, C2), dum KER-ekzamenoj havas nur tri nivelojn (B1, B2, C1). Detala artikolo pri Esperanto kaj la kunlaboro inter ALTE kaj Esperantujo estas legebla en la artikolo de [[Gbeglo Koffi|Gbelo Koffi]]<ref name=":0" />. == Lingvo-niveloj laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro pri Lingvoj == Detala priskribo: vidu sub: [[Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj|'''K'''omuna '''E'''ŭropa '''R'''eferenckadro pri '''L'''ingvoj]] ('''KERL'''), kiun UEA-ITK nomas '''KER''' kaj la [[Esperanta Civito]] '''KEFR''' (''Komuna Eŭropa Framo de Referenco)''<ref name=":0" />. KERL disigas lernantojn en tri larĝaj kategorioj kiuj povas esti disigitaj en ses lingvo-niveloj: === A - Baza uzanto === ::'''A1'''  Unuaj paŝoj ::'''A2'''  Elano === B - Memstara uzanto === ::'''B1'''  Salto ::'''B2'''  Flugo === C - Profesia uzanto === ::'''C1''' Proksime al pinto (efika operacia scipovo de la lingvo) ::'''C2'<nowiki/>'' Pinto '''''<nowiki/>''(angle (master''<nowiki/>''y)'' == Eksteraj ligiloj == Oficiala retejo de [http://www.alte.org/ ALTE] == Vidu ankaŭ == *[[Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj|Komuna Eŭropa Referenckadro pri Lingvoj]] (KERL) * [[Akirado de lingvaĵo]] *[[Interkultura dulingva edukado]] *[[Interkultura edukado]] *[[Transnaciismo#Kulturo kiel transnacia fenomeno|Kulturo]] <nowiki/>[[Transnaciismo#Kulturo kiel transnacia fenomeno|kiel transnacia fenomeno]] *[[Hanban]], <nowiki/>[[Hanban#Ĉina lingvotesta sistemo|ĉina lin]][[Hanban#Ĉina lingvotesta sistemo|gvotesta sistemo HSK]] *[[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro|Internac]]<nowiki/>[[Internacia Rajtigita Ekzamenantaro|ia Rajtigita Ekzamenantaro]] *[[ELTE-ITK]]<nowiki/> == Referencoj == {{referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lingvaj testoj]] [[Kategorio:Internaciaj ne-profitaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Edukaj organizaĵoj en Eŭropo]] bkslor43c2c0o6w0364h7riuob1220a Fortokampo 0 640451 9442076 8555969 2026-07-30T20:43:28Z Spenĉjo 183177 ĝisdatigo laŭ la nuna angla artikolo; kelkaj korektoj kaj poluroj (ekz. "deflekti" ne ŝajnas esti ekzistanta vorto) 9442076 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}En [[spekulativa fikcio]], '''fortokampo''', foje konata kiel ''energia ŝildo'', ''fortoŝildo'', ''fortobobelo'', ''defenda ŝildo'' aŭ ''deviiga ŝildo'', estas barilo farita de io kiel [[energio]], [[plasmo]], [[elektromagneta kampo|elektromagnetaj kampoj]], [[partiklo]]j, [[telekinezo|telekinezaj kampoj]], aŭ [[magio]]. Ĝi protektus personon, areon aŭ objekton de atakoj aŭ entrudiĝoj, aŭ eĉ reflektus energiajn atakojn reen al la atakanto. Ĉi tia fikcia teknologio estas kutime kreita kiel [[kampo (fiziko)|kampo]] de energio sen maso, kiu funkcias kiel muro, tiel ke objektoj tuŝitaj de la [[forto]] de la kampo ne povas pasi tra la kampo kaj atingi la alian flankon, kaj anstataŭe estas haltitaj, reen puŝitaj, aŭ detruitaj. Ĉi tiu koncepto fariĝis ofta en multaj [[sciencfikcio|sciencfikciaj]] [[verko]]j, tiel ke aŭtoroj ofte eĉ ne klarigas ilin al siaj legantoj, kaj libere atribuas diversajn kapablojn, kiujn la [[intrigo]] postulas. Kapablo krei fortokampojn ankaŭ iĝis ofta superpovo en [[superheroo|superheroaj]] fikciaĵoj. Ekzistas scienca esplorado pri realaj fortokampoj, ĉefe por protekti kontraŭ [[kosma radiado]] aŭ aliaj formoj de [[radiado]]. [[kategorio:Fikciaj superhomaj ecoj kaj eblecoj]] [[Kategorio:Sciencfikciaj temoj]] [[Kategorio:Fiziko en fikcio]] [[Kategorio:Fikciaj armaĵoj]] [[Kategorio:Fikciaj teknologioj]] [[Kategorio:Kosmaj teknologioj]] 22hjsu5ciutec0jzovi5ddzdzd6tcq6 Arabaha Valo 0 645367 9442014 9304482 2026-07-30T19:04:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442014 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio={{#invoke:Wikidata|claim|P31|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} |lando = Israelo |lando1 = Jordanio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = IL/JO |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:PikiWiki Israel 8801 Plants of Israel.jpg|eta|250px|Arava pejzaĝo.]] La '''Araba''' aŭ '''Arabah''' ({{lang-ar|وادي عربة|t=Wādī ʻAraba}}), aŭ '''Arava''' / '''Aravah''' ({{lang-he|הָעֲרָבָה|t=HaAravah}}, laŭvorte "senhoma kaj seka areo"<ref> "עֲרָבָה" [Arava]. אנציקלופדיה מפה (en [[hebrea]]). 6. Tel Aviv: Mapo. 2000. pp. 107–110. "השם קדום (דברים א 1 ועוד) ומשמעו אזור שומם ויבש" </ref>), kiel ĝi estas konata pere de siaj respektivaj arablingvaj kaj hebrelingvaj nomoj, estas geografia areo, nome [[valo]] sude de la baseno de la [[Morta maro]], kiu formas parton de la limo inter [[Israelo]] okcidente kaj [[Jordanio]] oriente. La malnova signifo, kiu estis uzata ĝis la komenco de la 20a jarcento, kovris preskaŭ la tutan longon de tio kio estas nuntempe nomata la Jordania Gura Valo, kiu etendiĝas en nord-sudena orientigo inter la suda pinto de la [[Maro Kineret]] kaj la norda pinto de la [[Akaba Golfo]] en [[Akabo]]/[[Ejlato]]. Tio inkludis la [[Jordana valo|Jordanriveran Valon]] inter la Maro Kineret kaj la Morta maro, la Mortan maron mem, kaj tion kio estas nuntempe nomata la Arava Valo. La nuntempa uzado de la termino estas limigita nur al tiu suda parto. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Arabah}} * [https://web.archive.org/web/20090226183257/http://www.rscn.org.jo/orgsite/Group1/MediaCenter/PhotoGallery/WadiFeynan/tabid/262/Default.aspx WadiFeynan Eco-Lodge] * [http://www.arava.org/ The Arava Institute for Environmental Studies] * [http://www.rscn.org.jo Royal Society for the Conservation of Nature] * [http://waarp.tripod.com/ Wadi Araba Archaeological Research Project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080512025825/http://waarp.tripod.com/ |date=2008-05-12 }}: Integrating Investigations of the Cultural Landscape of Wadi Araba since 1996. For Publications, see http://wadiaraba.tripod.com/waarpubs.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907054912/http://wadiaraba.tripod.com/waarpubs.htm |date=2008-09-07 }} * [http://www.wadiarabahproject.man.ac.uk/ Wadi Arabah Project: Crossing the Rift] * [http://www.ifao.egnet.net/archeologie/wadi-araba/ French Institute of Oriental Archaeology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190527193226/http://www.ifao.egnet.net/archeologie/wadi-araba/ |date=2019-05-27 }} {{Koord|30|25|01|N|35|09|05|E|region:IL_type:landmark_source:dewiki|display=inline}} [[Kategorio:Geografio de Israelo]] [[Kategorio:Geografio de Jordanio]] [[Kategorio:Valoj en Azio]] [[Kategorio:Granda Rifto]] [[Kategorio:Vadioj]] [[Kategorio:Rilatoj de Israelo kaj Jordanio]] sny50b3b32da4nmjimjbdbl22vkvyct Julián Besteiro 0 649857 9442192 8927791 2026-07-30T23:47:32Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9442192 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Julián BESTEIRO Fernández''' ([[Madrido]], 21a de septembro 1870 - [[Carmona]], 27a de septembro 1940) estis hispana [[profesoro]] kaj [[politikisto]], prezidanto de la [[Kortesoj|Hispana Parlamento]] dum la [[Dua Hispana Respubliko]], kaj ankaŭ de la socialisma partio [[Partido Socialista Obrero Español]] kaj de la sindikato [[Unión General de Trabajadores]]. == Biografio == Li estis lernanto de la [[Institución Libre de Enseñanza]], studis Filozofion kaj Beletron en la Universitato de Madrido kaj eniris en politiko ene de la partio [[Unión Republicana]], kaj tuj poste li aliĝis al la [[Partido Republicano Radical]]. En 1912, kiam li profesoriĝis en la ''Universidad Central'', li eniris en la PSOE. Li ludis gravan rolon en la [[ĝenerala striko]] de [[1917]], pro kio li estis enkarcerigita en [[Cartagena]]. Li estis elektita deputito en [[1918]], estis liberigita, kaj startis sian parlamentan karieron. Besteiro, kiu sukcedis al [[Pablo Iglesias]] kiel estro de la PSOE kaj de la UGT post lia morto, apogis kunlaboreman sintenon kun la diktatoreco de [[Miguel Primo de Rivera]]. Post la proklamo de la Dua Respubliko, en 1931 iĝis prezidanto de la Konstitucifaraj Kortesoj kaj en [[1934]] li kontraŭis la revoluciemon de sia partio dum la [[Hispana revolucio de 1934|striko de oktobro]]. Post la komenco de la [[Hispana Enlanda Milito]] li kontraŭis la influon de komunistoj en la respublika registaro kaj partoprenis en la [[puĉo]] kontraŭ la registaro de [[Juan Negrín]] (el mala tendenco de sia propra partio) fare de la kolonelo [[Segismundo Casado]], formante parton de la Konsilantaro de Defendo de Madrido kiel ministro de eksterlandaj aferoj. Li estis la nura membro de la Konsilantaro kiu restis en Madrido je la eniro de la trupoj de la [[Francisco Franco|insurekcia flanko]] en la ĉefurbo dum la fina ofensivo de la Enlanda Milito la 28an de marto 1939. Li estis arestita kaj kondamnita per [[militjuro]] je tridek jaroj de prizono. Li mortis en 1940, pro malsano, en la prizono de Carmona, en tre malfavoraj vivkondiĉoj, kiuj mortigis ankaŭ multajn milojn da prizonuloj. == Vidu ankaŭ == * [[Julián Besteiro (metroo de Madrido)]] * [[Puĉo de Casado]] ==Bibliografio== * Bahamonde Magro, Ángel; Cervera Gil, Javier (2000). Así terminó la Guerra de España. Madrid: Marcial Pons Historia. ISBN 84-95379-09-0. * de Blas Zabaleta, Patricio; de Blas Martín-Merás, Eva (2002). Julián Besteiro: nadar contra corriente. Algaba Ediciones. ISBN 84-96107-02-7. * Llopis, Rodolfo (1971). Vida, pasión y muerte de Julián Besteiro. Madrid. {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Besteiro, Julián}} [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj socialistoj]] [[Kategorio:Hispanaj deputitoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Hispanio]] [[Kategorio:Hispanaj filozofoj]] [[Kategorio:Hispanaj kontraŭkomunistoj]] dv1shfvc6rf5eltx3ocnj7xnyi5sidl 65712 Schneidmüller 0 649957 9442395 9198760 2026-07-31T10:53:18Z Sj1mor 12103 9442395 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 65712 ''Schneidmüller'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 65712 Schneidmüller |Aliaj_nomoj = '''1992 SJ<sub>17</sub>'''; 2002 JL<sub>39</sub> |Dato_de_malkovro = {{dato|24|septembro|1992}} |Malkovrintoj = [[Lutz D. Schmadel|L. Schmadel]] kaj [[Freimut Börngen|F. Börngen]] |Loko_de_malkovro = [[Tautenburg]] ([[Germanio]]) |Epoko = 2458600.5 {{dato|27|aprilo|2019}} TDB |Granda_duonakso = 469,573 [[1 E9 m|Gm]] (3,139 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 363,786 Gm (2,432 AU) |Apoapsido = 575,359 Gm (3,846 AU) |Discentreco = 0,2253 |Periodo = 2031,257 [[tago]]j (5,561 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 50:9 / 9:1 Ven / 3:1 Mar / ~7:15 Jup --> |Klinangulo = 10,315° |Meza_anomaliangulo = 309,925°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|27|aprilo|2019}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 181,587° |Argumento_de_periapsido = 147,145° |Terdistanco_min = 213,615 [[1 E9 m|Gm]] (1,428 [[astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 9,604 ± 0,173 km |Albedo_geom = 0,044 ± 0,013 |Absoluta_magnitudo = 14,3 }} '''65712 ''Schneidmüller''''' estas tre malgranda, malhela [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]] ne malproksima de la [[orbita resonanco]] 1:3 kun [[Marso (planedo)|Marso]]. == Malkovro == Ĝi estis malkovrita la {{daton|24|septembro|1992}} de la germanaj [[astronomo]]j [[Lutz D. Schmadel]] kaj [[Freimut Börngen]] elde la [[Observatorio Karl Schwarzschild]] en [[Tautenburg]] ([[Germanio]]). == Nomo == Ĝia nomo honoras la germanan [[historiisto]]n [[Bernd Schneidmüller]], profesoron pri [[mezepoka historio]] ĉe la [[Universitato de Hajdelbergo]] kaj direktoron de la ''Marsilius-Kolleg''. Li estas monde fama pro sia esploro pri la [[mezepoka Eŭropo]], precipe la konstruo de la [[nacio]]j de la [[9-a jarcento|9-a]] ĝis la [[14-a jarcento]] kaj la supreniro de la politikaj, sociaj kaj societaj [[identeco (sociaj sciencoj)|identecoj]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|65712-schneidmuller-1992-sj17}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (65001–66000)#65701-65750|Listo de asteroidoj (65001 – 66000)]] |antaŭ = [[(65711) 1992 RJ2|(65711) 1992 RJ<sub>2</sub>]] |periodo = '''65712 ''Schneidmüller''''' |post = [[(65713) 1992 UQ1|(65713) 1992 UQ<sub>1</sub>]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Schneidmüller}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Freimut Börngen]] [[Kategorio:Malkovrita de Lutz D. Schmadel]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992]] q2fqaa3lvqhry05p2hhidh1pl2iiixp Barcelono Kolektive 0 650468 9442430 9213634 2026-07-31T11:44:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442430 wikitext text/x-wiki {{Informkesto partio|esperanta nomo=Barcelono Kolektive|propra nomo=Barcelona en Comú|emblemo=Logo Guanyem Barcelona.png|lando=Hispanio|estro=Ada Colau|titolo de estro=Porparolisto|fondiĝo=[[Junio]] [[2014]]|sidejo=Barcelono|koloroj={{Kolorita kesto|#E65C56}}|ideologio=[[Politika maldekstro|Maldekstra]] [[popolismo]]<br />[[Partoprena demokratio|Partopreniga demokratio]]<br />[[Eŭropismo]]<br />[[Demokratia socialismo]]<br />[[Ekosocialismo]]<br />[[Alimondismo]]|internacia aliĝo=|ĵurnalo=|junulara organizaĵo=|retejo=|internacia aliĝo1a=Nacia aliĝo|internacia aliĝo1b=[[En Comú Podem]]<br />[[Catalunya en Comú]]|parlamentaj sidoj={{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|11|41| #E65C56}}|titolo de parlamentaj sidoj=Barcelona Urbkonsilio|parlamentaj sidoj1={{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|4|47| #E65C56}}|titolo de parlamentaj sidoj1=[[Congreso de los Diputados|Kongreso de la Deputitoj]]}}'''Barcelono Kolektive''' ([[Kataluna lingvo|katalune]] '''Barcelona en Comú'''; '''BeC''') estas civitana platformo fondite en [[junio]] [[2014]]<ref>{{Cite web|title=Principles and commitments to guide the way|url=https://guanyembarcelona.cat/wp-content/uploads/2014/06/priciples.pdf|website=Guanyem Barcelona|publisher=Guanyem Barcelona|accessdate=2015-01-12|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150210122118/https://guanyembarcelona.cat/wp-content/uploads/2014/06/priciples.pdf|archivedate=2015-02-10|df=dmy}}</ref> kaj [[Partio (politiko)|politika partio]], kiu nuntempe [[Registaro|regas]] malplimulte en la konsilio de Barcelono. La barcelona urbestrino, [[Ada Colau i Ballano|Ada Colau]], estas de la partio. La programo de BeC enhavas punktojn pri protekto de socia justeco, pri komunumaj rajtoj,<ref>{{cite news|last1=O'Sullivan|first1=Feargus|title=Barcelona Organizes Against 'Binge Tourism'—and Eyes a Street Protester for Mayor|url=http://www.citylab.com/politics/2014/08/barcelona-organizes-against-binge-tourismand-eyes-a-street-protester-for-mayor/379239/|accessdate=2014-10-11|publisher=City Lab|date=2014-08-27}}</ref> pri progresigi [[Partopreniga demokratio|partoprenigan demokration]], pri kontraŭi korupton kaj pri krei novan sistemon por [[turismo]] en Barcelono.<ref>{{cite news|last1=Colau|first1=Ada|title=Comment is free Mass tourism can kill a city – just ask Barcelona's residents|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/02/mass-tourism-kill-city-barcelona|accessdate=2014-10-11|publisher=The Guardian|date=2014-11-03}}</ref> == Esperanta agado == Dum la elektokampanjo en 2015 BeC uzis [[Esperanto|Esperanton]] en siaj reklamafiŝoj. Ĝi uzis dudek lingvojn por diversaj afiŝoj kun diversaj sloganoj kaj ĉiam la teksto: "Balotu por Ada Colau / Balotu por Barcelona en Comú." Inter la esperantlingvaj sloganoj estis: * “Ili volas nin solaj / Ili vidos nin kunaj” * “La demokratia revolucio apartenas al ĉiuj” * "Ada Colau: Urbestrino por la ŝanĝo" * "Plej danĝeras resti hejme" * "Ni estas 99% kontraŭ 1%"<ref>[[Toño del Barrio]], [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2015/esperantlingvaj-elektoafisoj-en-barcelono/ "Esperantlingvaj elektoafiŝoj en Barcelono"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190717185058/http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2015/esperantlingvaj-elektoafisoj-en-barcelono/ |date=2019-07-17 }}, ''[[Libera Folio]]'' (2015-05-30).</ref> La iniciato pri la esperantigo estis veterana esperantisto, kiu ankaŭ estas aktivulo en la kampanjo de BeC. "La iniciato ricevis kompletan apogon de la kampanjantoj, kiuj krome vidas la ĉeeston de Esperanto kiel kontribuon al la flegado de la [[kolektiva memoro]] de la popola Barcelono, urbo kie Esperanto dum multaj jaroj estis simbolo de popola aktivado."<ref>[[Toño del Barrio]], [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/249-lode.htm "Sukcesa kampanjo por Esperanto",] ''[[La Ondo de Esperanto|Ondo de Esperanto]]'' 7 (2015).</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://barcelonaencomu.cat/ca Oficiala retejo de Barcelono Kolektive] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190509001028/https://barcelonaencomu.cat/ca |date=2019-05-09 }} (katalune) {{Projektoj}} [[Kategorio:Barcelono]] [[Kategorio:Politiko de Katalunio]] [[Kategorio:Municipismo]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2014]] o02iaskckuvuma77c44mae08uf064mi Kategorio:Kapsikinoidoj 14 671732 9441814 6848314 2026-07-30T12:50:00Z DidCORN 34571 DidCORN movis paĝon [[Kategorio:Kapsaicinoidoj]] al [[Kategorio:Kapsikinoidoj]]: Konforme lâl la termino "kapsikino", kiun ili produktas 6848314 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Gustigaĵoj]] [[Kategorio:Vaniloidoj]] [[Kategorio:Amidoj]] r9klo3tqnvp3u0yc8zpllbmj2u52xuo Fenestro de Overton 0 674569 9442112 9371668 2026-07-30T21:47:57Z Alquantor 129256 Konvertis rusan ŝablonon al esperanta ŝablono; metis komojn kaj punktojn antaŭ la referencojn 9442112 wikitext text/x-wiki '''Fenestro de Overton''', ankaŭ nomata la [[diskurso|diskurs]]fenestro, estas kontraŭscienca konspirologia koncepto,<ref> {{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/freym-analitika-opyt-epistemologicheskogo-issledovaniya | titolo = Фрейм-аналитика: опыт эпистемологического исследования (Kadranalitiko: epistemologia studo) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | aŭtoro = Белова Н. Е. | kunaŭtoroj = Верещагин О. А. | gazeto = Ученые записки Орловского государственного университета. Серия: Гуманитарные и социальные науки (Uchenye zapiski-universitato. Serio: Homaroj kaj Sociaj Sciencoj) | volumo = | numero = 6 | dato = 2015 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | issn = 1998-2720 | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | arkivurl = https: //web.archive.org/web/20190204014425/https://cyberleninka.ru/article/n/freym-analitika-opyt-epistemologicheskogo-issledovaniya | arkivdato = 2019-02-04 | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} </ref><ref name="The Question 2015"> {{cite web |url = http://thequestion.ru/questions/17479/answer/23748 |title = Насколько теория «Окна Овертона» научна и действительно ли можно, двигая «окно», влиять на общественное мнение? |author = [[Вахштайн, Виктор Семёнович|Виктор Вахштайн]] |date = 2015-08-23 |publisher = TheQuestion |accessdate = 2015-10-08 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6d4o7Yu4P?url=http://thequestion.ru/questions/17479/naskolko-teoriya-okna-overtona-nauchna-i-dejstvitelno-li-mozhno-dvigaya-okno-vliyat-na-obshestvennoe-mnenie |archivedate = 2015-11-16 |ref = The Question 2015 |deadlink = no }}</ref> kiu nomumas la aron da ideoj, opinioj aŭ praktikoj konsiderataj akcepteblaj en la [[publika opinio]] de [[socio]]. Ĉi tiu termino estas derivita de la nomo de sia konceptinto, [[Joseph P. Overton]] ([[1960]]-[[2003]]),<ref>NNDB ''intelligence aggregator'' retejo, [http://www.nndb.com/people/574/000213932 "Joseph P. Overton"],</ref> iama vicprezidanto de la Centro por Publika Politiko de Mackinac,<ref name=mackinac2>{{Citaĵo el la reto |lingvo=angle |titolo=Joseph Overton biografio kaj artikolo indekso|url=http://www.mackinac.org/bio.aspx?ID=12 |eldonejo=Mackinac |dato= |alirdato=2013-08-30}}</ref> kiu, en la priskribo de sia "fenestro", asertis la ideon, ke la politika farebleco de ideo dependas ĉefe de tio, ke ĝi estas en la "fenestro", pli ol de la unuopaj preferoj de [[politikisto]]j.<ref name= mackinac1>{{Citaĵo el la reto |lingvo=angle |titolo=''A Brief Explanation of the Overton Window'' (Mallonga klarigo pri la Overtan-a fenestro)| url = http://www.mackinac.org/12887| aŭtoro= Joseph Lehman| dato = | serio = | eldonejo = ''Mackinac Center for Public Policy''| alirdato = 7a de julio 2012}}</ref> Laŭ la priskribo de Overton, lia fenestro kvazaŭ inkludas gamon da [[politiko]]j konsiderataj politike akcepteblaj rilate al ekzistanta publika opinio, kaj kiujn politikisto kvazaŭ povas do proponi sen esti konsiderata tro ekstremista, por gajni aŭ teni publikan postenon. Post la morto de Overton, aliaj esploris la koncepton de ĝustigo de ĉi tiu fenestro de akcepteblaj ideoj, intence reklamante ideojn ekster ĉi tiu fenestro (aŭ ideojn ĉe la "ekstera marĝeno") kun la intenco akceptigi, per komparo, ideojn ĝis nun konsideratajn neglektindaj.<ref>''Daily Kos'' taglibro, [http://www.dailykos.com/story/2009/11/5/800804/-Morning-Feature:-Crazy-Like-a-Fox%202009 "Morning Feature: Crazy Like a Fox?"]</ref> La [[amaskomunikilo]]j, kiel influaj agantoj de publika opinio, verŝajne estas ilo por modifi ĉi tiun fenestron per pli grandigi aŭ movi ĝin meze de la aro da opinioj.<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=france |titolo=La fenestro de Overton |url=https://nospensees.fr/la-fenetre-doverton/ |eldonejo=Nos Pensées |dato=2018-08-03 |alirdato=2019-07-20 }}</ref> La [[polemiko|polemika]] amaskomunikilaro precipe emas kontribui al la unua etapo de tia operacio, tio estas [[radikalo|radikal]]igante nepenseblan ideon. == Koncepto == [[Dosiero:Overton Window diagram-EO.svg |eta|210px|Diagramo de la Overton-a fenestro, kiu ŝoviĝas supren aŭ malsupren laŭ la epoko]] Overton priskribas mapon da ideoj de "pli libera" ĝis "malpli libera" pri registara agado. Laŭ tio ke la fenestro ŝanĝas sian grandecon aŭ moviĝas, ideo en difinita loko povas fariĝi pli-malpli politike akceptebla. La akcepto-niveloj<ref>Ĉiutaga Kos-rakonto, [http://www.dailykos.com/storyonly/2006/5/9/205251/2950 "Kial la Dekstruloj venkas - kaj kial Dems Ne "] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303221046/http://www.dailykos.com/storyonly/2006/5/9/205251/2950 |date=2016-03-03 }} ({{en}})</ref> de publikaj ideoj estas proksimume kiel sekvas: * Nepensebla * [[Radikalo#politiko|Radikala]] * Akceptebla * [[Racio|Racieca]] * [[Populara kulturo|Populara]] * Politiko La fenestro de Overton estas alproksimiĝo por identigi ideojn difinantajn la areon de akceptebleco de eblaj registaraj politikoj en la kunteksto de [[demokratio]]. Subtenantoj de politikoj ekster la Overton-a fenestro celas persvadi aŭ eduki publikan opinion por ŝanĝi kaj/aŭ plilarĝigi la fenestron. Dum subtenantoj en la fenestro - subtenantaj aktualajn politikojn aŭ similajn - celas konvinki la publikan opinion, ke politikoj ekster la fenestro devas esti rigardataj kiel neakcepteblaj. == Ekzemplo == Oni ofte prezentas [[kanibalismo]]n kiel ekzemplon popularigitan de la rusa [[reĝisoro]] [[Nikita Miĥalkov]] por ilustri la funkciadon de la Overton-a fenestro. Ĉi tiu ekzemplo estas ja hipoteza. Tamen multaj nuntempaj ideoj, kiuj ŝajnis tute nekoncepteblaj antaŭ jardekoj, fariĝis tute akcepteblaj laŭ leĝo kaj por la socio; oni demandas sin ĉu ilia evoluo ne sekvis la ĉi-supran scenaron.<ref name="fr.sputniknews.com">{{Citaĵo el la reto |lingvo=france |titolo=''La fenêtre d'Overton'' |url=https://nospensees.fr/la-fenetre-doverton/ |eldonejo=Nos Pensées |dato=2018-08-03 |alirdato=2019-07-20 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunikado]] * [[Parolado]] * [[Paralogismo]] * [[Propagando]] * [[Retoriko]] * [[Sofismo]] * [[Subfosado]] (figure) {{Projektoj}} [[Kategorio:Paralogismoj]] [[Kategorio:Politikaj sciencoj]] [[Kategorio:Publika medio]] [[Kategorio:Socia psikologio]] qsxl88s1qnhxudbrx2zgo7vpkah5yxl Aspe 0 675461 9442244 8797410 2026-07-31T05:49:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442244 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Aspe | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-es|Aspe}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Cascoantiguoaspe2.JPG | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Valencia Komunumo | distrikto = Provinco Alakanto | distrikto_tipo = Provinco | municipo = El Vinalopó Mitjà | municipo_tipo = Komarko | histregiono = | histregiono_tipo = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 241 | leviĝo_referenco = http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03047# | lat_d = 38 | lat_m = 20 | lat_s = 44 | lat_NS = N | long_d = 0 | long_m = 46 | long_s = 08 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 70.57 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 20537 | loĝantaro_dato = 2018 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 03680 | poŝtkodo_referenco = https://www.correos.es/ss/Satellite/site/Aplicacion_C-1349167812778-1363184049882/includeTemplate=COR_Aplicacion-sidioma=es_ES | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-A | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Aspe enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Aspe enkadre de Provinco Alakanto | mapo1_lokumilo = Provinco Alikanto | regiono-ISO = ES-A <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = https://aspe.es/ | commons = Aspe <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Aspe''' estas hispana municipo lokanta en Valencia Komunumo kaj en [[provinco Alakanto]]. Ĝi lokas en komarko Vinaloló Mitjà kaj estas aree 70,57 km<sup>2</sup>. Dudek mil kvincent tridek sep personoj estis enregistritaj estantaj loĝantoj en la jaro 2018<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03019 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210922135759/http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03019 |arkivdato=2021-09-22 }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Novelda-Aspe (stacidomo)]] [[Kategorio:Urboj de Valencilando]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Alikanto]] nsktraqfod2c4zhrcmxz7ingayhze1v Attila Turi 0 691529 9442284 7842834 2026-07-31T07:22:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442284 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Attila Turi |dosiero = Turi Attila építész 2011.JPG |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Attila Turi en 2011 |naskonomo = }} '''Attila Turi,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Turi Attila''' estas [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]], membro de Hungara Arta Akademio (2012). Attila Turi<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM658600/88b21d99-a532-418f-a721-5c52fd5f37d2/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|13|decembro|1959}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Attila Turi maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en [[1978]], poste li akiris arkitekturan [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknikuniversitato de Budapeŝto]] en [[1985]]. Post siaj studoj li aliĝis al pluraj [[firmao]]j aŭ [[kooperativo]], ekde 1986 li ofte laboris kun [[Imre Makovecz]] 25 jarojn. Inter [[1996]] kaj [[2009]] kaj ekde 2011 li estis ĉefarkitekto de [[Budakalász]]. Li partoprenis en la rekonstruaj laboroj depost [[inundo]] de [[Tiso]] en [[2001]] kaj [[Ruĝ-ŝlima katastrofo en Hungario]] (2010). Ekde 2004 li havas ankaŭ neinstruan postenon en la teknikuniversitato, tamen kelkfoje li prelegis. Li ricevis medalojn aŭ [[premio]]jn ekde 1996, en [[2021]] [[premio Kossuth|premion Kossuth]]. Lia [[edzino]] naskis kvarfoje. == Elektitaj planitaj konstruaĵoj == * infanĝardeno en [[Nagykálló]] (1987) * [[kulturdomo]] en [[Csenger]] (1989, kunarkitekto) * oficejo en [[Herend]] (1997) * [[urbodomo]] en [[Lajosmizse]] (2002) * rekonstruadoj en [[Kolontár]] kaj [[Devecser]] (2011, kunarkitekto) <gallery mode=packed> Magyarlakótelep2.JPG|loĝkolonio en Devecser Magyarlakótelep4.JPG|loĝkolonio en Devecser Orvosi rendelő Magyarlakótelep.JPG|kuracejo en Devecser Kolontár Bezerédi utca.JPG|loĝkolonio en Kolontár Kolontár Bezerédi utca2.JPG|loĝkolonio en Kolontár </gallery> == Elektitaj ekspozicioj == * Budakalász (1996. 2011) * Budapeŝto (1998, 2008, 2010) * [[Vannes]] (2002) * [[Ancona]] (2007) * Devecser (2012) == Fontoj == * [https://vandoriskola.hu/hu/turi-attila hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.mma-tv.hu/mma-tv/-/person/1312231/Turi+Attila] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200927233121/https://www.mma-tv.hu/mma-tv/-/person/1312231/Turi+Attila |date=2020-09-27 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Turi Attila}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] qn45uun39yq8kw7a3r5uxpxbr7wu761 Bajezido la 2-a 0 698746 9442375 9439424 2026-07-31T10:18:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442375 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Bajezido la 1-a}} {{Informkesto gravulo}} '''Bajezido la 2-a''' (en [[otomana turka]]: بايزيد ثانى Bāyezīd-i sānī) (Didumotiĥo, 3a de decembro 1447 – Büyükçekmece, 26a de majo 1512), nomita de kristanoj ankaŭ Bajaceto la 2-a, regis kiel [[sultano]] de la [[Otomana Imperio]] el 1481 ĝis 1512.<ref>[https://www.wdl.org/es/item/8832/ «Mezquita del sultán Beyazid (es decir, Bayaceto), Constantinopla, Turquía».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200906045756/https://www.wdl.org/es/item/8832/ |date=2020-09-06 }} [[Monda Retbiblioteko]]. 1890-1900. Konsultita la 11an de aŭgusto 2020.</ref> Dum sia regado, Bajezido la 2-a plifirmigis la Otomanan Imperion kaj venkis super ribelo de safavidoj tuj antaŭ abdiki favore al sia filo, [[Selim la 1-a]]. Li famis pro la helpo al la [[sefardoj]] de [[Hispanio]] post la [[Forpelo de la judoj el Hispanio]] kaj akcepto por ilia resetligo en la Otomana Imperio. == Regado == Kiel sia patro [[Mehmedo la 2-a]], Bajezido estis [[mecenato]] de la kulturo kaj okcidenta kaj orienta kaj, diference de multaj aliaj sultanoj, klopodegis sekurigi organizon senbaran por la interna politiko, ricevis la kromnomon "la Justulo". La regado de Bajezido povas esti konsiderata kiel periodo de trankvileco por la imperio, dum kiu oni plifirmigis la realigojn de lia patro Mehmed kaj oni solvis la ekonomiajn kaj sociajn rezultojn de la ekstera politiko, kaj tiel lasis al la sultanoj venontaj firmajn bazojn el kiuj ili povos entrepreni novajn konkerojn. Laŭlonge de sia regado, Bajezido havis rilatojn kun la ekstero kiuj karakteriziĝis pro la [[prudento]]. La tuja celo de la sultano estis la plifirmigo de la konkeroj de lia patro. Li klopodis krei sistemon por [[administracio]] kapabla ekspluati la novajn akirojn en profito de la otomana ŝtato kaj ne de unu partio aŭ aliaj. Li kreis specon de trezoro por milito nutrita de regulaj impostoj kolektitaj en tempo de paco por havigi liverojn por neceso okaze de milito, sen neceso de konfiskado kaj forta impostado kio ja ojazis dum la ekonomia politiko de Mehmedo la 2-a. En la kultura aspekto, Bajezido la 2-a patronis fortan reagon kontraŭ la tendencoj "eŭropigaj", kiuj estis karaktero de la regadoj de Murad la 2-a kaj de Mehmed la 2-a. Li falis sub la influo de la [[ulemo]]j, kiuj intencis stimuli renaskigon de la [[ortodokseco]] cele al la savo de la [[Islamo]] for de la [[materiismo]] de la epoko de Mehmed la 2-a kaj for de la [[ŝijaismo]], kiu estis iĝante danĝero por la otomana ŝtato, de [[sunaismo|sunaisma]] kredo, inter la turkomanaj triboj de orienta [[Anatolio]]. Sub tiu influo, la sultano establis la instituciojn de la sunaisma ortodokseco kaj disvolvigis la hierarkion kaj influon de la ulemoj en la tuta otomana teritorio. [[Dosiero:Sultan Bayezid II tomb March 2008.JPG|262px|eta|maldekstre|Tombo de Bajezido la 2-a en [[Istanbulo]].]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de osmanidaj imperiestroj]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Sidney Nettleton Fisher. [https://web.archive.org/web/20041117143837/http://www2.let.uu.nl/Solis/anpt/ejos/pdf/Fisher1.pdf "The foreign relations of Turkey (1481–1512)"] (PDF). Utrecht University. Arkivita el la originala (PDF) en 2004-11-17. Konsultita la 11an de aŭgusto 2020. * M. Çağatay Uluçay (1985). Padişahların kadınları ve kızları. Türk Tarih Kurumu. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Otomana dinastio]] [[Kategorio:Osmanidaj imperiestroj]] o1lntcmussasuhb02s8m6azw7lfxyer Listo de instruistoj en Katolika Universitato Péter Pázmány 0 701266 9442314 9434104 2026-07-31T08:32:49Z Crosstor 3176 /* K */ 9442314 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli '''gravaj instruistoj en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]]''': *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Károly Alexa]] == B == * [[Gusztáv Báger]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]] * [[Gergely Bárándy]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[Eszter Berán]] * [[Viktor Bérces]] * [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] * [[Iván Bertényi (pli juna)]] * [[Pál Bolberitz]] * [[Ottilia Boross]] * [[József Botlik]] * [[Katalin Botos]] * [[György Boytha]] * [[Sándor Buglya]] == E == * [[Péter Erdő]], [[rektoro]] == F == * [[András Fejérdy]] * [[Margit Földesi]] * [[Ferenc Friedler]] * [[Ida Fröhlich]] == G == * [[Ferenc Gál]] (la unua rektoro) * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[László Gáspárdy]] * [[Anna Géczy]] * [[István Gedai]] * [[Pál Germuska]] == H == * [[Zoltán Hangay]] == J == * [[Benedek Jávor]] == K == * [[László Katus]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Pál Kecskés]] * [[Géza Kilényi]] * [[Ilona Kovács (psikologo)]] * [[Károly Zoltán Kovács]] * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Zoltán Kovács (psikologo)]] * [[Ferenc Kumin]] == L == * [[László L. Menyhért]] * [[Tamás Lábady]] * [[János Lackfi]] * [[Tamás Lukács]] == M == * [[Edit Madas]] * [[Balázs Major]] * [[Levente Málnay]] == N == * [[Balázs Nyilasy]] == P == * [[Péter Polt]] == R == * [[Huba Rózsa]] == S == * [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]] * [[Gergely Salát]] * [[Lajos Sipos]] * [[László Sólyom]] * [[Ferenc Szabó (jezuito)]] * [[László Szarka (historiisto)]] * [[János Székely (episkopo)]] (rektoro) * [[László Szelestei Nagy]] (dekano) * [[Réka Szemerkényi]] * [[András József Szennay]] * [[Gábor Szigethy]] * [[Szabolcs Szuromi]] == T == * [[Ilona T. Erdélyi]] * [[József Takács (pastro)]] * [[Mihály Takaró]] * [[Tamás Tarján]] * [[Imre Timkó (episkopo)]] * [[József Török (pastro)]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Zoltán József Tóth]] * [[István Tringli]] * [[György Tverdota]] == V == * [[Szabolcs Vajay]] * [[Zsolt András Varga]] * [[Péter Vargyas]] * [[György Vókó]] * [[István Vörös (poeto)]] == Z == * [[Polikárp Ferenc Zakar]] * [[János Zlinszky]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] snwy967ng8hw38ccq8x043okd10n4r9 Armenoj en Francio 0 705545 9442202 9150782 2026-07-31T00:32:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442202 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Église arménienne Saint-Jean-Baptiste (Paris) 1.jpg|eta|250px|Armena katedralo Sankta Johano Baptisto en Parizo]] '''Armenoj en Francio''' ([[Armena lingvo|armene]]: '''ֆրանսահայեր '''''fransahajer''; [[Francio|france]]: '''''Arméniens de France''''') estas francaj civitanoj kun armena deveno. La franca armena komunumo estas, senkompare, la plej granda en [[Eŭropa Unio]] kaj la tria plej granda en la mondo<ref>{{cite news|last=Morris|first=Chris|title=Armenians' long battle for recognition|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1126957.stm|accessdate=18an de novembro 2013|date=20an d januaro 2001|agency=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite news|last=Zenian|first=David|title=The Armenians of France|url=http://agbu.org/news-item/the-armenians-of-france/|accessdate=3an de februaro 2014|date=1an de marto 1995|agency=[[AGBU]] News Magazine}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140415201946/http://agbu.org/news-item/the-armenians-of-france/ |date=2014-04-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://agbu.org/news-item/the-armenians-of-france/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200727113210/https://agbu.org/news-item/the-armenians-of-france/ |arkivdato=2020-07-27 }}</ref>. Kvankam la unuaj armenoj ekloĝis en Francio en la [[Mezepoko]], kiel la plej granda parto de la [[armena diasporo]], la armena komunumo en Francio estis establita fare de pluvivantoj de la [[Armena genocido]] de 1915. Aliaj venis tra la dua duono de la [[20-a jarcento]], fuĝante de politika kaj ekonomia malstabileco en mezorientaj landoj ([[Armenoj en Turkio|Turkio]], [[Armenoj en Libano|Libano]], [[Armenoj en Sirio|Sirio]], [[Armenoj en Egiptio|Egiptio]] kaj [[Armenoj en Irano|Irano]]) kaj, pli ĵuse, de Armenio{{sfn|Mouradian|Ter Minassian|2003|p=623}}. == Historio == === Frua historio === [[Dosiero:Stemma reale di Giano di Cipro.svg|maldekstra|250px| thumb |Standardo de la franc-armena dinastio Lusignan de [[Armena reĝlando en Kilikio|Kilikio]].]] Armenoj havas longan historion de loĝado en Francio<ref name="Cohen">{{Cite book|last=Cohen|first=Robin|title=Global Diasporas: An Introduction|url=https://archive.org/details/globaldiasporasi00cohe_674|url-access=limited|year=2008|publisher=Routledge|location=Oxon|isbn=978-0-203-92894-3|page=[https://archive.org/details/globaldiasporasi00cohe_674/page/n73 55]|edition=2nd|authorlink=Robin Cohen}}</ref>. La unuaj armenoj aperis en [[Franka imperio]] en la [[Alta Mezepoko|frua mezepoko]]. En 591, armena episkopo nomata Simon renkontis [[Gregorio de Tours|Gregorion de Tours]] en la urbo [[Tours]]<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Oxford Handbook of Late Antiquity|familia nomo=Greenwood|persona nomo=Tim|jaro=2012|ĉapitro=Armenia|ĉapitro-url=https://books.google.com/books?id=hOgBBx-ljrMC&q=Tours+591+armenian&pg=PT179|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-999633-9|redaktinto=Johnson, Scott Fitzgerald}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Gregory of Tours: History and Society in the Sixth Century|familia nomo=Heinzelmann|persona nomo=Martin|aŭtoroligilo=:fr:Martin Heinzelmann|jaro=2001|eldono=1|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-63174-7|paĝo=82}}</ref>. Inter aliaj preĝejoj, la preĝejo de la 9-a jarcento de [[Germigny-des-Prés]], konstruita de [[Odo de Metz]] (eble armeno), laŭdire de arkitekturaj historiistoj ĝi havas armenan influon<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Russian Mediaeval Architecture with an Account of the Transcaucasian Styles and Their Influence in the West|familia nomo=Buxton|persona nomo=David Roden|jaro=1975|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Hacker Art Books|ISBN=978-0-87817-005-0|paĝo=[https://books.google.com/books?id=U3s8AAAAIAAJ&pg=PA100&lpg=PA100&dq=San+Satiro+of+Milan+armenian&source=bl&ots=llo4n1Lg00&sig=EZN1B8PO6vmWkOXzbJu7mqdnRGs&hl=en&sa=X&ei=OReEUr2sL-S_sQT5h4KIAg&ved=0CGIQ6AEwBg#v=onepage&q=San%20Satiro%20of%20Milan%20armenian&f=false 100] Reprint of the 1934 ed. published by the [[Cambridge University Press]]}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A concise history of the Armenian people: (from ancient times to the present)|familia nomo=Bournoutian|persona nomo=George A.|aŭtoroligilo=George Bournoutian|jaro=2005|paĝo=254}}</ref>. La tridek ses literoj de la armena alfabeto trovitaj en latina surskribo ĉe la [[Preĝejo Sankta Marta (Taraskono)|Preĝejo Sankta Marta]] en [[Tarascon (Bouches-du-Rhône)|Taraskono]] montras, ke armenoj loĝis tie antaŭ la [[13-a jarcento]], kiam estis aldonitaj la lastaj tri signoj de la [[armena alfabeto]]{{sfn|Mouradian|Ter Minassian|2003|p=622}}. La kontaktoj inter armenoj kaj francoj oftiĝis dum la [[krucmilitoj]]. La [[Armena reĝlando en Kilikio]], situanta sur la nordorienta marbordo de [[Mediteraneo]], iĝis gravega por la krucmilitistoj survoje al [[Palestino]]. Oni scias, ke armenaj reĝoj [[Oŝin (reĝo de Armenio)|Oŝin]] kaj [[Leono la 4-a]] donis specialajn komercajn privilegiojn al la francoj. En la 14-a jarcento, la [[hetumidoj]] ne povis reteni la potencon en Kilikia Armenio{{sfn|Dédéyan|2007|p=919}} kaj post la murdo de Leono la 4-a en 1341{{sfn|Mouradian|Ter Minassian|2003|p=623}} , lia kuzo Lusignan fariĝis reĝo de Armenio kiel [[Konstantino la 2-a]]{{sfn|Mouradian|Ter Minassian|2003|p=623}}. La reĝoj de familinomo Lusignan estis francdevenaj kaj regis la landon ĝis 1375 kiam la lasta reĝo, [[Leono la 5-a (Armenio)|Leono la 5-a]], estis kaptita de la [[Mamlukoj|mamelukoj]] kaj kondukita al [[Egiptio]]. Li poste estis liberigita kaj translokigita al Francio kie li mortis en 1393 kaj estis entombigita ĉe la [[Baziliko de Saint-Denis|Baziliko de Sankta Denizo]] de Parizo , la tombo de la francaj monarkoj<ref name="Cohen"/>. Ekde la [[15-a jarcento]], armenoj malmulte migris al Francio. Armena surskribo de tiu periodo pluvivas sur la [[Katedralo Sankta Stefano (Bourges)|Katedralo de Bourges]]. En 1672, armeno nomata Paskalo (Harutjun) malfermis la unuan kafejon en Parizo. De 1672 ĝis 1686, Voskan Jerevanci funkciigis eldonejon en [[Marsejlo]].  Kun la liberaligo de la ekonomio, la nombro de la armenaj en Francio pliiĝis kaj atingis 300-400 antaŭ 1680. [[Johano Altunjan]] (Hovhannès Althounian), pers-armena agronomo de [[Naĥiĉevana Aŭtonoma Respubliko|Naĥiĉevano]], estas konata esti enkondukinta agronomian studon en suda Francio en la 1750-aj jaroj. Statuo de li estis starigita en [[Avignon]] esprimanta la dankemon de la urbo al li.  Dum lia kampanjo en Egiptio, al [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] estis prezentita armena [[Mamlukoj|mameluko]] nomata [[Rustam Raza]]. Li fariĝis korpogardisto de Napoleono kaj servis lin ĝis 1814<ref>{{Cite journal|journal=[[Le Muséon]]|volume=9|page=[https://books.google.com/books?id=-cUoAAAAYAAJ&pg=PA420&lpg=PA420&dq=l'inscription+arm%C3%A9nienne+de+la+cath%C3%A9drale+de+Bourges&source=bl&ots=2fpeY797XT&sig=RPNJILysYQGkSYVvBUr5TG1LQ24&hl=en&sa=X&ei=AmKKUteZE66p4AO4mIHgDQ&ved=0CHIQ6AEwBw#v=snippet&q=l'inscription%20arm%C3%A9nienne&f=false 420]|publisher=Société des lettres et des sciences|location=Louvain, Belgium|language=fr}}</ref>. En la [[19-a jarcento]], multaj junaj armenaj viroj (inter ili poeto kaj politika aktivulo [[Nahapet Rusinjan]] kaj arkitekto Nikogajos Baljan) translokiĝis al Francio por edukado<ref>{{Cite web|last=Norashkharian|first=Shant|title=Shahan Shahnour|url=http://www.umd.umich.edu/dept/armenian/literatu/shahnour.html|publisher=[[University of Michigan-Dearborn]]|accessdate=23 November 2013|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20100818233551/http://www.umd.umich.edu/dept/armenian/literatu/shahnour.html|archive-date=2010-08-18|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-10-19|arkivurl=https://wayback.archive-it.org/all/20100818233551/http://www.umd.umich.edu/dept/armenian/literatu/shahnour.html|arkivdato=2010-08-18}} {{Webarchiv|url=https://wayback.archive-it.org/all/20100818233551/http://www.umd.umich.edu/dept/armenian/literatu/shahnour.html |date=2010-08-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.umd.umich.edu/dept/armenian/literatu/shahnour.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-19 |arkivurl=https://wayback.archive-it.org/all/20100818233551/http://www.umd.umich.edu/dept/armenian/literatu/shahnour.html |arkivdato=2010-08-18 }}</ref>. [[Papier d'Arménie]] ("armena papero"), populara senodoriga papero, estis kreita fine de la 1880-aj jaroj de [[Auguste Ponsot]]. Li vizitis [[Otomana Armenio|turkan Armenion]] kaj eksciis, ke la armenoj uzas benzoinan rezinon kaj [[sevo]]n por malinfekti siajn hejmojn kaj preĝejojn<ref>{{Cite book|last1=Wallis|first1=Wilson D.|title=Culture and progress|date=2003|publisher=Taylor and Francis|location=Hoboken|isbn=1136479406|page=102|url=https://books.google.com/books?id=GeSAAAAAQBAJ}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|familia nomo=Aslanian|persona nomo=Sebouh David|jaro=2010|loko=Berkeley|eldoninto=University of California Press|ISBN=978-0-520-94757-3|paĝo=76}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Eating the Enlightenment: Food and the Sciences in Paris, 1670–1760|familia nomo=Spary|persona nomo=E.C.|jaro=2013|loko=Ĉikago|eldoninto=University of Chicago Press|ISBN=978-0-226-76888-5|paĝo=53}}</ref>. Dum la malfrua 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento, miloj da armenoj evitis persekuton en sia praula patrujo kiu tiam estis parto de la Otomana Imperio. Eventoj kiel la [[Hamidaj masakroj]] kaj la [[Adana masakro]] estigis pli grandan armenan elmigradon. Antaŭ la antaŭtago de la [[unua mondmilito]], ĉirkaŭ 4.000 armenoj loĝis en Francio<ref>{{Cite book|last=McCabe|first=Ina Baghdiantz|title=Orientalism in Early Modern France: Eurasian Trade, Exoticism and the Ancient Regime|url=https://archive.org/details/orientalismearly00mcca|url-access=limited|year=2008|publisher=Berg|location=Oxford|isbn=978-1-84520-374-0|page=[https://archive.org/details/orientalismearly00mcca/page/n194 188]}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Wild|first1=Antony|title=Coffee: a dark history|date=2005|publisher=W.W. Norton|location=New York|isbn=0393060713|page=[https://archive.org/details/coffeedarkhistor0000wild/page/59 59]|edition=1st American|url=https://archive.org/details/coffeedarkhistor0000wild|url-access=registration}}</ref>. === Unua Mondmilito kaj la Armena genocido === [[Dosiero:Armenian volunteers in french army.png|eta|dekstre|250px |Komence de la milito, armenoj loĝantaj en Francio enskribiĝis en la Francia Fremda Legio]] Per la Franca-Armena Interkonsento de 1916, la [[Franca Armena Legio]] formiĝis el armenoj de la tuta mondo, inkluzive de multaj francaj armenoj, per intertraktadoj inter [[Boghos Nubar]] kaj francaj politikaj kaj militaj aŭtoritatoj. La Legio partoprenis en la [[militkampanjo en Sinajo kaj Palestino]] kaj la [[Franc-Turka Milito]]. Rezulte de la alianca venko en la unua mondmilito, dekoj da miloj da postvivantoj de la Armena genocido ekloĝis en la franc-okupata parto de la [[Otomana Imperio]] en Kilikio, kaj multe pli en la francaj mandataj teritorioj de Sirio kaj Libano, ĉar la koncentrejoj de [[Dair az-Zaŭr|Deir ez-Zor]] estis en Sirio. En 1920, la franca armeo sub generalo [[Henri Gouraud]] ordonis al la Franca Armena Legio demeti siajn armilojn kaj ke la armenaj rifuĝintoj tuj foriru. Li formis "pacan, rekonstruan politikon" kun la turkaj naciistoj por eltiri francajn trupojn el Kilikio, sed ĉio, kio finis, estis permesi rekomenci atakojn kontraŭ armenaj civiluloj. [[Dosiero:Arshag Chobanian.png|maldekstra|eta|Arŝak Ĉobanjan.]] Plej multaj kilikiaj armenoj fuĝis kune kun la francoj kaj estis transloĝigitaj en rifuĝejojn en [[Aleksandreto]], [[Halepo|Alepo]], la Valo [[Bekaa|Beqaa]] kaj [[Bejruto]]. De tie, tutaj familioj eluzis la okazon fuĝi al Francio. La enfluo de pluvivantoj de la Armena genocido alportis dekojn da miloj da armenoj al Francio. Komence de la 1920-aj jaroj, ĉirkaŭ 50 000 ĝis 60 000 armenoj loĝis en Francio. Laŭ alia fonto 90 000 postvivantoj de genocido ekloĝis en Francio, el kiuj pli ol duono estis vilaĝanoj. Plej multaj armenoj komence alvenis en Marsejlo, poste multaj el ili disvastiĝis tra Francio kaj ekloĝis en grandaj urboj, precipe en Parizo kaj la urbaj areoj trans la fervojo Parizo-Marsejlo, precipe [[Liono]]. En la intermilita periodo, la plimulto de la armenoj en Francio estis nekvalifikitaj vilaĝanoj, kiuj plejparte laboris en fabrikoj por malaltaj salajroj. Inter 1922 kaj 1929 80% de la armenoj en Francio estis laboristoj. Ili gajnis 10-15% malpli ol francoj. En ĉi tiu periodo, kelkaj turk-armenaj intelektuloj translokiĝis al Francio, inkluzive [[Arŝak Ĉobanjan]] (1895),  [[Komitas Vardapet|Komitas]] (1919, transdonita al hospitalo en Parizo kie li restis ĝis sia morto), [[Levon Paŝaljan]] (1920),  [[Ŝahan Ŝanur]](1923). === Dua mondmilito kaj la Kvara Respubliko === [[Dosiero:Missak Manouchian 1940.png|eta|[[Missak Manouchian|Manouchian]] dum la dua mondmilito]] La armena komunumo de Francio ludis aktivan rolon en la [[Franca rezistado]]. Poeto kaj komunisma batalanto [[Missak Manouchian]], la komandanto de la multetna Groupe Manouchian, fariĝis grava rezista gvidanto. Krom Arpen Lavitjan, la alia ekzekutita armena membro, lia grupo ankaŭ inkluzivis multajn judojn el tuta Eŭropo. Poetoj Kégham Atmadjian kaj Rouben Melik estis aliaj elstaraj partoprenantoj en la Rezisto. La [[Kontraŭfaŝisma Subtera Patriota Organizo]] estis ordonita de armenaj oficiroj<ref>{{Cite journal|last1=Henri|first1=Michel|title=Հայազգի ժան Ալթենը՝ Ֆրանսիայում բամբակի և տորոնի մշակության առաջնեկ [Armenian J. Althen - a Pioneer of Adoption of the Cultivation of Cotton and Rubia tinctorum in France]|journal=[[Patma-Banasirakan Handes]]|date=2000|issue=2|pages=188–195|url=http://hpj.asj-oa.am/4489/|language=hy|issn=0135-0536|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-10-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200519040209/http://hpj.asj-oa.am/4489/|arkivdato=2020-05-19}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200519040209/http://hpj.asj-oa.am/4489/ |date=2020-05-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://hpj.asj-oa.am/4489/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200519040209/http://hpj.asj-oa.am/4489/ |arkivdato=2020-05-19 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Annual Reports of the Department of Agriculture&nbsp;... : Report of the Secretary of Agriculture. Reports of Chiefs|aŭtoro=[[United States Department of Agriculture]]|jaro=1848|eldoninto=United States Government Printing Office|paĝo=[https://books.google.com/books?id=iEA7AQAAMAAJ&pg=PA192&dq=%22Jean+Althen%22+%22madder%22+introduced&hl=en&sa=X&ei=3HCNUqK6Le3asASL6YK4Bw&ved=0CEkQ6AEwBQ#v=onepage&q=%22Jean%20Althen%22%20%22madder%22%20introduced&f=false 192]}}</ref>. Rezistantoj Alexander Kazarian kaj Bardukh Petrosian estis premiitaj de la plej altaj militaj ordenoj de Francio fare de generalo [[Charles de Gaulle]]<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Bradshaw's Illustrated Hand Book to France|familia nomo=Bradshaw|persona nomo=George|aŭtoroligilo=George Bradshaw|jaro=1807|loko=Londono|paĝo=[https://archive.org/details/bradshawsillust01bradgoog/page/n184 <!-- quote="Jean Althen" "madder" introduced. --> 110]}}</ref> . Alia rezista batalanto, Louise Aslanian, fama verkistino kaj poetino, estis varbisto por la Frankoj-Tiranoj kaj Partizanoj en batalĉelo de la [[Franca Komunista Partio]]. Ŝi kune kun sia edzo [[Arpiar Aslanian]] laboris en subtera eldonejo kaj aktive okupiĝis pri provizado de batalantoj de la [[Franca rezistado|Franca Rezisto]] per armiloj. Louise malfermis la virinan divizion de la Franca Rezisto kaj respondecis pri la Armena Rezisto en la [[Hauts-de-France|Norda Francio]]. Ŝi kaj ŝia edzo estis arestitaj la 24-an de julio 1944, kaj poste estis mortigitaj en naziaj koncentrejoj<ref>[https://www.humanite.fr/politique/henri-karayan-un-engagement-pour-la-liberte-et-l%E2%80%99universalisme-483165 Henri Karayan, un engagement pour la liberté et l'universalisme, 2011]</ref>. Henri Karajan, membro de la Grupo Manuŝjan, partoprenis kontraŭleĝan distribuadon de ''[[Humanitarismo|Humanité]]'' en Parizo kaj okupiĝis pri armita lukto ĝis la ''[[Libération]]''. En 2012, 95-jaraĝa Arsène Tchakarian, la lasta pluvivanto de la Manuŝjan-a rezista grupo kiu batalis kontraŭ okupado de nazi-germanaj trupoj dum [[Dua mondmilito|Dua Mondmilito]], estis ornamita kiel Oficiro de la [[Honora legio|Honora Legio]] fare de Prezidento [[Nicolas Sarkozy]]<ref>{{cite news|title=Tchakarian officier de la légion d'honneur|url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2012/02/03/97001-20120203FILWWW00366-tchakarian-officier-de-la-legion-d-honneur.php|accessdate=13 January 2014|newspaper=[[Le Figaro]]|date=3 February 2012|language=fr}}</ref>. Tuj post la dua mondmilito, ĉirkaŭ 7.000 armenoj translokiĝis al [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|soveta Armenio]]<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1983/10/09/world/around-the-world-french-hold-armenians-in-orly-airport-bombing.html|titolo=AROUND THE WORLD; French Hold Armenians In Orly Airport Bombing|dato=1983-10-09|verkaĵo=The New York Times}}</ref>. === Migrado de armenoj el Mezoriento === Miloj da novaj enmigrintoj alvenis en Francion de sudokcident-aziaj landoj kiel [[Armenoj en Turkio|Turkio]], [[Armenoj en Libano|Libano]], [[Armenoj en Sirio|Sirio]] kaj [[Armenoj en Irano|Irano]] ekde la 1950-aj jaroj. Ĉi tiuj novaj enmigrintoj mobilizis la francan armenan komunumon. En la 1980-aj jaroj ĉirkaŭ 300 000 armenoj loĝis en Francio. En 1983, la [[ASALA|Armena Sekreta Armeo por la Liberigo de Armenio]] lanĉis atakon en la [[Flughaveno Parizo-Orly|flughaveno Parizo Orly]], kadre de sia kampanjo por la rekono kaj riparo de la [[Armena genocido]]. La eksplodo mortigis ok homojn kaj vundis kvindek kvin. La kampanjo aprobi la rezolucion kondamnantan la Armenan Genocidon ĉe la Eŭropa Konsilio okazis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1987]], ĉe Strasburga manifestacio. === Nuntempo === [[Dosiero:2014.06.23. Charles Aznavour Fot Mariusz Kubik 01.jpg|eta|maldekstre|200px|[[Charles Aznavour|Aznavour]] en 2014]] La [[Spitaka tertremo|detrua tertremo en Armenio]] la [[7-a de decembro|7-an de decembro]] [[1988]] kaŭzis grandegan mobilizadon de la franca armena komunumo. Inter aliaj, [[Charles Aznavour]] establis bonfaran fondaĵon por helpi la viktimojn de la tertremo{{sfn|Adalian|2010|p=201}}. Ĉar la [[Nacia instituto de demografiaj esploroj]], la nacia statistika agentejo de Francio, ne kolektas datumojn pri etneco, ne ekzistas fidindaj informoj pri la nombro de franc-armenoj<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/armeniansinhambu0000thon/page/25|titolo=Armenians in Hamburg: an ethnographic exploration into the relationship between diaspora and success|familia nomo=Thon|persona nomo=Caroline|jaro=2012|loko=Berlino|eldoninto=LIT Verlag Münster|ISBN=978-3-643-90226-9|paĝo=[https://archive.org/details/armeniansinhambu0000thon/page/25 25]}}</ref>. Diversaj fakuloj, amaskomunikiloj kaj organizaĵoj taksis, ke la nombro de francaj armenoj estas 250.000,  300.000,  400.000,  450.000,  500.000,  500.000-700.000, 750.000<ref name="Immigration and asylum">{{Cite book|last=Gibney|first=Matthew J.|author2=Hansen, Randall|authorlink2=Randall Hansen|title=Immigration and asylum: from 1900 to the present|year=2005|publisher=[[ABC-CLIO]]|location=Santa Barbara, California|isbn=978-1-57607-796-2|page=[https://archive.org/details/immigrationasylu00matt/page/13 13]|url=https://archive.org/details/immigrationasylu00matt/page/13}}</ref>. En 2005, ekzistis 12,355 armen-naskitaj homoj loĝantaj en Francio<ref>{{cite news|title=French Parliament Adopts Genocide Bill|url=http://asbarez.com/44341/french-parliament-adopts-genocide-bill/|accessdate=3 February 2014|newspaper=[[Asbarez]]|date=18 January 2001}}</ref> 400,000,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The banality of denial: Israel and the Armenian genocide|familia nomo=Auron|persona nomo=Yair|aŭtoroligilo=Yair Auron|jaro=2005|loko=New Brunswick, New Jersey|eldoninto=Transaction Publishers|ISBN=978-0-7658-0834-9|paĝo=67}}</ref>. == Kulturo == === Lingvo kaj edukado === [[Dosiero:Manouchian portrait crop.jpg|eta|[[Missak Manouchian]].]] ''[[Ethnologue|SIL Ethnologue]]''<ref>[https://web.archive.org/web/20120720070120/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=France Ethnologue (2009 edition)], no longer represented in the 2015 edition.</ref> en 2009 taksis ke la armenan parolas ĉirkaŭ 70 000 homoj en Francio. Plej multaj francaj armenoj parolas [[Okcident-armena lingvo|okcidentan armenan]], dum malplimulto (lastatempaj armenaj enmigrintoj el Armenio kaj [[Armenoj en Irano|armenoj el Irano]]) parolas [[Orient-armena lingvo|orientan armenan]]<ref name="Ghanalanyan"/>{{sfn|Mouradian|Ter Minassian|2003|p=625}}. Hodiaŭ armenaj klasoj estas organizitaj en multaj lokoj kun plenaj dulingvaj infanĝardenoj kaj bazlernejoj proksime de [[Parizo]] kaj [[Marsejlo]], ĉeestataj de pluraj miloj da infanoj kaj junuloj. La armena estas nuntempe valida opcio por la Abiturienta Ekzameno, la franca atestilo<ref>{{Cite web|last=Tardivier|first=Nelly|title= Arménie, mon amie est dédiée à une culture forte |url=http://www.culture.gouv.fr/culture/actualites/lettre/LI150.pdf|website=culture.gouv.fr|publisher=[[Minister of Culture (France)|French Minister of Culture]]|page=5|language=fr|date=July–August 2007|quote=Les 500 000 Français d’origine arménienne...}}</ref><ref>{{cite news|title=France passes Armenia genocide law|url=http://www.aljazeera.com/archive/2006/10/200841010159757183.html|accessdate=3 February 2014|date=12 October 2006|agency=[[Al Jazeera]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://dawn.com/2012/01/23/french-senate-eyes-genocide-bill-turkey-bristles/|title=French Senate Eyes Genocide Bill; Turkey Bristles|date=23 January 2012|newspaper=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|accessdate=5 January 2013}}</ref>. === Religio === [[Dosiero:Iglesia armenia de Valence, Francia.jpg|maldekstra|eta|Armena preĝejo de [[Valence]].]] La plimulto de la armena franca loĝantaro apartenas al la [[Armena Apostola Eklezio]] kaj apartenas al la [[Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin]] kun sidejo en urbo [[Eĉmiadzin]], [[Armenio]]. Malplimulto de la armenoj apartenas al la [[Katolika Armena Eklezio|Armena Katolika Eklezio]]<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Denial: history betrayed|familia nomo=Taylor|persona nomo=Tony|jaro=2008|loko=Carlton, Victoria|eldoninto=Melbourne University Publishing|ISBN=978-0-522-85482-4|paĝo=4}}</ref>. Laŭtaksaj 5.000 [[Armena Evangelia Eklezio|armenaj evangeliistoj]] loĝas en Francio<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Basque diaspora : migration and transnational identity|familia nomo=Totoricaguena|persona nomo=Gloria|jaro=2005|loko=Reno|eldoninto=[[University of Nevada Press]]|citaĵo=France has the largest Armenian community in Europe, estimated at between five hundred thousand and seven hundred thousand&nbsp;...|ISBN=978-1-877802-45-4|paĝo=403}}</ref>. Ĉiu el la tri armenaj eklezioj havas sian propran organizon en Francio. La Diocezo de Francio de la Armena Apostola Eklezio sub la spirita gvido kaj jurisdikcio de la ''[[Katolikoso de Armenio|Katolikoso de Ĉiuj Armenoj]]''. La Diocezo havas sian propran Junularan movadon ''l'Association de la jeunesse de l'Eglise apostolique arménienne de France'', kiu havas filiojn en la diversaj 26 paroĥejoj de la Diocezo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://archive.org/download/Armenian-bornPopulationInTheEuropeanUnion/CountryOfBirth.xls|titolo=Population by sex, age group and country of birth|alirdato=4an de januaro 2013|eldoninto=[[Eurostat]]}}</ref>. La Eparkio de Sankta Kruco de Parizo depende de la Armena Katolika Eklezio, kaj la Unio de la Armena Evangelia Eklezio de Francio, parto de la [[Armena Evangelia Eklezio]]<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/referenceguideto00bard/page/166|titolo=A Reference Guide to Modern Armenian Literature, 1500–1920: With an Introductory History|jaro=2000|loko=Detroit|eldoninto=[[Wayne State University Press]]|ISBN=978-0-8143-2747-0|paĝo=[https://archive.org/details/referenceguideto00bard/page/166 166]|redaktinto=Bardakjian, Kevork B.}}</ref>. === Institucioj === [[Dosiero:Louise Aslanian (Las).jpg|maldekstra|eta|Louise Aslanian.]] La [[Ĝenerala Armena Bonfara Unio|Armena Ĝenerala Bonfara Unio]], unu el la plej grandaj armenaj organizaĵoj en la mondo, ĉefsidejis en Parizo inter 1922 kaj 1940<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.agbu.org/pdfs/84thGAinParis.pdf|titolo=General Assembly & Centennial Gala in Paris, France|alirdato=2013-11-21|dato=9an de decembro 2006|eldoninto=[[Armenian General Benevolent Union]]|citaĵo=...&nbsp;in Paris, the home of the organizations' central office from 1922 to 1940.|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304051718/http://www.agbu.org/pdfs/84thGAinParis.pdf|arkivdato=2016-03-04}}</ref>. La Armena Socia Helpo-Asocio, administranta armenajn pensiulajn loĝejojn, estis fondita antaŭ ĉi tiu periodo kaj estas unika en Francio. Landaj institucioj, kaj ĉefe la Armena Eklezio de Parizo fondita en 1905, tre baldaŭ kunekzistus en Parizo, ludante fundamentan rolon por defendi kaj protekti la rifuĝintojn<ref>[http://www.netarmenie.com/diaspora/associations/liste.php Liste des associations arméniennes de France] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120305000000/https://web.archive.org/web/20120305095707/http://netarmenie.com/diaspora/associations/liste.php |date=2012-03-05 }}, ''Netarménie''</ref>. En la municipoj kun alta koncentriĝo de armenoj, ekzistas multaj asocioj en vasta aro de kampoj, kiuj iras de la kultura (ekz. Maison de la culture arménienne de Décines en [[Décines-Charpieu|Décines]], proksime al Liono aŭ Radio AYP FM , en Parizo) (ekz. Maison des étudiants arméniens en Parizo), sportoj (ekz. futbalaj kluboj Union de la jeunesse arménienne d'Alfortville kaj Union Sportive de la Jeunesse d'Origine Arménienne de [[Valence]]), aŭ pli specifaj kiel la ''Association nationale des anciens combattants et résistants arméniens''<ref>[http://www.acam-france.org/contacts/diaspora-france/les-assos.htm Diaspora en France - Les Associations] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200519050337/http://www.acam-france.org/contacts/diaspora-france/les-assos.htm |date=2020-05-19 }}, ''site de l'Association Culturelle Arménienne de Marne-la-Vallée''</ref>. Ekzistas ankaŭ tegmentaj organizaĵoj, la ''Forumo de armenaj asocioj de Francio'', kreita en 1991,  kaj la ''Konsilio de kunordigado de armenaj organizoj de Francio'', nova nomo ekde 2001 de la «Comité du 24 avril»<ref>[http://www.ccaf.info/item.php?r=1&id=366 Statuts du Conseil de coordination des organisations arméniennes de France] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200518232236/http://www.ccaf.info/item.php?r=1&id=366 |date=2020-05-18 }}, [http://www.ccaf.info/item.php?r=1&id=364 liste des organisations membres du Conseil de coordination des organisations arméniennes de France] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180418231058/http://www.ccaf.info/item.php?r=1&id=366 |date=2018-04-18 }}</ref>. === Amaskomunikilaro === [[Dosiero:24-6 Յառաջ 1920-131.jpg|250px|eta|Haraĝ]] La unua armena ĵurnalo en Francio komencis eldoniĝi en 1855.<ref>{{Cite journal|last1=Mоuradian|first1=K. L.|title=Ֆրանսահայ մամուլը [Armenian periodical press in France]|journal=[[Lraber Hasarakakan Gitutjunneri]]|date=1991|issue=3|pages=43–54|url=http://lraber.asj-oa.am/3291/|language=hy|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-10-19|arkivurl=https://web.archive.org/web/20191130192306/http://lraber.asj-oa.am/3291/|arkivdato=2019-11-30}} {{Citaĵo el la reto |url=http://lraber.asj-oa.am/3291/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191130192306/http://lraber.asj-oa.am/3291/ |arkivdato=2019-11-30 }}</ref>. Ekde 1991, ĉirkaŭ du cent armenaj gazetoj kaj revuoj estis eldonitaj en Francio, pli ol iu ajn alia eŭropa lando. Nuntempe la sola ĉiutaga gazeto estas ''Nor Haraĝ'', sendependa eldonaĵo, kiu komencis eldoni la 27-an de oktobro 2009, surbaze de 2 numeroj semajne. Ĝi anstataŭis ''Haraĝ'' (Յառաջ), ĉiutage fondita en 1925 de Ŝavarĝ Misakjan, kiu ĉesis publikigi en majo 2009. ; Interretaj amaskomunikiloj [[Dosiero:Armena katedralo de Marsejlo.jpg|maldekstra|eta|Armena katedralo de Marsejlo.]] * Revuo ''Nouvelles d'Arménie'' * Revuo ''France-Arménie'' ; Dissendado * [http://radio-aypfm.com/ AYP FM], radiostacio funkcianta en Parizo kaj [[Francilio|Île-de-France]] * [http://www.radioarmenie.com/ Radio Arménie], radiostacio funkcianta en Lion kaj ĉirkaŭa regiono * [http://www.radio-gayane.com/ Radio Gayané], radiostacio == Francio kaj la Armena Genocido == Francio estas unu el la landoj, kiuj agnoskis la Armenan Genocidon. Estas monumentoj dediĉitaj al la viktimoj en pluraj urboj en Francio, inkluzive de Parizo, Liono kaj Marsejlo. La Franca Senato aprobis leĝproponon en 2011, kiu krimigas rifuzon de agnoskitaj genocidoj, kiu inkluzivas kaj la holokaŭston kaj la armenan genocidon. La leĝpropono estis prezentita de la parlamento en 2012. Tamen la leĝpropono estis konsiderata kontraŭkonstitucia la 28an de februaro 2012 de la [[Franca Konstitucia Tribunalo]]<ref>[http://www.france24.com/en/20120123-french-senate-passes-bill-outlawing-genocide-denial-armenia-turkey French Senate passes bill outlawing genocide denial], [[France 24]], 23an de januaro 2012.</ref>. Laŭ enketo de 1996 en Francio, 69% de la enketitoj konsciis pri la [[Armena genocido]], el kiuj 75% konsentis, ke la franca registaro devas oficiale agnoski ĝin<ref>{{Cite book|last1=Videlier|first1=Philippe|authorlink1=:fr:Philippe Videlier|editor1-last=Hovannisian|editor1-first=Richard G.|editor1-link=Richard G. Hovannisian|title=The Armenian Genocide: Cultural and Ethical Legacies|contribution=French Society and the Armenian Genocide|date=2011|publisher=Transaction Publishers|page=[https://books.google.com/books?id=K3monyE4CVQC&pg=PA332&dq=%22Alfortville%22+armenian&hl=en&sa=X&ei=1OFNU-u6C4K1yATNx4LYBQ&ved=0CFIQ6AEwBw#v=onepage&q=%22Alfortville%22%20armenian&f=false 332]}}</ref>. La [[24-a de aprilo|24-an de aprilo]] [[1965]], 10.000 armenoj marŝis al [[Elizeaj Kampoj]] por memorfesti la kvindekan datrevenon de la genocido<ref name="L'Express Arméniens de France">{{cite news|last=Marc|first=Epstein|title=Arméniens de France: la mémoire intacte|url=http://www.lexpress.fr/informations/armeniens-de-france-la-memoire-intacte_593490.html|accessdate=13 January 2014|newspaper=[[L'Express (France)|L'Express]]|date=25an de februaro 1993|author2=Alain, Louyot|author2link= Alain Louyot|language=fr}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Armena diasporo en Eŭropo]] [[Kategorio:Etnoj en Francio]] 6n5ygjspd1zuhwtibg9qqi2i38ey695 Armenoj en Turkio 0 705779 9442203 9392262 2026-07-31T00:36:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442203 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Armenoj en Turkio}} [[Dosiero:Armenia Turkey Locator.png|300px|eta|Turkio oranĝkolore kaj Armenio verde.]] '''Armenoj en Turkio''' ([[Turka lingvo|turke]]: '''Türkiye Ermenileri'''; [[Armena lingvo|armene]]: '''Թուրքահայեր''', ankaŭ Թրքահայեր, "turkaj armenoj"), estas unu el la indiĝenaj popoloj de [[Turkio]], kiu havas ĉirkaŭkalkulitan loĝantaron de 50.000 al 70.000,  malpli ol 1 miliono aŭ 2 milionoj da armenoj en la jaro 1914. Hodiaŭ la plej forta plimulto de turkaj armenoj koncentriĝas en [[Istanbulo]]. Ili subtenas siajn proprajn ĵurnalojn, preĝejojn kaj lernejojn, kaj la plimulto apartenas al la [[Armena Apostola Eklezio]] kaj malplimulto de armenoj en Turkio apartenas al la [[Katolika Armena Eklezio|Armena Katolika Eklezio]] kaj al la [[Armena Evangelia Eklezio]]. Ĝis la [[Armena genocido]] de 1915, la plej granda parto de la armena loĝantaro de Turkio (tiam la [[Otomana Imperio]]) vivis en la orientaj regionoj, kiujn la armenoj nomas [[Okcidenta Armenio]] (proksimume egalrilatante al la moderna [[Orienta Anatolio|Orienta Anatolia Regiono]])<ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20100819160104/http://www.umd.umich.edu/dept/armenian/facts/ /gen_bib1.html Extensive bibliography by University of Michigan on the Armenian Genocide]</ref>. == Historio == [[Dosiero:Armenian and his wife.jpg|eta|200px|maldekstre| Armena paro en [[Konstantinopolo]] komence de la 19a jarcento, pentraĵo de [[Louis Dupré]].]] Armenoj loĝantaj en Turkio hodiaŭ estas restaĵo de tio, kio iam estis multe pli granda komunumo, kiu ekzistis dum miloj da jaroj, multe antaŭ la estiĝo de la [[Ruma sultanlando|Sultanlando Rum]]. Taksoj por la nombro de armenaj civitanoj de la Otomana Imperio en la jardeko antaŭ la [[unua mondmilito]] varias inter 1,3 (oficialaj otomanaj datumoj) kaj 3 milionoj (sendependaj taksoj). Kiam Konstantinopolo finfine fariĝis parto de la Otomana Imperio, la sultano donis financan subtenon al la [[Armena Apostola Eklezio]], kaj tiel ĝi povis konstrui preĝejojn en la urbo, kio antaŭ tio la bizancanoj rifuzis, ĉar ili rigardis la eklezion kiel herezan. Armenoj en la Otomana Imperio estis rigarditaj kiel aparta [[Milio (Otomana Imperio)|milio]], kaj ricevis la statuson de duaklasaj civitanoj, sed kutime ne estis mistraktitaj ĝis poste en la historio de la imperio. Multaj armenoj akiris signifajn poziciojn en la imperio en profesioj kiel bankado, en kiuj ili preskaŭ havis monopolon. La plej malnova turka kompanio, Zilĝjan, estis fondita de armeno<ref>{{cite news|title=Armenian Elements in the Beliefs of the Kizilbash Kurds|url=http://rbedrosian.com/mmpaul1.htm|accessdate=28an de aprilo 2013|date=27an de aprilo 2013|newspaper=İnternet Haber}}</ref>. Antaŭ la fino de la 1920-aj jaroj, nur ŝpruco de nekonvertitaj armenoj forlasitaj en Turkio estis disa malabunde tra la tuta lando, kun la sola armena loĝantaro restanta en [[Istanbulo]] kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj, [[Dijarbakiro|Diyarbakir]] kaj [[Malatya]], kun tiuj plejparte malaperantaj pro la milito inter la [[Kurdistana Laborista Partio]] kaj Turkio akcelante ilian migradon al Istanbulo. Dum la starigo de la Respubliko Turkio, la [[provinco Hatay]] estis parto de [[Sirio]], kaj tial tiu areo ankoraŭ havas iujn establitajn kaj oficiale agnoskitajn armenajn komunumojn<ref name="internethaber">{{cite news|title=Tunceli'nin yüzde 90'ı dönme Ermeni'dir|url=http://www.internethaber.com/tuncelinin-yuzde-90i-donme-ermenidir-527098h.htm|accessdate=28an de aprilo 2013|date=27an de aprilo 2013|newspaper=İnternet Haber|language=tr}}</ref> . == Politiko == [[Dosiero:Garo_Paylan_interview.jpg|eta|Garo Paylan estas turk-armena politikisto, membro de la Granda Nacia Asembleo de Turkio pere de la Popola Demokrata Partio. Li fariĝis la unua armena politikisto tie dum jardekoj]] La armenoj en Turkio kutimis aktivi en turka politiko. La turka-armena Sarkis "Aghparik" Ĉerkezjan kaj Aram Pehlivanjan (kromnomo: Ahmet Saydan) ludis pivotan rolon en la fondo de la [[Komunista Partio de Turkio]]. Ankaŭ en multaj aliaj turkaj politikaj partioj estis armenaj aktivuloj. En 2015, tri turk-armenaj, [[Garo Paylan]] ([[Popola Demokratia Partio|Popola Demokrata Partio]]), Markar Esajan ([[Partio justeco kaj disvolviĝo|Partio Justeco kaj Disvolviĝo]]), kaj Selina Özuzun Doğan ([[Respublikana Popola Partio]]), estis elektitaj, kaj fariĝis la unuaj armenoj elektitaj kiel Membroj de Parlamento al la [[Granda Nacia Asembleo de Turkio]] ekde 1961<ref>''Armenian Observers in Turkey’s Parliamentary Election'' The Armenian Weekly, 9 June 2015, reached on June 9, 2015 {{Cite web|url=http://armenianweekly.com/2015/06/09/armenian-observers-in-turkey/ |title=Archived copy |accessdate=2015-06-09 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160328102401/http://armenianweekly.com/2015/06/09/armenian-observers-in-turkey/ |archivedate=2016-03-28 }}</ref>. [[Hrant Dink]], la turka-armena ĵurnalisto, verkisto kaj politika aktivulo, kaj la ĉefredaktoro kaj eldonisto de [[Agos]] kreis pozicion per kiu li kritikis kaj diskonigis la ideojn kaj aspirojn de la armena komunumo en Turkio ne nur por turkaj armenoj sed por multaj armenoj tutmonde. Lia gazeto ''Agos'' ludis gravan rolon en prezentado de armenaj historiaj plendoj per publikigado de artikoloj kaj opinioj en la [[turka lingvo]] adresitaj al la turka publika opinio. Lia murdo antaŭ lia gazetejo la [[19-a de januaro|19-an de januaro]] [[2007]] fariĝis okazo por esprimo de nacia malĝojo tra Turkio kaj amasiĝo de granda subteno por la zorgoj de la armena komunumo en Turkio fare de la ĝenerala turka publiko<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The slaughterhouse province: an American diplomat's report on the Armenian genocide, 1915–1917|familia nomo=A. Davis|persona nomo=Leslie|jaro=1990|eldono=2|loko=New Rochelle, New York|eldoninto=A.D. Caratzas|ISBN=9780892414581|redaktinto=Blair, Susan K.}}</ref>. Dink estis plej konata pro pledado de turka-armena repaciĝo kaj homaj kaj minoritataj rajtoj en Turkio; li ofte kritikis kaj la rifuzon de Turkio de la [[Armena genocido]], kaj de la kampanjon de la [[armena diasporo]] por ĝia internacia agnosko. Dink estis procesita tri fojojn pro kalumniado kontraŭ ''turkaj valoroj'', ricevante multajn mortminacojn de turkaj naciistoj. Dum lia entombigo, cent mil funebrantoj marŝis por protesti kontraŭ la murdo, kantante "Ni ĉiuj estas armenoj" kaj "Ni ĉiuj estas Hrant Dink". Kritiko de Artikolo 301 fariĝis pli kaj pli laŭta post lia morto, kaŭzante parlamentajn proponojn pri nuligo de la leĝo<ref name="Mihran Gultekin">{{cite news|title=Mihran Gultekin: Dersim Armenians Re-Discovering Their Ancestral Roots |url=http://massispost.com/archives/1752 |archive-url=https://archive.is/20130128104551/http://massispost.com/archives/1752 |url-status=dead |archive-date=28an de januaro 2013 |accessdate=30an de decembro 2012 |newspaper=Massis Post |date=7an de februaro 2011 |location=Erevano}}</ref>. == Religio == === Religia aparteno === Praktike ĉiuj armenoj oficiale registritaj kiel parto de la armena malplimulto estas kristanoj, kaj estas aŭ apostolaj armenoj, katolikaj aŭ malpli ofte protestantaj armenoj. === Armena Patriarkejo de Konstantinopolo === La ''[[Armena Patriarkato de Konstantinopolo|Armena Patriarkejo de Istanbulo]]'' oficial de ''[[Konstantinopolo]]'', estas, ekde 1461, la religia estro de la armena komunumo en Turkio. La Armena Patriarkejo de Konstantinopolo pli frue praktikis tre signifan politikan rolon kaj hodiaŭ ankoraŭ praktikas spiritan aŭtoritaton, kiu tre konsideras respekton inter [[Ortodoksismo|ortodoksaj eklezioj]]. La Armena Patriarkejo de Konstantinopolo agnoskas la superecon de la [[Katolikoso de Armenio|Supera Patriarko kaj Katolikoso de Ĉiuj Armenoj]], en la spirita kaj administra sidejo de la [[Armena Apostola Eklezio|Armena Eklezio]], la [[Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin]], [[Eĉmiadzin|Vagharŝapat]], Respubliko Armenio, en aferoj, kiuj rilatas al la tutmonda armena eklezio. En lokaj aferoj, la Patriarka Seĝo estas aŭtonoma<ref>{{cite news |url=http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |archive-url=https://archive.is/20130116131108/http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |url-status=dead |archive-date=16 January 2013 |title=Dersimin Nobel adayları... |last=Adamhasan |first=Ali |date=5an de decembro 2011 |newspaper=Adana Medya |accessdate=20an de oktobro 2013 |language=tr |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-21 |arkivurl=https://archive.is/20130116131108/http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |arkivdato=2013-01-16 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201022210939/http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |date=2020-10-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-21 |arkivurl=https://archive.is/20130116131108/http://www.adanamedya.com/author_article_detail.php?id=2150 |arkivdato=2013-01-16 }}</ref>. === Armena Katolika Arkidiocezo de Konstantinopolo === [[Dosiero:Adalar 5586.jpg|eta|Armena katolika preĝejo de la [[Ĉieliro]] en [[Büyükada]], [[Adalar]], [[Istanbulo]].]] La Armena Katolika Arkidiocezo de Konstantinopolo havas sian sidejon en Istanbulo kaj en 2008 raportis 3.650 anojn. === Armenaj Eklezioj en Turkio === Turkio havas centojn da armenaj preĝejoj, tamen kies plimulto estas aŭ en ruinoj aŭ estas uzataj por aliaj celoj. Armenaj preĝejoj ankoraŭ aktive apartenas al diversaj konfesioj, ĉefe armenaj apostolaj, sed ankaŭ armenaj katolikaj kaj armenaj evangeliaj protestantoj. == Edukado == La armena komunumo de Turkio alfrontas edukajn problemojn pro la konstante malkreskanta nombro de studentoj ĉiun lernejan jaron kaj mankon de financado. La nombro de armenaj lernejoj malpliiĝas jaron post jaro. Ĉi tiu nombro falis de 47 al 17 hodiaŭ kun nuntempe 3.000 armenaj studentoj, malpli ol 6.000 armenaj studentoj en 1981.  Lernejoj estas infanĝardenoj ĝis 12a grado (K-12), infanĝardeno ĝis 8a grado (K-8) aŭ 9a grado ĝis la 12a (9-12). ''Ermeni İlköğretim Okulu'' signifas "armena bazlernejo + mezlernejo". ''Ermeni Lisesi'' signifas "armena mezlernejo". La armenaj lernejoj uzas la plenan turkan instruplanon krom armenaj temoj, ĉefe armenaj [[Armena lingvo|lingvo]], [[Armena literaturo|literaturo]] kaj [[Armena Apostola Eklezio|religio]]<ref name="Dersim Armenians back to their roots">{{cite news|title=Dersim Armenians back to their roots|url=http://www.panarmenian.net/eng/politics/news/60924/|accessdate=31 December 2012|newspaper=[[PanARMENIAN.Net]]|date=7an de februaro 2011}}</ref>. En septembro 2011, la turka registaro agnoskis la rajton de enmigrintaj familioj el Armenio sendi siajn infanojn al lernejoj de la armena komunumo de Turkio. Ĉi tiu movado rezultis de lobiado de vicpatriarko Aram Ateşyan, laŭ kiu tiutempe estis ĉirkaŭ 1.000 infanoj de armenaj enmigrintoj en Turkio. Tamen, ĉar ili ne estas turkaj civitanoj, fine de la lerneja periodo ili ne ricevas diplomojn. == Lingvo == La plimulto de la armenoj en Turkio parolas la [[Turka lingvo|turkan]]. Nur ĉirkaŭ 18% el ili scipovas paroli la armenan, kaj la plej granda parto de tiu nombro estas dulingva, iuj kun la armena kiel unua lingvo, kaj aliaj lernas ĝin kiel [[dua lingvo]]. === Okcident-armena lingvo === La [[okcident-armena lingvo]] ([[Armena lingvo|armene]]: Արեւմտահայերէն prononcita Arevmedahajeren ) estas unu el la du modernaj dialektoj de la moderna [[armena lingvo]]. La okcident-armena dialekto estis disvolvita komence de la [[19-a jarcento]], surbaze de la armena dialekto de la armenoj en [[Istanbulo]], por anstataŭigi multajn el la armenaj dialektoj parolataj tra Turkio. Ĝi estis vaste adoptita en literatura armena verkado kaj en armenaj amaskomunikiloj publikigitaj en la [[Otomana Imperio]], same kiel grandaj partoj de la [[Armena diasporo|Armena Diasporo]] kaj en moderna Turkio. Parte pro tio, Istanbulo vere fariĝis la kultura kaj literatura centro de la okcidentaj armenoj en la 19-a kaj frua 20-a jarcento. Okcident-armena lingvo estas la lingvo parolata de preskaŭ la tuta historia [[armena diasporo]]. La sola diaspora komunumo, kiu uzas [[Orient-armena lingvo|orientan armenan]], estas la [[Armenoj en Irano|irana armena komunumo]], aŭ tiuj, kiuj enmigris el Armenio. Tamen, okcident-armena estas la ĉefa dialekto de la armenoj kiuj loĝas en Ameriko, Eŭropo (krom tiuj en [[Armenoj en Rusio|Rusio]]) kaj la plej granda parto de la [[Proksima Oriento]] (krom en Irano, Kartvelio kaj Armenio). Okcident-armena estas la ĉefa lingvo de la diasporo ĉar la granda plimulto de la armena diasporo en ĉiuj ĉi regionoj (Eŭropo, Ameriko, Mezoriento) estis formita en la 19-a kaj frua 20-a jarcento de armenaj loĝantaroj de la Otomana Imperio, kie la armena estis historie parolata. Tamen, la okcidenta armena lingvo ankoraŭ estas parolata de malgranda malplimulto de la nuna armena komunumo en Turkio. Tamen nur 18 procentoj de la armena komunumo parolas okcidentan armenan, dum 82 procento de la armena komunumo parolas la turkan. Ĉi tiu procento estas eĉ pli malalta inter junuloj, el kiuj nur 8 procento parolas okcidentan armenan kaj 92 procento parolas turkan. La turka anstataŭas okcidentan armenan kiel gepatran lingvon, kaj [[Unesko]] aldonis la okcidentan armenan en sia ĉiujara "Atlaso de la mondaj lingvoj en danĝero" kie la okcidenta armena lingvo en Turkio estas difinita kiel '''sendube endanĝerigita lingvo''' . La okcidenta armena lingvo estas tre diferenca laŭ gramatiko, prononco kaj literumo de la [[Orient-armena lingvo|orienta armena lingvo]] parolata en Armenio, Irano, Kartvelio kaj Rusio, kvankam ambaŭ estas reciproke kompreneblaj ĝis certa grado. Okcident-armena ankoraŭ konservas la klasikan armenan ortografion konatan kiel [[Mesrop Maŝtoc|maŝtoca literumo]], dum orienta armena lingvon adoptis [[Armena lingvoreformo|reformitan literumon]] en la 1920-aj jaroj (orienta armena en Irano ne adoptis ĉi tiun reformon tiam). === Armen-turka === Ekde la frua 18-a jarcento ĝis ĉirkaŭ 1950, kaj dum preskaŭ 250 jaroj, pli ol 2000 libroj estis presitaj en la [[turka lingvo]] per literoj de la [[armena alfabeto]]. Ĉi tio estas populare konata kiel armen-turka. La armen-turka ne nur estis uzata de armenoj, sed ankaŭ multaj ne-armenaj elituloj (inkluzive la otomanajn turkajn intelektulojn) povis legi la armenalfabetajn turklingvajn tekstojn. La armena alfabeto ankaŭ estis uzata kune kun la [[araba alfabeto]] en oficialaj dokumentoj de la Otomana Imperio, verkitaj en [[Osmanida turka lingvo|otomana turka lingvo]]. Ekzemple, la Halepa eldono de la oficiala gazeto de la Otomana Imperio, nomata "Frat" (turke kaj arabe por la [[Eŭfrato]]) enhavis turkan sekcion de leĝoj presitaj en armena alfabeto. Ankaŭ tre rimarkinde, la unua romano verkita en la Otomana Imperio estis ''Akabi Hikayesi'' en 1851, verkita de armena ŝtatisto, ĵurnalisto kaj romanverkisto Vartan Paŝao (Hovsep Vartanjan) en otomana turka lingvo, estis publikigita uzante armenan alfabeton. ''Akabi Hikayesi'' prezentis neeblan amrakonton inter du junuloj venantaj el du malsamaj komunumoj inter malamikeco kaj malfeliĉo. Granda kolekto de armen-turkaj tekstoj troveblis en kristana armena kultado ĝis la malfruaj 1950-aj jaroj. La Biblio uzita de multaj armenoj en la Otomana Imperio estis ne nur la Bibliaj versioj presitaj en la armena, sed ankaŭ kelkfoje la tradukitaj turklingvaj Biblioj uzantaj la armenan alfabeton. Uzado daŭris en armenaj preĝejaj kunvenoj speciale por tiuj, kiuj estis turklingvaj anstataŭ armenlingvaj armenoj. Multaj el la kristanaj spiritaj kantoj uzataj en iuj armenaj preĝejoj estis ankaŭ en armen-turkaj. == Kulturo == === Muziko === La tutturka Kardeş Türküler kultura kaj muzika formado, krom plenumi riĉan elekton de turkaj, kurdaj, kartvelaj, arabaj kaj ciganaj muzikaj nombroj, ankaŭ inkluzivas kelkajn belajn interpretojn de armena tradicia muziko en sia repertuaro. Ĝi donis plenvenditajn koncertojn en Armenio kadre de la Turka-Armena Kultura Programo, kiu ebliĝis per subteno de [[Usona Agentejo por Internacia Evoluo|USAID]] . La koruso "[[Sajat-Nova]]" estis fondita en 1971 sub la sponsorado de la preĝejo Sankta Infano de Istanbulo kaj prezentas tradiciajn armenajn kantojn kaj studas kaj interpretas armenan popolmuzikon. En klasika opera muziko kaj teatro, Toto Karaca estis ĉefa figuro sur la scenejo. En la popola tradicio, la efiko de Udi Hrant Kenkulian kiel legenda ludanto de [[Al-Udo|al-udo]] estas nediskutebla. En nuntempa muziko, [[Arto Tunçboyacıyan]] kaj lia frato la forpasinta Onno Tunç estas du veraj ĵazistoj, komponistoj kaj aranĝistoj. La turka rok-artisto Yaşar Kurt deklaris, ke li estas de etna armena deveno. Alia fama armena rokmuzikisto estas Hayko Cepkin. Hayko Tataryan ankaŭ estas konata por kanti en la turka, armena kaj greka lingvoj, same kiel lia filo Alex Tataryan. Tre lastatempe la turka-armena kantistino Sibil Pektorosoğlu (pli konata per sia mononimo Sibil) populariĝis gajnante muzikajn premiojn en armenaj festivaloj pro ŝiaj registradoj. === Kino kaj aktorado === [[Dosiero:Ara_Guler.JPG|eta|Ara Güler estis turklanda fotoĵurnalisto armena, nomata "La okulo de Istanbulo".]] En filmaktorado, menciindas Vahi Öz, kiu aperis en sennombraj filmoj de la 1940-aj jaroj ĝis la fino de la 1960-aj jaroj, Sami Hazinses (vera nomo Samuel Agop Uluçyan), kiu aperis en dekoj da turkaj filmoj de la 1950-aj jaroj ĝis la 1990-aj jaroj kaj [[Nubar Terziyan]] kiu aperis en pli ol 400 filmoj. Kinoaktoro kaj reĝisoro Kenan Pars (reala nomo Kirkor Cezveciyan) kaj teatra kaj filmaktorino Irma Felekyan (alinome Toto Karaca), kiu estis patrino de Cem Karaca. === Fotado === En fotado [[Ara Güler]] estas fama fotoĵurnalisto de armena deveno, kromnomita "la Okulo de Istanbulo" aŭ "la Fotisto de Istanbulo". === Literaturo === Turkaj armenaj romanverkistoj, poetoj, eseistoj kaj literaturaj recenzistoj daŭre ludas gravegan rolon precipe en la literatura sceno de la [[armena diasporo]], kun kvalitaj verkoj en okcidenta armena lingvo. Robert Haddedjian ĉefredaktoro de la gazeto Marmara aperinta en Istanbulo restas pivota figuro en la literatura kritika sceno. Zareh Yaldizciyan (1923-2007), pli konata per sia plumnomo [[Zahrad]] estis fama okcident-armena poeto. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Armena diasporo]] * [[Armena genocido]] * [[Armenoj en Istanbulo]] * [[Okcidenta Armenio]] * [[Otomana Armenio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Armena diasporo]] [[Kategorio:Etnoj en Turkio]] 1u1s5veol4krbbkt1v69gvdwbm8hvvy Ara Güler 0 705880 9442005 9402628 2026-07-30T18:50:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442005 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=memportreto}} '''Ara GÜLER''' ({{l-hy|Արա Կիւլեր}}; naskiĝinta la {{daton|16|8|1928}} en [[Istanbul]], mortinta la {{daton|17|10|2018}} samloke) estis [[turkio|turkia]] fotisto de [[armenoj|armena]] origino. Li rangis inter la plej gravaj fotistoj de sia lando.<ref>[https://www.zeit.de/gesellschaft/zeitgeschehen/2013-07/tuerkische-tage-armenier-istanbul-gezi-park/komplettansicht"Türkische Tage: Armenien liegt gleich neben dem Gezi-Park"], Die Zeit, 5.7.2013</ref> == Vivo kaj kreiva agado == Filo el apotekista familio li estis, kiu translokiĝis en la [[1910-aj jaroj]] el la [[anatolio|anatolia]] eturbo [[Şebinkarahisar]] al [[Konstantinoplo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ntvmsnbc.com/id/25155610/ |titolo="Ara Güler kendi caddesinin açılışını yaptı" |alirdato=2014-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140808224540/http://www.ntvmsnbc.com/id/25155610 |arkivdato=2014-08-08 }}</ref> Fascinite per la kinejoj li komencis trejniĝon aktoran ĉe [[Muhsin Ertuğrul]] antaŭ studo de ekonomiko. Finfine li decidis iĝis fotoĵurnalisto. La devigan soldatadservon li plenumis en motorigita infanteribataliono de la 3-a tanko-brigado.<ref>[http://www.fotograf.net/Artist/araguler/ozgecmis/index.htm Informoj ĉe fotograf.net]</ref> Ekde 1950 li deĵoris por la gazeto "Yeni İstanbul", poste li estis korespondanto pri la [[Malproksima Oriento]] por internaciaj revuoj renomitaj kiel [[Time Life]], [[Paris Match]] aŭ [[Stern]]. En 1956 li renkontis [[Henri Cartier Bresson]] kaj [[Marc Riboud]]; Bresson varbis lin sukcese por la agentejo [[Magnum Photos]].<ref>Nina Zschocke: ''Photographie des 20. Jahrhunderts''. Museum Ludwig Köln, Taschen, Köln 2005, p. 209.</ref><ref>Jürgen Gottschlich: ''Das Auge Istanbuls.'' Ĉe: taz, 19.10.2018, p. 16.</ref> Post milita sero li transprenis en 1961 la postenon de ĉefo de la fotoredakcio de la gazeto "Hayat". Nek mankis internaciaj dungiĝoj en [[Japanio]], [[Norda Ameriko]] kaj [[Eŭropo]]. Ara Güler preferis fotadon per sia Leica-kamerao, blanknigre plejofte. La plejparto de lia verkaro temas pri naskiĝurbo lia Istanbulo. Ofte li interesiĝis pri la plej malgrandaj detaloj, la simpla vivo kaj infanoj. La [[membiografia romano]] ''Istanbulo, memoroj de urbo'' de la literaturnobelpremi-ricevinto [[Orhan Pamuk]] ornamitis per Güler-fotografioj. Pamuk asertis ke la Istanbulo de Güler estus ekzakte ankaŭ sia propra Istanbulo-bildo. Pluse Ara Güler portretfotis multajn elstarulojn, ekz. [[İsmet İnönü]], [[Winston Churchill]], [[Indira Gandhi]], [[Bertrand Russell]], [[Maria Callas]], [[Alfred Hitchcock]], [[Salvador Dalí]] kaj [[Pablo Picasso|Picasso]]; li aktivis metie ĝismorte. Por siaj verkoj li ofte honoritis: en 1961 "Photography Annual" taksis lin unu el la sep plej bonaj fotistoj de la tuta mondo. En 1962 li iĝis ''Leica-majstro'', en 1968 la [[novjorko|novjorka]] muzeo pri Modernaj artoj elektis lin inter la dek majstrojn de kolorfotado. En 1999 li premiitis kiel ''fotografo de la jarcento''. Por Güler nomitis krome kafejo proksime de la İstiklal-avenuo en Istanbulo. Post longa malsano li mortis en la aĝo de 90 jaroj. von 90 Jahren. == Ekspozicioj (elekto) == * 1968: photokina, Kolonjo * 1972: Bibliothèque Nationale, Parizo * 1987: American Chamber of Architects, Vaŝingtono * 1988: Sådan Er Verden, Odense / Den Haag * 1988: Press Museum, Istanbulo * 1993: Centre Culturel Français, Parizo * 1994: Landesmuseum, Duesseldorf * 1999: form nord, Worpswede * 2000: Huckleberry Gallery, Londono * 2003: Fotografie Forum International, Frankfurt am Main * 2010: grupa elmontrado ''Istanbul. Sammlung Huma Kabakci. 60 Jahre türkische Kunst. Zwischen Tradition und Provokation'', [[Hagen]] kaj [[Goslar]] * 2014: unuopula verkarmontrado ''Ara Güler – Das Auge Istanbuls. Retrospektive von 1950 bis 2005'', Berlino * 2017: unuartista ekspozicio ''Ara Güler – Das Auge Istanbuls'', [[Nurenbergo]]. * 2019 Saatchi-galerio, [[Londono]] == Verkoj (elekto) == * ''Ara Güler: Photographs'', Istanbul, 1980. * ''The Movie World of Ara Güler'', Istanbul, 1989. * ''The Sixth Continent'', Ankara, 1991. * ''Eski Istanbul Anilari'', Istanbul, 1994. * ''Yüzlerinde Yeryüzü'', Istanbul, 1995. * ''Röportaj'', YGS Yayınları, Istanbul 2001. ISBN 975-7012-24-6. * ''Istanbul'' (kun antaŭparolo de Orhan Pamuk), DuMont, Köln 2010, ISBN 978-3-8321-9292-1. * ''Istanbul – From the Point Hotel / Taksim collection.'' İlke Basın Yayım, Istanbul 2013, ISBN 978-605-88813-0-3. == Filmoj pri la bildartisto == * ''Ara Güler – Ein Photograph und sein Istanbul.'' Dokumentadaĵo, Germanujo 2018, 44:02 Min., scenario kaj reĝisorado: Sabine Scharnagl<ref>[https://www.br.de/mediathek/video/doku-ueber-den-beruehmtesten-fotografen-der-tuerkei-ara-gueler-ein-photograph-und-sein-istanbul-av:5a68bef7e077ff00187c8be5 "Doku über den berühmtesten Fotografen der Türkei: Ara Güler – Ein Photograph und sein Istanbul"]</ref> * ''Der Fotograf Istanbuls Ara Güler''. Germanujo 2018, 70 minutoj, scenario kaj reĝisorado de Erdal Buldun - A. Özdil Savasci == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.araguler.com.tr/ Hejmpaĝo] * {{DNB-Portal|121959139}} * [http://www.argus-fotokunst.de/de/info/gueler.html Treeta biografio en la germana] == Notoj == {{Referencoj}} == Fonto == {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Ara Güler | revizio = 187959379 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Guler, Ara}} [[Kategorio:Armenaj fotistoj]] [[Kategorio:Turkaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Armenaj turkoj]] [[Kategorio:Fotoĵurnalistoj]] fwrhthytkmsw870hwz9ax4wubpzstlp Arabo (heroo) 0 706202 9442021 8789812 2026-07-30T19:12:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442021 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Arabo''' ([[Armena lingvo|armene]]: Արաբօ, 1863–1893), naskiĝis kiel '''Arakel Avedisjan''', estis fama armena [[Armena milico|fidajo]] de la fino de la [[19-a jarcento]], unu el la unuaj fidajoj<ref>General Andranik and the Armenian Revolutionary Movement, by Dr Antranig Chalabian, Michigan, 1988 {{ISBN|0-9622741-1-9}}</ref> . Arabo naskiĝis en la vilaĝo Kurtis ([[provinco Bitlis]]). Arabo studis en la monaĥeja lernejo Arakeloc en [[Provinco Muş|Muŝ]]. Komence en la malfruaj 1880-aj jaroj, li gvidis la armenajn fidajajn grupojn de [[Sasuno]] kaj [[Tarono]]. En 1892, li estis arestita de turkaj aŭtoritatoj kaj kondamnita je 15 jaroj da malliberigo, sed eskapis el malliberejo kaj rekomencis la agadon en la [[armena milico]]. De 1889, li revenis al [[Kaŭkazio]] plurajn fojojn por daŭrigi siajn milicajn agadojn. Li partoprenis la unuan [[Armena Revolucia Federacio|ARF]]-konferencon en 1892. Printempe 1893, li revenis al sia regiono [[Kars]] por helpi [[Ribelo de Sasuno|ribelantojn de Sasuno]], sed estis mortigita en 1893 dum batalo kun kurdaj bandoj sur la vojo de Ĥnus al Muŝ ([[Okcidenta Armenio]]) kun siaj kvar kamaradoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.genocide.ru/enc/arabo.htm |titolo=Genocide.ru (Russian) |alirdato=2020-10-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180324102910/http://www.genocide.ru/enc/arabo.htm |arkivdato=2018-03-24 }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Armenaj herooj]] c83xl2b781eclgdx5gt2u75h5bu2r76 Attila Péterfalvi 0 706357 9442283 8952228 2026-07-31T07:16:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442283 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Attila Péterfalvi |dosiero = Péterfalvi Attila in 2024.jpg |grandeco de dosiero = Attila Péterfalvi in 2024 |priskribo de dosiero = Attila Péterfalvi en 2019 |naskonomo = }} '''Attila Péterfalvi,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Péterfalvi Attila [[Andreo|András]]''' estas [[Hungario|hungara]] [[juristo]], [[ombudsmano]], altlerneja [[instruisto]]. Attila Péterfalvi<ref>https://www.naih.hu/files/CV-Peterfalvi-ENG.pdf</ref> naskiĝis la {{daton|29|marto|1957}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Attila Péterfalvi maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran [[diplomo]]n en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1981]], post 2 jaroj kaj en 1998 diplomojn en pli alta grado. Inter 1981-1983 li laboris en [[municipo]] de [[Veszprém (urbo)]], poste li havis plurajn [[posteno]]jn en la departemento. En [[1986]] li ekinstruis en [[Nacia Universitato pri Publikaj Servoj|Altlernejo pri Publikaj Servoj]], en 1991 li ricevis [[stipendio]]n de [[NATO]] por okupiĝi pri defendo de personaj [[dateno]]j. Inter 2001 kaj 2007 li estis ombudsmano pri defendo de personaj datenoj, poste li gvidis oficejon en simila temo. En 2014 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''Adatvédelem és információszabadság a mindennapokban'' (2012) == Fontoj == * [https://www.portfolio.hu/rendezvenyek/eloado/peterfalvi-attila/5767 hungarlingva biografio kun foto] * [https://infoszfera.hu/eloadok/dr-peterfalvi-attila/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.ajbh.hu/dr.-peterfalvi-attila hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201030171101/https://www.ajbh.hu/dr.-peterfalvi-attila |date=2020-10-30 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peterfalvi Attila}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ombudsmanoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] t1mq4xvy3oqa9siqqsd7vj6jh7uh06c Babelio 0 706618 9442345 8934897 2026-07-31T09:55:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442345 wikitext text/x-wiki '''Babelio''' estas franca retaplikaĵa retejo t.e. [[aplikaĵo]] dediĉita al [[literaturo]] kaj samtempe [[Peranto de sociaj retejoj|socia retejo]] destinita por enlistigi personajn bibliotekajn kolektojn, kiuj povos poste esti kundividitaj kaj komentitaj de la aliaj uzantoj. La apo ekzistas ne nur en la franca, sed ankaŭ en la [[hispana lingvo]]. Antaŭ junio 2021, Babelio havis komunumon de 1.1 milionoj da uzantoj<ref>(fr) "''[https://actualitte.com/article/100885/prix-litteraires/roman-manga-bd-les-10-laureats-du-prix-babelio-2021 Roman, manga, BD : les 10 lauréats du Prix Babelio 2021]''". ''ActuaLitté''. la 17-an de Junio 2021.</ref>. == Funkciebloj == === Por la granda publiko === Babelio proponas ekstraktojn de kritikoj kaj de la ligiloj al la granda plimulto de la profesiaj literaturaj kronikoj, aperintaj en la ĝenerala kaj specialigita gazetaro<ref>(fr) ''Critiques littéraires professionnelles'' <small>[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.babelio.com%2Fcritiques-presse arĥivo]</ref>. La kronikoj de tre multnombraj amaskomunikiloj estas tielmaniere integritaj kun la bibliografiaj donitaĵoj de ĉiu libro. La uzantoj povas, por la libroj kiuj estas en ilia biblioteko, doni noton, redakti kritikon, eltiri citaĵojn, krei temajn listojn, partopreni al ludoj kaj krei kvizojn. === Por la profesiuloj de la libro === Babelio proponas socian retejon de la aŭtoroj<ref>(fr) ''[http://www.babelio.com/critiques-presse Réseau social des auteurs] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201114001230/https://www.babelio.com/critiques-presse |date=2020-11-14 }}'', [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.babelio.com%2Fcritiques-presse arĥivo]</ref> por ebligi interrilaton inter verkistoj kaj legantojn laŭ iliaj literaturaj preferoj. La retejo proponas ankaŭ al la publikaj bibliotekoj riĉigi iliajn katalogojn en formo de komunuma enhavo (kritikoj, citaĵoj, nuboj de ŝlosilvortoj) pere de la retejo Babelthèque<ref>(fr) ''[http://www.babeltheque.com/ Babelthèque] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161019044915/http://www.babeltheque.com/ |date=2016-10-19 }}'', [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.babeltheque.com%2F arĥivo]</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Anobii]] * [[LibraryThing]] * [[Goodreads]] * [[Little Free Library]] (lit. senpaga biblioteketo) * [[DAISY (sonlibra formato)]] * [[Biblioteko]] * [[Retkomunumo]] * [[Peranto de sociaj retejoj]] == Ekstera ligilo == [https://www.babelio.com/resrecherche.php Serĉo de Esperanto en Babelio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210410124548/https://www.babelio.com/resrecherche.php |date=2021-04-10 }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Sociaj retejoj]] [[Kategorio:Libroj]] [[Kategorio:Bibliografio]] hh23n9nkhvu3b0dqqcntxgsvv74ap50 Motorola 0 719836 9441813 9323306 2026-07-30T12:48:31Z Cicihwahyuni6 213052 9441813 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Motorola, Inc.''' estis usona [[Transnacia firmao|transnacia]] [[telekomunikado|telekomunika]] [[firmao]] fondita en la 25a de Septembro, 1928, kun [[sidejo]] en Schaumburg, [[Ilinojso]]. Post perdi 4.3 mil milionojn da usonaj dolaroj en 2007 ĝis 2009, la kompanio disiĝis en du sendependaj publikaj kompanioj, nome Motorola Mobility kaj Motorola Solutions la 4an de Januaro, 2011.<ref>[https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704111504576059863418814674 The Wall Street Journal] alirita en la 4a de Januaro, 2011, Motorola Is Split Into Two, Spencer E., Ante; 5a de Januaro, 2011.</ref> Motorola Inc. estis renomita Motorola Solutions kaj estas jure la rekta sukcedanto de la origina kompanio post la apartigo disde Motorola Mobility.<ref>{{Cite web|url=https://www.annualreports.com/HostedData/AnnualReports/PDF/NYSE_MSI_2018.pdf|title=Form 10-K — Motorola Solutions, Inc.|date=2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190908122212/https://www.annualreports.com/HostedData/AnnualReports/PDF/NYSE_MSI_2018.pdf|archive-date=2019-09-08|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-03-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190908122212/https://www.annualreports.com/HostedData/AnnualReports/PDF/NYSE_MSI_2018.pdf|arkivdato=2019-09-08}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190908122212/https://www.annualreports.com/HostedData/AnnualReports/PDF/NYSE_MSI_2018.pdf |date=2019-09-08}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.annualreports.com/HostedData/AnnualReports/PDF/NYSE_MSI_2018.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-03-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190908122212/https://www.annualreports.com/HostedData/AnnualReports/PDF/NYSE_MSI_2018.pdf |arkivdato=2019-09-08}}</ref><ref name="google1">{{Cite web |url=https://www.google.com/finance?q=NYSE:MSI |title=Motorola Solutions Inc: NYSE:MSI quotes & news – Google Finance |access-date=12a de Julio, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903055623/http://www.google.com/finance?q=NYSE:MSI |archive-date=3a de Septembro 2011 |url-status=live }}</ref> Motorola Mobility estis vendita al [[Google]] en 2012, kaj siavice akirita de [[Ĉinio|ĉina]] kompanio [[Lenovo]] en 2014.<ref>{{Cite web|first=Roger|last=Cheng|website=[[CNET]]|url=https://www.cnet.com/news/lenovo-closes-acquisition-of-motorola-mobility-from-google/|title=It's official: Motorola Mobility now belongs to Lenovo|date=30a de Oktobro, 2014|access-date=15a de Oktobro, 2020}}</ref>[[Dosiero:Motorola Danmark Glostrup.JPG|eta|dekstra|Loka filio en Glostrup, [[Danio]].]]Motorola dezajnis kaj vendis ekipaĵon de [[sendrata reto]] kiel stacioj por poŝtelefona elsendo kaj signal-[[amplifilo]]j. Inter la hejmaj kaj elsendaj produktoj de reto de Motorola estas televidaj senkodigiloj, ciferecaj videoregistriloj, kaj reta ekipaĵo uzata por ebligi videoelsendon, komputila telefonio, kaj [[altdifina televido]]. Ties negocoj kaj registaraj klientoj konsistis ĉefe el senkabla voĉo kaj larĝbendaj sistemoj (uzitaj por konstrui privatajn retojn), kaj publikaj sekurec-komunikadaj sistemoj kiel Astro kaj Dimetra. Tiuj negocoj (escepte ĉe televidaj senkodigiloj, senkablaj retoj, kaj kablaj [[modemo]]js) estas nune parto de Motorola Solutions. Google vendis Motorola Home (iama kablonegoco General Instrument) al Arris Group en Decembro 2012 kontraŭ 2.35 mil milionoj da usonaj dolaroj.<ref>{{Cite web|url=https://dealbook.nytimes.com/2014/01/29/google-seen-selling-it-mobility-unit-to-lenovo-for-about-3-billion/|title=After Big Bet, Google Is to Sell Motorola Unit|first=Claire Cain Miller and David|last=Gelles|access-date= 26a de Junio, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917005543/http://dealbook.nytimes.com/2014/01/29/google-seen-selling-it-mobility-unit-to-lenovo-for-about-3-billion/|archive-date=17a de Septembro, 2016|url-status=live}}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Gart, Jason H. (2006). "Electronics and Aerospace Industry in Cold War Arizona, 1945–1968 – Motorola, Hughes Aircraft, Goodyear Aircraft". Arizona State University. Phd diss. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj firmaoj| ]] [[Kategorio:Telekomunikaj firmaoj]] [[Kategorio:Elektronikaj firmaoj]] p7cnneuuj4w4dhfpwkigy3ssuu68tmv Baltimora tumulto de 1861 0 723015 9442397 7945656 2026-07-31T10:54:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442397 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Baltimore Riot 1861.jpg|eta|dekstre|250px|Baltimora tumulto de 1861.]] La '''Baltimora tumulto de 1861''', en angla ''Baltimore riot of 1861'' (nomitaj ankaŭ "Pratt Street Riots" kaj "Pratt Street Massacre", tumultoj aŭ masakro de la strato Pratt) estis civila konflikto okazinta la 19an de Aprilo, 1861, en Pratt Street, ĉefa strato de [[Baltimoro]], [[Marilando]]. Ĝi okazis inter kontraŭmilitaj "Copperhead" Demokratoj (nome la plej granda partio en Marilando) kaj aliaj simpatiantoj de la [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono]] de unu flanko, kaj de aliaj, membroj de la milicoj de [[Masaĉuseco]] kaj de [[Pensilvanio]] survoje al la landa ĉefurbo [[Vaŝintono]], kiuj estis alvokitaj por federacia servo. La lukto startis en la Stacio de la Prezidenta Strato, etendiĝis tra Prezidenta Strato kaj posste al Howard Strato, kie ĝi finis en la Stacio de Camden Strato. La tumulto produktis la unuajn mortojn fare de malamika agado en la [[Usona Enlanda Milito]] kaj estis kromnomita la "Unua Sangelverŝo de la Enlanda Milito".<ref>Vogler, Mark E. (18a de Aprilo, 2009). [https://web.archive.org/web/20090419134532/http://www.eagletribune.com/punews/local_story_107204538.html "Civil War Guard on duty in Baltimore to save President Street Station".] eagletribune.com. Eagle Tribune in Lawrence, Massachusetts. Arkivita el la originalo la 19an de Aprilo, 2009. Alirita la 22an de Aprilo, 2021.</ref> La rezulto estis 4 (soldatoj) mortigitaj, kaj 36 vunditaj en la flanko de la Unio; kaj 12 (civiluloj) mortigitaj, kun nekonata nombro de centoj vunditaj. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Harry Ezratty, Baltimore in the Civil War: The Pratt Street Riot and a City Occupied, Charleston, SC: The History Press, 2010. ISBN 978-1-60949-003-4. * George William Brown, [https://archive.org/details/baltimoreandthen011339mbp Baltimore And The Nineteenth Of April, 1861: A Study Of The War,] Baltimore: N. Murray (Johns Hopkins University), 1887. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bataloj de la Usona Enlanda Milito]] [[Kategorio:Milita historio de Usono]] [[Kategorio:1861]] [[Kategorio:Marilando]] dirstnxoyjdndawzjsug5qsakgh3dt5 Askola 0 723775 9442241 9001004 2026-07-31T05:34:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |nomo = Askola |bildo= <!-- el vikidatumoj --> |bildo-priskribo= |bildo-larĝeco =270ra |lando = {{Finnlando}} |provinco = {{Uusimaa}} |regiono = [[Uusimaa#Regiono de Porvoo|Porvoo]] |regiono-ISO = FI-18 |zomo = 10 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Finnlando |tipo2 = reliefo }} '''Askola''' (antaŭa nomo '''Askula''') estas komunumo en [[Finnlando]] en orienta parto de la provinco [[Uusimaa]]. Ĝia areo estas {{unuo|218.03|km²}}, el kio estas tero {{unuo|212.44|km²}} kaj akvo {{unuo|5.59|km²}}. La 31-an de decembro 2020 la komunumo havis {{unuo|4876}} loĝantojn, la 31-an de decembro 2022 estis {{unuo|4763}}<ref>[https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11ra.px/ statistikaj informoj laŭ la stato fine de 2022] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230124124821/https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11ra.px/ |date=2023-01-24 }} ({{fi}})</ref>, kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}}. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) [[Dosiero:Askola health centre 1.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la sancentro}}]] [[Dosiero:Askolan kirkko 1.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la luterana kirko}}]] [[Dosiero:Askolan kirkko, kellotapuli 2.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kun aparta [[sonorila turo]]}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Finnlando}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Finnlando]] l1t1lwwvihkd76rl0j05dnu7f7150ye Antoine Bondaz 0 725029 9441829 9140455 2026-07-30T13:59:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441829 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Antoine BONDAZ''' estas [[Francio|franca]] esploristo pri [[Ĉinio]], [[Tajvano]], [[Nord-Koreio]] kaj [[Sud-Koreio]], kiu laboras por la [[Fondaĵo por Strategia Esplorado]] ([[:en:Foundation_for_Strategic_Research|en]]). == Biografio == Diplomita de la Instituto pri politikaj studoj de [[Bordeaux|Bordozo]] en 2011, li studis en la [[Universitato Hankuk pri fremdaj studoj]] en [[Seulo]] kaj en la nacia Universitato Sun Jatsen en [[Kaosjungo]], kaj prezentis en 2015 en la [[Instituto pri Politikaj Studoj de Parizo|Instituto pri politikaj studoj de Parizo]] tezon nomigitan « De nesekureco ĝis stabileco: la politiko pri Koreio de Ĉinio de 2009 ĝis 2014 » (''« De l’insécurité à la stabilité : la politique coréenne de la Chine de 2009 à 2014 »'')<ref>Antoine Bondaz, « [https://www.theses.fr/2015IEPP0045 De l’insécurité à la stabilité : la politique coréenne de la Chine de 2009 à 2014] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220209072032/http://www.theses.fr/2015IEPP0045 |date=2022-02-09 }} », ''theses.fr'', la 11-an de decembro 2015</ref>. Li adoptis novklasikan vidpunkton pri [[internaciaj rilatoj]]. Antoine Bondaz estas fakulo de la Fondaĵo por Strategia Esplorado, franca [[pensfabriko]] konsiderata de Hadrien Desuin kiel [[Novkonservativismo|novkonservativa]]<ref>Eloi Thiboud, « [https://www.lefigaro.fr/vox/monde/2017/06/02/31002-20170602ARTFIG00174-du-gaullisme-au-neo-conservatisme-comment-la-diplomatie-francaise-est-devenue-atlantiste.php Du gaullisme au néo-conservatisme, comment la diplomatie française est devenue atlantiste] », ''Le Figaro'', la 2-an de junio 2017</ref>. Liaj studfakoj estas la [[ekstera politiko]] de Ĉinio kaj de ambaŭ Koreioj. Li specife atentas pri la strategiaj aferoj en [[Orienta Azio]]. En marto 2021, Antoine Bondaz estis celita de rimarkoj de [[Lu Shaye]], [[ambasadoro]] de Ĉinio en Francio, kiu nomis lin "huliganeto" ("''petite frappe''"), "freneza hieno" ("''hyène folle''") kaj "ideologia [[Interreta trolo|trolo]]" ("''troll idéologique''"), post kiam li sin esprimis pri la premadoj efektivigitaj de la ambasadoro sur la interŝanĝa grupo Francio-Tajvano de la [[Senato de Francio|franca Senato]] por malinstigi la membrojn de tiu grupo viziti Tajvanon. Antoine Bondaz ricevis la subtenon de multaj eminentuloj kaj la afero kreskigis la diplomatiajn streĉojn inter Ĉinio kaj Francio. == Verkoj == * ''Corée du Nord'' : ''plongée au cœur d'un État totalitaire'', fotografioj, Benjamin Decoin, Vanves : Chêne, 2016 <small>([[ISBN]]&nbsp;[[:fr:Spécial:Ouvrages_de_référence/281231561X|<span class="nowrap">281231561X</span>]])</small> * ''L'avenir de la Corée du Nord'' kun Juliette Morillot, Institut Diderot, Parizo, 2017, {{ISBN|9791093704487}} == Notoj kaj referencoj == * Tiu artikolo estas traduko de la [[Franca lingvo|franclingva]] artikolo « [[:fr:Antoine_Bondaz|Antoine Bondaz]] » {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bondaz, Antoine}} [[Kategorio:Esploristoj de internaciaj rilatoj]] [[Kategorio:Instruistoj de IEP (Parizo)]] [[Kategorio:Lernintoj de IEP (Parizo)]] [[Kategorio:Lernintoj de IEP (Bordeaux)]] [[Kategorio:Esploristoj de Koreio]] [[Kategorio:Esploristoj de Azio]] [[Kategorio:Ĉinologoj]] [[Kategorio:Politiko de Azio]] [[Kategorio:Diplomatio]] 5nnrtpwv363m4zwszd6ta46vo9fmy2p Maddalena Casulana 0 730453 9441824 9401694 2026-07-30T13:50:18Z Sj1mor 12103 9441824 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=[[Artemisia Gentileschi]], ''[[Sankta Cecilia|St Cecilia]] ludanta liuton'', ĉirkaŭ 1610–1612, Spada Galerio, Romo.}} '''Maddalena CASULANA''' estis itala renoma profesia komponisto, kantisto, instruistino kaj escepte talenta liutisto de la [[16-a jarcento]]. Ŝi estis la unua virina muzikverkisto kiu havis ekskluzivan volumon de sia verko, presita kaj publikigita, en la historio de la okcidenta muziko. ==Biografio== Maddalena Casulana komencis sian muzikan agadon kiel liuta prezentisto kaj kantisto, kvankam ŝi baldaŭ celis sian aktivecon kiel komponisto. Tre malmulte oni scias pri ŝia vivo. Ŝi naskiĝis en [[1544]] en [[Italio]], eble en [[Casole d'Elsa]]. Oni nur povas ekscii pri ŝia vivo per la dediĉoj kaj skribaĵoj en ŝiaj kolektoj de madrigaloj. Sur ĉi tiu bazo, oni scias, ke ŝi vizitis [[Verono|Veronon]], [[Milano|Milanon]] kaj [[Florenco|Florencon]]. Ŝi estis, evidente, en [[Venecio]], kie estis eldonita ŝia verko, kaj kie la loĝantaro komentis pri ŝiaj kapabloj. Ŝiaj unuaj publikigitaj verkoj estis grupo el kvar madrigaloj eldonita en "La deziro" (''Il Desiderio'') en Venecio en [[1566]], kiu estis kompilaĵo de [[Giuglio Bonagiunta]], konata muzikkantisto, kiu inkluzivis la verkojn de Casulana por vendi la eldonon. En tiuj fruaj tempoj la virinoj dediĉitaj al la muziko ofte estis silentigitaj, sed la 16a jarcento alportis la komencon de multaj ŝanĝoj. Junaj virinoj, inkluzive Maddalena Casulana, kiu povis fari akademiajn studojn en Florenco, serĉis edukadon. Kun tiu bazo kaj ŝia talento, ŝi elektis daŭrigi muzikan karieron. Tiel ŝi havis ŝancon kanti kaj instrui en salonoj kaj akademioj, kie pli facile oni akceptis virinojn. La esploristo Thomasin LaMay skribas: "Ŝi estis sendependa virino, kiu ŝajne devenis de modestaj rimedoj kaj elektis vivteni sin”. En tiu medio, en tiu epoko ŝi sukcesis trovi sian propran identigitan voĉon. Ĉi tiu italino de vasta kulturo, granda sentemo kaj eksterordinara inteligenteco, situigis virinojn en intelekta egaleco kun viroj, donante al protagonistoj de siaj verkoj nekutiman liberecon de esprimo, kio estis la manifestiĝo de siaj propraj deziroj. En [[1568]] kun la simpla nomo de "Unua libro de [[Madrigalo (muziko)|madrigaloj]]" (''Il primo libro di madrigali''), ŝi publikigis en Venecio sian unuan kompilaĵon de kvarvoĉaj madrigaloj, kiu estas la unua muzika verko eldonita de virino. Estis tia la graveco de la verko de Maddalena Casulana, ke eĉ [[Orlando di Lasso]] - granda komponisto de la [[Renesanco]] - direktis unu el ŝiaj komponaĵoj ĉe la kortego de Alberto la 5-a de Bavario en [[Munkeno]]. Bedaŭrinde ĉi tiu muziko ne travivis. Estas ankaŭ pluaj evidentecoj pri la opinioj de multaj famaj muzikaj verkistoj kiuj vivis en Venecio tiutempe, al kiuj impresis la kapablo de Maddalena kiel komponisto. Ŝi konstruis sian reputacion ne kiel korteganino, konata pro la improvizita kanto, sed kiel kantisto kaj profesia komponisto de muziko verkita kaj publikigita. Ŝi dediĉis sian vivon al muzikverkado, donante al la historio de la muziko pli ol 60 madrigalojn. Ŝi mem eldonis ilin dum la jaroj [[1570]], [[1583]] kaj [[1586]], ĉiuj en Venecio. Kelkaj el ŝiaj verkoj ankaŭ estis inkluditaj en alia kompilaĵo, “Il Gaudio” en 1586. En kelkaj verkoj, Maddalena skribis pri la malfacilaĵoj esti virin-komponisto en tia epoko. "Mi deziras montri al la mondo, tiom vaste kiel mi povas, la ekziston de erara vanteco pri kio nur la viroj posedas talenton por la artoj kaj la intelekto, kaj ĉi tiuj neniam naskiĝos en virinoj". Aŭskultu ŝian muzikon por aprezi la elegantan kaj riĉan [[Kontrapunkto|kontrapunktan]] stilon, kiu poziciigas ŝin almenaŭ, sur la sama nivelo, kiel ŝiaj plej famaj madrigalistaj viraj kolegoj. {{Virinoj en muziko|6}} == Diskaro == * Obligacioj, Mark Evan. Historio de Muziko en Okcidenta Kulturo. Vol. 1. Pearson/Prentice Halo, 2014, 6 kompaktaj diskoj akompanas tekston de sama titolo. Originale liberigita en 2010. * Briscoe, James R., Comp. Nova Historia Antologio de Muziko de Virinoj.. Indianao Universitata Gazetaro, 2004, 3 kompaktaj diskoj akompananta antologion de poentaroj. Originale liberigita en 1991. * ''I canti di Euterpe, sec. XVI''. Ensemblo Laus contentus.Registrita en 1998. La bottega discantica, Discantica 37, 1998, kompakta disko. * Angloj kaj itala Renesanco Madrigals. Virga 7243 5 61671 2 4, 1999, 2 kompaktaj diskoj. Originale liberigita en 1987. * Frauensaiten: mortas weibliche Seite der Musik. La Hilliard Ensemblo, et al. EMI Electrola 7243 4 78380 2 6, 1997, kompakta disko. Originale publikigita kiel LP en 1955. * Plene Bone Ŝi Kantis: la Muziko de Virinoj de la mezepoka & Renesanco. Marquis MAR 81445, 2013, kompakta disko. Originale liberigita en 1991. * Itala Renesanco Madrigals. EMIaj Klasikaĵoj CDC 7 54435 2, 1992, kompakta disko. * Komprenanta Muzikon: Kompakta Diska Kolekto de Studento. Sony Muziko Specialaj Produktoj A3 24952, 1996, 3 kompaktaj diskoj akompanas lernolibron de sama titolo. * Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel. Capella Augusta Guelferbytana, Mädchenchor Hannover (Gudrun Schröfel, cond.) ; [[Knaboĥoro Hanovro|Knabenchor Hannover]] (Jörg Breiding, cond.). Registrita 4a de julio–9, 2011. Rondeau ROP6054, 2011, kompakta disko. == Verkaro == {| class="wikitable sortable" !Labora titolo !Originala eldono !Havebla sur KD |- |''Adio Lidia mia bella'' |Madrigals, bk. 2, [ne. 8] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Ahi possanza d'amor'' |Madrigals, bk. 2, [ne. 4] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Amor por qual cagion'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 2] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Amor por qual cagion'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 2] |Plene Bone Ŝi Kantis: la Muziko de Virinoj de la mezepoka & Renesanco. |- |''Amorosetto fiore'' |Tria Libro de Deziro: 4-Parto Madrigals de Lasso... [Ne. 7] |Ne ankoraŭ registrita |- |''Ben venga il pastoro mio'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 7] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Cinta di fior un giorno'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 9] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Venita fra verd' erbette'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 17] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Dea che nel makulas nacque, La'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 11] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Gli ochi lucent' e belli'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 10] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Gran miracol d'amore'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 20] |Rarities de la Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel |- |''Io d'odorate fronde'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 3] |Plene Bone Ŝi Kantis: la Muziko de Virinoj de la mezepoka & Renesanco. |- |''Io d'odorate fronde'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 3] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Io felice pastore'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 12] |Plene Bone Ŝi Kantis: la Muziko de Virinoj de la mezepoka & Renesanco. |- |''Monti selve fontane'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 14] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Morir ne può il mio cuore'' |Madrigals, bk. 1 |''I canti di Euterpe'', 16a c. |- |''Morir ne può il mio cuore'' |Madrigals, bk. 1 |Angloj kaj itala Renesanco Madrigals |- |''Morir ne può il mio cuore'' |Madrigals, bk. 1 |''Frauensaiten: Mortas weibliche Seite der Musik'' |- |''Morir ne può il mio coure'' |Madrigals, bk. 1 |Historio de Muziko en Okcidenta Kulturo |- |''Morir ne può il mio coure'' |Madrigals, bk. 1 |Itala Renesanco Madrigals |- |''Morir ne può il mio coure'' |Madrigals, bk. 1 |Komprenanta Muzikon: Kompakta Diska Kolekto de Studento |- |''Morte--Che vôi--Te chiamo'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 6] |Nova Historia Antologio de Muziko de Virinoj |- |''Morte--Che vôi--Te chiamo'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 6] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''O notte o ciel o makulas'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 5] |''I canti di Euterpe'', 16a c. |- |''O notte o ciel o makulas'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 5] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Por lei pos' en oblio'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 13] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Ridon aŭ por le piaggie'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 1] |Plene Bone Ŝi Kantis: la Muziko de Virinoj de la mezepoka & Renesanco. |- |''Ridon aŭ por le piaggie'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 1] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''S'alcun vi mira fiso'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 16] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Sculpio ne l'estas' Amore'' |Madrigals, bk. 1 |Ne ankoraŭ registrita |- |''Se sciôr si ved'il laccio cui dianz'io'' |Madrigals, bk. 1 |Ne ankoraŭ registrita |- |''Stavasi il mio bel Sol'' |''Il Gaudio'' (1586) |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Tra verdi frondi'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 21] |Ne ankoraŭ registrita |- |''Vagh'amorosi augelli'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 15] |''I canti di Euterpe'', 16a c. |- |''Vedesti Amor giamai'' |Madrigals, bk. 1 |Ne ankoraŭ registrita |- |''Vivo fervoro viva fiamma'' |Vivo fervoro viva fiamma |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |- |''Vostro dipartir, Il'' |Madrigals, bk. 2 [ne. 19] |''Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog aŭgusto Bibliothek Wolfenbüttel'' |} == Bibliografio == * Pontoj, Thomas W. "Maddalena Casulana". ''La Nova Boska Vortaro de Muziko kaj Muzikistoj''. Redaktita de Stanley Sadie. Vaŝingtono, D. C.: la Vortaroj de bosko de Muziko, 1980. * Pontoj, Thomas W. "Madelana Casulana" en La Norton/Boska Vortaro de Virinaj Komponistoj. Redaktita de Julie Anne Sadie kaj Rhian Samuel. Nov-Jorko: W. W. Norton, 1995. * Chater, James. "'Tia dolĉa malĝojo': La ''Dialogo di partenza'' en la itala Madrigal." ''Frua Muziko'' 27, ne. 4 (novembro 1999): 576–88, 590–99. * Gough, Melinda J. "1605 de Marie de Medici ''baleto de la reine'' kaj la Virtuosic Virina Voĉo." Frue Modernaj Virinoj: Interdisciplinary Revuo 7 (2012): 127–56. * Hadden, Nancy. "Ŝanĝanta Virinojn: Prezentistoj, Patronoj kaj Komponistoj en Renesanca Eŭropo." ''IAWMa Revuo'' 18, ne. 1 (junio 2012):14–20. * Heere-Beyer, Samantha E. "Asertanta Voĉon: Madalena Casulana kaj la Deksesa-Jarcento itala Madrigal." MM tezo, Universitato de Pittsburgh, 2009. * LaMay, Thomasin. "Kunmetanta de la Gorĝo: Madalena ''Primo libro de'' de Casulana madrigali, 1568." En Muzikaj Voĉoj de Fruaj Modernaj Virinoj: Multaj-Gvidita Melodiojn. Redaktita de Thomasin LaMay. Burlington, VT: Ashgate, 2005. * LaMay, Thomasin. "Madalena Casulana: Mia Korpo Scias Unheard de Kantoj." En Sekso, Sekseco kaj Frua Muziko. Redaktita de Todd C. Borgerding. Nov-Jorko: Routledge, 2002, 41–72. * Lindell, Robert. "muziko kaj Mecenateco ĉe la Tribunalo de Rudolf II." En Muziko en la germana Renesanco: Fontoj, Stiloj kaj Kuntekstoj. Redaktita de John Kmetz. Cambridge: Cambridge Universitata Gazetaro, 1994. * MacAuslan, Janna kaj Kristan Aspen. "Rimarkindaj Virinoj: Renesancaj Virinoj en Muziko." ''Varma Drato'' (1993): 12–13. EBSCOhost (alirita 18a de oktobro, 2016). * Newcomb, Anthony. "Giovanni Maria Fruaj Patronoj de Nanino en Romo." ''La Revuo de Muzikologio'' 30, ne. 1 (2013): 103–27. * Pendle, Karin. "Muzikaj Virinoj en Frua Moderna Eŭropo." Virina & Muziko: Historio, Indianao Universitata Gazetaro, 2001. * Pescerelli, Beatrice, ed. ''I madrigali di Maddalena Casulana''. Florenco: L.S. Olschki, 1979. * Pescerelli, Beatrice. "Maddalena Casulana". En ''La Historia Antologio de Muziko de Virinoj''. Redaktita de James R. Briscoe. Bloomington: Indiana U P, 1986. * Willimann, Joseph. "'Indi ne piùdes io': Vom Verzichten und Begehren: Mortas Madrigale von Maddalena Casulana." Musik & Ästhetik 10, ne. 37 (2006): 71–97. == Eksteraj ligiloj == * {{IMSLP|Casulana, Maddalena|Maddalena Casulana}} * {{ChoralWiki}} * Il secondo libro de madrigali quattro voci, Vinegia, 1570  {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Casulana, Maddalena}} [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Renesancaj komponistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Itala Renesanco]] [[Kategorio:Mortintoj en 1590-1599]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1540-1549]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Muzikistoj]] c45x2btn39x33gjsegbq9c2etv0keu1 Banco do Brasil 0 731073 9442409 8981147 2026-07-31T11:13:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442409 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = {{#invoke:Wikidata|claim|P1448}} | eonomo = {{paĝonomo}} | emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | bildo_priskribo = | tipo = | celo = | agareo = | fondodato = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | mapo = | sidejo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P159}}]], [[{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]] | estro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron de ekofico --> | dungitaro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --> | lingvoj = | TTT-ejo = {{oficiala retejo}} }} [[Dosiero:BBsedeI-a.jpg|dekstra|eta|333x333ra|Konstruaĵo "Ĉefsidejo" de Banco do Brasil en [[Braziljo]] .]] [[Dosiero:Serra-Talhada-Banco-do-Brasil.jpg|dekstra|eta|250x250ra|Agentejo en [[Serra Talhada]], en la interno de [[Pernambuko]] .]] '''Banco do Brasil S.A.''' (Banko de Brazilo), konata ankaŭ kiel "BB", estas [[Banko|financa institucio]], kunigita kiel mikskapitala kompanio,<ref>ALEXANDRINO, Marcelo & PAULO, Vincente (2017). ''Direito Administrativo Descomplicado''. Rio de Janeiro: GEN - Método. pág. 86</ref> kun [[Registaro de Brazilo|la Federacia Registaro de Brazilo]] posedanta 50% de la [[akcio]]j <ref>José Roberto Castro (28 novembro 2016). «[https://www.nexojornal.com.br/expresso/2016/11/28/Banco-do-Brasil-deixar%C3%A1-cidades-sem-ag%C3%AAncia-entre-a-%E2%80%98fun%C3%A7%C3%A3o-social%E2%80%99-e-o-mercado Banco do Brasil lasos urbojn sen agentejo: inter la" socia funkcio "kaj la merkato]». Nexus-Gazeto. Alirita la 29-an de novembro 2016..</ref> (en februaro 2020). Ĝi havas kiel akciulojn, krom la Unio (59,1%), [[antaŭdiris|PREVI]] (10,4%), eksterlanda kapitalo (29,82%),<ref>«[http://g1.globo.com/economia/mercados/noticia/2013/10/decreto-eleva-limite-de-participacao-estrangeira-no-bb-de-20-para-30.html Dekreto levas la limon de eksterlanda partopreno en BB de 20% ĝis 30%]». G1. Alirita la 5-an de novembro 2013.</ref> BNDESpar (0,2%), [[Fizika persono|individuoj]] (6,0%), [[Jura persono|juraj personoj]] (5,2%) kaj propraj akcioj (0,7%). La unua Banco do Brasil, fondita en 1808, ankaŭ estis la unua banko en la historio de Portugalio kaj la Portugala Imperio, ĝi bankrotis post kiam la reĝa familio konfiskis la financojn kaj revenis al Portugalio, estis likvidita en [[1829]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.multirio.rj.gov.br/historia/modulo02/liquidacao.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210709184443/http://www.multirio.rj.gov.br/historia/modulo02/liquidacao.html |arkivdato=2021-07-09 }}</ref> La Dua Banko de Brazilo (nuna) estis fondita de la Barono Mauá, en [[1851]] .<ref>[https://www.bb.com.br/portalbb/page3,136,7309,0,0,1,8.bb]</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Caixa Econômica Federal]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} [[Kategorio:Brazilaj bankoj]] [[Kategorio:Ekonomio de Brazilo]] 66o26wie6d9sysq29c1myn9h0pv8e2i Asma Ambrus 0 733157 9442242 7942358 2026-07-31T05:38:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442242 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Asma Ambrus |dosiero = Ambrus Asma.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Asma Ambrus |naskonomo = }} '''Asma Ambrus''' [aŝma ambruŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Ambrus Asma''' estas [[Hungario|hungara]] [[aktoro]]. Ŝia persona nomvarianto estis ''Erzsébet'', ŝia [[edzo]] estis [[Károly Horváth (aktoro)]]. Asma Ambrus<ref>https://www.imdb.com/name/nm1763037/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM108264/43ccd275-f374-4cca-aa72-b1125bc3adc3/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|5|septembro|1954}} en [[Dunaegyháza]]<!--, ŝi mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. [[Dosiero:Ambrus Asma portréja. Köő Adrien fotója.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Asma Ambrus}}]] == Biografio == Asma Ambrus komence estis amatora aktoro en pluraj malgrandaj teatroj. Inter 1976-1978 ŝi lernis en aktora [[studio]]. Inter [[1978]]–[[1986]] ŝi apartenis al teatrejo por infanoj, inter 1986-1996 al [[Teatro de Kecskemét]], poste ŝi ne ligiĝis al teatra trupo. Baldaŭe ŝi ludis en diversaj [[teatro]]j, tial ŝi havis rolojn en pluraj lokoj. Kelkfoje ŝi havis rolojn en filmoj kaj pli malofte ŝi estis [[reĝisoro]]. Intertempe ŝi akiris diplomon en [[:hu:A Tan Kapuja Buddhista Főiskola]]. Ŝi ricevis premiojn inter 1989 2012. Ŝi edziniĝis kaj naskis unufoje. == Ŝiaj teatraj roloj (elekto) == * [[William Shakespeare]]: [[Somermeznokta sonĝo]] - Heléne * [[Anton Ĉeĥov]]: [[Ĉeriza ĝardeno]] - Ŝarlotta Ivanovna * [[Ferenc Lehár]]: ''Luxemburg grófja'' - Juliette * [[Molière]]: [[Tartufo]] - S-ino Pellner * [[Mark Twain]]: [[La Aventuroj de Tom Sawyer]] - Jim == Ŝiaj filmaj roloj (elekto) == * ''Nagyvárosi kanyarok'' (1981) * ''Csinszka'' (1987) * ''Egy szoknya, egy nadrág'' (1992) * ''Káprázatok káoszában'' (2003) * ''Vándorszínészek'' (2017) * ''Doktor Balaton'' (2021) - Koncz Erzsébet == Fontoj == * [https://www.jegy.hu/person/ambrus-asma-7194 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=matortent&sz=2454 hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.szinhazvilag.hu/szinesz/ambrus-asma hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210722045824/https://www.szinhazvilag.hu/szinesz/ambrus-asma |date=2021-07-22 }} * [https://port.hu/adatlap/szemely/ambrus-asma/person-21857] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ambrus Asma}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] opapis5gpzjpdrs6gq8tj8qa56p9e7f Argenvières 0 747679 9442121 8996280 2026-07-30T22:10:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442121 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Centro-Valo de Luaro]] | departemento = {{Cher}} | arondismento = ''[[arondismento Bourges|Bourges]]'' | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-18 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Cher|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Cher]]'', en la regiono [[Centro-Valo de Luaro]] ({{lang-fr|Centre-Val de Loire}}, prononco [{{IFA|sɑ̃tʁə val də lwaʁ]}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] ''[[arondismento Bourges|Bourges]]'' kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. <!-- == Konataj lokanoj == * --> == Eksteraj ligiloj == * [https://argenvieres-free-fr.translate.goog/?_x_tr_sch=http&_x_tr_sl=fr&_x_tr_tl=eo oficiala retejo (jen aŭtomate tradukita)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211212183408/https://argenvieres-free-fr.translate.goog/?_x_tr_sch=http&_x_tr_sl=fr&_x_tr_tl=eo |date=2021-12-12 }} == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Cher]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Cher}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Cher]] jp78ds5avqo8308lxnj3sbt975d80vg Candelario 0 752022 9442123 8778233 2026-07-30T22:18:25Z Lojwe 158154 9442123 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-SA|situo sur mapo2=Hispanio}} '''Candelario''' estas [[municipo]] de la [[provinco Salamanko]], en la aŭtonoma komunumo [[Kastilio-Leono]], [[Hispanio]]. Ĝi apartenas al la [[Jurisdikcia partio de Béjar]] kaj al la municiparo Ruta de la Plata. [[Dosiero:Candelario - Casas 03.jpg|eta|maldekstre|Tradicia popola arkitekturo.]] [[Dosiero:Iglesia de Candelario 8536.JPG|eta|maldekstre|Preĝejo ''Nuestra Señora de la Asunción''.]] Ĝia municipa teritorio estas formata de ununura loĝloko, okupas totalan areon de 60,17 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la [[INE]] en 2017, ĝi havas 934 loĝantojn. Temas pri tre bela domaro kun tradicia popola arkitekturo kaj rimarkinda natura ĉirkaŭaĵo, kio allogas [[turismo]]n. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de la provinco Salamanko]] 4vvp7enb9bmr15fck8dl3rwvg86rx28 Listo de prezidantoj de Ukrainio 0 781662 9442093 9386439 2026-07-30T21:10:33Z Mrmw 133386 ([[c:GR|GR]]) [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.png]] → [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.svg]] 9442093 wikitext text/x-wiki {|align="right" cellpadding="0" cellspacing="0" style="margin-left:1em" |-valign="top" |[[Dosiero:Маріїнський_палац_в_Києві_(cropped).jpg|alternative=Будівля Маріїнського палацу|eta|241x241ra|[[Marijinskij palaco]], la ceremonia rezidejo de prezidanto de Ukrainio ]] |[[Dosiero:Flag_of_the_President_of_Ukraine.svg|alternative=Штандарт президента України|eta|125x125ra|La [[flago de la prezidanto de Ukrainio]]]] |} La '''listo de prezidantoj de Ukrainio''' enhavas personojn kiuj iĝis prezidantoj de [[Ukrainio]] aŭ provizore plenumis la devojn de la prezidanto. == Pri la pozicio de la prezidanto de Ukrainio == === Historio de la pozicio === La pozicio de la Prezidanto de Ukrainio estis establita la 5-an de julio 1991 per amendoj fare de la [[Verĥovna Rada]] al la Konstitucio de la [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko|Ukraina SSR]]. La prezidanto estis difinita kiel la estro de la ekzekutiva potenco. La prezidanto nomumis la ĉefministron por aprobo de la Verĥovna Rada, organizis kaj likvidis ministeriojn, nomumis kaj eksigis ministrojn.<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1293-12#Text Закон Української радянської соціалістичної распубліки «Про заснування поста Президента Української РСР і внесення змін та доповнень до Конституції (Основного Закону) Української РСР»]. ''[[Verĥovna Rada|Верховна Рада України]]'' ({{Ukraine}})</ref> Post la adopto de la [[Konstitucio de Ukrainio]] en 1996, la prezidanto ĉesis esti la estro de la ekzekutiva potenco. La prezidanto nomumis la ĉefministron kun la konsento de la Verĥovna Rada, proponis al ĝi ministeriajn kandidatojn. Post kiam amendoj estis faritaj al la Konstitucio de Ukrainio en decembro 2004, la prezidanto aprobis la ĉefministron proponitan fare de la Verĥovna Rada kaj submetis por ĝia aprobo nur la nomumojn de la ministro pri defendo kaj la ministro pri la eksterlandaj aferoj. En oktobro 2010, la [[Konstitucia juĝejo de Ukrainio]] nuligis la amendojn al la konstitucio, adoptitaj en 2004, kaj la prezidanto ricevis la rajtojn difinitajn en la 1996-datita konstitucio. La 21-an de februaro 2014, la Verĥovna Rada de Ukrainio reestigis la provizaĵojn de la 2004-datita konstitucio.<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/254%D0%BA/96-%D0%B2%D1%80/ed19960628/page2#Text Закон від 28.06.1996 № 254к/96-ВР «Конституція України»] ''[[Verĥovna Rada|Верховна Рада України]]''. ({{Ukraine}})</ref> === Povoj de la prezidanto de Ukrainio === Ekde 2021, laŭ la leĝo "Pri Elektoj de la Prezidanto de Ukrainio", civitano de Ukrainio povas esti elektita Prezidanto de Ukrainio kiu, en la balota tago: atingis la aĝon de tridek kvin jaroj, havas la rajton al voĉdoni, parolas la [[Oficiala lingvo|ŝtatan]] ([[Ukraina lingvo|ukrainan]]) lingvon, loĝas en Ukrainio dum la lastaj dek jaroj antaŭ la balota tago.<ref>[http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/474-14 Закон України «Про вибори Президента України»] // [[Verĥovna Rada]]&nbsp;: офіційний вебпортал ({{uk}}).</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Виборче право України|familia nomo=Нетерович В.Ф.|jaro=2017|eldoninto=Київ: Видавництво Ліра-К|paĝoj=205}} ({{uk}})</ref> La Verĥovna Rada de Ukrainio nomumas regulajn elektojn de la Prezidanto de Ukrainio ne pli malfrue ol cent tagojn antaŭ la balota tago.<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/474-14 Закон України «Про вибори Президента України». Ст. 17, п. 2.]. ''[[Verĥovna Rada]]'' ({{uk}})</ref> La elektita prezidanto ĝuas la rajton de {{Ill|lingvo=es|trad=Inmunidad jurídica|eo=jura imuneco}} dum la oficperiodo, kun la escepto de la rajto de la parlamento al eksigo de la prezidanto. La titolo de la Prezidanto de Ukrainio estas protektita per leĝo kaj estas retenita fare de la persono por vivo, krom se la proceduro de eksigo estis aplikita al li. Konforme al Artikolo 105 de la Konstitucio, personoj kulpaj pro malobservo de la honoro kaj digno de la Prezidanto de Ukrainio estas procesigitaj surbaze de la leĝo, kvankam tia leĝo ankoraŭ ne estis adoptita.<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?page=2&nreg=254%EA%2F96%2D%E2%F0#Text Конституція України. Стаття 105]. ''[[Verĥovna Rada]]'' ({{uk}})</ref> La Prezidanto de Ukrainio estas la garantianto de la ŝtata suvereneco kaj teritoria integreco de Ukrainio. La Prezidanto havas la devon ĉesigi la kontraŭkonstituciajn agojn de la leĝodonaj, ekzekutivaj kaj juĝaj potencoj, kiuj rekte aŭ nerekte malobservas la bazan leĝon de Ukrainio. Por plenumi ĉi tiun devon, la prezidanto estas dotita per la taŭgaj povoj: li povas ĉesigi la decidojn de la aŭtoritatoj, apliki la rajton de vetoo al la leĝoj voĉdonitaj de la Verĥovna Rada.<ref name=":0">[https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?page=2&nreg=254%EA%2F96%2D%E2%F0#Text Конституція України. Стаття 102]. ''[[Verĥovna Rada]]'' ({{uk}})</ref> En eksterlanda politiko, la povoj de la prezidanto estas difinitaj per Artikolo 102 de la [[konstitucio de Ukrainio]]. La Prezidanto, kiel la ŝtatestro, agas en sia nomo, reprezentas Ukrainion en internaciaj rilatoj, faras intertraktadojn kaj finas internaciajn traktatojn, kaj ankaŭ administras ĉiujn eksterpolitikajn agadojn de la ŝtato.<ref name=":0" /> La Prezidanto estas la Supera Komandanto de la [[Armitaj Fortoj de Ukrainio]] (kun interalie la [[Ukraina Aer-Armeo]], la [[Terarmeo de Ukrainio]] kaj la [[Nacia Armea Medicina Klinika Centro (Kievo)|Nacia Armea Medicina Klinika Centro]]) laŭ Artikolo 106 de la Konstitucio de Ukrainio. Okaze de armita agreso kontraŭ Ukrainio, la prezidanto faras decidon pri la uzo de la Militfortoj de Ukrainio por defendi la ŝtaton kontraŭ la malamiko. Kiel garantianto de la ŝtata suvereneco kaj teritoria sendependeco de Ukrainio, la prezidanto estras la Konsilion de nacia sekureco kaj defendo.<ref>[https://www.president.gov.ua/ua/documents/constitution/konstituciya-ukrayini-rozdil-v Конституція України — Розділ V] ''Президент України: офіційне інтернет-представництво''. ({{Ukraine}})</ref> La prezidanto ekzercas siajn konstituciajn potencojn tra la vertikalo de potenco, kiu inkludas: la [[Oficejo de la prezidanto de Ukrainio]], la Konsilantaro, la {{Ill|lingvo=uk|trad=Рада національної безпеки і оборони України|eo=Konsilio de nacia sekureco kaj defendo de Ukrainio}}, kaj lokaj regionaj kaj distriktaj administracioj. == Listo == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" width="100%" !№ !Portreto kaj subskribo !Nomo (kaj jaroj de vivo) !Ĉefministro(j) !Antaŭa posteno ! colspan="3" |Gvidperiodoj !Politika alianco !Rezultoj de voĉdonoj !Referencoj |- |'''1''' |[[Dosiero:Leonid_Kravchuk_(cropped).jpg|199x199ra]]<br />[[Dosiero:Leonid_Kravchuk_Signature_1991.png|80x80ra]] |'''[[Leonid Kravĉuk]]'''<br /><small>(1934—2022)</small> | * Vitold Fokin <small>(1990–1992)</small> * Leonid Kuchma <small>(1992–1993)</small> |Estro de la [[Verĥovna Rada]] <small>(1991)</small> |[[5-a de decembro]] [[1991]] |[[19-a de julio]] [[1994]] |957 |Sendependulo |<small>Baloto de 1991: '''61,59'''&nbsp;'''%''' (en la 1-a raŭndo)</small> |<ref>Lalpiĉak, Ĥristina (8-a de decembro, 1991). [https://web.archive.org/web/20171019083729/http://www.ukrweekly.com/old/archive/1991/499101.shtml Indepence Over 90% vote yes in referendum; Kravchuk elected president of Ukraine]. ''The Ukrainian Weekly (''{{Angle}})</ref> |- |'''2''' |[[Dosiero:Leonid_Kuchma.jpg|203x203ra]]<br />[[Dosiero:Leonid_Kuchma_Signature_1996.png|80x80ra]] |'''[[Leonid Kuĉma]]'''<br /><small>(1938—)</small> | * Vitalij Masol <small>(1994–1995)</small> * Jevhen Marĉuk <small>(1995–1996)</small> * Pavlo Lazarenko <small>(1996–1997)</small> * Valerij Pustovojtenko <small>(1997–1999)</small> * [[Viktor Juŝĉenko]] <small>(1999–2001)</small> * Anatolij Kinaĥ <small>(2001–2002)</small> * [[Viktor Janukoviĉ]] <small>(2002–2004)</small> |Ĉefministro de Ukrainio <small>(1992-1993)</small> |[[19-a de julio]] [[1994]] |[[23-a de januaro]] [[2005]] |3841 |Sendependulo |<small>Baloto de 1994: '''52,14&nbsp;%''' (en la 2-a raŭndo)</small><br /><small>Baloto de 1999: '''56,25&nbsp;%''' (en la 2-a raŭndo)</small> |<ref>Mycio, Mary (20-a de julio, 1994). [https://web.archive.org/web/20201026101122/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-07-20-mn-17788-story.html Ukrainian Leader Takes Oath, Vows Russia Ties : Politics: Leonid Kuchma, the nation’s new, Moscow-leaning president, also calls for changes to avert economic disaster]. ''Los Angeles Times'' ({{Angle}})</ref><ref>Barkar, Dmitro; Petruk, Natalia (25-a de februaro, 2019). [https://www.radiosvoboda.org/a/istoriya-vyboriv-prezydenta-ukrayiny/29779081.html Як голосують українці. Сім карт, які пояснюють вибори президента]. ''[[Radio Libera Eŭropo/Radio Libero|Radio Libero]]'' ({{Ukraine}})</ref> |- |'''3''' |[[Dosiero:Портрет_3-го_президента_України_Віктора_Ющенка_(cropped).jpeg|192x192ra]]<br />[[Dosiero:Viktor_Yushchenko's_signature.svg|80x80ra]] |'''[[Viktor Juŝĉenko]]'''<br /><small>(1954—)</small> | * [[Julija Timoŝenko]] <small>(2005)</small> * Jurij Jeĥanurov <small>(2005–2006)</small> * Viktor Janukoviĉ <small>(2006–2007)</small> * Julija Timoŝenko <small>(2007–2010)</small> |Ĉefministro de Ukrainio <small>(1999-2001)</small> |[[23-a de januaro]] [[2005]] |[[25-a de februaro]] [[2010]] |1859 |[[Dosiero:Наша Україна лого.jpg|centra|90x90ra]] [[Nia Ukrainio]] |<small>Baloto de 2004: '''51.99&nbsp;%''' (en la refoja 2-a raŭndo)</small> |<ref>[https://web.archive.org/web/20200929022914/https://ukrainian.voanews.com/a/a-49-a-2005-01-11-1-1-87011917/226287.html ЦВК: Вiктор Ющенко – переможець президентських виборiв] (11-a de januaro 2005). ''[[Voĉo de Usono]] (''{{Ukraine}})</ref> |- |'''4''' |[[Dosiero:Viktor_Yanukovych_official_portrait_(cropped).jpg|199x199ra]]<br />[[Dosiero:Viktor_Yanukovych_signature.svg|80x80ra]] |'''[[Viktor Janukoviĉ]]'''<br /><small>(1950—)</small> | [[Mikola Azarov]] <small>(2010–2012)</small> |Ĉefministro de Ukrainio <small>(2006-2007)</small> |[[25-a de februaro]] [[2010]] |[[22-a de februaro]] [[2014]] |1458 |[[Dosiero:Party_of_Regions_logo_(Ukrainian_version).svg|60x60ra]] [[Partio de Regionoj (Ukrainio)|Partio de regionoj]] |<small>Baloto de 2010: '''48,95&nbsp;%''' (en la 2-a raŭndo)</small> |<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2010/02/14/4768769/ Януковича оголосили президентом] (14-a de februaro, 2010). ''Українська правда'' ({{Ukraine}})</ref><ref>[https://zn.ua/ukr/POLITICS/rada-progolosuvala-za-pozbavlennya-yanukovicha-zvannya-prezidenta-163266_.html Рада проголосувала за позбавлення Януковича звання президента] (4-a de februaro, 2015) ''zn.ua'' ({{Ukraine}})</ref> |- |{{Abbr|subst.|Provizora substituito al la prezidanto}} |[[Dosiero:Oleksandr_Turchynov_March_2014_(cropped).jpg|207x207ra]]<br />[[Dosiero:Oleksandr_Turchynov_Signature_2014.png|90x90ra]] |'''[[Oleksandr Turĉinov]]'''<br /><small>(1964—)</small> | [[Arsenij Jacenjuk]] <small>(2014)</small> |Estro de la Verĥovna Rada <small>(2014)</small> |[[23-a de februaro]] [[2014]] |[[7-a de junio]] [[2014]] |104 |[[Dosiero:Batkivshchyna Heart.svg|centra|45x45ra]][[Patrolando (partio)|Patrolando]] |<small>Estis nomumita fare de la [[Verĥovna Rada]] ('''285''' favoraj voĉoj)</small> |<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/swiat/oleksandr-turczynow-zostal-po-prezydenta-ukrainy/v5d0p Ołeksandr Turczynow został p.o. prezydenta Ukrainy] (23-a de februaro). ''Onet Wiadomości'' ({{Pole}}).</ref> |- |'''5''' |[[Dosiero:Official_portrait_of_Petro_Poroshenko.jpg|209x209ra]]<br />[[Dosiero:Petro_Poroshenko_Signature_2014.png|90x90ra]] |'''[[Petro Poroŝenko]]'''<br /><small>(1965—)</small> | * [[Arsenij Jacenjuk]] <small>(2014-2016)</small> * Volodimir Hrojsman <small>(2016-2019)</small> |Ministro de komerco kaj ekonomia evoluo <small>(2012)</small> |[[7-a de junio]] [[2014]] |[[20-a de majo]] [[2019]] |1808 |[[Dosiero:Petro Poroshenko Bloc "Solidarity" logo.svg|centra|80x80ra]] [[Eŭropa solidareco|Solidareco]] |<small>Baloto de 2014: '''54,70&nbsp;%''' (en la 1-a raŭndo)</small> |<ref>[https://web.archive.org/web/20220308063616/https://www.bbc.com/ukrainian/politics/2014/05/140529_poroshenko_vote_count_dt Оброблені 100% бюлетенів: Порошенко переміг у першому турі] (29-a de majo, 2014). ''[[BBC|BBC Україна]]'' ({{Ukraine}}).</ref> |- |'''6''' |[[Dosiero:Address_by_President_of_Ukraine_Volodymyr_Zelenskyy_to_the_US_Congress._(51942801840)_(cropped).jpg|187x187ra]]<br />[[Dosiero:Autograph-VolodymyrZelensky.svg|80x80ra]] |'''[[Volodimir Zelenskij]]'''<br /><small>(1978—)</small> | * Volodimir Hrojsman <small>(2019)</small> * [[Oleksij Honĉaruk]] <small>(2019-2020)</small> * [[Denis Ŝmihal]] <small>(ekde 2020)</small> |— ''<small>(Antaŭe ne okupis publikan postenon)</small>'' |[[20-a de majo]] [[2019]] |ĝisnune |{{Tagdiferenco|jaro1=2019|monato1=5|tago1=20}} |[[Dosiero:Слуга_народу_лого_2021.png|40x40ra]] [[Servisto de la popolo (partio)|Servisto de la popolo]] |<small>Baloto de 2019: '''73,22&nbsp;%''' (en la 2-a raŭndo)</small> |<ref name="v2019">[https://web.archive.org/web/20190805213824/http://www.golos.com.ua/article/316599 Щодо офіційного оголошення результатів чергових виборів Президента України 31 березня 2019 року] (3-a de majo, 2019). [[Holos Ukrajini|''Голос України'']] ({{Ukraine}})</ref> |} == Referencoj == {{referencoj}} == Ligiloj == * ''Ĉervonenko, V.'' [https://web.archive.org/web/20201030152950/https://www.bbc.com/ukrainian/features-48188256 П'ять президентів України: чим вони запам'ятались] (21-a de majo, 2019). ''[[BBC|BBC Україна]]'' ({{Ukraine}}); * ''Barkar, Dmitro; Petruk, Natalia.'' [https://www.radiosvoboda.org/a/istoriya-vyboriv-prezydenta-ukrayiny/29779081.html Як голосують українці. Сім карт, які пояснюють вибори президента] (25-a de februaro, 2019). ''[[Radio Libera Eŭropo/Radio Libero|Radio Libero]]'' ({{Ukraine}}). [[Kategorio:Prezidantoj de Ukrainio|!]] [[Kategorio:Listoj de prezidantoj laŭ landoj|Ukrainio]] 0tmqm053f6u0u5yu4f8mkyw7efmgnh1 Aviadilatako sur la hospitalo en Mariupolo 0 783634 9442309 9342465 2026-07-31T08:27:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442309 wikitext text/x-wiki {{Informkesto terorisma atako |titolo= |partode= |bildo=Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg |bildo_grando= |alt=|priskribo=Hospitalo en Mariupolo post aviadila atako |mapo= |mapo_grando= |mapo_alt= |mapo_priskribo= |loko=[[Mariupolo]], [[Donecka provinco]], [[Ukrainio]] |celo= |regiono-ISO=UA-14 |dato=[[9-a de marto]], [[2022]] |tempo= |tempozono= |tipo= |pereintoj=4 + 1 [[mortnaskito]] |vunditoj=almenaŭ 17 |viktimoj= |partoprenintoj=[[Dosiero:Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg|20px]] [[Armitaj Fortoj de Rusia Federacio]] |suspj=<!-- aŭ | susp = --> |armiloj= |nombropartj=<!-- aŭ | nombropart = --> |dfens=<!-- aŭ | dfen = --> |motivo= |retejo=<!-- URL|ekzemplo.com}} --> }} La 9-an de marto 2022, la [[Rusa Aerarmeo|rusia aerarmeo]] bombis akuŝejon № 3, hospitalkomplekson kiu funkciis kiel [[infanhospitalo]] kaj akuŝsekcio en [[Mariupolo]], [[Ukrainio]],<ref name=":0">[https://meduza.io/feature/2022/03/12/neuzheli-ukraina-deystvitelno-sfalsifitsirovala-reportazh-ob-obstrele-roddoma-v-mariupole-spoyler-net Неужели Украина действительно «сфальсифицировала» репортаж об обстреле роддома в Мариуполе? (Спойлер: нет).] ''Meduza''. 2022-03-12. ({{Ruse}})</ref> [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|dum la rusa invado en Ukrainion]], mortigante almenaŭ kvar homojn kaj vundante almenaŭ dek ses, rezultigante almenaŭ unu mortnaskon.<ref name=":1">Sandford, Alasdair (2022-03-10). [https://web.archive.org/web/20220310064411/https://www.euronews.com/2022/03/10/ukraine-war-zelenskyy-condemns-russia-war-crime-over-mariupol-hospital-airstrike "Ukraine war: Russian attack on Mariupol hospital a 'heinous war crime', says EU's Borrell"]. ''Euronews''. ({{Angle}})</ref> Ukrainia prezidanto [[Volodimir Zelenskij]],<ref>[https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/3425140-use-so-okupanti-roblat-iz-mariupolem-za-mezeu-zvirstva-zvernenna-zelenskogo-povnij-tekst.html "Усе, що окупанти роблять із Маріуполем, за межею звірства" — звернення Зеленського]. ''Укрінформ'' ({{Ukraine}})</ref> la estro de la departemento pri ekstera politiko de [[Eŭropa Unio]], [[Josep Borrell]],<ref name=":1" /> kaj la ministro de la Armitaj Fortoj de Britio, James Heappey,<ref>Maloletka, Evgeniy; Chernov, Mstyslav (2022-03-10). [https://web.archive.org/web/20220311051655/https://globalnews.ca/news/8672291/russian-airstrike-mariupol-children-hospital-global-reaction/ "Russian airstrike on Mariupol children's hospital sparks global outrage"]. ''Global News''. ({{Angle}})</ref> nomis la bombadon [[militkrimo]]. La 10-an de marto, la Ministroj pri Eksteraj Aferoj kaj la Ministerio pri Defendo de Rusio [[Propagando en Rusio|deklaris]], ke la bombado de la hospitalo estas pravigita per la supozata ĉeesto de ukrainia armea personaro<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2022/03/10/7330042/ Лавров зізнався, що Росія свідомо розбомбила пологовий будинок в Маріуполі]. ''Українська правда'' ({{Ukraine}})</ref> en Mariupola akuŝejo №1, kiel antaŭe dirite, la 7-an de marto, de Reprezentanto de Rusio ĉe UN, Vasilij Nebenzia.<ref name=":0" /> Pluraj amaskomunikiloj malakceptis kaj refutis la rusiajn asertojn kiel malverajn.<ref>Sadeghi, McKenzie. "[https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2022/03/15/fact-check-russian-attack-mariupol-hospital-not-staged/7041649001/https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2022/03/15/fact-check-russian-attack-mariupol-hospital-not-staged/7041649001/ Fact check: Baseless claims that Russian attack on Mariupol hospital was 'staged']". ''USA TODAY''. ({{Angle}})</ref><ref>[https://www.rtbf.be/article/le-bombardement-de-lhopital-pediatrique-de-marioupol-nest-pas-une-mise-en-scene-10954494 Le bombardement de l’hôpital pédiatrique de Marioupol n’est pas une mise en scène]. ''RTBF'' ({{France}})</ref><ref>Condomines, Anaïs; Horn, Alexandre. [https://www.liberation.fr/checknews/est-il-prouve-quil-y-avait-de-fausses-victimes-a-la-maternite-de-marioupol-comme-laffirme-lambassade-de-russie-20220311_TNMCEO5M3ZDJPEYUZQYQFWVGXQ/ Est-il prouvé qu’il y avait de «fausses victimes» à la maternité de Marioupol, comme l’affirme l’ambassade de Russie?]. ''Libération'' ({{France}})</ref> La raporto de [[Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo|OSKE]] deklaris, ke la aviadila atako estis rusia militkrimo.<ref>[https://reliefweb.int/report/ukraine/report-violations-international-humanitarian-and-human-rights-law-war-crimes-and-crimes-against-humanity-committed-ukraine-1-april-25-june-2022 Report on Violations of International Humanitarian and Human Rights Law, War Crimes and Crimes against Humanity Committed in Ukraine (1a de Aprilo - 25a de Junio 2022]) // ''ReliefWeb'' ({{Angle}})</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Misilatakoj de la 8-a de julio 2024]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] [[Kategorio:Mariupolo]] ecmg6bafozvii0n33kgrpbv4o573gsc Léontine Lippmann 0 794919 9442460 8339140 2026-07-31T11:55:30Z Sj1mor 12103 9442460 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Léontine LIPPMANN''' (1844–1910), plej bone konata laŭ sia edzina nomo Madame Arman aŭ Madame Arman de Caillavet, estis la [[muzo]] de [[Anatole France]] kaj la gastigantino de tre enmoda [[literatura salono]] dum la [[Franca Tria Respubliko]]. La [[rolulo]] Madame Verdurin en la verko de [[Marcel Proust]] nome ''[[Reserĉe al la perdita tempo]]'' estis modelita laŭ Lippmann.<ref> Farrell, Adrienne (July 4, 1971). [https://www.nytimes.com/1971/07/04/archives/strolling-novel-in-hand-to-recapture-the-paris-of-proust.html "Strolling, Novel in Hand, To Recapture the Paris of Proust".] [[New York Times]]. Alirita la 7an de Septembro 2021 kaj la 7an de Septembro 2022. </ref> Merkrede, Mme de Caillavet tenis konversaciajn vespermanĝojn laŭ la modelo de tiuj de Mme Aubernon, kie estis [[Alexandre Dumas (filo)|Alexandre Dumas]], la helenisto Brochard, la profesoro Pozzi, [[Leconte de Lisle]], [[José-María de Heredia]], [[Ernest Renan]] kaj kompreneble [[Anatole France]]. Elstaraj partoprenantoj de la salono de Madame Arman de Caillavet menciindas [[Maurice Barrès]], [[Louis Barthou]], [[Tristan Bernard]], [[Sarah Bernhardt]], geprincoj Bibesco, [[Léon Blum]], la skulptisto [[Antoine Bourdelle]], [[Georg Brandes]], [[Aristide Briand]], [[Georges Clemenceau]], [[Colette]] kaj ŝia unua edzo Henry Gauthier-Villars (konata kiel Willy), Michel Corday, Dro. [[Paul-Louis Couchoud]], François Crucy, [[Marie Curie|Marie]] kaj [[Pierre Curie]], Jean-Élie, Duko Decazes, Gugliemo Ferrero, [[Robert de Flers]], la dancistino [[Loïe Fuller]], Fernand Gregh, Paul de Grunebaum, la aktoro Lucien Guitry kaj lia filo [[Sacha Guitry]], [[Gabriel Hanotaux]], [[Jean Jaurès]], Léopold Kaher, Jules Lemaitre, la [[Charles Marie René Leconte de Lisle|Grafo de Lisle]], [[Pierre Loti]], [[Charles Maurras]], Pierre Mille, [[Robert de Montesquiou]], la abato kaj astronomo Théophile Moreux, la abato Arthur Mugnier, la pentristo [[Mihály Munkácsy]], [[Anna de Noailles]], Hugo Ogetti, [[Raymond Poincaré]], Prof. Samuel-Jean Pozzi, [[Marcel Prévost]], Grafo Giuseppe Primoli, [[Marcel Proust]], [[Charles Rappoport]], Joseph Reinach, la aktorino Gabrielle Réjane, la komandanto Rivière, J.-H. Rosny la Aĝa, gebaronoj Rothschild, [[Marcel Schwob]], kaj Marcelle Tinayre. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Jeanne Maurice Pouquet, ''Le Salon de Madame Arman de Caillavet'', 1926. * George Painter, ''Marcel Proust'', London, Cratton kaj Windus, 1959. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lippmann, Léontine}} [[Kategorio:Francaj judoj]] [[Kategorio:Kultura historio de Francio]] [[Kategorio:Famuloj]] kpld87ptolc0bk4k502v4q68z0lbhy8 Balázs Vincze 0 796166 9442408 7945702 2026-07-31T11:08:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442408 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Balázs Vincze |dosiero = Vincze Balázs.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Balázs Vincze |naskonomo = }} '''Balázs Vincze''' [balAĵ vince], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Vincze Balázs Attila''' estas [[Hungario|hungara]] [[baletisto]], koreografo, altlerneja [[instruisto]]. [[Dosiero:Vincze Balázs 2008 (tükrözött kép).jpg|eta|{{centre|Balázs Vincze en 2008}}]] Balázs Vincze<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM1810618;jsessionid=3F853D9B75F901C64E1727008F017675</ref> naskiĝis la {{daton|26|majo|1976}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Balázs Vincze akiris [[diplomo]]n en [[Hungara Dancarta Universitato|Hungara Dancarta Altlernejo]] en [[1995]]. Li komencis sian dancistan karieron en [[Operetoteatro (Budapeŝto)]] sed post jaro li studvojaĝis helpe de [[stipendio]] al [[Dortmundo]]. Hejmenveninta li estis membro en baleta trupo de [[Iván Markó]] 4 jarojn, poste en baleta branĉo de [[Nacia Teatro (Pécs)]]. Li akiris ankaŭ aktoran [[licenco]]n en [[2004]], poste li havis ankaŭ prozajn taskojn en la teatrejo. En [[2005]] li akiris [[bakalaŭro]]n en la altlernejo, poste li estis gvidanto de la baleta branĉo, en la sama jaro li translokiĝis al proksima [[vilaĝo]] [[Nyugotszenterzsébet]], kie li iĝis vilaĝestro ekde 2010. Tiutempe li akiris baletpedagogian diplomon (MA) en la menciita altlernejo, inter 2008-2012 li instruis en arta mezlernejo en [[Pécs]]. Ekde [[2020]] li instruis en la altlernejo (intertempe levita universitato), samtempe li estis arta gvidanto de la Operetoteatro. Li ricevis [[premio]]jn inter 2007-2021. Lia [[edzino]] naskis 3 [[filo|gefilojn]], krome li havas filinon de la pli frua vivpartnero. == Liaj roloj (elekto) == * ''A Notre-Dame-i toronyőr'' - Frollo * [[Romeo kaj Julieta]] (baleto) - Mercutio * ''A fából faragott királyfi'' - lignulo * ''A csodálatos mandarin'' - vaganto * ''Salome'' - [[Johano Baptisto]] * ''Kakukkfészek'' - McMurphy * [[Nuksrompilo]] (baleto) - baptopatro * ''Carmen'' (baleto) - [[toreisto]] == Liaj koreografiaĵoj (elekto) == * [[Ferenc Lehár]]: ''A mosoly országa'' (opereto) * Romeo kaj Julieta (baleto) * ''A fából faragott királyfi'' * ''A csodálatos mandarin'' * [[Sonĝoaŭto]] (muzika adapto) * [[Faŭsto]] (baleto) * [[La eta princo]] * ''Carmen'' (baleto) * ''Nuksrompilo'' (baleto) * ''Giselle'' == Lia partopreno en filmo == * ''József és testvérei'' (2000) == Fontoj == * [https://tancelet.hu/tancosok-koreografusok/338-vincze-balazs hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.jegy.hu/person/vincze-balazs-583 hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.pecsiujsag.hu/popup/printing.php?curl=helyi-hireink&aurl=pecsi-arcok---vincze-balazs-megfontoltabb-vagyok-most-mar hungarlingva intervjuo kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220920174129/https://www.pecsiujsag.hu/popup/printing.php?curl=helyi-hireink&aurl=pecsi-arcok---vincze-balazs-megfontoltabb-vagyok-most-mar |date=2022-09-20 }} * [https://www.bama.hu/kultura/2014/03/balettigazgato-de-ha-kell-enekel-is hungarlingva intervjuo kun biografio] * [https://port.hu/adatlap/szemely/vincze-balazs/person-27264] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vincze Balazs}} [[Kategorio:Hungaraj baletistoj]] [[Kategorio:Hungaraj koreografoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 3ghzl9hnb894h0m697h2x66fdyc2nhk Ŝablono:Supra Aŭstrio 10 804611 9442451 9061612 2026-07-31T11:49:39Z ThomasPusch 1869 9442451 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Upper Austria (state).svg|20px]] [[Supra Aŭstrio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Aŭstrio]] [[Kategorio:Supra Aŭstrio|*]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> rp3yjqvauvkscocblwde7hixqf59dkt Ŝablono:Malsupra Aŭstrio 10 804739 9442446 7834351 2026-07-31T11:49:02Z ThomasPusch 1869 9442446 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Lower Austria.svg|20px]] [[Malsupra Aŭstrio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Aŭstrio]] [[Kategorio:Malsupra Aŭstrio|*]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> j6pg39zm95nxtn5qx66xy42otffaika Ŝablono:Karintio 10 804741 9442445 7834357 2026-07-31T11:48:49Z ThomasPusch 1869 9442445 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Carinthia.svg|20px]] [[Karintio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Aŭstrio]] [[Kategorio:Karintio|*]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> nhfa762bz1458mucpttbqjq86uj84aa Ŝablono:Stirio 10 804742 9442443 8020912 2026-07-31T11:47:06Z ThomasPusch 1869 9442443 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Styria (state).svg|20ra|border]] [[Stirio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Aŭstrio]] [[Kategorio:Stirio|*]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> jb70ob266d50vav7oq4x3zxoj5qirdg Ŝablono:Burgenlando 10 804743 9442444 7834362 2026-07-31T11:48:38Z ThomasPusch 1869 9442444 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Burgenland.svg|20px]] [[Burgenlando]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Aŭstrio]] [[Kategorio:Burgenlando|*]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> mqo7w285tasu6r2subadcrb3r40i2lz Ŝablono:Vorarlbergo 10 804744 9442447 7834365 2026-07-31T11:49:11Z ThomasPusch 1869 9442447 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Vorarlberg.svg|20px|border]] [[Vorarlbergo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Aŭstrio]] [[Kategorio:Vorarlbergo|*]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> kexe37bwodfaev1tb9rwzn7tira2nda Ŝablono:Vieno 10 804745 9442448 7834368 2026-07-31T11:49:20Z ThomasPusch 1869 9442448 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Vienna.svg|20px|border]] [[Vieno]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Aŭstrio]] [[Kategorio:Vieno|*]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> egshqk8errw5p9nqhot33o0bvrb9e8w Ŝablono:Tirolo 10 804746 9442449 7834375 2026-07-31T11:49:29Z ThomasPusch 1869 9442449 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Tirol (state).svg|20px|border]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Aŭstrio]] [[Kategorio:Tirolo|*]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> 1tl36b4dpeej5e62dojs991gct5mcth Ŝablono:Alberto 10 806173 9442455 9235771 2026-07-31T11:53:05Z ThomasPusch 1869 9442455 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ŝablono:CA-AB]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] tqfvdxcmh9fbbc2hfrpo8y0qqevv9ee Ŝablono:Flandrio 10 809004 9442427 7897426 2026-07-31T11:43:27Z ThomasPusch 1869 9442427 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Flanders.svg|20px]] [[Flandrio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Flandrio|*]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> kxc6chius63kyz0qlerfogllhc74sj5 Ŝablono:Valonio 10 809005 9442428 7897427 2026-07-31T11:43:38Z ThomasPusch 1869 9442428 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Wallonia.svg|20px]] [[Valonio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Valonio|*]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> osiuda3b5j9lmg53vxq705m4r1sm3oq Ŝablono:Belgio germanlingva 10 810883 9442432 7918389 2026-07-31T11:44:56Z ThomasPusch 1869 9442432 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago de Belgio malpli alta.svg|20px]] [[Dosiero:Blason communauté be DG.svg|15ra]] [[Belgio germanlingva]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|BEL]] [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> 0l8a4mxfu681qr2tk49pezh8ew87d4z Atif Aslam 0 811836 9442263 9252810 2026-07-31T06:33:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442263 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = Muhammad Atif Aslam | fono = soloa kantisto |dosiero = |priskribo de dosiero = La kantisto fotita deproksime. |grandeco de dosiero = 280 |naskonomo = {{Lang-ur|{{nastaliq|عاطف اسلم}}}} |dato de naskiĝo = [[12-a de marto]] [[1983]] |loko de naskiĝo = [[Vazirabad]], [[Guĝranvalo]], Pakistano |deveno = {{Pakistano}} |profesio = {{Listo de elementoj2| * [[kantisto]] * [[kantaŭtoro]] * [[komponisto]] * [[aktoro]] }} |aktivaj jaroj = 2000—nuntempe |eldoninto = {{Listo de elementoj2| * [[Zee Music Company]] * [[T-Series]] * [[Coke Studio]] * [[YRF Music]] * [[Universal Music Group|Universal Music]] * [[Tips Music]] * [[Venus Records]] * [[Sony Music]] }} |parencaj temoj = |ttt = {{URL|www.aadeez.com}} |signifa instrumento = {{Listo de elementoj2| * voĉo * [[gitaro]] * [[pianomuziko]] * [[elektronika muziko]] }} }} '''Muhammad Atif Aslam''' aŭ simple '''Atif Aslam''' ({{Lang-ur|{{nastaliq|عاطف اسلم}}}}; naskiĝinta la 12-an de marto 1983 en [[Vazirabad]], [[Guĝranvalo]], [[Pakistano]]) estas pakistana [[Pop-muziko|pop-kantisto]].<ref name="test">{{citaĵo el la reto|url=http://www.moron.nl/lyrics/atif-aslam/biography.html|titolo=Biografio de Atif Aslam|lingvo=en|alirdato=[[18-a de februaro]] [[2023]]}}</ref> Li estas konata en [[Sudazio]] pro siaj furorkantoj kiel ''Aadat'', ''Woh Lamhe'', ''Tere Bin'', ''Kuch Is Tahra'', ''Pehli Nazar Mein'', ''Tera Hone Laga Hoon'', ''Tu Jaane Na'', ''Tere Liye'', ''Meri Kahani'' kaj ''Jalpari''.. En 2008 li ricevis la medalon ''[[Tamgha-e-Imtiaz]]'' de la [[Registaro de Pakistano]].<ref>{{citaĵo el gazeto|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2960|titolo=Singing sensation Atif Aslam receives Tamgha-e-Imtiaz award|alirdato=[[18-a de februaro]] [[2023]]|lingvo=en|dato=[[3-a de aprilo]] [[2008]]}}</ref> == Junaĝo kaj kariero == Atif Aslam naskiĝis en Vazirabad, Guĝranvalo, Pakistano. Li studis en kolegio PAF (t.e., de la Pakistana Aerarmeo), en urbo [[Lahoro]].<ref name="bio">{{citaĵo el la reto|url=https://www.last.fm/music/Atif+Aslam/+wiki|titolo=Atif Aslam|titolo-aldono=Biography|lingvo=en|alirdato = [[18-a de februaro]] [[2023]]}}</ref> Tiutempe, li estis la ofensiva [[Lanĉisto (kriketo)|lanĉisto]] por sia kolegia kriketteamo. Post ke li reprezentis sian kolegion en multaj grandurboj, lin tuj akceptis en la Pakistanan nacian teamon sub 19 jaroj. Aslam gajnis sian unuan kantkonkurson en sia kolegio dum la Sendependeca Tago de Pakistano. Li poste studentis en la Panĝabia Instituto pri Informadiko kie li akiris sian [[bakalaŭro]]n pri [[Informadiko]]<ref name="bio"/>. La 30-an de marto 2013 li geedziĝis kun sia delonga amatino Sara Barvana en Lahoro.<ref name="em">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.emirates247.com/entertainment/pictures-from-pakistani-singer-atif-aslam-s-wedding-and-reception-2013-04-03-1.501030|titolo=Pictures from Pakistani singer Atif Aslam's wedding and reception|alirdato=2015-02-09|dato=2013-04-03|eldoninto=[[Emirates 24/7]]|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150209164749/http://www.emirates247.com/entertainment/pictures-from-pakistani-singer-atif-aslam-s-wedding-and-reception-2013-04-03-1.501030|arkivdato=2015-02-09}}</ref> == Muzikkariero == [[Dosiero:Atif Aslam in black coat.jpg|eta|dekstre|la kantisto en nigra jaketo dum elfaro.]] [[Dosiero:Atif Aslam at o2 arena on 22 april 2012.jpg|eta|dekstre|Atif Aslam fotita ĉe la ''o2 arena'', la 22-an de aprilo 2012.]] Atif Aslam debutis kiel kantisto la 17-an de julio 2004, kiam li eldonis sian unuan albumon nome «''Jal Pari''».{{mankas fonto}} Komence la albumo iĝis populara plejparte pro la titolo «''Aadat''», sed post iom da tempo iĝis klare al la plej multaj kritikistoj ke tio ne estos ununura atingo de la kantisto.<ref name="third">{{citaĵo el gazeto|url=http://tribune.com.pk/story/387794/atif-aslam-music-for-my-ears|titolo=Atif Aslam: Music for my ears|lingvo=en|alirdato=[[18-a de februaro]] [[2023]]|dato=[[2-a de junio]] [[2012]]}}</ref> Tiu albumo havis multajn furorunuopaĵojn kiel ekzemple «''Ankhon Se''», «''Ehsaas''», «''Bheegi Zaadein''», kaj «''Mahi Ve''» samkiel la titolkanton «''Jalpari''». La voĉo de Atif kaj lia stilo pri kantado estis tiel eksterordinaraj, ke li fariĝis famega ekde sia unua titolo. Tiuj albumoj iĝis konataj kiel la junulhimnoj de Pakistano.{{Mankas fonto}} Atif devenis de muzika familio, kaj ne sekvis profesian trejnadon. Multaj asertas,{{Mankas fonto}} ke la pasio kaj kuraĝo, kiujn li montris en sia unua albumo, estas la bazo de sia daŭra sukceso ĝis hodiaŭ. Kun siaj fruaj prezentoj, li ankaŭ montris, ke li estis ne nur kantisto sed ankaŭ kapabla prezentisto.{{Mankas fonto}} === Bolivudo === Atif Aslam ankaŭ kantis multajn kantojn por [[Bolivudo|Bolivudaj]] filmoj, kiel ekzemple ''Pehli Nazar Mein'' en filmo [[Race (filmo de 2008)|''Race'']], ''Tere Bin'' en ''Bas Ek Pal'', ''Bakuda Tum Hi Ho'' en [[Kismat Konekto|''Kismat Konnection'']], ''Tera Hone Laga Hoon'' kaj ''Tu Jaane Na'' en ''[[Ajab Prem Ki Ghazab Kahani]]''. Ĉiu el tiuj kantoj estis sukceso kaj ricevis pozitivan recenzojn de barataj kaj internaciaj kritikistoj.{{Mankas fonto}} === Holivudo === Post [[Nusrat Fateh Ali Ĥan]] kaj [[Strings (bando)|Strings]], Atif Aslam estas la tria pakistana kantisto kiu kantis en Holivuda filmo. En la filmo ''[[Man Push Cart]]'', sia kanto ''Aadat'' estis la ĉefkanto, kaj ''Ehsaas'' kaj ''Yaqeen'' estas pliaj du kantoj luditaj en la sama filmo. Ĉiuj tri kantoj devenas de lia unua albumo ''Jalpari'' . == Aktora kariero == Atif Aslam debutis kiel filma aktoro en la dua filmo de pakistana direktoro Ŝoaib Mansur. La filmo nome ''Bol'' estis publikigita en januaro 2011 kaj al ĝi ankaŭ kunlaboris aliaj bonkonataj pakistanaj aktoroj kiel Mahira Ĥan. En ĉi tiu filmo, Atif rolas kiel kuracisto.<ref>{{citaĵo el gazeto|url=http://www.mmail.com.my/story/atif-aslam-performing-putrajaya-nov-2-34441 |titolo=Atif Aslam performing in Putrajaya on Nov 2 |wayback=20130616164323}}</ref> === Filmografio === ''Bol'' estis la unua filmo de Atif kiel ĉefa aktoro. En la ceteraj filmoj, li ĉeestis nur kiel gastaktoro dum kantoj. * ''Bas Ek Pal'' - 2006 * ''Race'' - 2008 * ''Prince'' - 2010 * ''Bol'' - 2011 * ''Tere Naal Love Ho Gaya'' - 2012 == Diskografio == ===Albumoj=== {| class="wikitable" ! style="background:#B0C4DE;" |N. ! style="background:#B0C4DE;" |Albumo ! style="background:#B0C4DE;" | Dato de publikigo |- | 1 | ''Jal Pari'' | 17-a de julio 2004 |- | 2 | ''pordisto'' | 20-a de decembro 2006 |- | 3 | ''Meri Kahani'' | 4-a de januaro 2008 |- | 4 | ''La Revulo Vekiĝas'' | Somero 2011 |} === Unuopaĵoj === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #F9F9F9; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" ! style="background:#B0C4DE;" |N. ! style="background:#B0C4DE;" |Kanto ! style="background:#B0C4DE;" |Ko-kantisto |- | 1 | ''Meri Hamjoliyan'' | |- | 2 | ''Yunhi'' | |- | 3 | ''Teriyaan Yaadan'' | |- | 4 | ''De Khud Kuch Karna Padega'' | [[Strings (bando)|Strings]] |- | 5 | ''Haath Uthao'' (Por Inundo-Viktimoj) | |- | 6 | ''Intezaar'' (Venonta trako pri ''Eid'') | |} == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.aadeez.com/ Oficiala retejo] * {{IMDb nomo}} * {{tradukita|lingvo=de|artikolo=Atif Aslam|revizio=227323924}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1983]] [[Kategorio:Popkantistoj]] pv8x4j96jlqcmjrtnm0frz8z65p3beg Arkeologiaj lokoj en Kalabrio 0 815585 9442162 9393277 2026-07-30T23:19:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442162 wikitext text/x-wiki La '''arkeologiaj lokoj''' en [[Kalabrio]], [[Italio]], rakontas pri la diversaj popoloj kaj kulturoj kiuj agis en la pasinteco en ĉi tiu regiono, de la antikvaj brutioj kaj la [[grekoj]] antaŭe kaj de la romianoj poste, ĉiuj lasis ŝpurojn ankoraŭ evidentaj hodiaŭ en la Kalabriaj tradicio kaj kulturo. == Arkeologia areo de Casignana == [[Dosiero:Scavi archeologici non coperti della villa romana di Casignana 2 di 2 (2020).jpg|eta|dekstre|230ra|Elfosado ĉe la ''romia vilao de Casignana''.]] En 1963 oni malkovris la restaĵojn de privata romia domo kiu verŝajne staris proksime de la antikva vojo inter Locri Epizefiri kaj Rhegion. La ''romia vilao de Casignana'' situas en la kvartalo Palazzi en la municipo [[Casignana]] en la provinco [[Reggio di Calabria|Reggio Calabria]]. La domo estis konstruita komence en la [[1-a jarcento|unua jarcento,]] sed arkeologoj identigis kvar konstrufazojn. Tiu nuntempe videbla, la lasta, datiĝas de la [[4-a jarcento]]. La elfosadoj faritaj ĝis nun esploris 1 300 kvadratajn metrojn de la granda vilao. La [[vilao]] havas la plej grandajn [[mozaiko]]jn en Kalabrio, inter ili estas mozaiko de la [[3-a jarcento]] kiu reprezentas, kun blankaj kaj verdaj kaheloj, maran "tiazoson" kiu konsistas el kvar virinfiguroj rajdantaj ĉevalon, virbovon, tigron kaj leonon. ĉiuj bildigitaj kun fiŝa vosto. La salono de la domo havas kompleksan arkitekturan planon okangulan kun kvar apsidaj flankoj kaj mozaika planko farita el malgrandaj kaheloj. Oni povas rekoni la "[[Kaldario|kalidarion]]", kiu devis esti kovrita per volbo. La vilao inkludas ankaŭ ortangulan salonon kaj du hejtigitajn ĉambrojn, ĉiuj ornamitaj per la "opus sectile" <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.calabriatours.org/siti_archeologici/area_casignana.htm|titolo=Calabriatours}}</ref>, (tekniko por pavimi kun koloraj marmorplatoj). En la domo troviĝas ankaŭ monumenta nimfeo kun apsida baseno kaj cisternoj. == Arkeologia areo de Monasterace == [[Dosiero:Reggio calabria museo nazionale mosaico da kaulon.jpg|eta|maldekstre|Mozaiko de drako, 3-a jarcento a.n.e., malkovrita en 1969.]] La antikva [[Granda Grekio|greka]] kolonio '''Kaulon''' (aŭ '''Kaulonia''') situas proksime de Punta Stilo en la municipo de [[Monasterace]] en la provinco [[Reggio di Calabria|Reggio Calabria]] . La unuaj elfosadoj estis faritaj de Paolo Orsi (1911-1913), kiu en tiu tempo estis Inspektoro de Arkeologia Heredaĵo de Kalabrio kaj kunfondinto de la Muzeo de la ''Magna Grecia''. Paolo Orsi trovis sur la strando la restaĵojn de [[Greka templo|dorika templo]], kies fundamentoj el grejsaj blokoj restas. La konstruaĵo estas 41 metrojn longa kaj 18,20 metrojn larĝa. Ĝiaj muroj estas provizitaj per turoj kun ortangula bazo kaj pordegoj, kaj estis konstruitaj en kvar apartaj fazoj de la 7-a ĝis la 3-a jarcento a.K. La arkeologia areo de Monasterace inkluzivas, krom la templo, kelkajn areojn situantajn tuj post ĝiaj muroj. Je 200 metrojn sudokcidente de la muroj staris la sanktejo Passoliera, el kiu estis trovitaj nur kelkaj [[terakoto]]j faritaj en diversaj periodoj inter la 6-a kaj 5-a jarcentoj a.K. En tiu ĉi arkeologia areo troviĝas, krom la templo, la restaĵoj de la urba centro de Kaulon, ĉirkaŭita de muregoj kaj situanta ĉe marnivelo. Inter la domoj en la urba centro estas la Domo de la Drako malkovrita en 1960 kiu havis mozaikon reprezentantan monstron, nun ekspoziciita en la Arkeologia Muzeo de Reggio Calabria. == Arkeologia loko de Castiglione di Paludi == [[Dosiero:Castiglione di Paludi Panorama.jpg|eta|dekstre|230ra|Restaĵoj de Castiglione di Paludi.]] Ĝi estis preskaŭ certe brutia urbo de la [[4-a jarcento a.K.]] kaj [[nekropolo]] el la [[Ferepoko]]. La ejo situas sur monteto limigita per la torentoj Coseria kaj Scarmaci je proksimume 8 km de la [[Ionia Maro]]. La urbo, situanta en tiu ĉi areo, povus esti la brutia urbo Cossa, pri kiu skribis [[Hekateo el Mileto]], kaj, en ''De bello civili'', [[Julio Cezaro|Cezaro]]. La loĝata centro estis ĉirkaŭita de muroj, kiuj konsistis el sekaj grejsoblokoj; estis fortigita alirpordo kun interna korto kaj sur la orienta flanko estis du duetaĝaj, cirklaj turoj. La muregoj de Castiglione di Paludi, [[Paludi]], estas grava ekzemplo de fortikaĵo kiu reprezentas jarcentojn da rafinado de konstru-teknikoj hereditaj de Grekio). <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://atlante.beniculturalicalabria.it/luoghi_della_cultura.php?id=25434|titolo=Atlante dei beni culturali della Calabria|alirdato=2023-03-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220415190218/http://atlante.beniculturalicalabria.it/luoghi_della_cultura.php?id=25434|arkivdato=2022-04-15}}</ref> Ene de la muregoj, per la elfosadoj oni eltrovis la restaĵojn de teatro devenanta de ĉirkaŭ la [[4-a jarcento a.K.]] Ĝi konsistis el duonronda plano, en kiu estis sidlokoj ĉizitaj en la rokon aŭ faritaj el [[grejso]]. La teatro povis enhavi proksimume 200 homojn kaj ĝi ankaŭ funkciis kiel publika renkontiĝejo. Oni trovis ankaŭ la restaĵojn de kelkaj domoj diferencigitaj laŭ du malsamaj konstru-teknikoj. Krome, La eltrovo de kelkaj votaj terakotoj ekster la muroj atestus la antikvan ĉeeston de di-domo. La elfosadoj estis faritaj de 1949 ĝis 1956, poste interrompitaj kaj rekomencitaj inter 1978 kaj 1993; sed de tiam la laboroj estas ankoraŭ interrompitaj. == Arkeologia loko de Francavilla Marittima == [[Dosiero:Timpone della Motta Temple I AvL.JPG|eta|maldekstre|220ra|Restaĵoj ĉe ''Timpone della Motta''.]] La arkeologia areo de [[Francavilla Marittima]] montras antaŭ-kolonian setlejon fonditan de la Enotroj. La ejo situas sur natura teraso nomita la ''Timpone della Motta'' kiu estas je proksimume 14 km for de antikva ''Sybaris''. Ene de ĉi tiu areo, en loko nomata ''Macchiabate'', estis trovita tombejo kun proksimume 200 entombigoj. La [[tombo]]j estis cirklaj aŭ elipsaj; la mortinto estis metita kune kun funebra ilaro konsistanta el diversaj ceramikaĵoj kaj ĝenerale bronzaj objektoj kiuj estis parto de la vestaĵo de la mortinto. Ankaŭ armiloj povus esti trovitaj, se ĝi estis viro kiu apartenis al altaj rangoj. La rezultoj de la studo sur la loko rivelis spurojn de hom-ĉeesto en la [[Bronzepoko]] inter la 13-a kaj la 10-a jarcento a.K., kaj ankaŭ alia loĝata areo el la [[7-a jarcento a.K.]] En tiuj elfosadoj estis trovitaj objektoj, inkluzive de terakota vot-ofero el la [[7-a jarcento a.K.]] prezentanta virin-figuron kun brodita robo sur kiu estas prezentitaj mitologiaj scenoj. Ankaŭ estis trovitaj fragmentoj de importita greka ceramiko, pra-korintaj vazoj kaj bronza plato de la [[6-a jarcento a.K.]] Ĉiuj ties trovaĵoj nun estas konservitaj kaj ekspoziciitaj en la Arkeologia Muzeo de Sibario, kiu ankaŭ enhavas bronzan kirason konsistantan el kasko kun vango-protektilo kaj [[kiraso]] devenanta de la [[6-a jarcento a.K.]] La vivo en la vilaĝo ĉesis, verŝajne pro la detruo okazinta en 730 a.K. pro la alveno de la grekaj kolonianoj kiuj sklavigis la indiĝenajn loĝantojn. Indico kiu subtenas ĉi tiun tezon povus esti la konstruaĵo de [[templo]] dediĉita al la greka diino [[Atena|Ateno]] sur la restaĵoj de la vilaĝo. == Arkeologia loko de Punta Alice == En 1924 la restaĵoj de [[Greka templo|dorika templo]] dediĉita al Apolono Aleo (''alaios'': protektanto de la maro kaj de la navigado) estis trovitaj sur la terkapo de ''Punta Alice'', en la municipo de [[Cirò Marina]]. Laŭ legendo, la tesalia heroo [[Filokteto]], post la [[Troja milito|Troja Milito]], en la areo inter Sibari kaj Crotone, sur la promontoro de Crimissa, fondis la urbon '''Krimisa''' poste identigitan kun la nuna Supra Cirò. Origine la templo de la [[6-a jarcento a.K.|sesa jarcento a.K.]] havis ĉelon longan 27 metrojn kaj larĝan 8 metrojn, kiu estis malfermita ĉe la orienta flanko kaj dividita en du navojn per kolonaro. Poste la templo spertis transformon fare de la [[Brutioj]] preskaŭ je la fino de la [[4-a jarcento a.K.]] Multe pli granda dorika periptero estis kreita, tute el ŝtono, ĉirkaŭita de ok kolumnoj sur la mallongaj flankoj kaj dek naŭ sur la longaj flankoj. En la transformo de tiu periodo, la arkaika ĉelo estis integrigita en la nova konstruaĵo dum la kolonaro estis duobligita sur la orienta flanko. Inter la restaĵoj trovitaj ekzistas vot-oferoj de la arkaika periodo de la templo kaj la kapo, piedoj kaj maldekstra mano de la akrolito de Apolono konservitaj en la Arkeologia Muzeo de Reggio Calabria. Sur la kapo de la statuo estas truoj, kiuj estis uzataj por la aplikado de haro. La stilo de la statuo memoras tiun evoluigitan en [[Ateno]] ĉirkaŭ la artisto [[Fidio]] datebla je ĉirkaŭ la jaroj 440-430 a.K. De la periodo de la [[4-a jarcento a.K.]] estis trovitaj arkitekturaj terakotoj, fragmentoj de arkitravoj kaj dorikaj kapiteloj kiuj estas konservitaj en la Arkeologia Muzeo de Crotone. La eltrovoj de grandaj konstruaĵoj kiuj verŝajne servis por bonvenigi pilgrimojn devenas ankaŭ de la Brutia periodo. == Arkeologia areo de Vibo Valentia == [[Dosiero:MURA GRECHE.JPG|eta|maldestre|220ra|Grekaj muregoj de Hiponio.]] La arkeologiaj eltrovoj de tiu areo koncernas '''Hipponion''', kiu estis kolonio de [[Granda Grekio]] situanta sur la tirena flanko de Kalabrio, konstruita ĉirkaŭ la [[7-a jarcento a.K.|sepa jarcento a.K.]] Per la elfosadoj faritaj ankaŭ oni trovis restaĵojn rilatajn al la urbo '''Vibonia''', kiu estiĝis en la sama loko, post la detruo de la greka kolonio, kaj ankaŭ la restaĵojn de la antikva centro de '''Veipo'''. La loko situas je kvar kilometroj de la [[Tirena maro|tirena marbordo]] kie nun estas la urbo [[Vibo Valentia]]. La muregoj kiuj ĉirkaŭis la grekan kolonion de Hipponion estis proksimume 7 km longaj kaj 10 m altaj kaj estis trovitaj de Paolo Orsi en 1916 en la areo ''Trappeto Vecchio''. La restaĵoj etendiĝas laŭ longeco de 350 m; en 1969 Ermanno Arslan trovis aliajn murpecojn. Ili estis konstruitaj el regulaj blokoj el grejso kaj [[kalkoŝtono]] verŝajne devenanta de ĉirkaŭ la [[6-a jarcento a.K.]] La muroj estis fortigitaj je distancoj de 40 metrojn per cirklaj turoj. Kvar konstrufazoj estis studitaj, la plej malnova el kiuj apartenas al la konstruo farita el krudaj [[briko]]j (miksaĵo de koto kaj pajlo). En la ''Parco della Rimembranza'' areo Paolo Orsi trovis la restaĵojn de dorika templo el 500 a.K. verŝajne dediĉita al la diino [[Prozerpino|Proserpina]] tre venerata de la Hipponiatoj, sed tre malmulte restas de la templo ĉar la marmoroj kaj kolonoj estis uzitaj por konstrui la normandan katedralon de [[Mileto (Italio)|Mileto]]. Aldone al la dorika templo, du aliaj temploj estis esploritaj: unu jonia situanta en la '''areo Cofino''', la alia dorika situanta proksime de la '''ŝtonminejo Cardopati'''. La restaĵoj de la romia urbo Vibonia el la [[2-a jarcento]] estis trovitaj ankaŭ en strato XXV Aprile, dum en la loko nomata Stanislao Aloe la restaĵoj de termika planto estis trovitaj riĉigitaj per plurkoloraj mozaikoj el kiuj portreto de Vespasiano Agrippa, nevo de la romia imperiestro [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]]. En la sama areo aperis du domoj kun mozaikaj plankoj kaj en la areo de la milita flughaveno estis trovitaj restaĵoj de romia vilao kun transversaj volboj, kiuj bone konserviĝis dum la tempo. Aliaj trovaĵoj, de la [[7-a jarcento a.K.]], koncernas la arkaikan tombejon situantan en la loko de '''Scrimbia''' kaj nun estas konservitaj en la Arkeologia Muzeo de Vibo Valentia. En la vilaĝeto '''Vena Superiore''' estis malkovrita granda [[Hipogeo|hipogea]] medio kiu koncernas kavernon de ĉirkaŭ 1 000 kvadrataj metroj kiu post diversaj studoj estas konsiderota kavern-preĝejo konsistanta el ununura navo. == Arkeologia areo de Capo Colonna == [[Dosiero:Crotone-capo-colonna-saeule.jpg|eta|maldekstre|La nura restanta [[kolono]] de la templo dediĉita al Hera Lacinia.]] La Arkeologia Parko Kapo Kolono situas dek kilometrojn sude de la urbo [[Krotono|Crotone]]. Ĝi estis konstruita de la Intendantejo por la Arkeologia Heredo de Kalabrio kaj arigas 30 000 kvadratajn metrojn da tereno por elfosado kaj 20 hektarojn da arbaro kaj mediteranea arbustaro. En ĉi tiu areo estas la Arkeologia Muzeo, formita de tri pavilonoj. La Parko estas strukturita per itinero en kies komenco estas aleo mergita en la mediteranea arbustaro. Sekve estas la murego de la [[6-a jarcento a.K.|sesa jarcento a.K.]] poste fortigita de la romianoj. Post la murego estas la komenco de la sankta vojo, 8,5 metrojn larĝa, kiu kondukas al la majesta [[Greka templo|dorika templo]] konstruita en honoro de la diino Hera Lacinia, protektanta paŝtejoj, virinoj kaj fekundeco. La templo estis konstruita sur la plej norda apendico de la terkapo kaj konsistis el ortangula plano kaj 48 kolonoj, proksimume 8 metrojn alta. La konstruo observis la konstru-kanonojn de la antikvgrekoj kaj devenas de ĉirkaŭ la [[6-a jarcento a.K.]] El la tuta sankta konstruaĵo, hodiaŭ, konserviĝis nur unu 8,5 metrojn alta kolono, kun dorika kapitelo kaj fusto, kiu havas 20 plataj kaneloj konsistigitaj de 8 supermetitaj tamburoj. Elfosadoj faritaj ĉirkaŭ la 1970-aj jaroj eltrovis konsiderindan nombron da arkeologiaj restaĵoj, inkluzive de greka marmora ina kapo kiu, kune kun aliaj fragmentoj, devis esti parto de la skulpta ornamado de la frontonoj de la templo. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://docplayer.it/14750135-Area-archeologica-di-capo-colonna-kr-santuario-di-hera-lacinia-a-capo-colonna.html|titolo=Decorazioni in marmo del tempio|alirdato=2023-03-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230321153349/http://docplayer.it/14750135-Area-archeologica-di-capo-colonna-kr-santuario-di-hera-lacinia-a-capo-colonna.html|arkivdato=2023-03-21}}</ref> Apud la templo de Hera Lacinia estis trovitaj restaĵoj de konstruaĵo, nomita Konstruaĵo B, kiu devenas de la [[6-a jarcento a.K.]] Konstruaĵo B havas ortangulan planon de preskaŭ 200 m² kaj estas konsiderita de arkeologoj kiel la origina templo; havis la funkcion de meditado kaj kulto; hipotezo apogita per la malkovro de kelkaj artefaktoj, kiel bronza boato, kiuj devenas de la unua duono de la [[8-a jarcento a.K.|oka jarcento a.K.]] Ekster la sankta areo de la [[sanktejo]] estas kelkaj hejmaj ĉambroj, kiuj devis servi kiel loĝejoj por la pastroj. Ankaŭ en la areo ekster la templo estas vilao kaj ''balneum termale'' de la malfru-romia epoko, ambaŭ devenantaj de la 3-a jarcento, atestante la gravecon de la ejo en romiaj tempoj. La ''balneum'' malkovris Paolo Orsi en 1911 sed nur en 2003 la konstruaĵo tute reaperis. Sur la norda flanko de la Parko estas la '''Katagogion''', nomita ''Konstruaĵo K'', havanta dorikan enirhalon. La plano de la strukturo evoluas en "L" formo kaj interne estas ĉambroj ornamitaj per kvadratoj kaj ortanguloj. La funkcio de ĉi tiu konstruaĵo estis tiu de hotelo por moŝtaj gastoj kaj devenas de la [[4-a jarcento a.K.]] Dua konstruaĵo, '''la Hestiatorion''', ''banked-konstruaĵo aŭ Konstruaĵo H'', estas sur la suda flanko kaj ĝiaj restaĵoj ankoraŭ devas esti studitaj fare de arkeologoj. En la unua analizo, la trovaĵoj trovitaj en ĉi tiu areo igas dedukti, ke ĝi estas konstruaĵo, kies funkcio estis tiu de refreŝiĝo ne nur por la pastroj sed ankaŭ por vojaĝantoj. La vasta nombro da trovaĵoj kaj restaĵoj estas dividita en la diversajn muzeojn de la urbo Crotone: la lastaj eltrovaĵoj estas konservitaj en la [[Museo e Parco archeologico nazionale di Capo Colonna|muzeo de Capo Colonna]], en la Antiquarium de Torre Nao estas kelkaj eltrovaĵoj el la antaŭkolonia epoko kaj en la Nacia Arkeologia Muzeo de Crotone estas konservitaj la unuaj restaĵoj de la arkaika epoko kaj ĉefe la trezoro de Hera. == Arkeologia areo de Locri Epizefiri == [[Dosiero:Ionic_temple_locri.JPG|eta| Jonia templo de Locri.]] '''Locri Epizephyrii''' estis urbo de [[Granda Grekio]], fronte al la [[Ionia Maro]], fondita en la [[7-a jarcento a.K.]] el la grekoj venantaj el Lokrido. La arkeologia areo situas en la municipo [[Portigliola]], proksimume 3 km sude de la nuna municipo [[Locri]]. La arkeologia loko de la antikva urbo estas hodiaŭ dividita en kvar partojn. En loko nomata '''Marasà''', situanta malantaŭ la Arkeologia Muzeo, troviĝas la sanktejo de kiu hodiaŭ konserviĝas la ĉefaj partoj. La unua studo de la areo estis realigita de Paolo Orsi; poste la areo estis plue studita kaj la elfosejo pligrandiĝis. La historio de la sanktejo trairas diversajn fazojn kaj transformojn: laŭ studoj, ĝi estis konstruita ĉirkaŭ la mezo de la [[7-a jarcento a.K.]] baldaŭ post la fondo de la poliso, ĝi estis pligrandigita al la mezo de la [[6-a jarcento a.K.]] kaj rekonstruita en la [[5-a jarcento]]. Tre malmultaj atestoj restis de la jonia templo kiu karakterizis la sanktejon, kiel ekzemple la okcidenta bazo de la kelo. La malabunda kvanto de arkeologiaj trovaĵoj ŝuldiĝas al ofta forigo de kalkŝtonblokoj kiu okazis en la [[19-a jarcento]], blokoj kiuj estis utiligitaj por konstrui modernajn konstruaĵojn. Tamen arkeologoj sukcesis dedukti, ke la jonia templo, konsistanta el blokoj el grejso, konsistis el longforma ĉelo kun [[Pronaoso|pronao]] 22 metrojn longa kaj 8 metrojn larĝa. La unua modifo farita (meze de la sesa jarcento) komence koncernis la murstrukturojn kiuj estis konstruitaj en kalkŝtonblokoj. La ĉelo estis modifita por akcepti la tipan arkaikan strukturon kun la ĉeesto de la "plena akso" alivorte kun vico de lignaj kolonoj laŭ la centra akso kiu dividis la ĉelon en du navojn. La plej radikala transformo estis farita en la [[5-a jarcento a.K.|kvina jarcento a.K.]] kiam la originala strukturo de la templo estis malkonstruita kaj konstrulaboroj komenciĝis sur tute alia templo ol la antaŭa. Fakte, la nova strukturo, je 45 metroj por la longa flanko, 19 metrojn por la mallonga flanko kaj 17 kolumnoj, estis multe pli granda, la stilo estis la jona farita per blokoj el kalkŝtono. Sur la fasado de la templo estis dekoracio prezentanta la du [[Kastoro kaj Polukso|Dioskurojn]] rajdantajn tritonon. La sanktejo estis verŝajne konstruita en honoro de la diino Afrodito donita la gravecon de ŝia venero por la loĝantoj de Locri; alia hipotezo sugestas, ke la diino [[Afrodito (diino)|Afrodito]] estas la eltrovo de kelkaj vottrovaĵoj, sed malgraŭ ĉiuj studoj dediĉitaj al la sankta areo kaj la templo, tiu hipotezo ne povas esti asertita kun certeco. Alia loko riĉa je historio estas tiu de '''Centocamere''' kie troviĝas restaĵoj de multnombraj domoj kaj fornoj danke al kio oni povas dedukti, ke tiu ĉi areo estis la ceramika distrikto de la urbo. La restaĵoj de la urba [[teatro]] gravegas rilate la apartecon de la strukturo, la nura ĉeestanta en Kalabrio. Ĉiuj komponantoj de la strukturo estas ankoraŭ videblaj: de la duonronda aŭditorio kun ŝtupoj por spektantoj dividitaj per ŝtupetaroj en sep sektorojn, ĝis la rektangula sceno malantaŭ kiu estas du putoj en kiuj multaj sanktaj objektoj estis trovitaj. La teatro estis konstruita ĉirkaŭ la [[4-a jarcento a.K.]] sed diversaj ŝanĝoj estis faritaj en romia tempo. En la arkeologia areo de Locri estis trovitaj restaĵoj de la sanktejo de [[Persefono]], kiu staras ĉe la piedo de la monteto Mannella proksime al la urbomuroj de la poliso. La sanktejo povas esti datigita inter la 7-a kaj 3-a jarcento a.K. Ĝia malkovro povas esti atribuita al Paolo Orsi kiu finis la elfosadon inter 1908 kaj 1911; lia laboro elmontris altvalorajn trovaĵojn inkluzive de la Pinakes (en [[Antikva greka lingvo|malnovgreka]] ''πίνακες'' ), malgrandaj kvadratoj en terakoto, ligno, marmoro aŭ bronzo de sankta naturo tipa por antikva Grekio; la imponaj grejsaj muroj, kiuj limigis la sanktan areon. Krom la templo de Persefono estas restaĵoj de tri aliaj sanktaj areoj: la templo de Olimpia [[Zeŭso]], la sanktejo de '''Grotta Caruso aŭ Grotta delle Ninfe''' kaj la sanktejo de '''Zeŭso Saettante'''. La templo de Olimpia Zeŭso ankoraŭ ne troviĝis krom la ''cilindra ujo'', farita el kalkŝtono, kiu servis kiel arkivo por la sanktejo. Ĉi tio estis kaŝe lumigita kaj prirabita de ĝia enhavo, kiu estis parte reakirita kaj konsistas el 39 bronzaj tabloj. La sanktejo de la ''Grotta delle Ninfe'' situas en kaverno ekster la urbomuroj kaj devenas de la [[6-a jarcento a.K.]] kaj estis malkovrita de Enrico Arias en 1940. Hodiaŭ la vizito de la loko ne estas realigebla ĉar parto de la kaverno kolapsis post la elfosadoj sed ĝiaj trovaĵoj estas ekspoziciitaj en la Nacia Arkeologia Muzeo de Locri. La sanktejo de Fulmanta Zeŭso situas malantaŭ la Muzeo kaj, danke al la trovitaj vot-trovaĵoj, eblas taksi la historian periodon de la templo kiu iras de la 5-a ĝis la 3-a jarcento a.K. Multaj el la restaĵoj trovitaj en ĉi tiu areo prezentas [[Zeŭso|Zeŭson]] pretan ĵeti unu el siaj fulmoj; tial la hipotezo ke la templo estis konstruita en lia honoro. == Arkeologia areo de Sibari == [[Dosiero:Sibari-scavi-panoramico-b.jpg|eta|maldekstre|Superrigardo de la elfosadoj de Sibari.]] La antikva urbo Sibari (en [[Antikva greka lingvo|malnovgreka]]: ''Σύβαρις, Sybaris'') estis la unua kolonio fondita de la grekoj ĉe la ionia marbordo de Kalabrio ĉirkaŭ la [[8-a jarcento a.K.]] La urbo estis fronte al la [[Ionia Maro]] kaj situis inter la riveroj Crati kaj Coscile, sude de la [[Taranta Golfo|Golfo de Taranto]]. La arkeologia parko, konstruita proksime de la restaĵoj de la urbo, kovras vastan areon kiu etendiĝas sur 168 hektaroj da tero. La arkeologiaj trovaĵoj, rezulto de la elfosadoj faritaj ĝis nun, estas de la romia epoko, devenantaj de la kolonio de ''Copia'' konstruita sur la restaĵoj de la greka urbo ''Thurii'' (en [[Antikva greka lingvo|malnovgreka]]: ''Θούριοι, Thoúrioi''). Unu el la areoj de signifa historia graveco estas tiu de la ''Parco del Cavallo'', en kiu la laboroj komenciĝis en 1932. La ejo de la Parco del Cavallo estas plena de trovaĵoj rilatiĝantaj al la urbo Copia. En ĉi tiu areo estis trovitaj restaĵoj de la plej grava publika konstruaĵo de la antikva urbo: nome la ''teatro-hemiciklo''. La plej malnova fazo de ĝia konstruado estas de la [[1-a jarcento a.K.]] kaj ĝi estis duonronda strukturo kiu devis funkcii kiel [[bazaro]] aŭ kunvenejo. Post jarcento, ĉirkaŭ la [[1-a jarcento|unua jarcento p.K.]], la konstruaĵo spertis profundajn transformojn kaj estis readaptita en teatron. La ornamadoj de la konstruaĵo, reakiritaj en la elfosadoj, konsistis plejparte el frisoj kaj statuoj. [[Dosiero:Sibari-scavi-teatro.jpg|eta| Restaĵoj de la teatro.]] Antaŭ la teatro estis la forumo, kiu estis rearanĝita sur areo devenanta de la helenisma periodo kiu verŝajne havis la funkcion de Agoro. En la areo de Parco del Cavallo troviĝas la restaĵoj de la termika konstruaĵo kies konstruo devenas de la 1-a jarcento p.K. La banejoj situis proksime de la teatro kaj de la forumo. La konstruaĵo estis alirita tra serio de komunikaj ĉambroj ornamitaj per mozaikoj kun nigraj kaj blankaj kaheloj kiuj formis geometriajn ĉeftemojn, laŭ kiuj oni pasis por veni al la termikaj ĉambroj. El la termikaj banejoj rekoneblas la [[Kaldario|''calidarium'']] kaj la [[Tepidejo|''tepidarium'']]. La lasta fazo de la konstruaĵo estas de la [[7-a jarcento]] kiam ĝi perdis sian termikan funkcion kaj estis recikligita kiel kristana preĝejo. En la sama konstruejo estas la restaĵoj de kelkaj domoj, ĉiuj kun la tipa aranĝo de romiaj domoj de la [[Aŭgusto Cezaro|aŭgusta epoko]], kun kvarangula tegmento. Malantaŭ la teatro la restaĵoj de romia ''domus'' ornamita per mosaikaj plankoj estis trovitaj. En la sama areo estis trovita bronzo devenanta de la [[5-a jarcento a.K.]] nomita ''Toro Cozzante''. En la areo de ''Parco del Cavallo'' aperis ankaŭ restaĵoj de granda vojo 350 m longa kaj 13 m larĝa kun direkto nord-suda, kiu transiras alian vojon en direkto orient-okcidenta 7 metrojn larĝa. La teatro situas sur la nordorienta angulo de tiuj stratoj, dum la restaĵoj de la romiaj banejoj kaj de la ''tabernae'' estis trovitaj proksime de la aliaj anguloj. Alia elfosad-areo etendiĝas de la Ĉeval-parko direkte al la maro kaj estas nomita la Blanka Domo. Ĉi tie konserviĝis ĉambro de la [[4-a jarcento a.K.]] en kiu troviĝas cirkla turo kiu servis kiel ŝirmejo por boatoj ĝis la [[1-a jarcento a.K.|unua jarcento a.K.]], periodo en kiu estis konstruita granda enirejo. Poste, ĉirkaŭ la [[3-a jarcento|tria jarcento]], la areo estis konvertita en [[Nekropolo|tombejon]], pro la malproksimiĝo de la marbordo. == Scolacium arkeologia areo == [[Dosiero:Scolacium_Théâtre1.JPG|eta|maldekstre|Teatro ''Scolacium''.]] La identigo de la arkeologia loko de ''Scolacium'' ([[Antikva greka lingvo|malnovgreke]]: ''Σκυλλήτιον'') estas atribuenda al Ermanno Arslan. La eltrovo de [[surskribo]] kun la nomo de la romia kolonio ''Minerva Scolacium'' permesis al li atesti la historian validecon de la areo. La restaĵoj de la latina kolonio situas 10 km for de la nuna [[Squillace]], sude de [[Katanzaro]] proksime de la distrikto Lido. Elfosadoj, kiuj komenciĝis en 1965, alportis al la lumo ne nur la restaĵojn de la antikva kolonio, sed ankaŭ enfokusigis atenton sur la greka setlejo de ''Skylletion''. La strukturo de la greka setlejo estas nekonata kaj nur [[ceramiko]] kaj moneroj devenantaj de ĉirkaŭ la [[6-a jarcento a.K.]] eliris el la elfosadoj. Novaj elfosadkampanjoj faritaj fare de la Arkeologia Inspektorado de Kalabrio elportis murstrukturojn de la helenisma epoko. La plej grava punkto de la areo situas proksime de la [[Forumo (arkitekturo)|forumo]], kiu havas ortangulan planon kovritan per kvadrataj brikoj kaj estas ĉirkaŭita de enirhaloj, kie la ĉefaj agadoj de la ĉiutaga vivo de la romia kolonio okazis. La restaĵoj de la ''Capitolium'', nome la plej grava religia konstruaĵo en la romia urbo kiu alrigardis la placon, estas daŭre videblaj. La restaĵoj de la konstruaĵo estas tre malabundaj kaj la nura videbla trovaĵo estas parto de la podio. La Kurio, sidejo de la loka senato, kaj la ''Caesareum'', aŭ la loko kie la imperiestro estis festita, estas du konstruaĵoj konstruitaj anstataŭe de la ''tabernae''. Ne tre malproksime de la forumo, kuŝantaj sur la deklivo de monteto, troviĝas la restaĵoj de la teatro, kiuj montras tri malsamajn konstrufazojn: la unua devenanta de la malfrua respublika epoko, la dua responda al la julia-klaŭda epoko kaj la tria datebla ĉirkaŭ [[2-a jarcento|la 2-a jarcento]]. La kapacito de la teatro estis proksimume 3 500 homoj; la konstruaĵo ankaŭ havis diversajn publikajn funkciojn en la Romia ''Scolacium''. Parto de la ''cavea'' kaj de la orkestro estis konservita kaj la sidlokoj rezervitaj por moŝtaj personecoj daŭre estas videblaj. [[Dosiero:Scolacium_Basilique2.JPG|eta| La normanda baziliko ĉeestanta sur la loko.]] Multaj skulptaj kaj arkitekturaj trovaĵoj venas de la teatra areo; videblas ankaŭ la restaĵoj de la [[amfiteatro]], kiu hodiaŭ restas la sola konata en Kalabrio devenanta de la [[2-a jarcento|2-a jarcento p.K.]] Troviĝis tri portretkapoj el la teatra scenejo, du el kiuj el la Julia-Klaŭda epoko kaj unu el [[Flavia dinastio|la Flavia epoko]]. Ankaŭ du grandaj blankaj marmorstatuoj konservitaj en la ''Antiquarium'' de Roccelletta aneksita al la Arkeologia Parko estis trovitaj. La urbo-placon komence trairis la ''[[Decumanus|decumanus maximus]]'', la ĉefstrato de la urbo, kiu poste estis translokigita al la mallonga flanko de la placo, kaj proksime al ĉi-lasta estis granda monumenta fontano. Aliaj trovaĵoj estis trovitaj ĉe la rando de la urbo kiel ekzemple la romiaj banejoj kaj tombejoj kun multaj bone konservitaj [[maŭzoleo]]j. Ĉe la enirejo de la arkeologia parko ''Scolacium'' estas la restaĵoj de impona ''normanda baziliko'' de la [[11-a jarcento]] dediĉita al Sankta Maria della Roccella kiu spertis diversajn transformojn ligitajn al la okcidenta romanika stilo, la [[Bizanca imperio|bizanca]] kaj [[Araboj|araba]] epokoj. La konstruaĵo konsistis el ununura granda navo prilumita per kvin fenestroj; la superlevita transepto estis kovrita per krucvolboj; tra la transepto estis aliro al tri absidoj, plibeligitaj per arab-bizancaj ornamadoj, ankaŭ tiuj superlevitaj. == Rilataj eroj == * [[Arkeologiaj situoj en Reggio Calabria]] * [[Arkeologio]] * [[Historio de Reggio de Kalabrio]] * [[Granda Grekio|Magna Grecia]] * [[Paolo Orsi]] * [[Bronzaĵoj de Riace|Bronzoj de Riace]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kalabrio]] [[Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Italio]] 71ma9meyrj271yxpc0cv4ygkyt89pq5 Ŝablono:Bahio 10 826027 9441869 8168567 2026-07-30T16:10:30Z Moldur 2507 9441869 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ŝablono:BR-BA]] <noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> q1rqiwfr6sk3jdrme3nqqtujcykil56 Arlay 0 827302 9442191 8192745 2026-07-30T23:47:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442191 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = [[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] | kantono = [[kantono Bletterans|Bletterans]] | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = | zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] [[kantono Bletterans|Bletterans]]. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Konataj lokanoj == * --> == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{fr}}) * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/arlay/ informa paĝeto en la departementa retejo]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Jura}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Jura]] 606kcjbamlxly837g4gmfkjjz28ycfh Avignon-lès-Saint-Claude 0 827505 9442311 8994102 2026-07-31T08:30:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442311 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = ''[[arondismento Saint-Claude|Saint-Claude]]'' | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] ''[[arondismento Saint-Claude|Saint-Claude]]'' kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. <!-- == Konataj lokanoj == * --> == Eksteraj ligiloj == <!--* {{Oficiala retejo}} ({{fr}})--> * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/avignon-les-saint-claude/ informa paĝeto en la departementa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230705210722/https://www.jura.fr/communes-du-jura/avignon-les-saint-claude/ |date=2023-07-05 }} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Jura}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Jura]] 74grp8fatihkcrz9rjod8a8cffidbwz Arinthod 0 827598 9442129 8992767 2026-07-30T22:40:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442129 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{PAĜONOMO}} | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = ''[[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]]'' | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = | zomo = 11 }} '''{{PAĜONOMO}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] ''[[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]]'' kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Konataj lokanoj == * == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.mairiearinthod.fr}} ({{fr}}) * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/arinthod/ informa paĝeto en la departementa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230707162510/https://www.jura.fr/communes-du-jura/arinthod/ |date=2023-07-07 }} ({{fr}}) <!-- [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Jura}} {{ĝermo|Francio}} 6qvownkha0qiw5y6feh8p8caa1d9dsl Augea 0 827642 9442291 8993241 2026-07-31T07:35:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442291 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = [[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = | zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Konataj lokanoj == * == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] == Eksteraj ligiloj == <!--* {{Oficiala retejo}} ({{fr}})--> * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/augea/ informa paĝeto en la departementa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230707162433/https://www.jura.fr/communes-du-jura/augea/ |date=2023-07-07 }} ({{fr}}) <!-- [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Jura}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Jura]] n7dxjm2xj03udg6nqce6uaqa6al93ga Augisey 0 827643 9442292 8996237 2026-07-31T07:37:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442292 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = [[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = | zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Konataj lokanoj == * == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] == Eksteraj ligiloj == <!--* {{Oficiala retejo}} ({{fr}})--> * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/augisey/ informa paĝeto en la departementa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230707162222/https://www.jura.fr/communes-du-jura/augisey/ |date=2023-07-07 }} ({{fr}}) <!-- [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Jura}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Jura]] 5jyu4km1n49mdqmwummidg59t5tjxre Balanod 0 827645 9442381 8997098 2026-07-31T10:27:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442381 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = [[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = | zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Lons-le-Saunier|Lons-le-Saunier]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. <!-- == Konataj lokanoj == * == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] == Eksteraj ligiloj == <!--* {{Oficiala retejo}} ({{fr}})--> * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/balanod/ informa paĝeto en la departementa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230707162651/https://www.jura.fr/communes-du-jura/balanod/ |date=2023-07-07 }} ({{fr}}) * [https://www.ccportedujura.fr/les-communes/balanod/ kaj en retejo de la komunumaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230707162126/https://www.ccportedujura.fr/les-communes/balanod/ |date=2023-07-07 }} ({{fr}}) <!-- [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300px|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{departemento Jura}} {{ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Jura]] nbgh6j3zcy7uaqpcvuiv2y2n0bq71c9 Listo de bibliotekistoj en Tutlanda Biblioteko Széchényi 0 831476 9442312 9433888 2026-07-31T08:31:01Z Crosstor 3176 /* K */ 9442312 wikitext text/x-wiki Jen pli kompleta listo de signifaj [[bibliotekisto]]j en [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]] dekomence: *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Gábor Albert]] == B == * [[Béla Babiczky]] * [[László Bártfai Szabó]] * [[Emma Bartoniek]] * [[Imre Bata]] * [[József Bauer]] * [[Károly Berczeli Anzelm]] * [[Béla Bevilaqua-Borsodi]] * [[László Boka]] * [[Kálmán Bor]] == C == * [[Csaba Csapodi]] * [[Miklós Csapody]] * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]] * [[János Csontosi]] * [[Marianne Czeke]] * [[Alfréd Czobor]] == D == * [[Róbert Dán]] * [[József Deér]] == E == * [[Pál Engel]] * [[László Eörsi]] == F == * [[Zoltán Fallenbüchl]] * [[László Fejérpataky]] * [[József Fitz]] * [[Vilmos Fraknói]] * [[István Fried]] == G == * [[G. Gábor Kemény]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[István Gombocz]] * [[Pál Gulyás (bibliotekisto)]] * [[József Györke]] == H == * [[Helga Hajdu]] * [[Gábor Halász (kritikisto)]] * [[Antal Haliczky]] * [[Klára Hamburger]] * [[Gábor Hanák]] * [[Zoltán Havasi]] * [[Ferenc Levente Hervay]] * [[Antal Hodinka]] * [[Mária Hoffmann]] * [[Bálint Hóman]] * [[János Honti]] * [[István Horvát]] * [[Ignác Horváth (bibliografo)]] * [[Ilona Hubay]] * [[József Hunyady (librobindisto)]] == I == * [[Kálmán Isoz]] == J == * [[Emil Jakubovich]] * [[Gyula Juhász (historiisto)]] == K == * [[Andrea Katona]] * [[László Katus]] * [[István Kemény (sociologo)]] * [[István Kniezsa]] * [[Ferenc Kollányi]] * [[Ernő Kulcsár Szabó]] == L == * [[György Lakó]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[Rezső Lavotta]] * [[Irén Lovász]] * [[Imre Lukinich]] == M == * [[Edit Madas]] * [[Béla Majláth]] * [[Györgyi Markovits]] * [[Gábor Mátray]] * [[János Melich]] * [[Jakab Ferdinánd Miller]] * [[István Monok]] == N == * [[Gyula Nagy]] * [[Katalin Németh S.]] == P == * [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]] * [[Lajos Prohászka]] == R == * [[Tivadar Rédey]] * [[András Róna-Tas]] * [[Dávid Rózsa]] == S == * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Géza Sebestyén]] * [[László Somfai]] * [[Béla Stoll]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[István Szamota]] * [[József Szauder]] * [[László Szelestei Nagy]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Rezső Szíj]] * [[József Szinnyei]] == T == * [[Andor Tarnai]] * [[Gábor Tolnai]] * [[Bálint Tóth (poeto)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[László Tüske]] == V == * [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]] * [[József Vekerdi]] * [[Jenő Vértesy]] * [[András Vizkelety]] == W == * [[Eszter Waldapfel]] == Fontoj == * La listo estas elekto el koncernaj datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] gcm51akqddh992ut252giu7uzfipo22 Anĝelo de la Nordo 0 833048 9441935 8277022 2026-07-30T17:05:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441935 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|monumento |kategorio = statuo |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo=Konsekro |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=GB |mapo lokumilo = |mapligilo = jes |zomo=14 |libera={{#invoke:Wikidata|claim|P159}} |libera tipo=Sidejo }} La '''Anĝelo de la Nordo''' ({{lang-en|'''Angel of the North'''}}) estas [[Skulptarto|skulptaĵo]] farita de la [[angloj|angla]] [[skulptisto]] [[Antony Gormley]]. La statuo estas metita en [[Gateshead]] en [[Anglio]]n kaj estas la plej granda el la statuoj metitaj en [[Britio]]n. == Priskribo == La statuo estas statuo de [[anĝelo]] farita el [[ŝtalo]]. La alteco de la statuo estas proksimume 20 metroj kaj la malfermo de ĝiaj flugiloj de ekstremo ĝis fino estas 54 metroj (la statuo estas pli larĝa ol la alteco de [[Statuo de Libereco|la Statuo de Libereco]] en [[Usono]]). La flugiloj de la anĝelo frontas antaŭen por egaligi la anĝelon kun [[brakumo]]. La statuo staras sur la supro de monteto preteratentanta la [[A1-aŭtovojo|A1-aŭtovojon]] kaj la [[centran fervojan linion de la orienta marbordo]] <ref name=":0">{{cite web|title=The history of the Angel of the North|url=https://www.gateshead.gov.uk/article/5303/The-history-of-the-Angel-of-the-North|access-date=24 November 2011|publisher=Gateshead Council}}</ref>. == Konstruado == La laboro pri konstruado de la statuo komenciĝis en [[1994]], kaj la konstrukostoj sumiĝis al ĉirkaŭ unu miliono da [[Brita pundo|pundoj]] (plejparte financitaj de la [[Nacia Loterio de Britio]]). Pro sia loko, la statuo devis esti sufiĉe forta por trakti ventojn je rapideco de 160 km/h, tial la statuo estas stabiligita ene de fundamentoj kiuj inkludas 600 tunojn da [[betono]], kiuj estas 20 metrojn profundaj. La statuo estas farita el [[rustorezista ŝtalo]] kaj estis konstruita en Hartlepool Steel Fabrications Ltd en tri apartaj partoj: la korpo de la anĝelo, kiu pezas 100 tunojn, kaj ĉiu el la du flugiloj (pezante 50 tunojn ĉiu). La statuo estis alportita al la loko kaj kunvenita kie ĝi staras. La skulptaĵo estas kava, kaj farita el ŝtala skeleto kiu estas 50 mm dika kaj estas kovrita per "haŭto" farita el ŝtalo kiu estas 6 mm dika. La konstruado de la verko finiĝis la [[16-an de februaro]] [[1998]]. Pere de la klariga signo apud la statuo Gormley klarigas la celon de la statuo:<blockquote>Homoj ĉiam demandas: "Kial anĝelo?" Mia sola respondo estas, ke la anĝelo havas tri celojn. Unu - historie - por memorigi al ni, ke kie staras la statuo, karbolaboristoj laboris en la minejoj dum ĉirkaŭ 200 jaroj; La dua - kompreni la estontecon kaj esprimi nian transiron de industria socio al la informa epoko; Kaj la tria - esti fokuso por niaj esperoj kaj timoj</blockquote> == Galerio == <gallery widths="150px" heights="150px" perrow="4"> dosiero:Angel_of_the_north.JPG dosiero:Angel_Of_The_North.JPG| dosiero:Gateshead_Angel_of_the_North.jpg dosiero:Angel_of_the_north_through_trees.jpeg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20120215181955/http://www.gateshead.gov.uk/Leisure%20and%20Culture/attractions/Angel/Home.aspx retejo de Gateshead Konsilio de la Anĝelo de la Nordo] * [http://www.antonygormley.com ''Anĝelo de la Norda'' – oficiala retejo de Antony Gormley] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110219134127/http://www.antonygormley.com/ |date=2011-02-19 }} * [https://web.archive.org/web/20060721182035/http://www.icons.org.uk/theicons/collection/angel/biography/angel-of-the-north La ''Anĝelo de la Nordo'' ĉe ikonoj.org, prezentanta bildojn de la skulptaĵo konstruita] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1998]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:1998 en Britio]] [[Kategorio:Skulptaĵoj]] mlfdddaxn7d6zvjxr0yjjvgpbmlrd17 Barlovento 0 836698 9442456 9030505 2026-07-31T11:53:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442456 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-TF|tipo1=reliefo |situo sur mapo2=La Palma|situo de2=Situa mapo de La Palma}} '''Barlovento''' [barloBENto] estas urbo kaj municipo en la nordoriento de la insulo [[La Palma]] apartenanta al la [[provinco Sankta Kruco de Tenerifo]], en la regiono [[Kanarioj]].<ref>[https://ssweb.seap.minhap.es/REL/frontend/inicio/municipios/5/13398 «Datos del Registro de Entidades Locales».] Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas. Konsultita la 23an de aŭgusto 2021.</ref> La loknomo ''Barlovento'' ([[Lofo kaj leo|lofo]]) rilatas al la situacio de la loĝloko, ricevanta la hegemoniajn ventojn. ==Geografio== [[Dosiero:La Palma municipio Barlovento.svg|eta|maldekstre|130ra|Barlovento en la insulo La Palma.]] Barlovento estas en la nordoriento de la insulo La Palma kun ĉefurbo je 548 m.s.m. Temas pri municipo lima kun [[Garafía]] (okcidente), [[El Paso (La Palma)|El Paso]] (sudokcidente) kaj [[San Andrés y Sauces]] (sude), dum okcidente kaj norde estas Atlantiko kun 6,43&nbsp;km de marbordo.<ref name="IDE"/> Barlovento posedas areon de 43,55&nbsp;km².<ref>[https://web.archive.org/web/20160307135520/http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=%2Ft43%2Fa011%2Fa1998%2Fdensidad%2Fa2009%2Fl0%2F&file=t10072.px&type=pcaxis&L=0 Población, superficie y densidad por municipios] Arkivita la 7an de marto 2016 en Wayback Machine. Fonto: Instituto Nacional de Estadística.</ref> La municipa teritorio estas montara areo el la marbordo ĝis altaj punktoj tra krutaj areoj trairataj de torentejoj.<ref name="IDE">[https://web.archive.org/web/20150326104028/http://www.idecan.grafcan.es/idecan/ Infraestructura de Datos Espaciales de Canarias] Fonto: Consejería de Educación, Universidades y Sostenibilidad. Gobierno de Canarias.</ref> Estas multaj pejzaĝoj konstruitaj de la vulkana aktiveco kun torentejoj.<ref>Consejo Insular de Aguas de Tenerife (eld.). [https://web.archive.org/web/20150904013013/http://aguastenerife.org/2_planhidrologico/index.html Plan Hidrológico]. Arkivita el originalo la 4an de septembro 2015.</ref> Ekde 2002, la tuta insulo estas [[Biosfera rezervejo|Rezervejo de la Biosfero]],<ref>[https://web.archive.org/web/20180308180536/http://www.lapalmabiosfera.es/es/biosfera «La Palma Reserva Mundial de la Biosfera | Reserva Mundial de la Biosfera La Palma».] www.lapalmabiosfera.es. Arkivita el originalo la 8an de marto 2018. Konsultita la 27an de februaro 2017.</ref> estante la tria kanaria insulo al kiu [[Unesko]] agnoskas tiun protektadon. La [[kanaria pino]] estas la vegetala simbolo de la insulo La Palma.<ref>[https://foro.tiempo.com/el-pino-canario-t66023.0.html «EL PINO CANARIO».] Foro de Tiempo.com. Konsultita la 6an de januaro 2017.</ref> ==Historio== En la areo estis loĝado de [[guanĉoj]] en la regno Tagaragre. Tion pruvas nombraj arkeologiaj restaĵoj.<ref>[http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=1&idcap=177&idcon=656 «Principados o reinos aborígenes - HISTORIA - (GEVIC) Gran Enciclopedia Virtual Islas Canarias».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210511223644/http://gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=1&idcap=177&idcon=656 |date=2021-05-11 }} www.gevic.net. Konsultita la 4an de januaro 2017.</ref>​ Ili loĝis ĉefe en la malaltaj areoj. Dumlonge estis kontaktoj inter navigistoj kaj lokanoj. Poste, en la teritorio loĝis kolonoj kun konkerintoj. Eŭropaj familioj setliĝis tie kaj dediĉis sin al [[brutobredado]] kaj al [[agrikulturo]] de cerealoj kaj vitejoj. Post la fino de la konkero, la ''[[Adelantado]]'' Alonso Fernández de Lugo ordonis disdonadon de teroj kaj akvorajtoj inter la partoprenantoj en la konkero. En 1508 li donis teron al sia nevo, Pedro Fernández Señorino, en la teritorio de Barlovento. [[Dosiero:Barlovento 07 ies.jpg|eta|maldekstre|230ra|La preĝejo de la Virgulino de la Rozario.]] Tra la haveno de Talavera, Barlovento aliĝis al la triangula komerco karaktera de la insularo ekde la koloniigo. La fino de la sukera ciklo, fine de la 16-a kaj 17-a jarcentoj okazigis la ekanstataŭon de la [[Kano|kanejoj]] por vitejoj, kio faris [[vino]]n la ĉefa produkto de la eksportekonomio. En 1768 oni konstituis la unuajn konsilantarojn en la insularo kadre de la reformoj de la reĝo [[Karolo la 3-a (Hispanio)|Karolo la 3-a]], kiu kreis la postenojn de la magistratanoj. En 1812 oni konstituis la municipojn per la kreado de municipoj laŭ la [[Konstitucio de Kadizo]], kaj en 1836 ili definitive plifirmiĝis post la alternado inter registaroj de konstituciistoj kaj absolutistoj. En la insulo [[La Palma]], oni konstituis dek unu municipojn jam antaŭe agnoskitaj de Kastilio, plus Santa Cruz de La Palma, kiuj havis magistratanojn jam ekde 1634. Ekde la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj ekis nova ekonomia florado pro prospero de agrikulturo. Ekde la [[1960-aj jaroj]] okazis disvolvigo de [[turismo]]. ==Demografio== [[Dosiero:Mapa Barrios de Barlovento.png|eta|maldekstre|250ra|Kvartaloj de Barlovento.]] Historie la loĝantaro regule kreskiĝis lante dum la unua duono de la 20-a jarcento el iom pli ol 2 000 loĝantoj ĝis 3 354 en 1950. Poste la loĝantaro stagnis kaj malaltiĝis al nunaj malpli ol 2 000 loĝantoj. [[Dosiero:La Palma - Barlovento (Mirador de La Tosca) 01 ies.jpg|eta|230ra|Gallegos.]] [[Dosiero:La Palma - Barlovento - Lugar La Tosca (Mirador de La Tosca) 01 ies.jpg|eta|230ra|La Tosca.]] {| class="wikitable" |- style="background:#C0C0C0" ! Kernoj ! Loĝantoj (2015) ! Viroj ! Virinoj |- | Barlovento | align="right" |645 | align="right" |307 | align="right" |338 |- | Las Cabezadas | align="right" |325 | align="right" |165 | align="right" |160 |- | La Cuesta | align="right" | 249 | align="right" | 125 | align="right" | 124 |- | Gallegos | align="right" |230 | align="right" |127 | align="right" |103 |- | Lomo Machín | align="right" |270 | align="right" |148 | align="right" |122 |- | La Palmita | align="right" |31 | align="right" |16 | align="right" |15 |- | Las Paredes | align="right" |102 | align="right" |49 | align="right" |53 |- | Topaciegas | align="right" |16 | align="right" |9 | align="right" |7 |- | La Tosca | align="right" |53 | align="right" |24 | align="right" |29 |} ==Ekonomio kaj vidindaĵoj== La ekonomio de la municipo estas bazata ĉefe sur la agrikulturo kaj turismo. La turisma disvolviĝo okazis je la fino de la 20-a jarcento. Eblas montara piedirado, kultura turismo, mardistradoj kaj aliaj okupitecoj.<ref name="IDE"/> Estas diversaj vidindaĵoj en la municipo, inter kiuj menciindas la jenaj: [[Dosiero:Laguna de Barlovento 1.jpg|eta|maldekstre|400ra|''La Laguna''.]] * Vulkanaj konusoj. Estas en Barlovento kelkaj vulkanaj konusoj kaj [[kratero]]j de tre antikvaj vulkanoj. Elstaras tiu de ''La Laguna'', en la alta parto de la loko. En tiu kratero estas la plej granda [[akvorezervejo]] de la insulo kun kapacito por 3,5 milionoj de m³. Ĉe tiu akvorezervejo estas ampleksa distrejo, kiu disponas de porinfana parko, kampadejo, kamparfajrujoj, kampartabloj kaj aliaj servoj. * Religiaj konstruaĵoj. La preĝejo de ''Ntra. Sra. del Rosario'', en la urba kerno, estas la ĉefa religia konstruaĵo. Konstruita en la [[16-a jarcento]], en sia interno ĝi hejmigas gravan flandran skulptaĵon, ankaŭ de la 16-a jarcento, de la Virgulino de la Rozario, patronino de la loĝloko. Estas interesa ankaŭ la [[ermitejo]] de Sankta Stanislao, en Oropesa. [[Dosiero:Faro de Punta Cumplida.jpg|eta|230ra|Lumturo de Punta Cumplida.]] * Naĝejoj de La Fajana. Norde de la malnova Lumturo de Punta Cumplida, estas la naturaj naĝejoj de La Fajana (lafokreita areo) en kiuj eblas marbanado. Ili estas formitaj per tri naturaj [[naĝejo]]j: unu malgranda, alia mezgranda kaj alia granda, el kiuj du havas malgrandajn akvofaletojn, el kiuj unu artefarita en la mezgranda naĝejo kaj alia pli malgranda en la granda naĝejo; naĝejo por miskapabluloj kaj maljunuloj kaj ŝtuparoj kondukas al zono en la maro pli sekura ĉirkaŭita de kelkaj rokoj. La ŝtuparoj kaj trapasejoj estis la nura homa interveno, por faciligi aliradon kaj distradon de vizitantoj, krom duŝejoj kaj senvestigejoj. * La Tosca. Estas malgranda domaro proksime de la urba kerno ĉe la ŝoseo kun direkto al Gallegos. Ĝi havas panoraman rigardejon (Mirador de la Tosca) al la norda komarko de la insulo nome al la domaroj Gallegos (de Barlovento), kaj Franceses kaj El Tablado (de Garafía]. En tiu rigardejo estas granda koncentro de [[drakarbo]]j. * Arbaroj. En Barlovento estas grava forsta areo de [[laŭrisilvo]], [[pinaro]], [[Makaronezia perseo|perseoj]], fagoj... Ampleksa reto de padoj faciligas la rektan kontakton kun la densa vegetaĵaro. Aliaj interesaj lokoj estas jenaj: Puerto de Talavera, Mirador de la Montaña del Molino, Mirador de la Fajana, Regos de Lino. * La Laguna. ''La Laguna de Barlovento'' estas la plej granda [[akvorezervejo]] de la insularo kun kapacito por 5 milionoj de m³. Apude estas la distrejo La Laguna, en kiu eblas ĝui la liberan tempon. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * VVAA (1985). ''Geografía de Canarias''. Editorial Interinsular Canaria. ISBN 84-85543-66-1. ==Vidu ankaŭ== * [[Municipoj de provinco Sankta Kruco de Tenerifo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} * [http://www.canarias.com/blog/las-piscinas-naturales-de-la-fajana/ Naturaj Naĝejoj de La Fajana] {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Barlovento (La Palma)|revizio=149629816}} [[Kategorio:Municipoj de La Palma]] 35o07ykbpy2a8sk087kga8d0k7ven8z Mediterranean Shipping Company 0 847888 9442276 9284459 2026-07-31T06:56:48Z Sj1mor 12103 9442276 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} La '''Mediteranea Ekspeda Firmao''' ({{Lang-en|'''Mediterranean Shipping Company'''}}, akronime '''MSC''') estas la unu el la plej grandaj [[ŝipkompanio]]<nowiki/>j en la mondo, laŭ ŝipkapacito <ref>{{Cite web|title=PublicTop100|url=https://alphaliner.axsmarine.com/PublicTop100/|access-date=2023-11-30|website=alphaliner.axsmarine.com}}</ref>. Samtempe, kiel [[privata kompanio]], ĉar ĝi ne estas komercita sur la borso, ĝi ne estas devigita prezenti siajn buĝetajn datumojn de sendependaj partioj, tial la informoj, kiujn la kompanio publikigas pri si mem, ne estas kontrolitaj. Ĝis la fino de 2014, la firmao funkciigas 471 [[kontenerŝipo]]jn. MSC estas firmao kiu estis establita en [[Napolo]], [[Italio]] kaj estas nuntempe bazita en [[Ĝenevo]], [[Svislando]] kaj estas aktiva en ĉiuj ĉefaj [[Haveno|havenoj]] en la mondo. ''MSC Cruises'' estas dividado de la firmao kiu koncentriĝas pri [[Krozoŝipo (pasaĝera)|krozoŝipoj]] <ref>"[http://www.mscgva.ch/form/contact/index.html#1 Contact]".</ref>. LAŭ datumoj de [[2022]], transprenante ĉi tiun postenon de [[APM - Mærsk]], ĝi estas plej granda ŝipekspedanta firmao de ambaŭ grandeco de floto kaj karga kapacito, kontrolanta pri 19.7 procento de la tutmonda uja ŝipa aro <ref>{{Cite web|title=PublicTop100|url=https://alphaliner.axsmarine.com/PublicTop100/|access-date=2023-11-30|website=alphaliner.axsmarine.com}}</ref><ref name="history2">{{Cite web|title=The history of MSC Mediterranean Shipping Co. SA|url=http://www.swiss-ships.ch/reeder/reederei-berichte/msc/msc-story-en.html|access-date=10 August 2010|publisher=Swiss Deep-sea Shipping|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190508210443/http://www.swiss-ships.ch/reeder/reederei-berichte/msc/msc-story-en.html|archivedate=2019-05-08}}</ref>. == Historio == [[Dosiero:MSC_Regulus_(ship,_2012)_IMO_9465291,_Maasmond,_Port_of_Rotterdam_pic4.jpg|dekstra|eta|281x281ra|''MSC Regulus'']] MSC estis fondita en 1970 de Gianluigi Aponte kiel [[privata firmao]] kiam li aĉetis la unuan ŝipon Patricia sekvita de Rafaela kun kiu li funkciigis marlinion inter [[Mediteraneo|Mediteranea Maro]] kaj [[Somalio]]. La linio disetendiĝis signife post aĉetado de uzitaj kargoŝipoj. Ĝis 1977 la firmao havis liniojn al [[Norda Eŭropo]], [[Afriko]] kaj la [[Hinda Oceano]]. La ekspansio daŭris dum la 1980-aj jaroj kaj antaŭ la fino de la jardeko la firmao funkciigis ŝipojn al [[Nordameriko]] kaj [[Aŭstralio]]. En 1989 MSC akiris la krozokompanion Lauro Lines kaj ŝanĝis ĝin al MSC Cruises en 1995, signife pliigante komercon en tiu areo. En marto 2009, la firmao lanĉis la plej grandan kargoŝipon en la mondo tiutempe, nomitan " '''MSC Danit''' " <ref>{{Cite news|date=17 October 2021|title=Ship owner, operator of interest in California oil spill|language=en|work=Associated Press News|url=https://apnews.com/article/oil-spills-business-california-environment-environment-and-nature-9fef91f98e045a1ab26f11bd70ff34a6|access-date=19 October 2021}}</ref>. En la [[Bahamoj]], [[Ocean Cay]] estas privata [[artefarita insulo]] de la firmao kiu servas por ekskluzivaj kaj luksaj turismaj celoj por ties pasaĝeraj krozŝipoj. == Okazaĵoj kaj akcidentoj == [[Dosiero:MSC_Tomoko_in_the_Santa_Barbara_Channel_-_IMO_9309461_(3898801499).jpg|dekstra|eta|285x285ra|MSC Tomoko en la kanalo Santa Barbara, 2009]] [[Dosiero:MSC_Carmen_(7892389066).jpg|dekstra|eta|282x282ra|''MSC Carmen'']] [[Dosiero:Containers_MSC.jpg|dekstra|eta|281x281ra|MSC [[Kontenero|konteneroj]]]] '''MSC Napoli''' estis forlasita en la [[Manika Markolo|Manika markolo]] pro ŝtormo en januaro 2007 <ref>{{Cite web|title=MSC Napoli: timeline|url=http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/07/16/napoli_timeline_feature.shtml|access-date=5 April 2021|publisher=BBC|language=en-gb}}</ref>. La 8-an de marto 2008 '''MSC Sabrina''' [[Sablobenko|alfundiĝis]] en la [[Sankt-Laŭrenco (rivero)|Sankta Laŭrenco]]. La ŝipo estis trenita for la 4-an de aprilo. '''MSC Jessica''' estis malmuntita ĉe la ŝiprubejo en [[Guĝarato]], [[Barato]], malobee al eŭropaj regularoj kaj la [[Konvencio de Bazelo]]. La 4-an de aŭgusto 2009, 6 laboristoj estis mortigitaj kiam la ŝipo estis malmuntita. La 29-an de aŭgusto 2009, '''MSC Nikita''' koliziis kun alia ŝipo antaŭ la [[Haveno de Roterdamo]]. La ŝipo estis trenita al haveno kaj post pluraj riparoj estis deklarita suma malgajno. Ekzistis neniuj mortoj en la okazaĵo <ref>{{Cite web|title=MSC Nikita rammed near engine room by smaller geared vessel off Holland &#124; Certified Transportation Network|url=http://ctngroup.com/msc-nikita-rammed-near-engine-room-smaller-geared-vessel-holland|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218151625/http://ctngroup.com/msc-nikita-rammed-near-engine-room-smaller-geared-vessel-holland|archive-date=18 December 2013|access-date=16 December 2013|publisher=Ctngroup.com}}</ref>. La kontenera ŝipo '''MSC Chitra''' koliziis kun alia ŝipo la 8-an de aŭgusto 2010 en haveno situanta en [[Maharaŝtro]], kiel rezulto de la efiko proksimume 300 ujoj falis en la akvon de la haveno. La haveno estis fermita dum pluraj tagoj ĝis la ujoj estis evakuitaj kaj ne prezentis danĝeron al la ŝipoj <ref>{{Cite web|title=MSC Chitra|url=http://wwz.cedre.fr/en/Resources/Spills/Spills/MSC-Chitra|access-date=23 April 2021|website=Cedre|language=en-GB}}</ref>. En 2006 '''MSC Elena''' estis monpunita je 10 milionoj da dolaroj post estado akuzita je akvopoluado. La kontenera ŝipo '''MV Rena''' alfundiĝis proksime de [[Tauranga]], [[Nov-Zelando]] la 5-an de oktobro 2011. La 14-an de julio 2012, la kontenerŝipo '''MSC Flaminia''' vojaĝis en [[Atlantiko]] kaj ekbrulis, rezultigante plurajn eksplodojn. La ŝipo estis prirezignita, kaj 2 homoj el la 25 ŝipanoj estis mortigitaj en la okazaĵo. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[MSC World Europa]] * [[Medway - Transporte & Logística]] * [[Italo - Nuovo Trasporto Viaggiatori]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.msc.com}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Navigaciaj kompanioj]] 3lv84v1nnbk4l089pb81w4giw2cauq9 Margarita Manso 0 851151 9442367 9395487 2026-07-31T10:12:59Z Sj1mor 12103 9442367 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Margarita MANSO Robledo''' ([[Valadolido]], 26-a de novembro [[1908]] - [[Madrido]], 28-a de marto [[1960]]) estis hispana [[pentristino]] de la [[Generacio de la 27-a]] kaj membro de la virina grupo konata kiel ''Las sinsombrero'' (La senĉapelulinoj). ==Biografio== Ĝia familio instaliĝis en Madrido, kie ŝia patrino laboris kiel kudristino.<ref> López Sobrado, Esther: ''Las pasiones de Santiago Ontañón''. Burgos: Gran Vía, 2007; p.66. </ref> Ŝi estis moderna junulino, artostudenta kaj kosmopolita. Li studis en la [[Reĝa Akademio de Belaj Artoj de Sankta Fernando|Akademio de Sankta Fernando]] de Madrido, kie estis ŝia profesoro [[Julio Romero de Torres]]. En la Akademio studis ankaŭ [[Maruja Mallo]], kun kiu amikiĝis kaj Alfonso Ponce de León. Ŝi apartenis al amikara grupo de Mallo, [[Federico García Lorca]], kiu dediĉis al ŝi romancon ''Muerto de amor'' de sia ''[[Romancero gitano]]'' kaj [[Salvador Dalí]]. Famas anekdoto de la vizito de tiu grupo al la [[Monaĥejo de Santo Domingo de Silos]]. Ĉar estis malpermesita enirejo de virinoj, Mallo kaj Manso maskiĝis kiel viroj kaj tiel ili povis viziti la monaĥejon.<ref> ''Historia de España'': Vol. 40 ''República y Guerra Civil''. Madrid: Espasa Calpe, 2004, p. 481. </ref>​ Ŝi apartenis al virina grupo konata kiel ''Las sinsombrero'' (La senĉapelulinoj), nomo per kiu oni konas la virinojn kiuj ludis gravajn rolojn en la [[Generacio de la 27-a]]. Ŝi edziĝis en decembro 1933 al scenejisto de la teatra trupo ''La Barraca'' kaj pentristo Alfonso Ponce de León, kolego en la Akademio San Fernando, kiu fakte portretis ŝin. Ponce de León aliĝis al [[Falange Española]] kaj mortis murdita en Madrid post la [[puĉo de la 18-a de julio 1936]]. Jarojn poste ŝi edziniĝis al kuracisto Enrique Conde Gargollo, aliĝinta al la diktatura reĝimo. Sekve, ankaŭ Manso aliĝis al la falangista partio, iĝis bigota virino kaj kaŝis sian pasintecon, tiel ke eĉ ŝiaj filoj ne konis la junulinecon de sia patrino. ==Kariero== Manso estis [[pentristino]] de la [[Generacio de la 27-a]], [[muzo]] por Dalí kaj Alfonso Ponce de León inter aliaj. Krome, ŝi partoprenis en la agitado de "sinsombrerismo" (senĉapelulismo) kun aliaj naŭ virinoj. ''Las sinsombrero'' (La senĉapelulinoj) estas nomo kiu devenas de anekdoto protagonistigita de Maruja Mallo, Margarita Manso, Salvador Dalí kaj Federico García Lorca, kiuj opoziciis al tradicia kutimo de burĝulinoj vesti [[ĉapelo]]n kaj per improvizado senĉapeluĝis meze de la [[Sunpordo]] okazigante gapadon al preterpasantaj normaluloj. Manso ege suferis pro la [[Hispana Enlanda Milito]]. Unue la insurekciintaj dekstruloj murdis [[Federico García Lorca]], kiun Margarita ege admiris. Poste ekziliĝis ŝia fratino Carmen kaj ŝia nevo Carlos al Meksiko, kaj tien venis ankaŭ ŝia patrino. Kaj finfine, la 20an de septembro 1936 ŝia edzo estis arestita ĉe la hejma pordo kaj enkarcerigita. Naŭ tagojn poste, lia kadavro estis trovita ĉe ŝoseo de Vicálvaro. Kelkajn tagojn poste, ankaŭ la patro kaj du fratoj de Alfonso estis murditaj en Madrido. Ĉio tio okazigis al Margarita fortan nervozan krizon, ŝi fuĝis el Hispanio al Italio, precize al banloko Salsomaggiore proksime de [[Parma]], kun sia pli juna fratino María Luisa, edzino de la pentristo Francisco Maura, kiu mortis kelkajn jarojn poste. En 1938, Margarita revenis al Hispanio kaj instaliĝis en la zono kontrolita de la frankisma tendaro, nome en [[Burgoso]], kie ŝi estis akceptita de la etoso de la poeto kaj intelektula falangisto [[Dionisio Ridruejo]], amiko de Ponce de León. Dum sekvaj jaroj Margarita desegnis kaj ilustris afiŝojn kaj dekoraciojn por teatraĵoj kiujn Ridruejo reĝisoris en Burgoso. Sed Margarita estis emocie kaj vive venkita. En 1940, ŝi edziĝis al kuracisto Enrique Conde Gargollo, de forta frankisma sinteno, kiu poste zorgis pri la publikigo de la kompletaj verkoj de la faŝista estro [[José Antonio Primo de Rivera]]. Manso iĝis virino bigota kaj falangista. La ceteron de sia vivo ŝi kaŝis sian pasintecon. sian amikecon kun Lorca, Dalí kaj Mallo, kaj sian deziron ŝanĝi la mondon. Ŝi mortis en 1960, 51-jaraĝa, pro [[mamkancero]]. == Bibliografio== * Gibson, Ian: ''Lorca-Dalí: el amor que no pudo ser''. pp. 146-149. * kolektiva: ''Escritoras y figuras femeninas (literatura en castellano)''. ArCiBel Editores. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{-}}{{Projektoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Margarita Manso|revizio=156300622}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Manso, Margarita}} [[Kategorio:Hispanaj pentristoj]] [[Kategorio:Generacio de la 27-a]] 25w2oiyjcvvndbnpsjt6vt82zgowpa5 Kategorio:Ŝablonoj de subjektoj de Rusia Federacio 14 853836 9441889 8620045 2026-07-30T16:16:34Z Moldur 2507 9441889 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Subjektoj de Rusia Federacio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|Rusia Federacio]] elkf04eq3mkt1bnyo7spnkiaqtufj4a Ŝablono:Udmurtio 10 853896 9441888 8620451 2026-07-30T16:15:54Z Moldur 2507 9441888 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Coat of arms of Udmurtia.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Udmurtio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj de subjektoj de Rusia Federacio]] </noinclude> <noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> bygxyi3sz8cm29gvu6qrdzua3aguxty 9441901 9441888 2026-07-30T16:23:44Z Moldur 2507 9441901 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Coat of arms of Udmurtia.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Udmurtio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj de subjektoj de Rusia Federacio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 76lnpi2hj9d4ir6bslq2br5hsfn3rhw Ŝablono:SRR 10 854362 9441941 8624418 2026-07-30T17:08:01Z Moldur 2507 9441941 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Banner of the Holy Roman Emperor without haloes (1400-1806).svg|20ra]] [[Sankta Romia Imperio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Historio|Sankta Romia Imperio]] [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9bm86bjjios95v21eiqp17uoe5jhayt 9441950 9441941 2026-07-30T17:21:00Z Moldur 2507 9441950 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Banner of the Holy Roman Emperor without haloes (1400-1806).svg|20ra]] [[Sankta Romia Imperio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Historio|Sankta Romia Imperio]] [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj historiaj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> q600z16m4g79vw0ndv7gcb8phfmfa73 Baglan 0 856626 9442351 8645381 2026-07-31T10:06:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442351 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | nomo = Baglan | plia nomo = بغلان | lando = {{Afganio}} | bildo = Stamp of Afghanistan - 1941 - Colnect 668130 - Sugar Mill Baghlan.jpeg | bildo-priskribo = Poŝtmarko de 1941 prezentante sukerfabrikon en Baghlan. | bildo-larĝeco = 200px | regiono-ISO = AF-BGL | provinco= [[provincoj de Afganio|provinco]] [[provinco Baglan|Baglan]] | distrikto= | fondo= | loĝ= | jaro = | horzono= [[UTC]]+4:30 }} Baglan (ankaŭ ''Baghlan'' ; [[Paŝtuna lingvo|paŝtune]] / [[Daria lingvo|darie]] :<bdi>بغلان</bdi>) estas urbo en nordorienta [[Afganio]], situanta apud [[Pul-i Ĥomri]], ĉefurbo de [[Provinco Baglan]], kaj 210 km de [[Kabulo]] [https://euaa.europa.eu/country-guidance-afghanistan-2020/baghlan] . La urbo konsistas el tri distriktoj laŭ la asfalta vojo inter [[Pul-i Ĥomri]] kaj [[Kunduz]] : Baghlan-e Kohna ( ''Malnova Baghlan'' ) en la nordo, Baghlan-e Jadid ( ''Nova Baghlan'' ) en la mezo kaj Fabrica en la sudo. Ĝi estas la plej grava urbo kaj samnoma [[provinco Baglan]] en la nordoriento de la centrazia lando. Tamen la ĉefurbo de la provinco estas Pul-i Ĥomri. La urbo situas ĉirkaŭ 60 km sude de la urbo Kunduz en la valo de la rivero Kunduz <ref name="Iranica">{{cite encyclopedia|author=D. Balland|author2=X. de Planhol|editor=Ehsan Yarshater|editor-link=Ehsan Yarshater|encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]]|title=BAGÚLAÚN|url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v3f4/v3f4a082.html|access-date=2007-12-19|edition=Online|publisher=[[Columbia University]]|location=[[United States]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090102205056/http://www.iranica.com/newsite/articles/v3f4/v3f4a082.html|archive-date=2009-01-02}}</ref>. La enloĝantaro de la urbo estas 83,490 (aktuale en 2022) <ref>{{cite web|title=Program for Culture and Conflict Studies|url=http://www.nps.edu/programs/ccs/Baghlan/Baghlan_Executive_Summary1.pdf}}</ref>. En la areo ĉirkaŭ Baglan, [[Sukerbeto|sukerbetoj]] kaj [[kotono]] estas plejparte kultivitaj. Dum grupo de parlamentanoj vizitis la sukerfabrikon, bombatako estis farita la 6-an de novembro 2007, mortigante almenaŭ 75 homojn. Tiuj inkludis 60 infanojn kaj 6 membrojn de la nacia parlamento, kiuj ĉiuj apartenis al la dek-membra ekonomia komisiono. Unu el la parlamentanoj mortigitaj estis bonkonata reprezentanto de la privata sektoro Hajji Muhammad Arif Zarif ([[:en:Hajji_Muhammad_Arif_Zarif|en]]). == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20120205235036/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1145630816&men=gpro&lng=en&dat=32&geo=-13&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&geo=454128870 World Gazetteer - Urba Informo] (angle) * [https://web.archive.org/web/20091015014214/http://www.citypopulation.de/Afghanistan.html] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Urboj de Afganio]] 4vprbxt2goyc8ul5vmwqsc1gd9i6j0f Less Than Zero 0 857084 9442372 9081161 2026-07-31T10:13:25Z Sj1mor 12103 9442372 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Less Than Zero''''' (Malpli ol Nulo) estas usona [[drama filmo]] de [[1987]] reĝisorita de Marek Kanievska, iom bazita sur samnoma verko de 1985 de [[Bret Easton Ellis]]. En la filmo stelulas Andrew McCarthy kiel Clay, studento kiu revenas hejmen por Kristnadko por pasigi tempon kun sia eks-fianĉino Blair (Jami Gertz) kaj sia amiko Julian ([[Robert Downey Jr.]]), kiuj estis iĝintaj droguloj. La filmo rigardas la kulturon de riĉa, dekadenca junularo en [[Los-Anĝeleso]]. ''Less than Zero'' ricevis nur mezfavorajn kritikojn. La verkisto Ellis malŝatis la filmon dekomence sed lia kompreno pri ĝi poste mildiĝis. Li insistis, ke la filmo ne montras similecon kun sia romano kaj sentis, ke la geakotrelekton oni ne taŭge faris kun la esceptoj Downey kaj James Spader. Ĝi estis la kvara filmo en kiu aperas [[Brad Pitt]] en malgrava rolo post [[Hunk]], [[No Way Out]] kaj [[No Man's Land]]. ==Geaktoraro kaj roluloj== * Andrew McCarthy kiel Clay Easton * Jami Gertz kiel Blair * [[Robert Downey Jr.]] kiel Julian Wells * James Spader kiel Rip * Nicholas Pryor kiel Benjamin Wells * Tony Bill kiel Bradford Easton * Donna Mitchell kiel Elaine Easton * Michael Bowen kiel Hop/Bill * Sarah Buxton kiel Markie * Jayne Modean kiel Cindy * Lisanne Falk kiel Patti * Neith Hunter kiel Alana ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Wikiquote}} * [https://www.imdb.com/title/tt0093407/ en imdb] {{Bibliotekoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Less than Zero (film)|revizio=1191786912}} [[Kategorio:Filmoj pri drogoj]] [[Kategorio:GLAT-filmoj]] [[Kategorio:Usonaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1987]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] srpxs7sqoa5wvaskg5nss521lnbxhli Juan David García Bacca 0 862839 9442356 8690198 2026-07-31T10:11:29Z Sj1mor 12103 9442356 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juan David GARCÍA BACCA''' ([[Pamplona]], 26a de junio 1901 - [[Kito]], [[Ekvadoro]], 5a de aŭgusto 1992) estis hispana [[filozofo]], logikisto, eseisto kaj tradukisto kiu ricevis ŝtatanecon de [[Venezuelo]]. == Biografio == Tre juna li studis por iĝi pastro, pastriĝis en 1925, studis teologion, filozofion kaj sciencon en diversaj universitatoj, kiel en [[Loveno]], [[Munkeno]], [[Zuriko]], [[Parizo]] ktp. Li gradiĝis en filozofio en la [[Universitato de Barcelono]] en 1934, kaj doktoriĝis unu jaron poste per la disertacio ''Ensayo sobre la estructura lógico-genética de las ciencias físicas''. Kiel membro de la Cirklo de Vieno (1934-6) li instruis matematikan logikon kaj filozofion de la scienco en la Universitato de Barcelono inter 1933 kaj 1937. En februaro de 1936 li akiris la ĉefprofesorecon de Enkonduko al Filozofio en la [[Universitato de Santiago de Compostela]], sed li ne plenumis la postenon, ĉar tuj foriris el Hispanio pro la eksplodo de la [[Hispana Enlanda Milito]]. En 1938 li elpastriĝis kadre de kritikoj al la frankisma regado dum la milito. Li ekziliĝis al Hispanameriko kaj finfine instaliĝis en [[Venezuelo]] en [[1946]], kies ŝtatanecon li ricevis en 1952. Li pasigis siajn lastajn jarojn en [[Ekvadoro]], kun sia ekvadora familio. ==Verkoj== * ''De rebus metaphysice perfectis, seu de natura et supposito secundum primum totius philosophiae principium''. Barcelona: Imprenta Claret, 1930. * ''Assaigs Moderns per a la fonamentació de les matemàtiques. Vol. I''. Barcelona: Institut d'Estudis Catalans, 1933. Vol. II 1934. * ''Introducció a la logística amb aplicacions a la filosofía i a les matemàtiques''. 2 vols. Barcelona: Institut d'Estudis Catalans (Biblioteca Filosófica, 3-4), 1934. * ''Ensayo sobre la estructura lógico-genética de las ciencias físicas'' (Doktoriga disertacio). Barcelona: Universidad Autónoma, 1935. * ''Introducción a la lógica moderna''. Barcelona: Labor, 1936. * ''Introducción al filosofar (Incitaciones y sugerencias)''. Tucumán (Argentina): Imprenta Miguel Violetto, Universidad Nacional de Tucumán, 1939. * ''Invitación a filosofar. Vol. I: La Forma del Conocer Filosófico''. México: Fondo de Cultura Económica, 1940. Vol. II: 1942 * ''Filosofía de las ciencias. Teoría de la relatividad''. México: Editorial Séneca (Colección Árbol), 1941. * ''Tipos históricos del filosofar físico, desde Hesíodo hasta Kant''. Tucumán (Argentina): Imprenta Miguel Violetto, Universidad Nacional de Tucumán, 1941. * ''Invitación a filosofar. Vol. II: El conocimiento científico''. México: Fondo de Cultura Económica, 1942. * ''Introducción general a las Enéadas''. Buenos Aires: Losada (Biblioteca Filosófica), 1942. * ''Sobre estética griega''. México: UNAM, Imprenta Universitaria, 1943. * ''Filosofía en metáfora y parábolas. Introducción literaria a la filosofía''. México: Editora Central, 1945, 1964. *''Moralistas griegos'' (Pról., selec., y n.). México: Secretaría de Educación Pública, 1945. *''Prometeo encadenado'' (Pról., selec., y n.). México: Secretaría de Educación Pública, 1946. * ''Nueve grandes filósofos contemporáneos y sus temas''. Vol. I: Bergson, Husserl, Unamuno, Heidegger, Scheler, Hartmann. Vol. II: W. James, Ortega y Gasset, Whitehead. Caracas: Imprenta Nacional, Ministerio de Educación Nacional de Venezuela, 1947. Nova eldono en 1990 [http://books.google.es/books?id=B9S-QERqraEC parte en Google books] * ''Introducción general a las Enéadas''. Buenos Aires: Losada, 1948. * ''Siete modelos de filosofar''. Caracas: Universidad Central de Venezuela, 1950. 1963. * ''Las ideas de ser y estar; de posibilidad y realidad en la idea de hombre, según la filosofía actual''. Barcelona: Laye, 1955. * ''Antropología filosófica contemporánea (Diez conferencias 1955)''. Caracas: Universidad Central de Venezuela, 1957. Reviziita eldono: Anthropos: Barcelona, 1982. * ''Gnoseología y ontología en Aristóteles''. Caracas: Universidad Central, 1967. En Episteme. Anuario de Filosofía de la Facultad de Humanidades y Educación (Universidad Central de Venezuela, Caracas) nº 1 (1957): 3-68. * ''Elementos de Filosofía''. Caracas: Universidad Central de Venezuela (Manuales Universitarios, n.º 3) 1959, 1981 (6a eldono). * ''Antropología y ciencia contemporáneas (Curso de diez lecciones)''. Caracas: Instituto Pedagógico, 1961. Reviziita eldono en Anthropos: Barcelona, 1983. * ''Existencialismo''. Xalapa (México): Universidad Veracruzana, 1962. * ''Filosofía de las ciencias. La física''. Caracas: Instituto Pedagógico, 1962. * ''Historia filosófica de la ciencia''. México: Universidad Autónoma de México, 1963. * ''Metafísica natural estabilizada y problemática metafísica espontánea''. México: Fondo de Cultura Económica, 1963. * ''Siete modelos de filosofar''. Caracas: Universidad Central de Venezuela (Colección Avance, nº 5), 1963. * ''Introducción literaria a la filosofía''. Caracas: Universidad Central de Venezuela, 1964. * ''Filosofía en metáforas y en parábolas. Introducción Literaria a la Filosofía''. México: Editora Central, 1945. * ''Antología del pensamiento filosófico venezolano''. Vol. II kaj III. Caracas: Ministerio de Educación, 1964. * ''Humanismo teórico, práctico y positivo según Marx''. México: Fondo de Cultura Económica, 19651. Represoj: 1974, 1980. 1985. * ''Elementos de filosofía de las ciencias''. Caracas: Universidad Central de Venezuela (Manuales universitarios, nº 1), 1967. * ''Invitación a filosofar según espíritu y letra de Antonio Machado''. Mérida (Venezuela): Universidad de los Andes, Facultad de Humanidades y Educación, 1967. Reviziita eldono: Anthropos: Barcelona, 1984. * ''Elogio de la técnica''. Caracas: Monte Ávila (Colección Estudios), 1968. * ''Textos clásicos para la historia de las ciencias''. Vol. II. Caracas: Universidad Central de Venezuela, 1968. Vol. I: 1961. * ''Curso sistemático de filosofía actual (Filosofía, ciencia, historia, dialéctica y sus aplicaciones)''. Caracas: Universidad Central de Venezuela, Dirección de Cultura (Colección Humanismo y Ciencia, nº 8), 1969. * ''Los clásicos griegos de Miranda (Autobiografía)''. Caracas: Universidad Central de Venezuela, 1969. * ''Ensayos''. Barcelona: Península (Colección Historia, Ciencia, Sociedad, nº 69), 1970. * ''Lecciones de historia de la filosofía''. Vol. I. Caracas: Imprenta Universitaria, Universidad Central de Venezuela, 1972. Vol. II: 1973. * ''Lecturas de historia de la filosofía''. Caracas: Síntesis Dosmil, 1972. * "Sobre el sentido de "conciencia" en la "Celestina"". ''Anuario de Humanitas'' (Universidad Autónoma de Nuevo León, Monterrey, México) nº 14 (1973): 106-117. * ''Ensayos y estudios''. Milán: Vanni Scheiwiller, 1975. * ''Cosas y personas''. México: Fondo de Cultura Económica, 1977. * ''Teoría y metateoría de la ciencia. Curso sistemático. Vol. I: Teoría de la ciencia''. Caracas: Universidad Central de Venezuela, 1977. * ''Simón Rodríguez. Pensador para América''. Caracas: Imprenta Nacional, Ministerio de Información y Turismo, 1978 * ''Elementos de Filosofía''. Caracas: U.C.V., 19755. 1959. * ''Filosofía y teoría de la relatividad''. Valencia: Cuadernos Teorema, 1979. * ''Antropología filosófica contemporánea (Diez conferencias 1955)''. Barcelona: Anthropos, 1982 (Reviziita eldono de la verko de 1957). Represo: 1987. * ''Vida, muerte, inmortalidad''. Caracas: Universidad Central de Venezuela, 1983. * ''Antropología y ciencia contemporáneas (Curso de diez lecciones)''. Barcelona: Anthropos, 1983 (Reviziita eldono de la verko el 1961). * ''Tres ejercicios literario-filosóficos de dialéctica''. Barcelona: Anthropos, 1983. * ''Teoría y metateoría de la ciencia. Vol. II''. Caracas: Universidad Central de Venezuela, 1984. * ''Tres ejercicios literario-filosóficos de antropología''. Barcelona: Anthropos, 1984. * ''Tres ejercicios literario-filosóficos de moral''. Barcelona: Anthropos, 1984. * ''Infinito, transfinito, finito''. Barcelona: Anthropos, 1984. * ''Invitación a filosofar según espíritu y letra de Antonio Machado''. Barcelona: Anthropos, 1984 (Reviziita eldono de la verko de 1967). * ''Transfinitud e inmortalidad''. Caracas: Josefina Bigott Edit., 1984. * ''Teoría y metateoría de la ciencia. Vol. II''. Caracas: Biblioteca de la Universidad Central de Venezuela, 1984. * ''Presente, pasado y porvenir de Marx y del marxismo''. México: Fondo de Cultura Económica, 1985. * ''Parménides (s. V&nbsp;a.&nbsp;C.)-Mallarmé (s. XIX&nbsp;d.&nbsp;C.) Necesidad y Azar''. Barcelona: Anthropos, 1985. * ''Tres ejercicios literario-filosóficos de lógica y metafísica''. Barcelona: Anthropos, 1986. * ''Qué es dios y Quién es Dios''. Barcelona: Anthropos, 1986. * ''Elogio de la técnica''. Barcelona: Anthropos, 1987 (Reviziita eldono de la verko de 1968). * ''Pasado, presente y porvenir de grandes nombres. Mitología, teogonía, teología, filosofía, ciencia, técnica. Vol. I''. México: Fondo de Cultura Económica, 1988. * ''De magia a técnica. Ensayo de teatro filosófico-literario-técnico''. Barcelona: Anthropos, 1989. * ''Pasado, presente y porvenir de grandes nombres: Mitología, teogonía, teología, filosofía, ciencia, técnica. Vol. II''. México: Fondo de Cultura Económica, 1989. * ''Filosofía de la música''. Barcelona: Anthropos, 1990. * ''Sobre "el Quijote" y Don Quijote de la Mancha. Ejercicios literario-filosóficos''. Barcelona-Pamplona: Coedición Anthropos-Gobierno de Navarra, 1991. * "Autobiografía "exterior"". ''Anthropos'' (Barcelona) nº 9, nova eldono (1991): 17-18. * ''Confesiones''. Barcelona: Coedición de la Universidad Central de Venezuela-Anthropos, 2000: 115-118. * "Autobiografía intelectual". ''Anthropos'' (Barcelona) nº 9, nova eldono (1991): 18-24. Confesiones. Barcelona: kun la Universidad Central de Venezuela-Anthropos, 2000: 119-137. * ''Sobre virtudes y vicios. Tres ejercicios literario-filosóficos''. Barcelona: Anthropos, 1993. * ''Confesiones. Autobiografía íntima y exterior''. Barcelona: Coedición Universidad Central de Venezuela-Anthropos, 2000. * ''Divertimentos y migajas''. Ecuador: Casa de la Cultura Ecuatoriana "Benjamín Carrión", 2001. * ''Sobre filantropía. Tres ejercicios literario-filosóficos (filantropía divina, divino-humana, humana)''. Barcelona: Coedición Anthropos-Universidad Pública de Navarra-Gobierno de Navarra, 2001. * ''Sobre realismo. Tres ejercicios literario-filosóficos (natural, crítico, integral)''. (kiel ''Balance histórico desde los griegos hasta el año dos mil''). Barcelona: Coedición Anthropos-Universidad Pública de Navarra-Gobierno de Navarra, 2001. * ''Ensayos y estudios'' (3 vol.). Caracas: Editorial Melvin. Fundación para la Cultura Urbana, vol. 1, 2002; vol. 2, 2004; vol. 3, 2009. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category}} {{wikiquote}} * [http://www.fundaciongarciabacca.com/ Fondaĵo Juan David García Bacca] * [http://www.ensayistas.org/filosofos/venezuela/g-bacca/ Portalo al García Bacca] * [https://seminariogarciabaccacesbor.blogspot.com/ Seminario de Estudios "Juan David García Bacca" del CESBOR-IFC (CSIC)] * [https://www.rediris.es/list/info/riegb.html Red Internacional de Estudios Garciabacquianos (RIEGB)] {{Bibliotekoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Juan David García Bacca|revizio=156346583}} [[Kategorio:Hispanaj filozofoj]] [[Kategorio:Venezuelaj filozofoj]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] e9h2ioqs337nshk32zpuv4891n5omfi Aŭtoŝosea flegejo je Legefeld 0 868489 9442341 9226320 2026-07-31T09:35:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442341 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE-TH |tersituo =Vajmaro |zomo=15 }} [[Dosiero:Autobahnmeisterei Legefeld 1.jpg|eta|historia ĉefa ejo (live)]] Historia '''Aŭtoŝosea flegejo''' (germane: ''Autobahn- und Fernmeldemeisterei'') troviĝas en Legefeld, urbokvartalo de [[Vajmaro]] (Legefelder Haŭptstraße 2-10 kaj 14), Germanujo. Ĝi eĉ hodiaŭ plene respondecas por eron de la federacia aŭtovego A4 en [[Turingio]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.strassengeschichte.de/Menueoptionen/Autobahnen/Weiteres/Betriebsdienst/Nebenanlagen/A4/AM%20Legefeld/am%20legefeld.htm |titolo="Asphalt, Beton & Stein – Bau, Betrieb & Verkehr – BAB A4: Die Autobahn- und Fernmeldemeisterei Legefeld" |alirdato=2024-04-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240425051556/http://www.strassengeschichte.de/Menueoptionen/Autobahnen/Weiteres/Betriebsdienst/Nebenanlagen/A4/AM%20Legefeld/am%20legefeld.htm |arkivdato=2024-04-25 }}</ref> Pli frue en [[Nazia Germanujo]] ĝi nomiĝis ''Autobahnmeisterei Weimar''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.autobahngeschichte.de/Autobahnmeistereien/autobahnmeistereien.html |titolo=listo de ĉiuj flegejoj de la Regnaj aŭtoŝoseoj |alirdato=2024-04-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20241113115120/https://www.autobahngeschichte.de/Autobahnmeistereien/autobahnmeistereien.html |arkivdato=2024-11-13 }}</ref> == Historio == Estiĝis inter 1936 kaj 1939 la stratega parto inter [[Jena]] kaj [[Erfurto]] tra Gelmeroda (nun kvartalo vajmara) kiam necesis krei elirejon por aŭtistoj forlasantaj la ŝoseon en la direkto de la pli norda Vajmaro. La tuto apartenis al la aŭtovoja ero inter [[Dresdeno]] kaj [[Eisenach]].<ref>Art. "Autobahnauffahrt", ĉe: [[Gitta Günther]], [[Wolfram Huschke]], [[Walter Steiner]] (eld.): ''Weimar. Lexikon zur Stadtgeschichte.'' Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1998, p. 20</ref> Elfaris onin la konkretan flegejan punkton inter 1939 kaj 1941 laŭ planoj de [[Friedrich Tamms]] laŭ la moda stilo de [[patrujprotekta arkitekturo]].<ref>Bertram Kurze: ''Reichsautobahnen in Mitteldeutschland'', 2014, ISBN 978-3-00-048180-2, p. 197</ref> == Aranĝo == Utiligante regionajn materialojn (ardezo tegmente, travertino sokle kaj fenestre kaj por blazonornama agle) oni kreis longajn pucitajn ejojn kun regula trufasado kaj kruta selotegmento). Oni metis remizojn, buroojn, maŝinardeponejojn ĉirkaŭ korto kun benzinstacio. Loĝejoj kun ĝardenoj estiĝis iomete sude (nun de privatuloj ne plu apartenante al la nuna oficejo). Rigore tiel oni plenumis postulojn de arĥitektoj favorantaj la patruprotektan movadon kombini modernecon kun regionaj metioj, tradicioj kaj harmonia enkorpigo en la natura ĉirkaŭaĵo.<ref>Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Baŭen im Nationalsozialismus in Weimar'', disertacio Vajmaro 1999, [https://e-pub.uni-weimar.de/opus4/frontdoor/deliver/index/docId/48/file/Loos_pdfa.pdf interrete ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240219231212/https://e-pub.uni-weimar.de/opus4/frontdoor/deliver/index/docId/48/file/Loos_pdfa.pdf |date=2024-02-19 }})</ref> Krom oficialaj ejoj estas komplekse ankaŭ halo por ĉaroj, kamionoj, servicveturiloj. Alkonstruaĵoj post la [[dua mondmilito]] iomete fremdigis la konstruan unuecon. La tuto estas nuntempe monumentprotektota.<ref>[https://web.archive.org/web/20141112011441/https://stadt.weimar.de/fileadmin/redaktion/stadtverwaltung/stadtentwicklung/Denkmalliste_Weimar_20112013.pdf monumenta listo] - p. 24</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.luftbildsuche.de/info/luftbilder/werksgelnde-mhi-asphalt-gmbh-hiesigen-autobahnmeisterei-entlang-bab-ortsteil-legefeld-weimar-thringen-deutschland-439607.html elaera foto de la apuda fabriko ''MHI Asphalt GmbH''] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro]] [[Kategorio:Aperis en 1941]] [[Kategorio:Aŭtovojoj en Germanio]] izr5rqlc23lhp9x75bwymixbqg6u2w0 Ŝablono:Rejnlando-Palatinato 10 874524 9441934 8779842 2026-07-30T17:05:10Z Moldur 2507 9441934 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Rhineland-Palatinate with centered coat of arms.svg|border|20ra]] [[Rejnlando-Palatinato]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> mljanmk30phu4fy5cw3ylsnrwuhhhdr Barbara Kingsolver 0 878228 9442421 9224708 2026-07-31T11:39:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442421 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Barbara Ellen KINGSLOVER''' (la 8an de aprilo [[1955]] en [[Annapolis (Marilando)|Annapolis]], [[Marilando]]) estas usona verkisto, eseisto kaj poeto kiu gajnis la 2023-datita [[Premio Pulitzer]] por [[Fikcio]]. Inter ŝiaj plej konataj romanoj estas ''The Poisonwood Bible'', kiu estas romano pri misiista familio en [[Kongo]], kaj ''Animal, Vegetable., Miracle'', biografia priskribo de kio okazis kiam ŝia familio provis vivi ekskluzive per [[Loka konsumo|loke produktita manĝaĵo]] - tielnomita "mallongvojaĝa manĝaĵo". Temoj kiel ekzemple [[socia justeco]], [[biologia diverseco]] kaj la interagado inter homoj kaj la medio ofte estas centraj al la verkoj de Kingsolver. En 2023, al ŝi estis premiita kaj la Virina Premio por Fikcio  kaj la Premio Pulitzer por Fikcio por sia romano ''Demon Copperhead <ref name="Pulitzer">{{cite web|url=https://www.pulitzer.org/prize-winners-by-year|title=2023 Pulitzer Prize Winners & Finalists|website=The Pulitzer Prizes (pulitzer.org)|access-date=4 July 2023}}</ref>''. Ŝi tiel iĝis la unua verkisto se temas pri gajni la premion de la virinoj por fikcio por duan fojon; la unua fojo estis por ''La Lakuno'' en 2010. Kingsolver ricevis kelkajn aliajn literaturajn premiojn, inkluzive de la 2011 -datita Richard C. Holbrooke Distinguished Achievement Award, kiu estas unu el la premioj sub la ombrelo de la Dayton Literatura Paco-Premio, kaj La Nacia Homaroscienco-Medalo. Ĉiuj verkoj, kiujn ŝi publikigis ekde 1993, alvenis en la [[Furorlistoj|furorlisto]] ''de [[The New York Times]] <ref name="Inside List">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/11/22/books/review/InsideList-t.html|title=Inside the List|work=[[The New York Times]]|date=November 13, 2009|access-date=May 3, 2010|first=Jennifer|last=Schuessler}}</ref>.'' Kingsolver kreskis en kampara [[Kentukio]] <ref name="Novel as Indictment">{{Citation|url=https://www.nytimes.com/1998/10/11/magazine/the-novel-as-indictment.html?scp=4&sq=Poisonwood%20Bible&st=cse|title=The Novel as Indictment|last=Kerr|first=Sarah|work=The New York Times|date=October 11, 1988|access-date=May 3, 2010}}</ref><ref name="At Lunch">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/09/01/garden/at-lunch-with-barbara-kingsolver-termites-are-interesting-but-books-sell-better.html?pagewanted=2|title=At Lunch With Barbara Kingsolver|last=Lyall|first=Sarah|format=interview|work=The New York Times|date=September 1, 1993|access-date=May 3, 2010}}</ref>, krom mallonga periodo kiam ŝi estis sufiĉe juna kiam ŝia familio vivis en Kongo. Ŝi nun (aktuale en 2023) vivas en la [[Apalaĉio|Apalaĉoj]] en [[Usono]] <ref>{{cite news|first=Ellen|last=Kanner|title=Barbara Kingsolver turns to her past to understand the present|date=November 1998|url=http://www.bookpage.com/books-5367-The+Poisonwood+Bible|archive-url=https://archive.today/20120721120202/http://www.bookpage.com/books-5367-The+Poisonwood+Bible|url-status=dead|archive-date=2012-07-21|access-date=May 3, 2010}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090709132135/http://www.bookpage.com/books-5367-The+Poisonwood+Bible |date=2009-07-09 }}</ref>. Ŝi studis biologion, ekologion kaj evoluan biologion en [[Universitato DePauw]] kaj la [[Universitato de Arizono]], kaj laboris kiel sendependa verkisto antaŭ turno al romanoj. En 2000 ŝi fondis la Premion Bellwether, kiu celas subteni aŭtorojn de la "literaturo de socia ŝanĝo". Por tempo, Kingsolver faris bonfaran muzikon kun la literatura rokmuzika grupo ''Rock Bottom Remainders'' . En 2023, ŝi ricevis la Usonan Premion Pulitzer por Fikcio por sia romano ''Demon Copperhead'' . Ŝi dividas la premion kun Hernan Diaz ( ''Fido'' ), unuaspeca evento por ĉi tiu premio.  Al la verko ankaŭ estis aljuĝita la Women's Prize for Fiction  kaj la James Tait Black Memorial Prize en la "Fikcio-" kategorio en la UK en 2023 . == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.barbarakingsolver.net}} * [https://web.archive.org/web/20090919045446/http://www.harpercollins.com/authors/5311/Barbara_Kingsolver/index.aspx Aŭtora paĝo ĉe HarperCollins] * [http://animalvegetablemiracle.com/ Oficiala paĝo de "Besto, Legomo, Miraklo"] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Kingsolver, Barbara}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] lipsm4slo7j1uuup21mwfgnnws9v6ic Listo de famuloj naskiĝintaj en Kalocsa 0 880130 9442310 9400760 2026-07-31T08:29:21Z Crosstor 3176 /* K */ 9442310 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Kalocsa]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Julián Imre Ágoston]], cisterciano * [[Róbert Alföldi]], [[aktoro]] * [[Mátyás Pál Aradi]], [[muzeologo]] == B == * [[Zoltán Bagó]], [[politikisto]] * [[Gusztáv Barlay]], [[reĝisoro]] * [[Dezső Bér]], [[karikaturisto]] * [[Tibor Boromisza (episkopo)]] == C == * [[Sándor Cziránku]], [[gitaristo]] == D == * [[Alajos Daruváry]], [[juĝisto]] == G == * [[Antal Gáspár]], karikaturisto == H == * [[Tibor Hanák]], ĵurnalisto == K == * [[Árpád Kákonyi]], [[komponisto]] * [[István Kákonyi]], [[skulptisto]] * [[László Katus]], historiisto * [[Tibor Kovács]], [[arkeologo]] * [[Sári Kürthi]], aktoro == L == * [[Ágnes Lakatos]], [[ĵazkantisto]] * [[György Lakatos]], fagotisto * [[Miklós Laurisin]], pianisto == M == * [[Tibor Mertz]], aktoro * [[Imre Mócsy]], [[jezuito]] * [[János Mócsy]], [[bestkuracisto]] == P == * [[Péter Prokop]], [[pentristo]] == S == * [[Magda Salacz]], arthistoriisto * [[Miklós Schöffer]], skulptisto * [[Ede Solymos]], muzeologo * [[József Szabó (geologo)]] * [[László Szvétek]], [[operkantisto]] == V == * [[Ágoston Valentiny]], [[ministro]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. {{Unua}} [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Kalocsa]] 4zy7vxvm0dcj2i2rm3sc2i245bs2nfk Antifano 0 885674 9441818 9103455 2026-07-30T13:13:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441818 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Αντιφάνους<br>(408 a. K. - 332 a. K.)</b></font></big></big></span> |dosiero =Wall_painting_-_Meleagros_and_Atalanta_-_Pompeii_(VI_9_3)_-_Napoli_MAN_8980.jpg |priskribo =[[Meleagro (mitologio)|Meleagro]], sidanta surŝtone, estas temo de unu el la 365 komedioj verkitaj de Antifano, de kiuj restas nur fragmentoj. |dato de naskiĝo =[[-408|408 a. K.]] |loko de naskiĝo =[[Ĥio (insulo)|Ĥio]], [[Grekio]] aŭ [[Izmiro]], [[Turkio]]<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/The_Poets_and_the_Poetry_of_the_Ancient/LycbAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Antiphanes+poet&pg=PA384&printsec=frontcover The Poets and the Poetry of the Ancient Greeks]</ref> aŭ [[Rodoso]], [[Grekio]] |dato de morto =[[-332|332 a. K.]] |loko de morto =[[Ĥio (insulo)|Ĥio]], [[Grekio]] sed estis sepultita en [[Ateno]], [[Grekio]] | alma_mater = }} [[Dosiero:Glaucus et scylla 1304375 jacques dumont.jpg|eta|maldekstre|250ra|<center>Glaŭko, enamiĝinto de [[Scilo (mitologio)|Scilo]], unu el la verkoj de Antifano, estis molkora mara dio, filo de la dio [[Posejdono]]</center>]] <big>'''Antifano'''</big> estis greka poeto kaj komediverkisto, samtempulo de [[Aristofano]] kaj aŭtoro de 365 komedioj el kiuj nur tridek pluvivas. Lia unua komediaĵo estis prezentita en 383 a. K., kiam la poeto estis nur 25-jaraĝa. Lia patro nomiĝis Demofano aŭ Stefano, eble la lasta pro tio ke li havis fraton nomitan Stefanon, kiu ankaŭ estis komediverkisto. Laŭ legendo 64-jara Antifano mortis pro bato per piro. {{-}} ==Verkaro== {{Div col|cols = 3}} * ''Adelphai'' ("Fratinoj") * ''Adonis'' * ''Agroikos'' ("La Landloĝanto") * ''Akestria'' * ''Akontizomene'' ("Virino Pafita Per Sago") * ''Aleiptria'' ("La Ŝmiristino") * ''Alkestis'' ("[[Alkesto (mitologio)|Alcestis]]") * ''Antaios'' ("[[Anteo|Antaeus]]") * ''Anteia'' * ''Anasozomenoi'' ("La savitaj viroj") * ''Aphrodites Gonai'' ("Naskiĝo de Afrodito") * ''Archestrate'' * ''Archon'' * ''Argyriou Aphanismos'' ("La malapero de la mono") * ''Arkas'' ("La viro el Arkadio") * ''Arpazomene'' ("La virino kaptita") * ''Asklepios'' ("[[Asklepio]]") * ''Asotoi'' ("Diboĉaj viroj") * ''Auletes'' ("La flutludanto") * ''Auletris'' ("La Flutludantino"), or ''Didymai'' ("Ĝemelaj fratinoj") * ''Autou Eron'' * ''Bakchai'' ("[[Bakĥantinoj (tragedio)|Bacchae]]") * ''Batalos'' * ''Boiotis'' ("La Virino el [[Beotio]]") * ''Bombylios'' * ''Bousiris'' ("Buziro, greka mitologio, filo de [[Posejdono]]") * ''Boutalion'' * ''Byzantios'' ("La viro el [[Bizancio]]") * ''Cyclops'' ("[[Ciklopo]]") * ''Chrysis'' * ''Gamos'' ("Geedziĝo") * ''Ganymedes'' ("[[Ganimedo (mitologio)|Ganimedo]]") * ''Glaukos'' ("[[Glaŭko]]") * ''Gorgythos'' * ''Diplasia'' ("Ina paro") * ''Dodonis'' ("La virino el [[Dodona]]") * ''Drapetagogos'' ("La Kaptistoj de fuĝantaj sklavoj") * ''Dyserotes'' ("Homoj Kun Katastrofaj Amo-Vivoj") * ''Dyspratos'' ("La malfacile vendebla sklavo") * ''Ephesia'' ("La Virino el [[Efezo]]") * ''Epidaurios'' ("La viro el [[Epidaŭro]]") * ''Epikleros'' ("La Heredintino") * ''Euploia'' ("Plezurvojaĝo") * ''Euthydikos'' * ''Halieuomene'' ("Virino Kaptita Kiel Fiŝo") * ''Heniochos'' ("La Ĉarstiristo") * ''Hippeis'' ("Kavaliroj") * ''Homoioi'' ("Homoj kiuj Similas unu la alian") * ''Homonymoi'' ("Homoj Kun la Sama Nomo") * ''Homopatrioi'' ("Homoj Kun la Sama Patro") * ''Hydria'' ("La Akvokruĉo") * ''Hypnos'' ("[[Hipno|Dormo]]") * ''Iatros'' ("La Kuracisto") * ''Kaineus'' ("Keneo, la guberniestro de Tesalio") * ''Kares'' ("La Viroj el [[Kario (lando)|Kario]]") * ''Karine'' ("La Virinoj el [[Kario (lando)|Kario]]") * ''Kepouros'' ("La Ĝardenisto") * ''Kitharistes'' ("La Harpisto") * ''Kitharodos'' ("La [[Citro|Citroludisto]]") * ''Kleophanes'' * ''Knapheus'' ("La Glutemulo") * ''Knoithideus'', aŭ ''Gastron'' ("Glutono") * ''Korinthia'' ("La Virino el [[Korinto]]") * ''Koroplathos'' ("La Modelisto de Argilaj Figuroj") * ''[[Korikos|Korykos]]'' * ''Kouris'' ("La Frizistino") * ''Kybeutai'' ("Ĵetkubludantoj") * ''Lampas'' ("La Torĉo") * ''Lampon'' ("La aŭguristo") * ''Lemniai'' ("Women From [[Lemnos]]") * ''Leonides'' * ''Leptiniskos'' * ''Leukadios'' ("La Viro el [[Lefkado|Leucas]]") * ''Lydos'' ("La Viro el [[Lidio]]") * ''Medeia'' ("[[Medea (mitologio)|Medea]]") * ''Melanion'' * ''Meleagros'' ("[[Meleagro (mitologio)|Meleagro]]") * ''Melitta'' ("La Abelo") * ''Metoikos'' ("Loĝanto Eksterterana") * ''Metragyrtes'' ("La Pastro almozpetanta de [[Cibelo]]") * ''Metrophon'' * ''Midon'' * ''Minos'' ("[[Minooo]]") * ''Misoponeros'' ("La Malamanto de la Malvirteco") * ''Mnemata'' ("La Tomboj") * ''Moichoi'' ("La Adultuloj") * ''Mylon'' ("La Muelejo") * ''Mystis'' ("Virino Iniciatita en la Misterojn") * ''Obrimos'' * ''Oinomaos'', or ''Pelops'' * ''Oionistes'' ("La Aŭguro-Leganto") * ''Omphale'' ("[[Omfalo]]") * ''Orpheus'' ("[[Orfeo]]") * ''Paiderastes'' ("La [[Pederastio|Pederasto]]") * ''Parasitos'' ("La Parazito") * ''Paroimiai'' ("Proverboj") * ''Phaon'' ("[https://nobilified.com/products/sappho-and-phaon?variant=52086490820 Faono]") * ''Philetairos'' ("[https://www.britannica.com/biography/Philetaerus Filetero]") * ''Philoktetes'' ("[[Filokteto]]") * ''Philometor'' ("La Amanto de la patrino") * ''Philopator'' ("La Amantino de la patro") * ''Philotis'' ([https://www.theoi.com/Daimon/Philotes.html Filoto]) * ''Phrearrhios'' * ''Plousioi'' ("Riĉaj Viroj") * ''Poiesis'' ("Poezio") * ''Pontikos'' ("La Viro el [[Ponto (geografio)|Ponto]]") * ''Probateus'' ("La Ŝafofarmisto") * ''Problema'' ("Problemoj," or "Enigmoj") * ''Progonoi'' ("Prauloj") * ''[https://repository.ihu.edu.gr/xmlui/handle/11544/29402#:~:text=Pyraunos%3A%20A%20cooking%20pot%20of,Iron%20Age%20in%20Central%20Macedonia Pyraunos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240301040301/https://repository.ihu.edu.gr/xmlui/handle/11544/29402#:~:text=Pyraunos%3A%20A%20cooking%20pot%20of,Iron%20Age%20in%20Central%20Macedonia |date=2024-03-01 }}'' * ''[Sapfo|Sappho]'' * ''Skleriai'' ("Malfacilaĵoj") * ''Skythai'' ("[[Skitoj]]"), aŭ ''Tauroi'' ("[[Bovo|Taŭro]]") * ''Stratiotes'' ("La Soldato"), aŭ ''Tychon'' * ''[https://www.britannica.com/topic/Thamyris Thamyras]'' * ''[https://www.newadvent.org/fathers/0103214.htm Theogony]'' * ''[https://www.gettyimages.com.br/detail/foto-jornal%C3%ADstica/greek-misanthrope-timon-converses-with-another-man-foto-jornal%C3%ADstica/85330895?adppopup=true Timon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241009173139/https://www.gettyimages.com.br/detail/foto-jornal%C3%ADstica/greek-misanthrope-timon-converses-with-another-man-foto-jornal%C3%ADstica/85330895?adppopup=true |date=2024-10-09 }}'' * ''Traumatias'' ("La viro vundita") * ''[https://www.google.com.br/books/edition/Siren_Feasts/I4UeyRkqgvQC?hl=en&gbpv=1&dq=Tritagonists+Antiphanes&pg=PA114&printsec=frontcover Tritagonistes]'' * ''[https://www.google.com.br/books/edition/Aeneidea/qaKHAAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Tyrrhenus&pg=PA740&printsec=frontcover Tyrrhenus]'' * ''Zakynthios'' ("La viro el [[Zakinto]]") * ''Zographos'' ("La Pentristo") {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== * [[Arkestrato de Ĝela]] (401 a. K. - 330 a. K.) * [[Demetrio|Demetrio el Falero]] (345 a. K. - 280 a. K.) * [[Aristofano]] (444 a. K. - 380 a. K.) * [[Ateneo el Naŭkrato|Ateneo]] (170-223) == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en -408|408 a. K.]] [[Kategorio:Mortintoj en -332|332 a. K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] {{DEFAŬLTORDIGO:Antifano}} p3f2d8xbtghvihi7495anmgdhivic60 Arkeologia Instituto de Usono 0 887972 9442153 9411861 2026-07-30T23:11:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442153 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Arkeologia Instituto de Ameriko ('''{{Lang-en|Archaeological Institute of America}}''',''' akronime '''AIA''') estas nordamerika [[ne-profita organizaĵo]] dediĉita al promociado de ĝenerala intereso en arkeologio, kaj la konservado de arkeologiaj lokoj. Ĝia ĉefsidejo situas en [[Universitato de Bostono]] <ref>{{Cite web|year=2019|title=Annual Report 2019|url=https://www.archaeological.org/wp-content/uploads/2020/07/Annual-Report-2019.pdf|publisher=Archaeological Institute of America}}</ref><ref name="AutoXX-1">{{Cite web|title=History|url=https://www.archaeological.org/about/history/|access-date=2022-05-27|website=Archaeological Institute of America}}</ref>. La celoj estas antaŭenigi publikan intereson en [[arkeologio]], informi kaj eduki interesitajn laikojn, subteni sciencan esploradon en ĉiuj arkeologiaj disciplinoj kaj konservi arkeologiajn ejojn tutmonde. La instituto estis fondita en 1879, kun Charles Eliot Norton kiel unua prezidanto kiu deĵoris ĝis 1890. Ĝi estis rajtigita en 1906 de la Kongreso de Usono. La instituto nun havas pli ol 200 000 membrojn kaj pli ol 100 lokajn teamojn [http://www.archaeological.org/]. La asocio havas ĉirkaŭ 200 000 membrojn. La ''Jarkunveno,'' kun -gastigita kun la [[Societo por Klasikaj Studoj]], estas la plej malnova kaj plej ĉeestita konferenco por klasika arkeologio kaj [[filologio]] en [[Nordameriko]]. [[Harrison Ford]], kiu portretis la fikcian arkeologon [[Indiana Jones]] en kvar filmoj, estas membro de la direktoraro de la AIA. ''La American Journal of Archaeology'', kiun la instituto publikigas, estas libere havebla interrete. La instituto eldonas ankaŭ la revuon ''Archaeology'' ekde 1948. AIA, kiel parto de ĝiaj klopodoj konservi la ejon, kune kun la Cotsen Instituto de Arkeologio komencis la Daŭrigebla Konservado-Iniciato, gvidita fare de inkaa arkeologo Larry Coben. La iniciato temigas konservadon en [[Grekio]], [[Meksiko]], [[Turkio]] kaj landoj ekster la [[OECD]]. La instituto uzas novajn konservadparadigmojn kiuj inkludas disponigi lokan ankron kaj daŭrigeblan ekonomian evoluon <ref>{{Cite web|title=Archaeological Institute of America - Archaeology - Site Preservation|url=https://www.archaeological.org/|access-date=2022-05-27|website=Archaeological Institute of America|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251014184900/https://www.archaeological.org/|archivedate=2025-10-14}}</ref>. Ekde 1965, la instituto ĉiujare aljuĝis: ''Ora medalo por elstaraj klopodoj en arkeologio'' ({{Lang-en|Gold Medal for Distinguished Archaeological Achievement}}). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.archaeological.org/}} * [http://www.ajaonline.org/ amerika Revuo de Arkeologio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210506092821/http://www.ajaonline.org/ |date=2021-05-06 }} (AJA) * [https://archiveswest.orbiscascade.org/ark:/80444/xv37634 Archaelological Instituto de Ameriko, Walla Walla sociaj rekordoj ĉe la Whitman Altlernejo kaj Nordokcidentaj Arkivoj, Whitman Altlernejo.] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1879]] [[Kategorio:Erudiciulaj asocioj en Usono]] [[Kategorio:Erudiciulaj societoj laŭ fakoj]] [[Kategorio:Studoj de Antaŭkolumba Ameriko]] r1hgjj66j8kkmut8sbhzzfmaudyedua Jan Bącewicz 0 889653 9442404 9079564 2026-07-31T11:04:11Z Sj1mor 12103 /* Verkaro */ 9442404 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Jan Bącewicz<br>(1797-1864)</b></font></big></big></span> |dosiero =Dr._Jan_Bącewicz,_(Podług_portretu_olejnego,_sfotografowanego_w_zakładzie_p.p._Brandla_i_spółki)_(58106).jpg |priskribo =Bildo de la pola kuracisto Jan Bącewicz. |dato de naskiĝo =[[1797]] |loko de naskiĝo ="Kietoniach, [[Telŝiao]]", [[Kaŭno]], [[Litovio]] |dato de morto =[[27-an de decembro]] [[1864]] |loko de morto =[[Varsovio]], [[Pollando]] | alma_mater ="Primedicina Societo de Varsovio"<br/>"Instituto Głuchoniemych por Surduloj kaj Blinduloj"<br/>[[Universitato Vilno]]<br/>"Imperia Universitato de Vilno" }} <big>'''Jan Bącewicz '''</big> estis pola kuracisto kaj doktoro pri Medicino kaj Kirurgio. Li ricevis sian unuan edukadon ĉe la dominikanaj sacerdotoj el la [[Kalvarija]], [[Litovio]]. En 1817, li iris al [[Vilnius]], kie, post ricevi sian diplomon pri filozofio, li sin dediĉis al medicino. En 1823 li diplomiĝis en la [[Universitato de Vilnius]]. En 1823, li akiris sian doktorecon, kaj post venado al Varsovio, li oficis kiel estro de la militista hospitalo de [https://www.tripadvisor.com/Attractions-g274856-Activities-zfn20484978-Warsaw_Mazovia_Province_Central_Poland.html Ujazdów]; li plenumis tiujn funkciojn ĝis 1833. En 1825 li iĝis aktiva membro de la "Varsovia Medicina Societo", kaj en 1834 li iĝis membro de la Medicina Societo, en Vilnius; en 1834, membro de la medicina konsilio kaj ekzamenanto en terapio kaj patologio por homoj petantaj pri permeso praktiki medicinon en la Regno de Pollando aŭ por pli altaj akademiaj gradoj. En 1841, li iĝis membro de la Speciala Konsilio de la Instituto por Surdmutuloj en Varsovio; en 1855 li iĝis membro de la Ĉefa Konsilio por la prizorgado de la bonfaraj institucioj de la Regno. Li mortis la 27-an de decembro 1864, farinte multnombrajn testamentaĵojn por bonfaraj celoj, inkluzive de testamentaĵoj favore al la fonduso subtenanta vidvinojn (orfojn kaj forlasitojn de la kuracistoj). La Varsovia Medicina Kompanio ŝuldas sian malavarecon al la propra domo, kiun ĝi posedas nuntempe. Lia biografio kun portreto troveblas en la "Tygodniku Ilustrowanym" de 1866. El siaj verkoj, multajn el kiuj li skribis kaj konservis plejparte en la Memoraĵo de la Societo Primedicina de Varsovio" kaj kies detala listo troviĝas ĉe la [https://opinieouczelniach.pl/opinie/akademia-leona-kozminskiego-w-warszawie/ Akademio Leono Koźmiński], en Varsovio, la plej gravaj koncernas al: mastektomio, hepata absceso, aneŭrismo de la aorto, la uzo de fero varmigita sur ulceroj post pafo; vintra malvarmo, tifoida febro, venenigo pro beladono, skorbuto, fine, ili inkluzivas raportojn en kelkaj jaroj pri la ĝeneralaj malsanoj.<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Wielka_encyklopedya_powszechna_ilustrowa/29cDAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Jan+B%C4%85cewicz&pg=PA209&printsec=frontcover Wielka encyklopedya powszechna ilustrowana]</ref> Li donacis sian bibliotekon al la Medicina Societo. Lia monumento ĉe Tombejo Powązki estis farita fare de la pola skulptisto Jan Ewaryst Zbąski (1825-1891).<ref>Ĉi-artikolo estis tradukita surbaze de la pola Vikipedia samnoma dokumento.</ref> ==Verkaro== {{Div col|cols = 1}} * "Postrzeżenia chirurgiczne", ("Kirurgiaj observoj") * "Wyjście nie zwykłym sposobem ciał obcych z ran postrzałowych" ("Forprenado de fremdaj korpoj el pafvundoj per nekutima maniero") 1837 * "O udzielaniu się ludziom nosacizny końskiej (osaena maligna contagiosa equorum, seu morbus lymphaticus malignus)" ("Pri la transdono de ĉevala mordo al homoj") ("Kontaĝa maligna malsano de ĉevaloj, aŭ maligna limfa malsano") * "O gorączce tyfoidalnej" ("Pri tifa febro") * "Uwagi nad chorobami panującem w miesiącu lipcu i sierpniu, czyli nad zabójczą cholerą z 1852 r." ("Notoj pri malsanoj ĝeneralaj en julio kaj aŭgusto, t.e. pri la mortiga ĥolero de 1852.") * "O działaniu wezykatoryi, jej skutkach i wskazaniach", ("Pri la funkciado de la iritaj substancoj, ĝiaj efikoj kaj indikoj", Tygodnik. Pafarko") 1857 {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== * Jan Fryderyk Wilhelm Malcz (1795-1852) pola kuracisto * Jan Ewaryst Zbąski (1825-1891) pola skulptisto * Adam Ferdynand Adamowicz (1802-1881) pola kuracisto, botanikisto, veterinaro kaj scienca historiisto, aŭtoro de la Universala Ennciklopedio aŭ Encyklopedia powszechna == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1797]] [[Kategorio:Mortintoj la 27-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1864]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 19-a jarcento]] {{DEFAŬLTORDIGO:Bącewicz, Jan}} [[Kategorio:Pollingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj kuracistoj]] [[Kategorio:Polaj kirurgoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] ddkzgmwzr9mosu7rf23nwmpwkrubu9m 9442405 9442404 2026-07-31T11:04:29Z Sj1mor 12103 /* Verkaro */ 9442405 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Jan Bącewicz<br>(1797-1864)</b></font></big></big></span> |dosiero =Dr._Jan_Bącewicz,_(Podług_portretu_olejnego,_sfotografowanego_w_zakładzie_p.p._Brandla_i_spółki)_(58106).jpg |priskribo =Bildo de la pola kuracisto Jan Bącewicz. |dato de naskiĝo =[[1797]] |loko de naskiĝo ="Kietoniach, [[Telŝiao]]", [[Kaŭno]], [[Litovio]] |dato de morto =[[27-an de decembro]] [[1864]] |loko de morto =[[Varsovio]], [[Pollando]] | alma_mater ="Primedicina Societo de Varsovio"<br/>"Instituto Głuchoniemych por Surduloj kaj Blinduloj"<br/>[[Universitato Vilno]]<br/>"Imperia Universitato de Vilno" }} <big>'''Jan Bącewicz '''</big> estis pola kuracisto kaj doktoro pri Medicino kaj Kirurgio. Li ricevis sian unuan edukadon ĉe la dominikanaj sacerdotoj el la [[Kalvarija]], [[Litovio]]. En 1817, li iris al [[Vilnius]], kie, post ricevi sian diplomon pri filozofio, li sin dediĉis al medicino. En 1823 li diplomiĝis en la [[Universitato de Vilnius]]. En 1823, li akiris sian doktorecon, kaj post venado al Varsovio, li oficis kiel estro de la militista hospitalo de [https://www.tripadvisor.com/Attractions-g274856-Activities-zfn20484978-Warsaw_Mazovia_Province_Central_Poland.html Ujazdów]; li plenumis tiujn funkciojn ĝis 1833. En 1825 li iĝis aktiva membro de la "Varsovia Medicina Societo", kaj en 1834 li iĝis membro de la Medicina Societo, en Vilnius; en 1834, membro de la medicina konsilio kaj ekzamenanto en terapio kaj patologio por homoj petantaj pri permeso praktiki medicinon en la Regno de Pollando aŭ por pli altaj akademiaj gradoj. En 1841, li iĝis membro de la Speciala Konsilio de la Instituto por Surdmutuloj en Varsovio; en 1855 li iĝis membro de la Ĉefa Konsilio por la prizorgado de la bonfaraj institucioj de la Regno. Li mortis la 27-an de decembro 1864, farinte multnombrajn testamentaĵojn por bonfaraj celoj, inkluzive de testamentaĵoj favore al la fonduso subtenanta vidvinojn (orfojn kaj forlasitojn de la kuracistoj). La Varsovia Medicina Kompanio ŝuldas sian malavarecon al la propra domo, kiun ĝi posedas nuntempe. Lia biografio kun portreto troveblas en la "Tygodniku Ilustrowanym" de 1866. El siaj verkoj, multajn el kiuj li skribis kaj konservis plejparte en la Memoraĵo de la Societo Primedicina de Varsovio" kaj kies detala listo troviĝas ĉe la [https://opinieouczelniach.pl/opinie/akademia-leona-kozminskiego-w-warszawie/ Akademio Leono Koźmiński], en Varsovio, la plej gravaj koncernas al: mastektomio, hepata absceso, aneŭrismo de la aorto, la uzo de fero varmigita sur ulceroj post pafo; vintra malvarmo, tifoida febro, venenigo pro beladono, skorbuto, fine, ili inkluzivas raportojn en kelkaj jaroj pri la ĝeneralaj malsanoj.<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Wielka_encyklopedya_powszechna_ilustrowa/29cDAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Jan+B%C4%85cewicz&pg=PA209&printsec=frontcover Wielka encyklopedya powszechna ilustrowana]</ref> Li donacis sian bibliotekon al la Medicina Societo. Lia monumento ĉe Tombejo Powązki estis farita fare de la pola skulptisto Jan Ewaryst Zbąski (1825-1891).<ref>Ĉi-artikolo estis tradukita surbaze de la pola Vikipedia samnoma dokumento.</ref> ==Verkaro== * "Postrzeżenia chirurgiczne", ("Kirurgiaj observoj") * "Wyjście nie zwykłym sposobem ciał obcych z ran postrzałowych" ("Forprenado de fremdaj korpoj el pafvundoj per nekutima maniero") 1837 * "O udzielaniu się ludziom nosacizny końskiej (osaena maligna contagiosa equorum, seu morbus lymphaticus malignus)" ("Pri la transdono de ĉevala mordo al homoj") ("Kontaĝa maligna malsano de ĉevaloj, aŭ maligna limfa malsano") * "O gorączce tyfoidalnej" ("Pri tifa febro") * "Uwagi nad chorobami panującem w miesiącu lipcu i sierpniu, czyli nad zabójczą cholerą z 1852 r." ("Notoj pri malsanoj ĝeneralaj en julio kaj aŭgusto, t.e. pri la mortiga ĥolero de 1852.") * "O działaniu wezykatoryi, jej skutkach i wskazaniach", ("Pri la funkciado de la iritaj substancoj, ĝiaj efikoj kaj indikoj", Tygodnik. Pafarko") 1857 ==Vidu ankaŭ== * Jan Fryderyk Wilhelm Malcz (1795-1852) pola kuracisto * Jan Ewaryst Zbąski (1825-1891) pola skulptisto * Adam Ferdynand Adamowicz (1802-1881) pola kuracisto, botanikisto, veterinaro kaj scienca historiisto, aŭtoro de la Universala Ennciklopedio aŭ Encyklopedia powszechna == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1797]] [[Kategorio:Mortintoj la 27-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1864]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 19-a jarcento]] {{DEFAŬLTORDIGO:Bącewicz, Jan}} [[Kategorio:Pollingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj kuracistoj]] [[Kategorio:Polaj kirurgoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] l1klol81v25q2ryct5dpwgh26piadxe 9442406 9442405 2026-07-31T11:05:08Z Sj1mor 12103 9442406 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Jan Bącewicz<br>(1797-1864)</b></font></big></big></span> |dosiero =Dr._Jan_Bącewicz,_(Podług_portretu_olejnego,_sfotografowanego_w_zakładzie_p.p._Brandla_i_spółki)_(58106).jpg |priskribo =Bildo de la pola kuracisto Jan Bącewicz. |dato de naskiĝo =[[1797]] |loko de naskiĝo ="Kietoniach, [[Telŝiao]]", [[Kaŭno]], [[Litovio]] |dato de morto =[[27-an de decembro]] [[1864]] |loko de morto =[[Varsovio]], [[Pollando]] | alma_mater ="Primedicina Societo de Varsovio"<br/>"Instituto Głuchoniemych por Surduloj kaj Blinduloj"<br/>[[Universitato Vilno]]<br/>"Imperia Universitato de Vilno" }} <big>'''Jan Bącewicz '''</big> estis pola kuracisto kaj doktoro pri Medicino kaj Kirurgio. Li ricevis sian unuan edukadon ĉe la dominikanaj sacerdotoj el la [[Kalvarija]], [[Litovio]]. En 1817, li iris al [[Vilnius]], kie, post ricevi sian diplomon pri filozofio, li sin dediĉis al medicino. En 1823 li diplomiĝis en la [[Universitato de Vilnius]]. En 1823, li akiris sian doktorecon, kaj post venado al Varsovio, li oficis kiel estro de la militista hospitalo de [https://www.tripadvisor.com/Attractions-g274856-Activities-zfn20484978-Warsaw_Mazovia_Province_Central_Poland.html Ujazdów]; li plenumis tiujn funkciojn ĝis 1833. En 1825 li iĝis aktiva membro de la "Varsovia Medicina Societo", kaj en 1834 li iĝis membro de la Medicina Societo, en Vilnius; en 1834, membro de la medicina konsilio kaj ekzamenanto en terapio kaj patologio por homoj petantaj pri permeso praktiki medicinon en la Regno de Pollando aŭ por pli altaj akademiaj gradoj. En 1841, li iĝis membro de la Speciala Konsilio de la Instituto por Surdmutuloj en Varsovio; en 1855 li iĝis membro de la Ĉefa Konsilio por la prizorgado de la bonfaraj institucioj de la Regno. Li mortis la 27-an de decembro 1864, farinte multnombrajn testamentaĵojn por bonfaraj celoj, inkluzive de testamentaĵoj favore al la fonduso subtenanta vidvinojn (orfojn kaj forlasitojn de la kuracistoj). La Varsovia Medicina Kompanio ŝuldas sian malavarecon al la propra domo, kiun ĝi posedas nuntempe. Lia biografio kun portreto troveblas en la "Tygodniku Ilustrowanym" de 1866. El siaj verkoj, multajn el kiuj li skribis kaj konservis plejparte en la Memoraĵo de la Societo Primedicina de Varsovio" kaj kies detala listo troviĝas ĉe la [https://opinieouczelniach.pl/opinie/akademia-leona-kozminskiego-w-warszawie/ Akademio Leono Koźmiński], en Varsovio, la plej gravaj koncernas al: mastektomio, hepata absceso, aneŭrismo de la aorto, la uzo de fero varmigita sur ulceroj post pafo; vintra malvarmo, tifoida febro, venenigo pro beladono, skorbuto, fine, ili inkluzivas raportojn en kelkaj jaroj pri la ĝeneralaj malsanoj.<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Wielka_encyklopedya_powszechna_ilustrowa/29cDAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Jan+B%C4%85cewicz&pg=PA209&printsec=frontcover Wielka encyklopedya powszechna ilustrowana]</ref> Li donacis sian bibliotekon al la Medicina Societo. Lia monumento ĉe Tombejo Powązki estis farita fare de la pola skulptisto Jan Ewaryst Zbąski (1825-1891).<ref>Ĉi-artikolo estis tradukita surbaze de la pola Vikipedia samnoma dokumento.</ref> ==Verkaro== * "Postrzeżenia chirurgiczne", ("Kirurgiaj observoj") * "Wyjście nie zwykłym sposobem ciał obcych z ran postrzałowych" ("Forprenado de fremdaj korpoj el pafvundoj per nekutima maniero") 1837 * "O udzielaniu się ludziom nosacizny końskiej (osaena maligna contagiosa equorum, seu morbus lymphaticus malignus)" ("Pri la transdono de ĉevala mordo al homoj") ("Kontaĝa maligna malsano de ĉevaloj, aŭ maligna limfa malsano") * "O gorączce tyfoidalnej" ("Pri tifa febro") * "Uwagi nad chorobami panującem w miesiącu lipcu i sierpniu, czyli nad zabójczą cholerą z 1852 r." ("Notoj pri malsanoj ĝeneralaj en julio kaj aŭgusto, t.e. pri la mortiga ĥolero de 1852.") * "O działaniu wezykatoryi, jej skutkach i wskazaniach", ("Pri la funkciado de la iritaj substancoj, ĝiaj efikoj kaj indikoj", Tygodnik. Pafarko") 1857 == Referencoj == {{referencoj}} ==Vidu ankaŭ== * Jan Fryderyk Wilhelm Malcz (1795-1852) pola kuracisto * Jan Ewaryst Zbąski (1825-1891) pola skulptisto * Adam Ferdynand Adamowicz (1802-1881) pola kuracisto, botanikisto, veterinaro kaj scienca historiisto, aŭtoro de la Universala Ennciklopedio aŭ Encyklopedia powszechna {{DEFAŬLTORDIGO:Bącewicz, Jan}} [[Kategorio:Pollingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj kuracistoj]] [[Kategorio:Polaj kirurgoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] 09da2oq7pqqxzs8ol6neknxoapcswx1 Raye 0 890521 9441823 8940572 2026-07-30T13:49:28Z Sj1mor 12103 9441823 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Raye''' (naskita '''Rachel Agatha KEEN''' la 24-an de oktobro 1997) estas brita [[R&B]] kaj [[Pop-muziko|popmuzika]] [[kantisto]]-[[kantverkisto]] <ref>{{Cite web|last=Krol|first=Charlotte|date=1 February 2023|title=Raye speaks out on past "dangerous" drug use|url=https://www.nme.com/news/music/raye-speaks-out-on-past-dangerous-drug-use-3390460|access-date=8 February 2023|website=NME|archive-date=8 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230208002156/https://www.nme.com/newson-past-dangerous-drug-use-3390460|url-status=live}}</ref>. Ŝi faris sian debuton kun la mini-albumo ''Welcome To The Winter'' en 2014. Plej konata pro ŝiaj 2016 unuopaĵoj " By Your Side " (Jonas Blue) kaj " You Don't Know Me " (Jax Jones) kaj ŝia 2020 unuopaĵo " Secrets " (Regard). Ĉiuj kantoj estis komercaj sukcesoj en Eŭropo, precipe en Britio, kie ĉi-lastaj du atingas la furordekon sur la UK Unuopaĵoj-Diagramo <ref>{{Cite news|date=20 July 2021|title=Raye and Polydor split after claims record label wouldn't release debut album|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-57901301|access-date=28 January 2024|archive-date=28 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128120654/https://www.bbc.com/news/newsbeat-57901301|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Clarke|first=Patrick|date=30 June 2021|title=Polydor records respond after RAYE says she hasn't "been allowed" to release her debut album|url=https://www.nme.com/news/music/raye-says-she-hasnt-been-allowed-to-release-her-debut-album-2981172|access-date=28 January 2024|website=NME|archive-date=27 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231127022042/https://www.nme.com/news/music/raye-says-she-hasnt-been-allowed-to-release-her-debut-album-2981172|url-status=live}}</ref>. Ŝi ankaŭ partoprenis en la registrado de la UK n-ro 1 sukceso en 2017 (Bridge over Troubled Water). La dua mini-albumo ''Second'' estis publikigita en 2016. En 2017 ŝi estis nomita numero 3 en la mallonga listo de la plej bonaj en la BBC Music Sound of... premio. Ŝia unuopaĵo " Decline " (havanta Mr Eazi) estis publikigita kiel la plumbunuopaĵo de ŝia tria mini-albumo ''Side Tape'' kaj estis atestita plateno fare de la BPI. La 2-an de marto 2024, ŝi ricevis la Brit Awards en la Best New Artist kategorio. Raye ankaŭ kunlaboris kaj aŭtoris kantojn por aliaj famuloj, inkluzive de [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]], Little Mix, [[Rihanna]], [[David Guetta]], [[John Legend]] kaj [[Ellie Goulding]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} * [https://musicbrainz.org/artist/8be564c3-dfba-440b-af8c-4ffbceeef45e Raye] ĉe [[MusicBrainz]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Anglaj kantaŭtoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1997]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] [[Kategorio:Britaj kantistoj]] jeq5lvkywtimg1xwqex8omhygjc3dum António José da Silva 0 892543 9441909 9082377 2026-07-30T16:29:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441909 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>António José da Silva<br>(1705-1739)</b></font></big></big></span> |dosiero =António José da Silva (1705-1739).png |priskribo ="Kompletaj verkoj" de António José da Silva, Librovendejo Sá da Costa, [[1957]]<br />| grandeco de dosiero = 300px |dato de naskiĝo =[[8-an de majo]] [[1705]] |loko de naskiĝo =[[São João de Meriti]], [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Rio-de-Ĵanejrio]] |dato de morto =[[19-an de oktobro]] [[1739]] |loko de morto =[[Lisbono]], [[Portugalio]] | alma_mater =[[Universitato de Koimbro]] }} <big>'''António José da Silva Coutinho<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://sinagogashaarei.org/antonio-jose-da-silva-coutinho-o-dramaturgo-judeu-de-sao-joao-de-meriti-rj-vitima-da-inquisicao/ |titolo=Sinagoga Shaarei |alirdato=2024-12-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250125062216/https://sinagogashaarei.org/antonio-jose-da-silva-coutinho-o-dramaturgo-judeu-de-sao-joao-de-meriti-rj-vitima-da-inquisicao/ |arkivdato=2025-01-25 }}</ref>, La Judo'''</big> estis portugala dramverkisto bruligita ĉe la la ŝtiparo fare de la [[Inkvizicio]]. Li estis aŭtoro de komikaj kaj religiaj teatraĵoj, farsoj, fabeloj kaj kristanaj himnoj. Provo publikigi liajn verkojn post lia morto estis malpermesita de la Inkvizicio. ==Biografio== [[Dosiero:António José da Silva (1705-1739) 2.png|eta|maldekstre|300px|<center>"[[Decimo|Decimaj versoj]], per kiuj António José da Silva finas sian alvokon "Al la senpasia leganto", kaj kies inicialoj en ĉiu unua verso formas la akrostikon de lia nomo.</center>]] António José da Silva naskiĝis en la sukerkana plantejo de sia patrinflanka avo, [https://www.geni.com/people/Baltazar-Rodrigues-Coutinho-II/6000000020757739607 Balthazar Rodrigues Coutinho] (1640-1712), en la kvartalo Covanca, en la nuna urbo São João de Meriti, en Rio-de-Ĵanejro. Li estis la filo de la advokato kaj poeto João Mendes da Silva (1659-1736)<ref>[https://www.researchgate.net/publication/302058451_Joao_Mendes_da_Silva_Um_Judeu_Carioca_Condenado_ao_Esquecimento ResearchGate]</ref>. Li translokiĝis kun sia familio en juna aĝo al la paroĥo de Candelária (hodiaŭ parto de la centro de la ĉefurbo de Rio-de-Ĵanejro). Baptita en la katolikismo, sed de juda origino, li estis viktimo de la persekutado, kiu malpliigis la novkristanan komunumon en Rio-de-Ĵanejro en 1712. Oni supozas, ke li sukcesis sekrete konservi sian judan kredon. Sed lia patrino, Lourença Coutinho (1679-1757)<ref>[http://www.mulher500.org.br/lourenca-coutinho-1679-c-1757/ Mulher500.org]</ref>, estis multe malpli sukcesa. Akuzita je judismo, ŝi estis deportita al Portugalio kie ŝi estis procesigita fare de la Inkvizicio. La patro de António tiam decidis foriri al Portugalio, por esti proksima al sia edzino, kunportante la junan Antónjon. La familio tiam ekloĝis en la Metropolo. En Portugalio, António José da Silva studis juron ĉe la [[Universitato de Koimbro]], kie li enskribiĝis en 1725. Interesita pri dramaturgio, li verkis satiraĵojn, kiuj servis kiel preteksto por la aŭtoritatoj por aresti lin, akuzita je judigaj praktikoj, kune kun sia patrino kaj sia edzino, la 8-an de aŭgusto 1726. Kvankam li estis amiko de [[Alexandre de Gusmão]], konsilisto de la reĝo [[Johano la 5-a (Portugalio)|Dom Johano la 5-a]] (1706–1750), li estis torturita la 16-an de aŭgusto kaj la 23-an de septembro, iĝinte parte malvalidigita dum kelkaj semajnoj, kio malhelpis al li subskribi sian "repacigon" kun la Katolika Eklezio, kaj li fine faris tion en granda [[aŭtodafeo]] la 23-an de oktobro. Li savis sian vivon konfesante esti sekvinta la praktikojn de la mosea leĝo. Abjurinta siajn erarojn, li estis liberigita. Lia patrino nur tri jarojn poste estis liberigita, en oktobro 1729, estinte torturita kaj aperinte kiel pentintino en alia aŭtodafeo. Post praktikado de sia jura profesio dum tri jaroj, li fine reprenis sian literaturan agadon, estante konsiderita la plej granda portugala dramverkisto de sia tempo. Produktiva aŭtoro, li verkis satiraĵojn en kiuj li kritikis burleske la ridindecon de la portugala socio, uzante oftajn referencojn al mitologio kaj aŭtoroj el la Antikvo kaj de la Ibera Duoninsulo, ĉefe Donkiĥoto. Pro gravaj orkestraj partoj, arioj kaj kantitaj ensembloj, liaj pecoj preskaŭ povas esti konsiderataj [[opero]]j. La nura kanto kiu pluvivis estis komponita fare de [[:pt:António Teixeira]]. Konata pro la facileco kaj komika vervo de liaj satiraĵoj, José da Silva faris multajn malamikojn kontraŭ kiuj la Grafo de Ericeira protektis lin, sed post la morto de ĉi-lasta, la dramisto kaj verkisto estis anoncita kiel suspektato de [[judismo]] al la Inkvizicio. Li denove estis arestita en 1737 en Lisbono kun siaj patrino, onklino, frato (André) kaj edzino, Leonor Maria de Carvalho (1712-1770)<ref>[https://www.geni.com/people/Leonor-Maria-de-Carvalho/6000000020543909056 Geni]</ref>, kiu estis graveda. Li mortis la 19-an de oktobro 1739 ĉe la ŝtiparo ĉe la manoj de la Inkvizicio, en aŭtodafeo. António José da Silva daŭre estas konsiderita la plej fama portugala dramisto de sia tempo. ==Verkoj== Liaj komedioj iĝis konataj kiel la laboro de "La judo" kaj estis ofte prezentitaj en Portugalio en la 1730-aj jaroj. Influitaj per la egalecaj ideoj de la franca klerismo, la dramisto aliĝis al grupo de "fremduloj", formita fare de eminentaj figuroj kiel ekzemple la luzitan-brazila diplomato Alexandre de Gusmão (1695-1753), la ĉefa konsilisto de reĝo D. Johano la 5-a. Lia teatro estis inspirita sur la spirito kaj lingvo de la homoj, rompante kun klasikaj modeloj kaj asimilante kantadon kaj muzikon kiel elementoj de la spektaklo. Unu el ili estis "Vivo de la Granda Donkiĥoto de La Manĉo", prezentita en 1733. Ok el liaj operoj estis publikigitaj en 1744 en du volumoj, en la serio titolita [https://purl.pt/12184/4/ "Theatro comico portuguez"], reakirita en 1940 fare de la esploristo [[:pt:Luís Freitas Branco]] (1890-1955). Pli malfrue, muzikologo Felipe de Souza konfirmis la partnerecon de António José kun la Patro [[:pt:António Teixeira]], verkinto de la kantoj. Li ankaŭ skribis poemojn, unu el ili publikigita fare de [[Francisco Adolfo de Varnhagen]], en 1850, en lia [https://digital.bbm.usp.br/handle/bbm/7145 "Florilégio da poesia brasileira"]. Ĉi-tie li uzas resursojn de baroka poezio, tiel kiel la [[manierismo]]. ==Detaloj de la Inkvizicia proceso== En 1737, António estis arestita fare de la Inkvizicio, kune kun sia patrino kaj edzino (Leonor de Carvalho, kun kiu li edziĝis en 1728, kiu estis lia kuzino kaj ankaŭ juda). La patrino kaj edzino pli malfrue estis liberigitaj. António José da Silva denove estis torturita. Oni malkovris ke li estis cirkumcidita. Nigra sklavo atestis, ke li observis Ŝabaton. La proceso okazis kun rimarkinda malbona fido flanke de la tribunalo kaj António José da Silva estis kondamnita, malgraŭ la legado de la mortojuĝo klare deklarante ke li ne estis, fakte, judiga. Kiel estis la regulo kun kaptitoj, kiuj, kiam kondamnite, asertis ke ili deziris morti en la katolika kredo, António José da Silva estis garotita antaŭ esti bruligita en la Autodafeo en Lisbono en oktobro 1739. Lia edzino, kiu atestis lian morton, mortis baldaŭ poste. ==Verkaro== {{Div col|cols = 2}} * [https://permalinkbnd.bnportugal.gov.pt/records/item/25353-d-quixote-e-sancho-panca-de-antonio-jose-da-silva?offset=40 A Vida do grande D. Quixote de la Mancha], [[1733]] * [https://digital.bbm.usp.br/handle/bbm/8240 Esopaida aŭ Vivo de Esopo], [[1734]] * [https://purl.pt/922/1/medeia/argumento1.html Os Encantos de Medea], [[1735]] * [https://purl.pt/922/1/labirinto/argumento1.html Labirinto de Creta], [[1736]] * [https://purl.pt/922/1/anfitriao/argumento1.html Anfitrião ou Júpiter e Alcmena], [[1736]] * [https://www.mitologia.pt/as-guerras-do-alecrim-e-da-manjerona-567347 As Guerras do Alecrim e da Mangerona], [[1737]] * [https://www.infopedia.pt/artigos/$precipicio-de-faetonte Precipício de Faetonte], [[1738]] * [https://purl.pt/922/1/labirinto/argumento1.html O Labirinto de Creta], Lisbono, [[1759]] {{Div col end}} == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1705]] [[Kategorio:Mortintoj en 1739]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 18-a jarcento]] {{DEFAŬLTORDIGO:Silva, António José da}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de majo]] [[Kategorio:Mortintoj la 19-an de oktobro]] [[Kategorio:Brazilaj dramverkistoj]] [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] [[Kategorio:Brazilaj latinistoj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj per brulŝtiparo]] jo2vh0tv7b6febfqwqtvk3no4lhy7ph Kesha 0 894093 9441825 8970607 2026-07-30T13:50:26Z Sj1mor 12103 9441825 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Kesha''' ('''Keŝa''', /ˈkɛʃə ˈsiːbərt/ ''KESH-ə SEE-bərt,'' naskiĝis la 1-an de marto [[1987]] en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]; reala nomo '''Kesha Rose SEBERT'''), antaŭe stiligita kiel '''Ke$ha''', estas usona popkantisto, repisto kaj kantverkisto. En 2009 ŝi iĝis konata per sia partopreno en la ''Right Round'' de Flo Rida. Ŝia internacia sukceso okazis proksimume jaron poste kun sia propra sukceso ''TiK ToK''. La unuopaĵo atingis numeron unu sur la muzikfurorlisto en dek unu landoj en la somero de 2010. La debutalbumo de Kesha ''Animal'' estis publikigita en januaro 2010 kaj atingis du milionojn da unuoj venditaj tutmonde en septembro. Ria muziko kombinas elementojn de [[danco]] kaj elektro-popmuziko kun la tipa kantado de repkantoj. Ŝia kvina studialbumo ''Gag Order'' estis publikigita la 19-an de majo 2023''.'' == Kariero == Kesha naskiĝis en la familio de kantisto, kio instigis ŝin komenci muzikan karieron, kaj en la aĝo de 17 jaroj ŝi renkontis muzikproduktantojn Max Martin kaj Lukasz Gottwald (D-ro Luko), post kio ĉi-lasta iĝis ŝia produktanto. Komence de ŝia kariero, Kesha skribis kaj prezentis apogkantojn, kaj ankaŭ ĉefrolis en vidbendoj por kantoj de diversaj artistoj asociitaj kun Gottwald - [[Paris Hilton]], [[Katy Perry]], [[Britney Spears]] kaj [[Miley Cyrus]]. La debuto de Kesha kiel soloartisto okazis en 2009, kiam ŝi aperis sur la unuopaĵo de repisto Flow Ride ''Right Round'', kiu iĝis unu el la plej grandaj sukcesoj de la jaro kaj eniris la suprajn 10 furorlistojn en pli ol dudek landoj. En la sama jaro, ŝia unua solluda unuopaĵo ''Tik Tok'' estis publikigita, kiu iĝis la plej vendita unuopaĵo en la mondo por 2010 kaj pintis la furorliston en pli ol dek landoj, inkluzive de Usono, kie ĝi estis ĉe la pinto de la loka ''Billboard'' Hot 100 diagramo dum naŭ semajnoj en sinsekvo kaj poste ricevis ok platenajn atestojn. La debuta studialbumo de la kantisto, ''Animal'', estis publikigita en januaro 2010 kaj tuj pintis la usonan ''Billboard'' 200 diskfurorliston, kaj estis re-publikigita kiel ''Kanibalo'' en novembro de la sama jaro. Ses unuopaĵoj de ĉi tiuj eldonoj eniris la furordekon ''de la Billboard'' Hot 100, inkluzive de du furorloj - "Tik Tok" de ''Animal'' kaj " We R Who We R " de ''Cannibal'', kiuj komenciĝis ĝuste ĉe la supro. La dua albumo, ''Warrior'', estis publikigita en decembro 2012 kaj atingis numeron ses en la usona diagramo <ref>{{cite magazine|url=http://www.billboard.com/articles/news/474664/kehas-warrior-the-billboard-cover-story|title=Ke$ha's 'Warrior': The Billboard Cover Story|magazine=Billboard|date=October 15, 2012|access-date=January 29, 2021|archive-date=March 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130311050409/http://www.billboard.com/articles/news/474664/kehas-warrior-the-billboard-cover-story|url-status=live}}</ref>. Ĝi inkludis la unuopaĵon " Die Young ", kiu atingis la numeron du en Usono, kaj la kunlaboro kun Pitbull ''Timber'', publikigita jaron poste, eniris la furordekon en pli ol dudek landoj, inkluzive de la pinto en Usono, kie ĝi estis atestita kiel diamantunuopaĵo. Ŝia tria albumo, ''Rainbow'' (2017), estis rekonita kiel unu el la plej bonaj albumoj de la jaro, ricevis du Grammy Award nomumojn kaj denove pintis ''la Billboard 200'', kaj ĝia sekvaĵo, ''High Road'' (2020), pintis je nombro sep sur la sama diagramo <ref name="Stac Music Academy">{{cite news|url=https://staxmusicacademy.org/news/stories/pop-and-pop-culture-icon-kesha-signs-original-praying-artworks-and-signed-limited-edition-prints-to-support-stax-music-academy/|title=Pop Culture Icon KESHA signs original "Praying" artworks and signed limited-edition prints to support Stax Music Academy|date=June 25, 2021|access-date=November 20, 2024}}</ref>. Aktuale en 2013, la ununura diskografio de la kantisto vendis 55 milionojn da kopioj tutmonde, 33 milionoj el kiuj estis en Usono. Inter la albumoj ''Warrior'' kaj ''Rainbow,'' la kantisto estis devigita paŭzi ŝian karieron pro sanproblemoj kaj proceso inter ŝi kaj Dr. Luke - la kantisto prezentis akuzojn kontraŭ li pro seksa kaj emocia misuzo kaj malobservo de laborpraktikoj, kiuj estis vaste kovritaj de la [[amaskomunikilaro]] ĝis ilia fino en [[2023]]. La materialo publikigita antaŭ la paŭzo estas karakterizita per danc-orientita elektronika sono kun elementoj de [[hiphopo]] kaj multe da prilaborado de la kanto de la kantisto. komence de ''Rainbow'', Kesha malproksimiĝis de la malnova stilo, kaj ŝia muziko fariĝis pli - ĝenro-diversa - elementoj de tiaj ĝenroj komencis esti spuritaj en ĝi kiel [[rok-muziko]], [[gospelo]], [[bluso]] kaj [[konteo]]. La kvina albumo de la kantisto, ''Gag Order'', produktita fare de [[Rick Rubin]], markas transiron al pli [[Alternativa muziko|alternativa]] kaj [[eksperimenta muziko]]. Post jardeko de la [[2010-aj jaroj]], la kantisto estis rekonita kiel la 26-a plej sukcesa artisto sur la ''Billboard- furorlisto <ref>{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/top-artists-2010s|title=Billboard's Top Artists of the 2010s|magazine=Billboard|access-date=November 16, 2019|archive-date=November 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191114222459/https://www.billboard.com/top-artists-2010s|url-status=live}}</ref>''. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Usonaj GLAT-aktivuloj]] [[Kategorio:Poldevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Hungardevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj klavarinstrumentistoj]] [[Kategorio:Usonaj elektronikaj muzikistoj]] [[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1987]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] [[Kategorio:Usonaj sondisko-produktistoj]] [[Kategorio:Usonaj dancistoj]] [[Kategorio:Usonaj repkantistoj]] [[Kategorio:Usonaj popkantistoj]] [[Kategorio:Usonaj vegetaranoj]] 07px7bh5issjem2i149jmhl1h5adz5v Arturo Vidal 0 894845 9442234 9103520 2026-07-31T05:04:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442234 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Arturo Erasmo VIDAL PARDO''' (naskita la 22-an de majo [[1987]] en [[Santiago de Ĉilio|Santiago]]) estas ĉilia [[futbalisto]], [[mezulo]] de la ĉilia klubo Colo-Colo kaj la [[Ĉilia nacia teamo de futbalo|ĉilia nacia teamo]]. Multflanka ludanto kiu povas prezenti je alta nivelo kaj en atako, [[Mezkampulo|mezkampo]] kaj [[Defendulo|defendo]] <ref>{{cite web|date=14 July 2022|title=Flamengo anuncia Vidal|url=https://ge.globo.com/futebol/times/flamengo/noticia/2022/07/14/flamengo-anuncia-vidal.ghtml|access-date=14 July 2022|website=[[Rede Globo|Globo.com]]|language=pt-br}}</ref>. Vidal ludis por pluraj aliaj kluboj en sia kariero, inkluzive de [[Bayern München|Bayern Munchen]], [[Juventus]], [[Bayer Leverkusen]], same kiel Colo-Colo kaj Melipilla de Ĉilio <ref name="La Stampa">{{cite news|title=Il guerriero Vidal: "Questa Juve mi assomiglia: corre lotta come me|url=http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/431534/|publisher=[[La Stampa]]|date=25 November 2011|language=it|access-date=26 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128002127/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/431534/|archive-date=28 November 2011|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111128002127/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/431534/urlmorto%3Ds%C3%AC |date=2011-11-28 }}</ref><ref name="CL2012">{{cite news|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1905567.html|title=Story so far: Juventus|publisher=[[UEFA|uefa.com]]|date=14 December 2012}}</ref>. En la aĝo de 20, li translokiĝis al Eŭropo, kie li komencis ludi por la germana klubo Bayer 04. En 2012, post kvar jaroj ĉe la klubo, li translokiĝis al Juventus en [[Torino]], kie li iĝis la ĉampiono de Italio kvar fojojn en vico kaj atingis la finalon de la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA]]. En la ekstersezono de 2015, li revenis al la [[Bundesliga]], iĝante ludanto por Bayern Munchen, kun kiu li gajnis la germanan ĉampionecon tri fojojn sinsekve. Li faris sian debuton por la nacia teamo en 2007. Li partoprenis du Mondĉampionecojn (2010, 2014), kvar [[Pokalo de Ameriko|Pokalojn de Ameriko]] (2011, 2015, 2016, 2019), kaj ankaŭ la 2017-an [[Pokalo de konfederacioj|Pokalon de Konfederacioj]]. En 2015 kaj 2016, kune kun la ĉilia nacia teamo, li iĝis la gajninto de la Amerika Pokalo. Li estas inter la supraj 5 gvidantoj en la historio de la ĉilia nacia teamo en matĉoj luditaj kaj goloj .<ref>{{Cite web|date=2014-04-30|title=Top 10 Chilean players of all time|url=https://www.sportsmole.co.uk/football/chile/world-cup-top-10/feature/top-10-chilean-players-of-all-time_152360.html|access-date=2024-11-07|website=Sports Mole|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Alasdair MackenzieContributions from Mark|last2=Pope|first2=Conor|last3=updated|first3=Greg Lea last|date=2023-03-01|title=Ranked! The 100 best players of the 21st Century|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-100-best-players-of-the-21st-century|access-date=2024-11-07|website=fourfourtwo.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Top 30 Central-Midfielders of the 21st Century|url=https://iconicfootball.weebly.com/top-30-central-midfielders-of-the-21st-century.html|access-date=2024-11-07|website=ICONIC FOOTBALL|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241108213942/https://iconicfootball.weebly.com/top-30-central-midfielders-of-the-21st-century.html|archivedate=2024-11-08}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.athletico.com.br/jogador/arturo-vidal/ Arturo Vidal] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231017132949/https://www.athletico.com.br/jogador/arturo-vidal/ |date=2023-10-17 }} {{PlurajLingvokodoj|pt}} ĉe la retejo de Klubo Athletico Paranaense {{Bibliotekoj}}{{vivtempo|Vidal Arturo}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1987]] [[Kategorio:Ĉiliaj futbalistoj]] fa3ibqlvi55rtd9nr2xqiizvqzp7f2v Asztrik Sándor Abday 0 905281 9442252 9057225 2026-07-31T06:15:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442252 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''Asztrik [[Aleksandro|Sándor]] Abday''' [astrik ŝAndor abdai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Abday Asztrik Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], benediktana [[monaĥo]], [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM39421/ad3e6adc-c3cc-4d5a-ba3f-f41965db130c/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=712669&date=2025-03-23 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1842|2|13}} en [[Győr]], li mortis {{mortotago|1894|3|3}} en [[Bakonybél]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en sia naskiĝurbo, poste li aliĝis al la benediktana monaĥo en 1859 en [[Pannonhalma|Győrszentmárton]]. Inter 1862 kaj 1866 li studis teologion en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]], poste li pastriĝis. Li komencis sian pastran karieron en [[Baziliko de Pannonhalma]], poste li instruis en [[gimnazio]]j en [[Esztergom]] (1868–1872), Győr (1872–1879), Győrszentmárton (1879–1885), [[Kőszeg]] (1885–1887), [[Komárno|Komárom]] (1887–1891), fine en [[Pápa]] ĝis la pensiuliĝo en 1893. Libertempe li multe vojaĝis en Eŭropo, liaj kelkaj poemoj aperis Győr, li kolektis [[pentraĵo]]jn. Lia tombo troviĝas en Baziliko de Pannonhalma. == Elektitaj kontribuoj == * ''Krisztus és a század, vagy a tudományok új bizonyítékai a katholikus hit mellett.'' (tradukaĵo el la germana, 1865) * ''Eisphora. Földjövedelmi adó Attikában a rendkívüli hadiköltségek fedezésére.'' (el grekaj fontoj, 1871) * ''Laokon.'' (1874) * ''Rogerius siralmas éneke.'' (tradukaĵo el latina teksto de 1488, 1886) * ''Imádság és átok a görögöknél és a rómaiaknál.'' (1889) == Fontoj == * [https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php biografio hungare kun bildo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241202113919/https://old.ekmk.hu/lexikon/talalatok.php |date=2024-12-02 }} * [https://www.nevpont.hu/palyakep/abday-asztrik-sandor-79385 biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/000/pc000014.html#3 biografio hungare] * [https://helyismeret.hu/index.php?title=Abday_Asztrik_S%C3%A1ndor biografio hungare] * [https://library.hungaricana.hu/hu/view/EsztergomKonyvek_093/?pg=8&layout=s biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Abday, Asztrik Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj benediktanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} erdz56qbu2aq7sqon9zay4tpo39tube Guglielmo Ferrero 0 909353 9442368 9088650 2026-07-31T10:13:07Z Sj1mor 12103 9442368 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Guglielmo FERRERO''' ( prononco [ ɡuʎˈʎɛlmo ferˈrɛːro ], naskiĝis la 21-an de julio 1871 en [[Portici]], [[Italio]]; mortis la 3-an de aŭgusto 1942 en Le Mont-Pèlerin, komunumo [[Chardonne VD]], [[Svislando]]) estis itala [[historiisto]], [[sociologo]], [[ĵurnalisto]] kaj [[romanisto]]. Li estis la aŭtoro de ''Grandezza e decadenza di Roma'' (5 volumoj 1902–1907). Ferrero dediĉis sin al [[liberalismo]] en sia verkado. Post studado de la [[historio de Romo]], Ferrero revenis al politikaj eseoj kaj romanoj. Kun la leviĝo de [[Itala faŝismo|faŝismo]], kaj post kiam la liberaluloj estis devigitaj forlasi la landon, Ferrero rifuzis ekzili, estante submetita al [[hejmaresto]]. En 1929 Ferrero akceptis [[katedro]]<nowiki/>n ĉe la [[Universitato de Ĝenevo]]. Liaj sekvaj verkoj estis dediĉitaj al la [[Franca Revolucio]] kaj [[Napoleono Bonaparte]]. == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Eksteraj ligiloj == * {{Gutenberg|id=4910}} * [https://www.jstor.org/action/doBasicSearch?filter=&Search=Search&wc=on&Query=au:%22Guglielmo+Ferrero%22&si=1 Verkoj de Guglielmo Ferrero], ĉe [[JSTOR]] * [http://manybooks.net/authors/ferrerog.html Alireblaj e-libroj de Ferrero] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Ferrero, Guglielmo}}{{DEFAULTSORT:Ferrero, Guglielmo}} [[Kategorio:Italaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Italaj eseistoj]] [[Kategorio:Italaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Historiistoj de faŝismo]] [[Kategorio:Historiistoj de Romio]] [[Kategorio:Mortintoj en 1942]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1871]] mzlxvidzony9trifor1bwq6pwwr7x1j Ŝablono:Munkeno 10 912165 9441932 9117522 2026-07-30T17:04:17Z Moldur 2507 9441932 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:DEU München COA.svg|20ra]] [[Munkeno]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> prb12gijg3zhjbukj7ifinndojdpiyj Areno Crypto.com 0 912577 9442114 9391677 2026-07-30T21:51:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442114 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-CA | tersituo = Centra Los-Anĝeleso/Los-Anĝeleso |tipo1 = |zomo=13 }} La '''Crypto.com Areno''' estas multfunkcia [[areno]] en la centro de [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]], [[Usono]]. Ĝi situas en la ''Los-Anĝelesa Sporta kaj Distra Distrikto,'' apud la Los-Anĝelesa Kunvenhalo, kaj estas posedata de la Anschutz Entertainment Group. De sia malfermo en 1999 ĝis la fino de 2021, la areno estis konata kiel la '''Staples Center'''. <ref name="LASportsCouncil">{{cite web|title=L.A. Facilities: Staples Center|url=https://www.lasports.org/lafacilities/display.php?s=Arena&id=19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502083341/https://www.lasports.org/lafacilities/display.php?s=Arena&id=19|archive-date=May 2, 2019|access-date=January 1, 2008|publisher=Los Angeles Sports Council}}</ref> Crypto.com Arena estas la hejma areno por la Los Angeles Kings ([[NHL]]), [[Los Angeles Lakers]] ([[NBA]]) kaj Los Angeles Sparks ([[WNBA]]). La Crypto.com Areno povas gastigi ĝis 20 000 homojn por koncertoj, 18 997 por basketbalaj matĉoj, kaj 18 118 por glacihokeaj kaj futbalaj matĉoj. <ref name="staplescenterseating2">{{cite web|publisher=Staples Center|title=Guest Services: Seating Capacity|url=http://www.staplescenter.com/guest-services/a-z|access-date=March 24, 2014|archive-date=June 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170627200429/https://www.staplescenter.com/guest-services/a-z|url-status=live}}</ref><ref name="AEGstaplescenter2">{{cite press release|publisher=AEG Worldwide|title=AEG Staples Center|url=http://www.aegworldwide.com/01_venues/staples_center.php|access-date=January 1, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828062613/http://aegworldwide.com/01_venues/staples_center.php|archive-date=August 28, 2008}}</ref>La rekorda partopreno por luktada evento estas 20 193 ĉe WWE WrestleMania XXI la 3-an de aprilo 2005. <ref name="LAT">{{cite news|last=Dwyre|first=Bill|newspaper=[[Los Angeles Times]]|title=Shane Mosley Shows He's Not Finished|url=http://www.latimes.com/sports/la-sp-dwyre-mosley-margarito25-2009jan25,0,5631662.column|date=January 25, 2009|access-date=January 25, 2009|archive-date=February 28, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228182848/http://www.latimes.com/sports/la-sp-dwyre-mosley-margarito25-2009jan25,0,5631662.column|url-status=live}}</ref> == Galerio == <gallery> Dosiero:ClippersStaples.JPG|Interna vido de la halo Dosiero:Staples_Center,_LA,_CA,_jjron_22.03.2012.jpg|La areno en 2012, kiam ĝi estis konata kiel Staples Center Dosiero:Staples-Center-at-night.jpeg|La areno dumnokte Dosiero:STAPLES_Center.jpg|La areno kiel vidite de placo Microsoft Dosiero:Police_of_Los_Angeles.jpg|La areno en 2002 Dosiero:Staples_Center_satellite_view.png|Satelita vido de la areno antaŭ la L.A. Live-konstruado. Rimarku la mankon de sunpaneloj sur la tegmento. Dosiero:LA_Kings_2010.jpg|La areno dum ludo de la Los Angeles Kings Dosiero:Grammy_red_carpet_2012.JPG|La ruĝa tapiŝo sub la tendo kondukanta al la areno por la 54-a Grammy-Premioj Dosiero:Staples_Center_panoramic.jpg|Ene de la areno dum ludo de la Los Angeles Kings Dosiero:StaplesCenterE32004.jpg|Ene de la areno en ludaranĝo de la Los Angeles Lakers Dosiero:Staples-Center-LA-Kings-Mar-15-2007.jpg|Ene de la areno antaŭ ludo de la Los Angeles Kings Dosiero:Staples_Center_Lakers.jpg|Ene de la areno antaŭ ludo de la Los Angeles Lakers Dosiero:SummerSlam2009live.jpg|Ene de la areno dum WWE SummerSlam 2009 Dosiero:It_was_packed_Michael_Jackson_memorial_service_2009.jpg|Ene de la areno dum la funebra ceremonio de Michael Jackson Dosiero:Nifx6N7iQ8+KuhpEJ8Sp%25w.jpg|Enirejo al Star Plaza kaj la improvizita monumento de Kobe Bryant, februaro 2020 Dosiero:Carter_vs_Gasol,_Lakers_vs_Magic.jpg|Vince Carter veturante al la korbo kontraŭ Pau Gasol, 2010 Dosiero:Crypto.com_arena_drone_shot_early_2023.jpg|Aera vido de Crypto.com Areno en 2023. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.cryptoarena.com/}} * [https://web.archive.org/web/20060707101145/http://www.aegworldwide.com/home.html AEG Tutmonde] (enarkivigita) * [https://web.archive.org/web/20120407225701/http://www.latimes.com/features/la-timelapsebettervideo031207-f,0,1711076.flash Temppasa video ŝaltanta inter sportoj] (enarkivigis) * [https://cryptoatmexpert.com/ Crypto ATMa fakulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250616104405/https://cryptoatmexpert.com/ |date=2025-06-16 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Stadionoj en Usono]] [[Kategorio:Los-Anĝeleso]] 04k6bm42cm8nlxoxnef86mguvmnk9yd Ŝablono:Hamburgo 10 916007 9441927 9155476 2026-07-30T17:02:30Z Moldur 2507 9441927 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Hamburg.svg|20ra]] [[Hamburgo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> og5htntbyb861lyr5m4xx22kexdzb9x Antono Udalriko (Saksio-Meiningen) 0 918346 9441851 9268960 2026-07-30T15:56:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto reganto}}'''Antono Udalriko''' (germane: ''Anton Ulrich''; naskiĝinta la {{Daton|22|10|1687}} en [[Meiningen]], mortinta la {{daton|27|1|1763}} en [[Frankfurto ĉe Majno]]) estis [[germanio|germana]] nobelo kaj inter 1743 kaj 1763 duko de [[Saksio-Meiningen]]. Lia patro estis duko [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)|Bernardo la 1-a]]; edzigis lin morganate Philippine Elisabeth Cäsar en 1711. En 1750 li edzinigis Charlotte Amalie (Hesio-Philippsthal). Nur en 1746 li sole suverenis - post la morto de la plej maljuna duonfrato [[Ernesto Ludoviko la 1-a (Saksio-Meiningen)]], de ties filoj [[Ernesto Ludoviko la 2-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Karlo Frederiko (Saksio-Meiningen)]] kaj post la forpaso de la plej maljuna duonfrato [[Frederiko Vilhelmo (Saksio-Meiningen)]]. Kun Frederiko Vilhelmo li jam de 1743 kune regadis. Kun la najbaraj dukujo [[ernestaj duklandoj|Saksio-Gotao-Altenburg]] estis milito en 1747/48 ''(Wasunger Krieg)'', kies eksplodon kialigis kverelo de du kortegaj damoj el [[Meiningen]]. Ankaŭ kun [[Saksio-Gotao]] li konfliktis. Eĉ kiam li eksuverenis sole lia loĝado restis en Frankfurto. Tie lin ofte vizitis generaloj. Antono Udalriko estigis en Meiningen, kun la fratino [[Elizabeto (Saksio-Meiningen)|Elizabeto Ernestino]] (kiu abatinis je [[Abatinejo Gandersheim|Gandersheim]]) kolekton de artaĵoj kaj naturaj trezoroj. La feblan administradon de sia duklando li ripari ne sukcesis. Li estis inteligenta sed diboĉema; por la [[henfling-gimnazio|gimnazio de Meiningen]] li nomumis rektoro [[Johann Christoph Rasche]]. Postantis lin dukece [[Karlo (Saksio-Meiningen)]]. == Literaturo == * [[Hannelore Schneider]]: "Das Herzogtum Sachsen-Meiningen unter seinen ersten Herzögen" - ĉe: ''300 Jahre Schloss Elisabethenburg'' (=Südthüringer Forschungen, 27), Meiningen 1994. * Ludwig Hertel: ''Meiningische Geschichte von 1680 bis zur Gegenwart'' (=Schriften des Vereins für Sachsen-Meiningische Geschichte und Landeskunde, 47), Gadow & Sohn, Hildburghausen 1904 *Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Anton_Ulrich_(Herzog_zu_Sachsen-Meiningen)&oldid=- "Anton Ulrich, Herzog zu Sachsen-Meiningen"] - de Georg Brückner, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 1 (1875), p. 493–496 == Eksteraj ligiloj == {{commonscat}} * Meininger Museen (eld.): [https://www.meiningermuseen.de/pages/posts/anton-ulrich-151.php "Anton Ulrich Herzog von Sachsen-Meiningen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220214155250/https://www.meiningermuseen.de/pages/posts/anton-ulrich-151.php |date=2022-02-14 }} *[https://web.archive.org/web/20160326234450/http://figuren.miniatures.de/sachsen-meiningen-herzog-anton-ulrich-von.html ''figuren.minatures.de''] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj dukoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Meiningen]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1687]] [[Kategorio:Mortintoj en 1763]] [[kategorio:Mortintoj en Frankfurto ĉe Majno]] ti1r1l7of1uf2osfcgayfv6jazkrfvt Arthur Upfield 0 918688 9442229 9174329 2026-07-31T04:46:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442229 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Arthur William UPFILED''' (n. la 1-a de septembro 1890 en Gosport, [[Hampshire]], [[Anglio]] ; m. la 12-a de februaro 1964 en Bowral, [[Novsudkimrio]]) estis brit-aŭstralia aŭtoro de [[Krimromano|krimromanoj]], plej konata pro la rolulo de la [[detektivo]] ''Napoleon Bonaparte'' "Bony", por kiu li estis inspirita de iu [[Indiĝenaj aŭstralianoj|aboriĝeno]] Leon Wood, brila kvinslanda policano, kiun li renkontis en la 1920-aj jaroj. <ref>{{cite web|url=http://www.bookorphanage.com/upfield.html|title=Arthur Upfield|publisher=Bookorphanage.com|access-date=9 August 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060226183143/http://www.bookorphanage.com/upfield.html|archivedate=2006-02-26}}</ref> == Verkado == Arthur W. Upfield publikigis 36 romanojn kaj sennombrajn novelojn. La spertoj, kiujn li akiris dum siaj jaroj en la [[sovaĝejo]], formis la 29 krimromanojn pri detektiva inspektoro Napoleono Bonaparte, "Bony", kiujn Upfield publikigis ekde 1929. Male, la rolulo Bony enhavas multan aŭtobiografian materialon. La samo validas por la rolulo Clarence ''B. Bagshott'', verkisto, kiun li prezentas en siaj du romanoj ''The Devil's Steps kaj An'' Author Bites ''the Dust''. Grava zorgo de Arthur W. Upfield estas krei intrigojn kaj situaciojn, kiuj estas tipaj por la aŭstralia dezerto kaj nur eblaj tie. La konstanta konflikto inter la malsamaj interesoj kaj vivmanieroj de la eŭropaj setlantoj kaj la aboriĝenoj estas elstara temo por Upfield kaj estas personigita en la centra figuro de Bony, en kies fikcia biografio li prezentas lin kiel filon de blankula patro kaj aboriĝena patrino. Upfield aliĝas al romantika koncepto, kiu imagas la aboriĝenan socion antaŭ blankula enmigrado kiel paradizan ŝtaton, sed aliflanke li ne povas eviti percepti la diferencojn inter aboriĝena kulturo kaj eŭropa kulturo kiel gradienton kaj konsideri la ligon inter la du kulturoj kiel neebla. Farante tion, li ankaŭ uzas oftajn [[Stereotipo|stereotipojn]], kiujn akre kritikas aboriĝenoj hodiaŭ. Tio inkluzivas terminojn, kies uzo jam ne estas pravigebla pro ilia diskriminacia naturo aŭ faŝismajn teoriojn pri populacia reguligo. Kontraŭe al lia supozo, ke la ligo inter la du kulturoj ne eblas, li prezentas la detektivon "Bony" kiel filon de indiĝena patrino kaj eŭropa patro, kiu vidas sin kiel "ponton" inter la du kulturoj. Aldone al la konstanta konflikto inter eŭropaj setlantoj kaj aboriĝenoj, la aŭstralia pejzaĝo kaj la fortoj de la naturo estas elstara, ofte centra temo por Arthur W. Upfield. La intrigoj okazas preskaŭ ekskluzive en la [[Dezerto]] aŭ en malgrandaj setlejoj. Ĉio la W. Upfield specialan rolon en ĉi tiu ĝenro. Arthur W. Upfield metas la klasikan "kiu-faru-ĝin" de la krimromano en etoson, kiu estas ekzotika por la plej multaj legantoj. Ĉi tio estas personigita en la enketisto "Bony", kies nomo havis tian allogon al eblaj legantoj, ke eldonistoj ĝenerale inkluzivis ĝin en la titoloj de siaj libroj en la 1950-aj jaroj. Unu el la romanoj de Upfield, en kiu naturo kaj tempo sukcese interplektiĝas kun la intrigo kaj, kiel aparta rakonto, kreas suspenson, estas ''Morto de Lago'' (1954): En la ekstrema [[varmego]] kaj [[sekeco]] de somermezo en la suda dezerto de Aŭstralio, ses viroj kaj du virinoj atendas ĉe soleca [[antaŭposteno]], ke lago sekiĝu. Ĉe ĝia fundo laŭdire estas la [[kadavro]] de viro, kiu malaperis unu nokton naĝante en la lago antaŭ jaroj post gajno de granda loteria premio. Alivestita kiel ĉevaltrejnisto, Bony komencas sian enketon en la sufoka varmego. Arthur W. Upfield estis fervora rakontisto. Recenzi liajn manuskriptojn kaj pruvojn, tamen, estis malpli lia stilo. Lia rilato kun la establita aŭstralia literatura establo estis streĉita. Ili ne prenis liajn krimromanojn serioze, kaj male li konsideris ĉi tiujn verkistojn arogantaj [[Snobo|snoboj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Upfield, Arthur }} [[Kategorio:Aŭstraliaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Aŭstraliaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de krimromanoj]] 82tk6bxuflsvi4be8uzmr0nirtduceq 99-a SAT-Kongreso 2026 0 919812 9442105 9441550 2026-07-30T21:22:38Z Vinkomarkov 476 /* Eksteraj ligiloj */ ligoj al deklaracio kaj gvidrezolucio 9442105 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝo |bildo= Grupa foto de la 99a SAT-kongreso.jpg}} La '''99-a SAT-Kongreso''' okazis en la urbo [[Leono (urbo)|Leono]] inter la {{Dato|19|07|2026}} kaj la {{Dato|26|07|2026}}. La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Intercivitana Milito]], kiu daŭre estis fonto de aktivaj debatoj en Hispanio. Estis planite havi programerojn rilatajn al tiu memordato.<ref>[https://sat2026leono.org/ kongresa retejo] Alirita la 29an de julio 2026. </ref> La lasta SAT-Kongreso en Hispanio estis la 92-a en 2019, okazinta en [[Barcelono]]. La Organiza Kongresa Komitato estis komponita de Pako Balibrea, José Salguero, Carmen Cidoncha kaj Ignacio Cancedo.<ref>Laŭ la Kongreslibro ''99a Kongreso de SAT: “Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito”'' p. 1 kaj [https://sat2026leono.org/organiza-kongres-komitato/]</ref> Laŭ la Kongreslibro aliĝis 73 kongresanoj,<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 19-22.</ref> sed partoprenis ĝis 80 kongresanoj. La kongresejo estis salono de la Fondaĵo Sierra Pambley kaj por la lasta kongrestago la Palaco Conde Luna; la rezidejo estis Residencia Miguel de Unamuno.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 4-5.</ref> ==La urbo== [[Dosiero:Catedral Gótica de León.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Katedralo de Leono]]]] Leono, en nordokcidenta Hispanio, estas ĉefurbo de [[Provinco Leono|samnoma provinco]] kaj de samnoma iama [[Regno Leono|regno kaj historia regiono]], kiu nun apartenas al la aŭtonoma regiono [[Kastilio kaj Leono]]. La kerno de tiu historia regiono estas la nunaj provincoj Leono, Zamoro kaj Salamanko, en kiuj restas diversgrada sento de identeco kaj aparteno al propra ento. Tiu iama regiono havis propran lingvon, kiu ekde la [[Renesanco]] iom post iom estis asimilita al la kastilia lingvo, restante nur en apartaj kamparaj areoj kaj en apuda Asturio, nomita "bable" aŭ [[asturia]]. Ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la belega gotika [[Katedralo de Leono|katedralo]], kiu famas pro siaj impresaj vitraloj; la [[Baziliko de Sankta Isidoro]], kun mirindaj romanikaj murpentraĵoj; la Hotelo (Hostal) Sankta Marko, iam frankisma koncentrejo; la Domo Botines, verko de [[Antoni Gaudí]]; kaj la Arta Muzeo de Nuntempa Arto (MUSAC). La urbon trairas la [[Jakoba Vojo]]. En la nordo kaj okcidento de la provinco estas montaraj areoj, kun impresaj naturaj pejzaĝoj (ekzemple la iamaj romiaj orminejoj [[Las Médulas]]), dum la cetero estas deklivaro al la centra hispana altebenaĵo (Meseta). La duono de la provinca loĝantaro vivas en Leono (120 000 loĝantoj) kaj [[Ponferrada]] (la dua urbo en la provinco). Leono troviĝas en komunika nodo al Galegio (el la centro kaj Madrido) kaj al Asturio (el la sudo). Estas sufiĉe da aŭtoŝoseoj, buslinioj kaj fervojaj ebloj. Estas flughaveno je 6 km, kiu funkciigas flugojn al Barcelono, Malago kaj insuloj (sed ne al Madrido). ==La kongrestemo== [[File:Prelego pri Leono.jpg|thumb|Prelego pri Leono]] [[File:Prelego pri esperantistoj en la milito.jpg|thumb|Prelego pri eksterlandanoj en la milito]] La kongreso koincidis kun la 90-jariĝo de la [[Hispana Enlanda Milito]], kiu daŭre estas fonto de aktivaj debatoj en Hispanio, ĉefe rilate al la movado por rekuperado de historia memoro, kiu inter aliaj aferoj baraktas por identigi ekzekutitojn de la frankisma reĝimo, iam enterigitaj amastombe, por ke la familioj povu disponi digne de iliaj restaĵoj. La programo de la kongreso enhavis aktivecojn rilatajn al tiu memordato. La temo de la kongreso estis "Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito" kaj la programo entenis tiujn programerojn:<ref>Detala priskribo en la Kongreslibro, pp. 6-12.</ref> * Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", pri reala kazo de [[instruisto]] ekzekutita de frankistoj kaj komento pri la subpremado fare de la frankismaj venkintoj al instruistoj kaj aparte al tiuj kiuj pioniris pri instrumetodoj. La filmo estas esperante subtekstigita (vidu ĉe Eksteraj ligiloj). Krome oni informis pri Projekto Benaiges kiu celas kaj sukcesis porti knabojn de malfavorigitaj sektoroj el la vilaĝo en provinco Burgoso kie okazis la reala kazo al la maro en Katalunio. * Prezentado de ĵusa traduko de unu el la plej famaj verkoj pri la milito: "Rekviemo por hispana kamparano" de [[Ramón J. Sender]] fare de lia tradukisto [[Antonio Valén]]. * Romanoj kaj filmoj pri la Enlanda Milito. José Salguero * Esperanto en la milito. Tonyo del Barrio * Eksterlandanoj en la milito. Javier Alcalde * Aliaj prelegoj: ** Historio de regiono, provinco kaj urbo Leono. Paco Balibrea ** Arbaraj fajroj en Nordokcidenta Hispanio. Paco Balibrea kaj alla Kudriaŝova ** [[Maruja Mallo]], forgesita pentristino. Ana Manero ** Rifuĝintoj en Grekio. Annie Grente ==La programo== [[File:Prelego pri Maruja Mallo.jpg|thumb|maldekstre|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]]] Kompreneble okazis la kutimaj kunvenoj pri la vivo de la asocio, kaj de ĝiaj instancoj (LEA-komitato, frakcioj, fakoj ktp.). Prelegoj okazis ĉefe posttagmeze sed ne nur, kaj vespere oni profitis pri la kultura vivo kaj etoso de la urbo.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 16-17.</ref> Dum la organizaj kunsidoj oni sekvis la jenan tagordon: * Unua laborkunsido (Mardo 21a, 10:00-12:00). Lego, pridiskutado kaj voĉdonado pri la jarraportoj: Agadraporto de la PK. Financa raporto de la PK. Raportoj de la Ĝenerala Konsilantaro kaj Konflikt-Komisiono. * Dua laborkunsido (Merkredo 22a, 16:30-17:30). Propono pri ĝisdatigo de la Statuto de SAT, de la regularo pri elekto de la funkciuloj kaj de la regularo pri proponoj al la kongreso. * Tria laborkunsido (Ĵaŭdo 23a, 10:00-11:30). Reelekto de la Konflikt-komisiono. Konfirmo de la mandato de la nunaj financaj kontrolistoj. Prezento de kandidatoj por la venonta Plenum-Komitato. Deziresprimo pri la venontjara kongresurbo. Propono pri paŭzo-mekanismo, kun minimume resumo de detalaj reagoj. Spektado de kelkminuta filmeto por prezenti la aferon fare de Roland Schipper. * Kvara laborkunsido (Sabato 25a, 10:00-13:00). Diskuto pri la deklaracio kaj gvidrezolucio, antaŭpreparitaj de la propon-komisiono. ===Ekskursoj=== [[File:Tuttaga ekskurso.jpg|thumb|Tuttaga ekskurso. Foto en Valdepiélago.]] [[File:Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto.jpg|thumb|Grupa foto sur mezepoka ponto en Montuerto]] Okazis du ekskursoj.<ref>Laŭ la Kongreslibro, pp. 14-15.</ref> Dum '''duontaga''' ekskurso, oni ekkonis la historian urbocentron kun vizito al tri muzeoj (Sankta Isidoro, Fondaĵo Sierra Pambley kaj Urba Muzeo). En la Muzeo Sankta Isidoro oni vizitis la ĉefajn historiajn artaĵojn kiuj montris la gravecon de la mezepoka [[Regno Leono]]. Aparte kvar kofretoj montris la ekonomiajn kaj diplomatiajn rilatojn de la regno: nome la kofro de la eburaĵoj (11a jc.), la kofreto de Sankta Isidoro (11a jc., ŝajne devena de la tiama islama Sevilo), la kofreto de [[Limoĝo]] kun bluaj emajloj (12a jc.) kaj la skandinava idoleto. La [[Pokalo (trinkujo)|pokalo]] de doña Urraca estis celo de profunda esploro fare de leonaj esploristoj; montriĝis ke duono de la pokalo devenas de la 1a jarcento, dum la cetero de la 11a jc., kaj ke du dokumentoj atestas la historian alvenon de la pokalo al tiam islama Iberio kaj poste al Leono. Ankaŭ sciencaj esploroj studis la devenon de la orumita [[ventoflago]] kun bildo de [[virkoko]], devena el [[Persio]] (7a jc.). Eble la ĉefa vidindaĵo en la Muzeo Sankta Isidoro estas la romanikaj [[murpentraĵo]]j, unikaj kun originalaj koloroj kaj en la origina loko, kiuj miksas religiajn bildojn kun realismaj scenoj de la tiama leona regno. Ili montras tute rakontan montron de la vivo de Jesuo: nasko, pasio kaj gloro. Kolofono montras la agrikulturan kalendaron kun bildoj de la tiamaj kamparanoj por ĉiu monato de la jaro. En la Fondaĵo Sierra Pambley oni vizitis ekspozicion pri la pedagogia agado de la Fondaĵo kaj pri pedagogiaj plinovigoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la urba muzeo oni vizitis abundan ekspozicion de restaĵoj de la provinco el la pratempo ĝis aktualo. Survoje oni vizitis la urban centron, maketojn de la urbo (kiel romia kampadejo, kiel mezepoka urbo kaj kiel aktuala grandurbo), kaj eksterojn de palacoj, statuojn (inter ili de ĉefa leona reĝo), Domo Botines (de [[Antoni Gaudí]], ktp. La '''tuttaga''' ekskurso utilis kiel defendo de la klopodoj por reteno de la lokaj fervojoj kaj kiel ĝuo de la kampara pejzaĝo; tiucele oni veturis per mallarĝa fervojo FEVE ĝis [[Valdepiélago]], de kie oni marŝis al rivero Curueño, kie oni ĝuis piknikan kampartagon en nordan montaron. Oni marŝis de Valdepiélago ĝis [[Montuerto]] kaj poste laŭ la rivero al ĉerivera ripozejo kaj trinkejo. Tie kelkaj banis sin, kelkaj piediris ĝis [[akvofalo]] kaj kelkaj piediris al la montaro. [[File:Folkloraj dancoj.jpg|thumb|maldekstre|170ra|Folkloraj dancoj]] ==Kulturaj vesperoj== Okazis la jenaj aktivecoj vespere:<ref>Laŭ la Kongreslibro, p. 13.</ref> * Aŭskultado de tradicia muziko en trinkejo "El Cuervo", ĝis 10 muzikistoj. Fuzio de leona kaj irlanda muzikoj, pere de tradiciaj muzikiloj. * Koncerto de Dancontaj Musoj en la korto en la rezidejo. Muzikbilda spektaklo fare de Krikru kaj Virginie. * Komuna kantado estrita de Ana Ribeiro, laŭ kantaro en la Kongreslibro (pp. 23-32). Laŭ ĵusa tradicio en lastaj SAT-kongresoj. * Tradicia muziko kaj dancado fare de la folklora grupo "Barandal". Ili klarigis pri la folkloraj vestoj, la dancoj el diversaj areoj de la provinco, la muzikiloj, ktp., kun rekta traduko al Esperanto. * Dokument-filmo "Alcindo" (2021) pri naciismo kaj rasismo ligitaj al futbalo en Portugalio. ==Bildaro== <gallery> Interkona vespero en Leono.jpg|Interkona vespero en la studenta rezidejo. Prelego pri rabitaj beboj.jpg|Prelego pri rabitaj beboj. Prelego pri Maruja Mallo fare de Ana Manero.jpg|Prelego pri [[Maruja Mallo]] fare de [[Ana Manero]]. Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito.jpg|Prelego pri romanoj kaj filmoj pri la Hispana Enlanda Milito. Prelego pri incendioj.jpg|Prelego pri arbaraj incendioj ĝuste antaŭ la starto de la plej gravaj ĝis tiam arbaraj incendioj en Hispanio kaj en Francio. Prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|Prezentado de la libro La valizeto 518. La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518.jpg|La salono dum la prezentado de la libro La valizeto 518. Klarigoj pri ekskursoj.jpg|Klarigoj pri ekskursoj. Traurba ekskurso.jpg|Traurba ekskurso. Atendante la trajnon.jpg|Atendante la trajnon. Banado en Curueño.jpg|Banado en Curueño. Survoje al la akvofalo.jpg|Survoje al la akvofalo. Akvofalo de Curueño.jpg|Akvofalo de Curueño. Cxe la akvofalo.jpg|Ĉe la akvofalo. Revene el la akvofalo.jpg|Revene el la akvofalo. Detalo de folklora vesto.jpg|Detalo de folklora vesto. Folkloraj dancoj por kongresanoj.jpg|Folkloraj dancoj por kongresanoj. La muzikistoj.jpg|La muzikistoj. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[SAT-Kongreso]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eventaservo.org/e/46e555 Anonco pri la kongreso ĉe Eventa Servo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5617 Informo pri la kongreso en la SAT-retejo] * [https://sat2026leono.org/ Kongresa retejo] * [https://satesperanto.org/spip.php?article5726 Deklaracio] kaj [https://satesperanto.org/spip.php?article5727 Gvidrezolucio] de la kongreso * [https://kolektiva.media/w/miYBZnQKCPyqgr85MdYbdy Filmo "La instruisto kiu promesis la maron", esperante subtekstigita] {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|20]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2026]] [[Kategorio:2026 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] o4f8khrk3qe1o4zbmrqsq4pgwitkx0j Ningde 0 920077 9442223 9428313 2026-07-31T03:59:14Z Crosstor 3176 /* Geografio */ 9442223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=7}} '''Ningde''' (per ĉina skribo '''宁德市,''' kun [[pinjino|tonsignoj]] ''Níngdé'' estas prefektura (triaranga) milionurbo, ankaŭ [[marhaveno]] en [[provinco]] [[Fuĝjano]] en [[Ĉinio]]. [[Dosiero:雨润大酒店看福鼎 - Fuding County Seen from Yurun Hotel - 2015.05 - panoramio.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Urbopanoramo en Ningde}}]] == Demografio == En [[2020]] la prefektura loĝantaro estis {{nombro|3146789}} homoj. == Geografio == La milionurbo kuŝas en [[montaro]] laŭ la [[Orientĉina Maro]]. Signifa administra teritorio estas [[Fudin]]. La sidejo de Fuĝjano [[Fuĝoŭo]] troviĝas 70, [[Nanping]] 134, [[Ŝanhajo]] 540, [[Pekino]] 1497 km laŭ [https://www.thedistancenow.com/hu/ningde_china/nanping_china]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. La prefekteja urbo administras 1 distrikton, 2 urbojn, 6 guberniojn kaj ankaŭ 124 urbetojn. == Historio == La konata historio de Ningde datiĝas jam ekde 282, sed pli frue arkeologoj trovis restaĵojn jam el la [[paleolitiko]]. Ekde la menciita 282 pluraj dinastioj regis ĉi tie. En la 20-a jarcento la areo apartenis al pluraj administraj unuoj. == Ekonomio == Ningde estas produktanto de multaj nemetalaj mineralaj rimedoj, kiel granito kaj bazalto, sed la riĉaj akvoenergiaj resursoj donas eblecojn al la metalurgiaj industrioj. Tio helpas la ŝipkonstruan industrion, krome estas ankaŭ produktoj de baterioj fare de [[CATL]]. Nuklea centralo nuntempe konstruiĝas proksime. La varma kaj humida klimato kun fekunda tero helpas la agrikulturon. La plej gravaj produktoj estas fungoj kaj [[teo]]j, krome oni kultivas pomojn, ĉinajn kaŝtanojn, prunojn, persikojn, [[liĉio]]jn kaj [[longano]]jn. En la montara parto estas forstado, ankaŭ [[bambuo]]j. La marborda industrio estas la fiŝkaptado. [[Dosiero:宁德师范学院 (retouched).jpg|eta|maldekstre|{{centre|Universitato}}]] [[Dosiero:Ningde Railway Station (20170129155814).jpg|eta|maldekstre|{{centre|Stacidomo}}]] == Eduko == En 2008 oni establis universitaton surbaze al altlernejo. == Trafiko == La prefekturbo estas bone alirebla ĉefvoje kaj trajne. En 2020 la 379-kilometra fervojo ekfunkciis. == Klimato == La prefektejo situas en humida subtropika klimato (Cfa) laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]], foje [[tifono]]j okazas. La jara averaĝa temperaturo estas {{GdC|20}} kaj varias inter {{GdC|17-24}}. Jare averaĝe pluvas 2 005 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed inter februaro-septembro pli multe. == Vidindaĵoj == * preĝejoj == Ĝemelurboj == * {{flago|Germanio}} [[Speyer]], [[Germanio]], [[Rejnlando-Palatinato]] * {{flago|Germanio}} [[Worms]], Germanio, Rejnlando-Palatinato == Fontoj == * WikiTrans {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Ningde |pozicio =left |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:A Strict Management Section Sign in Fuding Gucheng East Road.jpg|<center>Vojo en Ningde |Dosiero:Ningde.JPG|<center>Panoramo |Dosiero:Xian'gong Bridge.jpg|<center>Kovrita ponto |Dosiero:闽东广电中心 01.jpg|<center>Konstruaĵo por radio kaj televido |Dosiero:晨曦国際酒店.jpg|<center>Hotelo }} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Milionurboj]] 4jybfodjnukgzejauprj6ho00i9jx7i Verda rozelo 0 921620 9442359 9193696 2026-07-31T10:11:52Z Sj1mor 12103 9442359 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = Verda rozelo |dosiero = Platycercus caledonicus - Melaleuca.jpg |priskribo de dosiero = |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = , ''[[Aves]]'', Birdoj |ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Papagoformaj |superfamilio = ''[[Psittacoidea]]'' |familio = ''[[Psittaculidae]]'' |subfamilio = ''[[Platycercinae]]'' |tribo = ''[[Platycercini]]'' |genro = ''[[Platycercus]]'' |specio= '''Verda rozelo''', ''P. caledonicus'' |dunomo = ''Platycercus caledonicus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |statuso = LC |statuso ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |page=e.T22685104A93058976 |title=''Platycercus caledonicus'' |publisher=[[BirdLife International]] |year=2016 |access-date=2 July 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205063501/https://www.iucnredlist.org/species/22685104/93058976 |archive-date=2020-12-05}}</ref> |sinonimo = *''Psittacus caledonicus'' <small>Gmelin, 1788</small> * ''Psittacus brownii'' <small>[[Heinrich Kuhl|Kuhl]], 1820</small> * ''Psittacus flaviventris'' <small>[[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1821</small> * ''Platycercus xanthogaster'' <small>[[James Francis Stephens|Stephens]], 1826</small> |mapo de vivoteritorioj = Platycercuscaledonicusrgemap.png |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Teritorio (verde) en Tasmanio |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = }} '''Verda rozelo''' (''Platycercus caledonicus'', kaj ankaŭ ''Tasmania rozelo'') estas [[specio]] de [[papago]]j en genro ''Platycercus'' ([[rozeloj]]), kiu estas indiĝena de [[Tasmanio]] kaj insuloj de [[Markolo Bass]], [[Aŭstralio]]. Ĝi estis [[specipriskribo|priskribita]] de la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en 1788, kaj nomita laŭ la erara supozo, ke ĝi devenas el [[Nov-Kaledonio]]. Je 37 cm longa, ĝi estas la plej granda specio de la genro de [[rozeloj]], nome ''Platycercus''. Oni agnoskas du subspeciojn. La malsupraj partoj, kolo kaj kapo de la verda rozelo estas flavaj, kun ruĝa bendo super la beko kaj violbluaj vangoj. La dorso estas plejparte nigra kaj verda, kaj ĝia longa vosto blua kaj verda. Ambaŭ seksoj havas similan plumaron, escepte ke la ino havas pli obtuzan flavan plumaron kaj pli elstarajn ruĝajn markojn, same kiel pli malgrandan bekon. Junaj kaj nematuraj birdoj havas ĉefe verdan plumaron. Trovebla en vasta gamo da [[vivejo]]j kun ia formo de arbokovro, la verda rozelo estas ĉefe herbovora, kaj konsumas semojn, berojn, nuksojn kaj fruktojn, same kiel florojn, sed povas manĝi ankaŭ insektajn [[larvo]]jn kaj insektojn kiel psilidojn. Nestado okazas en arbaj kavaĵoj. Ofta kaj disvastigita tra Tasmanio, la verda rozelo estas klasifikita kiel [[malplej zorgiga]] en la Ruĝa Listo de Endanĝerigitaj Specioj de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). La subspecio de [[Reĝinsulo (Tasmanio)|Reĝinsulo]] estis klasifikita kiel vundebla, ĉar ĝia populacio malkreskis post kiam granda parto de ĝia vivejo sur Reĝinsulo estis [[senarbarigo|senarbarigita]]. ==Taksonomio== [[File:Platycercus caledonicus -Tasmania -side-8.jpg|thumb|left|Masklo en Tasmanio]] Specimeno de Verda rozelo estis kolektita en Adventure Bay, Tasmanio, fare de ŝipkuracisto William Anderson dum la tria vojaĝo de [[James Cook]] inter la 26a kaj la 30a de Januaro 1777.<ref name="Stresemann 1950"/> Cook skribis, ke li vidis "flavajn papagetojn" en arbaroj tie.<ref name="Cook">{{cite book|last1=Cook|first1=James|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/6281469|title=A voyage to the Pacific ocean. Undertaken, by the command of His Majesty, for making discoveries in the Northern hemisphere, to determine the position and extent of the west side of North America; its distance from Asia; and the practicability of a northern passage to Europe. Performed under the direction of Captains Cook, Clerke, and Gore, in His Majesty's ships the Resolution and Discovery, in the years 1776, 1777, 1778, 1779, and 1780|last2=Clerke|first2=Charles|last3=Gore|first3=John|last4=King|first4=James|publisher= William Strahan kaj Andrew Strahan |year=1784|volume=1|location=London|page=109|author-link1=James Cook|author-link2=Charles Clerke|author-link3=John Gore (Royal Navy captain)|author-link4=James King (Royal Navy officer)|access-date=2018-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111000133/https://www.biodiversitylibrary.org/page/6281469|archive-date=2018-11-11|url-status=live|doi=10.5962/bhl.title.6762|doi-access=free}}</ref> Anderson kolektis multajn birdospecimenojn kiel la natursciencisto de la ekspedicio, kvankam li mortis pro [[tuberkulozo]] en 1778 antaŭ sia reveno hejmen. Multaj kolektolokoj estis malĝustaj, kaj la koncernaj notoj perdiĝis aŭ dispeciĝis multajn jarojn poste. La specimeno, kun multaj aliaj, finiĝis en la kolekto de la brita natursciencisto Sir [[Joseph Banks]].<ref name="Stresemann 1950">{{cite journal|last=Stresemann|first=Erwin|author-link=Erwin Stresemann|date=1950|title=Birds collected during Capt. James Cook's last expedition (1776–1780)|url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v067n01/p0066-p0088.pdf|url-status=live|journal=[[The Auk]]|volume=67|issue=1|pages=66–88 [70–71]|doi=10.2307/4080770|jstor=4080770|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011205735/https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v067n01/p0066-p0088.pdf|archive-date=2020-10-11|access-date=2020-10-11}}</ref> Angla natursciencisto [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] vidis ĝin tie kaj verkis pri la verda rozelo en sia verko de la 1780-aj jaroj nome ''A General Synopsis of Birds''. Li nomis ĝin la Kaledonia papago ĉar li supozis (erare) ke ĝi devenas el [[Nov-Kaledonio]]. Li supozis ankaŭ, ke ĝi povus esti la ino de la [[Kornopapago]], kiun li vidis ankaŭ en la kolekto de Banks.<ref>{{cite book|last=Latham|first=John|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727764|title=A General Synopsis of Birds|publisher= Benj. White |year=1782|volume=1|location=London|pages=248–49|author-link=John Latham (ornitologo)|access-date=2018-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111000307/https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727764|archive-date=2018-11-11|url-status=live|doi=10.5962/bhl.title.49894|doi-access=free}}</ref> Latham ne havigis dunomajn nomojn, tamen. Estis la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] kiu [[specipriskribo|priskribis]] la specion, kiel ''Psittacus caledonicus'' en la 13a eldono de ''[[Systema Naturae]]'' en 1788.<ref>{{cite book|last=Gmelin|first=Johann Friedrich|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2896928|title=Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis /Caroli a Linné|date=1788|publisher=Impensis Georg. Emanuel. Beer|volume=1|location=[[Leipzig]]|pages=328|author-link=Johann Friedrich Gmelin|access-date=2018-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416182212/http://biodiversitylibrary.org/page/2896928|archive-date=2016-04-16|url-status=live|doi=10.5962/bhl.title.545|doi-access=free}}</ref> En 1820, la germana natursciencisto [[Heinrich Kuhl]] priskribis specimenon, kiun [[Robert Brown (botanikisto)|Robert Brown]] estis kolektinta el nordorienta [[Reĝinsulo (Tasmanio)|Reĝinsulo]] la 23an de Aprilo 1802 dum la ĉirkaŭnavigado de Aŭstralio fare de Matthew Flinders, kiu nomis ĝin ''Psittacus brownii'' honore al ĝia kolektinto.<ref>{{cite book|last=Kuhl|first=Heinrich|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33446718|title=Conspectus Psittacorum : cum specierum definitionibus, novarum descriptionibus, synonymis et circa patriam singularum naturalem adversariis, adjecto indice museorum, ubi earum artificiosae exuviae servantur|year=1820|series=Nova Acta Leopoldina|location=Bonn|page=56|language=la|author-link=Heinrich Kuhl|access-date=2018-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227182043/https://www.biodiversitylibrary.org/page/33446718|archive-date=2019-02-27|url-status=live|doi=10.5962/bhl.title.49402|doi-access=free}}</ref> Li bazis ĝin sur la priskribo de ''la Perruche à large queue'', "longvosta papago" de la franca natursciencisto [[François Levaillant]] en ĝia verko de 1805 nome ''Histoire Naturelle des Perroquets''.<ref>{{cite book|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40064420|title=La Perruche à large queue|publisher=Levrault, Schoell & Ce|year=1805|volume=2|location=Paris|pages=12–15, plate 80|access-date=2018-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170520024722/http://www.biodiversitylibrary.org/page/40064420|archive-date=2017-05-20|url-status=live|doi=10.5962/bhl.title.60852|doi-access=free|last1=Le Vaillant|first1=François|last2=Barraband|first2=Jacques|last3=Bouquet}}</ref> La nomo de Kuhl estis prioritato super la nomo publikigita de la nederlanda zoologo [[Coenraad Jacob Temminck]] kiel ''Psittacus flavigaster'' (flavventra papago),<ref name="AFD2"/> kiu estis publikigita en 1822.<ref>{{cite journal|last=Temminck|first=C.J.|author-link=Coenraad Jacob Temminck|year=1822|title=Account of some new species of birds of the genera ''Psittacus'' and ''Columba'', in the Museum of the Linnean Society|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/754848|url-status=live|journal= Transactions of the Linnean Society of London |volume=13|issue=1 |pages=107–30 [116]|doi=10.1111/j.1095-8339.1821.tb00059.x|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227183645/https://www.biodiversitylibrary.org/page/754848|archive-date=2019-02-27|access-date=2018-02-21}}</ref> La irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] establis la genron ''Platycercus'' en 1825, baze sur la distinga morfologio de la plumoj de la vosto kaj de la flugiloj, kiel ''P. flavigaster'' kaj ''P. brownii'' ene de ĝi.<ref>{{cite journal|last=Vigors|first=Nicholas Aylward|author-link=Nicholas Aylward Vigors|year=1825|title=Descriptions of some rare, interesting, or hitherto uncharacterized subjects of zoology|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13793450|url-status=live|journal= Zoological Journal London |volume=1|pages=526–42|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031015753/https://www.biodiversitylibrary.org/page/13793450|archive-date=2020-10-31|access-date=2018-02-21}}</ref> Angla natursciencisto [[James Francis Stephens]] nomis ĝin ''Platycercus xanthogaster'' en 1826,<ref>{{cite book|last=Stephens|first=James Francis|title=General Zoology or Systematic Natural History, commenced by the late George Shaw, M.D.F.R.S. & C.|publisher=J. & A. Arch etc.|year=1826|volume=XIV, part I|location=London|page=120|author-link=James Francis Stephens}}</ref> kvankam ne estis neceso de nova duvorta nomo.<ref name="AFD2"/> Aŭstralia amatora ornitologo [[Gregory Mathews]] notis, ke la nomo ''Platycercus flaviventris'' estis ofte uzita en la 19-a jarcento, sed hegemoniis la prioritato kaj de ''P. brownii'' kaj de ''P. caledonicus'' super tiu, metante la lastan kiel la plej maljuna nomo. Li kredis, ke la specimenoj uzitaj por ''P. brownii'' estis deveninta el Derwent en Tasmanio.<ref name="mathews17">{{cite book|last=Mathews|first=Gregory|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53282189|title=The Birds of Australia|publisher= Witherby & Co. |year=1917|volume=6 pt 4|location=London|pages=323–27|author-link=Gregory Mathews|access-date=2018-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028151314/https://www.biodiversitylibrary.org/page/53282189|archive-date=2020-10-28|url-status=live|doi=10.5962/bhl.title.126732|doi-access=free}}</ref> Mathews ja sentis, ke la formo de Reĝinsulo estis distinga, estanta pli granda kaj havanta pli da ruĝo en la plumaro ol tasmaniaj populacioj, kaj tial priskribis ĝin kiel ''P. c. henriettae'' en 1915.<ref name=mathews17/> Ĉi tio poste estis reklasifikita kiel sinonimo de ''P. c. brownii'', ĉar ĝia statuso estis agnoskita kiel distinga de la tasmania ĉeftera taksono — nun konata kiel ''P. c. caledonicus''.<ref name="AFD2">{{cite web|author=|date=5 March 2015|title=Subspecies ''Platycercus (Platycercus) caledonicus brownii'' (Kuhl, 1820)|url=https://biodiversity.org.au/afd/taxa/Platycercus_%28Platycercus%29_caledonicus_brownii|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702112953/https://biodiversity.org.au/afd/taxa/Platycercus_%28Platycercus%29_caledonicus_brownii|archive-date=2021-07-02|access-date=1a de Majo 2017|publisher=Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts; Australian Biological Resources Study; Australian Faunal Directory|location=[[Canberra]]}}</ref><ref name="ioclist"/> Mathews priskribis ankaŭ ''P. c. flindersi'' de la insulo Flinders en 1917, surbaze de pli malhela plumaro.<ref name=mathews17/> Ĝi nun estas konsiderata ne distinga de la tasmania ĉeftera subspecio.<ref name="AFD">{{cite web|date=1a de Marto 2012|title=Subspecies ''Platycercus (Platycercus) caledonicus caledonicus'' (Gmelin, 1788)|url=https://biodiversity.org.au/afd/taxa/Platycercus_%28Platycercus%29_caledonicus_caledonicus|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702084512/https://biodiversity.org.au/afd/taxa/Platycercus_%28Platycercus%29_caledonicus_caledonicus|archive-date=2a de Julio 2021|access-date=1a de Majo 2017|publisher= Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts; Australian Biological Resources Study; Australian Faunal Directory|location=[[Canberra]]}}</ref> "Green rosella" estis deklarita la oficiala nomo fare de la [[Internacia Ornitologia Unuiĝo|Internacia Ornitologia Komitato]] (IOK).<ref name="ioclist">{{cite web|year=2017|editor1-last=Gill|editor1-first=Frank|editor1-link=Frank Gill (ornithologist)|editor2-last=Donsker|editor2-first=David|title=Parrots & cockatoos|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517100511/http://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/|archive-date=17a de Majo 2016|access-date=8a de Aprilo 2017|work=World Bird List Version 7.1|publisher=[[Internacia Ornitologia Unuiĝo]]}}</ref> Alternativaj ordinaraj nomoj estas Tasmania rozelo, flavbrusta papago kaj montopapago.{{sfn|Lendon|1973|p=186}} Angla zoologo [[John Gould]] nomis ĝin la flavventra papago, kaj fruaj tasmaniaj setlantoj konis ĝin kiel monteta papago.<ref name=mathews17/> Unu el ses specioj de [[rozeloj]] en la genro ''Platycercus'', la verda rozelo kaj rilata [[karmezina rozelo]] konsistigas "bluvangan" stirpon (genlinion). Genetika studo pri mitokondria [[DNA]] en 1987 trovis, ke la verda rozelo estis baza al la aliaj bluvangaj formoj, kaj la nordkvinslanda populacio de la karmezina rozelo (''P. elegans nigrescens'') diverĝis de aliaj subspecioj de karmezina rozelo.<ref name="ovenden87">{{cite journal|vauthors=Ovenden JR, Mackinlay AG, Crozie RH|year=1987|title=Systematics and Mitochondrial Genome Evolution of Australian rosellas (Aves: Platycercidae)|journal= Molecular Biology and Evolution |volume=4|issue=5|pages=526–543|doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a040462|doi-access=free}}</ref> En 2015, Ashlee Shipham kaj kolegoj publikigis molekulan studon bazitan sur nuklea DNA, kiu trovis, ke la nordkvinslanda karmezina rozelo diverĝis pli frue ol la verda rozelo. Ili ankaŭ kalkulis, ke la verda rozelo diverĝis de la ĉefa karmezina rozela stirpo antaŭ ĉirkaŭ 0,5 milionoj da jaroj.<ref name="Shipham 2015">{{cite journal|vauthors=Shipham A, Schmidt D, Joseph L, Hughes J|date=2015|title=Phylogenetic analysis of the Australian rosella parrots (''Platycercus'') reveals discordance among molecules and plumage|journal= Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=91|pages=150–159|doi=10.1016/j.ympev.2015.05.012|pmid=26021439|bibcode=2015MolPE..91..150S }}</ref><!-- cites previous two sentences --> ==Aspekto== [[File:Platycercus caledonicus -Tasmania-6.jpg|thumb|left|200ra|Plenkreskulo dum plumaranĝado, montrante malhelajn plumobazojn]] La verda rozelo estas la plej granda membro de la genro de rozeloj.<ref>{{cite web|date=14a de Septembro 2010|title=''Platycercus caledonicus'' (Green Rosella)|url=http://www.parks.tas.gov.au/?base=5160|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170226021247/http://www.parks.tas.gov.au/?base=5160|archive-date=26a de Februaro 2017|access-date=7a de Junio 2017|publisher= Department of Primary Industries, Parks, Water and Environment, Tasmania; Tasmania Parks and Wildlife Service.}}</ref>Estante de 29 ĝis 36 cm longa,{{sfn|Higgins|1999|p=313}} plenkreskulo havas longajn mallarĝajn flugilojn kun enverguro de 44–54 cm,{{sfn|Higgins|1999|p=313}}{{sfn|Higgins|1999|p=320}} kaj longan voston kun dek du plumoj, el kiuj la centraj du estas pli larĝaj.{{sfn|Higgins|1999|p=320}} La plenkreska masklo estas pli peza, averaĝe pezanta ĉirkaŭ 150 g kompare kun la 120 g de la ino,{{sfn|Higgins|1999|p=313}} kaj havas pli grandan bekon.{{sfn|Higgins|1999|p=319}} La plenkreska verda rozelo havas flavajn kapon kaj malsuprajn partojn kun bluaj vangoj kaj ruĝa bendo sur la frunto kaj supraj bridoj (lorumoj). La flavaj plumoj de la antaŭa krono, malsupraj lorumoj, vangoj, brusto kaj femuroj povas havi ruĝajn areojn, dum la flavaj plumoj de la flankoj kaj malantaŭo de la kapo kaj kolo, kaj la subaj partoj havas malhelbrunajn bazojn. La randoj de la plumoj sur la subaj partoj povas esti palbrunaj, rezultante en malforta skvameco, kiu malaperas kun eluziĝo. Kelkaj el la flavaj plumoj de la nuko havas blankajn bazojn kaj kiam eluzitaj, la birdo povas havi blankecan areon sur sia nuko. La flavo de la malantaŭo de la kapo malklare kuniĝas kun la malhela plumaro de la malantaŭa kolo, mantelo kaj dorso, kiu estas nigra aŭ malhelbruna kun verdaj randoj. La plumoj de la ŝultroj estas nigrecaj kun flavaj pintoj. Ĉi tiuj randoj kaj pintoj ofte estas eluzitaj antaŭ la fino de la reprodukta sezono, lasante la plumaron pli solida nigra. La bluviolaj plumoj de la mentono, gorĝo kaj vangoj havas brunnigrajn bazojn. La nigreca plumaro de la dorso etendiĝas ĝis la pugo, kaj la longa vosto estas malhelverda kun brunaj ŝaftoj kaj malhelbluaj eksteraj plumoj kaj pintoj. La flugiloj estas plejparte nigraj kaj verdaj, kun violbluaj marĝenaj kovriloj, primaraj kovriloj kaj aluloj, kaj blunuancaj malhelbrunaj unuarangaj flugilplumojoj kaj eksteraj sekundaraj plumoj. Sub la plumoj de la flugiloj estas malhelbrunaj kun bluviolaj pintoj.{{sfn|Higgins|1999|p=318}} La irisoj estas brunaj kun malhelgrizaj ĉirkaŭokulaj ringoj, kaj la beko estas palgriza, kun malhelgriza [[vaksaĵo]]. La kruroj estas grizaj.{{sfn|Higgins|1999|p=319}} La flava plumaro de la ino estas pli obtuza kaj pli verŝajne markita per ruĝo ol tiu de la masklo, kaj la verdaj randoj de la nigra plumaro de la supraj partoj estas pli elstaraj.{{sfn|Higgins|1999|p=318}} Junaj birdoj forlasantaj la neston havas junulan plumaron en sia unua vivjaro. Junuloj havas malhelverdajn kapon kaj kolon, suprajn partojn kaj subajn partojn. La plumoj ĉiuj havas malhelbrunajn bazojn. La flugiloj estas ĉefe malhelbrunaj kaj nigraj kun blua brilo. La flugiloj kaj vosto estas pli mallongaj ol tiuj de plenkreskaj birdoj.{{sfn|Higgins|1999|p=318}}<ref name="forshaw">{{cite book|last=Forshaw|first=Joseph M.|title=Parrots of the World|author2=Cooper, William T.|publisher=David & Charles|year=1981|isbn=0-7153-7698-5|edition=corrected second|location=[[Newton Abbot]]|pages=233|author-link=Joseph Forshaw|author-link2=William T. Cooper|orig-year=1973, 1978}}</ref> La beko povas havi flavbrunan brilon.{{sfn|Higgins|1999|p=319}} Ili havas subflugilan strion, kiu ne ĉeestas ĉe plenkreskuloj. [[Mudo]]-ŝanĝo ĝenerale okazas inter januaro kaj aprilo por birdoj de ĉiuj aĝoj. Junuloj tiam alprenas nematuran plumaron, kiu estas simila sed kun makuloj de flavaj plumoj sur la subaj partoj de plenkreska plumaro same kiel kelkaj plenkreskul-koloraj flugilplumoj.{{sfn|Higgins|1999|p=318}} Kelkaj verdaj plumoj de junuloj restas ĝis la birdo estas en sia dua jaro de aĝo, kvankam ili estas tre eluzitaj tiutempe.{{sfn|Higgins|1999|p=320}} ==Distribuado kaj habitato== Trovebla tra Tasmanio kaj la insuloj de la [[Bass-Markolo]], la verda rozelo estas unu el la plej oftaj birdoj renkonteblaj. Ĝi ankaŭ troviĝas sur enmaraj insuloj kiel la insuloj [[Insulo Maria|Maria]], [[Bruny Island|Bruny]], De Witt kaj Maatsuyker. Ĝiaj movoj ne estis multe studitaj. Kvankam eble loke nomada en lokoj, la verda rozelo estas sidlokema; eĉ birdoj je pli altaj altitudoj ne migras. Ĝi fariĝis malofta sur Reĝinsulo, pro ter-malplenigo kaj eble konkurenco kun la enkondukita [[ordinara sturno]] (''Sturnus vulgaris'') pri nestejoj.{{sfn|Higgins|1999|p=315}} Dum la [[reprodukta sezono]] tie ĝi estas limigita al la arbaro Pegarah, kvankam ĝi povas aventuri aliloken alifoje.<ref name="tssc">{{cite web|date=31a de Oktobro 2015|title=Conservation Advice ''Platycercus caledonicus brownii'' (green rosella (King Island))|url=https://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/species/pubs/67041-conservation-advice-31102015.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011195222/http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/species/pubs/67041-conservation-advice-31102015.pdf|archive-date=11a de Oktobro 2020|access-date=11a de Majo 2017|publisher= Department of the Environment and Energy; Threatened Species Scientific Committee|location=[[Canberra]]}}</ref> Ĝi vivas en plej multaj vivejoj kun ia formo de arbokovro ĝis 1500 m super marnivelo.<ref name=forshaw/> Tiuj inkluzivas moderklimatan sudan [[Notofago|notofagan]] [[pluvarbaro]]n (kie ĝi ĝenerale restas ĉe la [[kanopeo]]), malsekan kaj sekan [[Sklerofila vegetaĵaro|sklerofilan]] arbaron, maldensarbaron, ''Melaleucan'' arbustaron, marbordan erikejon, nanan alpan koniferan arbaron, kareksan erikejon, butonherbajn stepojn de ''Gymnoschoenus sphaerocephalus'', tufherban herbejon, same kiel kampojn, fruktoĝardenojn kaj urbajn parkojn kaj ĝardenojn.{{sfn|Higgins|1999|p=314}} ==Kutimaro== Verdaj rozeloj ĝenerale troviĝas en paroj aŭ malgrandaj grupoj, kvankam junaj birdoj povas kolektiĝi en grupoj de 20 aŭ pli ekster la reprodukta sezono. Ili foje estas en kompanio de [[bunta rozelo|buntaj rozeloj]].{{sfn|Higgins|1999|p=314}} Ili flugas rektlinie, farante rapidajn malprofundajn flugilbatojn kaj glitante nelonge inter ili.{{sfn|Higgins|1999|p=314}} La verda rozelo havas ripetan du-silaban [[kontaktalvoko]]n, kiu estas skribita kiel ''kussik kussik'' aŭ ''kosak kosak'' kaj estas aŭdata dumfluge. Kiam ĝi sidas, ĝi eldiras altiĝantan ''kvik-kviik kvik-kviik'' kontaktalvokon. Birdoj ankaŭ faras babileman vokon dum amindumado. Ili povas kriegi stride kiam alarmitaj.{{sfn|Higgins|1999|p=317}} ===Reproduktado=== La verda rozelo ĝenerale reproduktiĝas je du jaroj, kvankam pli junaj birdoj povas pariĝi kaj serĉi nestojn.{{sfn|Higgins|1999|p=316}} La [[reprodukta sezono]] estas de septembro ĝis januaro,{{sfn|Higgins|1999|p=317}} kun unu idaro. La nesta loko estas kutime kavaĵo pli ol 1 m profunda en arbotrunko ie ajn ĝis 30 m super la tero.<ref name="Ber93">{{cite book|last=Beruldsen|first=Gordon|title= Australian Birds: Their Nests and Eggs |year=2003|isbn=0-646-42798-9|location=[[Kenmore Hills, Queensland]]|page=246|author-link=}}</ref> La elektita arbo estas ĝenerale [[eŭkalipto]] kiel ekzemple tasmania blugumo, managumo aŭ sorparbo (''E. regnans''), aŭ mirta fago. Kamentuboj, truoj en muroj kaj eĉ la vertikalaj tuboj de tenisejoj estis uzitaj.{{sfn|Higgins|1999|p=317}} Verdaj rozeloj nestis en mura kavaĵo ĉe la prizono de Port Arthur en 1958 kaj 2009.<ref>{{cite journal|last=Fitzsimons|first=James A.|year=2012|title=Green Rosellas ''Platycercus caledonicus'' nesting in artificial structures|url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0%2C5&q=Green+Rosellas+Platycercus+caledonicus+nesting+in+artificial+structures&btnG=|url-status=live|journal= Australian Field Ornithology |volume=29|issue=1|pages=50–53|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702084537/https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0%2C5&q=Green+Rosellas+Platycercus+caledonicus+nesting+in+artificial+structures&btnG=|archive-date=2021-07-02|access-date=2020-10-11}}</ref> La ovodemetado okazas en septembro kaj oktobro.{{sfn|Higgins|1999|p=317}} Ovodemetado konsistas el kvar aŭ kvin blankaj kaj iomete brilaj ovoj, 30 x 24 mm grandaj.<ref name=Ber93/> La kovoperiodo estas registrita kiel de 19 ĝis 23 tagoj,{{sfn|Higgins|1999|p=318}} kaj la ino plenumas tiun taskon sola.{{sfn|Higgins|1999|p=316}} Ĵus eloviĝintaj idoj estas kovritaj per longa blanka [[lanugo]], kaj estas plejparte senhelpaj ([[Nidifuga|nidikolaj]]).{{sfn|Higgins|1999|p=318}} Ili forlasas la neston kvar ĝis kvin semajnojn post eloviĝo kaj kuniĝas kun aliaj junaj birdoj en grupoj, kvankam ili dependas de siaj gepatroj por manĝaĵo dum pliaj du semajnoj post elnestiĝo.{{sfn|Higgins|1999|p=316}} ===Manĝado=== [[File:Platycercus caledonicus -Tamar Island, Tasmania -juvenile-8.jpg|upright|right|thumb|Junulo en Tasmanio. Ĝi estas pli verda ol plenkreskulo.]] La verda rozelo estas ĉefe herbovora, kun la semoj de herboj kaj arboj - precipe eŭkaliptoj - formantaj la plejparton de ilia dieto; aliaj manĝataj eroj estas la semoj de la mola arbfiliko (''Dicksonia antarctica''), oksikoka erikejo (''Astroloma humifusum''), mirtofago (''Lophozonia cunninghamii''), aŭstralia nigra liko (''Acacia melanoxylon''),{{sfn|Higgins|1999|p=316}} arĝenta karunklo (''Acacia dealbata''){{sfn|Lendon|1973|p=188}} kaj ranunkoloj (''[[Ranunculus]]''),{{sfn|Higgins|1999|p=316}} beroj, nuksoj kaj fruktoj, same kiel floroj kaj novaj burĝonoj de suda sasafraso (''Atherosperma moschatum''), mānuka (''Leptospermum scoparium''), brila tearbo (''Leptospermum nitidum''), marĉa mielmirto (''Melaleuca squamea''), tasmania blueŭkalipto (''Eucalyptus globulus''), Smithton-pipromento (''Eucalyptus nitida''), mesmate-fibreca ŝelo (''Eucalyptus obliqua''), neĝgumo (''Eucalyptus pauciflora''), managumo (''Eucalyptus viminalis''), etfrukta hakeo (''Hakea microcarpa'') kaj indiĝena pruno (''Cenarrhenes nitida'').{{sfn|Higgins|1999|p=316}} La verda rozelo kelkfoje manĝis la berojn de la ordinara [[kratago]] (''Crataegus monogyna''), same kiel ''Coprosma'' kaj ''Cyathodes'', kaj eĉ foliburĝonojn de la ordinara [[vimeno]] (''Salix viminalis'').<ref name=forshaw/> Ĝi povas manĝi insektajn [[larvo]]jn kaj insektojn kiel ekzemple psilidojn de la genro ''Schedotrioza'', kiujn ili eltiras el folioj de la nigra pipromento (''Eucalyptus amygdalina'').{{sfn|Higgins|1999|p=316}} Verdaj rozeloj ĝenerale manĝoserĉas en la [[kanopeo]] aŭ subvegetaĵaro de arbarkovritaj areoj, aŭ en heĝoj, arbustoj kaj arboj en pli malfermaj areoj. Ili venas surgrunden por manĝi falintajn fruktojn aŭ disverŝitan grenon en fruktoĝardenoj aŭ kamparo. Ili restas silentemaj surgrunde, kaj estas sufiĉe bruemaj en arboj.{{sfn|Higgins|1999|p=314}} Verdaj rozeloj manĝoserĉas en paroj aŭ malgrandaj grupoj de malpli ol 20 individuoj, kvankam pli grandaj grupoj de 50 ĝis 70 estis observitaj ĉe arbareroj de rubusoj aŭ kardoj en kampoj.{{sfn|Higgins|1999|p=315}} Dum manĝado, ili ĝenerale tenas manĝaĵojn en siaj maldekstraj piedoj kaj eltiras manĝeblajn partojn aŭ rompas kaj forĵetas nuksoŝelojn per siaj bekoj.{{sfn|Higgins|1999|p=316}} ==Referencoj== {{referencoj|2}} * {{cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw | author-link=Joseph Forshaw |title=Parrots of the World; an Identification Guide|url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors |url-access=registration |others = Bildoj de Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |location= Princeton, New Jersey | year=2006 |via=[[Internet Archive]] }} * {{cite book |last=Higgins|first=P.J. |title=[[Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds]]. Volume 4: Parrots to Dollarbird |year=1999 |publisher=[[Oxford University Press]] |location= Melbourne |isbn=0-19-553071-3}} * {{cite book |title=Australian Parrots in Field and Aviary |edition=2nd |last=Lendon |first=Alan H. |author-link= |year=1973 |publisher= Angus kaj Robertson |location=Sydney |isbn=0-207-12424-8}} ==Eksteraj ligiloj== * {{Commons category|Platycercus caledonicus}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papagedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Aŭstralio]] oeq20qrcmgkueco3lm3xytwhxr7bsb2 Antonio Iturbe 0 924662 9441841 9218679 2026-07-30T15:19:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441841 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Antonio ITURBE''' (naskiĝis la 7-an de marto 1967 en [[Zaragozo]]) estas hispana ĵurnalisto, verkisto kaj profesoro, gajninto de la Premio Biblioteca Breve 2017. Fondinto kaj direktoro de la kultura revuo ''[http://librujula.com/ '''Librújula''']'' kaj kontribuanto al la suplemento Cultura/s de ''La Vanguardia''. Lia romano ''La Bibliotekistino de Auschwitz,'' inspirita de la vivo de Dita Krausová kaj publikigita en 2012, estis tradukita en pli ol 35 lingvojn.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.es/20120919/cultura-libros/abci-biblioteca-auschwitz-201209191257.html/|title=La bibliotecaria de Auschwitz|publisher=abc.es|accessdate=3 November 2022}}</ref> En Britio ĝi estis la plej bone vendita tradukita libro de 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.troa.es/forocultural/%E2%80%9Cla-bibliotecaria-de-auschwitz-novela-ganadora-del-ii-premio-troa-%E2%80%9Clibros-con-valores%E2%80%9D_6997/|title="La bibliotecaria de Auschwitz", novela ganadora del II Premio Troa "Libros con valores" - Foro cultural|website=www.troa.es|access-date=6 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304113943/https://www.troa.es/forocultural/%E2%80%9Cla-bibliotecaria-de-auschwitz-novela-ganadora-del-ii-premio-troa-%E2%80%9Clibros-con-valores%E2%80%9D_6997/|archive-date=4 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.elperiodico.com/es/noticias/ocio-y-cultura/antonio-iturbe-premio-bibllioteca-breve-saint-exupery-5789394/|title=Antonio Iturbe frente a Saint-Exupéry|first=ELENA HEVIA /|last=BARCELONA|date=6 February 2017}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.abc.es/hemeroteca/historico-14-09-2005/abc/Cultura/antonio-iturbe-debuta-con-la-novela-de-humor-rectos-torcidos_61847839506.html/|title=Todos los contenidos sobre antonio-iturbe-debuta-con-la-novela-de-humor-rectos-torcidos_61847839506.html - Buscador online de noticias - abc.es|last=ABC|website=ABC}}</ref><ref>{{cite web|url=http://inspectorcito.com//|title=Los casos del Inspector Cito y Chin Mi Edo|website=inspectorcito.com}}</ref> == Verkaro == === Infanlibroj === '''Libroserio Los casos del inspector Cito y Chin Mi Edo''' (Edebé) * ''Un ayudante de mucha ayuda'', 2008 * ''El caso de la momia desaparecida'', 2008 * ''El visitante nocturno'', 2009 * ''Un día en las carreras'', 2009 * ''Una investigación por los pelos'', 2010 * ''Misterio en el mundial de Fútbol'', 2010 * ''Año nuevo en China'', 2011 * ''Intriga en la fábrica de paraguas'', 2011 * ''Un misterio muy magnético'', 2012 * ''Pásalo de miedo (especial misterio)'' 2012 * ''Un jardín en el fondo del mar'', 2014 * ''¡Silencio, se rueda!'', 2014 * ''Que vienen los turistas'', 2015 '''Libroserio La isla de Susú''' (Edebé) * ''Un jardín en el fondo del mar'' * ''¡Silencio, se rueda!'' * ''¡Que vienen los turistas!'' * ''Un secreto en el aire'', 2015 === Romanoj === * ''Rectos torcidos'', 2005 (Planeta). * ''Días de sal'', 2008 (Ed. La otra orilla) * ''La bibliotecaria de Auschwitz'', 2012 (Planeta). * ''Narrando desde el Greco'', 2014 (Lunwerg) collaborative * ''A cielo abierto'', 2017 (Seix Barral) * ''La playa infinita'', 2021 (Seix Barral) * ''Música en la oscuridad'', 2024 (Seix Barral) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://librujula.com/ Portal cultural: Librújula] * [http://www.planetadelibros.com/autor/antonio-iturbe/000000354 Perfil de escritor en 'Planeta Libros'] * [http://www.heraldo.es/noticias/cultura/2013/04/17/el_zaragozano_antonio_iturbe_premio_troa_por_bibliotecaria_auschwitz_230767_308.html <<El zaragozano Antonio Iturbe, premio Troa por 'La bibliotecaria de Auschwitz'>> (El Heraldo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160815181413/http://www.heraldo.es/noticias/cultura/2013/04/17/el_zaragozano_antonio_iturbe_premio_troa_por_bibliotecaria_auschwitz_230767_308.html |date=2016-08-15 }} * [http://www.abc.es/cultura/libros/abci-antonio-iturbe-premio-biblioteca-breve-2017-201702061356_noticia.html <<Antonio Iturbe, Premio Biblioteca Breve con una novela sobre Antoine de Saint-Exupéry>> (Diario ABC)] * [https://web.archive.org/web/20170214233609/http://antonioiturbe.com/?page_id=31 Vídeos sobre Antonio Iturbe] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Iturbe, Antonio }} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] ol88s8j926ewfkmxhun24gnaswsju2n Ŝablono:Turingio 10 927816 9441939 9235810 2026-07-30T17:07:11Z Moldur 2507 9441939 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Thuringia.svg|20ra|border]] [[Turingio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 23000ch4jwzb217e5zq0vyzhjlg6tw9 Ŝablono:Saksio 10 927817 9441936 9235813 2026-07-30T17:05:32Z Moldur 2507 9441936 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Saxony.svg|20ra|border]] [[Saksio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> lmg5ba7mbohl23o16eriws4cjfqhdl3 Ŝablono:Saksio-Anhalto 10 927818 9441937 9235814 2026-07-30T17:06:05Z Moldur 2507 9441937 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Saxony-Anhalt.svg|20ra|border]] [[Saksio-Anhalto]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3aci3filn4j9o5f55o6k5numfj54ics Ŝablono:Ŝlesvigo-Holstinio 10 927819 9441940 9235815 2026-07-30T17:07:32Z Moldur 2507 9441940 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Schleswig-Holstein (state).svg|20ra|border]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> on4lj0n03rq1fsx6udwebn91msa2i7k Ŝablono:Malsupra Saksio 10 927820 9441930 9235816 2026-07-30T17:03:12Z Moldur 2507 9441930 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Lower Saxony.svg|20ra|border]] [[Malsupra Saksio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 2icez5xsh5fttb2m95o28c71wjuo3yf Ŝablono:Sarlando 10 927821 9441938 9235817 2026-07-30T17:06:34Z Moldur 2507 9441938 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Saarland.svg|20ra|border]] [[Sarlando]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9nd7nsdeoroa8ji4dh0mbxfp5nkm1nu Ŝablono:Brandenburgio 10 927822 9441924 9235818 2026-07-30T17:01:42Z Moldur 2507 9441924 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Brandenburg.svg|20ra|border]] [[Brandenburgio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> pbsr03xikm960gawgvwr1p8ph8y5oyy Ŝablono:Bremeno (lando) 10 927823 9441925 9235819 2026-07-30T17:02:07Z Moldur 2507 9441925 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Bremen.svg|20ra|border]] [[Libera hansa urbo Bremeno|Bremeno]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 1oy7q5duek8yb13skrq2ktrf8tjh9ar Ŝablono:Meklenburgo-Antaŭpomerio 10 927824 9441931 9235820 2026-07-30T17:03:46Z Moldur 2507 9441931 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Mecklenburg-Western Pomerania (state).svg|20ra|border]] [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 1pkkhljyrxvtwyiap4b5i1i93zc2y6n Ŝablono:Berlino 10 927825 9441922 9235821 2026-07-30T17:01:21Z Moldur 2507 9441922 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Berlin.svg|20ra|border]] [[Berlino]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ql2ez2jnoa9kg7lg8f0zza21bmttbzp Ŝablono:Baden-Virtembergo 10 927826 9441903 9235822 2026-07-30T16:25:31Z Moldur 2507 9441903 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Baden-Württemberg.svg|20ra|border]] [[Baden-Virtembergo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Germanio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> mmyugdlzw6ux3jjt8qt2s54al9ob3mj Uzanto:Nvss132/provejo 2 929827 9441949 9441478 2026-07-30T17:18:49Z Nvss132 224431 9441949 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Menachem-Mendel<ref>https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> Gelenberg<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/?srpos=66&e=-------en-20--61--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Vaclav Cimr https://www.nli.org.il/en/newspapers/hajn/1937/08/13/01/article/35/?srpos=211&e=-------en-20--201--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1 David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 do7sga4l00aj0khmlm9u7l7jpi6oy76 9441964 9441949 2026-07-30T17:47:09Z Nvss132 224431 9441964 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Menachem-Mendel<ref>https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl</ref> Gelenberg<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/?srpos=66&e=-------en-20--61--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> Vaclav Cimr Samuel Jacob Harendorf (S. Dorfson)<ref>https://www.nli.org.il/en/newspapers/ltb/1934/01/26/01/article/28/?srpos=531&e=-------en-20--521--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1</ref> https://www.nli.org.il/en/newspapers/hajn/1937/08/13/01/article/35/?srpos=211&e=-------en-20--201--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1 David Pinski<ref>https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun</ref> Colonel Émile Delcambre (Charcot) Israel<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&book-mode=1up</ref> Zangwill<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=israel+zangwill+esperanto&pg=RA3-PA65&printsec=frontcover</ref> Stark Young<ref>ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/</ref> Jack London<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Franz von Schönaich<ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22</ref> Melech Ravitch<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&book-mode=1up</ref> Israel Isidor Elyashev<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&book-mode=1up</ref> Sarah Patt<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&book-mode=1up</ref> Sasha Lipovski<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&book-mode=1up</ref> Belga antologio Maksimiljan Perelman<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&book-mode=1up</ref> Matilda Widegren<ref>https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860</ref> Marcel Roost Marian Gawalewicz (PA) Wiktor Gomulicki (PA) Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA) Klemens Junosza (PA) Adam Szymański (PA) Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA) Gustaf af Geijerstam (SA) Victoria Benedictsson (SA) Anne Charlotte Leffler (SA) Per Hallström (SA) Hans Larsson (SA) Bo Bergman (SA) Vilhelm Ekelund (SA) Sigfrid Siwertz (SA) Sven Lidman (SA) Hjalmar Bergman (SA) Anders Österling (SA) Elena Maróthy-Šoltésová (CA) Svetozár Hurban-Vajanský (CA) Jiří Karásek (CA) Emanuel Lešehrad (CA) Janko Jesenský (CA) Vladimír Roy (CA) Timrava (CA) Jaroslav Durych (CA) Karel Sezima (CA) Ján Hrušovský (CA) Jozef Ciger Hronský (CA) Karel Nový (CA) Emil B. Lukáč (CA) Peter Jilemnický (CA) Martin Rázus (CA) L. N. Zvěřina (CA) Milo Urban (CA) Gejza Vámos (CA) Laco Novomeský (CA) Magín Morera y Galicia (KA) Miquel Costa i Llobera (KA) Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?] Esperantidoj Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&pg=PA97&printsec=frontcover Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 dss5urqqia5fh33bvqqi1jzh8ep66qk Harry Forbes Witherby 0 930270 9442371 9254230 2026-07-31T10:13:20Z Sj1mor 12103 9442371 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Harry Forbes WITHERBY''' (7a de oktobro 1873 – 11a de decembro 1943) estis konata brita [[ornitologo]], [[aŭtoro]], eldonisto kaj fondredaktisto (en 1907) de la revuo ''[[British Birds]]''.<ref>Ogilvie, Malcolm; Ferguson-Lees, James kaj Chandler, Richard (2007). "A history of British Birds". ''British Birds'', 100: 3–15</ref> ==Kariero== Li komencis unu el la unuaj du [[birdoringado|birdoringadaj]] projektoj de la mondo en 1909 (ili kunfandiĝis fine de la 1930-aj jaroj), transdonante respondecon, en 1937, al la [[British Trust for Ornithology]] (BTO), kiu daŭre administras ĝin.<ref>Bird Study Vol 16 March 1969 no.1, AL Thomson, BTO Witherby Lecture</ref> Witherby estis Honora Sekretario kaj Kasisto (1904–14),<ref name="WWW">{{cite book|title= Who Was Who |publisher= OUP }}</ref> kaj Prezidanto (1924–27)<ref name="WWW" /> de la ''British Ornithologists' Club'' (1924–1927) kaj Prezidanto de la Konsilio de la [[Brita Ornitologia Unio]] (BOU) (1933–1938).<ref name="WWW" /> En 1933 li estis unu el dek unu homoj,<ref>* William Grenfell Desborough * Hugh Steuart Gladstone * [[Edward Grey|Grey of Fallodon]] * [[Julian Huxley|Julian S. Huxley]] * Tom Longstaff * [[Percy Lowe|Percy R. Lowe]] * Peter Chalmers Mitchell * [[Walter Rothschild|Rothschild]] * Mungo Murray Scone * Emma Louisa Turner * H. F. Witherby </ref> implikitaj en la alvoko kiu kondukis al la fondo de la [[British Trust for Ornithology]] (BTO), organizo por la studo de birdoj en la [[Britaj Insuloj]],<ref>{{cite news |title=Observers of Birds |url=https://www.bto.org/sites/default/files/u38/downloads/home-news/2013-06/bto-letter-the-times-July-1-1933.pdf |work=[[The Times]] |date=1a de Julio 1933}}</ref> fariĝante fondinta membro kaj frua vicprezidanto. La BTO pluvivis danke al lia financa malavareco, ne malpleje per donacado de la enspezo de la vendo de lia ampleksa kolekto de remburitaj birdoj al la [[Brita Muzeo]] - ĉi tio nun estas ĉe la Muzeo pri Natura Historio, Tring. La mejloŝtona verko de Witherby estis ''The Handbook of British Birds'' (1938–1941). Kovrante kvin volumojn, ĝi estis represita plurfoje, kaj la pli postaj eldonoj havas kelkajn paĝojn dediĉitajn al korektoj kaj aldonoj al antaŭaj eldonoj, sed malmultaj el ĉi tiuj estas tre signifaj kaj la ĉefa teksto restis netuŝita. Li fariĝis Honora Ulo de la [[Usona Unio de Ornitologoj]] en 1928<ref name="WWW" /> kaj ricevis la Medalon Godman-Salvin de la BOU en 1937. La alaŭdo de Witherby (''Alaemon hamertoni'') estis nomita laŭ li, en 1905, sed nun estas pli ofte konata kiel la malgranda upupalaŭdo. Du aliaj birdaj subspecioj estis nomitaj laŭ li:<ref>''Dictionary of Scientific Bird Names'' de James A Jobling, 1991 OUP</ref> ''Emberiza schoeniclus witherbyi'' ([[kanemberizo]]) kaj ''Erithacus rubecula witherbyi'' (eŭropa [[ruĝgorĝulo]]). ==Referencoj== {{Referencoj}} *{{cite journal|last1=Thomson|first1=A. Landsborough|author-link=Arthur Landsborough Thomson|title=Harry Forbes Witherby: A Biographical Sketch|journal=Ibis|date=1944|volume=86|issue=2|pages=208–222|doi=10.1111/j.1474-919X.1944.tb03878.x}} * Mullens kaj Harry Kirke - [https://books.google.com/books?id=wcAyAQAAMAAJ ''A Bibliography of British Ornithology''] (1917) {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Witherby, Harry Forbes}} [[Kategorio:Britaj ornitologoj]] jlw2lb3li9thekycog777ujgrye1n4u Rufa kaprimulgo 0 932108 9442357 9277793 2026-07-31T10:11:44Z Sj1mor 12103 9442357 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufa kaprimulgo |koloro = pink |dosiero = JOÃO-CORTA-PAU_(Antrostomus_rufus)_(15846824680).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]], ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Kaprimulgoformaj]], ''Caprimulgiformes'' |familio = [[Kaprimulgedoj]], ''Caprimulgidae'' |genro = ''[[Antrostomus]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838 |specio = '''Rufa kaprimulgo''', ''A. rufus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22689781/163505520 |title=Rufous Nightjar ''Antrostomus rufus'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2020 |access-date=13a de Oktobro 2021}}</ref> |dunomo = ''Antrostomus rufus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) |sinonimo = ''Caprimulgus rufus'' |komunejo = Antrostomus rufus |mapo de vivoteritorioj = Antrostomus rufus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Oranĝe, reproduktejo; purpure, loĝantoj; blue, nereproduktuloj }} '''Rufa kaprimulgo''' (''Antrostomus rufus'') estas [[noktula]] specio de [[kaprimulgoj]] de la genro ''[[Antrostomus]]'' kun 11 aliaj specioj. Ĝi troviĝas ĉefe en [[Sudameriko]] kaj suda [[Centrameriko]], nome en [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Kostariko]], [[Ekvadoro]], [[Gujano]], [[Panamo]], [[Paragvajo]], [[Peruo]], [[Sankta-Lucio]], [[Surinamo]], [[Trinidado kaj Tobago]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufan kaprimulgon priskribis la franca polimato [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon|Georges-Louis Leclerc]] en sia verko de 1780 nome ''Histoire Naturelle des Oiseaux''.<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=12 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | pages=268–270 | chapter=L'engoulevent roux de Cayenne | language=fr | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/42301519 }}</ref> Tiu birdo estis ankaŭ ilustrita per mankolorigita plato gravurita de François-Nicolas Martinet en ''Planches Enluminées D'Histoire Naturelle'' produktita sub superrigardo de Edme-Louis Daubenton por akompani la tekston de Buffon.<ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Crapaud-volant ou tette-chevre, de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=8 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 735 | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/35218365 }}</ref> Nek la plato nek la priskribo de Buffon inkludis sciencan nomon, sed en 1783 la nederlanda natursciencisto [[Pieter Boddaert]] stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Caprimulgas rufus'' en sia katalogo ''Planches Enluminées''.<ref>{{cite book | last=Boddaert | first=Pieter | author-link=Pieter Boddaert | year=1783 | title=Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton : avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés | place=Utrecht | page=46, Number 735 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/27822666 | language=fr }}</ref> La Rufa kaprimulgo estas nun metita en la [[genro]]n ''[[Antrostomus]]'', kiun starigis la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte|Charles Bonaparte]] en 1838.<ref>{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | title=A Geographical and Comparative List of the Birds of Europe and North America | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1838 | publisher=John Van Voorst | location=London | page=8 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/33208487 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Frogmouths, Oilbird, potoos, nightjars | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nightjars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=21a de Julio 2019 }}</ref> La genronomo kombinas la [[Antikva greka|grekajn]] ''antron'' signife "groto" kaj ''stoma'' signife "buŝo". La [[specia epiteto]] estas Latina por "ruĝa".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n50 50], 343 }}</ref> Ĝenerale oni agnoskas kvar aŭ kvin [[subspecio]]jn. ''A. r. saltarius'' estis agnoskita de la [[Clements taksonomio]] kaj de la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW). La [[International Ornithological Committee]] (IOC) ne faras tion, sed inkludas ĝin ene de ''A. r. rutilus''. Sesa subspecio, ''A. r. maximus'', estis agnoskita de kelkaj fakuloj sed ne de Clements, HBW, aŭ la IOC; ili inkludas ĝin ene ''A. r. minimus''. Ĝi estas konata nur el la [[holotipo]]<ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref><ref name=IOC11.2/><ref name=RUNI-BOW>Rumelt, R. (2020). Rufous Nightjar (''Antrostomus rufus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rufnig1.01] Alirita la 13an de Oktobro, 2021</ref> The subspecies are: * ''A. r. minimus'' ([[Ludlow Griscom|Griscom]] & [[James Greenway|Greenway]], 1937) * ''A. r. rufus'' ([[Boddaert]], 1783) * ''A. r. otiosus'' [[Outram Bangs|Bangs]], 1911 * ''A. r. rutilus'' [[Hermann Burmeister|Burmeister]], 1856 * ''A. r. saltarius'' [[Claes Christian Olrog|Olrog]], 1979 ==Aspekto== La rufa kaprimulgo estas 25 ĝis 30 cm longa. Maskloj pezas 88 ĝis 98 g kaj inoj 89 ĝis 98 g. Ĝi estas preskaŭ tute ruĝbruna, kun flavbruna kolumo ĉe la flankoj kaj malantaŭo de la kolo kaj blanka bendo sub la gorĝo. La supraj partoj havas malhelbrunajn striojn, la flugiloj estas makulecaj kaj striecaj per malhelbruna koloro, kaj la subaj partoj estas makulecaj per malhelbruna kaj blanka koloro. La flugiloj ne havas blankon, male al tiuj de multaj aliaj membroj de ĝia familio. La eksteraj tri paroj de vostoplumoj de la masklo havas grandan blankan makulon ĉe la fino; tiuj de la ino havas palflavan pinton. La subspecioj iom diferencas laŭ la intenseco de la diversaj koloroj kaj la grandeco kaj amplekso de markoj kaj makuloj. ''A. r. saltarius'', tamen, estas signife pli griza ol la aliaj subspecioj.<ref name=RUNI-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Rufa kaprimulgo havas tre disan distribuadon. La subspecioj troviĝas jene:<ref name=IOC11.2/><ref name=RUNI-BOW/> * ''A. r. minimus'', suda Kostariko, Panamo, kaj orienten laŭlonge de la karibaj marbordoj de Kolombio kaj Venezuelo ĝis Trinidado * ''A. r. rufus'', dise en orientan Venezuelon, Gujanon kaj Surinamon, kaj centra Brazilo * ''A. r. otiosus'', Sankta Lucio (Malgrandaj Antiloj) * ''A. r. rutilus'', sudorienta Bolivio kaj centra Brazilo suden ĝis Paragvajo kaj nordorienta Argentino * ''A. r. saltarius'', suda Bolivio kaj nordokcidenta Argentino La Sudamerika Klasigkomitato de la ''[[American Ornithological Society]]'' (AOS) metas la specion ankaŭ en Ekvadoro kaj Peruo, sed ne notas la subspecion kiu estus tie.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Ecuador|last=Freile |first=Juan F. |last2=Olmstead |first2=S. |last3=Athanas |first3=N. |last4=Brinkhuizen |first4=D.M. |last5=Navarrete |first5=L. |last6=Nilsson |first6=J. |last7=Sánchez-Nivicela |first7=M. |last8=Solano-Ugalde |first8=A. |last9=Greenfield |first9=P.J. |date=23a de Decembro, 2020 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society |access-date=13a de Oktobro, 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Peru|last=Plenge |first=Manuel A. |last2=Schulenberg |first2=Thomas S. |last3=Valqui |first3=Thomas |date=3a de Aŭgusto, 2020 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society |access-date=13a de Oktobro, 2021 }}</ref> La endemia subspecio de Sankta Lucio de la Rufa kaprimulgo (''A. r. otiosus'') vivas en seka arbustaro. La aliaj subspecioj vivas en vasta vario de pejzaĝoj el arbustaroj ĝis [[praarbaro]]j kaj [[duaranga arbaro|duarangaj arbaroj]]. La pejzaĝoj varias laŭ malsekeco el la seka [[Granda Ĉako]] ĝis la malseka Amazona baseno.<ref name=RUNI-BOW/> ==Kutimaro== La Rufa kaprimulgo estas plej aktiva ĉe tagiĝo kaj krepusko. Ĝi ripozas dumtage, ĉu sur malalta ripozejo aŭ sur la tero sub densa vegetaĵaro.<ref name=RUNI-BOW/> ===Manĝado=== La Rufa kaprimulgo manĝas per saltoj de malalta ripozejo kiel branĉo aŭ barilfosto. Ĝia dieto estas insektoj, kvankam detaloj mankas.<ref name=RUNI-BOW/> ===Reproduktado=== La Rufa kaprimulgo demetas sian ovaron de unu aŭ du ovoj sur nuda tero sen konvencia nesto. Ĝi kutime estas kaŝita en malalta vegetaĵaro. La ino kovas dumtage.<ref name=RUNI-BOW/> {{birdsong|url=https://www.xeno-canto.org/species/Antrostomus-rufus |species=Rufa kaprimulgo}} ===Voĉo=== La kanto de la Rufa kaprimulgo estis interpretita de pluraj aŭtoroj; du ekzemploj estas "laŭta, stakata ''ĉup, vi-vi-RIo'' aŭ ''ĉuk vip-li-VIO'', ripetata sufiĉe rapide" kaj "energia, ritma ''ĉuk, ŭik-ŭik-ŬIo''." La kanto kutime estas farata de ripozejo je iu ajn nivelo ĝis 20 m super la grundo.<ref name=RUNI-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la rufan kaprimulgon kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas tre vastan teritorion kaj populacion, kvankam oni kredas, ke ĉi-lasta malpliiĝas. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22689781/163505520 |title=Rufous Nightjar ''Antrostomus rufus'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2020 |access-date=13a de Oktobro 2021}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Antrostomus rufus}} {{Wikispecies|Antrostomus rufus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Kaprimulgoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] o71l0gu4ae13rx3waiz3vfj3nlc8mc9 Kuba kaprimulgo 0 932110 9442365 9277905 2026-07-31T10:12:26Z Sj1mor 12103 9442365 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kuba kaprimulgo |koloro = pink |dosiero = Greater Antillean Nightjar. Caprimulgus cubanensis - Flickr - gailhampshire.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]], ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Kaprimulgoformaj]], ''Caprimulgiformes'' |familio = [[Kaprimulgedoj]], ''Caprimulgidae'' |genro = ''[[Antrostomus]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838 |specio = '''Kuba kaprimulgo''', ''A. cubanensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Antrostomus cubanensis'' |article-number=e.T22689786A130167550 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22689786A130167550.en}}</ref> |dunomo = ''Antrostomus cubanensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1860) |sinonimo = ''Caprimulgus cubanensis'' |komunejo = Antrostomus cubanensis |mapo de vivoteritorioj = Antrostomus cubanensis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Kuba kaprimulgo''' (''Antrostomus cubanensis'') aŭ foje ''Grandantila kaprimulgo'', estas [[noktula]] specio de [[kaprimulgoj]] de la genro ''[[Antrostomus]]'' kun 11 aliaj specioj. Ĝi troviĝas kiel [[endemio]] nur en [[Kubo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=July 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kuba kaprimulgo estis dekomence priskribita kiel ''Antrostomus cubanensis''; tiu genro estis poste enmetita en la genron ''Caprimulgus'' kaj poste restarigita kiel aparta genro. La ''[[International Ornithological Committee]]'' (IOC), la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW), kaj la [[Clements taksonomio]] konsideras ĝin kiel specio. Laŭ ili la Kuba kaprimulgo havas du [[subspecio]]jn, nome la nomiga ''A. c. cubanensis'' kaj ''A. c. insulaepinorum''. La [[American Ornithological Society]] (AOS) konsideras tiuj du subspeciojn kaj la [[Hispaniola kaprimulgo|Hispaniolan kaprimulgon]] kiel subspecio de Grandantila kaprimulgo, iama specio nun jam disigita en la du specioj.<ref name=GANI-BOW>Weber, D. (2020). Greater Antillean Nightjar (''Antrostomus cubanensis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.granig1.01 retrieved October 15, 2021</ref><ref name=IOC11.2/><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref> ==Aspekto== La subspecio de la kuba kaprimulgo ''A. c. cubanensis'' estas 25 ĝis 29,5 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 76 g kaj inoj 70 g. Iliaj supraj partoj estas malhelbrunaj, makulecaj per grizeca flavbruna, palflava kaj grizeca bruna. La vosto estas bruna kaj la tri eksteraj paroj de plumoj havas pintojn blankajn (ĉe masklo) aŭ flavbrunajn (ĉe ino). La plej interna paro havas grizecajn brunajn ĉevronojn. La flugiloj estas brunaj kun punktoj, strioj kaj makulecaj pli helaj nuancoj. La vizaĝo estas flavbruna kun malhelbrunaj makuloj, la mentono kaj gorĝo malhelbrunaj kun cinamomakuloj, la brusto malhelbruna kun grandaj punktoj kaj pli malgrandaj makuloj de flavbruneca blanko, kaj la ventro kaj flankoj malhelbrunaj kun grizaj makuloj. ''A. c. insulaepinorum'' estas pli malgranda, multe pli malhela, kaj havas pli mallongan voston.<ref name=GANI-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La nomiga subspecio de kuba kaprimulgo troviĝas sur la ĉefa insulo Kubo kaj plejparto de la malgrandaj apudaj insuloj de la insularo. ''A. c. insulaepinorum'' troviĝas nur sur ''Isla de la Juventud'' ("[[Insulo de la Junularo]]", antaŭe Insulo de Pinoj). Ili loĝas en pejzaĝoj priskribitaj de diversaj aŭtoroj kiel "densa veprejo", "malferma arbaro kaj la randoj de marĉoj", kaj "sufiĉe densa arbaro".<ref name=GANI-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Kuba kaprimulgo estas [[krepuskula]] kaj [[noktula]]. Ĝiaj predaĵoj estas [[insektoj]], kiujn ĝi kaptas dumfluge, kvankam ĉu tio okazas dum kontinua flugo aŭ per saltatakoj de ripozejo aŭ de la grundo, oni ne scias..<ref name=GANI-BOW/> ===Reproduktado=== La Kuba kaprimulgo reproduktiĝas inter marto kaj julio. La kutima ovodemetado de du ovoj estas rekte metita sur la teron sen nesto. Oni kredas, ke ambaŭ seksoj kovas la ovojn.<ref name=GANI-BOW/> {{birdsong|url=https://www.xeno-canto.org/species/Antrostomus-cubanensis |species=Kuba kaprimulgo}} ===Voĉo=== La kanto de la kuba kaprimulgo estas "sufiĉe raŭka, zuma krio de unu silabo; la tonalto altiĝas kaj malaltiĝas, kun ĝenerala falo de tonalto".<ref name=GANI-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Kuban kaprimulgon kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Kvankam ĝia populacio estas nekonata, oni kredas, ke ĝi malpliiĝas. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Antrostomus cubanensis'' |article-number=e.T22689786A130167550 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22689786A130167550.en}}</ref> Tamen, "detruo de vivejo sendube influos ĉi tiun specion, kaj ankaŭ enkondukitaj predantoj estas ebla minaco."<ref name=GANI-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Antrostomus cubanensis}} {{Wikispecies|Antrostomus cubanensis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Kaprimulgoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kubo]] o7msyu9rbx857kygomn23d58ck2etim Hispaniola kaprimulgo 0 932132 9442366 9278104 2026-07-31T10:12:32Z Sj1mor 12103 9442366 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Hispaniola kaprimulgo |koloro = pink |dosiero = |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]], ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Kaprimulgoformaj]], ''Caprimulgiformes'' |familio = [[Kaprimulgedoj]], ''Caprimulgidae'' |genro = ''[[Antrostomus]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838 |specio = '''Hispaniola kaprimulgo''', ''A. ekmani'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2016 |title=''Antrostomus ekmani'' |article-number=e.T22729176A95008829 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729176A95008829.en |access-date=24a de Novembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Antrostomus ekmani'' |dunomo aŭtoritato = ([[Einar Lönnberg|Lönnberg]], 1929) |sinonimo = ''Caprimulgus ekmani'' |komunejo = Antrostomus ekmani |mapo de vivoteritorioj = Antrostomus ekmani map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Hispaniola kaprimulgo''' (''Antrostomus ekmani'') aŭ foje ''Grandantila kaprimulgo'', estas [[noktula]] specio de [[kaprimulgoj]] de la genro ''[[Antrostomus]]'' kun 11 aliaj specioj. Ĝi troviĝas kiel [[endemio]] nur en la insulo [[Hispaniolo]], kunhavata de [[Haitio]] kaj [[Dominika Respubliko]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Hispaniola kaprimulgo estis dekomence priskribita kiel ''Antrostomus ekmani''; la genron poste oni metis en la genron ''Caprimulgus'' kaj poste oni restarigis ĝin kiel aparta genro. La ''[[International Ornithological Committee]]'' (IOC), la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW), kaj la [[Clements taksonomio]] konsideras ĝin [[monotipa]] specio. La ''[[American Ornithological Society]]'' (AOS) konsideras ĝin kaj la du subspecioj de [[Kuba kaprimulgo]] (''A. cubanensis'') kiel subspecio de Grandantila kaprimulgo, iama specio nun disigita.<ref name=GANI-BOW>Weber, D. (2020). Greater Antillean Nightjar (''Antrostomus cubanensis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.granig1.01] alirita la 15an de Oktobro, 2021</ref><ref name=IOC11.2/><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref> La [[specia epiteto]] estas honoro al la sveda natursciencisto [[Erik Leonard Ekman]], kiu estis la unua kiu priskribis la specion al la scienco en la 19-a jarcento. ==Aspekto== La Hispaniola kaprimulgo estas 26 ĝis 30 cm longa. La supraj partoj estas malhelbrunaj makulecaj per grizeca flavbruna, palflava kaj grizeca bruna, kaj la krono havas larĝajn nigrajn striojn. La vosto estas bruna kaj la tri eksteraj paroj de plumoj havas grandajn pintojn ĉu blankajn (ĉe masklo) aŭ flavbrunajn (ĉe ino). La plej interna paro havas grizecajn brunajn ĉevronojn. La flugiloj estas brunaj kun punktoj, strioj kaj makulecaj pli helaj nuancoj. La vizaĝo estas flavbruna kun malhelbrunaj makuloj, la mentono kaj gorĝo malhelbrunaj kun cinamomakuloj, la brusto malhelbruna kun grandaj makuloj kaj pli malgrandaj makuloj de flavbruna blanko, kaj la ventro kaj flankoj malhelbrunaj kun grizaj makuloj. La kubkaprimulga subspecio endemia de la [[Insulo de la Junularo]] (''A. cubensis insulaepinorum'') estas pli malgranda, multe pli malhela kaj havas pli mallongan voston ol la Hispaniola kaprimulgo.<ref name=GANI-BOW/> ==Distribuado kaj habitato== La Hispaniola kaprimulgo troviĝas nur sur la granda insulo [[Hispaniolo]]. Ĝi estas multe pli ofta en la okcidenta triono de la [[Dominika Respubliko]] ol en la orienta parto de tiu lando, kaj estas tre malofta en [[Haitio]] okcidente de la Dominika Respubliko. Ĝi plejparte loĝas en foliarbaroj je mezaj altitudoj kaj evitas malaltajn dornoveprejojn kaj pli altajn pinarojn. En alteco ĝi atingas ĉirkaŭ 1 825 m.<ref name=GANI-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Hispaniola kaprimulgo estas [[krepuskula]] kaj [[noktula]]. Ĝia predo estas insektoj, kiujn ĝi kaptas dumfluge, kvankam ĉu tio okazas dum kontinua flugo aŭ per saltatakoj de ripozejo aŭ de la grundo, oni ne scias.<ref name=GANI-BOW/> ===Reproduktado=== La Hispaniola kaprimulgo reproduktiĝas inter aprilo kaj julio. La kutima ovodemetado de po du ovoj estas lasita rekte sur la teron sen nesto. Ambaŭ seksoj supozeble kovas la ovojn.<ref name=GANI-BOW/> {{birdsong|url=https://www.xeno-canto.org/species/Antrostomus-ekmani |species=Hispaniola kaprimulgo}} ===Voĉo=== La kanto de la Hispaniola kaprimulgo estas "sufiĉe raŭka, zuma krio de unu silabo" kiu komenciĝas per klako kaj altiĝas laŭ tonalto. Ĝia ŝajna ĝena krio estas "malalttonaj, mallongaj krioj, parafrazitaj kiel ''kvat...kvat...kvat...''".[3] ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Hispaniolan kaprimulgon kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Kvankam ĝia populacio estas nekonata, oni kredas, ke ĝi estas stabila, kaj neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2016 |title=''Antrostomus ekmani'' |article-number=e.T22729176A95008829 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22729176A95008829.en |access-date=24a de Novembro 2022}}</ref> Tamen, "detruo de vivejo sendube influos ĉi tiun specion, kaj ankaŭ enkondukitaj predantoj estas ebla minaco."<ref name=GANI-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Antrostomus ekmani}} {{Wikispecies|Antrostomus ekmani}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Kaprimulgoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] 0khhdl45h5f99b4yew376uuks71npd1 Rektabeka ermitkolibro 0 937655 9442360 9358610 2026-07-31T10:12:02Z Sj1mor 12103 9442360 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rektabeka ermitkolibro |koloro = pink |dosiero = Straight-billed Hermit (Phaethornis bourcieri).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Phaethornis]]'' |genro aŭtoritato = [[William Swainson|Swainson]], 1827 |specio = '''Rektabeka ermitkolibro''' ''P. bourcieri'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2019 |title=Straight-billed Hermit ''Phaethornis bourcieri'' |volume=2019 |article-number=e.T154797056A154799589 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T154797056A154799589.en |access-date=8a de Decembro 2021}}</ref><ref name=IUCN2>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2019 |title=Ash-bellied Hermit ''Phaethornis major'' |volume=2019 |article-number=e.T154797026A155635992 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T154797026A155635992.en |access-date=8a de Decembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Phaethornis bourcieri'' |dunomo aŭtoritato = ([[René Primevère Lesson|Lesson]], 1832) |vikispecio = ''Phaethornis bourcieri'' |komunejo = ''Phaethornis bourcieri'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Phaethornis bourcieri map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rektabeka ermitkolibro''' (''Phaethornis bourcieri'') estas malgranda specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]]. Ĝi troviĝas en [[Peruo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Gujanoj]], [[Venezuelo]] kaj [[Brazilo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rektabeka ermitkolibro kaj la [[Nadlobeka ermitkolibro]] (''P. philippii'') estis iam metita en la genron ''Ametrornis'', kiu poste estis enmetita en ''Phaethornis''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref> La Sudamerika Klasigkomitato (SACC) de la [[American Ornithological Society]], la [[International Ornithological Committee]] (IOC), kaj la [[Taksonomio Clements]] agnoskas du subspeciojn, nome la nomiga ''P. b. bourcieri'' kaj ''P. b. major''.<ref name=SACClist/><ref name=IOC11.2/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) sekvas publikaĵon de 2017 kaj traktas ''P. b. major'' kiel aparta specio, nome cindroventra ermitkolombo.<ref>{{cite journal |author1= Araújo-Silva, L. E. |author2= Miranda, L. S. | author3= Carneiro, L. |author4= Aleixo, A. | year=2017| title= Phylogeography and diversification of an Amazonian understorey hummingbird: paraphyly and evidence for widespread cryptic speciation in the Plio-Pleistocene | journal=Ibis| volume=159| pages=778–791| doi=10.1111/ibi.12500| issue=4}}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> Tria subspecio, ''P. b. whitelyi'', estis proponita, sed ĝiaj trajtoj estas ene de la cetero de la nomiga subspecio.<ref name=SBHE-BOW>Hinkelmann, C., G. M. Kirwan, kaj P. F. D. Boesman (2020). Straight-billed Hermit (''Phaethornis bourcieri''), versio 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.stbher1.01] Alirita la 8an de Decembro, 2021</ref> ==Aspekto== La Rektabeka ermitkolibro estas 12 ĝis 14 cm longa kaj pezas 3,5 ĝis 5 g. Ĝi estas unu el la malmultaj ermitkolibroj kun rekta beko. Ĝiaj supraj partoj estas olivecverdaj kaj la subaj partoj brunecaj ĝis grizecaj. La plej interna paro de vostoplumoj estas pli longa ol la aliaj kaj havas longajn blankajn pintojn; la aliaj ankaŭ havas blankajn pintojn. ''P. b. major'' estas signife pli granda ol la nomiga, sed havas similan plumaron.<ref name=SBHE-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Rektabeka ermitkolibro troviĝas ekde sudorienta Kolombio suden tra orienta Ekvadoro en nordorientan Peruon kaj orienten tra suda Venezuelo kaj la Gujanoj en Brazilon ĝis ambaŭ bordoj de la rivero Amazono. ''P. b. major'' troviĝas nur en orient-centra Brazilo sude de la rivero [[Amazono]] kaj oriente de la pli malalta rivero [[Tapajozo]]. La specio plejparte loĝas en la subvegetaĵaro de ''terra firme''-arbaro kaj apudaj duon-falfoliaj kaj antaŭmontaraj arbaroj. Ĝi foje troveblas en aliaj pejzaĝoj kiel ''várzea''-arbaro, bambuejoj, plantejoj kaj sekundara arbaro. Laŭ alteco ĝi atingas 1 600 m en suda Venezuelo.<ref name=SBHE-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rektabeka ermitkolibro estas "kapto-linia" manĝanto kiel aliaj ermitkolibroj, vizitante cirkviton de diversaj florplantoj por akiri [[nektaro]]n. Ĝi ankaŭ konsumas malgrandajn [[artikuloj]]n.<ref name=SBHE-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Rektabeka ermitkolibro varias tra ĝia vasta teritorio, de marto ĝis majo en Brazilo kaj julio ĝis novembro en Peruo. Ĝi konstruas longan konusforman neston el plantfibroj kaj [[aranea silko]] pendanta sub la pinto de longa pendanta folio. La ovodemetado estas de du ovoj.<ref name=SBHE-BOW/> {{birdsong|url=https://www.xeno-canto.org/species/Phaethornis-bourcieri |species=Rektabeka ermitkolibro}} ===Voĉo=== La kanto de la Rektabeka ermitkolibro estas "altatona frazo ripetata plurfoje, punktita de mallongaj obtuzaj notoj, 'ci'ti'ti'ci...tip...tip...ci'ti'ti'ci....tip...tip...tip...'", kaj estas tre malsama ol la kantoj de aliaj ermitkolibroj de la genro ''Phaethornis''. Ĝiaj vokoj estas kutime elsenditaj dumfluge kaj inkluzivas "sufiĉe monotonan 'ciit' kaj obtuzan 'ĉep'."<ref name=SBHE-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj aparte taksis la rektbekan ermitkolibron kaj la "cindroventran ermitkolibron" kiel [[Malplej Zorgiga]]jn. Neniu populacigrandeco estas konata, sed oni kredas, ke ambaŭ estas stabilaj.<ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2019 |title=Straight-billed Hermit ''Phaethornis bourcieri'' |volume=2019 |article-number=e.T154797056A154799589 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T154797056A154799589.en |access-date=8a de Decembro 2021}}</ref><ref name=IUCN2>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2019 |title=Ash-bellied Hermit ''Phaethornis major'' |volume=2019 |article-number=e.T154797026A155635992 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T154797026A155635992.en |access-date=8a de Decembro 2021}}</ref> Kiam traktate kiel ununura specio, ĝi estas ofta tra sia tuta teritorio kaj troviĝas en pluraj protektitaj areoj.<ref name=SBHE-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Salaman, Paul G.W.; Stiles, F. Gary; Bohórquez, Clara Isabel; Álvarez-R., Mauricio; Umaña, Ana María; Donegan, Thomas M. & Cuervo, Andrés M. (2002): New and noteworthy bird records from the east slope of the Andes of Colombia. ''Caldasia'' '''24'''(1): 157–189. [https://web.archive.org/web/20081121030001/http://www.unal.edu.co/icn/publicaciones/caldasia/24%281%29/240111.pdf PDF kompleta teksto] * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=straight-billed+hermit&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110614000000/https://web.archive.org/web/20110614052306/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=straight-billed+hermit&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2011-06-14 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20071231044753/http://www1.nhl.nl/~ribot/english/phbo_ng.htm Article--(kun detalo de Foto no. 2)]; [https://web.archive.org/web/20110726194701/http://www1.nhl.nl/~ribot/jpg16/phbo_pv.jpg Foto no. 2] www1.nhl.nl&mdash;''"Birds in Suriname"'' ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Phaethornis bourcieri}} {{Wikispecies|Phaethornis bourcieri}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] n8g49qcpqtbjl5w9yh2qxo4qhnx1g0d Pembroke College 0 938177 9441981 9328172 2026-07-30T18:12:37Z Mfcayley 260638 Mi aldonis ŝablonon Prisupre 9441981 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |nomo = <small>''{{paĝonomo}}'' <small>· kolegio Pembroke</small></small> |bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo = |emblemo = Coat of Arms of Pembroke College Oxford.svg |emblema grandeco = 120ra |moto = |lando = {{Britio}} |urbo = [[dosiero:Arms of Oxford.svg|12ra]] [[Oksfordo]] |establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |gviadanto = |regiono-ISO = GB |situo sur mapo = Oksforda Universitato |situo sur mapo2 = Centra Oksfordo |zomo = 13 |retejo = }} <nowiki>{{Prisupre|pri=Kolegio de la Universitato de Oksfordo|samnoma kolegio de la Universitato de Kembriĝo|Kolegio Pembroke (Kembriĝo)}}</nowiki> '''''Pembroke College''''' - prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|pˈɛmbɹə͡ʊk kˈɒlɪd͡ʒ}}] - aŭ '''kolegio Pembroke''' estas unu el la [[kolegio]]j de la [[universitato de Oksfordo]] en [[Britio]], situanta en la suda urbocentro de [[Oksfordo]]. Ĝi fondiĝis en [[{{#invoke:Wikidata|claim|P571}}]]. Fondinto estis [[Jakobo la 1-a (Anglio)|Jakobo la 1-a]], reĝo de Skotlando, Anglio kaj Irlando. Li nomis la kolegion laŭ William Herbert, tria grafo de Pembroke, kiu, en sia rolo kiel kanceliero de la universitato de Oksfordo, ludis signifan rolon en la fondo de la kolegio. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|200ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|edukado}} [[Kategorio:Universitato de Oksfordo]] cz422iy0dpxf9n9ygcykplxmtwoqw1r 9441992 9441981 2026-07-30T18:28:08Z Mfcayley 260638 Anstataŭigis ŝablonon per teksto 9441992 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |nomo = <small>''{{paĝonomo}}'' <small>· kolegio Pembroke</small></small> |bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo = |emblemo = Coat of Arms of Pembroke College Oxford.svg |emblema grandeco = 120ra |moto = |lando = {{Britio}} |urbo = [[dosiero:Arms of Oxford.svg|12ra]] [[Oksfordo]] |establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |gviadanto = |regiono-ISO = GB |situo sur mapo = Oksforda Universitato |situo sur mapo2 = Centra Oksfordo |zomo = 13 |retejo = }} ''Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Oksfordo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Kembriĝo bonvolu rigardi [[Kolegio Pembroke (Kembriĝo)]]'' '''''Pembroke College''''' - prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|pˈɛmbɹə͡ʊk kˈɒlɪd͡ʒ}}] - aŭ '''kolegio Pembroke''' estas unu el la [[kolegio]]j de la [[universitato de Oksfordo]] en [[Britio]], situanta en la suda urbocentro de [[Oksfordo]]. Ĝi fondiĝis en [[{{#invoke:Wikidata|claim|P571}}]]. Fondinto estis [[Jakobo la 1-a (Anglio)|Jakobo la 1-a]], reĝo de Skotlando, Anglio kaj Irlando. Li nomis la kolegion laŭ William Herbert, tria grafo de Pembroke, kiu, en sia rolo kiel kanceliero de la universitato de Oksfordo, ludis signifan rolon en la fondo de la kolegio. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <!-- [[dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|200ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|edukado}} [[Kategorio:Universitato de Oksfordo]] 4xlfml9z0r2llgja8vfr2tiwl4xhwpy Okraflugila inkakolibro 0 939339 9442362 9336921 2026-07-31T10:12:14Z Sj1mor 12103 9442362 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Okraflugila inkakolibro |koloro = pink |dosiero = Buff-winged Starfrontlet (24025261515).jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Buff-winged starfrontlet (Coeligena lutetiae lutetiae) female Caldas.jpg |priskribo de dosiero2 = Ino<br />ambaŭ ''L. l. lutetiae'', Kolombio |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Coeligena]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Okraflugila inkakolibro''' ''C. lutetiae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Buff-winged Starfrontlet ''Coeligena lutetiae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687837A93171600 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687837A93171600.en |access-date=2a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Coeligena lutetiae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Coeligena lutetiae'' |komunejo = ''Coeligena lutetiae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Coeligena lutetiae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Okraflugila inkakolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Coeligena lutetiae''), kaj ankaŭ ''inca alihabano'' en hispana, estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la dek kvin specioj de la genro ''[[Coeligena]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Okraflugila inkakolibro kaj plimulto de aliaj membroj de la genro ''Coeligena'' estis iam metitaj en la genron ''Helianthea'', sed ili estis en sia nuna loko ekde la mezo de la 20-a jarcento.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La [[International Ornithological Committee]] (IOC) kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) agnoskis du subspeciojn, la nomiga ''C. l. lutetiae'' kaj ''C. l. albimaculata''.<ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/> Tamen, la [[Taksonomio Clements]] traktas la specion kiel [[monotipa]].<ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== La Okraflugila inkakolibro estas ĉirkaŭ 14 cm longa. Maskloj pezas 6,9 ĝis 7,2 g kaj inoj ĉirkaŭ 6,6 g. Ambaŭ seksoj havas longan, nigran, iomete suprenturnitan bekon kaj blankan makulon malantaŭ la okulo. Ambaŭ seksoj havas forkoforman voston, kvankam tiu de la ino ne estas tiel profunde kaveta kiel tiu de la masklo. Maskloj de la nomiga subspecio havas velurnigrajn suprajn partojn kun brilverda frunto. Ili havas violan gorĝon kaj la cetero de la subaj partoj estas malhelverdaj. La flugiloj estas malhelaj kun granda cinamo-flavbruna makulo kaj la vosto estas bronznigra. Inoj de la nomiga subspecio havas brilajn malhelverdajn suprajn partojn. Ilia gorĝo estas cinamo-flavbruna kaj la cetero de la subaj partoj orverda kun palaj franĝoj sur la plumoj. Ili havas la saman cinamo-flavbrunan flugilmakulon kiel la maskloj, sed la vosto estas bronzverda.<ref name=BWST-BOW>Züchner, T., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Buff-winged Starfrontlet (''Coeligena lutetiae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.buwsta1.01] Alirita la 2an de Majo 2022</ref> Maskloj de la subspecio ''C. l. albimaculata'' havas preskaŭ blankajn flugilmakulojn sed alie similas al la nomiga subspecio. Inoj havas pli palan gorĝon ol la nomiga subspecio kaj cinaman nuancon en la subaj partoj, kies ora verdo estas ankaŭ malpli irizeca.<ref name=BWST-BOW/> <gallery mode = packed heights = 160px> Buff-winged starfrontlet (Coeligena lutetiae lutetiae) young male in flight Caldas.jpg|Juna masklo de ''C. l. lutetiae'', Kolombio Buff-Winged Starfrontlet (Coeligena lutetiae).jpg|Masklo de ''C. l. albimaculata''<br />Yanacocha Rezervejo, Ekvadoro Buff-winged-Starfrontlet-(F).jpg|Ino de ''C. l. albimaculata''<br />Yanacocha Rezervejo, Ekvadoro </gallery> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Okraflugila inkakolibro troviĝas ekde la Centraj Andoj de Kolombio suden tra la Andoj de Ekvadoro ĝis la fora norda Peruo. ''C. l. albimaculata'' troviĝas nur en nordokcidenta Ekvadoro. La specio loĝas en [[nebularbaro]], [[elfarbaro]], kaj la pli malaltaj randoj de ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias de 2 600 ĝis 4 800 m, sed estas plej ofta ĉirkaŭ 3 000 m.<ref name=IOC12.1/><ref name=BWST-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Okraflugila inkakolibro estas ĝenerale sidlokema (nemigranta), kvankam oni rimarkis iom da movado por sekvi florplantojn.<ref name=BWST-BOW/> ===Manĝado=== La Okraflugila inkakolibro manĝas [[nektaro]]n per kaptolinioj, vizitante cirklon de florplantoj, sed ĝi ankaŭ defendas areetojn da floroj. Ĝi plej ofte manĝadas je malaltaj niveloj ĉe la randoj de arbaro, kaj ofte alkroĉiĝas al floroj por nutri sin kaj ankaŭ ŝvebas. Aldone al manĝado de nektaro, ĝi kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per kolektado de foliaro kaj per akcipitrado.<ref name=BWST-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Okraflugila inkakolibro en Kolombio estas aŭgusto kaj septembro; ĝi ne estas difinita aliloke. Ĝi konstruas tasforman neston en branĉa forko, tipe ĉirkaŭ 2 ĝis 4 m super la tero. La ino kovas la du ovojn dum 15 ĝis 17 tagoj; la tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas determinita.<ref name=BWST-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Coeligena-lutetiae |species=Okraflugila inkakolibro}} ===Voĉo=== La Okraflugila inkakolibro faras "fajnan, dratan babiladon kun rasloj", ofte dum teritoriaj disputoj. Dum manĝado ĝi ofte ripetas "karakterizan, nazan 'unk'".<ref name=BWST-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Okraflugilan inkakolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Buff-winged Starfrontlet ''Coeligena lutetiae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687837A93171600 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687837A93171600.en |access-date=2a de Majo 2022}}</ref> Kvankam ĝi havas sufiĉe grandan totalan arealon, ĝia vivejo estas nekonstanta, fragmentita, kaj sub daŭra minaco de [[senarbarigo]]. Oni ne supozas, ke ĝi akceptos homfaritajn vivejojn kiel ĝardenojn.<ref name=BWST-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Coeligena lutetiae}} {{Wikispecies|Coeligena lutetiae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] p5bb5x3spcpyx2f3n6nwkt7iwbsw2vu Ardetzenberg 0 939935 9442108 9343099 2026-07-30T21:34:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442108 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monto|regiono-ISO=AT|zomo=13}} [[File:Feldkirch Vorarlberg Panorama.jpg|thumb|monto ''Ardetzenberg'' disde ''Stadtschrofen'' ([[Frastanz]])]] '''Ardetzenberg''' estas 631,9 metrojn alta monto de la [[Rejnvalo]] estante ene de [[Feldkirch]] (Aŭstrujo)<ref>[https://atlas.vorarlberg.at/portal/map/_sharedmaps/0xF58718447EFA1E79563CBCF9342DB95824CDA204A154844FE4557FF6D1010A37 "Kartenausschnitt mit Ardetzenberg"] - ĉe: ''atlas.vorarlberg.at''</ref>. Topografie ĝi partas de la montaro de [[Bregenzerwald]], estante norde de la feldkirch-a kerno. Sudokcidente limas ĝin la faŭkoj de la rivero ''Ill''; ĉirkaŭantaj setlejoj estas (krom la historia kernurbo Feldkirch) Tisis, Tosters, Gisingen, Altenstadt, Levis. Sur ĉi monto troviĝas la SCSC-monaĥinejo [[Jozefa Instituto (Feldkirch)|Jozefa Instituto]] (kun lernejoj) kaj la bestoĝardeneto ''Wildpark Feldkirch''. La dimanĉon post la [[Cindra merkredo]] okazas tie ĉi [[ĝojfajro]].<ref>[https://web.arĉive.org/web/20160305003953/http://www.feldkirch.travel/events/ardetzenberger-funken/ "Ardetzenberger Funken"]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ĉe: ''feldkirch.travel''</ref> De la 1998-a jaro la monto mem transpaseblas danke al 375 metrojn longa tunelo, kio permesas pli rapidan atingon de la kvartaloj Tosters kaj Gisingen.<ref>''[https://www.vol.at/feldkirch/damals-heute-ardetzenbergtunnel---baerenkreuzung/news-20110314-04063506 "Damals-Heute: Ardetzenbergtunnel – Bärenkreuzung"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210715181816/https://www.vol.at/feldkirch/damals-heute-ardetzenbergtunnel---baerenkreuzung/news-20110314-04063506 |date=2021-07-15 }} - ĉe: ''vol.at,'' 14.3.2011</ref> == Utiligoj == Agrikultura utiligo konata estis jam dum [[mezepoko]]. Ĉefe vitejoj multis; tio ŝanĝiĝis de la komenco de la 20-a jarcento kiam ekstis ĝia ripozumloka funkcio.<ref>[https://rheticus.com/ "Rheticus Gesellschaft: Aktuelles"] - ĉe: ''rheticus.com''</ref><ref>Albrecht, Karlheinz (eld.). ''Feldkirch-Lesebuch: Rund um den Ardetzenberg,'' Unartproduktion, Dornbirn 2008, ISBN 978-3901325472</ref> Sur la monto ''Ardetzenberg'' estas centra ujego por la provizado per akvo. Sume la urbo Feldkirch disponas pri stokkapaciton de ĉ. 10 miloj da kubmetroj da trinkakvo.<ref>https://www.illwerkevkw.at/</ref> La miksita eco de la surmontaj arbaroj pretigas idealan spacon por riĉajn diversecojn faŭnan kaj flaŭran.<ref>[https://www.wildpark-feldkirch.at/ hejmpaĝo zooparka]</ref><ref>[https://www.vorarlberg.travel/route/wildpark-feldkirch-am-ardetzenberg-eine-erlebniswanderung/ "Der Klassiker am Ardetzenberg: Rundweg durch den Wildpark"] (promenopropono kun atentigo pri eblaj observoj dume)</ref> == Etimologio == La nun aplikata nomo ''Ardetzenberǵ'' fontas en pli frua versio ''Erdetzel'' (kaj simile); lokuloj nomas ĝin ankaŭ simple ''Detz''.<ref>[https://publikationen.uni.li/viewer/api/v1/records/000000453_87/plaintext/ "Historische Dokumente zur Namensgebung"]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - publikigaj je ''uni.li'']</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> [[Kategorio:Montoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Feldkirch]] [[kategorio:Bestoĝardenoj en Aŭstrio]] 7jopj5y9zwhnorg82ixpjenmo6r4umf Diskuto:Psikotekniko (teatro) 1 940373 9442046 9344905 2026-07-30T19:58:56Z Stefangrotz 91903 Stefangrotz movis paĝon [[Diskuto:Psikotekniko]] al [[Diskuto:Psikotekniko (teatro)]]: vidu diskutejo 9344905 wikitext text/x-wiki == Ĉu ĝuste konektigita? == La artikoloj en aliaj lingvoj ne parolas pri teatroj. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 18:43, 31 mar. 2026 (UTC) :Malĝuste konektita. Eble temas pri [[:d:Q1089649]]. La esprimo "teatra lingvaĵo" aspektas tre strange kaj devas esti ia mistraduko. {{re|Kani}} mi scias ke vi faris ĉi tion antaŭ longege, tamen ĉu vi eble memoras, de kie vi prenis la informojn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:34, 1 apr. 2026 (UTC) ::Aŭ pli verŝajne [[:d:Q43902796]], kvankam nur la angla vikipedio havas memstaran artikolon pri tio, kaj mi dubas, ĉu tio estis saĝa elekto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:38, 1 apr. 2026 (UTC) :::Mi memoras ke mi legis libron prie eĉ multe antaŭ la kreado de la artikolo, sed ne prenis referencojn. Nu, ekzistas angla artikolo pri Stanislavski's system kaj koresponda ligilo al kreota artikolo [[Metodo Stanislavska]] en la artikolo [[Konstantin Sergejeviĉ Stanislavski]]. Mi povas alinomi artikolon [[Psikotekniko]] al tiu nova titolo, kaj ĝi iĝu ĝermo. Sed restus [[Psikotekniko]] kiel alidirektilo. Ĉu indas nuligi la titolon por ke iu (kiu?) kreu tiun novan artikolon? Ĝi nun ekzistas nur en lingvoj kiujn mi ne regas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 1 apr. 2026 (UTC) ::::Laŭ mi estus plej bone ŝanĝi la alidirektilon al [[Psikotekniko (teatro)]], ĉar eventuala ligilo al [[Psikotekniko]] verŝajne celos alian sencon de la vorto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:36, 1 apr. 2026 (UTC) dz2k7xxepq0n5ntle5ugjpy9yo9gc8c 9442049 9442046 2026-07-30T20:02:15Z Stefangrotz 91903 /* Ĉu ĝuste konektigita? */ Respondo 9442049 wikitext text/x-wiki == Ĉu ĝuste konektigita? == La artikoloj en aliaj lingvoj ne parolas pri teatroj. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 18:43, 31 mar. 2026 (UTC) :Malĝuste konektita. Eble temas pri [[:d:Q1089649]]. La esprimo "teatra lingvaĵo" aspektas tre strange kaj devas esti ia mistraduko. {{re|Kani}} mi scias ke vi faris ĉi tion antaŭ longege, tamen ĉu vi eble memoras, de kie vi prenis la informojn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:34, 1 apr. 2026 (UTC) ::Aŭ pli verŝajne [[:d:Q43902796]], kvankam nur la angla vikipedio havas memstaran artikolon pri tio, kaj mi dubas, ĉu tio estis saĝa elekto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:38, 1 apr. 2026 (UTC) :::Mi memoras ke mi legis libron prie eĉ multe antaŭ la kreado de la artikolo, sed ne prenis referencojn. Nu, ekzistas angla artikolo pri Stanislavski's system kaj koresponda ligilo al kreota artikolo [[Metodo Stanislavska]] en la artikolo [[Konstantin Sergejeviĉ Stanislavski]]. Mi povas alinomi artikolon [[Psikotekniko]] al tiu nova titolo, kaj ĝi iĝu ĝermo. Sed restus [[Psikotekniko]] kiel alidirektilo. Ĉu indas nuligi la titolon por ke iu (kiu?) kreu tiun novan artikolon? Ĝi nun ekzistas nur en lingvoj kiujn mi ne regas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 1 apr. 2026 (UTC) ::::Laŭ mi estus plej bone ŝanĝi la alidirektilon al [[Psikotekniko (teatro)]], ĉar eventuala ligilo al [[Psikotekniko]] verŝajne celos alian sencon de la vorto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:36, 1 apr. 2026 (UTC) :::::Korektita kaj alinomita. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:02, 30 jul. 2026 (UTC) 3o1nd9nxxmc0x86qf4f8w2gyo1swh8c Arthur Keith 0 940521 9442226 9367552 2026-07-31T04:37:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442226 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Arthur KEITH''' (naskiĝis la 5-an de februaro 1866 en Old Machar, [[Aberdeenshire]], [[Skotlando]]; mortis la 7-an de januaro 1955 en Downe, [[Kent]], [[Anglio]]) estis skota antropologo, profesoro pri anatomio ĉe la [[Universitato de Londono]] kaj subtenanto de [[scienca rasismo]]. Li estis membro kaj poste la Hunteriana Profesoro kaj konservisto de la Hunteriana Muzeo de la Reĝa Kolegio de Kirurgoj de Anglio.<ref name="hernia">{{Cite journal|last1=Read|first1=R. C.|title=Arthur Keith, the anatomist who envisioned herniosis|doi=10.1007/s10029-007-0273-9|journal=Hernia|volume=11|issue=6|pages=469–471|year=2007|pmid=17687509|s2cid=22678667}}</ref><ref>{{cite journal|author=Keith, A.|title=Anatomy in Scotland during the lifetime of Sir John Struthers (1823–1899)|journal=Edinb. Med. J.|year=1912|volume=8|pages=7–33}}</ref> Li estis forta subtenanto de la Piltdown-ulo, sed koncedis, ke ĝi estas [[falsaĵo]] baldaŭ antaŭ sia morto.<ref>{{cite book |last1=Edmeades|first1=Baz|title=Megafauna First Victims of the Human-Caused Extinction.|date=2021|publisher=BookBaby|location=Cork|isbn=978-1-5445-2652-2|page=333}}</ref> Keith fariĝis profesoro ĉe la [[Reĝa Kolegio]] en 1908 kaj prezidanto de la Reĝa Antropologia Instituto en 1913. Li estis nobeligita en 1921. Keith publikigis plurajn valorajn komparajn raportojn pri la fizika strukturo de [[Homo|homoj]] kaj pli altaj [[mamuloj]], kiel ekzemple ''Enkonduko al la studo de la antropoidaj homsimioj'' (1896), ''Homa embriologio kaj morfologio'' (1901), ''Antikveco de homo'' (1914) kaj aliaj. Li, kune kun sia kolego Grafton Elliot Smith, kontraŭstaris la vidpunkton de sia disĉiplo Raymond Dart, ke lia trovaĵo, la Taung-infano, estis [[homsimio]]; laŭ la opinio de Keith, tia estaĵo ne povus esti ekzistinta en [[Afriko]]. Sed Dart pravis, kiel pruvis la anatomiisto Wilford Le Gros Clark. Keith estis devigita skribi publikan pardonpeton. Tiam jam pasis 23 jaroj, kio iagrade preskaŭ vanigis la klopodojn de Dart interesi la mondon pri Afriko kaj [[Suda Afriko]] kiel bona loko por [[Fosilio|fosilioj]], se li ne estus tiel obstina. == En Esperanto aperis == * Pri la origino de l’ homo. Eldonis [[The Esperanto Publishing Company Limited]] (EPC), 1928. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Gutenberg|id=35181}} * [http://www.pubmedcentral.nih.gov/tocrender.fcgi?journal=265&action=archive Journal of Anatomy]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090114000000/https://web.archive.org/web/20090114133241/http://www.pubmedcentral.nih.gov/tocrender.fcgi?journal=265&action=archive |date=2009-01-14 }} * [http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/859.html Biografio de Siro Arthur Keith] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160813220432/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/859.html |date=2016-08-13 }} – ''Who Named It?'' * [https://web.archive.org/web/20060902070855/http://www.designeduniverse.com/evolutionandethics.htm ''Evolution and Ethics'' (full text at designeduniverse.com)] * [[iarchive:ANewTheoryOfHumanEvolution|''A New Theory Of Human Evolution'']] – plenteksto * [http://www.bgs.ac.uk/discoveringGeology/geologyOfBritain/archives/piltdownMan/home.html Retpaĝoj kaj templinio pri la Piltdown-falsaĵo gastigita de la Brita Geologia Enketo] {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keith, Arthur}} [[Kategorio:Skotaj anatomoj]] [[Kategorio:Teoriistoj de homa evoluo]] [[Kategorio:Britaj eŭgenikistoj]] [[Kategorio:Britaj antropologoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] c6p126dx3rihqnp5cmq2ok97bp0rijy Bakunin-kabano 0 940878 9442378 9348844 2026-07-31T10:25:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442378 wikitext text/x-wiki [[file:Bakuninhuette mit Fritz Scherer Gedenkstein.jpg|eta|''Bakunin-kabano'' apud [[Meiningen]]; kun memorŝtono por la anarĥiisto [[Fritz Scherer]] malfone]] '''Bakunin-kabano''' (germane: ''Bakuninhütte'') estas kulturmonumento de la [[anarki-sindikatismo]] en [[Ellingshausen]] apud [[Meiningen]] (Germanujo) sur la monto ''Hohe Maas'' (498 m), portante la nomon de la rusa revoluciulo [[Miĥail Bakunin]]. Starigis ĝin de 1926 anoj de filio de [[Freie Arbeiter-Union Deutschlands|FAUD]] ([[revolucia sindikatismo|revoluciaj sindikatistoj]]) el Meiningen. De septembro 2015 la tuto estas agnoskita kulturmonumento fare de la ''Turinguja ofico por monumentflegado kaj arĥeologio'', pro historiaj kaj sciencaj kialoj.<ref>[https://bakuninhuette.de/2015/09/meldung-erstes-kulturdenkmal-der-anarchosyndikalistischen-bewegung-in-deutschland/ "Erstes Kulturdenkmal der anarchosyndikalistischen Bewegung in Deutschland!"] - ĉe: ''bakuninhuette.de''</ref> En la kuro de la tempo temis pri simpla kabaneto, ekskursocelo sed ankaŭ klerigejo de la [[laborista movado]]. De 2018 ĝi estas oficiala domo de la [[Naturamikoj]].<ref>[https://bakuninhuette.de/2018/10/politik-im-gruenen-die-bakuninhuette-ist-naturfreunde-anschlusshaus/ "Politik im Grünen – Die Bakuninhütte ist NaturFreunde- Anschlusshaus"] - ĉe: ''bakuninhuette.de,' 29.10.2018</ref> Ĝian devizon kreis la meiningen-ano Max Baewert, kiu tekstis: ''Freies Land und freie Hütte / freier Geist und freies Wort / freie Menschen, freie Sitte / zieht mich stets zu diesem Ort''.<ref>Traduko: ''Liberaj lando kaj kabano, liberaj spirito kaj vorto, liberaj homoj kaj moroj allogas min ĉiam al tiu ĉi loko.''</ref> Tabulon kun ĉi rimaĵo (krome kun kvinpinta stelo, [[rikoltilo kaj martelo]]) farite de la ŝtonskulptisto Heinrich Walz, iam estis muntita ĉe la okcidenta flanko de la dometo. Walz ankaŭ kreis memorŝtonon por Bakunin. De 2015 videblas reproduktita tabulo. La FAUD-filianoj jam en 1920, jaron post la fondiĝo, akiris terenon de duona hektaro en Ellingshausen. Inter 1920 kaj 1925 ili ĝin kulturis por ne malsati. Kiam la ekonomia provizado ĝenerale pliboniĝis, ili kreis el kampŝtonoj provizoraĵon en 1925. En januaro 1927 estis fondita la setlista helpsocieto ''Siedlungsverein gegenseitige Hilfe''. La provizoraĵo iĝis duetaĝa kaj solida. La ''libera Bakunin-kabano''<ref>Uwe Flurschütz: [https://web.archive.org/web/20170915114023/http://www.graswurzel.net/news/bakuninhuette.shtml "Bakuninhütte bei Meiningen sucht Tradition und neues Leben"] - ĉe: ''Graswurzelrevolution'', 22.8.2010</ref> baldaŭ allogis ne nur surlokajn laboristajn familiojn se da ankaŭ sindikatistojn kaj liberpensantoj el tuta Germanujo. La unua tendaro de la Anarĥi-sindikatisma Junularo de Germanujo okazis je ''Hohe Maas'' kaj gastis en 1930 la publicisto [[Erich Mühsam]] kaj [[Augustin Souchy]]. [[Fritz Scherer]], nomado anarĥisma pretis dum kelkaj monatoj esti la kabanprizorganto. La tuto estis je dispono por ĉiuj, kaj por la infanoj ekzistis memkonstruita karuselo. Ankaŭ la klerigado kaj ripozumado gravis kaj por tio oni planis pluan pligrandigon. Gastlibro de Bakunin-kabano atestas la multfacetan programaron inter pasko 1931 kaj pentekosto 1933.<ref>Kai Richarz: [https://bakuninhuette.de/geschichte/bachelorarbeit-ueber-das-huettenbuch/ ''Die Bakuninhütte bei Meiningen (Thüringen). Zur Geschichte und Bedeutung eines anarchosyndikalistischen Ferienheimes. Eine Quellenedition vom Gästebuch der Bakuninhütte''] - bakalaŭriĝfaklaboraĵo, Berlino 2016</ref> Ekis la dua pligrandigo en 1932; jaron poste, la [[nazioj]] neniigis FAUD-on kaj la lokan porsetlistan societon. La tabulo kun la devizo estis frakastia kaj la [[sS (organizaĵo)|SS]] uzis la teritorion por ekzercado. En 1938 ano de [[NSDAP]] aĉetis la kabanon. Li estis senproprietigita en 1945 fare de la ''Soveta militistara administrado de Germanujo''. Kontraŭ la volo de la konstruintoj ekposedis la [[Socialista Unueca Partio de Germanio]] kaj uzis ĝin i.a. la komunisma porjunulara organizo ''[[Freie Deutsche Jugend]]'' por feriumado: ili alinomis la dometon ''Touristenstation August Bebel'' (laŭ [[August Bebel]]) kaj centoj da junuloj venis tien ĉi, ankaŭ kiel pioniroj. De 1964 ene de [[Kulturligo de GDR]] utiligis la tuton naturamika kaj regiohistoria grupo: tiam la kabano alinomiĝis ''Karl-Kneschke-Hütte'' (laŭ [[Karl Kneschke]]). Tiam estiĝis planoj krei ĉirkaŭ la monto ''Hohe Maas'' ripozumareo protektita kun naturaventurpadoj. Sed tiaĵoj ne plaĉis kaj sekve uzis la tuton inter 1969 kaj 1989 la [[GDR]]-polico ''Volkspolizei'' por ekzercadoj pafaj kaj rekognoska. La tuto restis nealirebla al la publiko ĝis [[turniĝo (politike)|Turniĝo]]. En 2006 estiĝis amikaro de Bakunin-kabano. De 2011 oni intencas vane ricevi rajton pri gastigado por ke la pozitiva evoluo estu sekurigebla. En 2015 estis senvualigita ĉekabanvande reproduktita tabulo kun la kabana devizo. En 2019 estis aljuĝita al la menciita societo la premioj ''Erich-Mühsam-Förderpreis'' kaj ''Hermann-Brill-Sonderpreis''. == Literaturo == *Wanderverein Bakuninhütte (Meiningen) kaj Erich-Mühsam-Gesellschaft (Lubeko) (eld.): ''Erich Mühsam in Meiningen. Ein historischer Überblick zum Anarchosyndikalismus in Thüringen: Die Bakuninhütte und ihr soziokultureller Hintergrund'' (=Schriften der Erich Mühsam Gesellschaft, 41), Edition AV, Lich 2015, ISBN 978-3-86841-156-0 *Helge Döhring (eld.): ''Die Reichsferienlager der Syndikalistisch-Anarchistischen Jugend Deutschlands in Thüringen und die Bakuninhütte. Zeugnisse und Dokumente (1928–1933)'' (=Edition Syfo, 5), Bremen 2014 *Wanderverein Bakuninhütte (eld.): ''Rebellenheil. Gedenkschrift für Fritz Scherer. Vagabund, Wanderer, Hüttenwart, Anarchist,'' Karin Kramer Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-87956-350-0 *Christoph Höfer, Marian Luck, Kai Richarz: ''Was ist geblieben von der Bakuninhütte?'', Ilmenau-Kolleg, 2010 (lerneja falkaboraĵo) *Initiativgruppe zur Rückgewinnung der Bakuninhütte (eld.): ''Die Bakuninhütte in Geschichte und Gegenwart,'' Freie Arbeiterinnen- und Arbeiter-Union, Halle 1993. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://bakuninhuette.de/ hejmpaĝo] * Rolf Cantzen: [https://www.swr.de/swr2/programm/sendungen/wissen/-/id=4462278/property=download/nid=660374/12pa02b/swr2-wissen-20090313.pdf "Anarcho-Syndikalismus in der Weimarer Republik"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210929201036/https://www.swr.de/swr2/programm/sendungen/wissen/-/id=4462278/property=download/nid=660374/12pa02b/swr2-wissen-20090313.pdf |date=2021-09-29 }} - PDF, 2009 ([[ARD|SWR]]) * [http://www.syndikalismusforschung.info/bakuninhutte.htm bildoj de la kabano] - ĉe: ''syndikalismusforschung.info'' * [https://www.freie-radios.net/84601 "Denkmalfest an der Bakuninhütte. Die Bakuninhütte bei Meiningen bekommt ein Denkmalschild, willkommener Anlass für ein Fest"] - intervjuo radiofonia, fare de la erfurta [[Radio F.R.E.I.]], aŭgusto 2017 == Notoj == <references /> {{Coordinate|type=landmark|region=DE-TH|NS=50.56279|EW=10.46233}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Schmalkalden-Meiningen]] [[Kategorio:Anarkiistaj organizaĵoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Montaraj kabanoj]] [[Kategorio:Aperis en 1927]] 26hx9gt72rpb02zfnfhoo1akzy6mjb1 Malhela kolibro 0 941948 9442364 9356981 2026-07-31T10:12:20Z Sj1mor 12103 9442364 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Malhela kolibro |koloro = pink |dosiero = Cynanthus sordidus 28416318.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Phaeoptila]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1861 |specio = '''Malhela kolibro''' ''P. sordida'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Cynanthus sordidus'' |article-number=e.T22687368A167035926 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687368A167035926.en}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Phaeoptila sordida'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1859) |vikispecio = ''Phaeoptila sordida'' |komunejo = ''Phaeoptila sordida'' |sinonimo= * Cyanomyia sordida (Gould) * Cynanthus sordidus |mapo de vivoteritorioj = Cynanthus sordidus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Malhela kolibro''', ''Phaeoptila sordida'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Phaeoptila]]'', kiu estas endemio de [[Meksiko]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020> HBW kaj BirdLife International (2020) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world Version 5. Disponebla ĉe: [https://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021 </ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Malhela kolibro estis iam metita en la genron ''[[Cynanthus]]''. Surbaze de studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 kaj publikaĵo de 2017, la Nordamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]], la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), kaj la [[Taksonomio Clements]] movis ĝin al restarigita genro ''Phaeoptila'', kiun enkondukis en 1861 [[John Gould]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=August 9, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, ĝis 2020 la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) ankoraŭ retenis ĝin en ''Cynanthus''.<ref name=HBW2020/> La Malhela kolibro estas la nura specio en la genro ''Phaeoptila'' kaj ne havas subspeciojn.<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La malhela kolibro estas 9 ĝis 10.6 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 4.3 g kaj inoj ĉirkaŭ 3.4 g. Maskloj havas brilruĝan bekon kun nigra pinto. Iliaj supraj partoj estas bronzverdaj ĝis verdetbronzaj, kiuj estas pli brunetaj aŭ grizetaj sur la krono kaj supravostaj kovriloj. La vosto estas obtuze verdetbronza aŭ grizetbruna kun verdeta brilo kaj malhelaj plumbazoj. Ĝi havas grizetan strion malantaŭ la okulo kaj mallumajn vangojn. Ĝi ne havas irizan gorĝon kiel plej multaj aliaj kolibroj, sed profundan grizan gorĝon kun verdetaj makuloj. Ĝiaj subaj partoj estas iomete pli helgrizaj ĝis la subvostaj kovriloj, kiuj estas flavbrunaj. Ĝi havas blankajn krurotufojn. La ino estas tre simila al la masklo. Tamen, ĝia beko estas pli obtuze ruĝa kun malhela pinto, ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas nigrecan bluan bendon proksime al la fino kaj brunec-grizajn pintojn, kaj ĝiaj subaj partoj estas pli palgrizaj.<ref name=DUHU-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, kaj T. S. Schulenberg (2021). Dusky Hummingbird (''Phaeoptila sordida''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.dushum1.01.1] Alirita la 29an de Julio, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Malhela kolibro troviĝas en sudokcidenta Meksiko de [[Michoacán]] kaj [[Morelos]] ĝis [[Oaxaca]]. Ĝi loĝas en aridaj veprejoj kaj aliaj duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj kun kelkaj arboj. Laŭ alteco ĝi varias inter 900 kaj 2 200 m.<ref name=DUHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movpadronoj de la Malhela kolibro, se entute, ne estas priskribitaj. ===Manĝado=== La Malhela kolibro serĉas [[nektaro]]n en la mezaj ĝis supraj niveloj de arboj. Ĝi ankaŭ manĝas la florojn de diversaj kolonecaj [[kakto]]j kaj [[agavo]]j. Ĝi disvastiĝas kaj skuas sian voston dum manĝado. Aldone al nektaro, ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n.<ref name=DUHU-BOW/> ===Reproduktado=== Malhelaj kolibroj estis observitaj reproduktiĝantaj en marto, majo, aŭgusto, novembro kaj decembro. La nesto estas malgranda taso el plantfibroj kovrita per mola plantlanugo kaj per folioj kaj ŝelaj pecetoj. Tri estis rimarkitaj inter 1,2 kaj 2 m super la tero en arbustoj. La kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=DUHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Cynanthus-sordidus |species=Malhela kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la malhelan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas sufiĉe grandan teritorion kaj populacion de almenaŭ 50 000 maturaj individuoj, kiu supozeble estas stabila. Neniu specifa minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Cynanthus sordidus'' |article-number=e.T22687368A167035926 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687368A167035926.en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. * {{Cite book |last=Stiles |first=F. Gary |author2=Alexander F. Skutch |date=1991 |orig-date=1989 (1991 is the third printing) |title=A Guide to the Birds of Costa Rica |url=https://archive.org/details/guidetobirdsofco0000stil |url-access=registration |edition=1st (paperback) |others=Dana Gardner (illustrations) |location=Ithaca, N.Y. |publisher=Comstock Publishing Associates |ISBN=0-8014-9600-4 |oclc=1046303028}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Phaeoptila sordida}} {{Wikispecies|Phaeoptila sordida}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] sohta5enj2o4juenxhr7awkx8hmlibv Kurtvosta smeraldokolibro 0 942312 9442361 9360297 2026-07-31T10:12:09Z Sj1mor 12103 9442361 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kurtvosta smeraldokolibro |koloro = pink |dosiero = Short-tailed Emerald (Chlorostilbon poortmani).jpg |priskribo de dosiero = Masklo en Arkabuko, Bojakao, Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chlorostilbon]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1853 |specio = '''Kurtvosta smeraldokolibro''' ''C. poortmani'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Short-tailed Emerald ''Chlorostilbon poortmani'' |volume=2016 |article-number=e.T61197713A95165934 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61197713A95165934.en |access-date=3a de Aŭgusto 2022}}</ref> |dunomo = ''Chlorostilbon poortmani'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Chlorostilbon poortmani'' |komunejo = ''Chlorostilbon poortmani'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Chlorostilbon poortmani map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kurtvosta smeraldokolibro''', ''Chlorostilbon poortmani'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek specioj en la genro ''[[Cynanthus]]'', kiu troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [https://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== Du [[subspecio]]j de la Kurtvosta smeraldokolibro estis agnoskitaj de la Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]], la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), kaj la [[Taksonomio Clements]]. Ili estas la [[nomiga subspecio|nomiga]] ''C. p. poortmani'' kaj ''C. p. euchloris''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' inkludas trian subspecion kiun la aliaj tri taksonomiaj sistemoj traktas kiel plena specio, nome la [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''C. alice'').<ref name=HBW2020/> Krome, subspecio ''euchloris'' estis traktita kiel aparta specio fare de kelkaj aŭtoroj.<ref name=SACClist/> La [[dunoma nomenklaturo|dunoma nomo]] estis donita de [[Jules Bourcier]] (1797–1873), franca natursciencisto kaj fakulo pri kolibroj. ==Aspekto== La maskla Kurtvosta smeraldokolibro estas 6,9 ĝis 8,5 cm longa kaj inoj 6,5 ĝis 7,5 cm. La specio pezas inter 3 kaj 4 g. Ambaŭ seksoj de ambaŭ subspecioj havas rektan nigran bekon. Maskloj de la nomiga subspecio havas irizecan verdan frunton kaj bronzverdajn kronon, suprajn partojn kaj supravostajn kovrilojn. Iliaj subaj partoj estas brilverdaj. Ilia vosto estas mallonga, forkoforma kaj irizece bronzverda. Inoj de la nomiga subspecio havas obtuze verdan frunton kaj obtuze bronzverdajn kronon, suprajn partojn kaj supravostajn kovrilojn. Iliaj subaj partoj estas grizaj. Ilia vosto, kiel tiu de la masklo, estas mallonga kaj forkoforma. Ĝia centra paro da plumoj estas verda kaj la aliaj havas obtuze turkisajn bazojn, kiuj fariĝas malhelbluaj proksime al la fino kun palgrizaj pintoj. Subspecio ''C. p. euchloris'' estas tre simila al la nomiga, sed estas iomete pli granda kaj havas oran nuancon en la krono kaj subaj partoj.<ref name=STEM-BOW>Bündgen, R., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Short-tailed Emerald (''Chlorostilbon poortmani''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.shteme1.01] Alirita la 3an de Aŭgusto, 2022</ref> La Kurtvosta smeraldokolibro ege similas plurajn aliajn membrojn de la genro ''Chlorostilbon''. Kelkaj aliaj specioj de la genro havas simile mallongajn vostojn (ekz. la [[Verdavosta smeraldokolibro]]). La ina Kurtvosta estas tre simila al tiuj de la [[Kupra smeraldokolibro]] (''C. russatus'') kaj de la [[Stretvosta smeraldokolibro]] (''C. stenurus''), sed ili ne havas bluon en siaj vostoj.<ref name=STEM-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Kurtvosta smeraldokolibro troviĝas ekde la Andoj de la ŝtatoj [[Merido (subŝtato)|Mérida]] kaj [[Táchira]] en okcidenta Venezuelo tra la orienta deklivaro de la orientaj Andoj de Kolombio inter la departementoj [[Bojakao]] kaj [[Departemento Metao|Meta]]. ''C. p. euchloris'' troviĝas en la orientaj Andoj de Kolombio, sur la okcidenta deklivaro ĝis la departemento [[Departemento Ujlao|Huila]] kaj sur la orienta deklivaro en la departemento [[Departemento Santandero|Santandero]]. La specio loĝas en la interno kaj randoj de humida arbaro, malferma arbaro kaj [[sekundara arbaro]]. Ĝi ankaŭ troviĝas en hom-kreitaj vivejoj kiel kafo- kaj banano-[[plantejo]]j kaj [[paŝtejo]]j kun arboj, kvankam en ĉi-lastaj ĝi tipe restas proksime al riveretoj. En alteco ĝi kutime troviĝas inter 750 kaj 2 200 m, sed estis registrita jam je 150 m en Mérida kaj jam je 2 800 m en Táchira.<ref name=STEM-BOW/> ==Kutimaro== ===Flugado=== La Kurtvosta smeraldokolibro havas teksan kaj ŝveban flugon male al tiu de aliaj ''Chlorostilbon''-specioj.<ref name=STEM-BOW/> ===Movoj=== La Kurtvosta smeraldokolibro estas ĝenerale sidlokema, sed la malaltaj kaj altaj altitudoj notitaj supre estas eble pruvo de vertikalaj movoj.<ref name=STEM-BOW/> ===Manĝado=== La Kurtvosta smeraldokolibro uzas diversajn manĝostrategiojn por nutri sin per [[nektaro]]. Ĝi uzas kaptoliniojn ĉe malaltkvalitaj fontoj kaj "ŝtelas" nektaron el pli riĉaj fontoj en la teritorioj de aliaj kolibroj. Maskloj foje defendas nektarriĉajn manĝoteritoriojn. La specio manĝas sufiĉe malalte en la vegetaĵaro, kutime inter 0,6 kaj 5 m supergrunde, kaj kutime en sufiĉe malfermaj areoj kiel vojflankoj, maldensejoj kaj kafplantejoj. Ĝi serĉas nektaron ĉe diversaj florplantoj, arbustoj kaj pli malgrandaj arboj kaj tendencas eviti grandajn florarbojn. Aldone al nektaro, ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn per akcipitrado el ripozejo.<ref name=STEM-BOW/> ===Reproduktado=== La Kurtvosta smeraldokolibro ŝajne reproduktiĝas en majo kaj junio sur la kolombia orientanda deklivaro, sed komencas jam en februaro sur la okcidenta deklivaro. Ĝi faras tasforman neston el mola materialo kun folifragmentoj, [[musko]], skvamoj de [[Cikaso|Cikadacoj]] kaj aliaj materialoj ekstere kaj tipe metas ĝin sur maldikajn branĉojn ĉirkaŭ 1 m super la tero. La ino kovas la du ovojn dum 14 ĝis 16 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas 20 ĝis 22 tagojn post eloviĝo.<ref name=STEM-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Chlorostilbon-poortmani |species=Kurtvosta smeraldokolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial inkluzivas la Verdavostan smeraldokolibron en sia takso. Ĝi konsideras la Kurtvostan smeraldokolibron ''[[sensu lato]]'' kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacigrandeco kaj tendenco ne estas konataj.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Short-tailed Emerald ''Chlorostilbon poortmani'' |volume=2016 |article-number=e.T61197713A95165934 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61197713A95165934.en |access-date=3a de Aŭgusto 2022}}</ref> Ĝi vizitadas homfaritajn vivejojn kiel [[ĝardeno]]jn kaj [[plantejo]]jn kondiĉe ke ĉeestas arbustoj kaj arboj.<ref name=STEM-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Cynanthus poortmani}} {{Wikispecies|Cynanthus poortmani}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] g5jcpj4rv7v8593laizj6dnyawsetr1 Barata Statistika Instituto 0 945684 9442416 9390779 2026-07-31T11:30:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442416 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Indian Statistical Institute, Kolkata board.jpg|eta|Enirejo de ISI Kolkato]] <!-- {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Barato |situo = esploruniversitato |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = IN-WB |situo sur mapo=Kolkato |zomo = 12 |retejo = }} --> La '''Brata Statistika Instituto''' ({{l-hi|भारतीय सांख्यिकी संस्थान}}, {{L-en|Indian Statistical Institute}}, akronime '''ISI''') estas [[Publika universitato|publika]] esploruniversitato kun ĉefsidejo en [[Kolkato]], Barato, kaj centroj en [[Delhio]], [[Ĉenajo]], [[Bengaluro]], [[Nov-Delhio]] kaj [[Tezpur|Tezpuro]] (ekde 2011) same kiel filioj en diversaj urboj (kiel [[Mumbajo]], [[Hajderabado]]) kiuj servas la efektivigon de projektoj kaj konsultajn agadojn pri kvalito-kontrolo kaj [[Operacia esploro|operacia esplorado]]. La ŝlosilaj fakoj de ISI estas [[statistiko]], [[komputiko]], [[matematiko]], [[matematika ekonomiko]], [[operacia esploro]], kaj [[informadiko]], kaj ĝi estas unu el la malmultaj esplor-orientitaj barataj lernejoj, kiuj ofertas tiajn kursojn kaj je bakalaŭra kaj je postbakalaŭra niveloj. La ĉefaj agadoj de la ISI estas esplorado kaj trejnado pri statistiko, la disvolviĝo de teoria statistiko kaj ĝiaj aplikoj en diversaj naturaj kaj sociaj sciencoj. == Historio == Ĝi estis fondita kiel statistika instituto en 1931 de Prasanta Chandra Mahalanobis kiel parto de la [[Presidency College (Kolkata)|Prezidanteca Kolegio]] en [[Kolkato|Kalkato]] (nun Kolkato). En 1959, ĝi estis nomumita ''instituto de nacia graveco'' per rezolucio de la [[Parlamento de Barato|Barata Parlamento]].<ref name="unsd">{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/dnss/docViewer.aspx?docID=417|title=UNSD Document&nbsp;– The Indian Statistical Institute Act 1959|publisher=United Nations Statistics Division|access-date=14 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150919064235/http://unstats.un.org/unsd/dnss/docViewer.aspx?docID=417|archivedate=2015-09-19}}</ref> Ĝi estas sub la aŭtoritato de la ''Ministerio pri Statistiko kaj Programo-Efektivigo'' (MOSPI).<ref name="mospi">{{cite web|title=About Ministry|url=http://mospi.nic.in/Mospi_New/site/inner.aspx?status=2&menu_id=5|access-date=19 November 2012|publisher=Ministry of Statistics and Programme Implementation of the Government of India}}</ref> Ekde la tempo de [[Mahalanobis]], ĝi ludis signifan rolon en la naciaj kvinjaraj planoj de Barato; ekzemple, la dua kvinjara plano (1956–1961) estis evoluigita de Mahalanobis. Mahalanobis alportis elstarajn sciencistojn al la instituto, kiel ekzemple [[Raj Chandra Bose]]. De 1944 ĝis 1979, C.R. Rao estis ĉe la instituto; aliaj sciencistoj inkludis Dijen Kumar Ray-Chaudhuri, Anil Kumar Bhattacharya, Gopinath Kallianpur, Srishti Dhar Chatterji, kaj Samarendra Nath Roy . La matematika programo de la instituto, kiu ne limiĝis al statistiko, produktis famajn matematikistojn kiel V.S. Varadarajan, R. Ranga Rao, K.R. Parthasarathy, kaj [[Sathamangalam Ranga Iyengar Srinivasa Varadhan|S.R. Srinivasa Varadhan]]. Ĉi-lastaj kvar studis tie en la fruaj 1960-aj jaroj. Vizitantaj profesoroj kaj akademiuloj ankaŭ ĉeestis.&#x20;B. JBS Haldane (1957 ĝis 1961), [[Andrej Kolmogorov|Andrei Kolmogorov]] (1962), [[Norbert Wiener]], [[Ronald Fisher]], Yuri Linnik, Jerzy Neyman, [[Ábrahám Wald|Abraham Wald]] kaj Claude Berge. Ankaŭ la fama esperantisto [[Probal Dasgupta]] instruis tie ĝis sia emeritiĝo en 2018.<ref>[https://www.liberafolio.org/2026/06/02/intelektulo-en-neintelektula-mondo/ Intelektulo en neintelektula mondo] de [[Libera Folio]] je 2026-06-02 en movado.</ref> La revuo "Sankhya" estas eldonata. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Centra Statistika Oficejo (CSO, [[d:Q5061868]]) {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Barato]] [[Kategorio:Statistiko]] oagzdhrzmczmkpjn2x633t3lajk1odw Arthur Kronfeld 0 945696 9442227 9390797 2026-07-31T04:38:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442227 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Arthur KRONFELD''' (naskiĝis la 9-an de januaro 1886 en [[Berlino]] - mortis la 16-an de oktobro 1941 en [[Moskvo]]) estis germana [[psikiatro]] de [[Judoj|juda]] origino, kaj poste profesoro ĉe la [[Humboldt-Universitato en Berlino|Universitato de Berlino]]. Kronfeld estis psikoterapiisto, psikologo, seksologo, kaj filozofo de scienco, kaj ankaŭ politike aktiva. Li havis filozofian fonon kaj artajn inklinojn, posedis du [[Doktoreco|doktorecojn]], kaj laste laboris kiel profesoro ĉe la [[Charité]] de la [[Friedrich-Wilhelms-Universität]] en Berlino. Li elmigris al [[Svislando]] por eskapi de nazia persekutado de judoj, sed oni rifuzis al li [[Politika azilo|politikan azilon]] tie. Li akceptis profesorecon en Moskvo ĉe la Piotr Gannushkin Instituto de Neŭropsikiatria Esploro (nun la Instituto de Psikiatria Esploro) kaj fariĝis naturigita sovetia civitano. La 10-an de oktobro 1936, interŝanĝo inter Kronfeld kaj lia kolega ekzilita german-juda psikiatro, James Lewin, estis registrita en la aktoj de kunveno de la Moskva Societo de Neŭropatologio kaj Psikiatrio.<ref>H. Steinberg , O. Somburg and G.R.B. Boocock ''"The German - Jewish psychiatrist James Lewin - A twice forgotten victim".'' Der Nervenarzt 2010</ref> En 1941, li verkis la pamfleton "[[Degenero|Degeneruloj]] en [[Potenco (filozofio)|potenco]]" ({{L-ru|Дегенераты у власти}}), en kiu li faris psikiatriajn diagnozojn por [[Hitler]] kaj liaj kunuloj, kaj ankaŭ partoprenis en [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝismaj]] programoj en la moskva radio. Oni kredas, ke Kronfeld kaj lia edzino sinmortigis ĉe la alproksimiĝo de [[Batalo de Moskvo|germanaj trupoj]].<ref>{{Cite journal|last=Wittkower|first=Eric D.|date=October 1977|title=Some Thoughts on Tolerance|url=http://guilfordjournals.com/doi/10.1521/jaap.1.1977.5.4.417|journal=Journal of the American Academy of Psychoanalysis|language=en|volume=5|issue=4|pages=417–420|doi=10.1521/jaap.1.1977.5.4.417|pmid=924827|issn=0090-3604|url-access=subscription}}</ref> Tamen, ekzistas iu polemiko pri kiel precize ili mortis.<ref>{{Cite web|title=Arthur Kronfeld - The scientist that faced the Nazi's {{!}} Kink and queer in Weimar Berlin {{!}} Unfold|url=https://unfold.bio/story/Arthur_Kronfeld/The_scientist_that_faced_the_Nazi's/a635475044|website=unfold.bio|language=en|access-date=2020-05-14}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{DNB|118858564}} * [http://www.sgipt.org/gesch/kronf_l.htm More extensive ''Bibliography''] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed?term=kronfeld%20arthur Some articles about] (vidu ankaŭ: ''Lecture Nr.78'' of the Session 26. "''Ethics and Justice''" [http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=102721 ''ĉi tie''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120913055042/http://psychnews.psychiatryonline.org/newsarticle.aspx?articleid=102721 |date=2012-09-13 }}) * [http://www.exilarchiv.de/Joomla/index.php?option=com_content&task=view&id=693&Itemid=66 Entrance in ''Exil-Archiv''] (germane - kun specialaj referencoj al la historio de literaturo) * [http://www.sgipt.org/gesch/kronf.htm ''Arthur Kronfeld zur Erinnerung''] zur Gelegenheit seines 100. Geburtstages am 9.1.1986; Tradukoj: ** [http://www.sgipt.org/gesch/kronf/kronf_e.htm ''In memory of Arthur Kronfeld''] on occasion of his 100. birthday in 1986 ** ''Arthur Kronfeld à la mémoire'' (in prep.) ** [http://www.sgipt.org/gesch/kronf/kronf_r.doc ''Памяти Артура Кронфельда (Артур Кронфельд)''] (vidu ankaŭ [https://web.archive.org/web/20071018025531/http://www.npar.ru/journal/2007/1/kronfeld.php ''120-Летие Артура Кронфельда'']) * [https://web.archive.org/web/20080224131206/http://www2.hu-berlin.de/sexology/GESUND/ARCHIV/DEUTSCH/kronfeld.htm Kronfelds relationship] to [[Magnus Hirschfeld]] (vidu ankaŭ [http://www.hirschfeld.in-berlin.de/institut/en/ifsframe.html?personen/pers_02.html ''ĉi tie''] kaj [https://web.archive.org/web/20120821195120/http://www2.hu-berlin.de/sexology/GESUND/ARCHIV/HIST07.HTM ''ĉi tie'']) * [http://www.sgipt.org/berpol/gesptvg0.htm#1926 Facts to the history of the first ''general medical congresses for psychotherapy'' in Germany 1926-1931] * [http://www.sgipt.org/medppp/gesch/aaezp.htm About the first periodical for ''general psychotherapy'' in Germany (in German)] * [[Albert Einstein]] [http://echo.mpiwg-berlin.mpg.de/zogilib?fn=/permanent/einstein_exhibition/sources/EVNKN7YT/pageimg&pn=5&ws=2 - with his second wife and a near relative - in an parapsychological experimental event] organizita de la ''Berliner Aerzliche Gesellschaft für Parapsychische Forschung'' en februaro 1930 kunlabore kun Arthur Kronfeld ("4. Fall") [http://echo.mpiwg-berlin.mpg.de/zogilib?fn=/permanent/einstein_exhibition/sources/EVNKN7YT/pageimg&pn=9&ws=2 Record of the proceeding starting on p..] [http://echo.mpiwg-berlin.mpg.de/zogilib?fn=/permanent/einstein_exhibition/sources/EVNKN7YT/pageimg&pn=9&ws=2 608 ''ĉi tie''] to [http://echo.mpiwg-berlin.mpg.de/zogilib?fn=/permanent/einstein_exhibition/sources/EVNKN7YT/pageimg&pn=11&ws=2 p. 610]; [http://nausikaa2.mpiwg-berlin.mpg.de/cgi-bin/toc/toc.x.cgi?dir=EVNKN7YT;step=thumb Survey]) * [http://www.sgipt.org/gesch/kronf.htm ''Dringender Appell'' - historical important 'urgent appeal' - of the ISK 1932] (ankaŭ [http://www.sgipt.org/gesch/kronf5.gif ''ĉi tie''] - pli akra per pligrandigo) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kronfeld, Arthur}} [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Germanaj psikiatroj]] qcif18tq8zv45f55e5lwxy73yr3maa5 Vinberkulturo en Ligurio 0 945907 9442275 9396581 2026-07-31T06:56:41Z Sj1mor 12103 9442275 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} La '''vitikulturado en [[Ligurio]]''' estas la ansamble de aktivadoj rilate al kultivado de [[Vino-vinbero|vinbero]] kaj produktado de [[vino]] en la regiono [[Ligurio]], en nordokcidenta [[Italio]]. La regiono havas ĉirkaŭ 1 515 [[Hektaro|hektarojn]] dediĉitajn al vinberoj,<ref name="AgriLiguria">{{citaĵo el la reto|url=https://www.agriligurianet.it/it/vetrina/prodotti-e-produzioni/vino.html|titolo=Vino e viticoltura in Liguria|alirdato=2026-05-25|eldonisto=Regione Liguria|verko=Agriligurianet|lingvo=it}}</ref> plejparte situantaj sur montoj kaj montetoj. La kvalitoklasifika sistemo de la regiono konsistas el ok [[DOC (vino)|Denominazioni di Origine Controllata]] (DOC) kaj kvar [[IGT (vino)|Indicazioni Geografiche Tipiche]] (IGT), sen iu ajn [[DOCG]].<ref name="AIS">{{citaĵo el la reto|url=https://www.aisliguria.it/news/833-vini-liguri-dal-levante-al-ponente.html|titolo=Vini liguri, dal Levante al Ponente|alirdato=2026-05-25|eldonisto=Associazione Italiana Sommelier Liguria|verko=AIS Liguria|lingvo=it}}</ref> La vinberkampoj kuŝas sur terasoj subtenataj de sekaj ŝtonaj muroj, sur deklivoj malsuprenirantaj al la maro aŭ al internaj valoj.<ref name="Bibes">{{citaĵo el la reto|url=https://blog.bibes.it/la-liguria/|titolo=I Vini della Liguria tra mare e vento|alirdato=2026-05-25|dato=2024-09-30|verko=Bibes.it|lingvo=it}}</ref> == Historio == La unuaj pruvaĵoj pri kultivado de vino en Ligurio estas atribuitaj al [[Etruskuj|etruskoj]] kaj [[Antikvaj grekoj|grekoj]], inter la unuaj kiuj plantis vitojn en la marborda regiono.<ref name="Quattrocalici">{{citaĵo el la reto|url=https://www.quattrocalici.it/regione/liguria/|titolo=Il Vino in Liguria|alirdato=2026-05-25|dato=2024-03-02|verko=Quattrocalici|lingvo=it}}</ref> Kun la alveno de la [[Romia Imperio|romanoj]] en la dua jarcento a. K., enkondukiĝis novaj teknikoj de kultivado kaj vinfarado.<ref name="Bibes" /> [[Plinio la Maljuna]] menciis la vinojn de la regiono en sia ''[[Naturalis Historia]]''; precipe li laŭdis la vinojn el la zono de Luna.<ref name="ImpetodVino">{{citaĵo el la reto|url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/liguria|titolo=Liguria - La Storia e le origini del Vino|alirdato=2026-05-25|verko=Impeto diVino|lingvo=it}}</ref> Dum la [[Mezepoko]], [[Benediktanoj|benediktanaj]] monaĥejoj disvolvis la vitivinikulturon laŭlonge de la marbordo kaj en la internaj areoj inter la 7a kaj la 12a jarcento.<ref name="Bibes" /> La komerca ekspansio de la [[Respubliko de Ĝenovo|Marborda Respubliko de Ĝenovo]] faciligis la distribuan de liguriaj vinoj al la ĉefaj havenoj de la [[Mediteraneo]] kaj de [[Norda Eŭropo]], samtempe enkondukante multajn fremdajn vinberspecojn.<ref name="ImpetodVino" /> Komence de la 20a jarcento registriĝis ĝis 600 diversaj vinberspecoj en la regiono,<ref name="AIS" /> kvankam aliaj fontoj indikas pli ol 300 antaŭ la alveno de la [[filoksero]].<ref name="ImpetodVino" /> La [[Filoksero|filoksera]] aperis en Ligurio ĉirkaŭ 1879 kaj kaŭzis gravan malpliiĝon de la produktado.<ref name="Bibes" /> La vitikulturistoj respondis reinnestante la vitkampojn per rezistantaj portinnestoj. En la dua duono de la 20a jarcento, la industria ekspansio — ŝtalproduktado, ŝipkonstruado kaj ŝvera mekaniko — malpliigas la laborforton dediĉitan al vitikulturado.<ref name="ImpetodVino" /> Post la abolicio de la duonproprietisma sistemo en la 1950aj jaroj, komenciĝis malrapida renoviĝo de la produktantoj. La unua DOC de Ligurio, la [[Rossese di Dolceacqua]], estis rekonita la 28-an de januaro 1972.<ref name="Cibo360">{{citaĵo el la reto|url=https://www.cibo360.it/wellness_gourmet/produttori/liguria/vino_vini_doc_tipici_liguria.htm|titolo=Vini DOC, DOCG e IGT della Liguria|alirdato=2026-05-25|verko=Cibo360.it|lingvo=it}}</ref> == Vitivinikulturejoj == La liguriaj vitivinikulturejoj dividiĝas en ok produktadozonojn, al kiuj aldoniĝas pluraj subzonoj.<ref name="AIS" /> De oriento al okcidento: * [[Colli di Luni]]: ampleksas la plej grandan parton de la provinco [[La Spezia (provinco)|La Spezia]], ĉe la limo kun [[Toskano]]. La etikedaĵo estas interregiona, komuna kun la provinco Massa-Carrara.<ref name="AIS" /> * [[Cinque Terre]]: inkludas la komunumojn Riomaggiore, Vernazza, Monterosso kaj parton de La Spezia.<ref name="AIS" /> * [[Colline di Levanto]]: ampleksas la komunumojn Levanto, Bonassola, Framura kaj Deiva Marina.<ref name="AIS" /> * [[Golfo del Tigullio]]-[[Portofino]]: kovras la provincon de [[Ĝenovo (urbo)|Ĝenovo]].<ref name="AIS" /> * [[Val Polcèvera]]: ampleksas la plejparton de la ĝenova provinco; inkludas la subzonon Coronata, sur la montetoj super la urbo Ĝenovo.<ref name="AIS" /> * [[Riviera Ligure di Ponente]]: la plej vasta zono, articulita en kvin subzonoj; kovras partojn de la provincoj Imperia kaj Savona kaj du komunumojn de la provinco Ĝenovo (Arenzano kaj Cogoleto).<ref name="AIS" /> * [[Ormeasco di Pornassio]]: en la provinco [[Imperia (provinco)|Imperia]]; la produktado centras sur la loka [[Dolcetto]], nomata Ormeasco.<ref name="AIS" /> * [[Rossese di Dolceacqua]]: alia parto de la provinco Imperia, ĉe la okcidenta limo de la regiono.<ref name="AIS" /> == Klimato == La vitivinikulturejoj de Ligurio estas sub [[Mediteranea klimato|mediteranea klimata]] influo, mildigita de la [[Apenino|Liguriaj Apeninaro]], kiu limigas la enpenetron de malvarmaj aermansoj el la nordo. La marborda brizo moderigas la temperaturojn kaj ventumas la vitkampojn, favorante malrapidan maturiĝon de la vinberoj.<ref name="Svinando">{{citaĵo el la reto|url=https://www.svinando.com/blog/conoscere-il-vino-vini-liguri|titolo=Vini liguri: principali vitigni e zone di produzione|alirdato=2026-05-25|dato=2025-06-16|verko=Svinando|lingvo=it}}</ref> En la plej okcidenta zono, proksima al la provinco Imperia, la sunlumo estas intensega kaj la pluvkvanto estas malalta dum la vegetacia periodo.<ref name="AgriImperia">{{citaĵo el la reto|url=https://www.agriligurianet.it/it/vetrina/turismo-verde/ittiturismo/item/3403-viti-e-vitigni-doc-e-igt-della-provincia-di-imperia.html|titolo=Viti e vitigni DOC e IGT della provincia di Imperia|alirdato=2026-05-25|eldonisto=Regione Liguria|verko=Agriligurianet|lingvo=it}}</ref> == Grundo == La grundoj de la marbordaj zonoj parte konsistas el kalkoŝtona kaj argilosa materialo.<ref name="WineTourism">{{citaĵo el la reto|url=https://www.winetourism.com/it/regione-vino/liguria/|titolo=Regione vinicola Liguria 2026: la viticoltura eroica d'Italia|alirdato=2026-05-25|verko=WineTourism.com|lingvo=it}}</ref> La vitkampoj plejparte situas sur terasoj konstruitaj per sekaj ŝtonaj muroj, sur krutaj deklivoj.<ref name="Bibes" /><ref name="Svinando" /> La plej disvastiĝintaj trejnadformoj estas la alberello kaj la malalta pergolo, kun tradicie densaj plantadkadroj adaptitaj al la mallarĝeco de la terasoj.<ref name="ImpetodVino" /><nowiki></ref></nowiki> == Vinberspecoj == La regiono kultivas pli ol cent vinberspecojn, plejparte [[Indiĝena varia|indiĝenajn]].<ref name="WineTourism" /> Inter la blankaj vinberspecoj, [[Vermentino]] estas la plej disvastiĝinta en la kvar provincoj, kun 23 % de la vitita surfaco; sekvas [[Pigato]] kun 13 %.<ref name="INumeriDelVino">{{citaĵo el la reto|url=https://www.inumeridelvino.it/2014/04/liguria-principali-vitigni-aggiornamento-istat-2010.html|titolo=Liguria - principali vitigni - aggiornamento ISTAT 2010|alirdato=2026-05-25|dato=2014-04-10|verko=I numeri del vino|lingvo=it}}</ref> === Blankaj vinberspecoj === * [[Vermentino]] * [[Pigato]] * [[Bosco (vinbero)|Bosco]] * [[Albarola]] * Lumassina * Bianchetta Genovese * [[Moskato|Moscato Bianco]] * Scimiscià * Ruzzese === Ruĝaj vinberspecoj === * [[Rossese]] * Ormeasco ([[Dolcetto]]) * Granaccia ([[Grenache]]) * [[Ciliegiolo]] * Barbarossa * Vermentino nero La regiona programo pri resaviĝo de la indiĝena varietala heredaĵo ankaŭ identigis kaj konservis malajn speciojn kiel Moscatello di Taggia, Massaretta, Bruciapagliaio, Picabon kaj Fratepelato.<ref name="AgriLiguria" /> == Produktado == Laŭ la agrikultura censo de 2010, la vitivinikulturejoj en Ligurio estas 3 976, el kiuj ĉirkaŭ 1 800 vendas vinon sub sia propra etikedo.<ref name="AgriLiguria" /> La vitita surfaco estas 1 515 ha, el kiuj 804 estas dediĉitaj al DOC-vinoj.<ref name="AgriLiguria" /> La jara produktado estas inter 40 000 kaj 50 000 [[Hektolitro|hektolitroj]].<ref name="IVG">{{citaĵo el la reto|url=https://www.ivg.it/2026/04/vinitaly-liguria-protagonista-con-vite-in-riviera-speciale-vetrina-per-le-eccellenze-doc-e-igt/|titolo=Vinitaly, Liguria protagonista con Vite in Riviera|alirdato=2026-05-25|dato=2026-04-14|verko=IVG.it|lingvo=it}}</ref> La produktado plejparte celas blankajn vinojn, kun ĝenerale Vermentino-domin.<ref name="ImpetodVino" /> Estas historia diferenco inter la okcidenta riviero (Riviera di Ponente), influita de la piemonta modelo kaj preferanta monovarietalan vinfaradon, kaj la orienta riviero (Riviera di Levante), pli proksima al la toskana modelo de kupažoj.<ref name="ImpetodVino" /> === Vinoj === Inter la pasitaj vinoj elstaras la [[Cinque Terre Sciacchetrà]] DOC, farita el Bosco, Albarola kaj Vermentino.<ref name="AgriLiguria" /> Inter la ruĝaj vinoj, la [[Rossese di Dolceacqua]] DOC estas la plej konata, farita principalmente el la samvariaj vinberoj.<ref name="AgriImperia" /> === Etikedaĵoj kaj regularo === La etikedaĵoj de la liguriaj vinoj estas regataj de la itala [[DOP]]/[[IGP]]-sistemo kaj ties specifaj reguloj. En Ligurio ne ekzistas [[DOCG]].<ref name="AIS" /> La ok DOC-oj estas:<ref name="Disciplinare">{{citaĵo el la reto|url=https://www.disciplinare.it/vini-liguria.html|titolo=Tutte le DOP e IGP della Regione Liguria|alirdato=2026-05-25|dato=2020-11-24|verko=Disciplinare.it|lingvo=it}}</ref> # [[Cinque Terre (vino)|Cinque Terre]] DOC (inkl. Cinque Terre Sciacchetrà DOC) # [[Colli di Luni]] DOC # [[Colline di Levanto]] DOC # Golfo del Tigullio-Portofino o Portofino DOC # Pornassio o [[Ormeasco di Pornassio]] DOC # [[Riviera Ligure di Ponente]] DOC # [[Rossese di Dolceacqua]] o Dolceacqua DOC (unua DOC de Ligurio, rekonita la 28-an de januaro 1972)<ref name="Cibo360" /> # [[Val Polcèvera]] DOC La kvar IGT-oj estas:<ref name="Disciplinare" /> # Colline del Genovesato IGT # Colline Savonesi IGT # Liguria di Levante IGT # Terrazze dell'Imperiese IGT == Referencoj == <references></references> {{Vinberkulturo en Italio}}{{Bibliotekoj}} 0t013jnibaqv9koyjlugq605z3rv6hy Arshile Gorky 0 946993 9442209 9410431 2026-07-31T01:54:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Arshile Gorky''' ( [ˈɑːɹʃiːl ˈɡɔːɹki]; naskita '''Vostanik Manoug Adoian''', {{lang-hy|Ոստանիկ Մանուկ Ատոյեան}}; naskiĝis la 15-an de aprilo 1904 en Ĥorkom, Vari Hayoz Dzor, Vilayet Van, [[Otomana Imperio]] - mortis la 21-an de julio 1948 en Sherman, [[Konektikuto]], Usono) estis [[Armenoj en Usono|armena-usona]] pentristo,<ref>{{Cite web|url=https://www.tretyakovgallerymagazine.com/articles/si2-usa-russia-crossroads-cultures/arshile-gorky-summation-too-soon|title=Arshile Gorky: A Summation Too Soon &#124; The Tretyakov Gallery Magazine|date=December 13, 2015|website=www.tretyakovgallerymagazine.com}}</ref> kaj eksponento de [[abstrakta arto]]. Komence influita de [[Impresionismo]] kaj [[Post-impresionismo|Postimpresionismo]], la pli posta verkado de Gorkij antaŭsignis kaj penis pioniran influon sur [[Abstrakta ekspresionismo|abstraktan ekspresionismon]]. Kune kun [[Mark Rothko]], [[Jackson Pollock]] kaj [[Willem de Kooning]], Gorkij estas aklamita kiel unu el la plej potencaj usonaj pentristoj de la 20-a jarcento. La sperto de Gorkij kiel pluvivanto de la [[armena genocido]] havis decidan influon sur lia verko. Gorkij estis eklektikulo kaj frue ĉerpis inspiron por siaj pentraĵoj de [[Cézanne]] kaj [[Picasso]]. Li estis inspirita de [[Kubismo]], kaj poste trovis pli liberajn formojn en sia kreado per [[Miró]] kaj [[Vasilij Kandinskij|Kandinskij]], kaj poste, per [[Roberto Matta]], [[Superrealismo]]. Gorkij fariĝis unu el la pioniroj de abstrakta ekspresionismo.<ref name="Edwards">Folke Edwards. De spontaneco ĝis subtereco. Aspektoj de internacia arto de la 50-aj kaj 60-aj jaroj. Walström & Widstrand, 1971. Libris 386199</ref> Sub [[pseŭdonimo]] konsistanta el la kaŭkaza formo de la armena persona nomo Arŝak (el la armena: ''urseto'') kaj la rusa familia nomo Gorky (''amara''), la ekzilita artisto kreis novan identecon por si ekde 1924. Li priskribis sian antaŭan vivon laŭ diversaj, ne ĉiam veremaj manieroj. Ekzemple, li nomis [[Tbiliso|Tbilison]] kiel sian naskiĝlokon, asertis esti studinta en [[Parizo]],<ref>[http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/abstractexpressionism/Arshile-Gorky.html Arshile Gorky] im arthistoryarchive.com.</ref> kaj prezentis sin kiel membron de la pariza artista grupo ''Abstraction-Création'' (1931–1937), same kiel parencon de [[Maksim Gorkij]], sen konsideri, ke ĉi-lasta ankaŭ adoptis pseŭdonimon. Krome, fine de la 1960-aj kaj komence de la 1970-aj jaroj, la nevo de Gorky, Karlen Mooradian, prezentis anglajn tradukojn de leteroj, kiujn Gorky supozeble skribis al siaj fratinoj en la armena lingvo, kies aŭtenteco nun estas pridubata. Ĉar kaj la deklaroj de Gorky kaj la supozeble falsitaj leteroj estis integritaj en multajn biografiojn, la portretado de la unua vivperiodo de Gorky aparte devus esti traktata kun konvena skeptiko. [[Dosiero:Arshile_Gorky,_The_Artist_and_His_Mother.jpg|eta|''La artisto kaj lia patrino'' de Arŝile Gorkij ( {{Ĉirkaŭ|1926–1936}} ), [[Muzeo Whitney de Usona Arto]], [[Novjorko]] .]] [[Dosiero:Portrait_of_Master_Bill.jpg|eta|''Portreto de Majstro Bill fare'' de Arshile Gorky, 1929–1936. Oleo sur kanvaso.]] [[Dosiero:The_Liver_is_the_Cock's_Comb.jpg|eta|Arŝile Gorkij. ''La Hepato estas la Kokokresto'' (1944), oleo sur kanvaso, Artgalerio Albright–Knox, [[Bufalo|Bufalo, Novjorko]]. La pentraĵo reprezentas la kulminon de la atingoj de Gorkij kaj lian individuan stilon, post kiam li eliris el la influo de [[Cézanne]] kaj [[Picasso]].<ref name="plain">[http://www.cleveland.com/museums/plaindealer/index.ssf?/museums/more/3.html "Six masterpieces"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160203063254/http://www.cleveland.com/museums/plaindealer/index.ssf?/museums/more/3.html |date=2016-02-03 }}, ''The Plain Dealer'', June 13, 2004. Retrieved June 10, 2010.</ref>]] [[Dosiero:Arshile_Gorky_2020_stampsheet_of_Armenia.jpg|eta|Poŝtmarkfolio de Armenio de 2020 havanta Gorkij kaj liajn pentraĵojn ''Sentitola'' (1944), ''Abstraktado'' (1936), ''Pejzaĝo-Tablo'' (1945) kaj ''Sentitola'' (1941)]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Arshile-gorky-organization.jpg|alternative=Organization (1933-1936)|''Organizo'' (1933-1936) Dosiero:The_Liver_is_the_Cock's_Comb.jpg|alternative=The Liver is the Cock's Comb (1944)|''La Hepato estas la Koko-Kombo'' (1944) Dosiero:Portrait_of_Master_Bill.jpg|alternative=Portrait of Master Bill (1929)|''Portreto de Majstro Bill'' (1929) Dosiero:"Agony"_by_Arshile_Gorky.jpg|alternative=Agonia (1947)|''Agonio'' (1947) Dosiero:Untitled._Arshile_Gorky.jpg|alternative=Bez tytułu (1944)|''Sentitola'' (1944) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.gagosian.com/artists/arshile-gorky/ Arŝile Gorkij ĉe la Galerio Gagosian] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211023215110/https://gagosian.com/artists/arshile-gorky/ |date=2021-10-23 }} * Arshile Gorky * [http://www.artcyclopedia.com/artists/gorky_arshile.html Artciklopedio] * [http://www.artnet.com/ag/fineartthumbnails.asp?aid=7220 Artnet – Arshile Gorky Art Images] * [http://www.hollistaggart.com/artists/arshile-gorky Biografio de Arshile Gorky: Hollis Taggart Galleries]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180419000000/https://web.archive.org/web/20180419133048/http://www.hollistaggart.com/artists/arshile-gorky |date=2018-04-19 }} * [http://www.whistlerhouse.org/ Muzeo de Arto Whistler House, Lowell, Masaĉuseco - Desegnaĵoj kaj Pentraĵoj de Arshile Gorky: Kolekto Mina Boehm Metzger] * [http://www.arshilegorkyfoundation.org/ La Fondaĵo Arŝile Gorkij - La oficiala retejo por informoj pri la artisto] * {{YouTube|j5X3QV4GL50|Andrew Graham-Dixon talks about Arshile Gorky}} * [https://www.nga.gov/exhibitions/american-surreal-arshile-gorky-and-nathan-lerner Usona Superreala: Ekspozicio de Arshile Gorky kaj Nathan Lerner] 2019-2020 ĉe la Nacia Galerio de Arto {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gorky, Arshile}} [[Kategorio:Otomanaj armenoj]] [[Kategorio:Armenaj artistoj]] [[Kategorio:Postvivintoj de la armena genocido]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj portretistoj]] [[Kategorio:Superrealismaj artistoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] 2y440wmk690rr4gvnz8fxdxrqdav0fu Aubrey Beardsley 0 947172 9442286 9415692 2026-07-31T07:28:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442286 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Aubrey Vincent BEARDSLEY''' / ˈbɪərdzli / BEERDZ - lee BEERDZ; naskiĝis la 21-a de aŭgusto 1872 en [[Brajtono]] {{streketo}} mortis la 16-an de marto 1898 en [[Menton]], [[Francio]]) estis angla artisto, [[ilustristo]] kaj verkisto, konata pro siaj [[Erotiko|erotikaj]] [[Ilustraĵo|ilustraĵoj]] en la stilo [[Secesio (stilo)|Secesio]]. Liaj nigraj inkaj desegnaĵoj estis influitaj de japanaj ksilografiaĵoj, kaj prezentis la groteskaĵon, la dekadencon kaj la erotikaĵon. Li estis gvida figuro en la [[Estetikismo|estetika]] movado, kiu ankaŭ inkluzivis [[Oscar Wilde]] kaj [[James Abbott McNeill Whistler|James McNeill Whistler]]. La kontribuo de Beardsley al la disvolviĝo de la [[Secesio (stilo)|Secesio]] kaj [[Afiŝo|afiŝaj]] stiloj estis signifa malgraŭ lia frua morto pro [[tuberkulozo]]. Li estas unu el la gravaj figuroj de la Moderna Stilo ([[d:Q99600895]]), kaj lia stilo karakteriziĝas per la uzo de kurbaj linioj kaj glataj surfacoj de farbo, influita de [[Japanio|japanaj]] [[Ksilografio|lignoblokaj presaĵoj]] (Shunga). [[Dosiero:Blanche_Beardsley.jpg|eta|''Aubrey Beardsley'' de [[Jacques Émile Blanche|Jacques-Émile Blanche]], oleo sur kanvaso, 1895 ([[Nacia Portretgalerio (Britio)|Nacia Portretgalerio]], Londono)]] [[Dosiero:Beardsley-peacockskirt.PNG|dekstra|eta|''La pavojupo'', 1893]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:John and Salome - Aubrey Beardsley (137274564).jpg|alternative=John the Baptist and Salome, 1893–4 (published 1907)| ''[[Johano la Baptisto]] kaj Salomeo'', 1893–4 (publikigita en 1907) Dosiero:The Stomach Dance by Aubrey Beardsley (137274546).jpg|alternative=The Stomach Dance, 1893–4| ''La stomaka danco'', 1893–4 Dosiero:Salomé-_a_tragedy_in_one_act_pg_79.jpg|alternative=The Dancers Reward, from Salomé: a tragedy in one act (1904)| ''La rekompenco de dancistoj'', el ''Salomé : tragedio en unuakto'' (1904) Dosiero:Aubrey_Beardsley_-_The_Climax.jpg|alternative=The Climax from the illustrations for Salomé, 1893–4| ''La kulmino'' el la ilustraĵoj por ''Salomé'', 1893–4 Dosiero:Der_Puderquast.jpg|alternative=Tailpiece or Cul de Lampe, cover for Wilde's Salomé, 1893–4| Postaĵo aŭ ''Cul de Lampe'', kovro por ''Salomé'' de Wilde, 1893-4 Dosiero:How_Morgan_le_Fay_Cave_a_Shield_to_Sir_Tristram.jpg|alternative=How Morgan le Fay gave a Shield to Sir Tristram, 1893| ''Kiel [[Feino Morgane|Morgan le Fay]] donis ŝildon al [[Tristan (mitologio)|Siro Tristram]]'', 1893 Dosiero:Aubrey_Beardsley_-_Masquerade.jpg|alternative=Masquerade, cover design for The Yellow Book, vol. 1, 1894| ''Maskerado'', kovrildesegnaĵo por ''La Flava Libro'', volumo 1, 1894 Dosiero:Aubrey_Beardsley_-_Edgar_Poe_1.jpg|alternative=Illustration for Edgar Allan Poe's The Murders in the Rue Morgue, 1894–5| Ilustraĵo por ''[[La murdoj en la Kadavrejo-strato|La murdoj en la strato morgue]]'' de [[Edgar Allan Poe]], 1894–5 Dosiero:Aubrey_Beardsley_-_Edgar_Poe_3.jpg|alternative=The Fall of the House of Usher, 1894–5| ''[[La falo de Uŝero-domo|La falo de la domo de Uŝer]]'', 1894–5 Dosiero:Aubrey_Beardsley_-_Edgar_Poe_4.jpg|alternative=Illustration for The Masque of the Red Death, 1894–5| Ilustraĵo por ''La Masko de la Ruĝa Morto'', 1894–5 Dosiero:Venus between Terminal Gods by by Aubrey Beardsley (143494465).jpg|alternative=Venus between Terminal Gods, 1895| ''[[Venuso (diino)|Venuso]] inter Finaj Dioj'', 1895 Dosiero:Messalina_and_her_Companion_by_A.Beardsley_(1895,_Tate).jpg|alternative=Messalina and her Companion, Tate Britain, 1895| ''[[Mesalino|Mesalina]] kaj ŝia Kunulo'', Tate Britain, 1895 Dosiero:Aubrey_Beardsley_-_Et_in_Arcadia_Ego_(1896).jpg|alternative=Et in Arcadia Ego, 1896| ''Et en Arcadia Ego'', 1896 Dosiero:Beardsley2.jpeg|alternative=The Billet-doux, from The Rape of the Lock by Alexander Pope, 1896| ''La Billet-doux'', el [[La Rabo de la Buklo|''La Rabo de la Buklo'']] de [[Alexander Pope]], 1896 Dosiero:RapeLock7Cave_of_Spleen.jpeg|alternative=The Cave of Spleen, from The Rape of the Lock, 1896| ''La Kaverno de Spleen'', el ''La Forrabo de la Seruro'', 1896 Dosiero:Aubrey_Beardsley_-_The_driving_of_Cupid_from_the_garden_-_preparatory_drawing_for_the_cover_design_of_'The_Savoy',_no.3..._-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The driving of Cupid from the garden, preparatory drawing for the cover design of The Savoy (no. 3, July 1896)| ''La veturado de [[Amoro (dio)|Kupido]] el la ĝardeno'', prepara desegnaĵo por la kovrildesegnaĵo de ''La Savojo'' (n-ro 3, julio 1896) Dosiero:Aubrey_Beardsley,_Ali_Baba.jpg|alternative=Cover of One Thousand and One Nights, 1897| Kovrilo de ''[[Mil kaj unu noktoj|Mil kaj Unu Noktoj]]'', 1897 Dosiero:Aubrey_Beardsley_Beardsley_-_Isolde.jpg|alternative=Isolde, illustration in Pan magazine, 1899| ''[[Iseult|Isolde]]'', ilustraĵo en la revuo <nowiki><i id="mwAgQ">Pan</i></nowiki>, 1899 Dosiero:Aubrey_Beardsley,_Withered_Spring,_NGA_4599.jpg|alternative=Withered Spring, unknown date, National Gallery of Art| ''Velkinta printempo'', nekonata dato, [[Nacia Galerio de Arto]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://ab2020.org/ La Aubrey Beardsley Societo] * La [https://ab2020.org/library/ Biblioteko Aubrey Beardsley] kun ciferecigitaj fontoj pri la artisto * BBC Radio 4 Great Lives programo pri Aubrey Beardsley: [https://www.bbc.co.uk/programmes/b01pty45 aŭskultu rete] * La [https://ab2020.org/blog/ blogo de Aubrey Beardsley] kun sciencaj kaj kreivaj kontribuoj * {{Gutenberg author|id=41820|name=Aubrey Beardsley}} * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=1248 Verkoj montritaj ĉe la retejo de Art Renewal Center] * [http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00010.xml&query=beardsley,%20aubrey&query-join=and Kolekto Aubrey Beardsley] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120301184922/http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead%2F00010.xml&query=beardsley%2C%20aubrey&query-join=and |date=2012-03-01 }} Archived ĉe la Centro Harry Ransom ĉe la [[Universitato de Teksaso en Aŭstino]] * [http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/mountholyoke/mshm073_main.html Letero de Aubrey Beardsley el la Arkivoj kaj Specialaj Kolektoj de Mount Holyoke College] * [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015030005394&view=1up&seq=217&skin=2021 Artikolo pri Aubrey Beardsley en la eldono de aprilo 1895 de ''The Bookman'' (Novjorko)] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Beardsley, Aubrey}} [[Kategorio:Anglaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Britaj ilustristoj]] [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj artistoj]] 70pc1hppxj5n5a4x03zl4zscbhvqzt1 Roland Trimen 0 947836 9442369 9412000 2026-07-31T10:13:13Z Sj1mor 12103 9442369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Roland TRIMEN''' (29a de oktobro 1840 en Londono – 25a de julio 1916 en Londono) estis brit-sudafrika [[natursciencisto]], plej konata pro ''South African Butterflies'' (Sudafrikaj papilioj, 1887–89), kunlabora verko kun Kolonelo James Henry Bowker. Li estis inter la unuaj [[entomologo]]j kiuj esploris [[Kamuflimito|imitecon]] kaj [[polimorfismo]]n en [[papilio]]j kaj ilian limigon al inoj. Li ankaŭ kunlaboris koresponde kun [[Charles Darwin]] por studi la [[polenado]]n de ''Disa'' [[orkideo]]j. Li estis ankaŭ tekniko pri [[vino]], vitagrikulturo kaj [[filoksero]]. Trimen ankaŭ priskribis novan specion de birdo, nome la [[Rakedvosta koracio]] (''Coracias spatulatus''), bazite sur haŭtoj donitaj al la Sudafrika Muzeo. Krome, li verkis artikolojn pri leopardoj, sunbirdoj, la dentoj de baleno kaj raraj fiŝoj. ==Kelkaj verkoj== [[File:TransactionsEntSocLondon1874Plate2.jpg|thumb|left|Bildo akompananta "On some new species of South African Lycaenidae". ''Transactions of the Entomological Society of London''. 1874.]] *"Entomology of the Cape of Good Hope". ''Transactions of the Entomological Society of London''. (1858-1861). *"On some new species of butterflies". ''Transactions of the Entomological Society of London''. (1862-1863). *"On the butterflies of Madagascar". (1864). *"Notes on the butterflies of Mauritius". (1867). *"On some undescribed species of South African butterflies, including a new genus of Lycaenidae". (1868). *"On some new species of butterflies discovered in extratropical southern Africa". (1873). == Eksteraj ligiloj == {{Wikispecies}} *[http://www.abdb-africa.org/ African Butterfly Database] listo de verkoj de Trimen pri afrikaj papilioj *[https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=2871 Biografio de Roland Trimen] *[https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/8997# Reta kopio de ''South African Butterflies''] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Trimen, Ronald}} [[Kategorio:Britaj biologoj]] [[Kategorio:Britaj entomologoj]] hf5igupwashb9jp3pr3sh45gk6h2405 Anton August Heinrich Lichtenstein 0 948227 9441832 9414893 2026-07-30T14:19:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Anton August Heinrich LICHTENSTEIN''' (25-a de Aŭgusto 1753, [[Helmstedt]] – 17-a de Februaro 1816, Helmstedt) estis germana [[zoologo]]. Li estis la patro de [[Martin Lichtenstein|Martin Hinrich Carl Lichtenstein]] (1780–1857). Li studis [[teologio]]n, [[filozofio]]n, [[naturhistorio]]n kaj [[orientalistiko]]n en [[Helmstadt]], [[Göttingen]] kaj [[Leipzig]], kaj el 1782 antaŭen, estis rektoro de Johanneum en [[Hamburgo]]. En 1794, li iĝis ankaŭ urba [[bibliotekisto]]. Poste, li reposteniĝis en la [[Universitato de Helmstedt]], kie li servis kiel profesoro de [[teologio]] (1798–1810) kaj de [[greka lingvo]] (1804–1810).<ref>[http://www.minrec.org/libdetail.asp?id=865 Minrec.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130326000000/https://web.archive.org/web/20130326014503/http://minrec.org/libdetail.asp?id=865 |date=2013-03-26 }} Biographical references: DBA: I 761, 420-440; 1431, 39-44. Hamberger & Meusel, Gelehrte Teutschland, 1796-1834. Jöcher, Gelehrten-Lexikon, Supplement.</ref><ref>[http://uni-helmstedt.hab.de/index.php?cPage=5&sPage=prof&wWidth=1024&wHeight=630 Universität Helmstedt — Professorenkatalog] (biographical data)</ref> Li estis la aŭtoro de ''Catalogus Rerum Naturalium Rarissimarum'' (1793) kaj ''Catalogus Musei zoologici ditissimi Hamburgi'' (1796), kaj kontribuis al la verko de [[Johann Friedrich Wilhelm Herbst]] nome ''Natursystem der ungeflügelten Insekten'' (1797).<ref>[http://www.antiquariaatjunk.com/item.php?item=8283 Antiquariaatjunk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://www.antiquariaatjunk.com/item.php?item=8283 |date=2016-03-05 }} Natursystem der ungeflügelten Insekten</ref> == Referencoj == * [http://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Anton+August+Heinrich+Lichtenstein%22 Google Search] (publications) {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Rolf Volkmann: "Lichtenstein, Anton August Heinrich", in: Horst-Rüdiger Jarck, Günter Scheel (eld.): ''Braunschweigisches Biographisches Lexikon: 19. und 20. Jahrhundert''. Verlag Hahnsche Buchhandlung, Hannover 1996, {{ISBN|3-7752-5838-8}}, p.&nbsp;380 {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Lichtenstein, Anton August Heinrich}} [[Kategorio:Germanaj zoologoj]] sh1pxja52july8a7v0jdoak3lsmehz5 Augustus John 0 948293 9442299 9415994 2026-07-31T07:58:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Augustus Edwin JOHN''' (naskiĝis la 4-an de januaro 1878 en Tenby, [[Pembrokeshire]] – mortis la 31-an de oktobro 1961 en Fordingbridge, [[Hampshire]]) estis kimra pentristo, [[Desegnaĵo|desegnisto]] kaj [[Akvaforto|gravuristo]] de la malfrua [[Impresionismo|impresionisma]] periodo. [[Dosiero:Time-magazine-cover-augustus-john.jpg|maldekstra|eta|"Artisto John", sur kovrilo de la revuo Time el 1928.|264x264ra]] Dum iu tempo li estis konsiderata la plej grava artisto laboranta en Britio: [[Virginia Woolf]] rimarkigis, ke antaŭ 1908 la epoko de [[John Singer Sargent]] kaj [[Charles Wellington Furse]] "... finiĝis. La epoko de Augustus John tagiĝis." <ref>Virginia Woolf, ''Moments of Being: Autobiographical Writings'', edited by Jeanne Schulkind, London: Pimlico (2002), p. 56.</ref> En la dua volumo de la brita revuo BLAST, Percy Wyndham Lewis skribis, referencante al John, ke la dek jaroj ĝis 1914 estis "la aŭgusta jardeko." <ref>Percy Wyndham Lewis, ''History of the largest independent society in England,'' BLAST, no. 2, July 1915, p. 80.</ref> Kvankam John famiĝis pro siaj pentraĵoj kaj kuprogravuroj komence de la jarcento, la vasta plimulto de lia pli posta verko konsistis el portretoj, el kiuj kelkaj el la plej belaj estis de liaj du edzinoj kaj liaj infanoj. Li estis konata pro la profunda psikologia analizo esprimita en siaj verkoj, pluraj el kiuj estis konsiderataj "kruelaj" pro la [[vero]], kiun ili transdonis. Pri sia metodo por pentri portretojn, John klarigis: "Faru peceton da farbo sur via [[paletro]] konsistantan el la superreganta koloro de la vizaĝo de via modelo, intervalante de malhela ĝis hela. Post kiam vi skizis la trajtojn, konsiderante proporciojn, apliku tavolon da farbo el via preparo, variante la miksaĵon kun sufiĉe da ruĝo por la lipoj kaj vangoj kaj grizo por la okuloj. Ĉi-lastaj bezonos tuŝojn de blanka kaj probable iom da bluo, nigra, bruna aŭ verda. Se vi restos ĉe via peceto (supozante, ke vi preparis ĝin ĝuste), via portreto devus esti finita post ĉirkaŭ unu horo..." John publikigis du volumojn de aŭtobiografio : ''Chiaroscuro'' en 1952 kaj la postmorte publikigita ''Finishing Touches'' en 1964. Li restis aktiva artiste ĝis la fino de sia vivo. Lia lasta verko estis nefinita triparta murpentraĵo prezentanta Falstaff-an francan kamparanon en flava veŝto ludantan la ŝnurfadenan [[Vjelo|vjelon]]. En la 1950-aj jaroj, li aliĝis al la ''Peace Pledge Union'', brita pacifista [[neregistara organizaĵo]] Monaton antaŭ sia morto, li ankoraŭ partoprenis en manifestacioj kontraŭ [[Nuklea armilo|nukleaj armiloj]]. == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200px"> Dosiero:Ambrose_McEvoy_-_Augustus_John.jpg|Pentristo [[Ambrose McAvoy]] Dosiero:Prof._D.G._Hogarth_M.A._Wellcome_M0002302.jpg|Arkeologo [[David George Hogarth|David Hogarth]] </gallery> [[Dosiero:Augustus_John_by_Reginald_Gray.jpg|maldekstra|eta|Augustus John de Reginald Gray, ĉe Reĝa Akademio Londono en 1960 (kolekto S-ro Derry O'Sullivan. Parizo)]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?cgroupid=999999961&artistid=1362&page=1 Augustus John collection at the Tate Gallery]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120317000000/https://web.archive.org/web/20120317033921/http://www.tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?cgroupid=999999961&artistid=1362&page=1 |date=2012-03-17 }} la 17-an de marto 2012 at the Wayback Machine * [http://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?search=sa&LinkID=mp02437&role=art Augustus John collection at the National Portrait Gallery London]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930000000/https://web.archive.org/web/20070930184142/http://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?search=sa&LinkID=mp02437&role=art |date=2007-09-30 }} la 30-an de septembro 2007 at the Wayback Machine * [https://web.archive.org/web/20061001183454/http://www.museumwales.ac.uk/en/art/online/?action=show_works&item=407&type=artist Augustus John collection at Amgueddfa Cymru – Museum Wales] * [http://warart.archives.govt.nz/node/939 ''The Dawn'' a symbolic war lithograph of 1917] * [https://freedomnews.org.uk/augustus-john-an-appreciation/ ''Augustus John - an appreciation'' by Colin Ward] * [https://web.archive.org/web/20031001064402/http://fineart.ac.uk/works/sl020/ John's prize-winning painting Study for Moses and the Brazen Serpent] * [https://web.archive.org/web/20061003091706/http://www.jssgallery.org/Other_Artists/Augustus_John/Elizabeth_Asquith_1919.html Portraits of Elizabeth Asquith by John and others] * [http://libcom.org/history/john-augustus-1878-1961 John's connection with the anarchist movement from libcom.org] * [http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00206.xml/ Augustus John's Collection]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120218000000/https://web.archive.org/web/20120218062336/http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00206.xml/ |date=2012-02-18 }} la 18-an de februaro 2012 at the Wayback Machine at the [http://www.hrc.utexas.edu/ Harry Ransom Center] at [[Universitato de Teksaso en Aŭstino|The University of Texas at Austin]] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|John, Augustus}} [[Kategorio:Kimraj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj portretistoj]] [[Kategorio:Postimpresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj pacistoj]] enl5fcpbozadxu3a613sas6gpro9zgk Stanislav Groĥovskij 0 948656 9442262 9441303 2026-07-31T06:32:44Z RG72 11847 /* Memoro */ 9442262 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:20, 1 jul. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Stanislav Groĥovskij |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|7|5|1919}} |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Rusio]] |nacieco = polo |edzo/ino = Klara Groĥovskaja |rilatoj = |infanoj = Meĉislav |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>seruristo |profesio = |religio = romkatolikismo |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Stanislav Petroviĉ Groĥovskij''' ({{l-ru|Станислав Петрович Гроховский}}; {{l-pl|Stanisław Grochowski}}; naskiĝis — mortis la {{daton|7|5|1919}}, [[Tjumeno]], [[Rusio]]) estis rusia revoluciulo, la unua prezidanto de la Jalutorovska Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, ekzekutita laŭ verdikto de fronta militkampa juĝejo. == Biografio == En sovetia historiografio oni nomis lin "ekzelita seruristo", tamen efektive li estis nobelo de [[Varsovio]]. === Ekzilo === En la ŝtata arĥivo de [[Poltava provinco]] troviĝas dosierujo № 351 pri akuzo de Stanislav Groĥovskij kaj Dobrovenskij pri posedo de ruĝa standardo, pafiloj kaj afiŝo "Al laboristoj". La dosierujo enhavas 7 foliojn, el kiuj plej frua datas la {{JULGREGDATO|17|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj plej malfrua estas datita la {{JULGREGDATO|3|5|1906|akuzativo=jes}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | titolo = ГАПО-Полтава ф.138 оп.1 (1890-1919 г.) | titolo-aldono = Наблюдательное дело по обвинению Гроховского Станислава Петровича и Добровенского в хранении Красного флага, огнестрельного оружия и прокламации "К рабочим" (1906 год) | alirdato = 2026-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Великія описи | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260702105843/https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | arkivdato = 2026-07-02 | citaĵo = }}</ref>. Li estis ekzilita de [[Kremenĉuko]] al Tobolska gubernio por 2 jaroj pro revolucia agado laŭ ordono de ĉefguberniestro (do senjuĝe) kaj venis al la Tjumena Distrikta Prizono la {{JULGREGDATO|14|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Samjare li petis la guberniestron transloki lin al Jalutorovsko por establi tie metiejon kaj tiel akiri vivrimedojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 38 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi eksciis ke en Jalutorovska distrikto estas evoluinta maŝina pritraktrado de la tero. Kiel fakulo pri riparado de agrikulturiloj mi povus apliki miajn sciojn por la bono de loĝantaro kaj akiri vivrimedojn por mi kaj mia familio, konsistanta el edzino kaj tri infanoj. |aŭtoro = Stanislav Groĥovskij |verko = Peto al la guberniestro de Tobolska gubernio |origina teksto = Я узнал, что в Ялуторовском уезде развита машинная обработка земли. Как специалист по ремонту сельскохозяйственных орудий, смог бы приложить свои познания на пользу населения и добыть средства к существованию себе и своей семье, состоящей из жены и трех детей. }} La {{JULGREGDATO|16|10|1916|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li venis al Jalutorovsko kun la edzino Klara Vladislavovna kaj 3 infanoj, el kiuj plej aĝa estis la 4-jara Meĉislav. Loka bolŝevisto Fjodor Maslennikov asertis ke Stanislav Groĥovskij apartenis al la "maksimumista" alo de la Socialista Revolucia Partio kaj estis ekzilita pro suspekto pri preparado de atenco kontraŭ guberniestro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li rememoris ke Groĥovskij bone akomodiĝis en la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 39 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Groĥovskij estis nemalbona seruristo, li okupiĝis pri seruraj aferoj en sia domo. La afero evidentiĝis profita. Li konstruis por si fine de la strato Carskaja [Cara] (nun strato Revolucio) negrandan traban domon, tegmentis ĝin per feraĵoj kaj aranĝis tie metiejon. En 1918 revkom<ref>Revolucia komitato.</ref> komencis lukton kontraŭ produktantoj de memfarita brando. Oni konfiskadis ĉe ili brandodistililojn, ilin mem oni juĝis aŭ monpunis. Inter la distililoj estis ankaŭ produktaĵoj de Groĥovskij. Ili famis per bona konstrukcio, konsistanta el 5–7 sedimentujoj, kio ebligis ricevi brandon bone purigitan. Kaj evidente la metiisto estis nemalbone gajnanta per ili. |aŭtoro = Fjodor Maslennikov |verko = La urbo Jalutorovsko en la tagoj de la Oktobro |origina teksto = Гроховский был неплохим слесарем, промышлял слесарным делом у себя на дому. Дело это оказалось выгодным. Он выстроил себе в конце ул. Царской (ныне улица Революции) небольшой бревенчатый дом, покрыл его железом и организовал там мастерскую. В 1918 г. ревком развернул борьбу с самогонщиками. У них отбирали аппараты, самих судили или штрафовали. Среди аппаратов были и работы Гроховского. Они славились хорошей конструкцией, состоящей из 5–7 отстойников, что давало возможность получать самогон хорошей очистки. И, по-видимому, мастер зарабатывал на них неплохо. }} La domo de Stanislav Groĥovskij troviĝis ĉe kruciĝo de la stratoj Babanovskaja (nun Groĥovskij) kaj Carskaja (nun Revolucio) kaj en la 1980-aj jaroj havis N 107 laŭ strato Revolucio. En 2026 sur tiu ĉi loko jam staris alia domo. Ricevinte terenon apud lago Babanovskoje, li konstruis tie lignan muelejon, sed en aŭgusto 1912 vendis ĝin al burĝo I. Kuguŝev<ref name="Достоин памяти народной40">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 40 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la Februara revolucio en Jalutorovsko estis establita la Provizora Ekzekutiva Komitato subestre de distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko <sup>[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]</sup>, veterano de la [[Socialista Revolucia Partio]], la unua redaktoro de loka ĵurnalo "Popola Volo". Baldaŭ estis establita ankaŭ la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kies prezidanto estis elektita Stanislav Groĥovskij. La {{daton|27|4|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita ĝia programo. La {{daton|15|5}} Groĥovskij kaj aliaj membroj de la soveto postulis ke la Provizora Ekzekutiva Komitato donu al ili "malfermitajn listojn", ebligontajn vojaĝi tra la distrikto kaj aranĝi kamparanajn kunvenojn por elekti delegatojn al kamparana kongreso, sed la komitato rifuzis tiun ĉi peton. Samtage vespere surplace apud la Urba Administracio ({{l-ru|городская управа}}) okazis protestas mitingo kaj sekvan jaron la sovetianoj ekveturis al la kamparo senpermese. Stanislav Groĥovskij venis al vilaĝo Jurginskoje, kie li forte kritikis agadon de la Provizora Ekzekutiva Komitato kaj komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Kamparanoj ne subtenis lin, sed arestis kaj revenigis subgarde al Jalutorovsko, kie li estis metita al malliberejo. La afero estis telegrafita al la komisaro de Tobolska gubernio, kiu taskigis enketiston Grinevickij esplori la aferon. Prokuroro Korjakin postulis "apliki kontraŭ la akuzito la plej severajn rimedojn" ({{l-ru|принять против обвиняемого строжайшие меры}}). Distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko vojaĝis al Tobolsko kaj persone petis la gubernian komisaron lasi Groĥovskij subgarde, argumentante ke li mincas publikan sekurecon<ref name="Достоин памяти народной40"/>. En ĵurnalo de la tjumena sekcio de la Socialista Revolucia Partio "Libera Vorto" ({{l-ru|Свободное слово}}) N 91 la {{daton|20|8|1917}} estis publikigita "Letero al la redakcio", kies aŭtoroj (kelkaj domposedantoj el Jalutorovsko) pledis pri liberigo de Stanislav Groĥovskij<ref name="Достоин памяти народной41">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ĉe fortega kontraŭstaro de la ekzekutiva komitato formiĝis la Jalutorovska Soveto de laboristaj kaj Soldataj Deputitoj kun prezidanto la eks-ekzilito S. P. Groĥovskij. La soveto kun subteno de la urbanoj iĝis opozicio de la ekzekutiva komitato, ekdubinte pri la personeco de la prezidanto de la komitato kaj komisaro Ivanickij, petis lin doni informojn pri sia pasinteco. Sed Groĥovskij estis malliberigita. Kaj oni akuzis lin. Restis certan tempon arestita ankaŭ la viculo Grigorjev, kaj la sekretario. Ni nin turnas al la gazetaro. Ne eblas plu silenti, kiam pro ies kalkuloj en la prizono senkulpe restas la socia aganto, patro de grandega familio, kondamnita je mizero, sen nutranto. Groĥovskij havas naŭ infanojn, el kiuj plej aĝa havas nur 14 jarojn. |aŭtoro = A. Zaĥarov, G. I. Ĉerepanov, G. G. Kvaŝnin, S. Sirin, F. Demĉenko |verko = Letero al la redakcio |origina teksto = При сильном противодействии исполнительного комитета образовался Ялуторовский Совет рабочих и солдатских депутатов под председательством бывшего ссыльного С.П. Гроховского. Совет при поддержке горожан стал в оппозицию к исполкому, усомнившись в личности председателя комитета и комиссара Иваницкого, попросил его дать сведения о своем прошлом. Но Гроховский был посажен в тюрьму. И ему предъявлено обвинение. Посидел некоторое время под арестом и заместитель Григорьев, и секретарь. Мы обращаемся к печати. Нельзя больше молчать, когда из-за чьих-то расчетов в тюрьме безвинно томится общественный деятель, отец огромной семьи, обреченной на нищету, без кормильца. У Гроховского девять человек детей, из которых старшему только 14 лет. }} La {{daton|29|8}} loka ĵurnalo "Popola Volo" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato, rezonis ke ĝia prezidanto Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ne kulpas pri tio, ĉar Stanislav Groĥovskij estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En februaro 1918 al Jalutorovsko venis de Omsko taĉmento de la Ruĝa Gvardio por establi tie sovetian potencon. Stanislav Groĥovskij estis liberigita kaj iĝis prezidanto de komisiono, kies celo estis restarigi la soveton. Membro de la regimenta komitato de la 19-a Siberia Pafista Regimento Stepan Komolcev aprezis lian kontribuon<ref name="Достоин памяти народной41"/>. {{Citaĵo |teksto = Mi vizitis S. P. Groĥovskij por ke li partoprenu organizadon kaj kapton de la potenco en la urbo Jalutorovsko. Li aprobis. Li elpaŝis dum mitingo, parolis nemalbone, laboriste. Li estis nemalbona organizanto, bona agitisto, postulema kaj severa. |aŭtoro = Stepan Komolcev |verko = |origina teksto = Заходил я к С.П. Гроховскому, чтобы он принял участие в организации и захвате власти в г. Ялуторовске. Он дал свое согласие. Выступал на митинге, говорил неплохо, по-рабочему. Он был неплохим организатором, хорошим агитатором, требовательным и строгим. }} La kunsidoj okazis en la domo de burĝino A. I. Pantelejeva. Oni decidis senarmi la lokanojn, anstataŭigi milicon de la Provizora Registaro per tiu de la soveto, do oni sendis al ĉiuj setlejoj de la distrikto alvokojn de la popola komisaro pri la rajtoj kaj devoj de la soveto. La {{daton|5|3|1918}} okazis la tuturba kunveno dum kiu la komisiono estis transformita je la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. Post unu monato okazis la distrikta kamparana kongreso, kiun partoprenis 293 delegitoj de 34 subdistriktoj, plejparte eks-soldatoj. Stanislav Groĥovskij kiel prezidanto de la soveto faris ardan paroladon kaj proponis agnoski la sovetian potencon, kion plejparto de la delegitoj aprobis. Oni decidis unuigi la laboristajn, soldatajn kaj kamparanajn sovetojn. Tamen dum sekvinta voĉdono Stanislav Groĥovskij ne estis elektita kiel membro de la soveto<ref name="Достоин памяти народной41"/>. Iom alie rememoras la eventojn bolŝevisto Fjodor Maslennikov. Li skribis ke Groĥovskij estis kontraŭulo de la Provizora Registaro kaj subtenis la sovetojn. En 1918 li kunlaboris en Jalutorovsko kun lokaj bolŝevistoj subestre de Miĥail Fedosejev kaj ĝuste en loĝejo de Groĥovskij okazis kunsido dum kiu oni decidis peti la Omskan Soveton sendi taĉmenton por ke la sovetoj ekregu ankaŭ en Jalutorovsko. Fine de februaro 1918 venis taĉmento subestre de Kojmov kaj ĝis matene okupis kazernojn, zemstvon kaj la fervojstacion. Estis establita la provizora revolucia komitato (revkomo), kie Groĥovskij estis la prezidanto, Maslennikov lia viculo, Fedosejev iĝis komisaro pri financoj kaj edukado, Turanskij estis komisaro pri poŝto kaj telegrafo, Maliĥ ({{l-ru|Малых}}) estis komisaro de la fervojstacio, Komolcev iĝis sekretario. Sekvan tagon okazis mitingo, kiu komenciĝis per diservo — laŭ iniciato de Groĥovskij kaj aliaj ne-bolŝevistaj membroj de la revkomo, dezirintaj altiri laŭeble pli da homoj dum Maslennikov, Fedosejev kaj Komolcev kontraŭis tion. Groĥovskij okupiĝis pri kreado de loka taĉmento, origine el militkaptitaj ĉeĥoslovakoj kaj hungaroj (en la urbo estis ĝis 800 da tiaj militkaptitoj). Poste formiĝis dua taĉmentoj el kamparanoj de Jalutorovska distrikto, partoprenintaj la Unuan mondmiliton. Lokaj intelektuloj plejparte subtenis dekstran alon de Socialista Revolucia Partio kaj menŝevistojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69–71 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste, laŭ liaj rememoroj, formiĝis konstanta komunikado kun Tjumeno, de kie venis ordono establi la Eksterordinaran Milita-Operacian Revolucian Stabon ({{l-ru|Чрезвычайный военно-оперативный революционный штаб}}), kiu devus ricevi la tutan potencon dum la milita periodo. La prezidanto estis nomumita Fjodor Maslennikov, prezidanto de distrikta ekzekutiva komitato Grigorjev kaj prezidanto de [[ĈK|Eksterordinara Komitato]] Stepan Komolcev iĝis membroj. Fine de majo 1918 eksplodis [[ribelo de la Ĉeĥoslovaka Legio]] <sup>[[:ru:Восстание Чехословацкого корпуса|ru]]</sup> kaj, post kiam la ribeluloj okupis [[Kurgano (urbo)|Kurganon]], la Eksterordinara Milita-Operacia Revolucia Stabo decidis preventi eventualan perfidon de la ĉeĥa taĉmento, do nokte oni arestis ties membrojn kaj post komplikaj intertraktoj senarmis ilin. Tion faris la dua taĉmento, al kiu poste aliĝis parto de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 72–73 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post alveno la Kolĉak-armeo, Stanislav Groĥovskij foriris kun retiriĝantaj sovetiaj trupoj al Permo. Tie li servis en la 10-a inĝeniera bataliono de la 10-a divizio kaj en armilaj metiejoj. Kamaradoj rememoris ke li sopiris la familion, ofte rememoris la idojn, do post kiam ruĝarmeanoj forlasis ankaŭ Permon, li kaŝe revenis al Jalutorovsko. Sed tie oni rekonis lin kaj denuncis al novaj potencoj, sekvis aresto kaj malliberigo<ref name="Достоин памяти народной41"/>. === Morto === Cirkonstancoj de lia morto en 1919 longan tempon restis malklaraj. Estis konate ke lin arestis kaj mortpafis anoj de la Kolĉak-armeo, sed ne estis konate kie kaj kiam. En 1921 membro de la Tjumena Gubernia Eksterordinara Komisiono ([[ĈK]]) V. S. Laptev estis taskigita esplori tion, sed trovis neniujn novajn informojn. Historiistoj supozis ke Groĥovskij estis ekzekutita fine de julio aŭ komence de aŭgusto 1919 en Jalutorovsko, kiam retiriĝantaj trupoj de la Kolĉak-armeo okazigis amasaj senjuĝajn ekzekutojn de politikaj malliberuloj en loka prizono. Lokanoj Fjodor Plotnikov kaj Olga Ivanovna Ostjakova en siaj rememoroj, troviĝantaj en la Jalutorovska muzeo, subtenis tiun ĉi version. Sed ili ne ĉeestis la ekzekuton kaj verkis siajn rememorojn 30 kaj 60 jarojn post la rememorataj eventoj, do eraris plurfoje. En 1922 rusia historiisto Miĥail Veber unuafoje publikigis trovitan de li en Rusia Ŝtata Milita Arĥivo mortkondamnon surbaze de kiu estis ekzekutita Stanislav Groĥovskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = К вопросу о дате и месте казни первого председателя Ялуторовского Совета депутатов С.П. Гроховского // «Уральцы бьются здорово…»: Вклад Урала в военную мощь России. 13-е уральские военно-ист. чтения. Сб. науч. ст. |lasta = Вебер |unua = М.И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20260701094347/https://www.academia.edu/87325905/К_вопросу_о_дате_и_месте_казни_первого_председателя_Ялуторовского_Совета_депутатов_С_П_Гроховского |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Сократ |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-906350-79-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi anoncas por informoj la ordonon de la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono de la {{dato|5|5|1919}}: la 1919-a jaro la 5-an de majo la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono, establita surbaze de ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizono de la {{dato|6|5|1919}}<ref>Tiel! Eble mistajpo aŭ la ordono estis eldonita kun pasinta dato.</ref> N 8 § 1, en laŭleĝa konsisto, pritraktinte dum juĝeja kunsido la aferon de nobelo de Varsovio Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝa, romkatolika kredanto, supera suboficiro<ref>{{l-ru|зауряд-прапорщик}}.</ref> de armea rezervo, subigita surbaze de la ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizonno de la 4-a de majo de tiu ĉi jaro N 26 § 16 al la militkampa juĝejo pro tio ke li, Groĥovskij, estinte membro de la societo nomita partio de bolŝevistoj-komunistoj, kreiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj ĝia regado fare de tiu ĉi partio, por atingo de tiu ĉi celo siaflanke li prenis sur sin organizadon de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto kaj efektive organizis [ĝin], estis prezidanto de komisiono pri organizado de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto, prezidanto de la Jalutorovska sovdepo <ref>Soveto de deputitoj.</ref>, ĉe tio kiel agento de tiu ĉi societo li eldonis ordonon pri pago de kontribucio fare de la urbo Jalutorovsko forme de unu miliono da rubloj, organizis kaj armis taĉmentojn por fortigi en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto la sovetian potencon, aranĝis arestojn kaj priserĉadojn, rekviziciadis ejojn, konfiskadis privatajn posedaĵojn, estis en la urbo Permo membro de la Perma sovdepo kaj prezidanto de ties mandata komisiono, estis komandestro de la inĝeniera bataliono ĉe la Administracio de Specialaj Trupoj de la stabo de la [3-a] Ruĝa Armeo, organizita por armita lukto kontraŭ la Provizora Siberia Registaro, agnoskis lin, Groĥovskij, kulpa pri tio ke li en 1918 estis membro de la societo, formiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj partoprenis armitan lukton kontraŭ la Rusia registarro, kaj pro tio kaj surbaze de la punkto 3 de la parto 11 de la artikolo 108 de la Krima Kodekso, verdiktis: la juĝaton Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝan, senigi je ĉiuj civitanaj rajtoj kaj subigi al la mortopuno per mortpafo.<br/>La verdikto, konfirmita de la Ĉefa estro de la Tjumena Milita Distrikto, estis plenumita la 7-an de majo de tiu ĉi jaro. |aŭtoro = |verko = |origina teksto = Объявляю для сведения приказ прифронтового военно-полевого суда тюменского гарнизона от 5 мая 1919 года: 1919 года мая 5 дня прифронтовой военно-полевой суд тюменского гарнизона, сформированный на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 6 мая1 1919 года за № 8 § 1, в законном составе рассмотрев в судебном заседании дело о дворянине города Варшавы Станиславе Петровиче Гроховском, 52 лет, римско-католического вероисповедания, зауряд-прапорщике запаса армии, преданном на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 4 мая сего года за № 26 § 16 военнополевому суду за то, что он, Гроховский, состоя членом сообщества, именуемого партией большевиков-коммунистов, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и утверждения ее за этой партией, для достижения таковой цели с своей стороны принял на себя организацию советской власти в городе Ялуторовске и уезде и действительно организовал [ее], состоял председателем комиссии по организации советской власти в городе Ялуторовске и уезде, председателем Ялуторовского совдепа, причем в качестве агента указанного сообщества отдал распоряжение о взыскании контрибуции с города Ялуторовска в размере одного миллиона рублей, организовал и вооружил отряды для укрепления в городе Ялуторовске и уезде советской власти, производил аресты и обыски, реквизировал помещения, конфисковал частное имущество, состоял в городе Перми членом Пермского совдепа и председателем мандатной комиссии последней, состоял командиром инженерного батальона при Управлении особых формирований штаба [3-й] Красной армии, организованного для вооруженной борьбы с Временным Сибирским правительством, признал его, Гроховского, виновным в том, что он в 1918 году являлся членом сообщества, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и принял участие в вооруженной борьбе с Российским правительством, а потому и на основании п. 3 части 11 ст. 108 Уголовного уложения постановил: подсудимого Станислава Петровича Гроховского, 52 лет, лишить всех прав состояния и подвергнуть смертной казни через расстреляние.<br/>Приговор, утвержденный Главным начальником Тюменского военного округа, приведен в исполнение 7 мая сего года }} == Familio == Stanislav Groĥovskij havis edzinon Klara Vladislavovna kaj 14 infanojn. Lia plej aĝa filo Meĉislav estis inter la unuaj meembroj de komsomolo en Jalutorovsko. La {{daton|18|5|1920}} li estis elektita kiel prezidanto de la Jalutorovska Distrikta Komitato de RKSM, en septembro iĝis membro de la Tjumena Gubernia Komitato. Li estis delegito de la 3-a Tutrusia Kongreso de RKSM, okazinta de la 2-a ĝis la {{dato|10|10}} en Moskvo, kiun malfermis Vladimir Lenin per sia fama parolado "La taskoj de la junularaj unioj" ({{l-ru|Задачи союзов молодёжи}})<sup>[[:ru:Задачи союзов молодёжи|ru]]</sup>. La {{daton|15|9|1920}} dum kunsido de la Tjumena Gubernia Komitato de RKSM, Meĉislav Groĥovskij estis aprobita kiel membro de la Triopo de Gazetara Sekcio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41–42 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Foto de krajona portreto de Meĉislav troviĝas en la Muzea Komplekso de Ivan Slovcov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xmv4w8 | titolo = М. Гроховский, первый председатель Ялуторовского укома комсомола. Рисунок. Фоторепродукция чёрно-белая. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706112941/https://starina.net/m/xmv4w8 | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. En la Jalutorovska Regiona Muzeo troviĝas rememoroj de Nina Ivanovna Popova (denaske Liĝina; {{l-ru|Лыжина}}) forme de letero al la muzea direktoro Ivan Terentjev, pri Meĉislav Groĥovskij, verkitaj la {{daton|28|8|1957}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/7R2yAJ | titolo = Документ. Письмо Поповой (Лыжиной) Нины Ивановны, старой комсомолки, Терентьеву Ивану Степановичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, о первых комсомольцах — Викторе Бахтиярове и Мите Гроховском. Г. Челябинск. 1957 г., август, 28 | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706113824/https://starina.net/m/7R2yAJ | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. Poste Klara Groĥovskaj aranĝis dokumentojn por reveni al Pollando kaj la familio foriris. Estas konate ke foje Meĉislav renkontiĝis kun Fjodor Trubaĉ, komsomolano de vilaĝo Novaj Zaimka, kies familio ankaŭ estis forveturonta al Pollando, kaj la junuloj priparolis establon de la Unio de Pola Junularo kiun ili povus gvidi, establon de la sovetia potenco en Pollando. Ilia posta sorto ne estas konata. En unu listo de aktivuloj de loka RKSM apud la nomo de Meĉislav estas skribite "forveturis al Pollando", en alia — "mortigita"<ref name="Достоин памяти народной42">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 42 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Memoro == Omaĝe al li, laŭ propono de regionografo Vasilij Morejev, en 1974 estis strato Babanovskaja estis alinomita en [[Jalutorovsko]] estis alinomita kiel strato Groĥovskij ({{l-ru|улица Гроховского}}) kaj sur la domo N 107 en strato Revolucio aperis memortabulo<ref name="Достоин памяти народной42"/>. En novembro 1992 la domo kun ĉizitaj fenestrokadroj ankoraŭ estis surloke, ĝiaj fotoj troviĝas en la Jalutorovska Regiona Muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xV2NLq | titolo = Фотография. Фасад дома Гроховского с улицы | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706112225/https://starina.net/m/xV2NLq | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xV2NwW | titolo = Фотография. Дом Гроховского | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/bABWYJ | titolo = Фотография. Окно с резным наличником дома Гроховского | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706114055/https://starina.net/m/bABWYJ | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Ivan Rusakov]] * [[Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} 0vz1aswnibee0um1gs73c8megcfdazn 9442326 9442262 2026-07-31T09:00:25Z RG72 11847 9442326 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:20, 1 jul. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Stanislav Groĥovskij |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = 1867 |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|7|5|1919}} |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Rusio]] |nacieco = polo |edzo/ino = Klara Groĥovskaja |rilatoj = |infanoj = Meĉislav |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>seruristo |profesio = |religio = romkatolikismo |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Stanislav Petroviĉ Groĥovskij''' ({{l-ru|Станислав Петрович Гроховский}}; {{l-pl|Stanisław Grochowski}}; naskiĝis en 1867<ref>Proksimuma dato, kalkulita surbaze de la aĝo, inidikita en la mortoverdikto.</ref> — mortis la {{daton|7|5|1919}}, [[Tjumeno]], [[Rusio]]) estis rusia revoluciulo, la unua prezidanto de la Jalutorovska Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, ekzekutita laŭ verdikto de fronta militkampa juĝejo. == Biografio == En sovetia historiografio oni nomis lin "ekzelita seruristo", tamen efektive li estis nobelo de [[Varsovio]]. === Ekzilo === En la ŝtata arĥivo de [[Poltava provinco]] troviĝas dosierujo № 351 pri akuzo de Stanislav Groĥovskij kaj Dobrovenskij pri posedo de ruĝa standardo, pafiloj kaj afiŝo "Al laboristoj". La dosierujo enhavas 7 foliojn, el kiuj plej frua datas la {{JULGREGDATO|17|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj plej malfrua estas datita la {{JULGREGDATO|3|5|1906|akuzativo=jes}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | titolo = ГАПО-Полтава ф.138 оп.1 (1890-1919 г.) | titolo-aldono = Наблюдательное дело по обвинению Гроховского Станислава Петровича и Добровенского в хранении Красного флага, огнестрельного оружия и прокламации "К рабочим" (1906 год) | alirdato = 2026-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Великія описи | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260702105843/https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | arkivdato = 2026-07-02 | citaĵo = }}</ref>. Evidente tio okazis kadre de la subpremado de la [[Rusia revolucio de 1905]]. Fine de novembro 1905 en Poltava gubernio estis deklarita stato de eksterordinara gardado ({{l-ru|положение чрезвычайной охраны}}). En decembro 1905 en Kremenĉuka distrikto estis deklarita militstato ({{l-ru|военное положение}}), estis establita provizora ĉefgubernio ({{l-ru|временное генерал-губернаторство}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/38516/1/Котлов%20П.Е._Вопросы_истории_1955_№%203.pdf?ysclid=ms8our1gxr386436398 | titolo = Крестьянское движение на Полтавщине в 1905–1907 годах | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Котлов | persona nomo = П. Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вопросы истории | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 106 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1955 | alirdato = 2026-07-31 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li estis ekzilita de [[Kremenĉuko]] al Tobolska gubernio por 2 jaroj pro revolucia agado laŭ ordono de ĉefguberniestro (do senjuĝe) kaj venis al la Tjumena Distrikta Prizono la {{JULGREGDATO|14|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Samjare li petis la guberniestron transloki lin al Jalutorovsko por establi tie metiejon kaj tiel akiri vivrimedojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 38 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi eksciis ke en Jalutorovska distrikto estas evoluinta maŝina pritraktrado de la tero. Kiel fakulo pri riparado de agrikulturiloj mi povus apliki miajn sciojn por la bono de loĝantaro kaj akiri vivrimedojn por mi kaj mia familio, konsistanta el edzino kaj tri infanoj. |aŭtoro = Stanislav Groĥovskij |verko = Peto al la guberniestro de Tobolska gubernio |origina teksto = Я узнал, что в Ялуторовском уезде развита машинная обработка земли. Как специалист по ремонту сельскохозяйственных орудий, смог бы приложить свои познания на пользу населения и добыть средства к существованию себе и своей семье, состоящей из жены и трех детей. }} La {{JULGREGDATO|16|10|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li venis al Jalutorovsko kun la edzino Klara Vladislavovna kaj 3 infanoj, el kiuj plej aĝa estis la 4-jara Meĉislav. Loka bolŝevisto Fjodor Maslennikov asertis ke Stanislav Groĥovskij apartenis al la "maksimumista" alo de la Socialista Revolucia Partio kaj estis ekzilita pro suspekto pri preparado de atenco kontraŭ guberniestro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li rememoris ke Groĥovskij bone akomodiĝis en la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 39 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Groĥovskij estis nemalbona seruristo, li okupiĝis pri seruraj aferoj en sia domo. La afero evidentiĝis profita. Li konstruis por si fine de la strato Carskaja [Cara] (nun strato Revolucio) negrandan traban domon, tegmentis ĝin per feraĵoj kaj aranĝis tie metiejon. En 1918 revkom<ref>Revolucia komitato.</ref> komencis lukton kontraŭ produktantoj de memfarita brando. Oni konfiskadis ĉe ili brandodistililojn, ilin mem oni juĝis aŭ monpunis. Inter la distililoj estis ankaŭ produktaĵoj de Groĥovskij. Ili famis per bona konstrukcio, konsistanta el 5–7 sedimentujoj, kio ebligis ricevi brandon bone purigitan. Kaj evidente la metiisto estis nemalbone gajnanta per ili. |aŭtoro = Fjodor Maslennikov |verko = La urbo Jalutorovsko en la tagoj de la Oktobro |origina teksto = Гроховский был неплохим слесарем, промышлял слесарным делом у себя на дому. Дело это оказалось выгодным. Он выстроил себе в конце ул. Царской (ныне улица Революции) небольшой бревенчатый дом, покрыл его железом и организовал там мастерскую. В 1918 г. ревком развернул борьбу с самогонщиками. У них отбирали аппараты, самих судили или штрафовали. Среди аппаратов были и работы Гроховского. Они славились хорошей конструкцией, состоящей из 5–7 отстойников, что давало возможность получать самогон хорошей очистки. И, по-видимому, мастер зарабатывал на них неплохо. }} La domo de Stanislav Groĥovskij troviĝis ĉe kruciĝo de la stratoj Babanovskaja (nun Groĥovskij) kaj Carskaja (nun Revolucio) kaj en la 1980-aj jaroj havis N 107 laŭ strato Revolucio. En 2026 sur tiu ĉi loko jam staris alia domo. Ricevinte terenon apud lago Babanovskoje, li konstruis tie lignan muelejon, sed en aŭgusto 1912 vendis ĝin al burĝo I. Kuguŝev<ref name="Достоин памяти народной40">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 40 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la Februara revolucio en Jalutorovsko estis establita la Provizora Ekzekutiva Komitato subestre de distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko <sup>[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]</sup>, veterano de la [[Socialista Revolucia Partio]], la unua redaktoro de loka ĵurnalo "Popola Volo". Baldaŭ estis establita ankaŭ la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kies prezidanto estis elektita Stanislav Groĥovskij. La {{daton|27|4|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita ĝia programo. La {{daton|15|5}} Groĥovskij kaj aliaj membroj de la soveto postulis ke la Provizora Ekzekutiva Komitato donu al ili "malfermitajn listojn", ebligontajn vojaĝi tra la distrikto kaj aranĝi kamparanajn kunvenojn por elekti delegatojn al kamparana kongreso, sed la komitato rifuzis tiun ĉi peton. Samtage vespere surplace apud la Urba Administracio ({{l-ru|городская управа}}) okazis protestas mitingo kaj sekvan jaron la sovetianoj ekveturis al la kamparo senpermese. Stanislav Groĥovskij venis al vilaĝo Jurginskoje, kie li forte kritikis agadon de la Provizora Ekzekutiva Komitato kaj komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Kamparanoj ne subtenis lin, sed arestis kaj revenigis subgarde al Jalutorovsko, kie li estis metita al malliberejo. La afero estis telegrafita al la komisaro de Tobolska gubernio, kiu taskigis enketiston Grinevickij esplori la aferon. Prokuroro Korjakin postulis "apliki kontraŭ la akuzito la plej severajn rimedojn" ({{l-ru|принять против обвиняемого строжайшие меры}}). Distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko vojaĝis al Tobolsko kaj persone petis la gubernian komisaron lasi Groĥovskij subgarde, argumentante ke li mincas publikan sekurecon<ref name="Достоин памяти народной40"/>. En ĵurnalo de la tjumena sekcio de la Socialista Revolucia Partio "Libera Vorto" ({{l-ru|Свободное слово}}) N 91 la {{daton|20|8|1917}} estis publikigita "Letero al la redakcio", kies aŭtoroj (kelkaj domposedantoj el Jalutorovsko) pledis pri liberigo de Stanislav Groĥovskij<ref name="Достоин памяти народной41">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ĉe fortega kontraŭstaro de la ekzekutiva komitato formiĝis la Jalutorovska Soveto de laboristaj kaj Soldataj Deputitoj kun prezidanto la eks-ekzilito S. P. Groĥovskij. La soveto kun subteno de la urbanoj iĝis opozicio de la ekzekutiva komitato, ekdubinte pri la personeco de la prezidanto de la komitato kaj komisaro Ivanickij, petis lin doni informojn pri sia pasinteco. Sed Groĥovskij estis malliberigita. Kaj oni akuzis lin. Restis certan tempon arestita ankaŭ la viculo Grigorjev, kaj la sekretario. Ni nin turnas al la gazetaro. Ne eblas plu silenti, kiam pro ies kalkuloj en la prizono senkulpe restas la socia aganto, patro de grandega familio, kondamnita je mizero, sen nutranto. Groĥovskij havas naŭ infanojn, el kiuj plej aĝa havas nur 14 jarojn. |aŭtoro = A. Zaĥarov, G. I. Ĉerepanov, G. G. Kvaŝnin, S. Sirin, F. Demĉenko |verko = Letero al la redakcio |origina teksto = При сильном противодействии исполнительного комитета образовался Ялуторовский Совет рабочих и солдатских депутатов под председательством бывшего ссыльного С.П. Гроховского. Совет при поддержке горожан стал в оппозицию к исполкому, усомнившись в личности председателя комитета и комиссара Иваницкого, попросил его дать сведения о своем прошлом. Но Гроховский был посажен в тюрьму. И ему предъявлено обвинение. Посидел некоторое время под арестом и заместитель Григорьев, и секретарь. Мы обращаемся к печати. Нельзя больше молчать, когда из-за чьих-то расчетов в тюрьме безвинно томится общественный деятель, отец огромной семьи, обреченной на нищету, без кормильца. У Гроховского девять человек детей, из которых старшему только 14 лет. }} La {{daton|29|8}} loka ĵurnalo "Popola Volo" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato, rezonis ke ĝia prezidanto Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ne kulpas pri tio, ĉar Stanislav Groĥovskij estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En februaro 1918 al Jalutorovsko venis de Omsko taĉmento de la Ruĝa Gvardio por establi tie sovetian potencon. Stanislav Groĥovskij estis liberigita kaj iĝis prezidanto de komisiono, kies celo estis restarigi la soveton. Membro de la regimenta komitato de la 19-a Siberia Pafista Regimento Stepan Komolcev aprezis lian kontribuon<ref name="Достоин памяти народной41"/>. {{Citaĵo |teksto = Mi vizitis S. P. Groĥovskij por ke li partoprenu organizadon kaj kapton de la potenco en la urbo Jalutorovsko. Li aprobis. Li elpaŝis dum mitingo, parolis nemalbone, laboriste. Li estis nemalbona organizanto, bona agitisto, postulema kaj severa. |aŭtoro = Stepan Komolcev |verko = |origina teksto = Заходил я к С.П. Гроховскому, чтобы он принял участие в организации и захвате власти в г. Ялуторовске. Он дал свое согласие. Выступал на митинге, говорил неплохо, по-рабочему. Он был неплохим организатором, хорошим агитатором, требовательным и строгим. }} La kunsidoj okazis en la domo de burĝino A. I. Pantelejeva. Oni decidis senarmi la lokanojn, anstataŭigi milicon de la Provizora Registaro per tiu de la soveto, do oni sendis al ĉiuj setlejoj de la distrikto alvokojn de la popola komisaro pri la rajtoj kaj devoj de la soveto. La {{daton|5|3|1918}} okazis la tuturba kunveno dum kiu la komisiono estis transformita je la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. Post unu monato okazis la distrikta kamparana kongreso, kiun partoprenis 293 delegitoj de 34 subdistriktoj, plejparte eks-soldatoj. Stanislav Groĥovskij kiel prezidanto de la soveto faris ardan paroladon kaj proponis agnoski la sovetian potencon, kion plejparto de la delegitoj aprobis. Oni decidis unuigi la laboristajn, soldatajn kaj kamparanajn sovetojn. Tamen dum sekvinta voĉdono Stanislav Groĥovskij ne estis elektita kiel membro de la soveto<ref name="Достоин памяти народной41"/>. Iom alie rememoras la eventojn bolŝevisto Fjodor Maslennikov. Li skribis ke Groĥovskij estis kontraŭulo de la Provizora Registaro kaj subtenis la sovetojn. En 1918 li kunlaboris en Jalutorovsko kun lokaj bolŝevistoj subestre de Miĥail Fedosejev kaj ĝuste en loĝejo de Groĥovskij okazis kunsido dum kiu oni decidis peti la Omskan Soveton sendi taĉmenton por ke la sovetoj ekregu ankaŭ en Jalutorovsko. Fine de februaro 1918 venis taĉmento subestre de Kojmov kaj ĝis matene okupis kazernojn, zemstvon kaj la fervojstacion. Estis establita la provizora revolucia komitato (revkomo), kie Groĥovskij estis la prezidanto, Maslennikov lia viculo, Fedosejev iĝis komisaro pri financoj kaj edukado, Turanskij estis komisaro pri poŝto kaj telegrafo, Maliĥ ({{l-ru|Малых}}) estis komisaro de la fervojstacio, Komolcev iĝis sekretario. Sekvan tagon okazis mitingo, kiu komenciĝis per diservo — laŭ iniciato de Groĥovskij kaj aliaj ne-bolŝevistaj membroj de la revkomo, dezirintaj altiri laŭeble pli da homoj dum Maslennikov, Fedosejev kaj Komolcev kontraŭis tion. Groĥovskij okupiĝis pri kreado de loka taĉmento, origine el militkaptitaj ĉeĥoslovakoj kaj hungaroj (en la urbo estis ĝis 800 da tiaj militkaptitoj). Poste formiĝis dua taĉmentoj el kamparanoj de Jalutorovska distrikto, partoprenintaj la Unuan mondmiliton. Lokaj intelektuloj plejparte subtenis dekstran alon de Socialista Revolucia Partio kaj menŝevistojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69–71 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste, laŭ liaj rememoroj, formiĝis konstanta komunikado kun Tjumeno, de kie venis ordono establi la Eksterordinaran Milita-Operacian Revolucian Stabon ({{l-ru|Чрезвычайный военно-оперативный революционный штаб}}), kiu devus ricevi la tutan potencon dum la milita periodo. La prezidanto estis nomumita Fjodor Maslennikov, prezidanto de distrikta ekzekutiva komitato Grigorjev kaj prezidanto de [[ĈK|Eksterordinara Komitato]] Stepan Komolcev iĝis membroj. Fine de majo 1918 eksplodis [[ribelo de la Ĉeĥoslovaka Legio]] <sup>[[:ru:Восстание Чехословацкого корпуса|ru]]</sup> kaj, post kiam la ribeluloj okupis [[Kurgano (urbo)|Kurganon]], la Eksterordinara Milita-Operacia Revolucia Stabo decidis preventi eventualan perfidon de la ĉeĥa taĉmento, do nokte oni arestis ties membrojn kaj post komplikaj intertraktoj senarmis ilin. Tion faris la dua taĉmento, al kiu poste aliĝis parto de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 72–73 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post alveno la Kolĉak-armeo, Stanislav Groĥovskij foriris kun retiriĝantaj sovetiaj trupoj al Permo. Tie li servis en la 10-a inĝeniera bataliono de la 10-a divizio kaj en armilaj metiejoj. Kamaradoj rememoris ke li sopiris la familion, ofte rememoris la idojn, do post kiam ruĝarmeanoj forlasis ankaŭ Permon, li kaŝe revenis al Jalutorovsko. Sed tie oni rekonis lin kaj denuncis al novaj potencoj, sekvis aresto kaj malliberigo<ref name="Достоин памяти народной41"/>. === Morto === Cirkonstancoj de lia morto en 1919 longan tempon restis malklaraj. Estis konate ke lin arestis kaj mortpafis anoj de la Kolĉak-armeo, sed ne estis konate kie kaj kiam. En 1921 membro de la Tjumena Gubernia Eksterordinara Komisiono ([[ĈK]]) V. S. Laptev estis taskigita esplori tion, sed trovis neniujn novajn informojn. Historiistoj supozis ke Groĥovskij estis ekzekutita fine de julio aŭ komence de aŭgusto 1919 en Jalutorovsko, kiam retiriĝantaj trupoj de la Kolĉak-armeo okazigis amasaj senjuĝajn ekzekutojn de politikaj malliberuloj en loka prizono. Lokanoj Fjodor Plotnikov kaj Olga Ivanovna Ostjakova en siaj rememoroj, troviĝantaj en la Jalutorovska muzeo, subtenis tiun ĉi version. Sed ili ne ĉeestis la ekzekuton kaj verkis siajn rememorojn 30 kaj 60 jarojn post la rememorataj eventoj, do eraris plurfoje. En 1922 rusia historiisto Miĥail Veber unuafoje publikigis trovitan de li en Rusia Ŝtata Milita Arĥivo mortkondamnon surbaze de kiu estis ekzekutita Stanislav Groĥovskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = К вопросу о дате и месте казни первого председателя Ялуторовского Совета депутатов С.П. Гроховского // «Уральцы бьются здорово…»: Вклад Урала в военную мощь России. 13-е уральские военно-ист. чтения. Сб. науч. ст. |lasta = Вебер |unua = М.И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20260701094347/https://www.academia.edu/87325905/К_вопросу_о_дате_и_месте_казни_первого_председателя_Ялуторовского_Совета_депутатов_С_П_Гроховского |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Сократ |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-906350-79-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi anoncas por informoj la ordonon de la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono de la {{dato|5|5|1919}}: la 1919-a jaro la 5-an de majo la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono, establita surbaze de ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizono de la {{dato|6|5|1919}}<ref>Tiel! Eble mistajpo aŭ la ordono estis eldonita kun pasinta dato.</ref> N 8 § 1, en laŭleĝa konsisto, pritraktinte dum juĝeja kunsido la aferon de nobelo de Varsovio Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝa, romkatolika kredanto, supera suboficiro<ref>{{l-ru|зауряд-прапорщик}}.</ref> de armea rezervo, subigita surbaze de la ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizonno de la 4-a de majo de tiu ĉi jaro N 26 § 16 al la militkampa juĝejo pro tio ke li, Groĥovskij, estinte membro de la societo nomita partio de bolŝevistoj-komunistoj, kreiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj ĝia regado fare de tiu ĉi partio, por atingo de tiu ĉi celo siaflanke li prenis sur sin organizadon de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto kaj efektive organizis [ĝin], estis prezidanto de komisiono pri organizado de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto, prezidanto de la Jalutorovska sovdepo <ref>Soveto de deputitoj.</ref>, ĉe tio kiel agento de tiu ĉi societo li eldonis ordonon pri pago de kontribucio fare de la urbo Jalutorovsko forme de unu miliono da rubloj, organizis kaj armis taĉmentojn por fortigi en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto la sovetian potencon, aranĝis arestojn kaj priserĉadojn, rekviziciadis ejojn, konfiskadis privatajn posedaĵojn, estis en la urbo Permo membro de la Perma sovdepo kaj prezidanto de ties mandata komisiono, estis komandestro de la inĝeniera bataliono ĉe la Administracio de Specialaj Trupoj de la stabo de la [3-a] Ruĝa Armeo, organizita por armita lukto kontraŭ la Provizora Siberia Registaro, agnoskis lin, Groĥovskij, kulpa pri tio ke li en 1918 estis membro de la societo, formiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj partoprenis armitan lukton kontraŭ la Rusia registarro, kaj pro tio kaj surbaze de la punkto 3 de la parto 11 de la artikolo 108 de la Krima Kodekso, verdiktis: la juĝaton Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝan, senigi je ĉiuj civitanaj rajtoj kaj subigi al la mortopuno per mortpafo.<br/>La verdikto, konfirmita de la Ĉefa estro de la Tjumena Milita Distrikto, estis plenumita la 7-an de majo de tiu ĉi jaro. |aŭtoro = |verko = |origina teksto = Объявляю для сведения приказ прифронтового военно-полевого суда тюменского гарнизона от 5 мая 1919 года: 1919 года мая 5 дня прифронтовой военно-полевой суд тюменского гарнизона, сформированный на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 6 мая1 1919 года за № 8 § 1, в законном составе рассмотрев в судебном заседании дело о дворянине города Варшавы Станиславе Петровиче Гроховском, 52 лет, римско-католического вероисповедания, зауряд-прапорщике запаса армии, преданном на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 4 мая сего года за № 26 § 16 военнополевому суду за то, что он, Гроховский, состоя членом сообщества, именуемого партией большевиков-коммунистов, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и утверждения ее за этой партией, для достижения таковой цели с своей стороны принял на себя организацию советской власти в городе Ялуторовске и уезде и действительно организовал [ее], состоял председателем комиссии по организации советской власти в городе Ялуторовске и уезде, председателем Ялуторовского совдепа, причем в качестве агента указанного сообщества отдал распоряжение о взыскании контрибуции с города Ялуторовска в размере одного миллиона рублей, организовал и вооружил отряды для укрепления в городе Ялуторовске и уезде советской власти, производил аресты и обыски, реквизировал помещения, конфисковал частное имущество, состоял в городе Перми членом Пермского совдепа и председателем мандатной комиссии последней, состоял командиром инженерного батальона при Управлении особых формирований штаба [3-й] Красной армии, организованного для вооруженной борьбы с Временным Сибирским правительством, признал его, Гроховского, виновным в том, что он в 1918 году являлся членом сообщества, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и принял участие в вооруженной борьбе с Российским правительством, а потому и на основании п. 3 части 11 ст. 108 Уголовного уложения постановил: подсудимого Станислава Петровича Гроховского, 52 лет, лишить всех прав состояния и подвергнуть смертной казни через расстреляние.<br/>Приговор, утвержденный Главным начальником Тюменского военного округа, приведен в исполнение 7 мая сего года }} == Familio == Stanislav Groĥovskij havis edzinon Klara Vladislavovna kaj 14 infanojn. Lia plej aĝa filo Meĉislav estis inter la unuaj meembroj de komsomolo en Jalutorovsko. La {{daton|18|5|1920}} li estis elektita kiel prezidanto de la Jalutorovska Distrikta Komitato de RKSM, en septembro iĝis membro de la Tjumena Gubernia Komitato. Li estis delegito de la 3-a Tutrusia Kongreso de RKSM, okazinta de la 2-a ĝis la {{dato|10|10}} en Moskvo, kiun malfermis Vladimir Lenin per sia fama parolado "La taskoj de la junularaj unioj" ({{l-ru|Задачи союзов молодёжи}})<sup>[[:ru:Задачи союзов молодёжи|ru]]</sup>. La {{daton|15|9|1920}} dum kunsido de la Tjumena Gubernia Komitato de RKSM, Meĉislav Groĥovskij estis aprobita kiel membro de la Triopo de Gazetara Sekcio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41–42 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Foto de krajona portreto de Meĉislav troviĝas en la Muzea Komplekso de Ivan Slovcov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xmv4w8 | titolo = М. Гроховский, первый председатель Ялуторовского укома комсомола. Рисунок. Фоторепродукция чёрно-белая. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706112941/https://starina.net/m/xmv4w8 | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. En la Jalutorovska Regiona Muzeo troviĝas rememoroj de Nina Ivanovna Popova (denaske Liĝina; {{l-ru|Лыжина}}) forme de letero al la muzea direktoro Ivan Terentjev, pri Meĉislav Groĥovskij, verkitaj la {{daton|28|8|1957}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/7R2yAJ | titolo = Документ. Письмо Поповой (Лыжиной) Нины Ивановны, старой комсомолки, Терентьеву Ивану Степановичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, о первых комсомольцах — Викторе Бахтиярове и Мите Гроховском. Г. Челябинск. 1957 г., август, 28 | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706113824/https://starina.net/m/7R2yAJ | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. Poste Klara Groĥovskaj aranĝis dokumentojn por reveni al Pollando kaj la familio foriris. Estas konate ke foje Meĉislav renkontiĝis kun Fjodor Trubaĉ, komsomolano de vilaĝo Novaj Zaimka, kies familio ankaŭ estis forveturonta al Pollando, kaj la junuloj priparolis establon de la Unio de Pola Junularo kiun ili povus gvidi, establon de la sovetia potenco en Pollando. Ilia posta sorto ne estas konata. En unu listo de aktivuloj de loka RKSM apud la nomo de Meĉislav estas skribite "forveturis al Pollando", en alia — "mortigita"<ref name="Достоин памяти народной42">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 42 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Memoro == Omaĝe al li, laŭ propono de regionografo Vasilij Morejev, en 1974 estis strato Babanovskaja estis alinomita en [[Jalutorovsko]] estis alinomita kiel strato Groĥovskij ({{l-ru|улица Гроховского}}) kaj sur la domo N 107 en strato Revolucio aperis memortabulo<ref name="Достоин памяти народной42"/>. En novembro 1992 la domo kun ĉizitaj fenestrokadroj ankoraŭ estis surloke, ĝiaj fotoj troviĝas en la Jalutorovska Regiona Muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xV2NLq | titolo = Фотография. Фасад дома Гроховского с улицы | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706112225/https://starina.net/m/xV2NLq | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xV2NwW | titolo = Фотография. Дом Гроховского | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/bABWYJ | titolo = Фотография. Окно с резным наличником дома Гроховского | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706114055/https://starina.net/m/bABWYJ | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Ivan Rusakov]] * [[Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} ngv5sm1fl5wqzfi8p9rlc12p1jznmz7 9442330 9442326 2026-07-31T09:14:01Z RG72 11847 9442330 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:20, 1 jul. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Stanislav Groĥovskij |honora sufikso = |dosiero = |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Socialista Revolucia Partio]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = 1867 |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|7|5|1919}} |loko de morto = [[Tjumeno]], [[Rusio]] |nacieco = polo |edzo/ino = Klara Groĥovskaja |rilatoj = |infanoj = Meĉislav |sidejo = |alma_mater = |okupo = revoluciulo<br/>seruristo |profesio = |religio = romkatolikismo |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Stanislav Petroviĉ Groĥovskij''' ({{l-ru|Станислав Петрович Гроховский}}; {{l-pl|Stanisław Grochowski}}; naskiĝis en 1867<ref>Proksimuma dato, kalkulita surbaze de la aĝo, inidikita en la mortoverdikto.</ref> — mortis la {{daton|7|5|1919}}, [[Tjumeno]], [[Rusio]]) estis rusia revoluciulo, la unua prezidanto de la Jalutorovska Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, ekzekutita laŭ verdikto de fronta militkampa juĝejo. == Biografio == En sovetia historiografio oni nomis lin "ekzelita seruristo", tamen efektive li estis nobelo de [[Varsovio]]. === Ekzilo === En la ŝtata arĥivo de [[Poltava provinco]] troviĝas dosierujo № 351 pri akuzo de Stanislav Groĥovskij kaj Dobrovenskij pri posedo de ruĝa standardo, pafiloj kaj afiŝo "Al laboristoj". La dosierujo enhavas 7 foliojn, el kiuj plej frua datas la {{JULGREGDATO|17|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj plej malfrua estas datita la {{JULGREGDATO|3|5|1906|akuzativo=jes}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | titolo = ГАПО-Полтава ф.138 оп.1 (1890-1919 г.) | titolo-aldono = Наблюдательное дело по обвинению Гроховского Станислава Петровича и Добровенского в хранении Красного флага, огнестрельного оружия и прокламации "К рабочим" (1906 год) | alirdato = 2026-07-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Великія описи | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260702105843/https://inv.velikie.org/archive/dapo/138/1/#case3139684 | arkivdato = 2026-07-02 | citaĵo = }}</ref>. Evidente tio okazis kadre de la subpremado de la [[Rusia revolucio de 1905]]. Fine de novembro 1905 en Poltava gubernio estis deklarita stato de eksterordinara gardado ({{l-ru|положение чрезвычайной охраны}}). En decembro 1905 en Kremenĉuka distrikto estis deklarita militstato ({{l-ru|военное положение}}), estis establita provizora ĉefgubernio ({{l-ru|временное генерал-губернаторство}}) de Kremenĉuko, vilaĝo Krjukovo kaj Kremenĉuka distrikto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/38516/1/Котлов%20П.Е._Вопросы_истории_1955_№%203.pdf?ysclid=ms8our1gxr386436398 | titolo = Крестьянское движение на Полтавщине в 1905–1907 годах | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Котлов | persona nomo = П. Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вопросы истории | volumo = | numero = 3 | paĝoj = 106 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1955 | alirdato = 2026-07-31 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li estis ekzilita de [[Kremenĉuko]] al Tobolska gubernio por 2 jaroj pro revolucia agado laŭ ordono de ĉefguberniestro (do senjuĝe) kaj venis al la Tjumena Distrikta Prizono la {{JULGREGDATO|14|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Samjare li petis la guberniestron transloki lin al Jalutorovsko por establi tie metiejon kaj tiel akiri vivrimedojn<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 38 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi eksciis ke en Jalutorovska distrikto estas evoluinta maŝina pritraktrado de la tero. Kiel fakulo pri riparado de agrikulturiloj mi povus apliki miajn sciojn por la bono de loĝantaro kaj akiri vivrimedojn por mi kaj mia familio, konsistanta el edzino kaj tri infanoj. |aŭtoro = Stanislav Groĥovskij |verko = Peto al la guberniestro de Tobolska gubernio |origina teksto = Я узнал, что в Ялуторовском уезде развита машинная обработка земли. Как специалист по ремонту сельскохозяйственных орудий, смог бы приложить свои познания на пользу населения и добыть средства к существованию себе и своей семье, состоящей из жены и трех детей. }} La {{JULGREGDATO|16|10|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li venis al Jalutorovsko kun la edzino Klara Vladislavovna kaj 3 infanoj, el kiuj plej aĝa estis la 4-jara Meĉislav. Loka bolŝevisto Fjodor Maslennikov asertis ke Stanislav Groĥovskij apartenis al la "maksimumista" alo de la Socialista Revolucia Partio kaj estis ekzilita pro suspekto pri preparado de atenco kontraŭ guberniestro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li rememoris ke Groĥovskij bone akomodiĝis en la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 39 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Groĥovskij estis nemalbona seruristo, li okupiĝis pri seruraj aferoj en sia domo. La afero evidentiĝis profita. Li konstruis por si fine de la strato Carskaja [Cara] (nun strato Revolucio) negrandan traban domon, tegmentis ĝin per feraĵoj kaj aranĝis tie metiejon. En 1918 revkom<ref>Revolucia komitato.</ref> komencis lukton kontraŭ produktantoj de memfarita brando. Oni konfiskadis ĉe ili brandodistililojn, ilin mem oni juĝis aŭ monpunis. Inter la distililoj estis ankaŭ produktaĵoj de Groĥovskij. Ili famis per bona konstrukcio, konsistanta el 5–7 sedimentujoj, kio ebligis ricevi brandon bone purigitan. Kaj evidente la metiisto estis nemalbone gajnanta per ili. |aŭtoro = Fjodor Maslennikov |verko = La urbo Jalutorovsko en la tagoj de la Oktobro |origina teksto = Гроховский был неплохим слесарем, промышлял слесарным делом у себя на дому. Дело это оказалось выгодным. Он выстроил себе в конце ул. Царской (ныне улица Революции) небольшой бревенчатый дом, покрыл его железом и организовал там мастерскую. В 1918 г. ревком развернул борьбу с самогонщиками. У них отбирали аппараты, самих судили или штрафовали. Среди аппаратов были и работы Гроховского. Они славились хорошей конструкцией, состоящей из 5–7 отстойников, что давало возможность получать самогон хорошей очистки. И, по-видимому, мастер зарабатывал на них неплохо. }} La domo de Stanislav Groĥovskij troviĝis ĉe kruciĝo de la stratoj Babanovskaja (nun Groĥovskij) kaj Carskaja (nun Revolucio) kaj en la 1980-aj jaroj havis N 107 laŭ strato Revolucio. En 2026 sur tiu ĉi loko jam staris alia domo. Ricevinte terenon apud lago Babanovskoje, li konstruis tie lignan muelejon, sed en aŭgusto 1912 vendis ĝin al burĝo I. Kuguŝev<ref name="Достоин памяти народной40">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 40 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post la Februara revolucio en Jalutorovsko estis establita la Provizora Ekzekutiva Komitato subestre de distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko <sup>[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]</sup>, veterano de la [[Socialista Revolucia Partio]], la unua redaktoro de loka ĵurnalo "Popola Volo". Baldaŭ estis establita ankaŭ la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kies prezidanto estis elektita Stanislav Groĥovskij. La {{daton|27|4|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita ĝia programo. La {{daton|15|5}} Groĥovskij kaj aliaj membroj de la soveto postulis ke la Provizora Ekzekutiva Komitato donu al ili "malfermitajn listojn", ebligontajn vojaĝi tra la distrikto kaj aranĝi kamparanajn kunvenojn por elekti delegatojn al kamparana kongreso, sed la komitato rifuzis tiun ĉi peton. Samtage vespere surplace apud la Urba Administracio ({{l-ru|городская управа}}) okazis protestas mitingo kaj sekvan jaron la sovetianoj ekveturis al la kamparo senpermese. Stanislav Groĥovskij venis al vilaĝo Jurginskoje, kie li forte kritikis agadon de la Provizora Ekzekutiva Komitato kaj komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Kamparanoj ne subtenis lin, sed arestis kaj revenigis subgarde al Jalutorovsko, kie li estis metita al malliberejo. La afero estis telegrafita al la komisaro de Tobolska gubernio, kiu taskigis enketiston Grinevickij esplori la aferon. Prokuroro Korjakin postulis "apliki kontraŭ la akuzito la plej severajn rimedojn" ({{l-ru|принять против обвиняемого строжайшие меры}}). Distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko vojaĝis al Tobolsko kaj persone petis la gubernian komisaron lasi Groĥovskij subgarde, argumentante ke li mincas publikan sekurecon<ref name="Достоин памяти народной40"/>. En ĵurnalo de la tjumena sekcio de la Socialista Revolucia Partio "Libera Vorto" ({{l-ru|Свободное слово}}) N 91 la {{daton|20|8|1917}} estis publikigita "Letero al la redakcio", kies aŭtoroj (kelkaj domposedantoj el Jalutorovsko) pledis pri liberigo de Stanislav Groĥovskij<ref name="Достоин памяти народной41">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Ĉe fortega kontraŭstaro de la ekzekutiva komitato formiĝis la Jalutorovska Soveto de laboristaj kaj Soldataj Deputitoj kun prezidanto la eks-ekzilito S. P. Groĥovskij. La soveto kun subteno de la urbanoj iĝis opozicio de la ekzekutiva komitato, ekdubinte pri la personeco de la prezidanto de la komitato kaj komisaro Ivanickij, petis lin doni informojn pri sia pasinteco. Sed Groĥovskij estis malliberigita. Kaj oni akuzis lin. Restis certan tempon arestita ankaŭ la viculo Grigorjev, kaj la sekretario. Ni nin turnas al la gazetaro. Ne eblas plu silenti, kiam pro ies kalkuloj en la prizono senkulpe restas la socia aganto, patro de grandega familio, kondamnita je mizero, sen nutranto. Groĥovskij havas naŭ infanojn, el kiuj plej aĝa havas nur 14 jarojn. |aŭtoro = A. Zaĥarov, G. I. Ĉerepanov, G. G. Kvaŝnin, S. Sirin, F. Demĉenko |verko = Letero al la redakcio |origina teksto = При сильном противодействии исполнительного комитета образовался Ялуторовский Совет рабочих и солдатских депутатов под председательством бывшего ссыльного С.П. Гроховского. Совет при поддержке горожан стал в оппозицию к исполкому, усомнившись в личности председателя комитета и комиссара Иваницкого, попросил его дать сведения о своем прошлом. Но Гроховский был посажен в тюрьму. И ему предъявлено обвинение. Посидел некоторое время под арестом и заместитель Григорьев, и секретарь. Мы обращаемся к печати. Нельзя больше молчать, когда из-за чьих-то расчетов в тюрьме безвинно томится общественный деятель, отец огромной семьи, обреченной на нищету, без кормильца. У Гроховского девять человек детей, из которых старшему только 14 лет. }} La {{daton|29|8}} loka ĵurnalo "Popola Volo" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato, rezonis ke ĝia prezidanto Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ne kulpas pri tio, ĉar Stanislav Groĥovskij estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En februaro 1918 al Jalutorovsko venis de Omsko taĉmento de la Ruĝa Gvardio por establi tie sovetian potencon. Stanislav Groĥovskij estis liberigita kaj iĝis prezidanto de komisiono, kies celo estis restarigi la soveton. Membro de la regimenta komitato de la 19-a Siberia Pafista Regimento Stepan Komolcev aprezis lian kontribuon<ref name="Достоин памяти народной41"/>. {{Citaĵo |teksto = Mi vizitis S. P. Groĥovskij por ke li partoprenu organizadon kaj kapton de la potenco en la urbo Jalutorovsko. Li aprobis. Li elpaŝis dum mitingo, parolis nemalbone, laboriste. Li estis nemalbona organizanto, bona agitisto, postulema kaj severa. |aŭtoro = Stepan Komolcev |verko = |origina teksto = Заходил я к С.П. Гроховскому, чтобы он принял участие в организации и захвате власти в г. Ялуторовске. Он дал свое согласие. Выступал на митинге, говорил неплохо, по-рабочему. Он был неплохим организатором, хорошим агитатором, требовательным и строгим. }} La kunsidoj okazis en la domo de burĝino A. I. Pantelejeva. Oni decidis senarmi la lokanojn, anstataŭigi milicon de la Provizora Registaro per tiu de la soveto, do oni sendis al ĉiuj setlejoj de la distrikto alvokojn de la popola komisaro pri la rajtoj kaj devoj de la soveto. La {{daton|5|3|1918}} okazis la tuturba kunveno dum kiu la komisiono estis transformita je la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. Post unu monato okazis la distrikta kamparana kongreso, kiun partoprenis 293 delegitoj de 34 subdistriktoj, plejparte eks-soldatoj. Stanislav Groĥovskij kiel prezidanto de la soveto faris ardan paroladon kaj proponis agnoski la sovetian potencon, kion plejparto de la delegitoj aprobis. Oni decidis unuigi la laboristajn, soldatajn kaj kamparanajn sovetojn. Tamen dum sekvinta voĉdono Stanislav Groĥovskij ne estis elektita kiel membro de la soveto<ref name="Достоин памяти народной41"/>. Iom alie rememoras la eventojn bolŝevisto Fjodor Maslennikov. Li skribis ke Groĥovskij estis kontraŭulo de la Provizora Registaro kaj subtenis la sovetojn. En 1918 li kunlaboris en Jalutorovsko kun lokaj bolŝevistoj subestre de Miĥail Fedosejev kaj ĝuste en loĝejo de Groĥovskij okazis kunsido dum kiu oni decidis peti la Omskan Soveton sendi taĉmenton por ke la sovetoj ekregu ankaŭ en Jalutorovsko. Fine de februaro 1918 venis taĉmento subestre de Kojmov kaj ĝis matene okupis kazernojn, zemstvon kaj la fervojstacion. Estis establita la provizora revolucia komitato (revkomo), kie Groĥovskij estis la prezidanto, Maslennikov lia viculo, Fedosejev iĝis komisaro pri financoj kaj edukado, Turanskij estis komisaro pri poŝto kaj telegrafo, Maliĥ ({{l-ru|Малых}}) estis komisaro de la fervojstacio, Komolcev iĝis sekretario. Sekvan tagon okazis mitingo, kiu komenciĝis per diservo — laŭ iniciato de Groĥovskij kaj aliaj ne-bolŝevistaj membroj de la revkomo, dezirintaj altiri laŭeble pli da homoj dum Maslennikov, Fedosejev kaj Komolcev kontraŭis tion. Groĥovskij okupiĝis pri kreado de loka taĉmento, origine el militkaptitaj ĉeĥoslovakoj kaj hungaroj (en la urbo estis ĝis 800 da tiaj militkaptitoj). Poste formiĝis dua taĉmentoj el kamparanoj de Jalutorovska distrikto, partoprenintaj la Unuan mondmiliton. Lokaj intelektuloj plejparte subtenis dekstran alon de Socialista Revolucia Partio kaj menŝevistojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 69–71 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste, laŭ liaj rememoroj, formiĝis konstanta komunikado kun Tjumeno, de kie venis ordono establi la Eksterordinaran Milita-Operacian Revolucian Stabon ({{l-ru|Чрезвычайный военно-оперативный революционный штаб}}), kiu devus ricevi la tutan potencon dum la milita periodo. La prezidanto estis nomumita Fjodor Maslennikov, prezidanto de distrikta ekzekutiva komitato Grigorjev kaj prezidanto de [[ĈK|Eksterordinara Komitato]] Stepan Komolcev iĝis membroj. Fine de majo 1918 eksplodis [[ribelo de la Ĉeĥoslovaka Legio]] <sup>[[:ru:Восстание Чехословацкого корпуса|ru]]</sup> kaj, post kiam la ribeluloj okupis [[Kurgano (urbo)|Kurganon]], la Eksterordinara Milita-Operacia Revolucia Stabo decidis preventi eventualan perfidon de la ĉeĥa taĉmento, do nokte oni arestis ties membrojn kaj post komplikaj intertraktoj senarmis ilin. Tion faris la dua taĉmento, al kiu poste aliĝis parto de la militkaptitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = На подступах к красной Тюмени // От Зимнего до Перекопа: Сборник воспоминаний |lasta = Масленников |unua = Ф. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/1978_20260729 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1978 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Воениздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 72–73 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post alveno la Kolĉak-armeo, Stanislav Groĥovskij foriris kun retiriĝantaj sovetiaj trupoj al Permo. Tie li servis en la 10-a inĝeniera bataliono de la 10-a divizio kaj en armilaj metiejoj. Kamaradoj rememoris ke li sopiris la familion, ofte rememoris la idojn, do post kiam ruĝarmeanoj forlasis ankaŭ Permon, li kaŝe revenis al Jalutorovsko. Sed tie oni rekonis lin kaj denuncis al novaj potencoj, sekvis aresto kaj malliberigo<ref name="Достоин памяти народной41"/>. === Morto === Cirkonstancoj de lia morto en 1919 longan tempon restis malklaraj. Estis konate ke lin arestis kaj mortpafis anoj de la Kolĉak-armeo, sed ne estis konate kie kaj kiam. En 1921 membro de la Tjumena Gubernia Eksterordinara Komisiono ([[ĈK]]) V. S. Laptev estis taskigita esplori tion, sed trovis neniujn novajn informojn. Historiistoj supozis ke Groĥovskij estis ekzekutita fine de julio aŭ komence de aŭgusto 1919 en Jalutorovsko, kiam retiriĝantaj trupoj de la Kolĉak-armeo okazigis amasaj senjuĝajn ekzekutojn de politikaj malliberuloj en loka prizono. Lokanoj Fjodor Plotnikov kaj Olga Ivanovna Ostjakova en siaj rememoroj, troviĝantaj en la Jalutorovska muzeo, subtenis tiun ĉi version. Sed ili ne ĉeestis la ekzekuton kaj verkis siajn rememorojn 30 kaj 60 jarojn post la rememorataj eventoj, do eraris plurfoje. En 1922 rusia historiisto Miĥail Veber unuafoje publikigis trovitan de li en Rusia Ŝtata Milita Arĥivo mortkondamnon surbaze de kiu estis ekzekutita Stanislav Groĥovskij<ref>{{citaĵo el libro |titolo = К вопросу о дате и месте казни первого председателя Ялуторовского Совета депутатов С.П. Гроховского // «Уральцы бьются здорово…»: Вклад Урала в военную мощь России. 13-е уральские военно-ист. чтения. Сб. науч. ст. |lasta = Вебер |unua = М.И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20260701094347/https://www.academia.edu/87325905/К_вопросу_о_дате_и_месте_казни_первого_председателя_Ялуторовского_Совета_депутатов_С_П_Гроховского |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Сократ |loko = Екатеринбург |lingvo = ru |isbn= = 978-5-906350-79-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Mi anoncas por informoj la ordonon de la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono de la {{dato|5|5|1919}}: la 1919-a jaro la 5-an de majo la fronta militkampa juĝejo de la tjumena garnizono, establita surbaze de ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizono de la {{dato|6|5|1919}}<ref>Tiel! Eble mistajpo aŭ la ordono estis eldonita kun pasinta dato.</ref> N 8 § 1, en laŭleĝa konsisto, pritraktinte dum juĝeja kunsido la aferon de nobelo de Varsovio Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝa, romkatolika kredanto, supera suboficiro<ref>{{l-ru|зауряд-прапорщик}}.</ref> de armea rezervo, subigita surbaze de la ordono laŭ trupoj de la tjumena garnizonno de la 4-a de majo de tiu ĉi jaro N 26 § 16 al la militkampa juĝejo pro tio ke li, Groĥovskij, estinte membro de la societo nomita partio de bolŝevistoj-komunistoj, kreiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj ĝia regado fare de tiu ĉi partio, por atingo de tiu ĉi celo siaflanke li prenis sur sin organizadon de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto kaj efektive organizis [ĝin], estis prezidanto de komisiono pri organizado de la sovetia potenco en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto, prezidanto de la Jalutorovska sovdepo <ref>Soveto de deputitoj.</ref>, ĉe tio kiel agento de tiu ĉi societo li eldonis ordonon pri pago de kontribucio fare de la urbo Jalutorovsko forme de unu miliono da rubloj, organizis kaj armis taĉmentojn por fortigi en la urbo Jalutorovsko kaj distrikto la sovetian potencon, aranĝis arestojn kaj priserĉadojn, rekviziciadis ejojn, konfiskadis privatajn posedaĵojn, estis en la urbo Permo membro de la Perma sovdepo kaj prezidanto de ties mandata komisiono, estis komandestro de la inĝeniera bataliono ĉe la Administracio de Specialaj Trupoj de la stabo de la [3-a] Ruĝa Armeo, organizita por armita lukto kontraŭ la Provizora Siberia Registaro, agnoskis lin, Groĥovskij, kulpa pri tio ke li en 1918 estis membro de la societo, formiĝinta por perforta kapto de la supera potenco en Rusio kaj partoprenis armitan lukton kontraŭ la Rusia registarro, kaj pro tio kaj surbaze de la punkto 3 de la parto 11 de la artikolo 108 de la Krima Kodekso, verdiktis: la juĝaton Stanislav Petroviĉ Groĥovskij, 52 jarojn aĝan, senigi je ĉiuj civitanaj rajtoj kaj subigi al la mortopuno per mortpafo.<br/>La verdikto, konfirmita de la Ĉefa estro de la Tjumena Milita Distrikto, estis plenumita la 7-an de majo de tiu ĉi jaro. |aŭtoro = |verko = |origina teksto = Объявляю для сведения приказ прифронтового военно-полевого суда тюменского гарнизона от 5 мая 1919 года: 1919 года мая 5 дня прифронтовой военно-полевой суд тюменского гарнизона, сформированный на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 6 мая1 1919 года за № 8 § 1, в законном составе рассмотрев в судебном заседании дело о дворянине города Варшавы Станиславе Петровиче Гроховском, 52 лет, римско-католического вероисповедания, зауряд-прапорщике запаса армии, преданном на основании приказа по войскам тюменского гарнизона от 4 мая сего года за № 26 § 16 военнополевому суду за то, что он, Гроховский, состоя членом сообщества, именуемого партией большевиков-коммунистов, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и утверждения ее за этой партией, для достижения таковой цели с своей стороны принял на себя организацию советской власти в городе Ялуторовске и уезде и действительно организовал [ее], состоял председателем комиссии по организации советской власти в городе Ялуторовске и уезде, председателем Ялуторовского совдепа, причем в качестве агента указанного сообщества отдал распоряжение о взыскании контрибуции с города Ялуторовска в размере одного миллиона рублей, организовал и вооружил отряды для укрепления в городе Ялуторовске и уезде советской власти, производил аресты и обыски, реквизировал помещения, конфисковал частное имущество, состоял в городе Перми членом Пермского совдепа и председателем мандатной комиссии последней, состоял командиром инженерного батальона при Управлении особых формирований штаба [3-й] Красной армии, организованного для вооруженной борьбы с Временным Сибирским правительством, признал его, Гроховского, виновным в том, что он в 1918 году являлся членом сообщества, образовавшегося для насильственного захвата верховной власти в России и принял участие в вооруженной борьбе с Российским правительством, а потому и на основании п. 3 части 11 ст. 108 Уголовного уложения постановил: подсудимого Станислава Петровича Гроховского, 52 лет, лишить всех прав состояния и подвергнуть смертной казни через расстреляние.<br/>Приговор, утвержденный Главным начальником Тюменского военного округа, приведен в исполнение 7 мая сего года }} == Familio == Stanislav Groĥovskij havis edzinon Klara Vladislavovna kaj 14 infanojn. Lia plej aĝa filo Meĉislav estis inter la unuaj meembroj de komsomolo en Jalutorovsko. La {{daton|18|5|1920}} li estis elektita kiel prezidanto de la Jalutorovska Distrikta Komitato de RKSM, en septembro iĝis membro de la Tjumena Gubernia Komitato. Li estis delegito de la 3-a Tutrusia Kongreso de RKSM, okazinta de la 2-a ĝis la {{dato|10|10}} en Moskvo, kiun malfermis Vladimir Lenin per sia fama parolado "La taskoj de la junularaj unioj" ({{l-ru|Задачи союзов молодёжи}})<sup>[[:ru:Задачи союзов молодёжи|ru]]</sup>. La {{daton|15|9|1920}} dum kunsido de la Tjumena Gubernia Komitato de RKSM, Meĉislav Groĥovskij estis aprobita kiel membro de la Triopo de Gazetara Sekcio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 41–42 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Foto de krajona portreto de Meĉislav troviĝas en la Muzea Komplekso de Ivan Slovcov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xmv4w8 | titolo = М. Гроховский, первый председатель Ялуторовского укома комсомола. Рисунок. Фоторепродукция чёрно-белая. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706112941/https://starina.net/m/xmv4w8 | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. En la Jalutorovska Regiona Muzeo troviĝas rememoroj de Nina Ivanovna Popova (denaske Liĝina; {{l-ru|Лыжина}}) forme de letero al la muzea direktoro Ivan Terentjev, pri Meĉislav Groĥovskij, verkitaj la {{daton|28|8|1957}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/7R2yAJ | titolo = Документ. Письмо Поповой (Лыжиной) Нины Ивановны, старой комсомолки, Терентьеву Ивану Степановичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, о первых комсомольцах — Викторе Бахтиярове и Мите Гроховском. Г. Челябинск. 1957 г., август, 28 | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706113824/https://starina.net/m/7R2yAJ | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. Poste Klara Groĥovskaj aranĝis dokumentojn por reveni al Pollando kaj la familio foriris. Estas konate ke foje Meĉislav renkontiĝis kun Fjodor Trubaĉ, komsomolano de vilaĝo Novaj Zaimka, kies familio ankaŭ estis forveturonta al Pollando, kaj la junuloj priparolis establon de la Unio de Pola Junularo kiun ili povus gvidi, establon de la sovetia potenco en Pollando. Ilia posta sorto ne estas konata. En unu listo de aktivuloj de loka RKSM apud la nomo de Meĉislav estas skribite "forveturis al Pollando", en alia — "mortigita"<ref name="Достоин памяти народной42">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20210914012755/https://okn.admtyumen.ru/files/upload/OIV/K_pam/Документы/Наследие%202017.pdf | titolo = Достоин памяти народной | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Бурлакова | persona nomo = Т.Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Наследие Тюменской области | volumo = 1 | numero = 7 | paĝoj = 42 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2026-07-02 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. == Memoro == Omaĝe al li, laŭ propono de regionografo Vasilij Morejev, en 1974 estis strato Babanovskaja estis alinomita en [[Jalutorovsko]] estis alinomita kiel strato Groĥovskij ({{l-ru|улица Гроховского}}) kaj sur la domo N 107 en strato Revolucio aperis memortabulo<ref name="Достоин памяти народной42"/>. En novembro 1992 la domo kun ĉizitaj fenestrokadroj ankoraŭ estis surloke, ĝiaj fotoj troviĝas en la Jalutorovska Regiona Muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xV2NLq | titolo = Фотография. Фасад дома Гроховского с улицы | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706112225/https://starina.net/m/xV2NLq | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/xV2NwW | titolo = Фотография. Дом Гроховского | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/bABWYJ | titolo = Фотография. Окно с резным наличником дома Гроховского | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-06 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260706114055/https://starina.net/m/bABWYJ | arkivdato = 2026-07-06 | citaĵo = }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Ivan Rusakov]] * [[Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groĥovskij, Stanislav}} khpv1ji9ay5ai1zrl45a6urwrz0fkpy Guido Gozzano 0 948802 9442389 9419780 2026-07-31T10:48:03Z Sj1mor 12103 /* Rilataj temoj */ 9442389 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Guido Gozzano |dosiero =Guido-Gozzano.jpg |priskribo =itala poeto |dato de naskigxo ={{Dato|19|decembro|1883}} |loko de naskigxo =[[Torino]], [[Italio]] |dato de morto ={{Dato|9|aŭgusto|1916}} |loko de morto =[[Torino]], [[Italio]] | profesio = poeto, verkisto | nacieco = Itala }} '''Guido Gustavo Gozzano''' ([[Torino]], 19-an de decembro 1883 – [[Torino]], 9-an de aŭgusto 1916) estis itala [[poeto]] kaj verkisto. Unu el la ĉefaj elstaruloj de la tiel nomata "krepuskismo", la intima stilo de Gozzano, trempita en melankolio, estis subtenata de la antaŭsento de mallonga vivo (li mortis pro tuberkulozo nur 32-jaraĝa). Lia vivsperto, (aŭ pli ĝuste, lia mortsperto) klarigas kial li konsideris sin "poeto de malgrandaj aferoj", uzante simplan lingvaĵon, kontraste al la tiama domina vigleco de D'Annunzio: lia poezio esprimas, unuflanke, melankolian deziron vivi, kaj, aliflanke, la konscion pri ne havi estontajn perspektivojn. Lia nomo do asociiĝas kun la post- [[Dekadencismo|dekadenca]] literatura movado de krepuskismo . Naskita en riĉa familio en [[Agliè]] (elp.: alje'), li komence dediĉis sin al poezio, imitante la poeton [[Gabriele D'Annunzio]] kaj lian miton kiel ''dando''n . Poste, tamen, la malkovro de la poezio de [[Giovanni Pascoli]] alproksimigis lin al la rondo de intimaj poetoj, kiuj poste nomiĝos "krepuskismaj", unuigitaj per ilia atento al "bonaj aferoj kun tre malbona gusto" , kun kelkaj [[Estetikismo|estetikigaj]] nuancoj <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.noveporte.it/dandy/dandies/gozzano.htm|titolo=Dandies: Guido Gozzano}}</ref>, la "malakceptita sentaŭgaĵo, tiel kara al mia Muzo", kiel li mem ironie difinis ilin. Li mortis nur 32-jaraĝa, pro ftizo ([[Tuberkulozo|pulma tuberkulozo]]), kiu lin turmentis ekde 1907. Li vojaĝis al [[Barato]] en 1912, kun la espero trovi helpon kontraŭ sia malsano en la [[klimato]] de tiu lando. Dum sia restado en Barato li verkis serion da artikoloj, kolektitaj en la postmorta volumo ''*Verso la cuna del mondo'' * (Al la Lulilo de la Mondo) (1917). Pli gravaj estas liaj versoj: ''*La via del rifugio'' * (1907) kaj ''*I colloqui*'' (1911). La mondo, kiun li priskribis, estas provinca, malalt-burĝa, vidata kun amo, sed samtempe kun ia ironia distanciĝo. {{Citaĵo|Non amo che le rose che non colsi. <br> (Mi nur amas la rozojn, kiujn mi ne plukis) }} == Biografio == [[Dosiero:Fausto_Gozzano.jpg|maldekstra|eta|Fausto Gozzano, la patro de Guido]] La avo de Guido, D-ro Carlo Gozzano, [[kuracisto]] en la [[Krimea milito|Krimea Milito]], proksima amiko de [[Massimo d'Azeglio]] kaj amanto de la romantika literaturo de sia tempo, estis bonhava burĝo, posedanto de teroj kaj diversaj vilaoj en [[Agliè]]. Lia filo Fausto (1839-1900), [[inĝeniero]], konstruisto de la [[fervojo]] Canavese, kiu ligas Torinon kun la Kanavesaj Valoj, post la [[morto]] de sia unua edzino, (kun kiu li jam havis kvin filinojn), edziĝis en 1877 kun la [[Agliè|deknaŭjara]] [[Diodata Mautino]] (1858-1947) el Agliè. Tio estis juna virino kun arta temperamento, ŝatantino de la teatro kaj amatora aktorino, filino de la deputito Massimo Mautino, alia riĉa terposedanto, posedanto de malnova kaj nobla domo en Agliè kaj, proksime, de la vilao «Il Meleto», kiu havis malgranda parko enfermanta lagon, meze de kiu staris insuleto: nuancon de ekzotikeco tiam donis la kabano, konstruita el teksita [[bambuo]]. El tiu dua geedzeco naskiĝis aliajn kvin gefiloj (el kiuj du mortis en infan-aĝo). Guido estis la kvara infano de la kvin filoj: naskita la 19-an de decembro 1883 en Torino, en la domo, kiun liaj gepatroj posedis en strato Bertolotti 2, li estis baptita en la proksima preĝejo de Sankta Barbara la 19-an de februaro kun la nomoj Guido, Davide, Gustavo kaj Riccardo. Tre ligita al sia hejmurbo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.comune.torino.it/cittagora/article_14564.shtml|titolo=Guido Gozzano: un'arte fatta di parole, cent'anni dopo}}</ref>, Gozzano loĝis en kvar malsamaj domoj en sia hejmurbo: baldaŭ post sia naskiĝo, en konstruaĵo apud tiu de alia granda torinano, tre malsama ol li, Piero Gobetti, kiun Guido certe ne konis. Li frekventis la [[Barnabitoj|barnabitan]] bazlernejon kaj poste la «Cesare Balbo». Liaj mezlernejaj studoj estis malfacilaj: enskribiĝis en la klasikan mezlernejon "Cavour" en 1895, sed malsukcesis post du jaroj kaj estis sendita studi en loĝlernejo en [[Chivasso]] ; li revenis por studi en Torino en 1898, kie lia patro mortis pro [[Pneŭmonito|pulm-inflamo]] en marto 1900. Je la datreveno de lia morto, Pasko 1901, en la aĝo de 17 jaroj, Guido verkis sian unuan konatan poemon, "''Primavere romantiche''", dediĉitan al lia patrino. Liaj multaj leteroj al lia amiko kaj samlernejano Ettore Colla helpas nin kompreni la kialojn de la akademiaj malfacilaĵoj de Gozzano, ĉar li multe pli interesiĝis pri "bubaĵoj" ol pri studado. Post du pliaj ŝanĝoj de lernejoj, en oktobro 1903 li fine akiris sian altlernejan diplomon ĉe la Nacia Kolegio de [[Savigliano]]; estis la sama jaro, en kiu, en la torina revuo «Il venerdì della Contessa», li publikigis siajn unuajn versojn, ankoraŭ d'Annunzio-similajn, jam de la titoloj: ''La Malkreskanta Virgulino'', ''La Admono'', ''Vas Voluptatis'', ''La Parabolo de Aŭtuno'', ''Supreme Quies'' kaj ''Laus Matris'', kaj ankaŭ la rakonton ''La Promenado''. === La "Kultura Societo" === Kvankam li enskribiĝis en la Fakultaton pri Juro, krom la balsalono de la studenta klubo «Gaudeamus igitur», Gozzano preferis ĉeesti la [[Literaturo|literaturajn]] kursojn, tiutempe okazigitajn de Arturo Graf - kiu, krom la regulaj lecionoj rezervitaj por studentoj, ankaŭ partoprenis publikajn konferencojn kaj en la universitataj klasĉambroj, la tiel nomataj «sabatine», kaj en la oficejoj de la revuo «La Donna» - kaj la "Società della cultura", klubo komence situanta en la <nowiki>''</nowiki>Galleria Nazionale<nowiki>''</nowiki> en Via Roma kaj poste, ekde 1905, translokigita al la nuna <nowiki>''</nowiki>Via Cesare Battisti<nowiki>''</nowiki> apud [[Palaco Carignano|Palazzo Carignano]] . Fondita en 1898 de grupo de intelektuloj, inter kiuj oni memoras [[Luigi Einaudi]], [[Guglielmo Ferrero]], [[Gaetano Mosca]], Giovanni Vailati kaj la astronomon Francesco Porro de' Somenzi, la Societo volis esti cirkulanta biblioteko, kiu provizus la plej novajn literaturajn publikaĵojn, legejon por gazetoj kaj revuoj kaj lokon por konferencoj kaj konversacioj, laŭ [[Pozitivismo|pozitivisma]] vizio pri la cirkulado de kulturo, konsistanta el pedagogiaj intencoj kaj interŝanĝoj de profesiaj spertoj. [[File:Arturo_Graf.jpg|eta|Arturo Graf]] Inter la pli maljunaj aŭ jam establitaj vizitantoj en la kultura panoramo de tiuj jaroj, oni rimarkas la literaturrecenziston kaj direktoron de la <nowiki>''Galleria d'Arte Moderna''</nowiki> Enrico Thovez, la verkistojn [[Massimo Bontempelli]], Giovanni Cena, Francesco Pastonchi, Ernesto Ragazzoni, Carola Prosperi, la filologon Gustavo Balsamo Crivelli kaj la profesorojn [https://it.wikipedia.org/wiki/Zino_Zini Zino Zini] kaj [https://it.wikipedia.org/wiki/Achille_Loria Achille Loria]. [[Luigi Pirandello|Pirandello]] ankaŭ faris kelkajn ekaperojn. En la tuja postmilita periodo, Piero Gobetti, Lionello Venturi kaj Felice Casorati ankaŭ partoprenis, kun malsama spirito kaj intenco. Gozzano fariĝas, laŭ la difino de sia amiko ĵurnalisto Mario Bassi, la estro de «freneza bando» de junuloj - formita, interalie, de la verkistoj Carlo Calcaterra, Salvator Gotta, Attilio Momigliano, Carlo Vallini, Mario Dogliotti kiu poste fariĝis Patro Silvestro, benediktano en Subiaco, kiu helpos lin spirite sur lia mortlito, de la ĵurnalisto Mario Vugliano - kiu ĝenadis la studaman pacon de la membroj per la bruo de laŭtaj konversacioj kaj la impertinenteco de improvizitaj goliardaj ŝercoj: bildo de Gozzano kiu, cetere, ŝajnas kontrasti kun tiu kutime donita, de rezervita junulo, kun aristokrataj trajtoj, tre afabla, ridetanta sed kiu «neniam ridis, li ridis preskaŭ kun peno». Se la konsidero de Gozzano por tiu rondo ne estas flata en si mem - «Kulturo! Kiam vi parolas al mi pri ĝi, mi flaras la odoron de certaj kloakoj disŝiritaj por restaŭrado» - ĝi tamen estas por li ŝanco fari konatiĝojn, kiuj estos utilaj kaj por lia kultura orientiĝo kaj por la reklamado de liaj versoj. Tiel, de la filozofio-profesoro Zino Zini li petas indikojn kaj klarigojn pri la figuroj de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], do konformaj al sia ribelema Dekadentismo, en kiuj serĉi «veron, kiu ne estas la religia». Tamen, pli zorgema konsidero pri la poeziaj valoroj de verkado malrapide maturiĝas en li, kune kun pli serioza, kvankam seniluziigita, pozicio de si mem en mondaj rilatoj, favorita de la kono de modernaj francaj kaj belgaj poetoj, [[Francis Jammes]], [[Maurice Maeterlinck]], [[Jules Laforgue]], [[Georges Rodenbach]] kaj [[Sully Prudhomme]] ĉefe, same kiel de la Graf de la ''Rime della selva'' kaj de la influo de [[Giovanni Pascoli|Pascoli]] . Giampiero Comolli skribas pri la kontraŭdiro esprimita de Gozzano en ''Pioggia d'agosto,'' laŭ kiu la vero manifestiĝas nur per [[iluzio]], sen kiu la mortiga malsano estus spertata nur kiel [[tragedio]] . «Ankaŭ li rigardis en tiun teruran, malhelan profundon de ekzisto, al kiu en tiuj samaj jaroj aŭtoroj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]] kaj [[Franz Kafka|Kafka]] komencis rigardi. Gozzano klare vidis la abismon, sed neniam, eĉ ne por momento, li faris tragedion el ĝi: (...)». <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Presentazione|numero=14}}</ref> === "La Vojo al Rifuĝo" === [[File:Guido_Gozzano.jpg|dekstra|eta|Guido Gozzano]] En 1906, ĉe la <nowiki>''Società di Cultura''</nowiki>, li renkontis Amalia Guglielminetti, (La poetino rakontas en sia taglibro la scenon de la renkontiĝo, kiu en realeco, en tiu unua momento, estis maltrafita: "Ni rigardis unu la alian momente per magnetigitaj okuloj, poste li stariĝis, faris paŝon al mi kvazaŭ sekvante kuraĝan decidon, sed mia rigardo subite malleviĝis, mia vizaĝo esprimis subitan konsterniĝon [...] kaj li ne antaŭeniris, li deturnis siajn paŝojn al la pordo, kuntirante siajn lipojn en malforta grimaco de ironio [...] kaj eliris."). Kun ŝi li komencis turmentitan rilaton la sekvan jaron: ĝi estis jaro kun malmultaj komponaĵoj, dediĉita kiel li estis al la projekto kolekti siajn verkojn en volumo, sindediĉo al selektado kiu implikis korektojn, re-prilaborojn kaj forigojn de versoj kiuj tiam fariĝis fremdaj al li. La rezulto estas la volumo <nowiki>''</nowiki>''La via del rifugio<nowiki>''</nowiki>'', kolekto de 30 poemoj, inter kiuj elstaras ''La via del rifugio'', kiu donas la titolon al la kolekto, ''Le due strade'' kaj ''L'amica di nonna Speranza'', kiu aperis en aprilo 1907 kun multaj preseraroj, kiuj necesigis represon la sekvan aŭguston. La libro estis bonvenigita de kritikistoj, escepte de Italo Mario Angeloni, kiu skribis en la katolika ĉiutaga gazeto [[Il Momento]] la 7-an de aprilo: "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, sentas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>     {{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }} Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj: {{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}    <nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." Noto de la estraro de la gazeto la sekvan 20an de aprilo juĝas la juĝojn de Angeloni kiel "severajn sed ne akrajn", sed aldonas al la afero konsiderante ''La via del rifugio'' libron "makulitan de tia malpura malpureco kaj malbonkaraktereco, ke ĉiu plua kritika juĝo devas esti konsiderata senutila". La 29an de aŭgusto Rina Maria Pierazzi, en la revuo ''Il Caffaro'', riproĉante la "malmulte sagacan kritikiston" pro juĝado de li kiel "malpiulo", anstataŭe konsideras la poezion de Gozzano "pura vejno de fonta akvo" kaj Gozzanon "unu el la floroj destinitaj generi la frukton: sed ĝi ĉiam estu 'kiel ĝi estas' en spirito, kiel ĝi estas en formo, kiu ne imitas aŭ memorigas iun alian, io de la plej alta valoro en ĉi tiuj tempoj, en kiuj 'skolo' estas moda [...]]». Gozzano skribis al Angeloni el Ligurio la 10-an de junio por atentigi lin pri la lastatempa libro de Guglielminetti, ''Le Vergini folli'', mokante la polemikojn kiuj sekvis la artikolon: « [...] ĉi tiu strando. Ĝi estas tiel ĉarme kristana kun siaj monaĥejoj de malriĉaj klaraninoj kaj benediktanoj [...] La benediktanoj konas min, ili scias, ke mi ne kredas je Dio, sed ili amas min same kaj ne nomas min porko: ili estas multe pli ĝentilaj kaj multe malpli cinikaj homoj ol la Direktoroj de la Momento. (Kaj vi, kompatinda Angeloni, kion vi pensis pri tiu ''korekto'' ? Diru al mi iomete!) » La recenzo de Francesco Chiesa, kiu aperis la 15-an de majo 1907 en la kolumnoj de la tiĉina revuo <nowiki><i id="mw6w">Pagine Libere</i></nowiki>, estas ankaŭ pozitiva, kvankam ĝi ne ŝparas iom da kritiko: «Kiel artaĵo, la versoj de Guido Gozzano ne estas sen difektoj kaj eraroj. Esprim-eraroj: ne eblas akcepti la "ruzajn gustojn",[22] la "disajn gregojn apike",[23] la vojon, kiu aperas "kiel maldika rubando el alabastro".[24] Eraroj de prozodio, inter kiuj la plej grava estas la malsukceso observi la regulon de elizio. Kaj kelkfoje la diskurso malfortiĝas en tro facila abundo. Kaj kelkfoje la skeptiko, ĝenerale diskreta kaj agrabla, fariĝas brutala, fremda al la kialoj de arto. [...] Sed kiom da vigleco de intelekto en la poemoj, en kiuj la aŭtoro ne klopodas, pro ekscentreco, ĝeni la harmonion de siaj sentoj! Kia intima miksaĵo de melankolio kaj spriteco, de memoro kaj deziro, de elegio kaj popola kanto en multaj el ĉi tiuj komponaĵoj!» Por Giuseppe De Paoli, kritikisto de ''La Rassegna Latina'', «Gozzano estas la poeto de vojaĝantoj, kiuj, kun animoj lumigitaj de memoroj kaj plenaj de bedaŭroj, serĉas en la severaj arbaroj de la vivo la vojon, kiu kondukas al trankvila rifuĝejo de paco kaj sereneco [...] poezio de penso [...] nutrata de subtila vejno de pesimismo [...]. La verso estas ĉiam nobla kaj fortika kaj povas elegante fleksiĝi en la plej diversajn kaj variajn sintenojn. La poemo "L'amica di Nonna Speranza" estas de nekomparebla gracio kaj eleganteco: ĝi povas stari samnivele, sen perdi ion ajn kompare, kun la tre dolĉaj poemoj de Francis Jammes.» De Paoli ŝajne ne komprenas la ironion, kiu kuŝas ĉe la bazo de tiu mondo de sentoj, kiu faras lin, esence se ne forme, tiel malproksima de Jammes: Giulio De Frenzi, pseŭdonimo de Luigi Federzoni, la estonta [[ministro]] de la [[Faŝismo|faŝista reĝimo]], atentigas pri tio en la longa artikolo ''*Conversazioni letterarie.'' ''Ironia sentimentale*'', kiu aperis la 10-an de junio en ''*Il Resto del Carlino*'', por kiu Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas homo, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, homo, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj sen ignori la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj trivialaj por la plej multaj aliaj homoj kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, afabla skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel gracia, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, starantaj en rondo, kantas belan infanrimaron: [[File:Gozzano madre amica.jpg|thumb|upright=1.3|Gozzano en Vilao ''ll Meleto'', Aljé, kun sia patrino kaj amikino]] {{Citaĵo|''Trenta quaranta'',<br />''tutto il mondo canta''<br />''canta lo gallo''<br />''risponde la gallina''...<br /><br />Socchiusi gli occhi, sto<br />supino nel trifoglio,<br />e vedo un quadrifoglio<br />che non raccoglierò [....]<br /><br />Socchiudo gli occhi, estranio<br />ai casi della vita.<br />Sento fra le mie dita<br />la forma del mio cranio:<br /><br />ma dunque, esisto! O strano!<br />vive fra il Tutto e il Niente<br />quella cosa vivente<br />detta guidogozzano! }} ==== La malsano ==== La kontentecon pri lia sukceso difektis la diagnozo de lezo en la dekstra apekso de la pulmo (aprilo 1907), kiu instigis lin entrepreni la unuan el longa serio da vojaĝoj en la vana espero trovi kuracon por sia malsano en pli varmaj, pli maraj klimatoj. En aprilo li iris al [[Ligurio]], pasigante kelkajn tagojn en [[Camogli|Ruta]], poste al loko, kiun li vizitadis ĝis 1912, San Francesco d'Albaro, (en Ĝenovo), loĝante ĉe la Albergo San Giuliano aŭ ''La Marinetta'', kie li vizitadis la grupon de junaj poetoj, kiuj tie renkontiĝis kaj kontribuis al la revuo ''La Rassegna Latina'', en kiu Gozzano publikigis du recenzojn dediĉitajn al Mario Vugliano kaj Amalia Guglielminetti, kun kiuj, kune kun rilato, kiu daŭris nur kelkajn jarojn, li komencis korespondadon, kiu daŭrus lian tutan vivon. Ĉi tie li skribis la kunmetaĵon ''Alle soglie'' kiu, subskribita la 30an de majo 1907 kaj poste modifita, estus parto de la estonta kolekto ''I colloqui'' . Li ankaŭ verkis ''Nell'Abazia di S.'' ''Giuliano'' kaj ''Le golose'', publikigitan la 28an de julio kun la titolo ''Le Signore che mangiano le paste'' en la ''Gazzetta del Popolo della Domenica'' . Fine de junio, li revenis al [[Agliè]], poste pasigis aŭguston en [[Ceresole Reale]] kaj la aŭtunon denove en Agliè. En decembro, li haltis en [[Torino]] por loĝi ĉe Guglielminetti kaj poste, ekde la 23-a de decembro, li revenis al San Francesco d'Albaro por pasigi la vintron. === La plimalboniĝo de la malsano kaj la vojaĝo al Barato === [[Dosiero:Guido_Gozzano_1912.jpg|eta|Gozzano en 1912]] En 1912, lia sano malboniĝante, la poeto decidis fari longan vojaĝon al [[Barato|Hindio]] por serĉi pli taŭgajn [[Klimato|klimatojn]] . La plezurvojaĝo, kiu daŭris de la 6-a de februaro 1912 ĝis la sekva majo, entreprenita en la kompanio de lia amiko Garrone, ne donis al li la deziratan utilon, sed tamen helpis lin verki, per helpo de sia imagopovo kaj multe da legado, la prozajn skribaĵojn dediĉitajn al la vojaĝo. Tamen, la versoj skribitaj dum la vojaĝo estis detruitaj laŭ ordono de Guido, ĉar li konsideris ilin obscenaj (nur Ketty kaj [[Natale sul picco d'Adamo]] saviĝis). La leteroj el Hindio estis publikigitaj en ''[[La Stampa]]'' de [[Torino]], kaj poste kolektitaj en volumo kaj publikigitaj postmorte en 1917, de Fratelli Treves, kun la titolo ''Verso la cuna del mondo.'' ''Lettere dall'India (1912-1913)'', kun antaŭparolo de Giuseppe Antonio Borgese . En marto 1914 li publikigis en "La Stampa" kelkajn fragmentojn de la poemo Le ''Farfalle'', ankaŭ konata kiel ''Epistole entomologica'', kiu restis nefinita. En la sama jaro li kolektis en la volumo ''I tre talismani'', ses ĉarmajn [[Fabelo|fabelojn,]] kiujn li verkis por la Corriere dei Piccoli . Li ĉiam montris intereson pri [[teatro]] kaj [[Kino|kinematografio]], laborante pri la adaptoj de kelkaj el siaj propraj noveloj . En 1916, la jaro de lia morto, li laboris pri la scenaro por [[filmo]] pri [[Francisko el Asizo]], kiu neniam vidis la lumon de la tago. Li jam laboris, atestante sian intereson pri la arto [[Kino|de kino]], en 1911 pri la rakonto kaj intertitoloj por la scienca [[dokumenta filmo]] de [[reĝisoro]] Roberto Omegna, ''La vita delle farfalle'' . Li estis komence entombigita en la tombejo de la municipo [[Agliè]] ; la 6-an de septembro 1951 lia korpo estis translokigita kaj enterigita en la apuda preĝejo de San Gaudenzio. ==== Torino de antaŭaj jaroj ==== Inter la esencaj temoj de la poezia mondo de Gozzano estas la bildo de lia hejmurbo, lia amata Torino, al kiu li konstante revenis. Torino tenis ĉiujn liajn plej malĝojajn memorojn kaj estis la fizika kaj homa medio, en kiu li sentis, ke li povas intime partopreni, kun sento kaj ironio. Kune kun la nuntempa Torino, la Torino de antikvaj tempoj estis multe pli kara al la poeto, tiu antikva kaj iom polvokovrita Torino, kiu elvokis en li tiujn lirikajn akcentojn ŝarĝitajn de nostalgio: ĝi estis Torino, kiu esperis fariĝi la ĉefurbo de unuiĝinta Italio. ==== La medio kaj naturo de Canavese ==== Apud la Torino de Gozzano, la poeto proponas la proksiman medion de Canavese, kie troviĝas fundamentaj bildoj de pejzaĝa kontemplado kaj el kiu elkreskos la finfina lirika [[mito]] enkorpigita de la mondo de naturo, kiu povus doni al li, kiel li diras, "la solan veron sciindan" kaj la lastajn "personojn" de lia poezio, "la kardon arkenio, la silikon, la malrapidan vermon, la makaonon" kaj fine ĉiujn papiliojn de lia nefinita poemo, kiuj igos lin retrovi lian "grandan tenerecon por vivantaĵoj", ne malpleje la infanon, kiu estis "mola kaj antikva". ==== La malproksimaj landoj ==== Kiam Gozzano vojaĝis al [[Barato|Hindio]] inter februaro kaj aprilo 1912, li kronikis sian vojaĝon, foje esprimitan pasie kaj rekte, foje intime kaj dolore. Tio rezultigis la "Leterojn el Hindio", verkitajn inter 1912 kaj 1913, kiuj aperis en la torina eldono de "La Stampa" en 1914 kaj poste estis publikigitaj kiel volumo fare de Fratelli Treves, kun antaŭparolo de Borgese, en 1917. Ĉi tiuj bildoj de malproksimaj landoj naskis la plej subliman [[Prozo|prozon]] de Gozzano, tamen lia poezia mondo, eĉ kiam alfrontita kun elvokivaj bildoj de nekonataj kaj nekutimaj horizontoj, ĉiam restis situanta ene de siaj propraj specifaj kaj sekuraj limoj. Priskribante sian vojaĝsperton, Gozzano ankaŭ traktas la temon de la "alia vojaĝo", tiu de la morto. == Verkoj == === Literaturo === ==== Poeziokolektoj kaj rakontoj ==== * ''La Vojo al Rifuĝo'', (La via del rifugio), Torino-Ĝenovo, Streglio, 1907. [poemoj] * ''La Konversacioj'', (I colloqui), Milano, Treves, 1911. [poemoj] * ''La Tri Talismanoj'', (I tre talismani), Ostiglia, La scuola, 1914. [fabelo] * ''Al la Lulilo de la Mondo. Leteroj el Barato, (Verso la cuna del mondo. Lettere dall'India), (1912-1913)'', Milano, Treves, 1917. * ''La Princino Edziniĝas'', ''(La principessa si sposa)'', Milano, Treves, 1917. [fabeloj] * ''La Altaro de la Pasinteco'', (L'altare del passato), Milano, Treves, 1918. [rakontoj] * ''La Lasta Spuro'', (L'ultima traccia), Milano, Treves, 1919. [noveloj] * ''Romantikaj Printempoj'', (''Primavere romantiche''), Rivarolo, Canavese Grafikaj Artoj, 1924. [poemoj] * ''Papilioj - Entomologiaj Epistoloj,'' (''Farfalle - Epistole Entomologiche''), Rimini, Raffaelli Editore, 2014. [poemoj] * ''La Vojo al Rifuĝo - La Konversacioj,'' (''La via del rifugio - I colloqui''), Rimini, Raffaelli Editore, 2016. [poemoj] ==== Leteroj ==== * ''Amleteroj'', kun Amalia Guglielminetti, antaŭparolo kaj notoj de [[Spartaco Asciamprener]], Milano, Garzanti, 1951. * ''Leteroj al Carlo Vallini kun aliaj neeldonitaj verkoj'', redaktita de Giorgio De Rienzo, Torino, Centro Studi Piemontesi, 1971. * ''Leteroj de adoleskeco al Ettore Colla'', redaktita de [[Mariarosa Masoero]], Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1993. ISBN 88-7694-113-4 . == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * Krepuskismo * Amalia Guglielminetti {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gozzano, Guido}} [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] s8hadcyk47ovdk2hqyq2dd3cl6lq4g9 9442454 9442389 2026-07-31T11:51:19Z Sj1mor 12103 9442454 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Guido Gozzano |dosiero =Guido-Gozzano.jpg |priskribo =itala poeto |dato de naskigxo ={{Dato|19|decembro|1883}} |loko de naskigxo =[[Torino]], [[Italio]] |dato de morto ={{Dato|9|aŭgusto|1916}} |loko de morto =[[Torino]], [[Italio]] | profesio = poeto, verkisto | nacieco = Itala }} '''Guido Gustavo Gozzano''' ([[Torino]], 19-an de decembro 1883 – [[Torino]], 9-an de aŭgusto 1916) estis itala [[poeto]] kaj verkisto. Unu el la ĉefaj elstaruloj de la tiel nomata "krepuskismo", la intima stilo de Gozzano, trempita en melankolio, estis subtenata de la antaŭsento de mallonga vivo (li mortis pro tuberkulozo nur 32-jaraĝa). Lia vivsperto, (aŭ pli ĝuste, lia mortsperto) klarigas kial li konsideris sin "poeto de malgrandaj aferoj", uzante simplan lingvaĵon, kontraste al la tiama domina vigleco de D'Annunzio: lia poezio esprimas, unuflanke, melankolian deziron vivi, kaj, aliflanke, la konscion pri ne havi estontajn perspektivojn. Lia nomo do asociiĝas kun la post- [[Dekadencismo|dekadenca]] literatura movado de krepuskismo . Naskita en riĉa familio en [[Agliè]] (elp.: alje'), li komence dediĉis sin al poezio, imitante la poeton [[Gabriele D'Annunzio]] kaj lian miton kiel ''dando''n . Poste, tamen, la malkovro de la poezio de [[Giovanni Pascoli]] alproksimigis lin al la rondo de intimaj poetoj, kiuj poste nomiĝos "krepuskismaj", unuigitaj per ilia atento al "bonaj aferoj kun tre malbona gusto" , kun kelkaj [[Estetikismo|estetikigaj]] nuancoj <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.noveporte.it/dandy/dandies/gozzano.htm|titolo=Dandies: Guido Gozzano}}</ref>, la "malakceptita sentaŭgaĵo, tiel kara al mia Muzo", kiel li mem ironie difinis ilin. Li mortis nur 32-jaraĝa, pro ftizo ([[Tuberkulozo|pulma tuberkulozo]]), kiu lin turmentis ekde 1907. Li vojaĝis al [[Barato]] en 1912, kun la espero trovi helpon kontraŭ sia malsano en la [[klimato]] de tiu lando. Dum sia restado en Barato li verkis serion da artikoloj, kolektitaj en la postmorta volumo ''*Verso la cuna del mondo'' * (Al la Lulilo de la Mondo) (1917). Pli gravaj estas liaj versoj: ''*La via del rifugio'' * (1907) kaj ''*I colloqui*'' (1911). La mondo, kiun li priskribis, estas provinca, malalt-burĝa, vidata kun amo, sed samtempe kun ia ironia distanciĝo. {{Citaĵo|Non amo che le rose che non colsi. <br> (Mi nur amas la rozojn, kiujn mi ne plukis) }} == Biografio == [[Dosiero:Fausto_Gozzano.jpg|maldekstra|eta|Fausto Gozzano, la patro de Guido]] La avo de Guido, D-ro Carlo Gozzano, [[kuracisto]] en la [[Krimea milito|Krimea Milito]], proksima amiko de [[Massimo d'Azeglio]] kaj amanto de la romantika literaturo de sia tempo, estis bonhava burĝo, posedanto de teroj kaj diversaj vilaoj en [[Agliè]]. Lia filo Fausto (1839-1900), [[inĝeniero]], konstruisto de la [[fervojo]] Canavese, kiu ligas Torinon kun la Kanavesaj Valoj, post la [[morto]] de sia unua edzino, (kun kiu li jam havis kvin filinojn), edziĝis en 1877 kun la [[Agliè|deknaŭjara]] [[Diodata Mautino]] (1858-1947) el Agliè. Tio estis juna virino kun arta temperamento, ŝatantino de la teatro kaj amatora aktorino, filino de la deputito Massimo Mautino, alia riĉa terposedanto, posedanto de malnova kaj nobla domo en Agliè kaj, proksime, de la vilao «Il Meleto», kiu havis malgranda parko enfermanta lagon, meze de kiu staris insuleto: nuancon de ekzotikeco tiam donis la kabano, konstruita el teksita [[bambuo]]. El tiu dua geedzeco naskiĝis aliajn kvin gefiloj (el kiuj du mortis en infan-aĝo). Guido estis la kvara infano de la kvin filoj: naskita la 19-an de decembro 1883 en Torino, en la domo, kiun liaj gepatroj posedis en strato Bertolotti 2, li estis baptita en la proksima preĝejo de Sankta Barbara la 19-an de februaro kun la nomoj Guido, Davide, Gustavo kaj Riccardo. Tre ligita al sia hejmurbo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.comune.torino.it/cittagora/article_14564.shtml|titolo=Guido Gozzano: un'arte fatta di parole, cent'anni dopo}}</ref>, Gozzano loĝis en kvar malsamaj domoj en sia hejmurbo: baldaŭ post sia naskiĝo, en konstruaĵo apud tiu de alia granda torinano, tre malsama ol li, Piero Gobetti, kiun Guido certe ne konis. Li frekventis la [[Barnabitoj|barnabitan]] bazlernejon kaj poste la «Cesare Balbo». Liaj mezlernejaj studoj estis malfacilaj: enskribiĝis en la klasikan mezlernejon "Cavour" en 1895, sed malsukcesis post du jaroj kaj estis sendita studi en loĝlernejo en [[Chivasso]] ; li revenis por studi en Torino en 1898, kie lia patro mortis pro [[Pneŭmonito|pulm-inflamo]] en marto 1900. Je la datreveno de lia morto, Pasko 1901, en la aĝo de 17 jaroj, Guido verkis sian unuan konatan poemon, "''Primavere romantiche''", dediĉitan al lia patrino. Liaj multaj leteroj al lia amiko kaj samlernejano Ettore Colla helpas nin kompreni la kialojn de la akademiaj malfacilaĵoj de Gozzano, ĉar li multe pli interesiĝis pri "bubaĵoj" ol pri studado. Post du pliaj ŝanĝoj de lernejoj, en oktobro 1903 li fine akiris sian altlernejan diplomon ĉe la Nacia Kolegio de [[Savigliano]]; estis la sama jaro, en kiu, en la torina revuo «Il venerdì della Contessa», li publikigis siajn unuajn versojn, ankoraŭ d'Annunzio-similajn, jam de la titoloj: ''La Malkreskanta Virgulino'', ''La Admono'', ''Vas Voluptatis'', ''La Parabolo de Aŭtuno'', ''Supreme Quies'' kaj ''Laus Matris'', kaj ankaŭ la rakonton ''La Promenado''. === La "Kultura Societo" === Kvankam li enskribiĝis en la Fakultaton pri Juro, krom la balsalono de la studenta klubo «Gaudeamus igitur», Gozzano preferis ĉeesti la [[Literaturo|literaturajn]] kursojn, tiutempe okazigitajn de Arturo Graf - kiu, krom la regulaj lecionoj rezervitaj por studentoj, ankaŭ partoprenis publikajn konferencojn kaj en la universitataj klasĉambroj, la tiel nomataj «sabatine», kaj en la oficejoj de la revuo «La Donna» - kaj la "Società della cultura", klubo komence situanta en la <nowiki>''</nowiki>Galleria Nazionale<nowiki>''</nowiki> en Via Roma kaj poste, ekde 1905, translokigita al la nuna <nowiki>''</nowiki>Via Cesare Battisti<nowiki>''</nowiki> apud [[Palaco Carignano|Palazzo Carignano]] . Fondita en 1898 de grupo de intelektuloj, inter kiuj oni memoras [[Luigi Einaudi]], [[Guglielmo Ferrero]], [[Gaetano Mosca]], Giovanni Vailati kaj la astronomon Francesco Porro de' Somenzi, la Societo volis esti cirkulanta biblioteko, kiu provizus la plej novajn literaturajn publikaĵojn, legejon por gazetoj kaj revuoj kaj lokon por konferencoj kaj konversacioj, laŭ [[Pozitivismo|pozitivisma]] vizio pri la cirkulado de kulturo, konsistanta el pedagogiaj intencoj kaj interŝanĝoj de profesiaj spertoj. [[File:Arturo_Graf.jpg|eta|Arturo Graf]] Inter la pli maljunaj aŭ jam establitaj vizitantoj en la kultura panoramo de tiuj jaroj, oni rimarkas la literaturrecenziston kaj direktoron de la <nowiki>''Galleria d'Arte Moderna''</nowiki> Enrico Thovez, la verkistojn [[Massimo Bontempelli]], Giovanni Cena, Francesco Pastonchi, Ernesto Ragazzoni, Carola Prosperi, la filologon Gustavo Balsamo Crivelli kaj la profesorojn [https://it.wikipedia.org/wiki/Zino_Zini Zino Zini] kaj [https://it.wikipedia.org/wiki/Achille_Loria Achille Loria]. [[Luigi Pirandello|Pirandello]] ankaŭ faris kelkajn ekaperojn. En la tuja postmilita periodo, Piero Gobetti, Lionello Venturi kaj Felice Casorati ankaŭ partoprenis, kun malsama spirito kaj intenco. Gozzano fariĝas, laŭ la difino de sia amiko ĵurnalisto Mario Bassi, la estro de «freneza bando» de junuloj - formita, interalie, de la verkistoj Carlo Calcaterra, Salvator Gotta, Attilio Momigliano, Carlo Vallini, Mario Dogliotti kiu poste fariĝis Patro Silvestro, benediktano en Subiaco, kiu helpos lin spirite sur lia mortlito, de la ĵurnalisto Mario Vugliano - kiu ĝenadis la studaman pacon de la membroj per la bruo de laŭtaj konversacioj kaj la impertinenteco de improvizitaj goliardaj ŝercoj: bildo de Gozzano kiu, cetere, ŝajnas kontrasti kun tiu kutime donita, de rezervita junulo, kun aristokrataj trajtoj, tre afabla, ridetanta sed kiu «neniam ridis, li ridis preskaŭ kun peno». Se la konsidero de Gozzano por tiu rondo ne estas flata en si mem - «Kulturo! Kiam vi parolas al mi pri ĝi, mi flaras la odoron de certaj kloakoj disŝiritaj por restaŭrado» - ĝi tamen estas por li ŝanco fari konatiĝojn, kiuj estos utilaj kaj por lia kultura orientiĝo kaj por la reklamado de liaj versoj. Tiel, de la filozofio-profesoro Zino Zini li petas indikojn kaj klarigojn pri la figuroj de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], do konformaj al sia ribelema Dekadentismo, en kiuj serĉi «veron, kiu ne estas la religia». Tamen, pli zorgema konsidero pri la poeziaj valoroj de verkado malrapide maturiĝas en li, kune kun pli serioza, kvankam seniluziigita, pozicio de si mem en mondaj rilatoj, favorita de la kono de modernaj francaj kaj belgaj poetoj, [[Francis Jammes]], [[Maurice Maeterlinck]], [[Jules Laforgue]], [[Georges Rodenbach]] kaj [[Sully Prudhomme]] ĉefe, same kiel de la Graf de la ''Rime della selva'' kaj de la influo de [[Giovanni Pascoli|Pascoli]] . Giampiero Comolli skribas pri la kontraŭdiro esprimita de Gozzano en ''Pioggia d'agosto,'' laŭ kiu la vero manifestiĝas nur per [[iluzio]], sen kiu la mortiga malsano estus spertata nur kiel [[tragedio]] . «Ankaŭ li rigardis en tiun teruran, malhelan profundon de ekzisto, al kiu en tiuj samaj jaroj aŭtoroj kiel [[Rainer Maria Rilke|Rilke]] kaj [[Franz Kafka|Kafka]] komencis rigardi. Gozzano klare vidis la abismon, sed neniam, eĉ ne por momento, li faris tragedion el ĝi: (...)». <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Presentazione|numero=14}}</ref> === "La Vojo al Rifuĝo" === [[File:Guido_Gozzano.jpg|dekstra|eta|Guido Gozzano]] En 1906, ĉe la <nowiki>''Società di Cultura''</nowiki>, li renkontis [[Amalia Guglielminetti]], (La poetino rakontas en sia taglibro la scenon de la renkontiĝo, kiu en realeco, en tiu unua momento, estis maltrafita: "Ni rigardis unu la alian momente per magnetigitaj okuloj, poste li stariĝis, faris paŝon al mi kvazaŭ sekvante kuraĝan decidon, sed mia rigardo subite malleviĝis, mia vizaĝo esprimis subitan konsterniĝon [...] kaj li ne antaŭeniris, li deturnis siajn paŝojn al la pordo, kuntirante siajn lipojn en malforta grimaco de ironio [...] kaj eliris."). Kun ŝi li komencis turmentitan rilaton la sekvan jaron: ĝi estis jaro kun malmultaj komponaĵoj, dediĉita kiel li estis al la projekto kolekti siajn verkojn en volumo, sindediĉo al selektado kiu implikis korektojn, re-prilaborojn kaj forigojn de versoj kiuj tiam fariĝis fremdaj al li. La rezulto estas la volumo <nowiki>''</nowiki>''La via del rifugio<nowiki>''</nowiki>'', kolekto de 30 poemoj, inter kiuj elstaras ''La via del rifugio'', kiu donas la titolon al la kolekto, ''Le due strade'' kaj ''L'amica di nonna Speranza'', kiu aperis en aprilo 1907 kun multaj preseraroj, kiuj necesigis represon la sekvan aŭguston. La libro estis bonvenigita de kritikistoj, escepte de Italo Mario Angeloni, kiu skribis en la katolika ĉiutaga gazeto [[Il Momento]] la 7-an de aprilo: "La animo de la poeto [...] vere simbolas la konstruaĵon kaj frukton de perversa kulturo. Menso trejnita en la plej delikataj vizioj estas ĉi tie enfermita en korpo eble malsana, certe koruptita de la plej intelekta kaj rafinita hedonismo, kiu estas vere la morfino de multaj disĉiploj de la moderna vivo. Ĝi estas koruptita animo, kiu meritas furiozan kaj sinceran riproĉon [...]. Jen la junulo en sia patra hejmo, vivanta dissolvo meze de la dissolvo de senvivaj aferoj; li observas, vidas, sentas en la malgranda ĝardeno...<nowiki>''</nowiki>     {{Citaĵo|La menso, lacigita de la paĝoj,<br />la koro detruita de esplorado<br />li aŭdas la voĉon de la praaj aferoj<ref>El la poemo "La Analfabeto", vv. 45-48</ref>| }} Angeloni ankaŭ skribas, ke Gozzano "estas bona profunde en sia animo [...] sed li estas elĉerpita de ĉia voloforto. Li verkas aferojn de nedirebla delikateco, tiom ke multaj literaturaj figuroj envius al li poemojn kiel "La amiko de avino Speranza". Kune kun la malpiaj vortoj de lia tragika spirito, leviĝas la bonaj voĉoj: {{Citaĵo|Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus<br />fari al vi! En la necerta nokto<br />jen tio estas certa: ke ami unu la alian estas bone<ref>En "Ignorabimus," vv. 12-14.</ref>| }}    <nowiki>''</nowiki>Doloras la animon de bonaj homoj, ĉi tiu torpida deziro al bono, al kiu mankas la muskolojn por leviĝi al volo: finfine, ĉi tiu poeto estas misgvidita, ne malbona; li estas morale inerta [...]. Certe, tamen, li estas personeco, kiun oni devas distingi de la kutimaj aĉaj rimverkistoj. Dum mi kondamnas kelkajn el liaj poemoj kiel malpiaj, mi ne povas nei al li simpation por aliaj, kiuj sugestas preskaŭ franciskana substrato en lia animo." Noto de la estraro de la gazeto la sekvan 20an de aprilo juĝas la juĝojn de Angeloni kiel "severajn sed ne akrajn", sed aldonas al la afero konsiderante ''La via del rifugio'' libron "makulitan de tia malpura malpureco kaj malbonkaraktereco, ke ĉiu plua kritika juĝo devas esti konsiderata senutila". La 29an de aŭgusto Rina Maria Pierazzi, en la revuo ''Il Caffaro'', riproĉante la "malmulte sagacan kritikiston" pro juĝado de li kiel "malpiulo", anstataŭe konsideras la poezion de Gozzano "pura vejno de fonta akvo" kaj Gozzanon "unu el la floroj destinitaj generi la frukton: sed ĝi ĉiam estu 'kiel ĝi estas' en spirito, kiel ĝi estas en formo, kiu ne imitas aŭ memorigas iun alian, io de la plej alta valoro en ĉi tiuj tempoj, en kiuj 'skolo' estas moda [...]]». Gozzano skribis al Angeloni el Ligurio la 10-an de junio por atentigi lin pri la lastatempa libro de Guglielminetti, ''Le Vergini folli'', mokante la polemikojn kiuj sekvis la artikolon: « [...] ĉi tiu strando. Ĝi estas tiel ĉarme kristana kun siaj monaĥejoj de malriĉaj klaraninoj kaj benediktanoj [...] La benediktanoj konas min, ili scias, ke mi ne kredas je Dio, sed ili amas min same kaj ne nomas min porko: ili estas multe pli ĝentilaj kaj multe malpli cinikaj homoj ol la Direktoroj de la Momento. (Kaj vi, kompatinda Angeloni, kion vi pensis pri tiu ''korekto'' ? Diru al mi iomete!) » La recenzo de Francesco Chiesa, kiu aperis la 15-an de majo 1907 en la kolumnoj de la tiĉina revuo <nowiki><i id="mw6w">Pagine Libere</i></nowiki>, estas ankaŭ pozitiva, kvankam ĝi ne ŝparas iom da kritiko: «Kiel artaĵo, la versoj de Guido Gozzano ne estas sen difektoj kaj eraroj. Esprim-eraroj: ne eblas akcepti la "ruzajn gustojn",[22] la "disajn gregojn apike",[23] la vojon, kiu aperas "kiel maldika rubando el alabastro".[24] Eraroj de prozodio, inter kiuj la plej grava estas la malsukceso observi la regulon de elizio. Kaj kelkfoje la diskurso malfortiĝas en tro facila abundo. Kaj kelkfoje la skeptiko, ĝenerale diskreta kaj agrabla, fariĝas brutala, fremda al la kialoj de arto. [...] Sed kiom da vigleco de intelekto en la poemoj, en kiuj la aŭtoro ne klopodas, pro ekscentreco, ĝeni la harmonion de siaj sentoj! Kia intima miksaĵo de melankolio kaj spriteco, de memoro kaj deziro, de elegio kaj popola kanto en multaj el ĉi tiuj komponaĵoj!» Por Giuseppe De Paoli, kritikisto de ''La Rassegna Latina'', «Gozzano estas la poeto de vojaĝantoj, kiuj, kun animoj lumigitaj de memoroj kaj plenaj de bedaŭroj, serĉas en la severaj arbaroj de la vivo la vojon, kiu kondukas al trankvila rifuĝejo de paco kaj sereneco [...] poezio de penso [...] nutrata de subtila vejno de pesimismo [...]. La verso estas ĉiam nobla kaj fortika kaj povas elegante fleksiĝi en la plej diversajn kaj variajn sintenojn. La poemo "L'amica di Nonna Speranza" estas de nekomparebla gracio kaj eleganteco: ĝi povas stari samnivele, sen perdi ion ajn kompare, kun la tre dolĉaj poemoj de Francis Jammes.» De Paoli ŝajne ne komprenas la ironion, kiu kuŝas ĉe la bazo de tiu mondo de sentoj, kiu faras lin, esence se ne forme, tiel malproksima de Jammes: Giulio De Frenzi, pseŭdonimo de Luigi Federzoni, la estonta [[ministro]] de la [[Faŝismo|faŝista reĝimo]], atentigas pri tio en la longa artikolo ''*Conversazioni letterarie.'' ''Ironia sentimentale*'', kiu aperis la 10-an de junio en ''*Il Resto del Carlino*'', por kiu Guido Gozzano estas la poeto de sentimentala ironio: li estas homo, kiu ĝuas rigardi en sian propran animon, diskreta kaj bonvola spektanto de siaj propraj emocioj, homo, kiu indulgas sin en iluzioj kaj suferas pro multaj nostalgioj sen ignori la dubindan valoron de ambaŭ, scivolema ekscentrulo, kiu interesiĝas pri multaj aferoj trivialaj por la plej multaj aliaj homoj kaj kiu scias malkovri en ili tion, kion ili eĉ ne suspektas, afabla skeptikulo, kiu prenas serioze nur la mondon de siaj sentoj, sian psikologian estaĵon: tio, pli-malpli, estas kio estas Guido Gozzano, poeto de modesta staturo, eble, sed tiel gracia, tiel delikata, tiel nova kaj fascina!... Li estas bona kaj simpla en sia propra petola ironio. Vidu lin tie, kuŝanta sur la herbo antaŭ la vilao, revante, dum liaj tri nepinoj, starantaj en rondo, kantas belan infanrimaron: [[File:Gozzano madre amica.jpg|thumb|upright=1.3|Gozzano en Vilao ''ll Meleto'', Aljé, kun sia patrino kaj amikino]] {{Citaĵo|''Trenta quaranta'',<br />''tutto il mondo canta''<br />''canta lo gallo''<br />''risponde la gallina''...<br /><br />Socchiusi gli occhi, sto<br />supino nel trifoglio,<br />e vedo un quadrifoglio<br />che non raccoglierò [....]<br /><br />Socchiudo gli occhi, estranio<br />ai casi della vita.<br />Sento fra le mie dita<br />la forma del mio cranio:<br /><br />ma dunque, esisto! O strano!<br />vive fra il Tutto e il Niente<br />quella cosa vivente<br />detta guidogozzano! }} ==== La malsano ==== La kontentecon pri lia sukceso difektis la diagnozo de lezo en la dekstra apekso de la pulmo (aprilo 1907), kiu instigis lin entrepreni la unuan el longa serio da vojaĝoj en la vana espero trovi kuracon por sia malsano en pli varmaj, pli maraj klimatoj. En aprilo li iris al [[Ligurio]], pasigante kelkajn tagojn en [[Camogli|Ruta]], poste al loko, kiun li vizitadis ĝis 1912, San Francesco d'Albaro, (en Ĝenovo), loĝante ĉe la Albergo San Giuliano aŭ ''La Marinetta'', kie li vizitadis la grupon de junaj poetoj, kiuj tie renkontiĝis kaj kontribuis al la revuo ''La Rassegna Latina'', en kiu Gozzano publikigis du recenzojn dediĉitajn al Mario Vugliano kaj Amalia Guglielminetti, kun kiuj, kune kun rilato, kiu daŭris nur kelkajn jarojn, li komencis korespondadon, kiu daŭrus lian tutan vivon. Ĉi tie li skribis la kunmetaĵon ''Alle soglie'' kiu, subskribita la 30an de majo 1907 kaj poste modifita, estus parto de la estonta kolekto ''I colloqui'' . Li ankaŭ verkis ''Nell'Abazia di S.'' ''Giuliano'' kaj ''Le golose'', publikigitan la 28an de julio kun la titolo ''Le Signore che mangiano le paste'' en la ''Gazzetta del Popolo della Domenica'' . Fine de junio, li revenis al [[Agliè]], poste pasigis aŭguston en [[Ceresole Reale]] kaj la aŭtunon denove en Agliè. En decembro, li haltis en [[Torino]] por loĝi ĉe Guglielminetti kaj poste, ekde la 23-a de decembro, li revenis al San Francesco d'Albaro por pasigi la vintron. === La plimalboniĝo de la malsano kaj la vojaĝo al Barato === [[Dosiero:Guido_Gozzano_1912.jpg|eta|Gozzano en 1912]] En 1912, lia sano malboniĝante, la poeto decidis fari longan vojaĝon al [[Barato|Hindio]] por serĉi pli taŭgajn [[Klimato|klimatojn]] . La plezurvojaĝo, kiu daŭris de la 6-a de februaro 1912 ĝis la sekva majo, entreprenita en la kompanio de lia amiko Garrone, ne donis al li la deziratan utilon, sed tamen helpis lin verki, per helpo de sia imagopovo kaj multe da legado, la prozajn skribaĵojn dediĉitajn al la vojaĝo. Tamen, la versoj skribitaj dum la vojaĝo estis detruitaj laŭ ordono de Guido, ĉar li konsideris ilin obscenaj (nur Ketty kaj [[Natale sul picco d'Adamo]] saviĝis). La leteroj el Hindio estis publikigitaj en ''[[La Stampa]]'' de [[Torino]], kaj poste kolektitaj en volumo kaj publikigitaj postmorte en 1917, de Fratelli Treves, kun la titolo ''Verso la cuna del mondo.'' ''Lettere dall'India (1912-1913)'', kun antaŭparolo de Giuseppe Antonio Borgese . En marto 1914 li publikigis en "La Stampa" kelkajn fragmentojn de la poemo Le ''Farfalle'', ankaŭ konata kiel ''Epistole entomologica'', kiu restis nefinita. En la sama jaro li kolektis en la volumo ''I tre talismani'', ses ĉarmajn [[Fabelo|fabelojn,]] kiujn li verkis por la Corriere dei Piccoli . Li ĉiam montris intereson pri [[teatro]] kaj [[Kino|kinematografio]], laborante pri la adaptoj de kelkaj el siaj propraj noveloj . En 1916, la jaro de lia morto, li laboris pri la scenaro por [[filmo]] pri [[Francisko el Asizo]], kiu neniam vidis la lumon de la tago. Li jam laboris, atestante sian intereson pri la arto [[Kino|de kino]], en 1911 pri la rakonto kaj intertitoloj por la scienca [[dokumenta filmo]] de [[reĝisoro]] Roberto Omegna, ''La vita delle farfalle'' . Li estis komence entombigita en la tombejo de la municipo [[Agliè]] ; la 6-an de septembro 1951 lia korpo estis translokigita kaj enterigita en la apuda preĝejo de San Gaudenzio. ==== Torino de antaŭaj jaroj ==== Inter la esencaj temoj de la poezia mondo de Gozzano estas la bildo de lia hejmurbo, lia amata Torino, al kiu li konstante revenis. Torino tenis ĉiujn liajn plej malĝojajn memorojn kaj estis la fizika kaj homa medio, en kiu li sentis, ke li povas intime partopreni, kun sento kaj ironio. Kune kun la nuntempa Torino, la Torino de antikvaj tempoj estis multe pli kara al la poeto, tiu antikva kaj iom polvokovrita Torino, kiu elvokis en li tiujn lirikajn akcentojn ŝarĝitajn de nostalgio: ĝi estis Torino, kiu esperis fariĝi la ĉefurbo de unuiĝinta Italio. ==== La medio kaj naturo de Canavese ==== Apud la Torino de Gozzano, la poeto proponas la proksiman medion de Canavese, kie troviĝas fundamentaj bildoj de pejzaĝa kontemplado kaj el kiu elkreskos la finfina lirika [[mito]] enkorpigita de la mondo de naturo, kiu povus doni al li, kiel li diras, "la solan veron sciindan" kaj la lastajn "personojn" de lia poezio, "la kardon arkenio, la silikon, la malrapidan vermon, la makaonon" kaj fine ĉiujn papiliojn de lia nefinita poemo, kiuj igos lin retrovi lian "grandan tenerecon por vivantaĵoj", ne malpleje la infanon, kiu estis "mola kaj antikva". ==== La malproksimaj landoj ==== Kiam Gozzano vojaĝis al [[Barato|Hindio]] inter februaro kaj aprilo 1912, li kronikis sian vojaĝon, foje esprimitan pasie kaj rekte, foje intime kaj dolore. Tio rezultigis la "Leterojn el Hindio", verkitajn inter 1912 kaj 1913, kiuj aperis en la torina eldono de "La Stampa" en 1914 kaj poste estis publikigitaj kiel volumo fare de Fratelli Treves, kun antaŭparolo de Borgese, en 1917. Ĉi tiuj bildoj de malproksimaj landoj naskis la plej subliman [[Prozo|prozon]] de Gozzano, tamen lia poezia mondo, eĉ kiam alfrontita kun elvokivaj bildoj de nekonataj kaj nekutimaj horizontoj, ĉiam restis situanta ene de siaj propraj specifaj kaj sekuraj limoj. Priskribante sian vojaĝsperton, Gozzano ankaŭ traktas la temon de la "alia vojaĝo", tiu de la morto. == Verkoj == === Literaturo === ==== Poeziokolektoj kaj rakontoj ==== * ''La Vojo al Rifuĝo'', (La via del rifugio), Torino-Ĝenovo, Streglio, 1907. [poemoj] * ''La Konversacioj'', (I colloqui), Milano, Treves, 1911. [poemoj] * ''La Tri Talismanoj'', (I tre talismani), Ostiglia, La scuola, 1914. [fabelo] * ''Al la Lulilo de la Mondo. Leteroj el Barato, (Verso la cuna del mondo. Lettere dall'India), (1912-1913)'', Milano, Treves, 1917. * ''La Princino Edziniĝas'', ''(La principessa si sposa)'', Milano, Treves, 1917. [fabeloj] * ''La Altaro de la Pasinteco'', (L'altare del passato), Milano, Treves, 1918. [rakontoj] * ''La Lasta Spuro'', (L'ultima traccia), Milano, Treves, 1919. [noveloj] * ''Romantikaj Printempoj'', (''Primavere romantiche''), Rivarolo, Canavese Grafikaj Artoj, 1924. [poemoj] * ''Papilioj - Entomologiaj Epistoloj,'' (''Farfalle - Epistole Entomologiche''), Rimini, Raffaelli Editore, 2014. [poemoj] * ''La Vojo al Rifuĝo - La Konversacioj,'' (''La via del rifugio - I colloqui''), Rimini, Raffaelli Editore, 2016. [poemoj] ==== Leteroj ==== * ''Amleteroj'', kun Amalia Guglielminetti, antaŭparolo kaj notoj de [[Spartaco Asciamprener]], Milano, Garzanti, 1951. * ''Leteroj al Carlo Vallini kun aliaj neeldonitaj verkoj'', redaktita de Giorgio De Rienzo, Torino, Centro Studi Piemontesi, 1971. * ''Leteroj de adoleskeco al Ettore Colla'', redaktita de [[Mariarosa Masoero]], Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1993. ISBN 88-7694-113-4 . == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * Krepuskismo * Amalia Guglielminetti {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gozzano, Guido}} [[Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Agnostikuloj]] [[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]] pcskh1m1q2ghn3b94k6my4r1huwsh52 Arthur Wesley Dow 0 949015 9442230 9420652 2026-07-31T04:49:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442230 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Arthur Wesley DOW''' (naskiĝis la 6-an de aprilo 1857 en Ipswich, [[Masaĉuseco]] – mortis la 13-an de decembro 1922 en [[Novjorko]])<ref name="Noted2">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/41514788/dr_arthur_w_dow_noted_artist_dies/|title=Dr. Arthur W. Dow, Noted Artist, Dies|work=[[The New York Times]]|page=21|date=1922-12-14|access-date=2020-01-02|via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/15/arts/art-in-review-the-photographs-of-arthur-wesley-dow.html|title=ART IN REVIEW; 'The Photographs of Arthur Wesley Dow'|last=Glueck|first=Grace|work=[[The New York Times]]|date=November 15, 2002|access-date=February 13, 2018}}</ref> estis usona pentristo, [[Gravurado|gravuristo]], fotisto kaj artinstruisto. Dow instruis multajn el la plej elstaraj artistoj kaj metiistoj de Usono, inkluzive de: [[Georgia O'Keeffe]], <ref>{{Cite web|last1=Green|first1=Nancy E.|year=2011|title=Dow, Arthur Wesley {{!}} Grove Art|url=https://www.oxfordartonline.com/view/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7002090166|access-date=2020-01-29|website=www.oxfordartonline.com|language=en|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T2090166|isbn=978-1-884446-05-4}}</ref> [[:en:Shirley_Williamson|Shirley Williamson]], <ref name=":02">{{Cite book|last1=Cannon|first1=Jennie Vennerström|url=http://www.tfaoi.com/cm/10cm/10cm125.pdf|title=Jennie V. Cannon: The Untold History of the Carmel and Berkeley Art Colonies|last2=Edwards|first2=Robert W.|publisher=East Bay Heritage Project|year=2012|volume=1|location=Oakland, CA|pages=665–666}}</ref> [[:en:Charles_Sheeler|Charles Sheeler]], [[:en:Charles_James_Martin_(artist)|Charles J. Martin]] , du el la [[:en:Overbeck_Sisters|fratinoj Overbeck]], [[:en:Delle_Miller|Delle Miller]], <ref>{{cite web|last=Craig|first=Susan V.|year=2006|title=Biographical Dictionary of Kansas Artists (active before 1945)|url=https://kuscholarworks.ku.edu/bitstream/handle/1808/1028/BDKAversion1.pdf?sequence=1|access-date=3 May 2019|page=148|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211003202237/https://kuscholarworks.ku.edu/bitstream/handle/1808/1028/BDKAversion1.pdf?sequence=1|archivedate=2021-10-03}}</ref> [[:en:Charles_E._Burchfield|Charles Burchfield]], <ref>{{Cite web|title=Charles E. Burchfield: By Design > Exhibitions > Burchfield Penney Art Center|url=https://www.burchfieldpenney.org/exhibitions/exhibition:09-13-2013-12-29-2013-charles-e-burchfield-by-design/|access-date=2021-01-12|website=www.burchfieldpenney.org}}</ref> [[:en:Isabelle_Clark_Percy_West|Isabelle Percy West]] <ref name="Makers: A History of American Studio Craft2">{{cite book|last1=Koplos|first1=Janet|title=Makers: A History of American Studio Craft|last2=Metcalf|first2=Bruce|date=2010|publisher=University of North Carolina Press|isbn=9780807834138|page=82}}</ref> kaj [[:en:Walter_King_Stone|Walter King Stone]].<ref>{{Cite book|last=Stone|first=Walter King|title=A Stone's Throw|publisher=Friends of Walter King Stone|year=1961}}</ref> Unu el liaj lernantoj, la edukisto kaj presaĵisto [[:en:Pedro_Joseph_de_Lemos|Pedro Joseph de Lemos]], adaptis kaj vaste disvastigis la teoriojn de Dow en dekoj da teoriaj kaj instruaj publikaĵoj (1918–1950) por artlernejoj. <ref name="edwardsrw2">{{cite book|last1=Edwards|first1=Robert W.|title=Pedro de Lemos, Lasting Impressions: Works on Paper|date=2015|publisher=Davis Publications Inc.|isbn=9781615284054|location=Worcester, Mass.|pages=57–62, 90–91 notes 300–327}}</ref> Frue en sia kariero, la juna [[Frank Lloyd Wright]] estis influita de Dow. <ref>Schrenk, Lisa D. (2021). ''The Oak Park Studio of Frank Lloyd Wright''. University of Chicago Press. pp. 103-104. {{ISBN|9780226318943}}</ref> == Ideoj pri instruado de arto == Liaj ideoj estis vere revoluciaj por la periodo; Dow instruis, ke anstataŭ kopii la naturon, individuoj kreu arton per elementoj de la komponaĵo, kiel linio, maso kaj koloro. <ref>{{cite encyclopedia|title=United States of America: Art Education|author=Douglas C. Allen|encyclopedia=Grove Art Online}}</ref> Li volis, ke gvidantoj de la publiko vidu arton kiel vivantan forton por ĉiuj en la ĉiutaga vivo, ne kiel ian tradician ornamaĵon por malmultaj. Dow sugestis, ke la usona manko de intereso pri arto pliboniĝus se arto estus prezentita kiel rimedo de mem-esprimo. Li volis, ke homoj povu inkluzivi personan sperton en la kreado de arto. <ref>{{citation|author=Dow|title=Bulletin of the College Art Association of America|year=1918}}</ref> Liaj ideoj pri arto estis publikigitaj en lia libro de 1899 '', *Composition: A Series of Exercises in Art Structure for the Use of Students and Teachers*'' . La jenaj eltiraĵoj estas el la enkonduka ĉapitro "Beginnings" al la dua eldono de ĉi tiu libro (1912):<blockquote>Komponado ... esprimas la ideon, sur kiu baziĝas la ĉi tie prezentita metodo - la "kunmetado" de linioj, masoj kaj koloroj por krei harmonion. ... Komponado, konstruado de harmonio, estas la fundamenta procezo en ĉiuj belartoj. ... Natura metodo konsistas el ekzercoj en progresema ordo, unue konstruante tre simplajn harmoniojn ... Tia studmetodo inkluzivas ĉiajn desegnadon, dezajnon kaj pentradon. Ĝi ofertas trejnan rimedon por la kreiva artisto, la instruisto aŭ iu, kiu studas arton por la kulturo.</blockquote>[[Dosiero:Crater_Lake_Arthur_Wesley_Dow_1919.jpeg|eta|''Kratera Lago'', oleo sur kanvaso, 1919]] [[Dosiero:Arthur_Wesley_Dow-_View_of_Lake_Louise,_Alberta,_Canada,_1919.jpg|eta|Arthur Wesley Dow: ''Vido de Lago Louise, Alberto, Kanado'', 1919]] [[Dosiero:1886_group_portrait_Academie_Julian.png|dekstra|eta|Portreto de studentoj de [[Académie Julian]], Francio, 1886. (Dow estas prezentita en la centro) <ref>{{citation|title=The Breton Years of Arthur Wesley Dow|author=Frederick Campbell Moffatt|journal=Archives of American Art Journal|volume=15|year=1975|issue=2|pages=2–8|doi=10.1086/aaa.15.2.1556933|jstor=1556933|s2cid=192717931}}</ref>]] [[Dosiero:Arthur_Wesley_Dow_-_The_clam_house.jpg|eta|Arthur Wesley Dow, ''La konka domo'', ksilografia presaĵo, ĉirkaŭ 1892]] [[Dosiero:Brooklyn_Museum_-_The_Long_Road--Argilla_Road,_Ipswich_-_Arthur_Wesley_Dow_-_overall.jpg|dekstra|eta|La longa vojo - Argilla Road, Ipswich, 1898, [[Broklina Muzeo]]]] [[Dosiero:Maîtres_de_l'affiche_V_1_-_Pl_36_-_Arthur_W._Dow.jpg|eta|Afiŝo publikigita en Les Maîtres de l'Affiche]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=35402}} * [https://web.archive.org/web/20090113213406/http://www.tfaoi.com/aa/1aa/1aa358.htm Georgia O'Keeffe Museum.] * Arthur Wesley Dow kaj American Arts & Crafts, 10-a de marto ĝis 18-a de junio 2000. Dow Papers Online ĉe la Smithsonian Archives of American Art [http://www.aaa.si.edu/collectionsonline/dowarth/ Arthur Wesley] * [http://www.artnet.com/Galleries/Artists_detail.asp?gid=529&aid=5407 Marsh Creek ekzemplo de la arto de Dow] * [https://web.archive.org/web/20090115162942/http://www.spanierman.com/Online-Exhibitions/Zulma-Parker-Steele-and-Arthur-Wesley-Dow/Check/top/Checklist Online exhibition of Arthur Dow's art] * [http://www.tworedroses.com Two Red Roses Foundation] {{Ĝermo|Usonano|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dow, Arthur Wesley}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] 5wdsm0ls0iz9pnj34rogs7hsqxve50y Antoine Vollon 0 949084 9441830 9421004 2026-07-30T14:09:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9441830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Antoine VOLLON''' (naskiĝis la 23-an de aprilo 1833 en [[Liono]] – mortis la 27-an de aŭgusto 1900 en [[Parizo]]) <ref>{{cite book|title=Catalogue, descriptive and historical, of the pictures and sculpture in the Glasgow art gallery and museum, Kelvingrove|publisher=Glasgow Art Gallery and Museum|editor=Paton, James|year=1908|page=222|url=https://books.google.com/books?id=FMQnAAAAYAAJ&pg=PA222}}</ref> estis franca [[Realismo (arto)|realista]] artisto, plej konata kiel [[Pentrarto|pentristo]] de [[Aĵpentraĵo|pentritaj Aranĝitaĵoj]], [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]] kaj figuroj. <ref name="Tate2">{{cite web|title=Antoine Vollon|url=http://www.tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?cgroupid=999999961&artistid=2110&page=1&sole=y&collab=y&attr=y&sort=default&tabview=bio|publisher=Tate Collection|access-date=January 1, 2011}}</ref> Dum sia vivo, Vollon estis sukcesa [[famulo]], <ref>{{cite web|title=Album de 500 célébrités contemporaines: Antoine Vollon|url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/notice.html?no_cache=1&nnumid=054043&cHash=2f18edfebe|publisher=Musée d'Orsay|access-date=January 4, 2010}}</ref> ĝuis bonegan reputacion, kaj estis nomita "pentristo de pentristoj". <ref name="Russell2">{{cite news|author=Russell, John|title=Art: 'Liberty' Echoes 1883 Show|date=July 11, 1986|url=https://www.nytimes.com/1986/07/11/arts/art-liberty-echoes-1883-show.html|work=The New York Times|access-date=January 1, 2011}}</ref> En 2004, la tiama galerio PaceWildenstein de Novjorko sugestis, ke lia "loko en la historio de franca pentrarto ankoraŭ ne estas konvene taksita". <ref name="Wildenstein2">{{cite web|title=Biography|url=http://www.wildenstein.com/exhibits/vollon/index.html|publisher=Wildenstein|access-date=January 1, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718051806/http://www.wildenstein.com/exhibits/vollon/index.html|archive-date=July 18, 2011}}</ref> [[Dosiero:Antoine_Vollon_-_Mound_of_Butter_-_National_Gallery_of_Art.jpg|eta|254x254ra|Oni diris, ke ''la Butera tumulo'' (1875–85; [[Nacia Galerio de Arto]]) aspektis tiel reala, ke ĝi eble estis pentrita per la butero mem. <ref name="Glueck2">{{cite news|author=Glueck, Grace|title=Art in Review; Antoine Vollon|date=December 24, 2004|url=https://www.nytimes.com/2004/12/24/arts/art-in-review-antoine-vollon.html|work=The New York Times|access-date=January 1, 2011}}</ref>]] == Galerio == <gallery mode="packed" heights="150" caption="Elektitaj pentraĵoj"> Dosiero:Antoine_Vollon_-_Dieppe_-_Google_Art_Project.jpg| ''Dieppe'', 1873 Dosiero:Brooklyn_Museum_-_After_the_Storm_-_Antoine_Vollon_-_overall.jpg|alternative=Vollon was also an accomplished painter of landscapes, here Brooklyn Museum's After the Storm (c. 1877)| Vollon ankaŭ estis lerta pejzaĝpentristo, <ref name="Wildenstein2" /> jen ''Post la ŝtormo'' de la [[Broklina Muzeo|Muzeo de Broklino]] (ĉ. 1877) Dosiero:Antoine_Vollon_-_Natureza-Morta_com_Macaco_e_Violão.jpg|alternative=Vollon occasionally painted singeries (monkeys engaged in human activities).| Vollon foje pentris kantistojn (simiojn okupiĝantajn pri homaj aktivecoj).<ref name="Glueck2" /> Dosiero:Antoine_Vollon_-_Nature_morte_(Rosario).jpg|alternative=Still life| ''Pentrita aranĝitaĵo'' Dosiero:Vollon-La_moisson.jpg| ''La moisson'' Dosiero:(Toulouse)_Espagnol_1878_-_Antoine_Vollon_-_Musée_d'Orsay_MNH_665,_Paris.jpg|alternative=Espagnol, 1878| ''Hispanano'', 1878 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/vollon_antoine.html Artciklopedio] * Jennifer A. Thompson, " [https://publications.philamuseum.org/entries/101795 ''Simio en Studio'' de Antoine Vollon (kat. 1108)] ," en ''[https://publications.philamuseum.org/jgj/vol1 La Kolekto John G. Johnson: Historio kaj Elektitaj Verkoj]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} '', senpaga cifereca publikaĵo de la Filadelfia Muzeo de Arto {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vollon, Antoine}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] 0kc2ax7fp6syvcdsn5t5ma6pe6z2vvp Uzanto:La Fantamo 2 949107 9442213 9431257 2026-07-31T02:41:52Z La Fantamo 259891 9442213 wikitext text/x-wiki {{Babelejo|en-D|eo-1}} {{Uzanto }} {{Uzantoskatolo|Usono|Muzulmano-3|Unuiĝintaj Nacioj|Kontraŭfaŝismo|Kontraŭkapitalismo}} Saluton! Mi estas '''''La Fantomo!''''' Mi estas novica Esperantisto, kiu volas plibonigi lia Esperanto per asistas traduki artikolojn al Esperanton. Mi estas lernante ankoraŭ, kaj aprecus helpo kun miaj eraroj. Bonvolu, ne estu timida paroli al min! Mi ŝatus koniĝi vin; ĝi estus bonega praktiko! Dankon pro via vizito! == Interesoj == * [[Lingvo]] * [[Historio]] * [[Religio]] * [[Kulturo]] * [[Veksilologio]] h0xxixqzkpzvz7gnps51sa3dblng0qg Uzanto-Diskuto:延岡 3 949131 9441944 9421549 2026-07-30T17:14:57Z Kani 670 /* Saluton */ Respondo 9441944 wikitext text/x-wiki == Saluton == Kaj bonvenon en Vikipedion. Mi (kaj aliaj) kutime patrolas kaj poluras kreitajn artikolojn, sed viakaze mi eĉ ne povas ligi viajn artikolojn al aliaj lingvoj. Tion oni faras per la listoj de maldekstra flanko, sed mi ne regas la japanan, do mi ne povas trovi la korespondaĵojn de viaj artikoloj, por ligi ilin. Mi rekomendas al vi ŝanĝi vian uzantonomon al latina alfabeto por ke oni povu mencii ĝin. Kaj poste ni povos pluigi la kontaktojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:33, 6 jul. 2026 (UTC) :Dankon pro via mesaĝo kaj bonvenigo. Mi komprenis. Mi planas peti ŝanĝon de mia uzantonomo al “Nobeoka” morgaŭ, por ke aliaj uzantoj povu pli facile mencii min kaj kontakti min. :Mi ankoraŭ lernas pri Vikipedio, do mi dankas vin pro via helpo. [[Uzanto:延岡|延岡]] ([[Uzanto-Diskuto:延岡|diskuto]]) 15:55, 6 jul. 2026 (UTC) ::Saluton. Mi insistas kontroli la maldekstran liston de jam ekzistantaj alilingvaj korespondaj artikoloj. Vi kreis la artikolon [[Linio Enoden]], sed jam ekzistis artikolo [[Elektra Fervojo Enoshima]]. Tial via artikolo estis superflua. Mi prenis informojn el tiu kaj aldonis ilin al jam ekzistinta artikolo, jam ligita al aliaj lingvoj. Poste mi faris de via titolo alidirektilon al [[Elektra Fervojo Enoshima]]. Ne forgesu esperantigi vian uzantonomon, Sufiĉus ne plu uzi tiun nunan konton kaj malfermi alian kun esperanta literumado. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:14, 30 jul. 2026 (UTC) egkjggjaphg1r2lvqi7inuc0e0v0dpl 9442222 9441944 2026-07-31T03:58:28Z 延岡 255968 /* Saluton */ Respondo 9442222 wikitext text/x-wiki == Saluton == Kaj bonvenon en Vikipedion. Mi (kaj aliaj) kutime patrolas kaj poluras kreitajn artikolojn, sed viakaze mi eĉ ne povas ligi viajn artikolojn al aliaj lingvoj. Tion oni faras per la listoj de maldekstra flanko, sed mi ne regas la japanan, do mi ne povas trovi la korespondaĵojn de viaj artikoloj, por ligi ilin. Mi rekomendas al vi ŝanĝi vian uzantonomon al latina alfabeto por ke oni povu mencii ĝin. Kaj poste ni povos pluigi la kontaktojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:33, 6 jul. 2026 (UTC) :Dankon pro via mesaĝo kaj bonvenigo. Mi komprenis. Mi planas peti ŝanĝon de mia uzantonomo al “Nobeoka” morgaŭ, por ke aliaj uzantoj povu pli facile mencii min kaj kontakti min. :Mi ankoraŭ lernas pri Vikipedio, do mi dankas vin pro via helpo. [[Uzanto:延岡|延岡]] ([[Uzanto-Diskuto:延岡|diskuto]]) 15:55, 6 jul. 2026 (UTC) ::Saluton. Mi insistas kontroli la maldekstran liston de jam ekzistantaj alilingvaj korespondaj artikoloj. Vi kreis la artikolon [[Linio Enoden]], sed jam ekzistis artikolo [[Elektra Fervojo Enoshima]]. Tial via artikolo estis superflua. Mi prenis informojn el tiu kaj aldonis ilin al jam ekzistinta artikolo, jam ligita al aliaj lingvoj. Poste mi faris de via titolo alidirektilon al [[Elektra Fervojo Enoshima]]. Ne forgesu esperantigi vian uzantonomon, Sufiĉus ne plu uzi tiun nunan konton kaj malfermi alian kun esperanta literumado. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:14, 30 jul. 2026 (UTC) :::'''Saluton. Dankon pro via klarigo kaj via helpo. Mi komprenas mian eraron. Estonte mi kontrolos la liston de jam ekzistantaj alilingvaj artikoloj antaŭ ol krei novan artikolon. Mi ankaŭ dankas vin pro la kunfando de la informoj kaj la alidirektilo. Pri mia uzantonomo, mi pripensos uzi esperantigitan nomon estonte. Dankon!''' [[Uzanto:延岡|延岡]] ([[Uzanto-Diskuto:延岡|diskuto]]) 03:58, 31 jul. 2026 (UTC) taqgarns0kvpxunqktadao7woqlbtsn Ŝablono:Orienta Flandrio 10 949402 9441887 9423871 2026-07-30T16:15:29Z Moldur 2507 9441887 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Vlag van Oost-Vlaanderen.svg|20ra]] [[Orienta Flandrio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] </noinclude> <noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> af2rb2u7k46nr5c0j7m28ci9wiz52xw 9441895 9441887 2026-07-30T16:20:28Z Moldur 2507 9441895 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Vlag van Oost-Vlaanderen.svg|20ra]] [[Orienta Flandrio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 54xudwt1oujei3prgtdfryt0l838j2s 9442439 9441895 2026-07-31T11:46:03Z ThomasPusch 1869 9442439 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Vlag van Oost-Vlaanderen.svg|20ra]] [[Orienta Flandrio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{paĝonomo}}]] </noinclude> 1t84wjxw8a1zig5fs14az4hq7ejhjhd Ŝablono:Flandra Brabanto 10 949462 9442426 9424648 2026-07-31T11:43:17Z ThomasPusch 1869 9442426 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flag of Flemish Brabant.svg|20ra]] [[Flandra Brabanto]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> 2fqpb1snabkbu7xd2pmdopcadfkd1ag Ŝablono:Antverpeno 10 949463 9442440 9424650 2026-07-31T11:46:23Z ThomasPusch 1869 9442440 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Antwerp.svg|20ra]] [[Antverpeno (provinco)|Antverpeno]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> 2gvnh6zu81oexh0jcw3971cmgo8iczj Ŝablono:Henegovio 10 949475 9441879 9424713 2026-07-30T16:13:24Z Moldur 2507 9441879 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Generieke vlag van Henegouwen.svg|20ra]] [[Henegovio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] </noinclude> <noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> qnejuo2t8efzrzjr3aiy32f804yntco 9441898 9441879 2026-07-30T16:21:17Z Moldur 2507 9441898 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Generieke vlag van Henegouwen.svg|20ra]] [[Henegovio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0fpflyd2g7o16fy0nxokzx1k6jb41d3 Ŝablono:Okcidenta Flandrio 10 949487 9442437 9424850 2026-07-31T11:45:46Z ThomasPusch 1869 9442437 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of West Flanders.svg|20ra]] [[Okcidenta Flandrio]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> 0z643cthgzd7eserub5pq6ggfjps9mx Ŝablono:Luksemburgo (Belgio) 10 949488 9442435 9424852 2026-07-31T11:45:29Z ThomasPusch 1869 9442435 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of the Province of Luxembourg (Belgium).svg|20ra]] [[Luksemburgo (Belgio)|Luksemburgo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono[[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]]:Belgio]] </noinclude> k3ldj4q95z6x9ml1xznnh8oko7fxxqz 9442459 9442435 2026-07-31T11:54:32Z ThomasPusch 1869 9442459 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of the Province of Luxembourg (Belgium).svg|20ra]] [[Luksemburgo (Belgio)|Luksemburgo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> 3umr5jzwce255d3316oevwu20jamvxj Ŝablono:Lieĝo 10 949489 9442433 9424854 2026-07-31T11:45:10Z ThomasPusch 1869 9442433 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of the Province of Liège.svg|20ra]] [[Lieĝo (provinco)|Lieĝo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> ne17ah5trespw3hae9khi7jd12vw8rw Ŝablono:Limburgo (Belgio) 10 949491 9442434 9424863 2026-07-31T11:45:19Z ThomasPusch 1869 9442434 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Limburg (Belgium).svg|20ra]] [[Limburgo (Belgio)|Limburgo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> etl5ridvxm9g53ocr9phxesu7ifem22 Ŝablono:Namuro 10 949492 9442436 9424864 2026-07-31T11:45:37Z ThomasPusch 1869 9442436 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of Namur Province.svg|20ra]] [[Namuro (provinco) |Namuro]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> 0dkjga3gcbhpll80v6okuxrhcyu8gaw Ŝablono:Brusela Ĉefurba Regiono 10 949501 9442429 9424917 2026-07-31T11:44:35Z ThomasPusch 1869 9442429 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Flag of the Brussels-Capital Region.svg|20ra]] [[Brusela Ĉefurba Regiono]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Belgio]] [[Kategorio:Ŝablonoj landonomoj kun flageto]] </noinclude> nhxa0ixt4uns2gtlvjr6kkpuu1ppeb6 Auguste Toulmouche 0 949623 9442297 9426472 2026-07-31T07:47:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442297 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Toulmouche de Jean-Louis Hamon}} '''Auguste TOULMOUCHE''' (naskiĝis la 21-an de septembro 1829 en [[Nanto (Francio)|Nanto]] - mortis la 16-an de oktobro 1890 en [[Parizo]]) estis franca [[Pentrarto|pentristo]] konata pro siaj luksaj ĝenropentraĵoj de parizaj virinoj de la supra meza klaso en hejmaj scenoj. Toulmouche estas konata ĉefe pro siaj sentimentalaj bildigoj de belaj kaj dignaj virinoj, kutime pentritaj en luksaj internoj. En la 1850-aj jaroj, li estis unu el la plej popularaj parizaj pentristoj, kaj [[Napoleono la 3-a]] kaj Imperiestrino [[Eugenia de Montijo|Eŭgenia]] aĉetis liajn verkojn. Post la [[Franca-Prusa Milito]], la intereso pri lia verkaro malkreskis. Li unue ekspoziciis siajn verkojn publike ĉe la [[Parizaj Salonoj|Pariza Salono]] de 1848. Komence, li pentris historiajn temojn kaj portretojn, sed baldaŭ ŝanĝis sian fokuson kaj koncentriĝis ekskluzive pri prezentado de la ĉiutaga vivo de la aristokrataj kaj riĉaj klasoj de sia tempo. Li atingis vastan renomon, kaj dum multaj jaroj, por akiri liajn verkojn, oni devis fari rendevuon en lia studio. Li fariĝis la gvidanto de distinga skolo, kiu strebis prezenti la naturon pli bele ol ĝi efektive estis, puŝi elegantecon kaj perfektecon al la ekstremo, eviti ion ajn ŝokan aŭ profunde emocian en siaj temoj, kaj peri nur la agrablan, la ĉarman kaj la spritecan. Li estis aparte lerta pri pentrado de junaj, koketaj knabinoj kaj sociaj virinoj. Liaj verkoj estis distribuitaj tra la mondo kiel fotoj, litografioj kaj kuprogravuroj. Sed laŭlonge de la tempo, la publikaj gustoj ŝanĝiĝis, kaj la stilo de Toulmouche komencis eksmodiĝi.[[Dosiero:Rose_Caron,_by_Auguste_Toulmouche.jpg|eta|''Rozo Caron'', {{Ĉirkaŭ|1880}}]] == Galerio == <gallery mode="packed" widths="178" heights="178"> Dosiero:A_Bedtime_Prayer_2008_NYR_01984.jpg|alternative=A Bedtime Prayer, 1858| Enlitiĝa preĝo, 1858 Dosiero:Toulmouche_Bride.jpg|alternative=The Reluctant Bride (La Fiancée hésitante), 1866| La malvolonta novedzino (''La Fiancée hésitante''), 1866 Dosiero:Auguste_Toulmouche_-_The_Love_Letter,_1863.jpg|alternative=La lettre d'amour, 1863| ''La letero de amo'', 1863 Dosiero:Toulmouche_Glance_1868.jpg|alternative=The Admiring Glance, 1868| La admira ekrigardo, 1868 Dosiero:Toulmouche_Le_Baiser.jpg| ''La kiso'', {{Ĉirkaŭ|1870}} Dosiero:Toulmouche,_Auguste-_"La_Robe_bleue".jpg|alternative=Le robe bleu, c. 1870| ''La blua robo'', {{Ĉirkaŭ|1870}} Dosiero:Toulmouche_young_woman_in_an_interior.jpg|alternative=Young Woman in an Interior, c. 1870| Juna virino en interno, {{Ĉirkaŭ|1870}} Dosiero:Auguste_toulmouche-vanity.jpg|alternative=Vanity, c. 1870| Vanteco, {{Ĉirkaŭ|1870}} Dosiero:Auguste_Toulmouche_Dans_la_Bibliothèque.jpg|alternative=In the Library (Dans la Bibliothèque), 1872| En la Biblioteko, 1872 Dosiero:Auguste_Toulmouche_-_An_Afternoon_Idyll.jpg|alternative=L'Idylle (An Afternoon Idyll), 1874| ''L'Idylle'' (Posttagmeza Idilio), 1874 Dosiero:Toulmouche-auguste_tranquil-afternoon.jpg|alternative=A Tranquil Afternoon, c. 1880| Trankvila posttagmezo, {{Ĉirkaŭ|1880}} Dosiero:Toulmouche_Dolce_far_niente.jpg|alternative=Dolce far niente, 1877| ''Dolĉa neniofarado'', 1877 Dosiero:"The_Love_Letter"_by_Auguste_Toulmouche.jpg|alternative=The Love Letter, 1883| La amletero, 1883 Dosiero:Auguste_Toulmouche_-_Daydreams.jpg|alternative=Rêveries, 1890| ''Revoj'', 1890 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=1000 Verkaĵoj de Toulmouche cje Artrenewal.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160810081232/http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=1000 |date=2016-08-10 }} * [http://www.bedfordfineartgallery.com/auguste_toulmouch.html Artverko de Auguste Toulmouche] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Toulmouche, Auguste}} [[Kategorio:Homoj de Nantes]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 19-a jarcento]] 1015jr5p0fuixhy07r4n43lav8eeunv Artefarita koro 0 949667 9442211 9430727 2026-07-31T02:12:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442211 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:JARVIK 7 artificial heart.jpg|eta|Artefarita koro de la tipo Jarvik 7, kiu estis enigita en Barney Clark, la unua persono kun Artefarita koro|280px]] '''Artefarita koro''' estas [[protezo]], kiu anstataŭas la [[koro]]n. Artefarita koro diferencas de koro-pulma maŝino, kiu funkcias ekster la korpo. Artefarita koro povas funkcii sen problemoj dum jaroj. Artefarita koro estas solvo por pacientoj kun severa korinsuficienco, kiuj antaŭe ne povas esti helpataj kun kortransplantaĵo kun donacanto. Kiam artefarita koro estas enplantita, la propra malsana koro estas forigita. La operacio necesa por tio estas simila al kortransplantaĵo. La nederlanda internisto [[Willem Kolff]], kiu antaŭe inventis la artefaritan [[reno]]n en 1943 kaj la kor-pulman maŝinon en 1956, inventis la artefaritan koron en 1957. La unua eksperimento kun artefarita koro okazis en 1969 en la Teksasa Medicina Centro en [[Houston]], kiam donacanto ne estis tuj havebla por 47-jaraĝa Haskell Karp. Korkirurgo [[Denton Cooley]] enigis artefaritan koron evoluigitan fare de la argentina kirurgo kaj inventinto [[Domingo Liotta]] por transponti la interspacon en 47 minutoj. La aparato estis nur testita en bovidoj, kaj kun nur malmulte da sukceso. Karp mortis post du tagoj. La unua persono en la mondo ricevinta artefaritan koron estis la usona emerita dentisto [[Barney Clark]] (1922-1983). Transplantaĵo ne estis ebla por Clark pro diversaj medicinaj kialoj. Li volontulis por ricevi la unuan artefaritan koron. La 2-an de decembro 1982, teamo de kirurgoj gviditaj fare de [[William DeVries]] de la [[Universitato de Utaho]] en [[Sallagurbo]] enigis [[Jarvik 7]] artefaritan koron dum sep-kaj-duono-hora operacio. Ĉi tiu koro poste estis malpermesita por konstanta uzo, ĉar pacientoj ŝajnis vivi nur per ĝi dum maksimume ses monatoj. Barney Clark vivis dum 112 tagoj post la operacio. Pli posta modelo, la Jarvik 2000, ŝajnis havi pli bonan efikon. La 3-an de decembro 2007 mortis la unua persono, brita viro, kiu ricevis la unuan konstantan artefaritan koron en 2000. Lia aĝo estis 68 jaroj kaj li mortis pro "multobla organmisfunkciado". La 3-an de novembro 2021, en la [[UMC Utrecht]], en 54 jaraĝa paciento kun tre grava korinsuficienco, estis enplantita kompleta artefarita koro por la unua fojo en [[Nederlando]]. La tipo estis Carmat. La unua koro difektiĝis post kvar semajnoj, la dua post kvin monatoj. Dum la enplantado de la tria li mortis.<ref>[https://www.umcutrecht.nl/nieuws/eerste-kunsthart-in-nederland Unua Artefarita Koro en Nederlando], </ref> Ekzistas pli da markoj de artefaritaj koroj ol nur Jarvik.<ref>Estas [https://www.syncardia.com/ SynCardia], [https://bivacor.com/ BiVACOR] kaj [https://www.carmatsa.com/en/our_product/ Carmat] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230610181714/https://www.carmatsa.com/en/our_product/ |date=2023-06-10 }}.</ref> == Notoj == {{Referencoj|1}} [[Kategorio:Koro]] c3wlurxazclabdw2ley4jrvmqviap0t Fuding 0 949716 9442218 9428309 2026-07-31T03:50:42Z Crosstor 3176 9442218 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=7}} '''Fuding''' (per [[simpligita ĉina skribo]] '''福鼎,''' kun [[pinjino|tonsignoj]] ''Fúdǐng'', {{sono|Fu2ding3-fu3ding3.ogg|prononco}}) estas [[metropolo]] distriktonivela en prefekturo [[Ningde]] de [[provinco]] [[Fuĝjano]] (sed ĉe la landlimo [[Ĝeĝjango]]) en [[Ĉina Popola Respubliko]]. [[Dosiero:Fuding - Dianxia Zhen - P1220425.JPG|eta|maldekstre|{{centre|Vojo en Fuding}}]] == Loĝantaro == En [[2020]] la distriktonivela loĝantaro estis {{nombro|553 132}} homoj. == Geografio == La metropola areo kuŝas sur monta teritorio super la [[marnivelo]] laŭ la [[Ĉina Maro]] 433 km longe sur areo {{nombro|1526}} km² (kun mara teritorio {{nombro|14 958}} km²) kaj administras plurajn dividojn. Tra la areo rivero fluas fluas al la maro. Fuding estas ĉirkaŭita de montoj ĉe tri flankoj. La plej alta pinto estas 1141 metroj super marnivelo, sed la averaĝa alteco estas 30 m . Estas pli ol 200 insuloj kaj rifoj. [[Ningde]] troviĝas 80, [[Wenzhou]] 99, [[Ŝanhajo]] 462, ĉefurbo [[Pekino]] 1454 km aere laŭ [https://hu.utvonaltervezo.himmera.com/kereses/]. == Historio == La distrikto Fuding estis establita en [[1739]]. Ĝi estis levita al distrikta nivelo en [[1995]]. == Ekonomio == La agrikulturo tre gravas, inkluzive de blanka teo. Pli ol cent mil laboras en la teindustrio. == Trafiko == [[Dosiero:福鼎駅正面入り口.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Stacidomo}}]] La metropola areo estas bone ligata kun la tutlanda fervoja kaj ĉefvoja retoj, ja ĝi situas en strategia regiono inter Fuĝjano kaj suda Ĝeĝjango. Estas ankaŭ profundmara haveno. Internacia flughaveno estas konstruata. == Klimato == [[Dosiero:白云寺 - Baiyun Temple - 2016.01 - panoramio.jpg|eta|dekstre|{{centre|Templo}}]] [[Dosiero:眉子时间福鼎一中店.jpg|eta|dekstre|{{centre|Mezlerneja butiko}}]] La jara averaĝa temperaturo estas {{GdC|19}} kaj varias inter {{GdC|15-24}}. Jare averaĝe pluvas 1720 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed la [[precipitaĵo]] iomete pli inter marto-oktobro. La averaĝaj neĝtagoj estas 2. == Vidindaĵoj == * La monto Taimu estas konata kiel la "mirlando ĉe la maro" kun spektaklaj rokformacioj * La insulo Dayushan estas malgranda turisma insulo kun belaj vidoj de montetoj kaj lagoj. Ĝi estas foje nomata la "Ĉiela Monto en Suda Ĉinio". * preĝejoj == Ĝemelurboj == {{flago|Slovakio}} Ĝemelurbo de Fuding estas [[Trnava]] ([[Slovakio]]) ekde 1998. == Fontoj == * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distriktonivelaj urboj de Ĉinio]] 5lakqoqwc4v5g4zfr0ci7saxn30ky0y Matias Fernandez-Pardo 0 949721 9441806 9427853 2026-07-30T12:08:24Z Kani 670 9441806 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | loko de naskiĝo = {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}} | profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] [[futbalisto]] ([[avanulo]]) en la * unua vira teamo de la futbalklubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}} kaj en la * [[belga nacia teamo de futbalo|belga nacia teamo]] ekde [[2026]] }} '''{{paĝonomo}}''' (en hispana ''Matías Fernández-Pardo'', naskiĝis {{naskiĝdato|2005|2|3}} en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, do nun {{aĝo|2005|2|3}}-jara - estas belga profesia futbalisto en la pozicio de {{#invoke:Wikidata|claim|P413|parameter=link}}. Ekde la jaro [[2026]] li estas membro de la vira [[belga nacia teamo de futbalo]]. Inter alie li partoprenis kadre de la nacia teamo en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en [[Nordameriko]] - en la matĉoj tiam li rekoneblis per la ĉemiza numero "26". Krome li ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P54|qualifier=P580}} apartenas al la unua vira teamo de la klubo {{#invoke:Wikidata|claim|P54|parameter=link}}.<!-- por vikidatumoj: ekde 2024 lia klubo estas Lille Olympique Sporting Club. [[dosiero:plia bildo?|eta|maldekstra|240ra|{{centre|en 20 ..}}]] --> {{projektoj}} {{Belga nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2026}} {{ĝermo|futbalo}} {{Vivtempo|Fernandez-Pardo, M}} [[Kategorio:Belgaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio]] iujldcsxanjcqa8vma193b3lspeun36 Germana Filologa Ligo 0 949765 9441808 9440734 2026-07-30T12:19:26Z Kani 670 /* Literatur */ 9441808 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:LOGO DPHV WORT M.svg|eta|eblemo sindikata por ''DPhV'']] '''Germana Filologa Ligo''' (germane: ''Deutscher Philologenverband,'' mallongigo: ''DPhV'') estas [[germanio|germanuja]] [[sindikato|sindikata]] unio de instruistoj el lernejoj kaj aliaj klerigejoj preparantaj instruotojn al abiturienta ekzameno. Fondiĝo ĝia estis je [[Halle (Saale)]] en la 1903-a jaro. Ĝia nuna sidejo troviĝas en [[Bonn]]. Estro estas en 2026 Susanne Lin-Klitzing. Ĉefa tasko de DPhV estas la reprezentado de siaj membroj rilate al profesiaj kaj edukadpolitikaj demandoj. Estante [[ombrelorganizaĵo]] ĝi ne konas individuajn membrojn: ĉiuj interesatoj estas kunigita danke al ties filioj en la [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]]. Laŭ la aserto de DPhV men ĝi havis en 2010 ne tute 90 miloj da pedagogoj. Ĝi mem anas al ''DBB Beamtenbund und Tarifunion'' kaj tiel ankaŭ batalas por la salajroj. Ĝia organo nomiĝas ekde 1994 ''Profil – Das Magazin für Gymnasium und Gesellschaft''. == Celoj == * La konservado de la diferencigita lerneja sistemo. * La kvalito-sekurigo en la gimnazia edukado. * La estonteca sekurigo de la publika oficisto-statuso por instruistoj. * La kreado de rendimente justaj reguloj pri salajrado kaj promocioj. * La plibonigo de la dungokondiĉoj por la nova instruista generacio. * La plibonigo de la labormedio en la lernejo. * La sekurigo de kvalifikita kaj lernejo-specifa instruista trejnado, kiu estas konsiderata kiel antaŭkondiĉo por rendimento-orientita kaj kapablo-taŭga instruado. == Literaturo == * Bernhard Fluck: ''Gymnasium, Auftrag, Fortschritt: Deutscher Philologenverband und Gymnasium im 19. und 20. Jahrhundert''. Pädagogik-und-Hochschul-Verlag, Düsseldorf 2003. * Lothar Kunz: ''Höhere Schule und Philologenverband.'' Untersuchungen zur Geschichte der Höheren Schule und ihrer Standesorganisation im 19. Jahrhundert und zur Zeit der Weimarer Republik, Frankfurt/Main 1984. * Hans-Christoph Laubach: ''Die Politik des Philologenverbandes im Deutschen Reich und in Preußen während der Weimarer Republik.'' Die Lehrer an höheren Schulen mit Universitätsausbildung im politischen und gesellschaftlichen Spannungsfeld der Schulpolitik von 1918–1933, Frankfurt a.&nbsp;M./Bern/New York 1986 * Paul Mellmann: ''Geschichte des Deutschen Philologen-Verbandes (Vereinsverband akademisch gebildeter Lehrer Deutschlands) bis zum Weltkrieg'', Leipzig 1929. * Sebastian Müller-Rolli: ''Der höhere Lehrerstand im 19. Jahrhundert. Der Gründungsprozeß des Philologenverbandes'', Köln/Weimar/Wien 1992. == Eksteraj ligiloj == *[https://de.wikisource.org/wiki/Philologenversammlung Vikifontaro] * [https://www.dphv.de hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj sindikatoj]] [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1903]] [[Kategorio:Edukado en Germanio]] [[kategorio:Edukaj organizaĵoj]] {{Ĝermo|Germanio|edukado}} d39df3p9kysaje1op5cv6f4rwnje8ae L'Atalante 0 949779 9441809 9428630 2026-07-30T12:21:50Z Kani 670 9441809 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''{{Lang|fr|L'Atalante}}''''', ankaŭ publikigita kiel '''''{{Lang|fr|Le Chaland qui passe}}''''', estas franca filmo el 1934 verkita kaj reĝisorita de [[Jean Vigo]], kaj ĉefrolita de [[Jean Dasté]], [[Dita Parlo]], kaj [[Michel Simon]]. Post la malfacila publikigo de lia polemika mallonga filmo '',Zero for Conduct,'' el 1933, Vigo komence volis fari filmon pri la franca [[Anarkiismo|anarkiisto]] kaj [[Kontraŭleĝismo|kontraŭleĝisto]] Eugène Dieudonné, kun kiu la patro de Vigo (anarkiisto Miguel Almereyda ) estis asociita en 1913. Post kiam Vigo kaj lia produktanto Jacques-Louis Nounez luktis por trovi la ĝustan projekton por plenlonga filmo, Nounez fine donis al Vigo neproduktitan scenaron de Jean Guinée pri barĝloĝantoj. Vigo reverkis la rakonton kun Albert Riéra, dum Nounez certigis distribuinterkonsenton kun la [[Gaumont|filmkompanio Gaumont]] kun buĝeto de 1 miliono da [[Franca franko|frankoj]]. Vigo uzis multajn el la teknikistoj kaj aktoroj, kiuj laboris kun li pri '',Zero for Conduct,'', kiel ekzemple la kinoartisto Boris Kaufman kaj la aktoro Jean Dasté. Ĝi estis laŭdata de multaj kritikistoj kiel unu el la plej grandaj filmoj de ĉiuj tempoj. <ref name="BFI2">[https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/1962 "The Greatest Films of All Time… in 1962"] ''BFI.'' Retrieved: 23 January 2023.</ref> La filmo sekvas Jean, la kapitanon de la barĝo nomata ''L'Atalante'', kaj lian novan edzinon, Juliette (Dita Farlow). Ili geedziĝas post apenaŭ koni unu la alian, en la provinca urbo Juliette. La sceno de ilia marŝo de la geedziĝo al la barĝo de Jean estas filmita en fragmenta stilo kaj estas antaŭsigno de [[Franca Nova Ondo|la Nova Ondo]] de francaj filmoj. == Intrigo == Novgeedziĝinta paro, Jean (Jean Dasté) kaj Juliette (Dita Parlo), komencas sian [[Mielmonato|mielmonaton]] sur [[barĝo]] vojaĝanta laŭlonge de kanalo. La ŝipo, nomita L'Atalante, estis hejmo al Jean kaj lia ekscentra onklo Jules (Michel Simon), la vickomandanto de la barĝo. Dum ili adiaŭas la sekan teron, la hezitemaj paŝoj de Juliette sur la ferdekon, ankoraŭ en sia [[edziniĝa robo]], antaŭsignas la malfacilan adaptiĝon al ilia nova vivo kune. Je alveno, ili trovas la barĝon plena de katoj, kiujn Jules senatente prizorgas. La interno de la [[Kupeo|kupeoj]] estas neglektita kaj malpura. La vestoŝranko de Jean enhavas vestaĵojn, kiuj estas lavitaj nur unufoje jare. Juliette instigas Jean eklabori por purigi la ĥaoson. La vivo de la juna paro surŝipe estas markita de amo, kvereloj kaj repaciĝoj. Inter la malfacila laboro kaj la malvastaj kondiĉoj de la vivo surŝipe, Juliette trovas konsolon en revado pri vojaĝo al Parizo. Post albordiĝo en la franca ĉefurbo, [[Vodevilo|vodevil]]-artisto (Gilles Margaritis) invitas Juliette danci kaj konvinkas ŝin iri kun li. Ŝi ŝteliras de la ŝipo, kaj ŝia edzo, freneza pro [[ĵaluzo]], ekvelas sen ŝi. En kortuŝa sceno, Jean memoras la vortojn de Juliette el la tago, kiam ili kune enŝipiĝis sur L'Atalante: ke subakve oni povas vidi sian amaton. Li jam provis tion tiam, sed nenion povis vidi. Nun, pelita al malespero, li ĵetas sin en la kanalon kaj, mergita en la malhelajn akvojn, vidas la ridetantan figuron de Juliette. Jules prenas respondecon pri la aflikta stato de deprimiĝo de Jean, ĉar li estas sur la rando de [[frenezo]], kaj decidas iri serĉi Juliette, kiu vagas sola kaj timema tra la stratoj de la granda urbo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb titolo|0024844}} * {{TCMDb titolo|513689}} * [http://www.criterion.com/current/posts/1973-l-atalante-canal-music ''L'Atalante'': Canal Music, by Lucy Sante, Criterion Collection] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1934]] [[Kategorio:Parizo en filmoj]] axx7ygsl76qiwtmv624g1qq4glwn1z3 9441810 9441809 2026-07-30T12:22:13Z Kani 670 9441810 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''{{Lang|fr|L'Atalante}}''''', ankaŭ publikigita kiel '''''{{Lang|fr|Le Chaland qui passe}}''''', estas franca filmo el 1934 verkita kaj reĝisorita de [[Jean Vigo]], kaj ĉefrolita de [[Jean Dasté]], [[Dita Parlo]], kaj [[Michel Simon]]. Post la malfacila publikigo de lia polemika mallonga filmo '',Zero for Conduct,'' el 1933, Vigo komence volis fari filmon pri la franca [[Anarkiismo|anarkiisto]] kaj [[Kontraŭleĝismo|kontraŭleĝisto]] Eugène Dieudonné, kun kiu la patro de Vigo (anarkiisto Miguel Almereyda ) estis asociita en 1913. Post kiam Vigo kaj lia produktanto Jacques-Louis Nounez luktis por trovi la ĝustan projekton por plenlonga filmo, Nounez fine donis al Vigo neproduktitan scenaron de Jean Guinée pri barĝloĝantoj. Vigo reverkis la rakonton kun Albert Riéra, dum Nounez certigis distribuinterkonsenton kun la [[Gaumont|filmkompanio Gaumont]] kun buĝeto de 1 miliono da [[Franca franko|frankoj]]. Vigo uzis multajn el la teknikistoj kaj aktoroj, kiuj laboris kun li pri '',Zero for Conduct,'', kiel ekzemple la kinoartisto Boris Kaufman kaj la aktoro Jean Dasté. Ĝi estis laŭdata de multaj kritikistoj kiel unu el la plej grandaj filmoj de ĉiuj tempoj. <ref name="BFI2">[https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/polls/greatest-films-all-time/1962 "The Greatest Films of All Time… in 1962"] ''BFI.'' Retrieved: 23 January 2023.</ref> La filmo sekvas Jean, la kapitanon de la barĝo nomata ''L'Atalante'', kaj lian novan edzinon, Juliette (Dita Farlow). Ili geedziĝas post apenaŭ koni unu la alian, en la provinca urbo Juliette. La sceno de ilia marŝo de la geedziĝo al la barĝo de Jean estas filmita en fragmenta stilo kaj estas antaŭsigno de [[Franca Nova Ondo|la Nova Ondo]] de francaj filmoj. == Intrigo == Novgeedziĝinta paro, Jean (Jean Dasté) kaj Juliette (Dita Parlo), komencas sian [[Mielmonato|mielmonaton]] sur [[barĝo]] vojaĝanta laŭlonge de kanalo. La ŝipo, nomita L'Atalante, estis hejmo al Jean kaj lia ekscentra onklo Jules (Michel Simon), la vickomandanto de la barĝo. Dum ili adiaŭas la sekan teron, la hezitemaj paŝoj de Juliette sur la ferdekon, ankoraŭ en sia [[edziniĝa robo]], antaŭsignas la malfacilan adaptiĝon al ilia nova vivo kune. Je alveno, ili trovas la barĝon plena de katoj, kiujn Jules senatente prizorgas. La interno de la [[Kupeo|kupeoj]] estas neglektita kaj malpura. La vestoŝranko de Jean enhavas vestaĵojn, kiuj estas lavitaj nur unufoje jare. Juliette instigas Jean eklabori por purigi la ĥaoson. La vivo de la juna paro surŝipe estas markita de amo, kvereloj kaj repaciĝoj. Inter la malfacila laboro kaj la malvastaj kondiĉoj de la vivo surŝipe, Juliette trovas konsolon en revado pri vojaĝo al Parizo. Post albordiĝo en la franca ĉefurbo, [[Vodevilo|vodevil]]-artisto (Gilles Margaritis) invitas Juliette danci kaj konvinkas ŝin iri kun li. Ŝi ŝteliras de la ŝipo, kaj ŝia edzo, freneza pro [[ĵaluzo]], ekvelas sen ŝi. En kortuŝa sceno, Jean memoras la vortojn de Juliette el la tago, kiam ili kune enŝipiĝis sur L'Atalante: ke subakve oni povas vidi sian amaton. Li jam provis tion tiam, sed nenion povis vidi. Nun, pelita al malespero, li ĵetas sin en la kanalon kaj, mergita en la malhelajn akvojn, vidas la ridetantan figuron de Juliette. Jules prenas respondecon pri la aflikta stato de deprimiĝo de Jean, ĉar li estas sur la rando de [[frenezo]], kaj decidas iri serĉi Juliette, kiu vagas sola kaj timema tra la stratoj de la granda urbo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb titolo|0024844}} * {{TCMDb titolo|513689}} * [http://www.criterion.com/current/posts/1973-l-atalante-canal-music ''L'Atalante'': Canal Music, by Lucy Sante, Criterion Collection] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1934]] [[Kategorio:Parizo en filmoj]] e6aful3t011slsrnucu2udbddtgexxb Adolf Grimme 0 949806 9441919 9429048 2026-07-30T16:57:55Z Kani 670 9441919 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Adolf Grimme 1932.jpg|thumb|Adolf Grimme, 1932]] '''Adolf Berthold Ludwig GRIMME''' (naskiĝinta la {{Daton|31|12|1889}} en [[Goslar]], mortinta la {{daton|27|8|1963}} en [[Brannenburg]]) estis [[germanio|germana]] instruisto kaj ministro pri edukado por [[Malsupra Saksio]]. Edzigis lin en 1916 Mascha Brachvogel (naskonte du filojn kaj filon) kaj en 1947 Josefine Kuba. ==Vivo== Estante file de fervojisto li studis filozofion kaj germanistikon inter 1908-14 en [[Halle (Saale)]], [[Munkeno]] kaj [[Göttingen]] kaj aktivis en la publika lerneja sistemo de [[Hanovro]]. Inter 1925-27 li estis supera eduka konsilisto en [[Magdeburgo]]. Inter 1928-29 li estis ministeria konsilisto en la edukadministerio de [[Prusujo]]. En 1929-30 li vicprezidantis ĉe la Provinca lernejaro de [[Berlino]] kaj [[Brandenburgio]]. Inter 1930-32 li estis ministro pri edukado, arto kaj popola klerigado en la kabineto de [[Otto Braun]]. Maldungis lin en la 20.7.1932 [[regna Kanceliero|regna kanceliero]] [[Franz von Papen]] en sia rolo de regna komisaro pri Prusujo. En 1932-33 Grimme estis deputito por la [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] en la prusuja landa parlamento. En 1942 Papen estis malliberigita je tri jaroj da punlaboro pro netransdono de ŝtatperfida plano. De 1945 li rekativis politike en Hanovro. Inter 1946-48 li estis ministro pri edukado da Lando Hanovro (Malsupra Saksio) kaj poste ĝis 1956 ĝenerala direktoro de la [[ARD|Noruestgermana Radio]]. Post la [[Unua Mondmilito]] Grimme aliĝis al grupoj de [[reformpedagogio|reformpedagogoj]]. Li poris popolan kleriĝon kaj fidis sur la konvinka forto de la protestantisma [[kristanismo]]. Sociala ekvilibro helpu, laŭ li, meti la eblon al ĉiuj plej eble bone persone evolui. Li membris al diversaj societoj: Studienstiftung des deutschen Volkes (estro); Deutsche Akademie ür Sprache und Dichtung (Darmstadt); germana komisiono de [[Unesko]]; Deutscher Rat der Europäischen Bewegun; PEN-klubo. De 1964 estas aljuĝita por televidaĵfarantoj la ''Adolf-Grimme-premio''.<ref>De 2010 ĝi nomiĝas nur ''Grimme-premio''.</ref> ==Premioj== *1932: Goethe-Medaille für Kunst und Wissenschaft *1949: honora doktoreco pri filozofio (Göttingen) *1949: Goethe-Plakette (Frankfurto ĉe Majno) *1954: Großes Bundesverdienstkreuz mit Stern (fare de la Federacia Respubliko Germanujo) ==Verkoj (elekto)== *Gedanken vom Beruf d. Deutschen in der Welt und vom Sinn des Krieges, 1916 *Der religiöse Mensch, 1922 *Das Neue Volk - der Neue Staat, 1932 *Auf freiem Grund mit freiem Volk, 1932 *Selbstbesinnung, 1947 *Vom Wesen der Romantik, 1947 *Rettet den Menschen, 1949 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118697811 ligiloj ĉe DDB] *Oschilewski, Walther G.: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118697811.html#ndbcontent "Grimme, Adolf Berthold Ludwig"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 7 (1966), p. 88-89 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Grimme, Adolf}} [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Socialdemokratoj]] [[kategorio:Mortintoj en Hanovro]] [[kategorio:Ministroj pri edukado]] [[kategorio:Germanaj instruistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1889]] [[kategorio:Mortintoj en 1963]] e2wpqh00chf8uiteqwbh4lxbfz8exxn 9441920 9441919 2026-07-30T16:58:12Z Kani 670 9441920 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Adolf Berthold Ludwig GRIMME''' (naskiĝinta la {{Daton|31|12|1889}} en [[Goslar]], mortinta la {{daton|27|8|1963}} en [[Brannenburg]]) estis [[germanio|germana]] instruisto kaj ministro pri edukado por [[Malsupra Saksio]]. Edzigis lin en 1916 Mascha Brachvogel (naskonte du filojn kaj filon) kaj en 1947 Josefine Kuba. ==Vivo== Estante file de fervojisto li studis filozofion kaj germanistikon inter 1908-14 en [[Halle (Saale)]], [[Munkeno]] kaj [[Göttingen]] kaj aktivis en la publika lerneja sistemo de [[Hanovro]]. Inter 1925-27 li estis supera eduka konsilisto en [[Magdeburgo]]. Inter 1928-29 li estis ministeria konsilisto en la edukadministerio de [[Prusujo]]. En 1929-30 li vicprezidantis ĉe la Provinca lernejaro de [[Berlino]] kaj [[Brandenburgio]]. Inter 1930-32 li estis ministro pri edukado, arto kaj popola klerigado en la kabineto de [[Otto Braun]]. Maldungis lin en la 20.7.1932 [[regna Kanceliero|regna kanceliero]] [[Franz von Papen]] en sia rolo de regna komisaro pri Prusujo. En 1932-33 Grimme estis deputito por la [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] en la prusuja landa parlamento. En 1942 Papen estis malliberigita je tri jaroj da punlaboro pro netransdono de ŝtatperfida plano. De 1945 li rekativis politike en Hanovro. Inter 1946-48 li estis ministro pri edukado da Lando Hanovro (Malsupra Saksio) kaj poste ĝis 1956 ĝenerala direktoro de la [[ARD|Noruestgermana Radio]]. Post la [[Unua Mondmilito]] Grimme aliĝis al grupoj de [[reformpedagogio|reformpedagogoj]]. Li poris popolan kleriĝon kaj fidis sur la konvinka forto de la protestantisma [[kristanismo]]. Sociala ekvilibro helpu, laŭ li, meti la eblon al ĉiuj plej eble bone persone evolui. Li membris al diversaj societoj: Studienstiftung des deutschen Volkes (estro); Deutsche Akademie ür Sprache und Dichtung (Darmstadt); germana komisiono de [[Unesko]]; Deutscher Rat der Europäischen Bewegun; PEN-klubo. De 1964 estas aljuĝita por televidaĵfarantoj la ''Adolf-Grimme-premio''.<ref>De 2010 ĝi nomiĝas nur ''Grimme-premio''.</ref> ==Premioj== *1932: Goethe-Medaille für Kunst und Wissenschaft *1949: honora doktoreco pri filozofio (Göttingen) *1949: Goethe-Plakette (Frankfurto ĉe Majno) *1954: Großes Bundesverdienstkreuz mit Stern (fare de la Federacia Respubliko Germanujo) ==Verkoj (elekto)== *Gedanken vom Beruf d. Deutschen in der Welt und vom Sinn des Krieges, 1916 *Der religiöse Mensch, 1922 *Das Neue Volk - der Neue Staat, 1932 *Auf freiem Grund mit freiem Volk, 1932 *Selbstbesinnung, 1947 *Vom Wesen der Romantik, 1947 *Rettet den Menschen, 1949 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118697811 ligiloj ĉe DDB] *Oschilewski, Walther G.: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118697811.html#ndbcontent "Grimme, Adolf Berthold Ludwig"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 7 (1966), p. 88-89 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Grimme, Adolf}} [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Socialdemokratoj]] [[kategorio:Mortintoj en Hanovro]] [[kategorio:Ministroj pri edukado]] [[kategorio:Germanaj instruistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1889]] [[kategorio:Mortintoj en 1963]] hkuf1a7sjda4htusu25zi2s0chixph4 Tatsunami Kazuyoshi 0 949833 9441921 9429418 2026-07-30T17:00:57Z Kani 670 9441921 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Tatsunami Kazuyoshi | dosiero = TatsunamiChatan2022.jpg | priskribo = japana basbalisto | grandeco de dosiero = |background = | dato de naskiĝo = [[19-a de aŭgusto]] [[1969]] | loko de naskiĝo = [[Settsu (urbo)|Settsu]], [[Gubernio Osaka|Osaka]], [[Japanio]] | dato de morto = | loko de morto = }} '''Tatsunami Kazuyoshi''' (立浪　和義) (n. [[19-a de aŭgusto]] [[1969]]) estas retiriĝinta [[Japanio|japana]] [[basbalo|basbalisto]]. Li ludis el 1988 al 2009 ĉe la [[Chunichi Dragons]] de la [[Japana Ligo de Basbalo|Japana Ligo]]. Inter 2022 kaj 2024 li estis trejnisto de tiu teamo. {{Projektoj}} {{Ĝermo|japana sportisto}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Tatsunami Kazuyoshi}} [[Kategorio:Japanaj basbalistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] c4bb7ykidw251ywq8z0cr69eycclxll 9441923 9441921 2026-07-30T17:01:27Z Kani 670 9441923 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Tatsunami Kazuyoshi | dosiero = TatsunamiChatan2022.jpg | priskribo = japana basbalisto | grandeco de dosiero = |background = | dato de naskiĝo = [[19-a de aŭgusto]] [[1969]] | loko de naskiĝo = [[Settsu (urbo)|Settsu]], [[Gubernio Osaka|Osaka]], [[Japanio]] | dato de morto = | loko de morto = }} '''Tatsunami Kazuyoshi''' (立浪　和義) (n. [[19-a de aŭgusto]] [[1969]]) estas retiriĝinta [[Japanio|japana]] [[basbalo|basbalisto]]. Li ludis el 1988 al 2009 ĉe la [[Chunichi Dragons]] de la [[Japana Ligo de Basbalo|Japana Ligo]]. Inter 2022 kaj 2024 li estis trejnisto de tiu teamo. {{Projektoj}} {{Ĝermo|japano}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Tatsunami Kazuyoshi}} [[Kategorio:Japanaj basbalistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] a9t3xnjq7mx724l6dt56hoj2jtyct36 Robert Pahncke 0 949834 9441926 9432965 2026-07-30T17:02:12Z Kani 670 /* Skribaĵoj */ 9441926 wikitext text/x-wiki '''Robert PAHNKE''' (naskiĝinta la {{daton|5|3|1885}} en [[Darmstadt]], mortinta en [[1977]]) estis [[germanio|germana]] instruisto kaj verkisto. Edzigis lin Käthe Rühl. == Vivo == Pahncke estis filo de la paroĥestro [[Karl Hermann Pahncke]], kiu estis animzorga inspektisto kaj instruisto ĉe la lernejo [[Landesschule Pforta]]. Post frekvento de ĉi lernejo inter 1900-03 li trapasis la abiturientan ekzamenon je la gimnazio de [[Traben-Trarbach|Trarbach]]. De aŭtuno 1906 li studis ĉe la universitatoj de [[kilo (urbo)|Kilo]], [[Lepsiko]] kaj [[halle (Saale)|Halle]] historion, geografion kaj germanistikon. En 1914 estis lia unua ŝtata ekzameniĝo pri la instruadrajteco por gimnazioj en [[Prusujo]].<ref>[https://web.arĉive.org/web/20141226235418/http://bbf.dipf.de/kataloge/archivdatenbank/digiakt.pl?id=p190092&dok=PEB-0089&f=PEB-0089-0079-01&l=PEB-0089-0079-04&c=PEB-0089-0079-01 personaro de BBF]</ref> En 1914 sukcesis lia doktoriĝo en Halle post defendo de tezo pri paralelaj rakontoj de [[Otto von Bismarck]] pri ties verko ''Gedanken und Erinnerungen''. Inter oktobro 1906 kaj septembro 1907 li estis estinta volontulo ĉe la Reĝo-Georgo-infanteriregimento (7-a reĝa saksuja; n-ro 106). Post eksplodo de la [[Unua Mondmilito]] lia defendemo estis reaktivigita kaj li servie kiel leŭtenanto kaj taĉmentestro. Nur post la fino de la milito li kapablis trapasi devigan staĝon ĉe la [[reformpedagogio|reformpedagogia]] Reala Gimnazio de Halle. Samlerneje li deĵoris ĝis la jaro 1945-a.<ref>Ĝi alinomiĝis en 1937 ''Friedrich-Nietzsche-lernejo'' kaj portas de 2017 la nomon de la politikisto kaj samurbano [[Hans-Dietrich Genscher]].</ref> Inter 1945-47 li estis provizora lernejestro en [[bad Kösen|Schulpforta]]. Post 1947 li estis daŭre instruanto tie respondecante eĉ post la pensiiĝo 1950 por la biblioteko. Kiel pensiulo li verkis ampleksan historion pri la cistercia abatejo Pforta kaj la lernejo. Lia frato estis la historiisto kaj germanisto [[Max Pahncke]].<ref>[https://mbl.ub.ovgu.de/Biografien/1062.htm biografieto de Max Pahncke]</ref> Lia filo [[Wolfgang Pahncke]] estis universitata docento kaj sporthistoriisto. == Honoroj == * oktobro 1914: [[fera Kruco|Eisernes Kreuz]] (dua klaso) * junio 1917: Albrechts-Orden (kavaliro, dua klaso kun glavoj) == Verkoj == * ''Die Parallel-Erzählungen Bismarcks zu seinen Gedanken und Erinnerungen'' (disertacio) * ''Schulpforte – Geschichte des Zisterzienserklosters Pforte,'' Koehler & Amelang, Lepsiko 1956 == Literaturo == * Dirk Heinecke: ''Transformationsprozesse im Schulsystem der Sowjetischen Besatzungszone/frühen Deutschen Demokratischen Republik 1945 bis 1958 am Beispiel der ehemaligen Fürstenschule und Nationalpolitischen Erziehungsanstalt Schulpforta.'' Disertaĵo. FU Berlin 2012 ([http://www.diss.fu-berlin.de/diss/servlets/MCRFileNodeServlet/FUDISS_derivate_000000013270/Dissertation_Heinecke.pdf interrete]) == Eksteraj ligiloj == * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/174062583 ligiloj ĉe DDB] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pahncke, Robert}} [[Kategorio:Germanaj instruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1885]] [[Kategorio:Mortintoj en 1977]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanaj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg (Saale)]] [[kategorio:Homoj rilataj al Darmstadt]] mp5v7rahs87b72mxk75xub7qs31cnap Linio Enoden 0 949842 9441943 9429510 2026-07-30T17:09:06Z Kani 670 Alidirektigis al [[Elektra Fervojo Enoshima]] 9441943 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Elektra Fervojo Enoshima]] lpgy7e6p5nodce8d97f7nf4cvmlp1x6 Aeon (revuo) 0 949843 9441945 9440633 2026-07-30T17:16:04Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9441945 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''''Aeon''''' estas cifereca revuo pri [[Ideo|ideoj]], filozofio kaj kulturo. Publikigante novajn artikolojn ĉiun labortagon, ''Aeon'' priskribas sin kiel publikaĵon, kiu "demandas la plej grandajn demandojn kaj trovas la plej freŝajn, plej originalajn respondojn, provizitajn de mondgvidaj aŭtoritatoj pri scienco, filozofio kaj socio." <ref name="about2">{{cite web|url=https://aeon.co/about|title=About Aeon|access-date=June 27, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160813063915/https://aeon.co/about|archivedate=2016-08-13}}</ref> La enhavo de Aeon konsistas el longaj, profundaj eseoj, pli mallongaj Ideo-segmentoj, kaj mallongaj dokumentarioj sub la standardo Aeon Video. Ĝi ankaŭ gastigas Konversacioj-kanalon, kie legantoj estas invitataj respondi demandojn rilatajn al la artikoloj kaj dividi siajn proprajn perspektivojn. Pli mallongaj eltiraĵoj el Idea estas haveblaj por republikigo sub [[permesilo]] [[Krea Komunaĵo]]. Ĉi tiujn eltiraĵojn ofte represas interretaj amaskomunikiloj kiel ekzemple <u>''[[The Atlantic]]''</u>.<ref>Currid-Halkett , ''[https://www.bbc.com/worklife/article/20170614-the-new-subtle-ways-the-rich-signal-their-wealth La novaj, subtilaj manieroj kiel la riĉuloj signalas sian riĉecon]'' [rete], www.bbc.com [alirita 2020-07-16] (a<abbr>ngle</abbr>) .</ref><ref>Aeon , ''[https://www.theatlantic.com/science/archive/2017/01/what-happens-when-you-stick-your-head-in-a-particle-accelerator/512927/ Kio okazas se vi metas vian kapon en partiklan akcelilon?]'' [rete], [[The Atlantic]], 12-a de januaro 2017 [alirita 2020-07-16] (an<abbr>gle</abbr>)</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://aeon.co ''Aeon'' -retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160623201709/https://aeon.co/ |date=2016-06-23 }} [[Kategorio:Anglalingvaj retejoj]] [[Kategorio:Gazetoj]] dibe4xk3cgh680bddi4fe3hdyeqnylr 9441947 9441945 2026-07-30T17:17:21Z Kani 670 9441947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''''Aeon''''' estas anglalingva cifereca revuo pri [[Ideo|ideoj]], filozofio kaj kulturo. Publikigante novajn artikolojn ĉiun labortagon, ''Aeon'' priskribas sin kiel publikaĵon, kiu "demandas la plej grandajn demandojn kaj trovas la plej freŝajn, plej originalajn respondojn, provizitajn de mondgvidaj aŭtoritatoj pri scienco, filozofio kaj socio." <ref name="about2">{{cite web|url=https://aeon.co/about|title=About Aeon|access-date=June 27, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160813063915/https://aeon.co/about|archivedate=2016-08-13}}</ref> La enhavo de Aeon konsistas el longaj, profundaj eseoj, pli mallongaj Ideo-segmentoj, kaj mallongaj dokumentarioj sub la standardo Aeon Video. Ĝi ankaŭ gastigas Konversacioj-kanalon, kie legantoj estas invitataj respondi demandojn rilatajn al la artikoloj kaj dividi siajn proprajn perspektivojn. Pli mallongaj eltiraĵoj el Idea estas haveblaj por republikigo sub [[permesilo]] [[Krea Komunaĵo]]. Ĉi tiujn eltiraĵojn ofte represas interretaj amaskomunikiloj kiel ekzemple <u>''[[The Atlantic]]''</u>.<ref>Currid-Halkett , ''[https://www.bbc.com/worklife/article/20170614-the-new-subtle-ways-the-rich-signal-their-wealth La novaj, subtilaj manieroj kiel la riĉuloj signalas sian riĉecon]'' [rete], www.bbc.com [alirita 2020-07-16] (a<abbr>ngle</abbr>) .</ref><ref>Aeon , ''[https://www.theatlantic.com/science/archive/2017/01/what-happens-when-you-stick-your-head-in-a-particle-accelerator/512927/ Kio okazas se vi metas vian kapon en partiklan akcelilon?]'' [rete], [[The Atlantic]], 12-a de januaro 2017 [alirita 2020-07-16] (an<abbr>gle</abbr>)</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://aeon.co ''Aeon'' -retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160623201709/https://aeon.co/ |date=2016-06-23 }} [[Kategorio:Anglalingvaj retejoj]] [[Kategorio:Gazetoj]] g19hhm4p18awgfgij2b8r5tg6609sjb La muso kiu muĝis 0 949845 9441948 9429597 2026-07-30T17:18:31Z Kani 670 9441948 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo|priskribo=}} '''''La muso kiu muĝis''''' <ref>aŭ alternative "La muso, kiu kriegis"</ref> ({{L-en|The Mouse That Roared}}) estas brita satira [[Komedia filmo|komedifilmo]] el 1959 pri temo de [[Kampanjo por Nuklea Senarmigado|"Malpermeso de la Bombo"]], bazita sur la samnoma romano ''"La muso kiu muĝis'' " el 1955 de Leonard Wibberley. <ref>{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6b0dc0d2|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219012058/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6b0dc0d2|url-status=dead|archive-date=19 February 2017|title=The Mouse That Roared (1959)|publisher=BFI}}</ref> Ĝi ĉefroligas [[Peter Sellers]] en tri roloj: Dukino Gloriana XII; Grafo Rupert Mountjoy, la Ĉefministro; kaj Tully Bascomb, la militgvidanto (Ĉi tio similas al liaj roloj en la komedifilmo [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Doktoro Strangelove]] el 1964, kiu ankaŭ traktas la [[Malvarma milito|Malvarman]] [[Malvarma milito|militon]] kaj la nuklean vetarmadon). Kunaktoras [[Jean Seberg]]. La filmon reĝisoris [[Jack Arnold]], kaj la scenaron verkis Roger MacDougall kaj Stanley Mann. <ref>{{Cite web|title=AFI{{!}}Catalog|url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/52965|access-date=2025-11-18|website=catalog.afi.com}}</ref> La scenaro por la filmo estas kinadaptaĵo de serio de satiraj libroj pri la aventuroj de malgranda, imaga eŭropa [[duklando]] kaj ĝiaj luktoj en la interpotenca areno. Kaj la libro kaj la filmo prezentas mondpolitikon, [[Armadkonkuro|vetarmadon]], [[Nuklea armilo|nukleajn armilojn]] kaj usonan politikon en satira kaj ridinda lumo. == Intriga resumo == La eta eŭropa [[princlando]] Grand Fenwick ĵus [[Bankroto|bankrotis]]. La kialo estas, ke usona kompanio lanĉis malmultekostan imitaĵon de la sola [[Eksporto|eksportaĵo]] de la princlando, ĝia fama [[vino]] ''Pinot Grand Fenwick''. Tamen, la inventema ĉefministro de Grand Fenwick elpensas planon: devigi la landon deklari [[Milito|militon]] kontraŭ [[Usono]], poste kapitulaci kaj tiel profiti de la usona grandanimeco rilate al venkitaj [[Malamiko|malamikoj]] por rekonstrui la ekonomion de la venkita lando. Granddukino Gloriana estas skeptika pri la plano sed konsentas pri ĝi ĉiuokaze. La pacema kontrolisto Tully Bascomb estas nomumita por gvidi la trupojn de la lando kiel [[Feldmarŝalo]], helpata de [[Serĝento]] Will Buckley. == Daŭrigo == Richard Lester reĝisoris la daŭrigon ''The Mouse on the Moon'' (1963), ankaŭ adaptita de la samnoma romano de Wibberley el 1962. La filmo satire prezentas la vetkuron de la superpotencoj [[Kosmokonkuro|por]] [[Kosmokonkuro|unue atingi la lunon]]. Ĉi tiu filmo ne havas Peter Sellers, kaj la rolojn de la tri roluloj ludas malsamaj aktoroj. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb titolo|0053084}} * {{TCMDb titolo|28384}} * {{AFI titolo|52965}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmoj de Columbia Pictures]] [[Kategorio:Britaj satiraj filmoj]] [[Kategorio:Britaj komediaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1959]] [[Kategorio:Malvarma milito en filmoj]] [[Kategorio:Novjorko en filmoj]] [[Kategorio:Eŭropo en filmoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] 59i3r6xejc6sjaie7lnag7ozoe9863u Sisimbrio 0 949847 9441952 9429564 2026-07-30T17:26:33Z Kani 670 9441952 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio|nomo=Sisimbrio |regno=[[Plantoj]] ''Plantae''|regno2=planto|divizio=[[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''|klaso=[[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida''|ordo=[[Brasikaloj]] ''Brassicales''|familio=[[Brasikacoj]] '' Brassiceae ''|genro='''''Sisymbrium'''''|specio=''Sisymbrium officinale''|komunejo=|dosiero=Gewone raket R0011613.jpg}}{{Portalo|Biologio}} '''Sisimbrio''' aŭ '''ordinara sisimbrio''' estas planto kiu fariĝas 30-60 centimetrojn alta en la familio [[Brasikacoj]], ''Brassiceae''. Ĝi estas pionira planto kiu ofte rapide kreskas sur ne prilaborita tereno. Iam indiĝena de Nordafriko kaj suda Eŭropo, nun troviĝas en Irlando, Kimrio kaj Anglio kaj ankaŭ en altaj teroj de Skotio. La [[specia epiteto]] "officinale" signifas ke oni aljuĝis medicinan efikon al ĝi. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brasikacoj]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] [[Kategorio:Plantoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Flaŭro de Nord-Afriko]] 2lheokkw971k80uds9d2e5h8yfu8214 9441953 9441952 2026-07-30T17:27:32Z Kani 670 9441953 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio|nomo=Sisimbrio |regno=[[Plantoj]] ''Plantae''|regno2=planto|divizio=[[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''|klaso=[[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida''|ordo=[[Brasikaloj]] ''Brassicales''|familio=[[Brasikacoj]] '' Brassiceae ''|genro='''''Sisymbrium'''''|specio=''Sisymbrium officinale''|komunejo=|dosiero=Gewone raket R0011613.jpg}}{{Portalo|Biologio}} '''Sisimbrio''' aŭ '''ordinara sisimbrio''' estas planto kiu fariĝas 30-60 centimetrojn alta en la familio [[Brasikacoj]], ''Brassiceae''. [[Dosiero:Weg-Rauke Passau.JPG|eta|maldekstre|200ra|]] Ĝi estas pionira planto kiu ofte rapide kreskas sur ne prilaborita tereno. Iam indiĝena de Nordafriko kaj suda Eŭropo, nun troviĝas en Irlando, Kimrio kaj Anglio kaj ankaŭ en altaj teroj de Skotio. La [[specia epiteto]] "officinale" signifas ke oni aljuĝis medicinan efikon al ĝi. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brasikacoj]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] [[Kategorio:Plantoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Flaŭro de Nord-Afriko]] qpq1bgg2sgo9wpu5ft42ple1f2q7ecz 9441954 9441953 2026-07-30T17:28:09Z Kani 670 9441954 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio|nomo=Sisimbrio |regno=[[Plantoj]] ''Plantae''|regno2=planto|divizio=[[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''|klaso=[[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida''|ordo=[[Brasikaloj]] ''Brassicales''|familio=[[Brasikacoj]] '' Brassiceae ''|genro='''''Sisymbrium'''''|specio=''Sisymbrium officinale''|komunejo=|dosiero=Gewone raket R0011613.jpg}} '''Sisimbrio''' aŭ '''ordinara sisimbrio''' estas planto kiu fariĝas 30-60 centimetrojn alta en la familio [[Brasikacoj]], ''Brassiceae''. [[Dosiero:Weg-Rauke Passau.JPG|eta|maldekstre|200ra|]] Ĝi estas pionira planto kiu ofte rapide kreskas sur ne prilaborita tereno. Iam indiĝena de Nordafriko kaj suda Eŭropo, nun troviĝas en Irlando, Kimrio kaj Anglio kaj ankaŭ en altaj teroj de Skotio. La [[specia epiteto]] "officinale" signifas ke oni aljuĝis medicinan efikon al ĝi. {{Portalo|Biologio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Brasikacoj]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] [[Kategorio:Plantoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Flaŭro de Nord-Afriko]] 3g2knjszvw1hk4mt86pll8dp5rmcdvk Sant Pau d'Ordal 0 949912 9441957 9430123 2026-07-30T17:33:21Z Kani 670 9441957 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-B|situo sur mapo2=Hispanio}} '''Sant Pau d'Ordal''' estas [[vilaĝo]] en la [[municipo]] [[Subirats]] (Alt Penedès), situanta en la sudo de la municipo, preskaŭ apud [[Avinyonet del Penedès|Avinyonet]]. Ĝi estas la administra centro de la municipo<ref>(cat) Querol i Rovira, Carles. ''Subirats. Conèixer el seu atractiu, viure'l i gaudir-lo''.&#x20;Ajuntament de Subirats i Edicions i Propostes Culturals Andana, SL,&#x20;2008,&#x20;p.&#x20;43. <nowiki>ISBN 978-84-96995-03-1</nowiki>.</ref> kaj situas 243 metrojn super la marnivelo<ref>(cat) «[https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/sant-pau-dordal Sant Pau d'Ordal]». Gran Enciclopèdia Catalana.</ref>. La vilaĝo kalkulas 603 loĝantojn (2023)<ref>(cat) «[https://www.idescat.cat/codis/?id=50&n=9&c=082732 ''082732 Subirats'']». Institut d'Estadística de Catalunya. Generalitat de Catalunya.</ref>. == Toponimio == La nomo de la urbo devenas de la preĝejo Sant Pau, dediĉita al la apostolo Paŭlo de Tarso kaj dependa de la sinjoroj de la kastelo Subirats. == Vidindaĵoj == === Carrer de la Font === * Carrer de la Font estas inkluzivita en la Inventaro de arkitektura heredaĵo de [[Katalunio]]<ref>(cat) «[https://invarquit.cultura.gencat.cat/card/4799 Carrer de la Font]».&#x20;''Inventari del Patrimoni Arquitectònic de Catalunya''.&#x20;Direcció General del Patrimoni Cultural de la Generalitat de Catalunya.</ref> kaj situas ĉe la "''banda de solell''", estis konstruita en la [[18-a jarcento]] por laboristoj de ekstere, dum periodo de demografia kaj agrikultura ekspansio de la [[vitejo]]. === Muzeo de Esperanto === * [[Muzeo de Esperanto de Subirats]] en Sant Pau d'Ordal estas samtempe [[muzeo]] kaj [[dokumentada centro]] pri [[esperantologio]] kiu estis inaŭgurita en la jaro [[1968]], ĝi havas imponan stokon de 8400 libroj, 12 315 jarkolektoj kaj 2485 periodaĵoj (laŭ statistikoj de [[1993]]). Laŭ indikoj en [[La Gazeto]] de junio 1986 troveblis tiam interalie 1 215 turismaj broŝuroj, 1864 skatoloj kun korespondaĵoj de diversaj esperantistoj, 1625 esperantaj poŝtkartoj, 423 fotoj pri esperantaj okazaĵoj, 17 neeldonitaj manuskriptoj ktp. Inter la plej valoraj eroj estas manskribaĵoj de [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]], ekzemple la manuskripto de "[[La Rabistoj]]", kiun "[[La Revuo (periodaĵo)|La Revuo]]" ricevis la 11-an de aprilo [[1907]]. Tial ĝi estas konsiderata Esperanta kultura [[heredaĵo]]. == Festoj kaj foiroj == * Festa Major: 25-a de januaro, festo de la konvertiĝo de [[Paŭlo de Tarso|Sankta Paŭlo]] . * Persika Bazaro de Ordal: semajnfinoj en junio, julio kaj aŭgusto. * Subirats Tasta'l: foiro de vino kaj kavaoj, kiu okazas en novembro. * Zamenhof-tago aŭ [[Esperantotago|Esperanto-tago]]: La 15-a de decembro memorfestas la naskiĝon de [[L. L. Zamenhof|D-ro L.L. Zamenhof]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Muzeo de Esperanto de Subirats]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Katalunio]] [[Kategorio:Subirats]] 0nwnzpshdcmygf7zkpwr43y5k1d5out 9441958 9441957 2026-07-30T17:33:40Z Kani 670 /* Muzeo de Esperanto */ 9441958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-B|situo sur mapo2=Hispanio}} '''Sant Pau d'Ordal''' estas [[vilaĝo]] en la [[municipo]] [[Subirats]] (Alt Penedès), situanta en la sudo de la municipo, preskaŭ apud [[Avinyonet del Penedès|Avinyonet]]. Ĝi estas la administra centro de la municipo<ref>(cat) Querol i Rovira, Carles. ''Subirats. Conèixer el seu atractiu, viure'l i gaudir-lo''.&#x20;Ajuntament de Subirats i Edicions i Propostes Culturals Andana, SL,&#x20;2008,&#x20;p.&#x20;43. <nowiki>ISBN 978-84-96995-03-1</nowiki>.</ref> kaj situas 243 metrojn super la marnivelo<ref>(cat) «[https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/sant-pau-dordal Sant Pau d'Ordal]». Gran Enciclopèdia Catalana.</ref>. La vilaĝo kalkulas 603 loĝantojn (2023)<ref>(cat) «[https://www.idescat.cat/codis/?id=50&n=9&c=082732 ''082732 Subirats'']». Institut d'Estadística de Catalunya. Generalitat de Catalunya.</ref>. == Toponimio == La nomo de la urbo devenas de la preĝejo Sant Pau, dediĉita al la apostolo Paŭlo de Tarso kaj dependa de la sinjoroj de la kastelo Subirats. == Vidindaĵoj == === Carrer de la Font === * Carrer de la Font estas inkluzivita en la Inventaro de arkitektura heredaĵo de [[Katalunio]]<ref>(cat) «[https://invarquit.cultura.gencat.cat/card/4799 Carrer de la Font]».&#x20;''Inventari del Patrimoni Arquitectònic de Catalunya''.&#x20;Direcció General del Patrimoni Cultural de la Generalitat de Catalunya.</ref> kaj situas ĉe la "''banda de solell''", estis konstruita en la [[18-a jarcento]] por laboristoj de ekstere, dum periodo de demografia kaj agrikultura ekspansio de la [[vitejo]]. === Muzeo de Esperanto === * [[Muzeo de Esperanto de Subirats]] en Sant Pau d'Ordal estas samtempe [[muzeo]] kaj [[dokumenta centro]] pri [[esperantologio]] kiu estis inaŭgurita en la jaro [[1968]], ĝi havas imponan stokon de 8400 libroj, 12 315 jarkolektoj kaj 2485 periodaĵoj (laŭ statistikoj de [[1993]]). Laŭ indikoj en [[La Gazeto]] de junio 1986 troveblis tiam interalie 1 215 turismaj broŝuroj, 1864 skatoloj kun korespondaĵoj de diversaj esperantistoj, 1625 esperantaj poŝtkartoj, 423 fotoj pri esperantaj okazaĵoj, 17 neeldonitaj manuskriptoj ktp. Inter la plej valoraj eroj estas manskribaĵoj de [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]], ekzemple la manuskripto de "[[La Rabistoj]]", kiun "[[La Revuo (periodaĵo)|La Revuo]]" ricevis la 11-an de aprilo [[1907]]. Tial ĝi estas konsiderata Esperanta kultura [[heredaĵo]]. == Festoj kaj foiroj == * Festa Major: 25-a de januaro, festo de la konvertiĝo de [[Paŭlo de Tarso|Sankta Paŭlo]] . * Persika Bazaro de Ordal: semajnfinoj en junio, julio kaj aŭgusto. * Subirats Tasta'l: foiro de vino kaj kavaoj, kiu okazas en novembro. * Zamenhof-tago aŭ [[Esperantotago|Esperanto-tago]]: La 15-a de decembro memorfestas la naskiĝon de [[L. L. Zamenhof|D-ro L.L. Zamenhof]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Muzeo de Esperanto de Subirats]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Katalunio]] [[Kategorio:Subirats]] dzg7bw3j7mq56rqmtwxa51wziz98x7c Librografiko 0 949916 9441959 9430084 2026-07-30T17:36:45Z Kani 670 9441959 wikitext text/x-wiki [[File:Randolph Caldecott illustration2.jpg|thumb|alt=illustration of crowing rooster facing the rising sun with a man, dressed in nightcap and sleeping gown, leaning out the window. Background shows two small figures walking along a fenced road.|Ilustraĵo el "The House that Jack Built" en ''The Complete Collection of Pictures & Songs''; gravurita kaj presita de Edmund Evans, ilustraĵo de [[Randolph Caldecott]] (1887)]] '''Librografiko''' estas speco de [[Grafiko|grafika arto]] kiu ĉefe inkluzivas [[Ilustraĵo|ilustraĵojn]] por libroj, [[Vinjeto|vinjetojn]], inicialojn kiel kapornamaĵoj en [[Mezepoko|mezepokaj]] okcidenteŭropaj [[Manuskripto|manuskriptoj]], [[Librokovrilo|kovrilojn]] kaj similajn. La historio de librografiko estis plejparte ligita al la manuskripta libro ekde antikvaj tempoj kaj la [[mezepoko]], dum la evoluo de [[gravurado]] kaj [[litografio]] estas ligita al la presita libro. La [[antikva epoko]] ankaŭ vidis la aperon de [[Tiparo|tiparoj]], ankaŭ konsiderataj formo de [[Grafikaj artoj|grafika arto]], ĉar la [[litero]] mem estas grafika simbolo. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Grafikaj artoj]] qga5c5wuf4fpp6ojgd55v5xjwhjt036 Libroarto (belartoj) 0 949919 9441960 9430108 2026-07-30T17:37:57Z Kani 670 /* Esperanto */ 9441960 wikitext text/x-wiki '''Libroarto''' estas kampo de [[belartoj]] kiu uzas aŭ referencas al la strukturaj kaj koncipaj ecoj de libroj en kiu la fizika libro servas kiel medio. Ĝi inkluzivas [[Artista libro|artistajn librojn]] (skulpturajn aŭ konceptajn librojn kreitajn kiel artobjektoj), tradician [[Librobindado|librobindadon]] kaj librofaldadon (manipulado de paĝoj por formi tridimensiajn formojn). == Artobjektoj == La termino ankaŭ estas uzata por priskribi artaĵojn produktitajn en ĉi tiu kampo. Ĉi tiuj verkoj povas enhavi tekston ([[Koncepta arto#Lingva kaj teksta artoj|tekst-arton]]), bildojn, aŭ ambaŭ, aŭ ili povas esti skulptaj. Libroarto ekzistas jam de miloj da jaroj, kaj videblas, ekzemple, en egiptaj [[Papiruso|papirusoj]], en ĉinaj, japanaj kaj koreaj [[Skribrulaĵo|volvlibroj]]. Kiel kampo de nuntempa arto, liborarto spertis eksplodeman kreskon ekde la [[1960-aj jaroj.]] <ref>(en) Bright, Betty (2005). ''No Longer Innocent: Book Art In America 1960-1980''. New York: Granary Books. <nowiki>ISBN 1887123717</nowiki>. </ref> La rilata termino "[[libro-artoj]]" rilatas al la kreivaj kaj metiaj disciplinoj uzataj por produkti libroarton, kiel presado, presaĵfarado, paperfarado, tipografio kaj librobindoado. La ''College Book Art Association'' (Kolegia Libroarta Asocio), fondita en 2008, organizas ĉiujarajn konferencojn, publikigas malferman aliran revuon titolitan ''Openings: Studies in Book Art (Malfermoj: Studoj pri Libroarto)'', kaj prizorgas la blogon ''Book Art Theory (Libroarta Teorio)'' . Ekzistas pluraj subkampoj ene de librarto, inkluzive de altkvalitaj preslibroj, skulptaj libroverkoj, [[Artista libro|artistaj libroj]], dezajnista librobindado, instalaĵoj kaj prezentoj. Altkvalita libroarto sekvas la tradicion de libro kiel altvalora objekto. Eldonistoj kiel Kelmscott Press de [[William Morris]], aktiva kiel parto de la brita [[Artoj kaj Metioj|Arts and Crafts-movado]], estis grava antaŭulo de altkvalita libroarto. Ekzemploj de altkvalita libroarto de la [[20-a jarcento]] en [[Usono]] inkluzivas verkojn eldonitajn de ekzemple ''Arron Press'' kaj ''The Gahenna Press''. === Esperanto === [[Stanisław Dróżdż]], pola esperantisto '''(ĉu, ref?)''', [[Koncepta arto|koncepta artisto]] kaj artisto pri [[konkreta poezio]] estas unu el la plej elstaraj pioniroj de artistaj libroj (ref,) Li estas konsiderata unu el la plej gravaj artistoj de konkreta poezio, kiu emfazis la formon de lingvo kiel ilon por arta eksperimentado. Li estas la kreinto de "koncepto-formoj", kiu transformis vortojn, nombrojn kaj signojn en spacajn aranĝojn, en kiuj formo estas enhavo<ref>(en) [https://rewizje.art/ Stanisław Dróżdż], Galeria Rewizje </ref>. <!--Alia [[Listo de polaj esperantistoj|pola esperantisto]] '''(nomo?)''' kreis kaj mem eldonis [[Artista libro|artistajn librojn]].--> == Vidu ankaŭ == * [[Artista libro]] * [[Libro-artoj]] * [[Koncepta arto#Lingva kaj teksta artoj|Lingva kaj teksta artoj]] == Eksteraj ligiloj == * (en) [http://www.collegebookart.org/ College Book Art Association] * [http://centerforbookarts.org/ The Center of Book Arts] (Centro por libro-artoj) == Referencoj == [[Kategorio:Vidaj artoj]] en7fwg7h3lq9t0u7utykaovch436515 9441961 9441960 2026-07-30T17:38:37Z Kani 670 /* Artobjektoj */ 9441961 wikitext text/x-wiki '''Libroarto''' estas kampo de [[belartoj]] kiu uzas aŭ referencas al la strukturaj kaj koncipaj ecoj de libroj en kiu la fizika libro servas kiel medio. Ĝi inkluzivas [[Artista libro|artistajn librojn]] (skulpturajn aŭ konceptajn librojn kreitajn kiel artobjektoj), tradician [[Librobindado|librobindadon]] kaj librofaldadon (manipulado de paĝoj por formi tridimensiajn formojn). == Artobjektoj == La termino ankaŭ estas uzata por priskribi artaĵojn produktitajn en ĉi tiu kampo. Ĉi tiuj verkoj povas enhavi tekston ([[Koncepta arto#Lingva kaj teksta artoj|tekst-arton]]), bildojn, aŭ ambaŭ, aŭ ili povas esti skulptaj. Libroarto ekzistas jam de miloj da jaroj, kaj videblas, ekzemple, en egiptaj [[Papiruso|papirusoj]], en ĉinaj, japanaj kaj koreaj [[Skribrulaĵo|volvlibroj]]. Kiel kampo de nuntempa arto, liborarto spertis eksplodeman kreskon ekde la [[1960-aj jaroj]]. <ref>(en) Bright, Betty (2005). ''No Longer Innocent: Book Art In America 1960-1980''. New York: Granary Books. <nowiki>ISBN 1887123717</nowiki>. </ref> La rilata termino "[[libro-artoj]]" rilatas al la kreivaj kaj metiaj disciplinoj uzataj por produkti libroarton, kiel presado, presaĵfarado, paperfarado, tipografio kaj librobindoado. La ''College Book Art Association'' (Kolegia Libroarta Asocio), fondita en 2008, organizas ĉiujarajn konferencojn, publikigas malferman aliran revuon titolitan ''Openings: Studies in Book Art (Malfermoj: Studoj pri Libroarto)'', kaj prizorgas la blogon ''Book Art Theory (Libroarta Teorio)'' . Ekzistas pluraj subkampoj ene de librarto, inkluzive de altkvalitaj preslibroj, skulptaj libroverkoj, [[Artista libro|artistaj libroj]], dezajnista librobindado, instalaĵoj kaj prezentoj. Altkvalita libroarto sekvas la tradicion de libro kiel altvalora objekto. Eldonistoj kiel Kelmscott Press de [[William Morris]], aktiva kiel parto de la brita [[Artoj kaj Metioj|Arts and Crafts-movado]], estis grava antaŭulo de altkvalita libroarto. Ekzemploj de altkvalita libroarto de la [[20-a jarcento]] en [[Usono]] inkluzivas verkojn eldonitajn de ekzemple ''Arron Press'' kaj ''The Gahenna Press''. === Esperanto === [[Stanisław Dróżdż]], pola esperantisto '''(ĉu, ref?)''', [[Koncepta arto|koncepta artisto]] kaj artisto pri [[konkreta poezio]] estas unu el la plej elstaraj pioniroj de artistaj libroj (ref,) Li estas konsiderata unu el la plej gravaj artistoj de konkreta poezio, kiu emfazis la formon de lingvo kiel ilon por arta eksperimentado. Li estas la kreinto de "koncepto-formoj", kiu transformis vortojn, nombrojn kaj signojn en spacajn aranĝojn, en kiuj formo estas enhavo<ref>(en) [https://rewizje.art/ Stanisław Dróżdż], Galeria Rewizje </ref>. <!--Alia [[Listo de polaj esperantistoj|pola esperantisto]] '''(nomo?)''' kreis kaj mem eldonis [[Artista libro|artistajn librojn]].--> == Vidu ankaŭ == * [[Artista libro]] * [[Libro-artoj]] * [[Koncepta arto#Lingva kaj teksta artoj|Lingva kaj teksta artoj]] == Eksteraj ligiloj == * (en) [http://www.collegebookart.org/ College Book Art Association] * [http://centerforbookarts.org/ The Center of Book Arts] (Centro por libro-artoj) == Referencoj == [[Kategorio:Vidaj artoj]] td56wiiuor8e8ucg291imo284su27lk 9441962 9441961 2026-07-30T17:39:09Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9441962 wikitext text/x-wiki '''Libroarto''' estas kampo de [[belartoj]] kiu uzas aŭ referencas al la strukturaj kaj koncipaj ecoj de libroj en kiu la fizika libro servas kiel medio. Ĝi inkluzivas [[Artista libro|artistajn librojn]] (skulpturajn aŭ konceptajn librojn kreitajn kiel artobjektoj), tradician [[Librobindado|librobindadon]] kaj librofaldadon (manipulado de paĝoj por formi tridimensiajn formojn). == Artobjektoj == La termino ankaŭ estas uzata por priskribi artaĵojn produktitajn en ĉi tiu kampo. Ĉi tiuj verkoj povas enhavi tekston ([[Koncepta arto#Lingva kaj teksta artoj|tekst-arton]]), bildojn, aŭ ambaŭ, aŭ ili povas esti skulptaj. Libroarto ekzistas jam de miloj da jaroj, kaj videblas, ekzemple, en egiptaj [[Papiruso|papirusoj]], en ĉinaj, japanaj kaj koreaj [[Skribrulaĵo|volvlibroj]]. Kiel kampo de nuntempa arto, liborarto spertis eksplodeman kreskon ekde la [[1960-aj jaroj]]. <ref>(en) Bright, Betty (2005). ''No Longer Innocent: Book Art In America 1960-1980''. New York: Granary Books. <nowiki>ISBN 1887123717</nowiki>. </ref> La rilata termino "[[libro-artoj]]" rilatas al la kreivaj kaj metiaj disciplinoj uzataj por produkti libroarton, kiel presado, presaĵfarado, paperfarado, tipografio kaj librobindoado. La ''College Book Art Association'' (Kolegia Libroarta Asocio), fondita en 2008, organizas ĉiujarajn konferencojn, publikigas malferman aliran revuon titolitan ''Openings: Studies in Book Art (Malfermoj: Studoj pri Libroarto)'', kaj prizorgas la blogon ''Book Art Theory (Libroarta Teorio)'' . Ekzistas pluraj subkampoj ene de librarto, inkluzive de altkvalitaj preslibroj, skulptaj libroverkoj, [[Artista libro|artistaj libroj]], dezajnista librobindado, instalaĵoj kaj prezentoj. Altkvalita libroarto sekvas la tradicion de libro kiel altvalora objekto. Eldonistoj kiel Kelmscott Press de [[William Morris]], aktiva kiel parto de la brita [[Artoj kaj Metioj|Arts and Crafts-movado]], estis grava antaŭulo de altkvalita libroarto. Ekzemploj de altkvalita libroarto de la [[20-a jarcento]] en [[Usono]] inkluzivas verkojn eldonitajn de ekzemple ''Arron Press'' kaj ''The Gahenna Press''. === Esperanto === [[Stanisław Dróżdż]], pola esperantisto '''(ĉu, ref?)''', [[Koncepta arto|koncepta artisto]] kaj artisto pri [[konkreta poezio]] estas unu el la plej elstaraj pioniroj de artistaj libroj (ref,) Li estas konsiderata unu el la plej gravaj artistoj de konkreta poezio, kiu emfazis la formon de lingvo kiel ilon por arta eksperimentado. Li estas la kreinto de "koncepto-formoj", kiu transformis vortojn, nombrojn kaj signojn en spacajn aranĝojn, en kiuj formo estas enhavo<ref>(en) [https://rewizje.art/ Stanisław Dróżdż], Galeria Rewizje </ref>. <!--Alia [[Listo de polaj esperantistoj|pola esperantisto]] '''(nomo?)''' kreis kaj mem eldonis [[Artista libro|artistajn librojn]].--> == Vidu ankaŭ == * [[Artista libro]] * [[Koncepta arto#Lingva kaj teksta artoj|Lingva kaj teksta artoj]] == Eksteraj ligiloj == * (en) [http://www.collegebookart.org/ College Book Art Association] * [http://centerforbookarts.org/ The Center of Book Arts] (Centro por libro-artoj) == Referencoj == [[Kategorio:Vidaj artoj]] iq84v7s7z7u8zecpx5l8p4zjhq1mxcx Väinämöisen paluu 0 949945 9441963 9430345 2026-07-30T17:42:34Z Kani 670 9441963 wikitext text/x-wiki '''Väinämöisen paluu''' (reveno de [[Väinämöinen]]) estas bildstrio kreita de Petri Hiltunen. La bildstrio aperas en multaj gazetoj. Ĝi rakontas pri [[Väinämöinen]], kiu revenas al Finnlando en la 21-a jarcento kaj devas konatiĝi kun la mirindaĵoj de la moderna epoko. Krome, la bildstrio enhavas multajn aludojn al la rakontoj de [[Kalevala]]. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo de Finnlando]] [[Kategorio:Kalevala]] [[Kategorio:Bildstrioj]] kt724rogx1x5ik2ghp6c5n35dzk37kj 9441965 9441963 2026-07-30T17:47:15Z Kani 670 9441965 wikitext text/x-wiki '''Väinämöisen paluu''' (reveno de [[Väinämöinen]]) estas bildstrio kreita de Petri Hiltunen. La bildstrio aperas en multaj gazetoj. Ĝi rakontas pri [[Väinämöinen]], kiu revenas al Finnlando en la 21-a jarcento kaj devas konatiĝi kun la mirindaĵoj de la moderna epoko. Krome, la bildstrio enhavas multajn aludojn al la rakontoj de [[Kalevala]]. ==Albumoj== * Väinämöisen paluu. (Väinämöinen 1) Jalava, 2001. ISBN 951-887-218-X * Tervetuloa muukalainen. (Väinämöinen 2. Sarjat on aikaisemmin julkaistu Suomen Kuvalehdessä ja stripit sanomalehdissä) Jalava, 2001. ISBN 951-887-230-9 * Itku markkinoilla. (Väinämöinen 3) Jalava, 2002. ISBN 951-887-258-9 * Kehitys kehittyy. (Väinämöinen 4) Jalava, 2003. ISBN 951-887-289-9 * Läpi harmaan kiven. (Väinämöinen 5) Jalava, 2004. ISBN 951-887-318-6 * Vaaksa vaaraan. (Väinämöinen 6) Jalava, 2005. ISBN 951-887-340-2 * Se koira älähtää... (Väinämöinen 7) Jalava, 2006. ISBN 951-887-370-4 * Suo siellä... (Väinämöinen 8) Jalava, 2007. ISBN 978-951-887-384-9 * Joka vanhoja muistaa... (Väinämöinen 9) Jalava, 2008. ISBN 978-951-887-405-1 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo de Finnlando]] [[Kategorio:Kalevala]] [[Kategorio:Bildstrioj]] s0pjsuwg8p9l4by644nks64rjog4ue1 9441966 9441965 2026-07-30T17:47:53Z Kani 670 9441966 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} [[Dosiero:Ensimmainen Vainamoisen paluu -strippi.jpg|eta|400ra|Bildo-strio de ''Väinämöisen paluu''.]] '''Väinämöisen paluu''' (reveno de [[Väinämöinen]]) estas bildstrio kreita de Petri Hiltunen. La bildstrio aperas en multaj gazetoj. Ĝi rakontas pri [[Väinämöinen]], kiu revenas al Finnlando en la 21-a jarcento kaj devas konatiĝi kun la mirindaĵoj de la moderna epoko. Krome, la bildstrio enhavas multajn aludojn al la rakontoj de [[Kalevala]]. ==Albumoj== * Väinämöisen paluu. (Väinämöinen 1) Jalava, 2001. ISBN 951-887-218-X * Tervetuloa muukalainen. (Väinämöinen 2. Sarjat on aikaisemmin julkaistu Suomen Kuvalehdessä ja stripit sanomalehdissä) Jalava, 2001. ISBN 951-887-230-9 * Itku markkinoilla. (Väinämöinen 3) Jalava, 2002. ISBN 951-887-258-9 * Kehitys kehittyy. (Väinämöinen 4) Jalava, 2003. ISBN 951-887-289-9 * Läpi harmaan kiven. (Väinämöinen 5) Jalava, 2004. ISBN 951-887-318-6 * Vaaksa vaaraan. (Väinämöinen 6) Jalava, 2005. ISBN 951-887-340-2 * Se koira älähtää... (Väinämöinen 7) Jalava, 2006. ISBN 951-887-370-4 * Suo siellä... (Väinämöinen 8) Jalava, 2007. ISBN 978-951-887-384-9 * Joka vanhoja muistaa... (Väinämöinen 9) Jalava, 2008. ISBN 978-951-887-405-1 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo de Finnlando]] [[Kategorio:Kalevala]] [[Kategorio:Bildstrioj]] e142m9ydpzeal3fm4e1fxxvn8ipzapu 9441968 9441966 2026-07-30T17:48:28Z Kani 670 9441968 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} <!--[[Dosiero:Ensimmainen Vainamoisen paluu -strippi.jpg|eta|400ra|Bildo-strio de ''Väinämöisen paluu''.]]--> '''Väinämöisen paluu''' (reveno de [[Väinämöinen]]) estas bildstrio kreita de Petri Hiltunen. La bildstrio aperas en multaj gazetoj. Ĝi rakontas pri [[Väinämöinen]], kiu revenas al Finnlando en la 21-a jarcento kaj devas konatiĝi kun la mirindaĵoj de la moderna epoko. Krome, la bildstrio enhavas multajn aludojn al la rakontoj de [[Kalevala]]. ==Albumoj== * Väinämöisen paluu. (Väinämöinen 1) Jalava, 2001. ISBN 951-887-218-X * Tervetuloa muukalainen. (Väinämöinen 2. Sarjat on aikaisemmin julkaistu Suomen Kuvalehdessä ja stripit sanomalehdissä) Jalava, 2001. ISBN 951-887-230-9 * Itku markkinoilla. (Väinämöinen 3) Jalava, 2002. ISBN 951-887-258-9 * Kehitys kehittyy. (Väinämöinen 4) Jalava, 2003. ISBN 951-887-289-9 * Läpi harmaan kiven. (Väinämöinen 5) Jalava, 2004. ISBN 951-887-318-6 * Vaaksa vaaraan. (Väinämöinen 6) Jalava, 2005. ISBN 951-887-340-2 * Se koira älähtää... (Väinämöinen 7) Jalava, 2006. ISBN 951-887-370-4 * Suo siellä... (Väinämöinen 8) Jalava, 2007. ISBN 978-951-887-384-9 * Joka vanhoja muistaa... (Väinämöinen 9) Jalava, 2008. ISBN 978-951-887-405-1 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo de Finnlando]] [[Kategorio:Kalevala]] [[Kategorio:Bildstrioj]] kpkmw62170kb5m37e5qybghb77v1n87 9441969 9441968 2026-07-30T17:48:46Z Kani 670 9441969 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} <!--[[Dosiero:Ensimmainen Vainamoisen paluu -strippi.jpg|eta|400ra|Bildo-strio de ''Väinämöisen paluu''.]]--> '''''Väinämöisen paluu''''' (reveno de [[Väinämöinen]]) estas bildstrio kreita de Petri Hiltunen. La bildstrio aperas en multaj gazetoj. Ĝi rakontas pri [[Väinämöinen]], kiu revenas al Finnlando en la 21-a jarcento kaj devas konatiĝi kun la mirindaĵoj de la moderna epoko. Krome, la bildstrio enhavas multajn aludojn al la rakontoj de [[Kalevala]]. ==Albumoj== * Väinämöisen paluu. (Väinämöinen 1) Jalava, 2001. ISBN 951-887-218-X * Tervetuloa muukalainen. (Väinämöinen 2. Sarjat on aikaisemmin julkaistu Suomen Kuvalehdessä ja stripit sanomalehdissä) Jalava, 2001. ISBN 951-887-230-9 * Itku markkinoilla. (Väinämöinen 3) Jalava, 2002. ISBN 951-887-258-9 * Kehitys kehittyy. (Väinämöinen 4) Jalava, 2003. ISBN 951-887-289-9 * Läpi harmaan kiven. (Väinämöinen 5) Jalava, 2004. ISBN 951-887-318-6 * Vaaksa vaaraan. (Väinämöinen 6) Jalava, 2005. ISBN 951-887-340-2 * Se koira älähtää... (Väinämöinen 7) Jalava, 2006. ISBN 951-887-370-4 * Suo siellä... (Väinämöinen 8) Jalava, 2007. ISBN 978-951-887-384-9 * Joka vanhoja muistaa... (Väinämöinen 9) Jalava, 2008. ISBN 978-951-887-405-1 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo de Finnlando]] [[Kategorio:Kalevala]] [[Kategorio:Bildstrioj]] od3ayx62rvbaesga86jl1e56k4ix9m3 Calia secundiflora 0 949980 9441970 9430964 2026-07-30T18:00:08Z Kani 670 9441970 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} [[File:Calia_secundiflora_flowers.jpg|thumb]] En la grupo ''Sophora'' (''S. tomentosa'', ''Calia'', [[''Styphnolobium'']] kaj ''Edwardsia''), '''''Calia secundiflora''''' estas parenca al ''Styphnolobium'' pro la ĉeesto de amiloidaj kuŝejoj. Krome, ĝi enhavas kinolizidinajn alkaloidojn, kun superrego de citizino<ref> [https://repositorio.uchile.cl/bitstream/handle/2250/119574/Pe%EF%BF%BDa_Raul_C.pdf]</ref>. En ĝisnunaj molekulaj analizoj, ''[[Calia]]'' estis lokita proksime al la genistoida klado de aliaj taksonoj enhavantaj kinolizidinajn alkaloidojn, sed neniam ene de ĝi. Komencaj analizoj de la sekvenco translokis la genron inter pluraj nesolvitaj frataj grupoj de la genistoidoj; kaj konsiderante la flavonolojn, proksime al ''Cladrastis''. La flavonoida fenotipo de ''Calia'', do diferencas de tiu de frue disbranĉiĝintaj genistoidoj, kvankam tiuj taksonoj kunhavas la alkaloidan fenotipon de esprimo de kinolizidinaj alkaloidoj – fenotipo, kiu alie forte subtenas la genistoidan kladon. Tiu konflikto en la kemiaj afinecoj de ''Calia'' tendencas subteni la nunan filogenetikan pozicion de la genro, t.e. kiel eblan fraton de la genistoida klado, sed ne ene de ĝi.<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0254629913002822 G.C. Kite, N.C. Veitch, M. Soto-Hernández, G.P. Lewis, 2013] Highly glycosylated flavonols at the genistoid boundary and the systematic position of Dermatophyllum, South African Journal of Botany,89,181-187,</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{projektoj}} [[Kategorio:Fabacoj]] 0wdl907lqeuxs8eiu215d0r43wavhec 9441971 9441970 2026-07-30T18:00:48Z Kani 670 9441971 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} [[File:Calia_secundiflora_flowers.jpg|thumb]] En la grupo ''Sophora'' (''S. tomentosa'', ''Calia'', ''Styphnolobium'' kaj ''Edwardsia''), '''''Calia secundiflora''''' estas parenca al ''Styphnolobium'' pro la ĉeesto de amiloidaj kuŝejoj. Krome, ĝi enhavas kinolizidinajn alkaloidojn, kun superrego de citizino<ref> [https://repositorio.uchile.cl/bitstream/handle/2250/119574/Pe%EF%BF%BDa_Raul_C.pdf]</ref>. En ĝisnunaj molekulaj analizoj, ''[[Calia]]'' estis lokita proksime al la genistoida klado de aliaj taksonoj enhavantaj kinolizidinajn alkaloidojn, sed neniam ene de ĝi. Komencaj analizoj de la sekvenco translokis la genron inter pluraj nesolvitaj frataj grupoj de la genistoidoj; kaj konsiderante la flavonolojn, proksime al ''Cladrastis''. La flavonoida fenotipo de ''Calia'', do diferencas de tiu de frue disbranĉiĝintaj genistoidoj, kvankam tiuj taksonoj kunhavas la alkaloidan fenotipon de esprimo de kinolizidinaj alkaloidoj – fenotipo, kiu alie forte subtenas la genistoidan kladon. Tiu konflikto en la kemiaj afinecoj de ''Calia'' tendencas subteni la nunan filogenetikan pozicion de la genro, t.e. kiel eblan fraton de la genistoida klado, sed ne ene de ĝi.<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0254629913002822 G.C. Kite, N.C. Veitch, M. Soto-Hernández, G.P. Lewis, 2013] Highly glycosylated flavonols at the genistoid boundary and the systematic position of Dermatophyllum, South African Journal of Botany,89,181-187,</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{projektoj}} [[Kategorio:Fabacoj]] cfd2ze3h9wdv4zfunrgxneiwkri1vb7 Peter Brian Heenan 0 949981 9441972 9430921 2026-07-30T18:02:38Z Kani 670 Kani movis paĝon [[P. B. Heenan]] al [[Peter Brian Heenan]] 9430921 wikitext text/x-wiki Peter B.Heenan estas novzelanda botanikisto. <gallery> File:Award_Peter_Heenan-18.jpg File:Sophora_fulvida_leaves.jpg|<u>Sophora fulvida</u><br>nomo por variaĵo de [[Harry Howard Barton Allan|Allan]] </gallery> Li laboras ĉe la Novzelanda Instituto pri Arbar-Esplorado; li estas esplor-gvidanto ĉe la Herbario Allan (Landcare Research)<ref>https://es.wikipedia.org/wiki/Peter_B._Heenan</ref> == == Heenan PB, de Lange PJ & Wilton, A.D. 2001. [[Sophora]] (Fabaceae) in New Zealand: taxonomy, distribution, and biogeography N Z j Bot 39: rgxb8xspj2hpzf0auod284upbmid3d7 9441974 9441972 2026-07-30T18:05:49Z Kani 670 9441974 wikitext text/x-wiki '''Peter Brian Heenan''' (1961) estas novzelanda [[botanikisto]]. Li laboras ĉe la Novzelanda Instituto pri Arbar-Esplorado; li estas esplor-gvidanto ĉe la Herbario Allan (Landcare Research)<ref>[https://es.wikipedia.org/wiki/Peter_B._Heenan]</ref> Li gradiĝis en la Universitato Lincoln kaj doktoriĝis en la [[Universitato de Canterbury]]. ==Bildaro== <gallery> File:Award_Peter_Heenan-18.jpg File:Sophora_fulvida_leaves.jpg|<u>Sophora fulvida</u><br>nomo por variaĵo de [[Harry Howard Barton Allan|Allan]] </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Heenan PB, de Lange PJ & Wilton, A.D. 2001. [[Sophora]] (Fabaceae) in New Zealand: taxonomy, distribution, and biogeography N Z j Bot 39: {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Novzelandaj botanikistoj]] 6ay9qz0hjwg90ukzt1v2hzkm4o6z6ib 9441975 9441974 2026-07-30T18:06:25Z Kani 670 9441975 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Peter Brian HEENAN''' (1961) estas novzelanda [[botanikisto]]. Li laboras ĉe la Novzelanda Instituto pri Arbar-Esplorado; li estas esplor-gvidanto ĉe la Herbario Allan (Landcare Research)<ref>[https://es.wikipedia.org/wiki/Peter_B._Heenan]</ref> Li gradiĝis en la Universitato Lincoln kaj doktoriĝis en la [[Universitato de Canterbury]]. ==Bildaro== <gallery> File:Award_Peter_Heenan-18.jpg File:Sophora_fulvida_leaves.jpg|<u>Sophora fulvida</u><br>nomo por variaĵo de [[Harry Howard Barton Allan|Allan]] </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Heenan PB, de Lange PJ & Wilton, A.D. 2001. [[Sophora]] (Fabaceae) in New Zealand: taxonomy, distribution, and biogeography N Z j Bot 39: {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Novzelandaj botanikistoj]] ccuvdl98usisc103cmpppleum5858hr 9441976 9441975 2026-07-30T18:07:09Z Kani 670 9441976 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Peter Brian HEENAN''' (1961) estas novzelanda [[botanikisto]]. Li laboras ĉe la Novzelanda Instituto pri Arbar-Esplorado; li estas esplor-gvidanto ĉe la Herbario Allan (Landcare Research)<ref>[https://es.wikipedia.org/wiki/Peter_B._Heenan]</ref> Li gradiĝis en la Universitato Lincoln kaj doktoriĝis en la [[Universitato de Canterbury]]. ==Bildaro== <gallery> File:Sophora_fulvida_leaves.jpg|''Sophora fulvida'' nomo por variaĵo de [[Harry Howard Barton Allan|Allan]] </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Heenan PB, de Lange PJ & Wilton, A.D. 2001. [[Sophora]] (Fabaceae) in New Zealand: taxonomy, distribution, and biogeography N Z j Bot 39: {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Novzelandaj botanikistoj]] r0q3gzr4n746rf4egpdua4bdzaa5yre Pamiroj 0 949984 9441977 9430949 2026-07-30T18:10:19Z Kani 670 9441977 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|priskribo=}} La '''Pamiroj''' <ref>{{lang-sgh|t=''Pomerien''}} {{lang-fa|پامیری‌ها|t=''Pāmirī-hā''}} {{lang-tg|Помирӣ|t=''Pomirī''}} {{lang-ru|Пами́рцы|t=''Pamírcy''}} {{lang-zh|帕米尔人|p=''Pàmǐ'ěrrén''}} {{lang-ur|پامیری|t=''Nastaliq''}}</ref>, ankaŭ konataj kiel '''Badaĥŝanioj''' <ref>{{lang-sgh|Badaxšien/Badax̌xien}} {{lang-fa|بادغِشانی‌ها|t=''Bādghišānīhā''}} {{lang-tg|Бадахшониён|t=''Badakhshoniyon''}} {{lang-ru|Бадахшанцы|t=''Badakhshantsy''}} {{lang-zh|巴达赫尚人|p=''Bādáhèshàng rén''}} {{lang-ur|بادخشانی‌ها‎|t=''Nastaliq''}}</ref> estas [[Iranaj popoloj|orient-irana etna grupo]], indiĝena al [[Centra Azio]], vivanta ĉefe en [[Taĝikio]] ([[Monta Badaĥŝano|Gorno-Badaĥŝano]] ), [[Afganio]] ( [[Provinco Badaĥŝan|Badaĥŝano]] ), [[Siaĉen]], [[Pakistano]] ([[Gilgit-Baltilando|Gilgit-Baltistan]] <ref>Plejparte loĝas en la regiono Gojal de Gilgit-Baltistan.<ref>{{cite news|last1=Javaid|first1=Muhammad|last2=Naeem|first2=Waqas|title=Preserving local cultures, promotion of harmony needed: Speakers|url=https://tribune.com.pk/story/505132/preserving-local-cultures-promotion-of-harmony-needed-speakers|access-date=23 October 2024|work=[[The Express Tribune]]|date=10a de Februaro 2013}}</ref> Nuntempe, kelkaj Pamiri-anoj ankaŭ loĝas en la provinco Khyber Pakhtunkhwa laŭ raporto de la Pakistana Agentejo pri Statistiko.<!--</ref>, Ĉitral--> <ref>{{cite book|last=Lockhart|first=William Stephen Alexander|title=The Gilgit Mission 1885–1886|publisher=London : Eyre & Spottiswoode|year=1888|url=https://archive.org/details/b29351194/page/369/mode/1up|page=263|access-date=25a de Januaro 2026}}</ref>) kaj [[Ĉinio]] (Takskorgana Taĝika Aŭtonoma Distrikto). Ili parolas diversajn lingvojn, inter kiuj elstaras lingvoj de la orient-irana Pamira lingvogrupo. La lingvoj de la Ŝuĝni-Ruŝani grupo, kune kun la Vaĥia, estas la plej vaste parolataj Pamiraj lingvoj. [[Dosiero:Scythian_soldier,_Kalchayan.jpg|eta|[[Skulptarto|Skulptaĵo]] de [[Sakaoj|Saka]] militisto en Khalchayan, [[Baktrio|Norda Baktrio]], unua jarcento a.K.]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etnoj en Taĝikio]] [[Kategorio:Etnoj en Rusio]] [[Kategorio:Etnoj en Pakistano]] [[Kategorio:Etnoj en Ĉinio]] [[Kategorio:Etnoj en Afganio]] nhtsvds5ewaezz8f8u30za5i22ncsh8 9441978 9441977 2026-07-30T18:10:55Z Kani 670 9441978 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|priskribo=}} La '''Pamiroj''' <ref>{{lang-sgh|t=''Pomerien''}} {{lang-fa|پامیری‌ها|t=''Pāmirī-hā''}} {{lang-tg|Помирӣ|t=''Pomirī''}} {{lang-ru|Пами́рцы|t=''Pamírcy''}} {{lang-zh|帕米尔人|p=''Pàmǐ'ěrrén''}} {{lang-ur|پامیری|t=''Nastaliq''}}</ref>, ankaŭ konataj kiel '''Badaĥŝanioj''' <ref>{{lang-sgh|Badaxšien/Badax̌xien}} {{lang-fa|بادغِشانی‌ها|t=''Bādghišānīhā''}} {{lang-tg|Бадахшониён|t=''Badakhshoniyon''}} {{lang-ru|Бадахшанцы|t=''Badakhshantsy''}} {{lang-zh|巴达赫尚人|p=''Bādáhèshàng rén''}} {{lang-ur|بادخشانی‌ها‎|t=''Nastaliq''}}</ref> estas [[Iranaj popoloj|orient-irana etna grupo]], indiĝena al [[Centra Azio]], vivanta ĉefe en [[Taĝikio]] ([[Monta Badaĥŝano|Gorno-Badaĥŝano]] ), [[Afganio]] ( [[Provinco Badaĥŝan|Badaĥŝano]] ), [[Siaĉen]], [[Pakistano]] ([[Gilgit-Baltilando|Gilgit-Baltistan]] <ref>Plejparte loĝas en la regiono Gojal de Gilgit-Baltistan.<ref>{{cite news|last1=Javaid|first1=Muhammad|last2=Naeem|first2=Waqas|title=Preserving local cultures, promotion of harmony needed: Speakers|url=https://tribune.com.pk/story/505132/preserving-local-cultures-promotion-of-harmony-needed-speakers|access-date=23 October 2024|work=[[The Express Tribune]]|date=10a de Februaro 2013}}</ref> Nuntempe, kelkaj Pamiri-anoj ankaŭ loĝas en la provinco Khyber Pakhtunkhwa laŭ raporto de la Pakistana Agentejo pri Statistiko.<!--</ref>, Ĉitral--> <ref>{{cite book|last=Lockhart|first=William Stephen Alexander|title=The Gilgit Mission 1885–1886|publisher=London : Eyre & Spottiswoode|year=1888|url=https://archive.org/details/b29351194/page/369/mode/1up|page=263|access-date=25a de Januaro 2026}}</ref>) kaj [[Ĉinio]] (Takskorgana Taĝika Aŭtonoma Distrikto). Ili parolas diversajn lingvojn, inter kiuj elstaras lingvoj de la orient-irana Pamira lingvogrupo. La lingvoj de la Ŝuĝni-Ruŝani grupo, kune kun la Vaĥia, estas la plej vaste parolataj Pamiraj lingvoj. [[Dosiero:Scythian_soldier,_Kalchayan.jpg|eta|maldekstre|[[Skulptarto|Skulptaĵo]] de [[Sakaoj|Saka]] militisto en Khalchayan, [[Baktrio|Norda Baktrio]], unua jarcento a.K.]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etnoj en Taĝikio]] [[Kategorio:Etnoj en Rusio]] [[Kategorio:Etnoj en Pakistano]] [[Kategorio:Etnoj en Ĉinio]] [[Kategorio:Etnoj en Afganio]] pebmqfnkqiho31uo0e9f583ho1s1s1c Aron Pumnul 0 949987 9441979 9431026 2026-07-30T18:11:53Z Kani 670 9441979 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[file:Aron Pumnul.png|eta|Aron Pumnul]] '''Aron PUMNUL''' (naskiĝinta la {{Daton|27|11|1818}} en [[Cuciulata]], mortinta la {{Daton|24|1|1866}} en [[Ĉernivco]]) estis [[aŭstrio-Hungario|aŭstra]] romanisto. == Vivo kaj agado == Pumnul pasigis la junulajn jarojn en [[Transilvanio]]. Li studis en [[Blaj]] kaj [[Kluĵo]] kaj fariĝis gimnazia instruisto en Blaj en la jaro 1843-a. Danke al stipendio li povis krome studi [[Rumana grek-katolika eklezio|grek-katolikan]] teologion. je [[Vieno]], ĝis 1846 ĉe la ''Kolegio Sankta Barbaro''. Estante favoranto de la [[Revolucio de 1848]] en Transilvanio li devis fuĝi: tra Budapeŝto<ref>Tie li mallonge servis por la Revolucia registaro.</ref> kaj [[Iași]] ĝis Ĉernivco. Tie ĉi li estis ĝis la pensiiĝo la unua profesoro pri la [[rumana lingvo]] ĉe la [[i.r.|I.R.]] ''Ŝtata Gimnazio I''. Pumnul publikigis gramatikon de al rumana lingvo kaj la unuan antologion de la [[rumana literaturo]] (komence por uzo de la lernantoj). Inter liaj disĉiploj estis ankaŭ [[Karl Emil Franzos]] kaj [[Mihai Eminescu]]. Al unu el siaj poemoj Eminescu donis la titolon ''La mormântul lui Aron Pumnul''.<ref>[https://www.romanianvoice.com/poezii/poezii/pumnul.php teksto de ĉi funebra poeziaĵo]</ref> Multaj tabuloj kaj nomoj de lernejoj kaj stratoj (ekz. Kluĵe kaj Ĉernivce) memoras lin ĝis hodiaŭ. La publicista agado de li komenciĝis en 1845 por la periodaĵo "Foaie pentru minte, inimă şi literatură" - kun eseo pri la ortografio de la rumana. Poste li iĝis daŭra kunalboranto de diversaj gazetoj (ekz. de "Organulŭ luminărei" aŭ de "Invățătoriul poporului") kaj tradukistis. Ĉernivce li ĝenerale gravis por la kultura vivo de la rumanlingvanoj. Koncerne la vortokreo de la rumana li favoris striktan purismon, sed alie ol la t.n. Transilvania Skolo kun sia amasa enkonduko de [[latina lingvo|latinismoj]].<ref>Estante ĉefe [[latinida lingvaro|latinida]], la vortaro de la rumana estas tre miksita (ekz. influoj de la hungaraj, sudslavaj, germanaj, greka) eĉ nuntempe; en la 19-a jarcento ankoraŭ pli!</ref> Tion kritikis [[Titu Maiorescu]]. == Verkoj (elekto) == * ''Lepturarĭŭ rumînesc cules de'n scriptorĭ rumînĭ,'' tri volumoj, Vieno 1862–65 (antologio) * ''Grammatik der rumänischen Sprache für Mittelschulen,'' Vieno 1864, Ĉernivco 1882 == Literaturo == *[https://www.biographien.ac.at/oebl_8/334.pdf biografio de Pumnul je ÖBL] * Ilie Rad: ''Aron Pumnul (1818–1866),'' Kluĵo 2002 (antaŭparolo de [[Vasile Fanache]]) == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://poezie.ro/clasici/aron-pumnul/biografie etbiografio] - ĉe: ''poezie.ro'' ==Notoj== {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pumnul, Aron}} [[Kategorio:Romanistoj]] [[Kategorio:Rumanaj filologoj]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Ĉernivco]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1818]] [[Kategorio:Mortintoj en 1866]] [[Kategorio:Literaturhistoriistoj]] [[kategorio:Akademianoj]] mvgwvi7sdzx9y6qfe3qodzdw8xqx24e 9441980 9441979 2026-07-30T18:12:07Z Kani 670 9441980 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Aron PUMNUL''' (naskiĝinta la {{Daton|27|11|1818}} en [[Cuciulata]], mortinta la {{Daton|24|1|1866}} en [[Ĉernivco]]) estis [[aŭstrio-Hungario|aŭstra]] romanisto. == Vivo kaj agado == Pumnul pasigis la junulajn jarojn en [[Transilvanio]]. Li studis en [[Blaj]] kaj [[Kluĵo]] kaj fariĝis gimnazia instruisto en Blaj en la jaro 1843-a. Danke al stipendio li povis krome studi [[Rumana grek-katolika eklezio|grek-katolikan]] teologion. je [[Vieno]], ĝis 1846 ĉe la ''Kolegio Sankta Barbaro''. Estante favoranto de la [[Revolucio de 1848]] en Transilvanio li devis fuĝi: tra Budapeŝto<ref>Tie li mallonge servis por la Revolucia registaro.</ref> kaj [[Iași]] ĝis Ĉernivco. Tie ĉi li estis ĝis la pensiiĝo la unua profesoro pri la [[rumana lingvo]] ĉe la [[i.r.|I.R.]] ''Ŝtata Gimnazio I''. Pumnul publikigis gramatikon de al rumana lingvo kaj la unuan antologion de la [[rumana literaturo]] (komence por uzo de la lernantoj). Inter liaj disĉiploj estis ankaŭ [[Karl Emil Franzos]] kaj [[Mihai Eminescu]]. Al unu el siaj poemoj Eminescu donis la titolon ''La mormântul lui Aron Pumnul''.<ref>[https://www.romanianvoice.com/poezii/poezii/pumnul.php teksto de ĉi funebra poeziaĵo]</ref> Multaj tabuloj kaj nomoj de lernejoj kaj stratoj (ekz. Kluĵe kaj Ĉernivce) memoras lin ĝis hodiaŭ. La publicista agado de li komenciĝis en 1845 por la periodaĵo "Foaie pentru minte, inimă şi literatură" - kun eseo pri la ortografio de la rumana. Poste li iĝis daŭra kunalboranto de diversaj gazetoj (ekz. de "Organulŭ luminărei" aŭ de "Invățătoriul poporului") kaj tradukistis. Ĉernivce li ĝenerale gravis por la kultura vivo de la rumanlingvanoj. Koncerne la vortokreo de la rumana li favoris striktan purismon, sed alie ol la t.n. Transilvania Skolo kun sia amasa enkonduko de [[latina lingvo|latinismoj]].<ref>Estante ĉefe [[latinida lingvaro|latinida]], la vortaro de la rumana estas tre miksita (ekz. influoj de la hungaraj, sudslavaj, germanaj, greka) eĉ nuntempe; en la 19-a jarcento ankoraŭ pli!</ref> Tion kritikis [[Titu Maiorescu]]. == Verkoj (elekto) == * ''Lepturarĭŭ rumînesc cules de'n scriptorĭ rumînĭ,'' tri volumoj, Vieno 1862–65 (antologio) * ''Grammatik der rumänischen Sprache für Mittelschulen,'' Vieno 1864, Ĉernivco 1882 == Literaturo == *[https://www.biographien.ac.at/oebl_8/334.pdf biografio de Pumnul je ÖBL] * Ilie Rad: ''Aron Pumnul (1818–1866),'' Kluĵo 2002 (antaŭparolo de [[Vasile Fanache]]) == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://poezie.ro/clasici/aron-pumnul/biografie etbiografio] - ĉe: ''poezie.ro'' ==Notoj== {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pumnul, Aron}} [[Kategorio:Romanistoj]] [[Kategorio:Rumanaj filologoj]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Ĉernivco]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1818]] [[Kategorio:Mortintoj en 1866]] [[Kategorio:Literaturhistoriistoj]] [[kategorio:Akademianoj]] 3x3zjx5hucqwww5pxcg50aj9f2la0xb Ending Aging 0 949989 9441982 9431087 2026-07-30T18:13:05Z Kani 670 /* Aliaj referencoj */ 9441982 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Ending Aging: The Rejuvenation Breakthroughs that Could Reverse Human Aging in Our Lifetime''''' (ebla Esperanta traduko: ''Finante aĝiĝadon: La rejunigaj trarompoj kiuj povus renversi homan aĝiĝadon en nia vivotempo'') estas libro de 2007 verkita de [[biogerontologio|biogerontologo]] [[Aubrey de Grey]], kun lia [[esplora asistanto]] [[Michael Rae]]. ''Ending Aging'' priskribas la proponon de de Grey por elimini aĝiĝadon kiel kaŭzon de malfortiĝo kaj morto en homoj, kaj reestigi la korpon al juna stato por nedifinita tempo, projekto kiun li nomas la "[[strategioj por inĝenierita neglektebla senescenco]]" ("SENS"). De Grey argumentas ke venki aĝiĝadon estas ebla, eventuale ene de kelkaj jardekoj, kaj li skizas paŝojn kiuj povas esti prenitaj por akceli la evoluon de regeneraj medicinaj terapioj por ĉiu flanko de aĝiĝado.<ref>{{Citaĵo el gazeto|aŭtoro=Carlos López-Otín||kunaŭtoroj= Maria A. Blasco, Linda Partridge, Manuel Serrano, Guido Kroemer |Titolo=The Hallmarks of Aging |volumo=153|doi=10.1016/j.cell.2013.05.039}}</ref> == Eldonoj == * St. Martin's Press, unua eldono (malmola kovrilo, 389 paĝoj), publikigita la 4-an de Septembro 2007: {{ISBN|0-312-36706-6}} * St. Martin's Griffin, unua reprintado kun nova postvorto '' (mola kovrilo, 448 paĝoj) '', publikigita la 14-an de Oktobro 2008: {{ISBN|0-312-36707-4}} == Tradukoj == * germane: ''[https://www.amazon.de/dp/3837613364/ Niemals alt!: So lässt sich das Altern umkehren. Fortschritte der Verjüngungsforschung]'', transcript Verlag, Bielefeld 2010 * hispana: ''[[:es:El Fin del Envejecimiento|El Fin del Envejecimiento. Los avances que podrían revertir el envejecimiento humano durante nuestra vida]]'', Lola Books, Berlín 2013 * itala: ''[https://www.amazon.it/dp/B01MTR5ECB/ La fine dell'invecchiamento: Come la scienza potrà esaudire il sogno dell'eterna giovinezza]'', D Editore, Roma 2016 * portugala: ''[https://www.amazon.com.br/dp/B07DHF84SL/ O fim do envelhecimento: Os avanços que poderiam reverter o envelhecimento humano durante nossa vida]'', NTZ, 2018 La libro ne estis oficiale tradukita en la rusan, sed ekzistas neoficiala ne-komerca ŝatantotraduko nomita "Отменить Старение", kiu estas distribuita en la Interreto en PDF-formato. <ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Вышла книга "Отменить старение" ( Ending Aging). |url=http://sciencevsaging.org/content/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B8-%D0%B6%D1%83/%D0%B2 |lingvo=ru |retejo=sciencevsaging.org |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200807073426/http://sciencevsaging.org/content/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B8-%D0%B6%D1%83/%D0%B2 |arkivdato=2020-08-07}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Plilongigo de vivo]] * [[Rejunigo]] * [[Longviveca eskap-rapideco]] * [[SENS Research Foundation]] * [[Methuselah Foundation]] * [[Por-aĝiĝada tranco]] == Referencoj == {{Referencoj}} === Aliaj referencoj === * {{cite journal |last = Illes |first = Judy |title = Blurring our edges |journal = [[Nature (gazeto)|Nature]] |volume = 450 |issue = 7168 |pages = 351–352 |date = November 15, 2007 |doi = 10.1038/450351a |bibcode = 2007Natur.450..351I | doi-access = free }} * {{cite news |last = Garreau |first = Joel |author-link = Joel Garreau |title = The Invincible Man – Aubrey de Grey, 44 Going on 1,000, Wants Out of Old Age |newspaper =[[The Washington Post]] |date = October 31, 2007 |url = https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/30/AR2007103002222_pf.html |access-date = March 20, 2009 }} * {{cite news |last = Lythgoe |first = Dennis |title = Author portends perpetual youth |work = [[Deseret Morning News]] |date = September 16, 2007 |url = http://deseretnews.com/article/1,5143,695210061,00.html |access-date = March 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180053/http://www.deseretnews.com/article/695210061/Author-portends-perpetual-youth.html |archive-date=2016-03-03 }} * {{cite news |last = Kling |first = Arnold |author-link = Arnold Kling |title = Living Forever: Is It Possible? What Will Get Us There? |work = [[TCS Daily]] |date = September 19, 2007 |url = http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=091207G |access-date = March 20, 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071014230939/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=091207G |archive-date = October 14, 2007 }} * {{cite news |last = Boutin |first = Paul |author-link = Paul Boutin (journalist) |title = Battling Time's Ravages – A maverick biotech researcher's goal: perpetual youth |work = [[The Wall Street Journal]] |date = September 8, 2007 |page = P8 |url = https://www.wsj.com/articles/SB118919946556720937?mod=googlenews_wsj |access-date = March 20, 2009 }} * {{cite news |last = Critser |first = Greg |author-link = Greg Critser |title = The man who will help you live for 1,000 years – Want to live for a millennium? It could be achieved with cellular technology, says Dr Aubrey de Grey |work = [[The Times]] |date = September 7, 2007 |url = http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/features/article2400692.ece |access-date = March 20, 2009 | location=London }}{{dead link|date=January 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} * {{cite news |last = Klein |first = Julia M. |title = Forever Young |work = Obit Magazine |date = January 25, 2008 |url = http://www.obit-mag.com/viewmedia.php/prmMID/270 |access-date = March 20, 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081210070630/http://www.obit-mag.com/viewmedia.php/prmMID/270 |archive-date = December 10, 2008 }} * {{cite news |last = Garreau |first = Joel |author-link = Joel Garreau |title = Can aging be cured? |work = The Journal Times |date = December 19, 2007 |url = http://www.journaltimes.com/articles/2007/12/20/life/doc47695d8bbe3de631177336.txt |access-date = March 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715034632/http://journaltimes.com/lifestyles/can-aging-be-cured/article_6e235696-62d4-5c1b-b6ed-43e51500ff2b.html |archive-date=2017-07-15 }} {{Tradukita|en|Ending Aging|1328379245}}   [[Kategorio:Medicinaj libroj]] [[Kategorio:Biogerontologio]] e2eqyzitc8f4yej453jvgplrepx3m3l Stanisław Dróżdż 0 949994 9441983 9431724 2026-07-30T18:13:48Z Kani 670 /* Verkaro */ 9441983 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Stanisław Dróżdż''' (n. la [[15-a de majo|la 15-an de majo]] [[1939]] en [[Sławków]] - m. [[29-a de marto|la 29-an de marto]] [[2009]] en [[Vroclavo]]) estis [[Pollando|pola]] [[Poezio|poeto]] kaj [[artisto]], konata pro elstara reprezentanto de [[konkreta poezio]] kiu fokusas je individuaj vortoj, tiel kombinante la kampojn de teksto kaj bildo<ref>(pl) Ekzemploj de lia [https://stanislawdrozdz.com/wiersze/ konkreta poezio] </ref>. Li ĉefe traktis la temojn de tempo kaj pasemeco<ref>(pl) ''[https://www.mocak.pl/stanislaw-drozdz Stanisław Dróżdż]'', MOCAK - www.mocak.pl. Alirdato: la 17-an de novembro 2020.</ref>. Li studis polan literaturon ĉe la [[Universitato de Vroclavo]]. Li akiris sian magistran diplomon en 1979 ; lia disertaĵo estis la libro "''Konkreta Poezio''". Li ofte uzis vortojn kompreneblajn en multaj lingvoj por krei larĝan kaj universalan kampon de komunikado<ref>(pl) Saraczyńska A., ''Poezja konkretna w przestrzeni miejskiej. Ścieżki Stanisława Dróżdża zaznaczone we Wrocławiu'' (Konkreta poezio en urba spaco. Vojetoj de Stanisław Dróżdż markitaj en Vroclavo), "Co jest grane 24" .</ref>. Li konsideris sin pli poeto ol bildartisto, kaj Barbara Kozłowska helpis formi la grafikan kaj tipografian formon de liaj verkoj dum la Simpozio pri Bildartoj de Vroclavo '70<ref>(pl) ''[https://magazynszum.pl/znana-i-nieznana-rozmowa-o-barbarze-kozlowskiej/ Znana i nieznana. Rozmowa o Barbarze Kozłowskiej]'' (Konata kaj Nekonata. Konversacio pri Barbara Kozłowska), SZUM, la 31-an de julio 2016. Alirdato: la 17-an de novembro 2020.</ref>. En [[1967]], li turnis sin al konkreta poezio, en kiu vortoj kaj simboloj jam ne estas komprenataj (nur) kiel portantoj de signifo, sed fariĝas elementoj de bildoj. Li nomis ĉi tiujn ''Pojęciokształty'' (koncipaj formoj) kaj en 1968 prezentis la fundamentajn ideojn kaj principojn de siaj verkoj en teksto de la sama nomo en la revuo ''Odra.'' Ekde [[1975]] li estis membro de la Pola Asocio de Skulptistoj. Li fariĝis signifa inspiranto kaj iniciatinto de la movado de konkreta poezio en Pollando, organizante ekspoziciojn, prezentante verkojn de [[Václav Havel]], [[Ian Hamilton Finlay]] kaj aliaj, kaj en [[1978]] publikigante lernolibron pri pola [[konkreta poezio]] (''Poezja konkretna. Wybór tekstów polskich oraz dokumentacja z lat 1967–1977''). == Verkaro == Lia unua konata verko "''Pojecioksztalty"'' estis [[konkreta poezio]] kaj datiĝas de [[1967]]. Unu el liaj unuaj verkoj estis ankaŭ "''Białe czarny''" (Nigra kaj blanka), en kiu li provis grafike analizi lingvon. [[Dosiero:Stanisław Dródż - praca pt Między.jpg|centra|eta|600ra|La verko titolita ''Inter'' ĉe la Muzeo de Nuntempa Arto en Krakovo<ref>(pl) Mikał Bieganowski, ''[https://stanislawdrozdz.com/teksty/przestrzen-miedzy-poezji-konkretnej-miedzy-stanislawa-drozdza/ La spaco "inter" de konkreta poezio (la "inter" de Stanisław Dróżdż)]''</ref>]] Kadre de la evento Vroclava Eŭropa Kulturĉefurbo en 2016, iuj verkoj estis montritaj en formo de murpentraĵoj sur la muroj de kelkaj vroclavaj ludomoj<ref>(pl) [https://stanislawdrozdz.com/biografia/ Stanisław Dróżdż]</ref>. == Poemaro == ''(1969) POZASŁOWNE ŚRÓDSŁÓW MIĘDŻYSŁOWIA ('' INTERNACIAJ LIMOJ Liaj verkoj daŭre baziĝas sur mallongaj tekstoj aŭ vortoj, kiuj fariĝas bildoj kaj estas interfakaj. Ili integras sciencon, literaturon kaj arton. == Ekspozicioj == Li partoprenis pli ol 300 solajn kaj grupajn ekspoziciojn en Pollando kaj eksterlande, reprezentante Pollandon en multaj internaciaj prezentoj de [[konkreta poezio]], [[moderna arto]] kaj [[koncepta arto]]. Ekde [[1967]] li praktikis [[Konkreta poezio|konkretan poezion]] kaj komencis ekspozicii siajn verkojn en 1968. Unu el la ekspozicioj nomiĝis "''Lingvo estas ludo''" (Galeria Muzalewska, Poznań, 2007), alia "''Koncepta Arto''" (Galeria Pod Moną Lizą, Vroclavo, 1970). Li reprezentis [[Pollando|Pollandon]] ĉe la 50-a [[Venecia Bienalo]]. == Muzeoj == La verkoj de Stanisław Dróżdż troviĝas en polaj kaj internaciaj muzeoj, galerioj kaj privataj kolektoj. Liaj verkoj troveblas en diversaj gravaj muzeoj, kiel ekzemple la ''[[Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago|Muzeo de Nuntempa Arto]]'' en [[Ĉikago]], la Nacia Muzeo en [[Vroclavo]], la Arta Muzeo en [[Lodzo|Łódź]], la Kastela Centro por Nuntempa Arto Ujazdowski en [[Varsovio]], la Muzeo de Nuntempa Arto en [[Krakovo]], la ''Forum Konkrete Kuns''t en [[Erfurto|Erfurt]], ktp. == Honoroj == En 2002, li ricevis la Premion de la Fondaĵo Nowosielski pro sia kreiva kaj vizia kombinaĵo de bildarto kaj poezio. == Vidu ankaŭ == * [[Konkreta poezio|Konkreta pozeio]] * [[Koncepta arto]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.drozdz.art.pl/ Retejo de Stanisław Dróżdż] == Referencoj == {{DEFAULTSORT:Drozdz, Stanislaw}} [[Kategorio:Polaj poetoj]] [[Kategorio:Murpentraĵoj]] [[Kategorio:Polaj artistoj]] f99ymr1blnzoo8amst5b7ut2d91ag9p 9441984 9441983 2026-07-30T18:14:05Z Kani 670 /* Verkaro */ 9441984 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Stanisław Dróżdż''' (n. la [[15-a de majo|la 15-an de majo]] [[1939]] en [[Sławków]] - m. [[29-a de marto|la 29-an de marto]] [[2009]] en [[Vroclavo]]) estis [[Pollando|pola]] [[Poezio|poeto]] kaj [[artisto]], konata pro elstara reprezentanto de [[konkreta poezio]] kiu fokusas je individuaj vortoj, tiel kombinante la kampojn de teksto kaj bildo<ref>(pl) Ekzemploj de lia [https://stanislawdrozdz.com/wiersze/ konkreta poezio] </ref>. Li ĉefe traktis la temojn de tempo kaj pasemeco<ref>(pl) ''[https://www.mocak.pl/stanislaw-drozdz Stanisław Dróżdż]'', MOCAK - www.mocak.pl. Alirdato: la 17-an de novembro 2020.</ref>. Li studis polan literaturon ĉe la [[Universitato de Vroclavo]]. Li akiris sian magistran diplomon en 1979 ; lia disertaĵo estis la libro "''Konkreta Poezio''". Li ofte uzis vortojn kompreneblajn en multaj lingvoj por krei larĝan kaj universalan kampon de komunikado<ref>(pl) Saraczyńska A., ''Poezja konkretna w przestrzeni miejskiej. Ścieżki Stanisława Dróżdża zaznaczone we Wrocławiu'' (Konkreta poezio en urba spaco. Vojetoj de Stanisław Dróżdż markitaj en Vroclavo), "Co jest grane 24" .</ref>. Li konsideris sin pli poeto ol bildartisto, kaj Barbara Kozłowska helpis formi la grafikan kaj tipografian formon de liaj verkoj dum la Simpozio pri Bildartoj de Vroclavo '70<ref>(pl) ''[https://magazynszum.pl/znana-i-nieznana-rozmowa-o-barbarze-kozlowskiej/ Znana i nieznana. Rozmowa o Barbarze Kozłowskiej]'' (Konata kaj Nekonata. Konversacio pri Barbara Kozłowska), SZUM, la 31-an de julio 2016. Alirdato: la 17-an de novembro 2020.</ref>. En [[1967]], li turnis sin al konkreta poezio, en kiu vortoj kaj simboloj jam ne estas komprenataj (nur) kiel portantoj de signifo, sed fariĝas elementoj de bildoj. Li nomis ĉi tiujn ''Pojęciokształty'' (koncipaj formoj) kaj en 1968 prezentis la fundamentajn ideojn kaj principojn de siaj verkoj en teksto de la sama nomo en la revuo ''Odra.'' Ekde [[1975]] li estis membro de la Pola Asocio de Skulptistoj. Li fariĝis signifa inspiranto kaj iniciatinto de la movado de konkreta poezio en Pollando, organizante ekspoziciojn, prezentante verkojn de [[Václav Havel]], [[Ian Hamilton Finlay]] kaj aliaj, kaj en [[1978]] publikigante lernolibron pri pola [[konkreta poezio]] (''Poezja konkretna. Wybór tekstów polskich oraz dokumentacja z lat 1967–1977''). == Verkaro == Lia unua konata verko "''Pojecioksztalty"'' estis [[konkreta poezio]] kaj datiĝas de [[1967]]. Unu el liaj unuaj verkoj estis ankaŭ "''Białe czarny''" (Nigra kaj blanka), en kiu li provis grafike analizi lingvon. [[Dosiero:Stanisław Dródż - praca pt Między.jpg|centra|eta|300ra|La verko titolita ''Inter'' ĉe la Muzeo de Nuntempa Arto en Krakovo<ref>(pl) Mikał Bieganowski, ''[https://stanislawdrozdz.com/teksty/przestrzen-miedzy-poezji-konkretnej-miedzy-stanislawa-drozdza/ La spaco "inter" de konkreta poezio (la "inter" de Stanisław Dróżdż)]''</ref>]] Kadre de la evento Vroclava Eŭropa Kulturĉefurbo en 2016, iuj verkoj estis montritaj en formo de murpentraĵoj sur la muroj de kelkaj vroclavaj ludomoj<ref>(pl) [https://stanislawdrozdz.com/biografia/ Stanisław Dróżdż]</ref>. == Poemaro == ''(1969) POZASŁOWNE ŚRÓDSŁÓW MIĘDŻYSŁOWIA ('' INTERNACIAJ LIMOJ Liaj verkoj daŭre baziĝas sur mallongaj tekstoj aŭ vortoj, kiuj fariĝas bildoj kaj estas interfakaj. Ili integras sciencon, literaturon kaj arton. == Ekspozicioj == Li partoprenis pli ol 300 solajn kaj grupajn ekspoziciojn en Pollando kaj eksterlande, reprezentante Pollandon en multaj internaciaj prezentoj de [[konkreta poezio]], [[moderna arto]] kaj [[koncepta arto]]. Ekde [[1967]] li praktikis [[Konkreta poezio|konkretan poezion]] kaj komencis ekspozicii siajn verkojn en 1968. Unu el la ekspozicioj nomiĝis "''Lingvo estas ludo''" (Galeria Muzalewska, Poznań, 2007), alia "''Koncepta Arto''" (Galeria Pod Moną Lizą, Vroclavo, 1970). Li reprezentis [[Pollando|Pollandon]] ĉe la 50-a [[Venecia Bienalo]]. == Muzeoj == La verkoj de Stanisław Dróżdż troviĝas en polaj kaj internaciaj muzeoj, galerioj kaj privataj kolektoj. Liaj verkoj troveblas en diversaj gravaj muzeoj, kiel ekzemple la ''[[Muzeo de Nuntempa Arto Ĉikago|Muzeo de Nuntempa Arto]]'' en [[Ĉikago]], la Nacia Muzeo en [[Vroclavo]], la Arta Muzeo en [[Lodzo|Łódź]], la Kastela Centro por Nuntempa Arto Ujazdowski en [[Varsovio]], la Muzeo de Nuntempa Arto en [[Krakovo]], la ''Forum Konkrete Kuns''t en [[Erfurto|Erfurt]], ktp. == Honoroj == En 2002, li ricevis la Premion de la Fondaĵo Nowosielski pro sia kreiva kaj vizia kombinaĵo de bildarto kaj poezio. == Vidu ankaŭ == * [[Konkreta poezio|Konkreta pozeio]] * [[Koncepta arto]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.drozdz.art.pl/ Retejo de Stanisław Dróżdż] == Referencoj == {{DEFAULTSORT:Drozdz, Stanislaw}} [[Kategorio:Polaj poetoj]] [[Kategorio:Murpentraĵoj]] [[Kategorio:Polaj artistoj]] drqt0dgvyde526xq1jizxpsrt85383j Sebastian Franck 0 950018 9441986 9431584 2026-07-30T18:17:54Z Kani 670 9441986 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|priskribo=}} '''Sebastian FRANCK''', ankaŭ ''Sebastian Franck von Wörd'', {{L-la|Sebastianus Francus Woerdensis}}, pseŭdonimoj ''Friedrich Wernstreyt'', ''Felix Frei'' (naskiĝis je 1499 en [[Donauwörth]], [[Distriktaro Ŝvabio|Ŝvabio]] - mortis ĉ. 1543 en [[Bazelo]], [[Svislando]]) estis [[Germanio|germana]] liberpensulo, [[Humanismo|humanisto]] kaj [[Radikala Reformacio|radikala reformisto]] de la 16-a jarcento. En sia Monda Kroniko kaj aliaj verkoj, li parolis kontraŭ la [[Katolika Eklezio]] kaj la [[tiraneco]] de princoj. Li daŭrigis la tradicion de la mistika [[panteismo]] de [[Majstro Eckhart|Eckhart]] kaj la anoniman traktaĵon "Germana Teologio" de la 14-a jarcento.&nbsp; Franck ekkredis, ke Dio komunikas kun individuoj per parto de la dia restanta en ĉiu [[homo]]. Li ekmalakceptis la ''homan institucion'' de la [[eklezio]], kaj kredis, ke [[teologio]] ne povas konvene pretendi esprimi ĉi tiun internan [[Vorto de Dio|vorton de Dio]] en la koro de la kredanto. Ekzemple, Franck skribis: "Anstataŭigi la mem-rivelantan [[Spirito|Spiriton]] per [[Skribo]] estas meti la mortan literon en la lokon de la vivanta Vorto..." <ref name="Jones 2005 p. 60">{{cite book|last=Jones|first=R.M.|title=Spiritual Reformers in the 16th and 17th Centuries|publisher=Wipf & Stock Publishers|year=2005|isbn=978-1-59752-293-9|url=https://books.google.com/books?id=OGlLAwAAQBAJ&pg=PA60|access-date=2 July 2017|page=60}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="Is this actually a quote of Franck? (July 2017)">konfirmo necesa</span>]]'' &#x5D;</sup> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20140306174717/http://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10141642.html?pageNo=1 ''Chronika''] (cifereca faksimilo) * [http://www.goshen.edu/mqr/pastissues/oct99dipple.html Sebastian Franck en Strasburgo] — de Geoffrey Dipple {{Ĝermo|humanisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Franck, Sebastian}} [[Kategorio:Kristanaj radikaluloj]] [[Kategorio:Protestantaj mistikuloj]] [[Kategorio:Kristanaj hebreistoj]] [[Kategorio:Germanaj renesancaj humanistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1540-1549]] 9oc71jq5t95vn04iqsmdlzcz19ev49u Friedrich von Gentz 0 950019 9441987 9431592 2026-07-30T18:18:30Z Kani 670 9441987 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|priskribo=}} '''Friedrich von GENTZ''' (naskiĝis la 2-an de majo 1764 en [[Breslau]], [[Silezio]] &#x2013; mortis la 9-an de junio 1832 en [[Vieno]]) estis prusa-aŭstra [[diplomato]] kaj verkisto. Kune kun la aŭstra kanceliero [[Klemens von Metternich]] li estis unu el la ĉefaj fortoj malantaŭ la organizado, administrado kaj protokolo de la [[Viena kongreso|Viena Kongreso]]. Unu el la plej fervoraj kontraŭuloj de la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Gentz publikigis siajn skribaĵojn en la eŭropa gazetaro dum sia plenaĝa vivo. Liaj du grandaj politikaj libroj estas " ''Pri la origino kaj karaktero de la milito kontraŭ la Franca Revolucio"'' kaj la plej grava, pro sia graveco dum lia tempo kiel agento de Metternich , " ''Politika ŝtato antaŭ kaj post la Franca Revolucio".'' En sia politika evoluo, kiel aliaj germanaj romantikuloj, li teoriumis pri la idealigita mezepoka-[[feŭda]] ŝtato tre simila al la strukturo de Germanio en sia tempo: tiu post la ''Germana Unio'' de [[Napoleono Bonaparte]] kaj tiu antaŭ la [[Unuigo de Germanio]] en la dua duono de la 19-a jarcento. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=2376&Itemid=28 La Origino kaj Principoj de la Usona Revolucio, Kompare kun la Origino kaj Principoj de la Franca Revolucio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710093940/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=2376&Itemid=28|date=2011-07-10}}, ĉe Liberty Fund . * [http://www.portagepub.com/products/causouth/gentz-revolutions.html La Origino kaj Principoj de la Usona Revolucio, Kompare kun la Origino kaj Principoj de la Franca Revolucio.] * Enciklopedio Britannica, 9a eldono (1902): [http://www.1902encyclopedia.com/G/GEN/friedrich-von-gentz.html Friedrich von Gentz, germana publicisto kaj diplomato (1764-1832)] ***Bonvolu noti, ke neniu vikiligilo estas havebla al ĉi tiu artikolo [EB9]*** {{projektoj}} {{Ĝermo|verkisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gentz, Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj de la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj de la 18-a jarcento]] 9cty1hcfqatxz4zesubov3c0ceo4d62 Memseksemo 0 950025 9441988 9431619 2026-07-30T18:21:05Z Kani 670 9441988 wikitext text/x-wiki '''Memseksemo''' estas unu de la multaj tipoj de [[seksa orientiĝo]]. Homoj memseksemaj spertas allogon nur al si mem. Memseksemo estas ege malofta orentiĝo, kaj ĝi klasigeblas kiel parto de la neniuseksema ombrelo. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Seksa orientiĝo]] 52bgmhcz3pm99unsn83vm6lnlsvoqgo 9441990 9441988 2026-07-30T18:22:50Z Kani 670 9441990 wikitext text/x-wiki '''Memseksemo''' estas unu de la multaj tipoj de [[seksa orientiĝo]]. Homoj memseksemaj spertas allogon nur al si mem. Memseksemo estas ege malofta orentiĝo, kaj ĝi klasigeblas kiel parto de la [[Neniuseksemo|neniuseksema ombrelo]]. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Seksa orientiĝo]] efdlyl6rs6xwdkifmo95pq2nd6rss3g Sep Vulkanaj Montopintoj 0 950045 9441991 9432235 2026-07-30T18:27:49Z Kani 670 9441991 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:VolcanicSevenSummits-1440.jpg|eta|480px|La Sep Vulkanaj Montopintoj sur monda mapo. (Messner-Listo)]] {| style="float:right; clear:both; background:transparent;" |- | [[File:Ojos del Salado summit.jpg|thumb|right|Pinto de [[Ojos del Salado]] ]] |- | [[File:Mount Kilimanjaro Dec 2009 edit1.jpg|thumb|right| Kibo-pinto de [[Kilimanĝaro]] ]] |- | [[File:Albours.jpg|thumb|right| [[Elbruso]] ]] |- | [[File:Pico Orizaba Pines.jpg|thumb|right| [[Pinto de Orizaba]] ]] |- | [[File:Damavand-Iran-2018.jpg|thumb|right| [[Damavando]] ]] |- | [[File:Mount Giluwe.jpg|thumb|right| [[Monto Giluwe]] ]] |- | [[File:MountSidleyCaldera.jpg|thumb|right| [[Monto Sidley]] ]] |} La '''Sep Vulkanaj Montopintoj''' estas la plej altaj [[vulkano]]j sur ĉiu el la sep [[kontinento]]j, same kiel la [[Sep Montopintoj]] estas la plej altaj pintoj sur ĉiu el la sep kontinentoj. Du el la Vulkanaj Sep Montopintoj ankaŭ estas en la listo de la Sep Montopintoj. [[Kilimanĝaro]] kaj [[Elbruso]], kiuj formiĝis vulkane, estas la plej altaj pintoj de siaj kontinentoj. == Difinoj kaj disputoj == Pro malsamaj interpretoj de kontinentaj limoj ([[Geologio|geologiaj]], [[geografio|geografiaj]], [[geopolitiko|geopolitikaj]]), pluraj difinoj por la plej altaj pintoj laŭ kontinento kaj la nombro de kontinentoj eblas. ===Afriko, Ameriko, Antarkto === Neniu grava disputo ekzistas pri la plej altaj vulkanoj en Afriko, Nordameriko kaj Antarkto. * [[Kilimanĝaro]], * [[Pinto de Orizaba]] kaj * [[Monto Sidley]]. === Aŭstralio === Kvankam ekzistas kelkaj malgrandaj kaj neaktivaj vulkanoj sur la [[aŭstralia kontinento]], ĉi tiu listo agnoskas, ke la insulo [[Nov-Gvineo]] estas parto de la aŭstralia kontinento. Multaj sciencaj artikoloj skribitaj en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj konfirmas, ke [[Monto Giluwe]] en [[Papuo-Nov-Gvineo]] estas fakte malnova eroziita vulkano,<ref>{{cite journal | last1 = Blake | first1 = D. H. | first2 = E. | last2 = Löffler | title = Volcanic and Glacial Landforms on Mount Giluwe, Territory of Papua and New Guinea | journal = Geological Society of America Bulletin | volume = 82 | issue = 6 | pages = 1605–1614 | url = http://www.gsajournals.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1130%2F0016-7606(1971)82%5B1605%3AVAGLOM%5D2.0.CO%3B2 | year = 1971 | doi = 10.1130/0016-7606(1971)82[1605:VAGLOM]2.0.CO;2 | bibcode = 1971GSAB...82.1605B | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120217041344/http://www.gsajournals.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1130%2F0016-7606(1971)82%5B1605:VAGLOM%5D2.0.CO%3B2 | archive-date = 2012-02-17 | url-access = subscription }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Löffler | first1 = E. | first2 = D. E. | last2= Mackenzie | first3 = A. W. | last3 = Webb | title = Potassium-argon ages from some of the Papua New Guinea highlands volcanoes, and their relevance to Pleistocene geomorphic history | journal = Journal of the Geological Society of Australia | volume =26 | issue =7–8 | pages = 387–397 | year = 1980 | doi = 10.1080/00167617908729105 |bibcode = 1979AuJES..26..387L }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Mackenzie | first1 = D. E. | title = Giluwe and Hagen; glaciated volcanoes in the rain forests of western PNG | journal = Volcano News | volume =19–20 | pages = 7 | year = 1985 }}</ref> male al la pli altaj montoj de Nov-Gvineo, kiuj ĉiuj estas ne-vulkanaj. Se nur kontinenta Aŭstralio estas konsiderata la kontinento, tiam [[Brumlow Top]] estas la plej alta monto en Aŭstralio (Bass-Listo).<ref name="Bass"/ >{{cite book | last1 = Bass | first1 = Dick | last2 = Wells | first2 = Frank | last3 = Ridgeway | first3 = Rick | title = Seven Summits | publisher = Warner Books | year = 1986 | isbn = 0-446-51312-1 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/sevensummits00bass }}</ref> === Eŭropo === La ĝenerale akceptita geografia limo inter [[Eŭropo]] kaj [[Azio]] estas la [[Kresto (monto)|kresto]] de [[Uralo]] en centra [[Rusio]] kaj de [[Kaŭkazo]] en suda Rusio. Ĉar la masiva dupinta [[stratovulkano]] [[Elbruso]] leviĝas ĝuste norde de la kresto, ĝi estas la plej alta pinto en Eŭropo kaj ankaŭ la plej alta vulkano. Kelkaj [[geologo]]j tamen konsideras la [[Kuma-Maniĉa depresio]] kiel la geologian limon inter Azio kaj Eŭropo. Tia difino igus Elbruson tute en Azio, igante ĝin la plej alta vulkano de tiu kontinento (vidu sube) kaj igante [[Etno|Etnan]] (3400-metran aktivan stratovulkanon en [[Sicilio]], [[Italio]]) la plej alta vulkano en Eŭropo. [[Tejdo]] en la [[Kanariaj Insuloj]], kvankam aktiva, pli alta ol Etno kaj ene de la teritorio de eŭropa lando, ne estus konsiderata ĉar geologie la Kanariaj Insuloj apartenas al la [[afriko|afrika kontinento]]. ===Sudameriko === Kvankam [[Akonkagvo]], la plej alta pinto en [[Sudameriko]] kaj la plej alta pinto en la [[okcidenta hemisfero]], ja havas vulkanan originon, ĝia nuna kulmino ŝuldiĝas al geologiaj procezoj prefere ol esti strikte vulkana.<ref>{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/24836826/Geology-of-Aconcagua|title=Geology of Aconcagua {{!}} Volcano {{!}} Plate Tectonics|website=Scribd|language=en|access-date=2017-12-01}}</ref> Pro tio, Akonkagvo ne estas konsiderata vulkano memstare, almenaŭ ne kiel membro de la Vulkanaj Sep Montopintoj. La nuna konsento bazita sur la plej lastatempaj mezuradoj lokas [[Ojos del Salado]] kiel la duan plej altan pinton kaj plej altan vulkanon en Sudameriko, signife pli alte ol [[Monto Pissis]].<ref>{{cite book | last = Biggar | first = John | title = The Andes: A Guide for Climbers (3rd Ed.) | publisher = Andes | year = 2005 | isbn = 0-9536087-2-7 }}</ref> ===Azio === La 5 610 m alta [[Damavando]] estas tre granda izolita stratovulkano kun pli ol 4 600 m da topografia [[Elstareco (geografio)|elstareco]]. Ekzistas pli ol 70 vulkanaj ellastruoj konataj kiel la [[Kunlun Vulkana Grupo]] en [[Tibeto]] je pli altaj altitudoj ol la pinto de Damavando, el kiuj la plej alta havas raportitan altecon de 5 808 m (35,5°N 80,2°E). Pintoj en ĉi tiu vulkana grupo ne estas konsiderataj vulkanaj montoj, sed anstataŭe speco de [[Vulkana konuso|piroklasta konuso]].<ref>{{cite web | title = Kunlun Volcanic Group | department = Global Volcanism Program | publisher = [[Smithsonian Institution]] | url= http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1004-03- | access-date = 2007-02-28 }}</ref> == Listo == La listo de la Vulkanaj Sep Montopintoj sekvas la liston de la [[Sep Montopintoj]] kreita de Richard Bass,<ref name=Bass /> kiu elektis la plej altan monton de kontinenta Aŭstralio, [[Monto Kosciuszko|Monton Kosciuszko]] (2 228 m), por reprezenti la plej altan pinton de la aŭstralia kontinento. Reinhold Messner proponis alian liston (la liston de Messner aŭ Carstensz) anstataŭigante Monton Kosciuszko per [[Puncak Jaya]] (4 884 m) de Okcidenta [[Nov-Gvineo]], kiu estas parto de [[Indonezio]]. Sekvante la liston de Bass, [[Brumlow Top]] (1 586 m) estas la plej alta vulkano en Aŭstralio.<ref name="pb" /> Laŭ la listo de Messner, [[Monto Giluwe]] (4 368 m) sur Nov-Gvineo estas la plej alta vulkano de la aŭstralia kontinento. Ambaŭ listoj konsideras la Kaŭkazan Montaron kiel eŭropan. Tio faras Monton Elbruson (5 864 m), en Rusio, la plej alta vulkano en Eŭropo. Tiuj, kiuj ekskludas la Kaŭkazon el Eŭropo, rigardas la Etnan (3 403 m), situantan en Sicilio, kiel la plej altan vulkanon de Eŭropo.<ref name="pb"/ >{{Cite web |title=The Volcanic Seven Summits - Peakbagger.com |url=https://peakbagger.com/list.aspx?lid=1002&cid=24813 |access-date=2025-11-24 |website=peakbagger.com}}</ref> {| class="wikitable sortable" !colspan="9"|''Vulkanaj Sep Montopintoj'' (ordigitaj laŭ alteco) |- ! width= 100 | Vulkano ! width= 50 | Bass-listo ! width= 50 | Messner-listo ! width= 100 | Alteco ! width= 100 | [[Elstareco (geografio)|Elstareco]] ! width= 100 | Kontinento ! width= 150 | [[Montara sistemo|Montaro]] ! width= 100 | Lando ! width= 100 | Koordinatoj |-align=center |[[Ojos del Salado]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| {{Alteco|m|6893}} |align=center| {{Alteco|m|3688}} |[[Sudameriko]] |[[Andoj]] |{{Argentino}} <br/> {{Ĉilio}} |{{Koord|-27.1097|-68.5414}} |-align=center |[[Kilimanĝaro]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| {{Alteco|m|5895}} |align=center| {{Alteco|m|5885}} |[[Afriko]] | - |{{Tanzanio}} |{{Koord|-3.0667|37.3592}} |-align=center |[[Elbruso]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| {{Alteco|m|5642}} |align=center| {{Alteco|m|4741}} |[[Europo]] |[[Kaŭkazo]] |{{Rusujo}} |{{Koord|43.35254|42.437875}} |-align=center |[[Pinto de Orizaba]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| {{Alteco|m|5636}} |align=center| {{Alteco|m|4922}} |[[Nordameriko]] |[[Novvulkana Montaro]] |{{Meksiko}} |{{Koord|19.03|-97.27}} |-align=center |[[Damavando]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| {{Alteco|m|5610}} |align=center| {{Alteco|m|4667}} |[[Azio]] |[[Elborz-Montaro|Elborz]] |{{Irano}} |{{Koord|35.9553|52.1092}} |-align=center |[[Monto Sidley]] |align=center|✔ |align=center|✔ |align=center| {{Alteco|m|4285}} |align=center| {{Alteco|m|2517}} |[[Antarkto]] |[[Executive Committee Range|Executive Committee Range]] | {{Antarkto}} |{{Koord|-77.04|-126.1}} |-align=center |[[Monto Giluwe]] |align=center| |align=center|✔ |align=center| {{Alteco|m|4368}} |align=center| {{Alteco|m|2488}} |[[Oceanio]] (kontinento) |[[Nov-Gvineaj Montaraj Landoj]] |{{Papuo-Nov-Gvineo}} |{{Koord|-6.0389|143.8861}} |-align=center |[[Brumlow Top]] |align=center|✔ |align=center| |align=center| {{Alteco|m|1586}} |align=center| {{Alteco|m|1118}} |[[Aŭstralio]] (ĉeftero) |[[Granda Disiganta Montaro]] |{{Aŭstralio}} |{{Koord|-32.0032|151.448}} |} == Grimpado == En 2011, Mario Trimeri fariĝis la unua persono kiu atingis la pinton de ĉiuj 12 (Kilimanĝaro kaj Elbruso estas en ambaŭ listoj) de la Vulkanaj Sep Montopintoj kaj la [[Sep Montopintoj]]. La kuvajta grimpisto Yousef Al Refaie faris [[Guinness-libro de rekordoj|Guinness-Mondan Rekordon]]<ref>{{cite news |date=6a de Majo 2022 |title="Kuwaiti mountaineer youngest ever to climb Seven Volcanic Summits" |publisher=Guinness World Records |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2022/5/kuwaiti-mountaineer-youngest-ever-to-climb-seven-volcanic-summits-696926 |access-date=4a de Junio 2023}}</ref> kaj fariĝis la plej juna grimpisto en la mondo kaj la unua mezorienta arabo<ref>{{cite web |date=15a de Januaro 2019 |title="Kuwaiti mountaineer completes 7 volcanic summits challenge" |url=https://www.kuwaittimes.com/kuwaiti-mountaineer-completes-7-volcanic-summits-challenge/ |access-date=4a de Junio 2023 |website=Kuwait Times }}</ref> kiu kompletigis la Sep Vulkanajn Montopintojn en la aĝo de 24 jaroj kaj 119 tagoj kiam li grimpis Monton Sidley en Antarkto la 22-an de decembro 2021, superante la hindan grimpiston Satyarup Siddhanta kiu antaŭe faris ĉi tiun rekordon en la aĝo de 35 jaroj kaj 261 tagoj. La 9-an de decembro 2018 post grimpado de Ojos del Salado, la kanada grimpisto Theodore Fairhurst fariĝis la plej aĝa en la mondo kiu grimpis kaj la Sep Montopintojn kaj la Vulkanajn Sep Montopintojn je 71 jaroj kaj 231 tagoj.<ref>{{cite news|url=http://montrealgazette.com/opinion/columnists/brownstein-focus-fitness-paramount-for-navigating-citys-sidewalks-mountain-climber-says|title=Focus, fitness paramount on Montreal's icy sidewalks: mountain climber|date=12a de Marto 2019|work=Montreal Gazette}}</ref> La 4-an de julio 2023, la Aŭstrali-naskita Caroline Leon kompletigis la Vulkanajn Sep Montopintojn en la plej rapida tempo de 183 tagoj.<ref>{{cite news |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/605625-fastest-time-to-climb-the-seven-volcanic-summits-female|title="Fastest Time to Climb the Seven Volcanic Summits" |publisher=Official Guinness World Records |date=4a de Julio 2023}} </ref><ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/uae/2023/02/14/dubai-climber-aims-high-after-scaling-highest-volcanic-peak-in-antarctica|title=Dubai climber aims high after scaling highest volcanic peak in Antarctica|work=The National News}}</ref><ref>{{cite news|url=https://clachliath.com/the-volcanic-seven-summits/|title=Volcanic Seven Summits|work=James Stone}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Sep Montopintoj]] * [[Sep Duaj Montopintoj]] * [[Sep Triaj Montopintoj]] * [[Tripolusa Defio]] * [[Listo de la montoj pli altaj ol 8000 m]] * [[Montogrimpado]] ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Vulkanoj}} [[Kategorio:Montogrimpado]] kyupfuo6yx2tbrcnq6elxba7o2wyeua Nov-Ĵerzejo kontraŭ T. L. O. 0 950080 9442000 9440897 2026-07-30T18:39:03Z Kani 670 9442000 wikitext text/x-wiki '''''Nov-Ĵerzejo kontraŭ T.L.O.''' (New Jersey v. T.L.O. )'' estas grava decido de la [[Supera Kortumo de Usono]], kiu konstatis la principojn de traserĉado en usonaj publikaj lernejoj fare de lernejoficistoj sen skriba ordono.   T.L.O. estis studento ĉeestanta ''Piscataway Mezlernejo (Piscataway High School)'' en [[Kantono Middlesex (Nov-Ĵerzejo)]], kiu estis traserĉadita poste ŝi estis kaptita fumante en la banĉambro. Kiam viclernejestro, Theodore Choplick, traserĉis ŝian monujon, li trovis [[Mariĥuano|mariĥuanon]], drog-akcesoraĵojn, kaj drogvendajn registrojn. Ŝi estis suspendita de lernejo kaj akuzita de la polico pro la akcesoraĵoj. T.L.O. disputis la akuzadojn, dirante, ke la traserĉado estis malobservo de la [[Kvara Amendo]] al la Konstitucio de Usono kaj la protektado kontraŭ malprudenta traserĉado kaj konfiskado. La kortumo deklaris, 6 kontraŭ 3, ke la traserĉado estis laŭkonstitucia, kaj decidis, ke lernejoficistoj ne bezonas havi verŝajnan kaŭzon nek skriban ordonon por traserĉadoj en lernejoj. Ili decidis, ke lernejoficistoj bezonas havi nur “racian suspekton,” ke la studento malobservis la leĝon aŭ lernejajn regulojn.  Ĉar T.L.O. estis sub 18 jaroj, ŝi estas nomata nur per siaj inicialoj. == Fono == === Antaŭa jurisprudenco === En [[Usono]], la Kvara Amendo al la [[Konstitucio de Usono|Konstitucio]] malpermesis malprudentajn traserĉadojn kaj konfiskadojn fare de la registaro. La amendo etendas la ŝtatregistaron ankaŭ pro la [[Dekkvara Amendo al la Usona Konstitucio|Dekkvara Amendo]] kaj la [[Konvena Procezo Klaŭzo]]. === Faktoj de la kazo === En 7-an marto, 1980, instruisto de Piscataway Mezlernejo trovis du 14-aĝajn knabinojn fumantajn en la banĉambro. Ili estis alportitaj al la oficejo, kie la viclernejestro, Theodore Choplick, pridemandis ilin. Unu el knabino koncedas, ke ŝi estis fuminte kaj estis suspendita, sed la alia knabino, konata per sia inicialoj T.L.O., diris, ke ŝi neniel fumas. <ref>[https://supreme.justia.com/cases/federal/us/469/325/#tab-opinion-1955827]</ref> Choplick traserĉis ŝian monujon kaj trovis marlborajnn [[Cigaredo|cigaredojn]] kaj rul-paperon. Poste, kontinuis traserĉi kaj trovis: mariĥuanon, [[Tabako|tabakpipon]], slipojn dirante kiu ŝuldas al ŝi monon, malplenajn plastajn sakojn, kaj leterojn implicinte mariĥuanvendaj.<ref>[https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/469/325]</ref> T.L.O. estis suspendita dum 3 tagoj pro fumado en nefuma loko kaj plia 7 tagoj pro la posedo de mariĥuano en lernejo. Ŝi ankaŭ estis akuzita pri delikteco pro la mariĥuano kaj aliaj drog-akcesoraĵoj. {{polurinda}} En junalarkortumo, T.L.O diskutis la kortuma ne povus uziĝi la serĉado de ŝia monujo kiel pruvon de krimo ĉar la serĉado malobservis la Kvaran Amendon. Tamen, la ''[[Kortumo por Junuloj kaj Hejmaj Rilatoj de Kantono Middlesex, Nov-Ĵerzejo]]'' (Juvenile and Domestic Relations Court of Middlesex County, New Jersey) deklaris Choplick havis verŝajna kaŭzo, kaj T.L.O estis kondamnita unu jaro de provtempo. Poste la [[Apelacia Divizio de la Supera Kortumo de Nov-Ĵerzejo]] neis ŝian apelacion, T.L.O apelacis al la Supera Kortuma de Nov-Ĵerzejo. [[La Supera Kortuma de Nov-Ĵerzejo]] deklaris Choplick ne havis verŝajnan kaŭzon, kaj mandatis subpremi la pruvon de la monujo. Nov-Ĵerzejo apelacis al la Supera Kortuma de Usono. La kazo estis aprobita por jura revizio la 29-an de novembro. == Supera Kortumo == La kortuma ekis komencajn argumentojn en 28-an marto, 1984, tamen estis re-argumentita en 2-an oktobro, 1984. La juĝa decido estis 6 kontraŭ 3, decidante favore al Nov-Ĵerzejo. La kortuma deklaris la serĉado ne malobservis la Kvaran Amendon ĉar Choplick havis “racian suspekton” serĉi la monujon de T.L.O. === Plimulta Opinio === Juĝisto Byron White diris lernejoficistoj benzonas racia suspekto serĉi studentojn. Ĉar T.L.O estis jam suspektita pri fumado, Choplick ja havis racia nsuspekton serĉi ŝian monujon. La akuzo, ke T.L.O. havis cigaredojn estis koncerna ekde ŝi estus trovita fumante en la banĉambro. En la komenca serĉado, la pruvo estis en simpla vido, kaj ekde kaj ekde la Doktrino de Simpla Vido, Choplick ne benzonas skriban ordonon serĉi la reston de ŝia monujo. === Aliaj Opinioj === En lia konsento, Juĝisto Lewis F. Powell (aligita de Juĝisto Sandra Day O’Connor), konsentis kun la plimulta opinio, tamen lia emfazis, ke studentoj en lernejoj ne povus havi la sama nivelo de protekto kiel plenkreskuloj kaj junuloj ekstere lernejoj.  <ref name=":0">https://tile.loc.gov/storage-services/service/ll/usrep/usrep469/usrep469325/usrep469325.pdf</ref> Kvankam Juĝisto William J. Brennan kaj Juĝisto Thurgood Marshall konsentis la Kvara Amendo etendiĝas al instruistoj, ilia malkonsentis kun la rezonado de racia suspoketo. En lia malkonsento, Juĝisto Marshall priskribita la plimulta opinio kiel malklara foriro al la Kvara Amendo. Marshall diris, ke racia suspoketo ne estas subtenata de la Konstitucio nek jura precedenco. Juĝisto Brennan diris, ke sen “speciala registara intereso”, la registaro ne povas pravigi serĉado sen skriba ordono.<ref name=":0" /> La decido konstatis la escepto de speciala benzono, kiu deklaris la registaro povas serĉi sen verŝajna kaŭzo nek skriba ordono se la serĉado estas por antaŭenigi celon aŭ specialan benzonon preter krima juro devigo (en la kazo de T.L.O, la speciala benzono estis konservi disciplinon en lernejo) kaj se la rezanado estas racia poste publika kaj privata interesoj estas konsiderita. == Referencoj == mnx12d8n4pooeindokog5e6vot78duu 9442002 9442000 2026-07-30T18:44:24Z Kani 670 /* Aliaj Opinioj */ 9442002 wikitext text/x-wiki '''''Nov-Ĵerzejo kontraŭ T.L.O.''' (New Jersey v. T.L.O. )'' estas grava decido de la [[Supera Kortumo de Usono]], kiu konstatis la principojn de traserĉado en usonaj publikaj lernejoj fare de lernejoficistoj sen skriba ordono.   T.L.O. estis studento ĉeestanta ''Piscataway Mezlernejo (Piscataway High School)'' en [[Kantono Middlesex (Nov-Ĵerzejo)]], kiu estis traserĉadita poste ŝi estis kaptita fumante en la banĉambro. Kiam viclernejestro, Theodore Choplick, traserĉis ŝian monujon, li trovis [[Mariĥuano|mariĥuanon]], drog-akcesoraĵojn, kaj drogvendajn registrojn. Ŝi estis suspendita de lernejo kaj akuzita de la polico pro la akcesoraĵoj. T.L.O. disputis la akuzadojn, dirante, ke la traserĉado estis malobservo de la [[Kvara Amendo]] al la Konstitucio de Usono kaj la protektado kontraŭ malprudenta traserĉado kaj konfiskado. La kortumo deklaris, 6 kontraŭ 3, ke la traserĉado estis laŭkonstitucia, kaj decidis, ke lernejoficistoj ne bezonas havi verŝajnan kaŭzon nek skriban ordonon por traserĉadoj en lernejoj. Ili decidis, ke lernejoficistoj bezonas havi nur “racian suspekton,” ke la studento malobservis la leĝon aŭ lernejajn regulojn.  Ĉar T.L.O. estis sub 18 jaroj, ŝi estas nomata nur per siaj inicialoj. == Fono == === Antaŭa jurisprudenco === En [[Usono]], la Kvara Amendo al la [[Konstitucio de Usono|Konstitucio]] malpermesis malprudentajn traserĉadojn kaj konfiskadojn fare de la registaro. La amendo etendas la ŝtatregistaron ankaŭ pro la [[Dekkvara Amendo al la Usona Konstitucio|Dekkvara Amendo]] kaj la [[Konvena Procezo Klaŭzo]]. === Faktoj de la kazo === En 7-an marto, 1980, instruisto de Piscataway Mezlernejo trovis du 14-aĝajn knabinojn fumantajn en la banĉambro. Ili estis alportitaj al la oficejo, kie la viclernejestro, Theodore Choplick, pridemandis ilin. Unu el knabino koncedas, ke ŝi estis fuminte kaj estis suspendita, sed la alia knabino, konata per sia inicialoj T.L.O., diris, ke ŝi neniel fumas. <ref>[https://supreme.justia.com/cases/federal/us/469/325/#tab-opinion-1955827]</ref> Choplick traserĉis ŝian monujon kaj trovis marlborajnn [[Cigaredo|cigaredojn]] kaj rul-paperon. Poste, kontinuis traserĉi kaj trovis: mariĥuanon, [[Tabako|tabakpipon]], slipojn dirante kiu ŝuldas al ŝi monon, malplenajn plastajn sakojn, kaj leterojn implicinte mariĥuanvendaj.<ref>[https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/469/325]</ref> T.L.O. estis suspendita dum 3 tagoj pro fumado en nefuma loko kaj plia 7 tagoj pro la posedo de mariĥuano en lernejo. Ŝi ankaŭ estis akuzita pri delikteco pro la mariĥuano kaj aliaj drog-akcesoraĵoj. {{polurinda}} En junalarkortumo, T.L.O diskutis la kortuma ne povus uziĝi la serĉado de ŝia monujo kiel pruvon de krimo ĉar la serĉado malobservis la Kvaran Amendon. Tamen, la ''[[Kortumo por Junuloj kaj Hejmaj Rilatoj de Kantono Middlesex, Nov-Ĵerzejo]]'' (Juvenile and Domestic Relations Court of Middlesex County, New Jersey) deklaris Choplick havis verŝajna kaŭzo, kaj T.L.O estis kondamnita unu jaro de provtempo. Poste la [[Apelacia Divizio de la Supera Kortumo de Nov-Ĵerzejo]] neis ŝian apelacion, T.L.O apelacis al la Supera Kortuma de Nov-Ĵerzejo. [[La Supera Kortuma de Nov-Ĵerzejo]] deklaris Choplick ne havis verŝajnan kaŭzon, kaj mandatis subpremi la pruvon de la monujo. Nov-Ĵerzejo apelacis al la Supera Kortuma de Usono. La kazo estis aprobita por jura revizio la 29-an de novembro. == Supera Kortumo == La kortuma ekis komencajn argumentojn en 28-an marto, 1984, tamen estis re-argumentita en 2-an oktobro, 1984. La juĝa decido estis 6 kontraŭ 3, decidante favore al Nov-Ĵerzejo. La kortuma deklaris la serĉado ne malobservis la Kvaran Amendon ĉar Choplick havis “racian suspekton” serĉi la monujon de T.L.O. === Plimulta Opinio === Juĝisto Byron White diris lernejoficistoj benzonas racia suspekto serĉi studentojn. Ĉar T.L.O estis jam suspektita pri fumado, Choplick ja havis racia nsuspekton serĉi ŝian monujon. La akuzo, ke T.L.O. havis cigaredojn estis koncerna ekde ŝi estus trovita fumante en la banĉambro. En la komenca serĉado, la pruvo estis en simpla vido, kaj ekde kaj ekde la Doktrino de Simpla Vido, Choplick ne benzonas skriban ordonon serĉi la reston de ŝia monujo. === Aliaj Opinioj === En lia konsento, Juĝisto Lewis F. Powell (aligita de Juĝisto Sandra Day O’Connor), konsentis kun la plimulta opinio, tamen lia emfazis, ke studentoj en lernejoj ne povus havi la sama nivelo de protekto kiel plenkreskuloj kaj junuloj ekstere lernejoj.  <ref name=":0">[https://tile.loc.gov/storage-services/service/ll/usrep/usrep469/usrep469325/usrep469325.pdf]</ref> Kvankam Juĝisto William J. Brennan kaj Juĝisto Thurgood Marshall konsentis la Kvara Amendo etendiĝas al instruistoj, ilia malkonsentis kun la rezonado de racia suspoketo. En lia malkonsento, Juĝisto Marshall priskribita la plimulta opinio kiel malklara foriro al la Kvara Amendo. Marshall diris, ke racia suspoketo ne estas subtenata de la Konstitucio nek jura precedenco. Juĝisto Brennan diris, ke sen “speciala registara intereso”, la registaro ne povas pravigi serĉado sen skriba ordono.<ref name=":0" /> La decido konstatis la escepto de speciala benzono, kiu deklaris la registaro povas serĉi sen verŝajna kaŭzo nek skriba ordono se la serĉado estas por antaŭenigi celon aŭ specialan benzonon preter krima juro devigo (en la kazo de T.L.O, la speciala benzono estis konservi disciplinon en lernejo) kaj se la rezanado estas racia poste publika kaj privata interesoj estas konsiderita. == Referencoj == 911mvcecq5st5m1p8244lgon6ob71g9 9442214 9442002 2026-07-31T03:10:12Z La Fantamo 259891 riparis rimarkindajn gramatikajn problemojn 9442214 wikitext text/x-wiki '''''Nov-Ĵerzejo kontraŭ T.L.O.''' (New Jersey v. T.L.O. )'' estas grava decido de la [[Supera Kortumo de Usono]], kiu konstatis la principojn de traserĉado en usonaj publikaj lernejoj fare de lernejoficistoj sen skriba ordono.   T.L.O. estis studento ĉeestanta ''Piscataway Mezlernejo (Piscataway High School)'' en [[Kantono Middlesex (Nov-Ĵerzejo)]], kiu estis traserĉadita poste ŝi estis kaptita fumante en la banĉambro. Kiam viclernejestro, Theodore Choplick, traserĉis ŝian monujon, li trovis [[Mariĥuano|mariĥuanon]], drog-akcesoraĵojn, kaj drogvendajn registrojn. Ŝi estis suspendita de lernejo kaj akuzita de la polico pro la akcesoraĵoj. T.L.O. disputis la akuzadojn, dirante, ke la traserĉado estis malobservo de la [[Kvara Amendo]] al la Konstitucio de Usono kaj la protektado kontraŭ malprudenta traserĉado kaj konfiskado. La kortumo deklaris, 6 kontraŭ 3, ke la traserĉado estis laŭkonstitucia, kaj decidis, ke lernejoficistoj ne bezonas havi verŝajnan kaŭzon nek skriban ordonon por traserĉadoj en lernejoj. Ili decidis, ke lernejoficistoj bezonas havi nur “racian suspekton,” ke la studento malobservis la leĝon aŭ lernejajn regulojn.  Ĉar T.L.O. estis sub 18 jaroj, ŝi estas nomata nur per siaj inicialoj. == Fono == === Antaŭa jurisprudenco === En [[Usono]], la Kvara Amendo al la [[Konstitucio de Usono|Konstitucio]] malpermesis malprudentajn traserĉadojn kaj konfiskadojn fare de la registaro. La amendo etendas la ŝtatregistaron ankaŭ pro la [[Dekkvara Amendo al la Usona Konstitucio|Dekkvara Amendo]] kaj la [[Konvena Procezo Klaŭzo]]. === Faktoj de la kazo === En 7-an marto, 1980, instruisto de Piscataway Mezlernejo trovis du 14-aĝajn knabinojn fumantajn en la banĉambro. Ili estis alportitaj al la oficejo, kie la viclernejestro, Theodore Choplick, pridemandis ilin. Unu el knabino koncedas, ke ŝi estis fuminte kaj estis suspendita, sed la alia knabino, konata per sia inicialoj T.L.O., diris, ke ŝi neniel fumas. <ref>[https://supreme.justia.com/cases/federal/us/469/325/#tab-opinion-1955827]</ref> Choplick traserĉis ŝian monujon kaj trovis marlborajnn [[Cigaredo|cigaredojn]] kaj rul-paperon. Poste, kontinuis traserĉi kaj trovis: mariĥuanon, [[Tabako|tabakpipon]], slipojn dirante kiu ŝuldas al ŝi monon, malplenajn plastajn sakojn, kaj leterojn implicinte mariĥuanvendaj.<ref>[https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/469/325]</ref> T.L.O. estis suspendita dum 3 tagoj pro fumado en nefuma loko kaj plia 7 tagoj pro la posedo de mariĥuano en lernejo. Ŝi ankaŭ estis akuzita pri delikteco pro la mariĥuano kaj aliaj drog-akcesoraĵoj. {{polurinda}} En junalarokortumo, T.L.O. diskutis, ke la kortuma ne povus uziĝi la traserĉadon de ŝia monujo, kiel pruvo de krimo ĉar la traserĉado malobservis la Kvaran Amendon. Tamen, la ''[[Kortumo por Junuloj kaj Hejmaj Rilatoj de Kantono Middlesex, Nov-Ĵerzejo|Kortumo por Junuloj kaj Hejmaj Rilatoj de Kantono Middlesex (Nov-Ĵerzejo]]'') (Juvenile and Domestic Relations Court of Middlesex County, New Jersey) deklaris Choplick havis verŝajnan kaŭzon. T.L.O. estis kondamnita unu jaro de provtempo. Poste la [[Apelacia Divizio de la Supera Kortumo de Nov-Ĵerzejo]] neis ŝian apelacion, T.L.O. apelacis al [[la Supera Kortumo de Nov-Ĵerzejo]]. La Supera Kortumo de Nov-Ĵerzejo deklaris Choplick ne havis verŝajnan kaŭzon, kaj mandatis subpremi la pruvon de la monujo. Nov-Ĵerzejo apelacis al la Supera Kortuma de Usono. La kazo estis aprobita por jura revizio la 29-an de novembro. == Supera Kortumo == La kortumo ekis komencajn argumentojn la 28-an de marto, 1984, tamen estis denove argumentita la 2-an de oktobro, 1984. La juĝa decido estis 6 kontraŭ 3 favore al Nov-Ĵerzejo. La kortumo deklaris, ke la traserĉado ne malobservis la Kvaran Amendon, ĉar Choplick havis “racian suspekton” serĉi la monujon de T.L.O. === Plimulta Opinio === Juĝisto Byron White diris, ke lernejoficistoj bezonas racian suspekton por traserĉi studentojn. Ĉar T.L.O. estis jam suspektita pri fumado, Choplick havis racian suspekton por traserĉi ŝian monujon. La akuzo, ke T.L.O. havis cigaredojn estis grava ekde ŝi estus trovita fumante en la banĉambro. En la komenca serĉado, la pruvo estis en simpla vido, kaj ĉar la Doktrino de Simpla Vido, Choplick ne bezonas skriban ordonon por serĉi la reston de ŝia monujo. === Aliaj Opinioj === En lia konsento, Juĝisto Lewis F. Powell (aligita de Juĝisto Sandra Day O’Connor), konsentis kun la plimulta opinio, tamen li emfazis, ke studentoj en lernejoj ne povus havi la saman nivelon de protekto kiel plenkreskuloj kaj junuloj ekster lernejoj. <ref name=":0">[https://tile.loc.gov/storage-services/service/ll/usrep/usrep469/usrep469325/usrep469325.pdf]</ref> Kvankam Juĝisto William J. Brennan kaj Juĝisto Thurgood Marshall konsentis la Kvara Amendo etendiĝas al instruistoj, ilia malkonsentis kun la rezonado de racia suspekto. En lia malkonsento, Juĝisto Marshall priskribis, ke la plimulta opinio, kiel malklara foriro al la Kvara Amendo. Marshall diris, ke racia suspeketo ne estas subtenata de la Konstitucio nek jura precedenco. Juĝisto Brennan diris, ke sen “speciala registara intereso”, la registaro ne povas pravigi traserĉadon sen skriba ordono.<ref name=":0" /> La decido konstatis la escepton de speciala bezono, kiu deklaris la registaro povas traserĉi sen verŝajna kaŭzo aŭ skriba ordono se la traserĉado estas por antaŭenigi celon aŭ specialan bezonon preter krimjura devigo (en la kazo de T.L.O, la speciala benzono estis konservi disciplinon en lernejo), kaj se la rezanado estas racia poste konsidero publika kaj privata interesoj. == Referencoj == dda35vm6iyujs7vdac5qzicxfm5wv2w Tripolusa Defio 0 950083 9442003 9432232 2026-07-30T18:46:58Z Kani 670 9442003 wikitext text/x-wiki La '''Tripolusa Defio''' estas defio por aventuristoj atingi la [[Norda Poluso|Nordan Poluson]], la [[Suda Poluso|Sudan Poluson]] kaj la pinton de [[Ĉomolungmo]]. La unua persono kiu atingis ĉiujn tri lokojn estis [[Edmund Hillary]]. Hillary atingis la pinton de Everesto en majo 1953, atingis la Sudan Poluson en januaro 1958, kaj atingis la Nordan Poluson kune kun [[Neil Armstrong]] en aprilo 1985. Hillary flugis al la Norda Poluso.<ref>{{cite book|title=Sir Edmund Hillary; An Extraordinary Life|author=Johnston, Alexa |date= 2005}}</ref> La unua persono kiu kompletigis la defion tute piede estis Erling Kagge. Kagge kompletigis la Tripolusan Defion antaŭ majo 1994, ses monatojn pli rapide ol la sekva persono. La 5-an de aŭgusto 1997, Antoine de Choudens (Francio, 1969–2009) fariĝis la sola grimpisto kiu plenumis la Tri polusoj defion piede sen uzi suplementan oksigenon dum la grimpado al [[Everesto]].<ref>{{cite web|website=8000ers.com|title=Ascents - Everest (without supplementary oxygen)|url=https://www.8000ers.com/cms/download.html?func=startdown&id=154}}</ref> Tina Sjögren fariĝis la unua virino kiu plenumis la defion en 2002.<ref>{{cite news| url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0531_020531_polarswim2.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20020610040712/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/05/0531_020531_polarswim2.html | url-status=dead | archive-date=10 June 2002 |title=Married Couple Conquers All 'Three' Poles|work=National Geographic News|date=May 2002}}</ref> Colin O'Brady fariĝis la plej rapida persono kiu kompletigis la Tripolusan Defion en majo 2016, starigante la nunan rekordon en 131 tagoj kiel parto de sia sukcesa provo rompi la rapidrekordojn de la [[Sep Montopintoj]] kaj Esploristoj Granda Ŝlemo.{{Noto|text={{en}}: ''Explorer's Grand Slam'' aŭ ''Adventurer's Grand Slam'' — la Tri Polusoj plus la Sep Montopintoj}}<ref>{{cite news| url= https://www.outsideonline.com/2099281/how-did-colin-obrady-shatter-absolutely-insane-endurance-and-adventure-record|work=Outside Online|title=How Did Colin O'Brady Shatter Absolutely Insane Endurance and Adventure Record?|author=Stulberg, Brad |date=July 19, 2016}}</ref><ref>{{Cite news|author=Cowan, Lee|url=http://www.cbsnews.com/news/setting-an-epic-world-record/|date=June 5, 2016|title=Setting an epic world record|work=CBS News|access-date=2017-01-24}}</ref> Masha Gordon fariĝis la plej rapida virino kiu plenumis la Tripolusa Defio en 2016, superante rekordon starigitan de Wang Lei en majo 2010.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/what-is-the-three-poles-challenge-and-who-was-the-first-person-to-win-it.html|title = What is the Three Poles Challenge and Who Was the First Person to Win It?|date = 2 May 2018}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Sep Montopintoj]] * [[Sep Vulkanaj Montopintoj]] * [[Sep Duaj Montopintoj]] * [[Sep Triaj Montopintoj]] * [[Listo de la montoj pli altaj ol 8000 m]] == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Polusa esplorado]] [[Kategorio:Internaciaj konkursoj]] memi7kohjzitybmhrzpw6lb5h12fv2o Dieudonné Costes 0 950089 9442004 9432532 2026-07-30T18:49:23Z Kani 670 /* Pri Esperanto */ 9442004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|priskribo=}} '''Dieudonné COSTES''' (naskiĝis la 4-an de novembro 1892 en Septfonds, [[Tarn-et-Garonne]] &#x2013; mortis la 18-an de majo 1973 en [[Parizo]]) estis franca [[flug-aso]] dum la [[Unua Mondmilito]],<ref>Norman Franks; Bailey, Frank (1993). ''Over the Front: The Complete Record of the Fighter Aces and Units of the United States and French Air Services, 1914–1918.'' London, UK: Grub Street Publishing., p.136</ref> kaj poste piloto kiu rompis rekordajn distancojn.<ref>Donald, David, ed., ''The Complete Encyclopedia of World Aircraft'', New York: Barnes & Noble Books, 1997, {{ISBN|0-7607-0592-5}}, p. 187.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fai.org/news/90-years-ago-first-non-stop-flight-across-south-atlantic-ocean|title=90 years ago: First non-stop flight across South Atlantic Ocean|date=2017-10-13|website=www.fai.org|language=en|access-date=2020-02-09}}</ref><ref>{{cite book|title=Conquistadors of the Sky: A History of Aviation in Latin America|page=217}}</ref> == Pri Esperanto == [[Dosiero:Dieudonné_Costes_y_Joseph_Le_Brix,_1927.png|dekstra|eta|Dieudonné Costes kaj Joseph Le Brix en argentina revuo Plus Ultra, novembro 1927]]{{Citaĵo | teksto = Opinio de eminentulo. La franca aviadisto Costes pri Esperanto. <br> [[Emile Houbart|S-ro Houbart]], direktoro de "[[La Movado (1909)|La Movado]]", intervjuis la konatan francan aviadiston Costes, kiu starigis mondrekordon je la plej longe traflugita distanco sen halto ([[Parizo]] [[Ĵasko|Djask]] en [[Persujo]], 5650 km en 32 horoj). Jen kion s-ro Costes interalie deklaris: <br> "En [[Hindujo]], apud [[Patna]], kie — revenanfe — ni alteriĝis, ni tute ne povis kompreniĝi kun la enlandanoj. Ni dormis en la [[aeroplano]], kaj post dutaga restado apud tiu urbo ni forflugis, ne povinte komprenebliĝi nek kompreni eĉ unu vorton. <br> Estas nepre necese, ke Eperanto fariĝu la helpa lingvo, kiu pliampleksigos la popolojn kaj igos la vojaĝojn agrablaj kai facilaj, ĉar nenio estas pli teda, ol trapasi ĉiutage landojn diversajn kun lingvoj malsamaj. Tial mi tre deziras kaj sincere kredas la ĉiam pli grandan disvastiĝon de Esperanto. Mi devas do eklerni Esperanton . . . kaj ankaŭ la loĝantoj de la landoj, kie iun tagon mi alteriĝos." <br> La kunfluginto kaj kunrekordulo de s-ro Costes, kapitano Rignot, en parolado farita la 26-an de novembro en la radio-stacio de P. T. T. en Parizo, aludis pri Esperanto en la rakonto pri sia flugo. | aŭtoro = Emile Houbart | verko = [[Verda Stelo]] - Numero 03, Decembro (1926) <ref>https://archive.org/details/VerdaStelo_1926_n03_dec/page/n2/mode/1up?q=Houbart</ref> }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20131115182941/http://www.septfonds.com/septfonds_dieudonne_costes_01.htm Dieudonné COSTES – Biographie d'un aviateur Septfontois] * [https://www.as14-18.net/Costes Kompleta biografio, listo de venkoj de la Unua Mondmilito, kaj kolorprofiloj de liaj aviadiloj dum la Unua Mondmilito] * [http://www.theaerodrome.com/aces/france/costes.php La Flughaveno] * [https://books.google.com/books?id=xSgDAAAAMBAJ&dq=Popular+Science+1930+plane+%22Popular+Science%22&pg=PA42 "Aera Progreso de Lindbergh al Coste."] ''Popular Science'', novembro 1930, pp.&nbsp;42–43. . {{Ĝermo|Piloto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Costes, Dieudonné }} [[Kategorio:Francaj aviadistoj]] [[Kategorio:Flugpioniroj]] [[Kategorio:Homoj de Tarn-et-Garonne]] saq45bx701zo04mwrlgtuqjatya07hk 9442006 9442004 2026-07-30T18:50:29Z Kani 670 /* Pri Esperanto */ 9442006 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|priskribo=}} '''Dieudonné COSTES''' (naskiĝis la 4-an de novembro 1892 en Septfonds, [[Tarn-et-Garonne]] &#x2013; mortis la 18-an de majo 1973 en [[Parizo]]) estis franca [[flug-aso]] dum la [[Unua Mondmilito]],<ref>Norman Franks; Bailey, Frank (1993). ''Over the Front: The Complete Record of the Fighter Aces and Units of the United States and French Air Services, 1914–1918.'' London, UK: Grub Street Publishing., p.136</ref> kaj poste piloto kiu rompis rekordajn distancojn.<ref>Donald, David, ed., ''The Complete Encyclopedia of World Aircraft'', New York: Barnes & Noble Books, 1997, {{ISBN|0-7607-0592-5}}, p. 187.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fai.org/news/90-years-ago-first-non-stop-flight-across-south-atlantic-ocean|title=90 years ago: First non-stop flight across South Atlantic Ocean|date=2017-10-13|website=www.fai.org|language=en|access-date=2020-02-09}}</ref><ref>{{cite book|title=Conquistadors of the Sky: A History of Aviation in Latin America|page=217}}</ref> == Pri Esperanto == [[Dosiero:Dieudonné_Costes_y_Joseph_Le_Brix,_1927.png|dekstra|eta|Dieudonné Costes kaj Joseph Le Brix en argentina revuo Plus Ultra, novembro 1927]]{{Citaĵo | teksto = Opinio de eminentulo. La franca aviadisto Costes pri Esperanto. <br> [[Emile Houbart|S-ro Houbart]], direktoro de "[[La Movado (1909)|La Movado]]", intervjuis la konatan francan aviadiston Costes, kiu starigis mondrekordon je la plej longe traflugita distanco sen halto ([[Parizo]] [[Ĵasko|Djask]] en [[Persujo]], 5650 km en 32 horoj). Jen kion s-ro Costes interalie deklaris: <br> "En [[Hindujo]], apud [[Patna]], kie — revenanfe — ni alteriĝis, ni tute ne povis kompreniĝi kun la enlandanoj. Ni dormis en la [[aeroplano]], kaj post dutaga restado apud tiu urbo ni forflugis, ne povinte komprenebliĝi nek kompreni eĉ unu vorton. <br> Estas nepre necese, ke Eperanto fariĝu la helpa lingvo, kiu pliampleksigos la popolojn kaj igos la vojaĝojn agrablaj kai facilaj, ĉar nenio estas pli teda, ol trapasi ĉiutage landojn diversajn kun lingvoj malsamaj. Tial mi tre deziras kaj sincere kredas la ĉiam pli grandan disvastiĝon de Esperanto. Mi devas do eklerni Esperanton . . . kaj ankaŭ la loĝantoj de la landoj, kie iun tagon mi alteriĝos." <br> La kunfluginto kaj kunrekordulo de s-ro Costes, kapitano Rignot, en parolado farita la 26-an de novembro en la radio-stacio de P. T. T. en Parizo, aludis pri Esperanto en la rakonto pri sia flugo. | aŭtoro = Emile Houbart | verko = [[Verda stelo (apartigilo)|Verda Stelo]] - Numero 03, Decembro (1926) <ref>[https://archive.org/details/VerdaStelo_1926_n03_dec/page/n2/mode/1up?q=Houbart]</ref> }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20131115182941/http://www.septfonds.com/septfonds_dieudonne_costes_01.htm Dieudonné COSTES – Biographie d'un aviateur Septfontois] * [https://www.as14-18.net/Costes Kompleta biografio, listo de venkoj de la Unua Mondmilito, kaj kolorprofiloj de liaj aviadiloj dum la Unua Mondmilito] * [http://www.theaerodrome.com/aces/france/costes.php La Flughaveno] * [https://books.google.com/books?id=xSgDAAAAMBAJ&dq=Popular+Science+1930+plane+%22Popular+Science%22&pg=PA42 "Aera Progreso de Lindbergh al Coste."] ''Popular Science'', novembro 1930, pp.&nbsp;42–43. . {{Ĝermo|Piloto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Costes, Dieudonné }} [[Kategorio:Francaj aviadistoj]] [[Kategorio:Flugpioniroj]] [[Kategorio:Homoj de Tarn-et-Garonne]] s3m5ttc08ljlb14tlt5fuw8kzzvtmku Arnaud Courlet de Vregille 0 950093 9442205 9432033 2026-07-31T01:00:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442205 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Arnaud Courlet de Vregille''' (naskita la 5-an de marto 1958 en [[Bourges]]) estas franca [[Pentrarto|pentristo]]. == Stilo == ''Who's Who Art in International Art'' konsideras sian arton "lirika abstraktado", priskribante ĝin kiel "futurecan" aŭ "spontanean pentraĵon." En 2004, la ''Encyclopédie des Arts en Franche-Comté'' dediĉis referencan artikolon al li . "Pentristo kiu spitas kategoriigon, esplorante la profundojn de [[abstrakta arto]] por alporti la simplecon de la figureca al la surfaco. Lia pentraĵo, kiu ŝajnas eliri el ia kolora haŭto, esprimas la tutan varmon de la turmentata realeco. Laŭ la propraj vortoj de la artisto, li pentras siajn kanvasojn kaj impulseme kaj post fazo de miksado kaj kondensado, frukto de longa periodo de introspektiva preparado. Li priskribas iujn el siaj verkoj kiel kaŝitan cirklon de soleco, kiu rompiĝas en la momento kiam la realeco fariĝas delikata kaj fendiĝas, cedante lokon al la nevidebla kaj ankaŭ rivelante la maltrankviligajn kaj okulfrapajn aspektojn de la videbla. La emocio, kiu trapenetras lian pentraĵon, ŝajnas deveni de ĝia movado, ĝia perforto, ĝia lumo." == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Arnaud_Courlet_de_Vregille,_Douard_III,_1996,_120_x_80_cm,_Acrylique_et_pastel.tif|''Douard III'' (1996, Akrila kaj paŝtela, 120 x 80) Dosiero:La_baie_des_Anges,_par_Arnaud_Courlet_de_Vregille_(1994,_Encre_acrylique_80_x_60).JPG|eta|''La golfo de la Anĝeloj'' (1994, Akrila, 80 x 60) Dosiero:Michael_enfant_de_Lumière.jpg|''Michael Enfant de Lumière'' (2018, Akrila, 90 x 120) Dosiero:Lumière_ou_Projection_privée.jpg|''Lumière ou Projection privée'' (2010, Acrylic and Pastel, 90 x 120) Dosiero:Arnaud_Courlet_de_Vregille,_Jehanne_1429_(1999,_Acrylique_et_pastel,_60_x_40).JPG|''Jehanne 1429'' (1999, Akrila kaj paŝtela, 60 x 40)]] Dosiero:Lautréamont,_Arnaud_Courlet_de_Vregille_(2012,_Acrylique,_90_x_120_cm).jpg|''Lautréamont'' (2012, Akrila, 90 x 120) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{YouTube|Ki66L2QnzQA|Vidéo du Conseil Général de Franche-Comté}} * {{YouTube|tD26f_Z1O40|Interview d'artiste, RCF, 2014}} * {{YouTube|c44HhXmOdF4|Un homme, un style, une oeuvre}} * [http://www.la-taillanderie.com/ Editions La Taillanderie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210504202332/http://www.la-taillanderie.com/ |date=2021-05-04 }} * [http://www.artactif.com/ Artactif] * [http://www.besancon.fr/ Ville de Besançon] {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vregille de, Arnaud Courlet}} [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj pentristoj de la 21-a jarcento]] ri5hbx2k5wlao4dv7zyo6irzzofsimt Internacia Tago de Nelson Mandela 0 950099 9442008 9432104 2026-07-30T18:55:20Z Kani 670 9442008 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Nelson Mandela 1994.jpg|alternative=Nelson Mandela en 1994.|eta|Nelson Mandela en 1994.]] '''La Internacia Tago de Nelson Mandela''' (aŭ '''Tago Mandela''') estas jara internacia tago honore al [[Nelson Mandela]], festata ĉiujare la 18-an de julio, la naskiĝtago de Mandela. La tago estis oficiale deklarita de [[Unuiĝintaj Nacioj]] (UN) en Novembro 2009, kaj la unua Tago Mandela ĉe UN okazis la 18-an de Julio 2010. Tamen, aliaj grupoj komencis festi la Tagon Mandela la 18-an de Julio 2009. La Tago Mandela ne estas celita kiel publika ferio, sed kiel tago por honori la heredaĵon de Nelson Mandela, la antaŭa prezidento de [[Sud-Afriko]], kaj liajn valorojn, per volontulado kaj komunuma servo. La Tago Mandela estas tutmonda voko al agado, kiu festas la ideon, ke ĉiu individuo havas la potencon transformi la mondon. Kiel diras la retejo de [[Unesko]]:<blockquote>Dum la mondo antaŭenigas la Tagordon 2030 por [[Celoj por Daŭripova Evoluigo|Daŭripova Evoluigo]] kaj alfrontas novajn defiojn, ni memoru la [[Humanismo|humanismon]], kiu difinis lian vivon: "''Ĉar esti libera ne estas nur deĵeti siajn katenojn, sed vivi laŭ maniero, kiu respektas kaj plifortigas la liberecon de aliaj.''"<ref>[https://www.unesco.org/en/days/nelson-mandela]</ref></blockquote>La mesaĝo de la kampanjo por la Tago Mandela estas: "Nelson Mandela batalis por socia justeco dum 67 jaroj. Ni petas vin komenci per 67 minutoj."<ref>[https://www.mandeladay.com/]</ref> Kaj kiel diris Mandela mem, "Ni estus honoritaj se tiu tago povus servi por kunigi homojn tra la mondo por batali kontraŭ malriĉeco kaj antaŭenigi pacon, repaciĝon kaj kulturan diversecon."<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8021275.stm]</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} === Eksteraj ligoj === * Paĝaro en la retejo de Unuiĝintaj Nacioj: [https://www.un.org/en/events/mandeladay/index.shtml] * Paĝaro en retejo de Unesko: [https://www.unesco.org/en/days/nelson-mandela] * Oficiala retejo de la Fondaĵo Nelson Mandela: [https://www.mandeladay.com/] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internaciaj memortagoj]] f61u466sgslfuv10xvl1wvh3tevwjb0 International Rescue Committee 0 950120 9442010 9432201 2026-07-30T18:59:13Z Kani 670 9442010 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo}} La '''''International Rescue Committee''''' (akronime '''IRC''') estas tutmonda [[Ne-registara organizaĵo|neregistara organizaĵo]] [[Humaneca helpo|por humanitara helpo]], krizhelpo kaj disvolviĝo. <ref>{{Cite web|url=https://www.rescue.org/who-we-are|title=Who We Are|date=2017|publisher=International Rescue Committee}}</ref> Ĝi estis fondita en 1933 kiel la Internacia Helpa Asocio, laŭ peto de [[Albert Einstein]], kaj ŝanĝis sian nomon en 1942 post kunfandiĝo kun la simila [[:en:Varian_Fry#Emergency_Rescue_Committee|Emergency Rescue Committee]]. Hodiaŭ, la IRC provizas krizhelpon kaj longdaŭran asistadon al [[Rifuĝinto|rifuĝintoj]] kaj tiuj delokitaj pro milito, persekuto aŭ [[Naturkatastrofo|natura katastrofo]] en pli ol 40 landoj. En urboj tra Usono kaj Eŭropo, la IRC helpas rifuĝintojn kaj delokitajn individuojn transloĝiĝi kaj integriĝi en novajn komunumojn <ref>{{Cite web|title=Explore our work {{!}} The IRC|url=https://www.rescue.org/where-we-work|access-date=2025-11-12|website=www.rescue.org|language=en}}</ref> . Konsistante el unuaj respondantoj, humanitaraj helplaboristoj, [[Internacia evoluigo|internaciaj evolufakuloj]], [[Sansistemo|sanprovizantoj]] kaj edukistoj, la IRC helpis milionojn da homoj tra la mondo ekde sia fondo en 1933. En 2024, la IRC atingis 36.5 milionojn da homoj en landoj trafitaj de krizoj per humanitaraj servoj <ref>{{Cite web|title=2024 Annual Report {{!}} The IRC|url=https://www.rescue.org/2024annualreport|access-date=2025-11-12|website=www.rescue.org|language=en}}</ref> . La IRC ricevis rangigon "A" de CharityWatch, kvarstelan rangigon de Charity Navigator, kaj plenumas ĉiujn 20 respondigecajn normojn de BBB Wise Giving Alliance <ref>{{Cite web|title=Financial information and ratings {{!}} The IRC|url=https://www.rescue.org/financial-information|access-date=2025-11-12|website=www.rescue.org|language=en}}</ref> . La nuna prezidanto kaj ĉefoficisto de la IRC estas David Miliband (2013–nun), kiu antaŭe funkciis kiel la brita ministro pri eksterlandaj aferoj. <ref>{{Cite web|url=https://www.rescue.org/david-miliband|title=David Miliband|publisher=International Rescue Committee}}</ref> La IRC publikigas Kriz-Observaĵliston ĉiun decembron. La observlisto listigas la landojn kie oni atendas, ke humanitaraj krizoj plej malboniĝos en la venonta jaro.<ref>{{Cite web|title=Emergency Watchlist|url=https://www.rescue.org/watchlist|access-date=2026-01-03|website=www.rescue.org|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Women's Refugee Commission|Komisiono pri Rifuĝintoj de Virinoj]] * [[Lost Boys of Sudan|Perditaj Knaboj de Sudano]] * [[Varian Fry]] * [[VOLAG]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.rescue.org/ Oficiala retejo de la Internacia Savkomitato (IRC)] * [http://www.rescue-uk.org/ IRC-UR-ejo] * {{YouTube|channel=theIRC}} * [https://bigthink.com/u/georgerupp Intervjuo kun IRC-prezidanto kaj ĉefoficisto George Rupp, Big Think, prenita la 18-an de marto 2010] * [https://contrarianhumanitarian.org/ Intervjuo kun Eric Chester pri la IRC kaj la CIA] — ''Contrarian Humanitarian Podcast'' Epizodo #4 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1933]] [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj en Usono]] [[Kategorio:Internaciaj karitataj organizaĵoj]] mg0wxtliivbi0o5cy2d81bijvstvwvb Executive Committee Range 0 950126 9442012 9432301 2026-07-30T19:01:14Z Kani 670 9442012 wikitext text/x-wiki {{Geokesto| Montaro <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Executive Committee Range | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = Montaro | unesko_nomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Sidley oli 2014324 lrg.jpg | dosiero_grandeco = | dosiero_priskribo = Landsat 8 bildo de la Executive Committee Range <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = {{Antarkto}} | lando_flago = | ŝtato = | ŝtato1 = | regiono = [[Lando de Marie Byrd]] | regiono1 = | distrikto_faldo = | distrikto = | distrikto1 = | distrikto2 = | distrikto3 = | urbo = | urbo1 = <!-- *** Orografio *** --> | parenco = | unuo1 = | limo_faldo = | limo = | limo1 = <!-- *** Geografio *** --> | areo = | longo = | longo_orientado = | longo_rondo = | larĝo = | larĝo_orientado = | larĝo_rondo = | plej_alta = [[Monto Sidley]] | plej_alta_situo = | plej_alta_lando = | plej_alta_ŝtato = | plej_alta_regiono = | plej_alta_distrikto = | plej_alta_leviĝo = 4285 | plej_alta_lat_d = 77 | plej_alta_lat_m = 7 | plej_alta_lat_s = 24 | plej_alta_lat_NS = S | plej_alta_long_d = 126 | plej_alta_long_m = 6 | plej_alta_long_s = 0 | plej_alta_long_EW = W | plej_malalta = | plej_malalta_situo = | plej_malalta_lando = | plej_malalta_ŝtato = | plej_malalta_regiono = | plej_malalta_distrikto = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_lat_m = | plej_malalta_lat_s = | plej_malalta_lat_NS = | plej_malalta_long_d = | plej_malalta_long_m = | plej_malalta_long_s = | plej_malalta_long_EW = | arbaro = | koordinatoj_tipo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | lat_d = 76 | lat_m = 50 | lat_s = 0 | lat_NS = S | long_d = 126 | long_m = 0 | long_s = 0 | long_EW = W | koordinatoj_formato = dms |gvidantaro = |direkcio_situo = |direkcio_municipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> |libera_tipo = Malkovro |libera = {{Daton|15|Decembro|1940}} |libera2_tipo = |libera2 = |libera3_tipo = |libera3 = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = Antarkto | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Executive Committee Range | retpaĝo = }} La '''Executive Committee Range''' (en Esperanto ''Plenumkomitata Montaro'') estas montaro de kvin gravaj [[Vulkano|vulkanoj]], kiuj etendiĝas nord-suden dum 50 [[marmejlo]]j ({{Alteco|km|93}}) laŭlonge de la 126-a [[meridiano]] okcidente en [[Lando de Marie Byrd]], [[Antarkto]].<ref name=Alberts>{{Cite book|url=https://pubs.usgs.gov/fedgov/70039167/report.pdf|title=Geographic Names of the Antarctic|access-date=2026-07-18|author=United States Board on Geographic Names ([[Usona oficejo pri geografiaj nomoj]])|editor=Fred G. Alberts|year=1995|edition=second}}</ref> == Loko == [[File:C76124s1 Ant.Map Mount Hampton.jpg|thumb|Monto Hampton, Monto Camming kaj Monto Hartigan]] [[File:C77124s1 Ant.Map Mount Sidley.jpg|thumb|Monto Sidley kaj Monto Waeshche]] La Executive Committee Range situas sude de la orienta fino de la [[Usas-Kruaĵo]]. La montoj, de nordo al sudo, estas: * Monto Hampton, * Monto Camming, * Monto Hartigan, * [[Monto Sidley]] kaj * [[Monto Waeshche]]. == Lastatempa kaj daŭranta vulkanismo == En novembro 2013, Lough kaj aliaj raportis profundajn longperiodajn vulkanajn [[tertremo]]jn centritajn je profundoj de 30-40 km proksimume 55 km sude de [[Monto Sidley]], kiuj estis interpretitaj kiel indikoj de nuna profunda [[Terkrusto|terkrusta]] magma agado sub la Executive Committee Range. Rezultoj de glacipenetraj radaroj raportitaj en ĉi tiu studo indikis subglacian topografian trajton, interpretitan kiel vulkanon, super la sismaj svarmoj. La studo ankaŭ raportis mez-glaciegan tavolon (1400 m profundo) de cindro ĉirkaŭ 8,000 jarojn aĝa, kiu estis interpretita kiel verŝajne originanta de la proksima [[Monto Waesche]].<ref>{{Cite journal|url=https://www.nature.com/articles/ngeo1992|title=Seismic detection of an active subglacial volcanic center in Marie Byrd Land, Antarctica|author=Lough, A.; Wiens, D.; Barcheck, C.; Aster, R.; Nyblade, A.; Huerta, A.; Wilson, T.|journal=Nature Geoscience|doi=10.1038/ngeo1992|date=2013|access-date=2026-07-18|language=en}}</ref> == Malkovro == La kompleta montaro estis malkovrita de la ''United States Antarctic Service Expedition'' (1939–41), dum superflugo de la areo la 15-an de decembro 1940, kaj nomita laŭ la Executive Committee ({{eo}}: ''Plenuma Komitato'') de la Ekspedicio. Kvar el la kvin montoj estas nomitaj honore al individuaj membroj de la komitato. Monto Sidley, la plej impona monto en la montaro, estis malkovrita kaj nomita de Kontraŭadmiralo [[Richard E. Byrd]] en 1934. La tuta montaro estis detale mapita de la ''United States Geological Survey'' (USGS) el esploradoj kaj [[aerfotado]] de la [[Usona Mararmeo]] de 1958 ĝis 1960.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=229}} == Monto Hampton == [[File:HamptonMap.jpg|thumb|Monto Hampton kaj Monto Camming]] {{Koord|-76.483333|-125.8}} Monto Hamptonon estas {{Alteco|m|3325}} alta kun cirkla glaciplena [[Vulkana kratero|kratero]] en la pinta areo. Ĝi estas la plej norda el la neaktivaj vulkanoj, kiuj konsistigas la montaron. Malkovrita de la ''United States Antarctic Service'' (USAS) dum flugo, la 15-an de decembro 1940, kaj nomita laŭ Ruth Hampton, membro de la Plenuma Komitato de USAS. Detale mapita de USGS el esploradoj kaj [[aerfotado]] de la [[Usona Mararmeo]], 1958-60.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=309}} ===Montopinto Whitney === {{Koord|-76.433333|-126.05}} Rimarkinda pinto estas {{Alteco|m|3005}} alta, leviĝanta 5,6 km nordokcidente de Monto Hampton. Mapita de USGS el esploradoj kaj aerfotoj de la Usona Mararmeo, 1958-60. Nomita de la [[Rekomenda komitato pri antarktaj nomoj]] ({{en}}: ''United States Advisory Committee on Antarctic Names'') (US-ACAN) laŭ Kapitano Herbert Whitney, [[Armea rezervo|Rezervsoldato]] de la [[Usona Mararmeo]], komandanto de la Konstrubataliono de la Mararmeo respondeca pri la konstruado de antarktaj stacioj por uzo dum la [[Internacia Geofizika Jaro]].{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=810}} ===Montopinto Marks === {{Koord|-76.5|-125.75}} Roka pinto estas {{Alteco|m|3325}} alta ĉe la suda flanko de la kratera rando de Monto Hampton. Mapita de USGS el esploradoj kaj aerfotografioj de la Usona Mararmeo, 1958-60. Nomita de US-ACAN laŭ Keith E. Marks, elektroniko-inĝeniero, Nacia Agentejo pri Normoj, membro de la Marie Byrd Land Traverse Team, 1959-60.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=463}} == Monto Camming == {{Koord|-76.666667|-125.8}} Malalta, plejparte neĝokovrita monto, vulkana laŭ origino, situanta meze inter Monto Hampton kaj Monto Hartigan. Malkovrita de la USAS (1939-41) dum flugo, la 15-an de decembro 1940, kaj nomita laŭ Hugh S. Cumming, Jr., membro de la Plenuma Komitato de la USAS. Mapita de USGS el esploradoj kaj aerfotado de la Usona Mararmeo, 1958-60.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=166}} === Montopinto Annexstad === {{Koord|-76.683333|-125.866667}} Parte senglacia pinto {{Alteco|m|2610}} alta ĉe la okcidenta flanko de la kratera rando de Monto Cumming. Mapita de USGS el esploradoj kaj aerfotoj de la Usona Mararmeo, 1958-60. Nomita de US-ACAN laŭ John O. Annexstad, geomagnetisto kaj sismologo ĉe la Stacio Byrd, 1958.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=22}} === Montopinto Le Vaux === {{Koord|-76.666667|-125.716667}} Malgranda pinto ĉe la orienta flanko de la kratera rando de Monto Cumming. Mapita de USGS el esploradoj kaj aerfotoj de la Usona Mararmeo, 1958-60. Nomita de US-ACAN laŭ Howard A. Le Vaux, [[Polusa lumo|aŭrora]] fizikisto ĉe la Stacio Byrd, 1959, kaj membro de la Marie Byrd Land Traverse Team, 1959-60.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=430}} === Montopinto Woolam === {{Koord|-76.683333|-125.816667}} Malgranda pinto ĉe la suda parto de la kratera rando de Monto Gumming. Mapita de USGS el esploradoj kaj aerfotografio de la Usona Mararmeo, 1958-60. Nomita de US-ACAN laŭ Alvis E. Woolam, [[Jonosfero|jonosfera]] fizikisto ĉe la Stacio Byrd, 1959.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=823}} == Monto Hartigan == [[File:MountSidleyWaescheMap.jpg|thumb|Monto Hartigan, Monto Sidley kaj Monto Waeshche]] {{Koord|-76.866667|-126}} Larĝa, plejparte neĝokovrita monto kun pluraj individue nomitaj pintoj, kiuj altiĝas ĝis {{Alteco|m|2800}}. Ĝi situas tuj norde de Monto Sidley. Malkovrita de la ekspedicio de la ''United States Antarctic Service'' dum flugo, la 15-an de decembro 1940, kaj nomita laŭ la Admiralo Charles C. Hartigan, Usona Mararmeo.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=316}} ===Montopinto Lavris=== {{Koord|-76.816667|-125.933333}} Neĝokovrita pinto, kiu altiĝas ĝis {{Alteco|m|2745}} alte en la nordorienta parto de Monto Hartigan. Mapita de USGS el esploradoj kaj aerfotografio de la Usona Mararmeo, 1958-60. Nomita de US-ACAN laŭ William C. Lavris, Meteologia Teknikisto ĉe la Stacio Byrd, 1959.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=422}} ===Montopintoj Boudette=== {{Koord|-76.833333|-126.033333}} Ĝemelaj montopintoj 2.810 metrojn altaj kaj {{Alteco|m|2815}} altaj, situantaj 1 marmejlon sudokcidente de la Monto Lavris en la norda parto de Monto Hartigan. Mapitaj de USGS el esploradoj kaj aerfotoj de la Usona Mararmeo, 1958-60. Nomita de US-ACAN laŭ Eugene L. Boudette, geologo, USGS, membro de la Marie Byrd Land Traverse Team, 1959-60.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=83}} ===Montopinto Tusing=== {{Koord|-76.85|-126}} Neĝkovrita montopinto {{Alteco|m|2650}} alta, leviĝanta el la centra parto de Monto Hartigan. Mapita de USGS el esploradoj kaj aerfotografio de la Usona Mararmeo, 1958-60, Nomita de US-ACAN laŭ Eksterterulo D. Tusing, meteologo ĉe la Stacio Byrd, 1959.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=766}} ===Montopinto Mintz=== {{Koord|-76.883333|-126.05}} Malgranda pinto leviĝanta super la sudorienta parto de Monto Hartigan. Mapita de USGS el esploradoj kaj aerfotografio de la Usona Mararmeo, 1958-60. Nomita de US-ACAN laŭ Jerome Mintz, Teknikisto pri Meteologia Elektroniko ĉe la Stacio Byrd, 1959.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=495}} == Monto Sidley == {{Ĉefartikolo|Monto Sidley}} [[File:MountSidleyCaldera.jpg|thumb|[[Kaldero]] de Monto Sidley]] {{Koord|-77.033333|-126.1}} Masiva, plejparte neĝokovrita monto {{Alteco|m|4285}} alta, kiu estas la plej alta kaj plej impona el la kvin vulkanaj montoj, kiuj konsistigas la montaron. La sensacia [[kaldero]] estas sur la suda flanko kaj staras nordoriente de Monto Waesche en la suda parto de la montaro. Malkovrita de la admiralo [[Richard E. Byrd]] dum aviadila flugo, la 18-an de novembro 1934, kaj nomita de li laŭ Mabelle E. Sidley, la filino de William Horlick, fabrikanto, kiu kontribuis al la Byrd Antarkta Ekspedicio, 1933-35.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=674}} === Altaĵeto Feyerharm === {{Koord|-77|-125.766667}} Glacikovrita monteto sur la pli malalta nordorienta deklivo de Monto Sidley. Mezurita de USGS dum la Executive Committee Range Traverse de 1959. Nomita de US-ACAN laŭ William R. Feyerharm, Meteorologo ĉe la Byrd Stacio, 1960.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=238}} === Amfiteatro Weiss === {{Koord|-77.066667|-126.1}} [[Amfiteatro]]-simila kaldero, 2 marmejlojn ({{Alteco|km|3.7}}) larĝa kaj rompita ĉe la suda flanko, okupanta la sud-centran parton de Monto Sidley. Mapita de USGS el esploradoj kaj aerfotografioj de la Usona Mararmeo, 1958-60. Nomita de US-ACAN laŭ Bernard D. Weiss, Meteorologo-respondeca ĉe la Stacio Byrd, 1959.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=802}} === Glaĉero Parks === {{Koord|-77.116667|-125.916667}} [[Glaĉero]] movas sudorienten de la Amfiteatro Weiss, kaldero en suda Monto Sidley. Mapita de USGS sur la Executive Committee Range Traverse de 1959. Nomita de US-ACAN laŭ Perry E. Parks, Jr., esplora [[Terfiziko|geofizikisto]] kaj helpa sismologo de la Marie Byrd Land Traverse, 1959-60.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=557}} === Montopinto Doumani === {{Koord|-77.116667|-126.05}} Ne tre grava montopinto {{Alteco|m|2675}} alta sur la sudaj deklivoj de Monto Sidley. Nomita de US-ACAN laŭ George A. Doumani, [[sismologo]] ĉe la Stacio Byrd, membro de la Executive Committee Range Traverse (februaro 1959) kaj Marie Byrd Land Traverse (1959-60) kiuj faris esploradojn en ĉi tiu areo.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=197}} == Monto Waeshche == {{Koord|-77.166667|-126.9}} Granda kaj elstara monto {{Alteco|m|3290}} alta de vulkana origino, staranta tuj sudokcidente de Monto Sidley kaj en la sudan finon de la Executive Committee Range montaro. La monto estas neĝkovrita krom sur la rokaj sudaj kaj sudokcidentaj deklivoj. Malkovrita de la ekspedicio de la ''United States Antarctic Service'' dum flugo, la 15-an de decembro 1940. Nomita laŭ la V. Admiralo Russell R. Waesche, Usona Marborda Gvardio.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=790}} === Selo Bennett === {{Koord|-77.083333|-126.433333}} La profunda neĝselo inter Monto Waesche kaj [[Monto Sidley]]. Nomita de US-ACAN laŭ Gerard A. Bennett, Specialisto pri Traversado ĉe la Stacio Byrd, membro de la Executive Committee Range Traverse (februaro 1959) kaj la Marie Byrd Land Traverse (1959-60), kiuj faris esploradojn en ĉi tiu areo.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=59}} === Montopinto Chang === {{Koord|-77.066667|-126.633333}} Neĝokovrita pinto {{Alteco|m|2920}} alta sur la nordorienta deklivo de Monto Waesche. Mapita de USGS el esploradoj kaj aerfotografio de la Usona Mararmeo, 1958-60. Nomita de US-ACAN laŭ Feng-Keng (Frank) Chang, Traverse-sismologo ĉe la Stacio Byrd, 1959, kaj membro de la Marie Byrd Land Traverse, kiu esploris ĉi tiun areon, 1959-60.{{Mallonga piednoto|Alberts|1995|p=127}} == Vidu ankaŭ == * [[Antarkto]] * [[Vulkano]] * [[Lando de Marie Byrd]] * [[Listo de vulkanoj de Antarkto]] * [[Monto Erebus]] * [[Monto Siple]] * [[Monto Teruro]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vulkanoj}} [[Kategorio:Vulkanoj en Antarkto]] [[Kategorio:Montoj en Antarkto]] [[Kategorio:Vulkanoj]] ath1c8w2809cmlr0itvhl2h3uotpjbn Gubernio Norda Karelio 0 950131 9442013 9432450 2026-07-30T19:03:06Z Kani 670 9442013 wikitext text/x-wiki '''Gubernio Norda Karelio''' estis gubernio de Finnlando en la jaroj 1960–1997. Ĝia areo estis proksimume sama kiel la nuna provinco Norda Karelio. La ĉefurbo estis [[Joensuu]] kaj aliaj urboj [[Lieksa]], [[Nurmes]] kaj [[Outokumpu]]. Antaŭ la jaro 1960 la areo apartenis al [[Gubernio Kuopio]]. Fondadon de la gubernio oni planis longe same kiel fondadon de [[Gubernio Meza Finnlando]]. Gubernio Norda Karelio havis 177 893 loĝantojn en 1993, kaj la areo estis 21 585 km². La gubernio estis ligita al la nova [[Gubernio Orienta Finnlando]] en 1997. [[Kategorio:Eksaj gubernioj de Finnlando]] n4uhapy72ugbsjrwjkmcefwb0z9p2e8 Renkontiĝo sur Ĉantorio 0 950132 9442016 9437221 2026-07-30T19:07:14Z Kani 670 9442016 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = Ĉantorio | plennome = Renkontiĝo sur Ĉantorio | regiono = [[Ostrava]] kaj [[Bielsko-Biała]] | periodo = tria dimanĉo de junio | organizanto = ĉeĥa, pola kaj slovaka esperantistaro | fondiĝodato = [[1927]] | celgrupo = Esperantistoj | urlinfo = http://mallonge.net/cxantorio }} [[File:Renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2013.jpg|eta|Partoprenintoj de la montara renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2013]] '''La Renkontiĝo sur Ĉantorio''' estas tradicia, ĉiujara esperantista renkontiĝo, kiu okazas sur la monto [[Granda Ĉantorio]] (ĉeĥe: Velká Čantoryje, pole: Czantoria Wielka) - kun pinto sur 995 m super marnivelo, kutime la trian dimanĉon de junio, dum la plej longa tago de jaro. Tiu ĉi monto situas en la [[Sileziaj Beskidoj]], rekte sur la landlimo inter [[Pollando]] kaj [[Ĉeĥio]], proksime al [[Slovakio]] (antaŭ 1993 ĝi estis landlimo de [[Ĉeĥoslovakio]]). == Ĝeneralaĵoj == Ĝi estas unutaga amika kuniĝo, kiu havas neformalan, turisman kaj amikan etoson. Fojfoje ĝi okazas dum la tuta semajnfino. La renkontiĝo celas kunigi esperantistojn el la limregionoj — ĉefe el Pollando, Ĉeĥio kaj Slovakio — kvankam venas ankaŭ gastoj el pli foraj landoj. La partoprenantoj supreniras la montonpinton piede, biciklante aŭ per telfero, renkontiĝas ĉe la supro, kie troviĝas panorama turo, budoj kun manĝaĵoj kaj venas al la ĉeĥa montara kabano konstruita en la jaro 1904 (ĉeĥe: Horska Chata Čantoryje) kie okazas la ĉefa renkontiĝo. Ili babilas en Esperanto, kantas, prezentas diversajn programerojn kaj kune pasigas la tempon en la naturo. Ĝi estas bonega ekzemplo de loka, landlima kunlaboro kaj tradicio, kiu daŭras jam multajn jarojn. La montopinto situas apud la ĉeĥa urbeto Nýdek en la regiono [[Ostrava]], pola urbeto Ustroń Polana en la regiono [[Bielsko-Biała]], proksime al [[Cieszyn]] kaj [[Český Těšín]]. Eblas atingi la pinton per telfero de Ustroń Polana. Alternative, oni povas supreniri perpiede de Ustroń je distanco 3 km (1 horo). Perpiede de Nýdek, Nýdečanka la vojo estas 5 km longa kaj oni bezonas supreniri dum ĉirkaŭ 2 horoj. La ĉeĥa montara kabano situas je distanco de 700 metroj horizontale de la montopinto. Ĉe la supra kablotramstacio oni povas viziti la ŝirmejon por rabobirdoj kaj vidi flugadon de trejnitaj falkoj, veturi per la somera sledvojo, admiri vivantan naturon, rigardi tabulojn pri bestoj kiuj vivas tie kaj pri arboj kreskantaj sur la monto. Ĉe ambaŭ flankoj de la landlimo estas naturrezervejoj, kreitaj por protekti kelkajn speciojn de la praarbaro. == Historio == [[File:En la ĉeĥa kabano dum la renkontiĝo en 2010.jpg|eta|En la ĉeĥa kabano dum la renkontiĝo en 2010 spektante filmon pri Esperanto-agado]] Laŭ la "Historio de la silezia Esperanto-movado" verkita de Edward T. Wojtakowski: <blockquote> La 8-an de majo 1927 okazis unua esperantista renkontiĝo sur la montpinto Ĉantorio en Sileziaj Beskidoj aranĝita de ĉeĥaj esperantistoj. Partoprenis ĝin 111 personoj: ĉeĥoj, germanoj, hungaroj, poloj kaj slovakoj. Kunvenon gvidis Ludwik Krysta. Ekde tiam esperantistoj renkontiĝadis ĉiujare ĝis 1938. Post la dua mondmilito oni renovigis la tradicion en 1948, sed dum stalinisma periodo senperaj interparoloj inter poloj kaj ĉeĥoj sur montpinto de Ĉantorio ne estis eblaj. </blockquote> En [[La Ondo de Esperanto]] No 8-9 eldonita en 2000 oni publikis jenan informon de [[Stanisław Mandrak]]: <blockquote> Ĉantorio. Kiel kutime la trian dimanĉon de junio esperantistoj renkontiĝis sur la pola-ĉeĥa lim-monto Ĉantorio. Tiuj tradiciaj renkontiĝoj okazas ĉiujare ekde la 1925a jaro. Ankaŭ 18 jun 2000 por festi la 75-jariĝon de la tradicio, venis esperantistoj el diversaj urboj de Pollando kaj Ĉeĥio, ankaŭ gastoj el Finnlando, Litovio kaj eĉ el fora Kalifornio. Entute 58 personoj. La renkontiĝo komenciĝis per komuna kanto de la Ĉantoria himno; kiun preparis kolego [[Vladimír Sládeček|Vlado Sladeĉek]] el Ostrava. Poste [[Stanisław Mandrak]] tralegis kelkajn fragmentojn el malnovaj gazetoj pri la unuaj renkontiĝoj Ĉantoriaj. Interese parolis pri la unuaj postmilitaj kunvenoj, unu el la veteranoj de la ĉeĥa E-movado, [[Drahomír Kočvara]] el Ostrava. Kortuŝis ĉiujn poemo de [[Eugeniusz Matkowski]] ''Sur la monto Ĉantoria'', kiun perfekte legis konata E-aktorino el Krakovo [[Anna Ramza|Anna Ramza-Radlowska]]. Kiel ĉiam babilado estis akompanata de bongusta ĉeĥa biero. </blockquote> [[File:Cxantorio 2019.jpg|eta|Antaŭ la kabano dum la renkontiĝo sur Ĉantorio en 2019]] La oficiala gazeto de ĈEA: Starto N-ro 2/2020 (275) aperigis la tekston "El historio de la movado en Ĉeĥoslovakio" de Vlastimil Kočvara en kiu oni mencias la unuan renkontiĝon sed la dato estas alia ol menciita supre: <blockquote> Baldaŭ tiuj delegitoj kaptis ideon pri komunaj renkontiĝoj cele solvi problemojn de efika kunlaboro en propagando de Esperanto, varbado de novaj esperantistoj kaj membrigo de ili en la asocion. La unua tia renkontiĝo okazis 9. 5. 1926 en Slezská Ostrava kun ĉeesto de naŭ delegitoj. Sekve la renkontiĝoj okazis preskaŭ ĉiumonate, kutime en iu el lokoj de sidejo de UEA delegito, sed ofte ankaŭ ekster ili. Mirege ankaŭ sur kelkaj montopintoj de proksima Beskida montaro, tuj la dua renkontiĝo okazis la 6-an de junio 1926 sur Ĉantorio, kaj ĝin oni povas opinii la bazon de tradicia, ĝis nun ĉiujare okaziĝanta esperantista renkontiĝo. La regulaj renkontiĝoj de delegitoj tre rapide ŝanĝiĝis en publikajn esperantistajn renkontiĝojn kun ĉeesto de dekoj eĉ centoj da samideanoj. Jam tiun unuan „Ĉantorion“ partoprenis 68 personoj, inter tiuj eĉ 27 esperantistoj el Pollando. La programoj de tiuj renkontiĝoj estis tre variaj, ili havis erojn seriozajn, sed ankaŭ sociajn kaj distrajn. Tiuj ĉi regulaj aktivaĵoj bone influis progreson de la movado, memkompreneble pleje en Ostrava–regiono. </blockquote> Lastatempe okazintaj: * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (15.06.2014) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (21.06.2015) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (19.06.2016) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (18.06.2017) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (17.06.2018) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (16.06.2019) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (20.06.2021) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (19.06.2022) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (18.06.2023) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (16.06.2024) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (15.06.2025) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (21.06.2026) [[File:Ĉantorio 2021.jpg|eta|Partoprenintoj de la renkontiĝo en 2021]] Dum la renkontiĝo en 1975 ludis la muzika grupo Trifolio. En 2005 okaze de la renkontiĝo oni fondis [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo|Ĉeĥan Esperanto-Junularon]], kiu daŭrigas la tradicion de organizita ĉeĥa junulara esperantista movado. En 2013 kunlabore kun anoj de Esperanto-klubo Ostrava Vítkovice, Verda Stacio kaj [[Varsovia Vento]] oni faris filmon pri la renkontiĝo. En 2020 ne okazis pro la pandemio. Al la renkontiĝo dum multaj jaroj kontribuas geesperantistoj el diversaj urboj, precipe el la Esperanto-kluboj Ostrava Vítkovice, Frýdek-Místek, Liptovský Mikuláš, Bielsko-Biała, Gliwice, Kraków. Inter la partoprenintoj menciindas interalie: [[Ludwig Krysta]], [[Karel Janouš]], [[Drahomír Kočvara]], [[Ludvík Chytil]], [[Vladimír Sládeček|Vlado Sladeĉek]], [[Petr Chrdle]], [[Stano Marček]], [[Ján Vajs]], Iveta Morgošová, Mária Minichová, Zdenko Misura, Mária Pilková, Peter Rybín, Renata Stanova, Michaela Vyhnalová, [[Jaroslav Suchánek (esperantisto)|Jaroslav Suchánek]], Irena Suchánková, Pavol Kaščák, Rostislav "Rostja", Zdeněk "Bicikleto", Zdeněk Slosarek, Zdeněk Heiser, Jan Richter, [[Libuše Dvořáková]], [[Jarmila Čejková]], [[Jana Melichárková]], Anička Gybasová, Jana Moláčková, [[Karel Vala]], Ladislav Němec, Monika Kimáková, Jana Kamenická, [[Léon Kamenický]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Stanisław Mandrak]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Aleksander Zdechlik]], [[Eugeniusz Matkowski]], [[Anna Ramza]], Zosia Kowalczyk, Henryk Kramarczyk, Dominika Krajniewska, [[Jerzy Antoni Walaszek]], Krystyna Zgud, Kinga Gierula-Mirocha, Mirka Kubicka, Ula Juran, Adam Ząbek, Zbigniew Jurasz, Anna Chrapek-Budacz, Irek Bobrzak, [[Marek Blahuš]], [[Dagmar Chvátalová]], [[Tomáš Břicháček]], [[Aleš Tomeček]],[[Daniel Mrázek]], [[Miroslav Hruška]], [[Adam Wilkus]], Markéta Wilkus, Ladislav Hakl, Petr Adam Dohnálek, Mariusz Rado, Maciej Rączkowski, [[Piotr Nosek]], Marek Perkiel, Jerzy Stefański, Teresa Pomorska, Ewa Rewers, Kasia Wolny, Marian Wolny, Krystyna Grochocka, Natalia Grochocka, Ewa Domagała, Ewa Caban, Dariusz Caban, Jan Machniewski, [[Magdalena Tatara]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Robert Kamiński]], [[Andrzej Sochacki]], Kinga Kałamaga, Barbara Czarkowska, Zofia Tamioła, Marek Pavlovský. [[File:Renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2023.jpg|eta|Partoprenintoj de la renkontiĝo en 2023 antaŭ la ĉeĥa kabano]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> Nuntempe pri la renkontiĝo oni sciigas interalie en [[Eventa Servo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Granda Ĉantorio]] * [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]] * [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] * [[Pola Esperanto-Asocio]] * [[Slovakia Esperanta Federacio]] == Eksteraj ligiloj == <!-- {{projektoj}} --> * [https://prerov.esperanto.cz/kroniko-3.htm Tradicia Pola-Ĉeĥa-Slovaka Renkonto sur Ĉantorio en la jaro 1993 - kroniko de E-klubo en Přerov] * [https://esperanto-aeh.eu/eo/informilo-10-2005/ El E-renkontiĝo 19-6-2005 kaj kio estas Ĉantorio. (Informilo 10/2005) ] <!-- * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/renkontigo-sur-cantorio-1160.html Renkontiĝo sur Ĉantorio en retejo de ĈEA] --> <!-- * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/renkonti-o-je-antorio-713.html Renkontiĝo sur Ĉantorio en retejo de ĈEA] --> * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/tradicia-renkontigo-en-granda-cantorio-1322.html Tradicia Renkontiĝo en Granda Ĉantorio (en la retejo de ĈEA)] * [https://www.youtube.com/watch?v=pxk-XY9CfcM Filmo en Jutubo-spektejo: Granda Ĉantorio 2013] * [http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/ho_cxantorio.pdf Teksto de la kanto "Ho Ĉantorio"] *[http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/cxantorio_kantoj.pdf Tekstoj de aliaj kantoj kune kantataj] <!-- *[https://kantaro.ikso.net/marisxa_kisu_min Kanto "Mariŝa, kisu min"] --> *[http://esperanto.loiret.free.fr/1/data/medias/archives/stages/2019_02_24.pdf Kanto "Mariŝa, kisu min"] <!-- *[https://kantaro.ikso.net/bravaj_falkoj Kanto "Bravaj falkoj"] --> *[https://www.youtube.com/watch?v=5ZXWAJ5xeqI Kanto "Bravaj falkoj"] *[http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/sagulo.html Teksto de la kanto "Saĝulo - frenezulo"] *[http://www.esperanto.zanet.pl/cxantorio2013 Fotoj pri la renkontiĝo en 2013] * [https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=e-vojagoj-2014&co=cantoryja Čantoryja 2014 (en retejo pri Renkontiĝo de E-vojaĝantoj)] * [https://www.podkasto.net/2014/07/15/la-102a-elsendo/ La 102a elsendo de Varsovia Vento - intervjuo pri Ĉantorio] *[https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=info&kategorio=14&co=79 Supreniro sur Čantoryja 2016 (en retejo pri Renkontiĝo de E-vojaĝantoj)] * [https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=e-vojagoj-2018&co=cantorio Ĉantorio 2018 (en la retejo pri Poludnica - Renkontiĝo de E-Vojaĝantoj)] * [https://esperanto.pl/2018/06/17/renkontigxo-sur-cxantorio Renkontiĝo sur Ĉantorio (en la retejo de PEA)] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/JubileaCxantorio/index.html Jubilea renkonto sur Granda Ĉantorio (Pola Esperantisto 3/2018)] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/Cxantorio2015/index.html Historio de renkontoj sur Ĉantorio (Pola Esperantisto 5/2015)] * [http://partnerurboj.europonto.eu/sileo/historio_eo_pl.htm Historio de la silezia Esperanto-movado - pri la unua esperantista renkontiĝo sur la montpinto Ĉantorio] * [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/Starto/2018-2023/starto220.pdf El historio de la movado en Ĉeĥoslovakio (Starto 2/2020)] * [https://mallonge.net/26p Fotoj pri la renkontiĝo en 2018] * [https://eventaservo.org/e/88FELOrdD97lH063 Invito al la renkontiĝo en 2019] *[http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/Cxantorio2019/index.html Granda Ĉantorio 2019 (Pola Esperantisto 2/2020)] * [https://mallonge.net/17e Fotoj pri la renkontiĝo en 2021] * [https://mallonge.net/17f Fotoj pri la renkontiĝo en 2022] * [https://eventaservo.org/e/7824c5 Invito al la renkontiĝo en 2023] * [https://mallonge.net/17d Fotoj pri la renkontiĝo en 2023] * [https://eventaservo.org/e/b10902 Invito al la renkontiĝo en 2024] * [https://eventaservo.org/e/a858c3 Invito al la renkontiĝo en 2025] * [https://eventaservo.org/e/a1602b Invito al la renkontiĝo en 2026] * [https://esperantovitkovice.estranky.cz/fotoalbum/nia-klubo/ Fotaro de Esperanto-klubo Vítkovice] * [http://www.esperanto.zanet.pl/cxantorio Internacia Montara Renkonto sur Granda Ĉantorio] <!-- {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{Esperanto}} {{Unua}} --> [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] r5ahew7llwvnll6jjnhoxlj1reix8w3 9442017 9442016 2026-07-30T19:07:49Z Kani 670 9442017 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto renkontiĝoj | mallonge = Ĉantorio | plennome = Renkontiĝo sur Ĉantorio | regiono = [[Ostrava]] kaj [[Bielsko-Biała]] | periodo = tria dimanĉo de junio | organizanto = ĉeĥa, pola kaj slovaka esperantistaro | fondiĝodato = [[1927]] | celgrupo = Esperantistoj | urlinfo = http://mallonge.net/cxantorio }} [[File:Renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2013.jpg|eta|Partoprenintoj de la montara renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2013]] '''La Renkontiĝo sur Ĉantorio''' estas tradicia, ĉiujara esperantista renkontiĝo, kiu okazas sur la monto [[Granda Ĉantorio]] (ĉeĥe: Velká Čantoryje, pole: Czantoria Wielka) - kun pinto sur 995 m super marnivelo, kutime la trian dimanĉon de junio, dum la plej longa tago de jaro. Tiu ĉi monto situas en la [[Sileziaj Beskidoj]], rekte sur la landlimo inter [[Pollando]] kaj [[Ĉeĥio]], proksime al [[Slovakio]] (antaŭ 1993 ĝi estis landlimo de [[Ĉeĥoslovakio]]). == Ĝeneralaĵoj == Ĝi estas unutaga amika kuniĝo, kiu havas neformalan, turisman kaj amikan etoson. Fojfoje ĝi okazas dum la tuta semajnfino. La renkontiĝo celas kunigi esperantistojn el la limregionoj — ĉefe el Pollando, Ĉeĥio kaj Slovakio — kvankam venas ankaŭ gastoj el pli foraj landoj. La partoprenantoj supreniras la montonpinton piede, biciklante aŭ per telfero, renkontiĝas ĉe la supro, kie troviĝas panorama turo, budoj kun manĝaĵoj kaj venas al la ĉeĥa montara kabano konstruita en la jaro 1904 (ĉeĥe: Horska Chata Čantoryje) kie okazas la ĉefa renkontiĝo. Ili babilas en Esperanto, kantas, prezentas diversajn programerojn kaj kune pasigas la tempon en la naturo. Ĝi estas bonega ekzemplo de loka, landlima kunlaboro kaj tradicio, kiu daŭras jam multajn jarojn. La montopinto situas apud la ĉeĥa urbeto Nýdek en la regiono [[Ostrava]], pola urbeto Ustroń Polana en la regiono [[Bielsko-Biała]], proksime al [[Cieszyn]] kaj [[Český Těšín]]. Eblas atingi la pinton per telfero de Ustroń Polana. Alternative, oni povas supreniri perpiede de Ustroń je distanco 3 km (1 horo). Perpiede de Nýdek, Nýdečanka la vojo estas 5 km longa kaj oni bezonas supreniri dum ĉirkaŭ 2 horoj. La ĉeĥa montara kabano situas je distanco de 700 metroj horizontale de la montopinto. Ĉe la supra kablotramstacio oni povas viziti la ŝirmejon por rabobirdoj kaj vidi flugadon de trejnitaj falkoj, veturi per la somera sledvojo, admiri vivantan naturon, rigardi tabulojn pri bestoj kiuj vivas tie kaj pri arboj kreskantaj sur la monto. Ĉe ambaŭ flankoj de la landlimo estas naturrezervejoj, kreitaj por protekti kelkajn speciojn de la praarbaro. == Historio == [[File:En la ĉeĥa kabano dum la renkontiĝo en 2010.jpg|eta|En la ĉeĥa kabano dum la renkontiĝo en 2010 spektante filmon pri Esperanto-agado]] Laŭ la "Historio de la silezia Esperanto-movado" verkita de Edward T. Wojtakowski: <blockquote> La 8-an de majo 1927 okazis unua esperantista renkontiĝo sur la montpinto Ĉantorio en Sileziaj Beskidoj aranĝita de ĉeĥaj esperantistoj. Partoprenis ĝin 111 personoj: ĉeĥoj, germanoj, hungaroj, poloj kaj slovakoj. Kunvenon gvidis Ludwik Krysta. Ekde tiam esperantistoj renkontiĝadis ĉiujare ĝis 1938. Post la dua mondmilito oni renovigis la tradicion en 1948, sed dum stalinisma periodo senperaj interparoloj inter poloj kaj ĉeĥoj sur montpinto de Ĉantorio ne estis eblaj. </blockquote> En [[La Ondo de Esperanto]] No 8-9 eldonita en 2000 oni publikis jenan informon de [[Stanisław Mandrak]]: <blockquote> Ĉantorio. Kiel kutime la trian dimanĉon de junio esperantistoj renkontiĝis sur la pola-ĉeĥa lim-monto Ĉantorio. Tiuj tradiciaj renkontiĝoj okazas ĉiujare ekde la 1925a jaro. Ankaŭ 18 jun 2000 por festi la 75-jariĝon de la tradicio, venis esperantistoj el diversaj urboj de Pollando kaj Ĉeĥio, ankaŭ gastoj el Finnlando, Litovio kaj eĉ el fora Kalifornio. Entute 58 personoj. La renkontiĝo komenciĝis per komuna kanto de la Ĉantoria himno; kiun preparis kolego [[Vladimír Sládeček|Vlado Sladeĉek]] el Ostrava. Poste [[Stanisław Mandrak]] tralegis kelkajn fragmentojn el malnovaj gazetoj pri la unuaj renkontiĝoj Ĉantoriaj. Interese parolis pri la unuaj postmilitaj kunvenoj, unu el la veteranoj de la ĉeĥa E-movado, [[Drahomír Kočvara]] el Ostrava. Kortuŝis ĉiujn poemo de [[Eugeniusz Matkowski]] ''Sur la monto Ĉantoria'', kiun perfekte legis konata E-aktorino el Krakovo [[Anna Ramza|Anna Ramza-Radlowska]]. Kiel ĉiam babilado estis akompanata de bongusta ĉeĥa biero. </blockquote> [[File:Cxantorio 2019.jpg|eta|Antaŭ la kabano dum la renkontiĝo sur Ĉantorio en 2019]] La oficiala gazeto de ĈEA: Starto N-ro 2/2020 (275) aperigis la tekston "El historio de la movado en Ĉeĥoslovakio" de Vlastimil Kočvara en kiu oni mencias la unuan renkontiĝon sed la dato estas alia ol menciita supre: <blockquote> Baldaŭ tiuj delegitoj kaptis ideon pri komunaj renkontiĝoj cele solvi problemojn de efika kunlaboro en propagando de Esperanto, varbado de novaj esperantistoj kaj membrigo de ili en la asocion. La unua tia renkontiĝo okazis 9. 5. 1926 en Slezská Ostrava kun ĉeesto de naŭ delegitoj. Sekve la renkontiĝoj okazis preskaŭ ĉiumonate, kutime en iu el lokoj de sidejo de UEA delegito, sed ofte ankaŭ ekster ili. Mirege ankaŭ sur kelkaj montopintoj de proksima Beskida montaro, tuj la dua renkontiĝo okazis la 6-an de junio 1926 sur Ĉantorio, kaj ĝin oni povas opinii la bazon de tradicia, ĝis nun ĉiujare okaziĝanta esperantista renkontiĝo. La regulaj renkontiĝoj de delegitoj tre rapide ŝanĝiĝis en publikajn esperantistajn renkontiĝojn kun ĉeesto de dekoj eĉ centoj da samideanoj. Jam tiun unuan „Ĉantorion“ partoprenis 68 personoj, inter tiuj eĉ 27 esperantistoj el Pollando. La programoj de tiuj renkontiĝoj estis tre variaj, ili havis erojn seriozajn, sed ankaŭ sociajn kaj distrajn. Tiuj ĉi regulaj aktivaĵoj bone influis progreson de la movado, memkompreneble pleje en Ostrava–regiono. </blockquote> Lastatempe okazintaj: * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (15.06.2014) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (21.06.2015) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (19.06.2016) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (18.06.2017) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (17.06.2018) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (16.06.2019) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (20.06.2021) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (19.06.2022) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (18.06.2023) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (16.06.2024) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (15.06.2025) * Renkoniĝo sur Granda Ĉantorio (21.06.2026) [[File:Ĉantorio 2021.jpg|eta|Partoprenintoj de la renkontiĝo en 2021]] Dum la renkontiĝo en 1975 ludis la muzika grupo Trifolio. En 2005 okaze de la renkontiĝo oni fondis [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo|Ĉeĥan Esperanto-Junularon]], kiu daŭrigas la tradicion de organizita ĉeĥa junulara esperantista movado. En 2013 kunlabore kun anoj de Esperanto-klubo Ostrava Vítkovice, Verda Stacio kaj [[Varsovia Vento]] oni faris filmon pri la renkontiĝo. En 2020 ne okazis pro la pandemio. Al la renkontiĝo dum multaj jaroj kontribuas geesperantistoj el diversaj urboj, precipe el la Esperanto-kluboj Ostrava Vítkovice, Frýdek-Místek, Liptovský Mikuláš, Bielsko-Biała, Gliwice, Kraków. Inter la partoprenintoj menciindas interalie: [[Ludwig Krysta]], [[Karel Janouš]], [[Drahomír Kočvara]], [[Ludvík Chytil]], [[Vladimír Sládeček|Vlado Sladeĉek]], [[Petr Chrdle]], [[Stano Marček]], [[Ján Vajs]], Iveta Morgošová, Mária Minichová, Zdenko Misura, Mária Pilková, Peter Rybín, Renata Stanova, Michaela Vyhnalová, [[Jaroslav Suchánek (esperantisto)|Jaroslav Suchánek]], Irena Suchánková, Pavol Kaščák, Rostislav "Rostja", Zdeněk "Bicikleto", Zdeněk Slosarek, Zdeněk Heiser, Jan Richter, [[Libuše Dvořáková]], [[Jarmila Čejková]], [[Jana Melichárková]], Anička Gybasová, Jana Moláčková, [[Karel Vala]], Ladislav Němec, Monika Kimáková, Jana Kamenická, [[Léon Kamenický]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Stanisław Mandrak]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Aleksander Zdechlik]], [[Eugeniusz Matkowski]], [[Anna Ramza]], Zosia Kowalczyk, Henryk Kramarczyk, Dominika Krajniewska, [[Jerzy Antoni Walaszek]], Krystyna Zgud, Kinga Gierula-Mirocha, Mirka Kubicka, Ula Juran, Adam Ząbek, Zbigniew Jurasz, Anna Chrapek-Budacz, Irek Bobrzak, [[Marek Blahuš]], [[Dagmar Chvátalová]], [[Tomáš Břicháček]], [[Aleš Tomeček]],[[Daniel Mrázek]], [[Miroslav Hruška]], [[Adam Wilkus]], Markéta Wilkus, Ladislav Hakl, Petr Adam Dohnálek, Mariusz Rado, Maciej Rączkowski, [[Piotr Nosek]], Marek Perkiel, Jerzy Stefański, Teresa Pomorska, Ewa Rewers, Kasia Wolny, Marian Wolny, Krystyna Grochocka, Natalia Grochocka, Ewa Domagała, Ewa Caban, Dariusz Caban, Jan Machniewski, [[Magdalena Tatara]], [[Ĝermolisto de polaj esperantistoj|Robert Kamiński]], [[Andrzej Sochacki]], Kinga Kałamaga, Barbara Czarkowska, Zofia Tamioła, Marek Pavlovský. [[File:Renkontiĝo sur Granda Ĉantorio en 2023.jpg|eta|Partoprenintoj de la renkontiĝo en 2023 antaŭ la ĉeĥa kabano]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> Nuntempe pri la renkontiĝo oni sciigas interalie en [[Eventa Servo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Granda Ĉantorio]] * [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]] * [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] * [[Pola Esperanto-Asocio]] * [[Slovakia Esperanta Federacio]] == Eksteraj ligiloj == <!-- {{projektoj}} --> * [https://prerov.esperanto.cz/kroniko-3.htm Tradicia Pola-Ĉeĥa-Slovaka Renkonto sur Ĉantorio en la jaro 1993 - kroniko de E-klubo en Přerov] * [https://esperanto-aeh.eu/eo/informilo-10-2005/ El E-renkontiĝo 19-6-2005 kaj kio estas Ĉantorio. (Informilo 10/2005) ] <!-- * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/renkontigo-sur-cantorio-1160.html Renkontiĝo sur Ĉantorio en retejo de ĈEA] --> <!-- * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/renkonti-o-je-antorio-713.html Renkontiĝo sur Ĉantorio en retejo de ĈEA] --> * [https://www.esperanto.cz/eo/akce/tradicia-renkontigo-en-granda-cantorio-1322.html Tradicia Renkontiĝo en Granda Ĉantorio (en la retejo de ĈEA)] * [https://www.youtube.com/watch?v=pxk-XY9CfcM Filmo en Jutubo-spektejo: Granda Ĉantorio 2013] * [http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/ho_cxantorio.pdf Teksto de la kanto "Ho Ĉantorio"] *[http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/cxantorio_kantoj.pdf Tekstoj de aliaj kantoj kune kantataj] <!-- *[https://kantaro.ikso.net/marisxa_kisu_min Kanto "Mariŝa, kisu min"] --> *[http://esperanto.loiret.free.fr/1/data/medias/archives/stages/2019_02_24.pdf Kanto "Mariŝa, kisu min"] <!-- *[https://kantaro.ikso.net/bravaj_falkoj Kanto "Bravaj falkoj"] --> *[https://www.youtube.com/watch?v=5ZXWAJ5xeqI Kanto "Bravaj falkoj"] *[http://esperanto.zanet.pl/cxantorio/sagulo.html Teksto de la kanto "Saĝulo - frenezulo"] *[http://www.esperanto.zanet.pl/cxantorio2013 Fotoj pri la renkontiĝo en 2013] * [https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=e-vojagoj-2014&co=cantoryja Čantoryja 2014 (en retejo pri Renkontiĝo de E-vojaĝantoj)] * [https://www.podkasto.net/2014/07/15/la-102a-elsendo/ La 102a elsendo de Varsovia Vento - intervjuo pri Ĉantorio] *[https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=info&kategorio=14&co=79 Supreniro sur Čantoryja 2016 (en retejo pri Renkontiĝo de E-vojaĝantoj)] * [https://poludnica.esperanto.sk/index.php?akcia=e-vojagoj-2018&co=cantorio Ĉantorio 2018 (en la retejo pri Poludnica - Renkontiĝo de E-Vojaĝantoj)] * [https://esperanto.pl/2018/06/17/renkontigxo-sur-cxantorio Renkontiĝo sur Ĉantorio (en la retejo de PEA)] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/JubileaCxantorio/index.html Jubilea renkonto sur Granda Ĉantorio (Pola Esperantisto 3/2018)] * [http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/Cxantorio2015/index.html Historio de renkontoj sur Ĉantorio (Pola Esperantisto 5/2015)] * [http://partnerurboj.europonto.eu/sileo/historio_eo_pl.htm Historio de la silezia Esperanto-movado - pri la unua esperantista renkontiĝo sur la montpinto Ĉantorio] * [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/Starto/2018-2023/starto220.pdf El historio de la movado en Ĉeĥoslovakio (Starto 2/2020)] * [https://mallonge.net/26p Fotoj pri la renkontiĝo en 2018] * [https://eventaservo.org/e/88FELOrdD97lH063 Invito al la renkontiĝo en 2019] *[http://esperanto.zanet.pl/miajtekstoj/Cxantorio2019/index.html Granda Ĉantorio 2019 (Pola Esperantisto 2/2020)] * [https://mallonge.net/17e Fotoj pri la renkontiĝo en 2021] * [https://mallonge.net/17f Fotoj pri la renkontiĝo en 2022] * [https://eventaservo.org/e/7824c5 Invito al la renkontiĝo en 2023] * [https://mallonge.net/17d Fotoj pri la renkontiĝo en 2023] * [https://eventaservo.org/e/b10902 Invito al la renkontiĝo en 2024] * [https://eventaservo.org/e/a858c3 Invito al la renkontiĝo en 2025] * [https://eventaservo.org/e/a1602b Invito al la renkontiĝo en 2026] * [https://esperantovitkovice.estranky.cz/fotoalbum/nia-klubo/ Fotaro de Esperanto-klubo Vítkovice] * [http://www.esperanto.zanet.pl/cxantorio Internacia Montara Renkonto sur Granda Ĉantorio] <!-- {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{Esperanto}} {{Unua}} --> [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] e1axdz99e8qq6v7f5zsktq4irink3kg Byam Shaw 0 950137 9442018 9432554 2026-07-30T19:10:26Z Kani 670 /* Notindaj verkoj */ 9442018 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''John Byam Liston Shaw''' (naskita la 13-an de novembro 1872 en [[Madraso]], [[Brita Hindio]] – mortis la 26-an de januaro 1919 en [[Londono]]), ofte konata kiel '''Byam Shaw''', estis brita pentristo, ilustristo, dezajnisto kaj instruisto. Li ne estas konfuzenda kun siaj filoj, Glen Byam Shaw, aktoro kaj teatra reĝisoro, kaj James Byam Shaw, arthistoriisto kaj reĝisoro de Colnaghi's, kiuj ambaŭ uzis "Byam Shaw" kiel familian nomon. [[Dosiero:The_Call,_Byam_Shaw,_1917.png|270ra|dekstra|eta|''La Voko'', ilustraĵo de Byam Shaw por ''Kanado en Kaki'', publikigita en 1917.]] == Verkado == Byam Shaw venis al Britio kun sia familio el Barato en 1878, kie lia patro laboris en la kolonia administrado. Li trejniĝis ĉe la ''Reĝa Akademio de Artoj'' ekde 1889 kaj estis influita de la antaŭrafaelita movado, precipe de [[Dante Gabriel Rossetti]]. Li rapide akiris reputacion kiel la plej esperiga el la pli junaj talentoj ene de ĉi tiu rondo. Li atingis sukceson per la simbola pentraĵo ''Rozo Maria'' (1893, pentraĵo bazita sur poemo de Rossetti. Ĝi prezentis grupon da virinoj sekvantaj la [[rozario]]-kronitan Rozon Maria kaj tenantajn la fruktojn de amo, kiujn ŝi portas sur [[pleto]]. Alia impresa pentraĵo estas ''Vero''. La pentraĵoj de Shaw estis laŭdataj pro sia hela kaj juneca kolorigo, sen ia artefariteco aŭ tro rafinita komponado aŭ traktado. Forta sento de dekoracia linio estas ofta trajto en la desegnaĵoj de Shaw por la verkoj de [[Robert Browning]], ''Poemoj'' (1898), [[Boccaccio]] (1899), [[Shakespeare]] (1900), ''[[Pilgrim's Progress]]'' (1904), [[Edgar Allan Poe]] (1909) kaj aliaj. == Notindaj verkoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:John_Liston_Byam_Shaw_003.jpg|alternative=Jezebel| ''Jezabelo'' Dosiero:John_Liston_Byam_Shaw_Boer_War.jpg|alternative=The Boer War| ''La Bura milito'' Dosiero:John_Liston_Byam_Shaw_The_Woman_The_Man_the_Serpent.jpg|alternative=The Woman, the Man and the Serpent| ''La virino, la viro kaj la serpento'' Dosiero:Byam_Shaw_-_Omphale,_1914.jpg|alternative=Omphale| [[Omfalo]] Dosiero:Shaw_John_Byam_Liston_Now_is_Pilgrim_Fair_Autumn-s_Charge.jpg|alternative=Now Is the Pilgrim Year Fair Autumn's Charge| Nun estas la pilgrima jaro, la akuzo de bela aŭtuno Dosiero:Carmen_-_'I_will_dance_for_my_pleasure',_by_Byam_Shaw.jpg|Carmen – Arkod Dosiero:The_Pilgrim's_Progress_by_Byam_Shaw01.jpg|Pilgrimanto Dosiero:Mary_I._Entry_Into_London.jpg|La eniro de reĝino Maria en Londonon Dosiero:John_Byam_Liston_Shaw_-_The_Greatest_of_All_Heroes_is_One.jpg|La granda heroo Dosiero:Garden_of_Kama_by_Byam_Shaw02.jpg|Kama Ĝardeno Dosiero:Carmen_-_'I_yield_me_prisoner._I_have_killed_her',_by_Byam_Shaw.jpg|La murdinto Dosiero:La_traviata_-_'Do_you_all_here_know_this_woman%3F',_by_Byam_Shaw.jpg|La Traviata </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=7937}} {{Ĝermo|Pentristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Shaw, Byam}} [[Kategorio:Britaj artistoj]] [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj ilustristoj]] hompluv8k6fnvqxzejcvee7x5wbgllj Karl Benedikt Hase 0 950140 9442019 9433493 2026-07-30T19:11:21Z Kani 670 9442019 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[file:Karl Benedikt Hase (IZ 43-1864 S 272).jpg|eta|Karl Benedikt Hase]] '''Karl Benedikt HASE''' (france: ''Charles Benoît Hase''; naskiĝinta la {{daton|11|5|1780}} en [[Bad Sulza]], mortinta la {{Daton|21|3|1864}} en [[Parizo]]) estis [[germanio|germana]] helenisto kaj paleografo. En 1821 li estis naturalizita en Franclando. Li hejmigis la [[bizanciaj studoj|bizanciajn studojn]] en Franclando kaj trejnis multajn elstarajn francajn epigrafistojn. Kontaktojn kun scienculoj de Germanujo li paralele flegis kaj iĝis tiel kvazaŭ peranto inter la sciencistoj de ĉi du landoj.<ref>La sekvon oni tabele legu ĉe Ève Gran-Aymerich / Jürgen von Ungern-Sternberg: ''L'Antiquité partagée. Correspondances franco-allemandes (1823–1861), '' Paris 2012, p. 373–374</ref> == Vivo kaj agado == Estante filo de [[Christian Heinrich Hase]], [[superintendanto]] de [[Allstedt]], li frekventis la [[Vilhelmo-Ernesto-gimnazio|Vilhelmo-Ernesto-gimnazion]] en [[Vajmaro]]. Kun helpo de la filologo kaj arĥeologo [[Karl August Böttiger]] (kiu ĉi-lerneje estris) li komencis studi filozofion kaj teologion ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Li daŭrigis la studentecon ĉe la [[universitato de Helmstedt]] kie li lernis la lingvojn novgrekan, turkan kaj araban. En 1801 li pretis iri al [[Peloponezo]] kie oni ribelis kontraŭ la turkoj. Sed li finfine iris Parizon kie li baldaŭ eniris gravajn scienculajn cirklojn. Peris multon la li la amikeco kun [[Alexander von Humboldt]], kiu estis konatigitaj al li ekz. [[Jean-François Champollion]] kaj [[Antoine-Isaac Silvestre de Sacy]]. Tiel Hase estis dungita en 1805 ĉe la Manuskripta Departemento de la [[Nacia Biblioteko de Francio|Reĝa Biblioteko]]. Tie li fariĝis en 1832 ĉefa konservisto kaj administranto de la greklingvaj manuskriptoj. En sia departemento li ricvis multajn junajn sciencistojn, inter kiuj multaj germanoj. Frue li prezentis al la francoj la talenton de [[Theodor Mommsen]].<ref>Jürgen von Ungern-Sternberg: "Theodor Mommsen und Frankreiĉ" - ĉe: ''Francia,'' 31/3, 2004, p. 1–27</ref> Samtempe li konstruis kun sia kolego [[Désiré Raoul-Rochette]] (oficisto ĉe la Medala Kabineto, internacian reton por scienca interŝanĝo. En 1812 Hase iĝis kunedukanto de la du filoj de reĝino [[Hortense de Beauharnais]] (nome de [[Napoléon-Louis Bonaparte]] kaj [[Napoleono la 3-a (Francio)|Charles-Louis-Napoléon Bonaparte]]). En 1819 Hase posteulis al [[Jean-Baptiste Gaspard d'Ansse de Villoison]] kiel katedestro pri la [[novgreka lingvo]] kaj de 1838 krome pri la greka paleografio ĉe la [[Nacia instituto pri orientaj lingvoj kaj civilizacioj|Lernejo de la vivantaj orientalaj lingvoj]]. En 1838 li iĝis admininstarnto kaj en 1848 prezidanto de ĉi lernejo. De 1824 li ankaŭ membris ĉe [[Akademio de Surskriboj kaj Beletro de Francio]]. Ĉi-funkcie li estis, kune kun [[Désiré Raoul-Rochette]], membro kaj raportisto de la sciencaj ekspedicioj al Peloponezo (1829) kaj al [[Alĝero]] (1839). En 1830 li iĝis profesoro pri [[germanistiko]] ĉe [[Franca Politeknika Lernejo|Politeknika Lernejo]]. En 1837 li elektiĝis membro de la akademio de [[Göttingen]].<ref>Holger Krahnke: ''Die Mitglieder der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 1751–2001'' (=Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, 3/246; =Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Göttingen, Mathematisch-Physikalische Klasse, 3/50), Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-82516-1, p. 105</ref> Pro sia konoj de epigrafioj helena kaj latina, Hase ekprezidantis ĉe komisiono publikiganta latinlingvan korpuson enskriban (kiu fondiĝis laŭ iniciato de ministro [[Abel-François Villemain]]).<ref>John Scheid: "Le projet français d’un recueil des inscriptions latines" - ĉe: Bartolomeo Borghesi: ''Scienza e libertá,'' Bologna 1982, p. 353</ref> Hase estis inter 1842-52 ano de komitato respondeca pri la kolekto de latinlingvaj enskriboj de [[Alĝerio]]. Kun imperiestro Napoleono la 3-a li flegis bonajn kontaktojn estinte ties instruisto. Verŝajne al li estas ŝuldita la instalo de universitata katedro pri kompara gramatiko. De 1850 Hase estas orda membro de la prusuja akademio.<ref>[https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-benedikt-hase-1035 listo de fruaj membroj] - ĉe: ''bbaw.de''; de 1812 li estis estinta jam korespondanta membro</ref>. La [[munkeno|munkenanoj]] akceptis lin kiel korespondan akademianon en 1820 kaj jaron pli malfrue la [[sankt-Peterburgo|peterburganoj]].<ref>[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-49984.ln-en listo de eksterlandaj membroj de post 1724]</ref> En aŭgusto 1812 Hase fariĝis honora doktoro de la Berlina altlernejo kaj de 1842 li portis la prusujan meritordenon ''Pour le mérite'' (por sciencistoj). ==Graveco== Estante elstara fakulo pri la greka kaj ties paleografio, Hase tamen ne multon kreivan mem verkis. Menciindas nepre lia kunlaboro por ''Thesaurus Graecae linguae'' (Parizo 1832-65), fakte nova eldono kun Wilhelm Dindorf kaj Ludwig Dindorf de aĵo de [[Henri Estienne]]. De Hase ekzistas ankaŭ eldono de aĵoj de Leono Diakono (Parizo 1819) kaj pluraj monografioj. Lia disĉiplo [[Emanuel Miller]] postantis al li en 1876 je la katedro pri la novgreka lingvo ĉe la pariza orientlingva instituto. Eble Hase ankaŭ falsis kelkajn tekstfontojn. <ref>Igor P. Medvedev: 'Der neugefundene Text eines Briefes von Maximos Katelianos: noch eine Fälschung von Karl Benedikt Hase" - ĉe: ''Byzantinische Zeitschrift,'' 109 (2016), p. 821–836</ref> == Literaturo == * Mayotte Bollack, Heinz Wismann (eld.): ''Philologie und Hermeneutik im 19. Jahrhundert / Philologie et herméneutique en 19ème siècle'', vol. 2, Göttingen 1983, p. 76–98 * Ève Gran-Aymerich: "Karl Benedikt Hase (1780–1864) et Désiré Raoul-Rochette (1789–1854) d'après leur correspondance: Deux médiateurs culturels entre France et Allemagne à la Bibliothèque Nationale (1801–1864)" - ĉe: Corinne Bonnet-Véronique Krings (eld.), ''S'écrire et écrire sur l'Antiquité. L'apport des correspondances à l'histoire des travaux scientifiques,'' Grenoble 2008, p. 83–103 * Joseph Daniel Guigniant: 'Notice sur la vie et les travaux de Ch. B. Hase" - ĉe: ''Mémoires de l'Institut,'' 27/1867, p. 247–273 * Art: [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Hase,_Karl_Benedikt&oldid=- "Hase, Karl Benedict"] - fare de: Karl Felix Halm, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 10 (1879), p. 725–727 == Eksteraj ligiloj == * [https://www.idref.fr/026915715 francuja librokatalogo] * [https://www.youtube.com/watch?v=7EdyjCYYXWk "Ein Leben in Altgriechisch: Das geheime Tagebuch von Karl Benedikt Hase"] - ĉe: ''youtube.com'' (pri taglibro de Hase) == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Hase, Karl Benedikt}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj orientalistoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Francaj profesoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1780]] [[Kategorio:Mortintoj en 1864]] [[Kategorio:Paleografio]] [[kategorio:Falsado]] [[kategorio:Bad Sulza]] [[kategorio:Francaj bibliotekistoj]] [[kategorio:Bizancistoj]] mwrj6c2wgk0ey6i34d5vf7xvmffxki7 9442020 9442019 2026-07-30T19:11:43Z Kani 670 9442020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Karl Benedikt HASE''' (france: ''Charles Benoît Hase''; naskiĝinta la {{daton|11|5|1780}} en [[Bad Sulza]], mortinta la {{Daton|21|3|1864}} en [[Parizo]]) estis [[germanio|germana]] helenisto kaj paleografo. En 1821 li estis naturalizita en Franclando. Li hejmigis la [[bizanciaj studoj|bizanciajn studojn]] en Franclando kaj trejnis multajn elstarajn francajn epigrafistojn. Kontaktojn kun scienculoj de Germanujo li paralele flegis kaj iĝis tiel kvazaŭ peranto inter la sciencistoj de ĉi du landoj.<ref>La sekvon oni tabele legu ĉe Ève Gran-Aymerich / Jürgen von Ungern-Sternberg: ''L'Antiquité partagée. Correspondances franco-allemandes (1823–1861), '' Paris 2012, p. 373–374</ref> == Vivo kaj agado == Estante filo de [[Christian Heinrich Hase]], [[superintendanto]] de [[Allstedt]], li frekventis la [[Vilhelmo-Ernesto-gimnazio|Vilhelmo-Ernesto-gimnazion]] en [[Vajmaro]]. Kun helpo de la filologo kaj arĥeologo [[Karl August Böttiger]] (kiu ĉi-lerneje estris) li komencis studi filozofion kaj teologion ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. Li daŭrigis la studentecon ĉe la [[universitato de Helmstedt]] kie li lernis la lingvojn novgrekan, turkan kaj araban. En 1801 li pretis iri al [[Peloponezo]] kie oni ribelis kontraŭ la turkoj. Sed li finfine iris Parizon kie li baldaŭ eniris gravajn scienculajn cirklojn. Peris multon la li la amikeco kun [[Alexander von Humboldt]], kiu estis konatigitaj al li ekz. [[Jean-François Champollion]] kaj [[Antoine-Isaac Silvestre de Sacy]]. Tiel Hase estis dungita en 1805 ĉe la Manuskripta Departemento de la [[Nacia Biblioteko de Francio|Reĝa Biblioteko]]. Tie li fariĝis en 1832 ĉefa konservisto kaj administranto de la greklingvaj manuskriptoj. En sia departemento li ricvis multajn junajn sciencistojn, inter kiuj multaj germanoj. Frue li prezentis al la francoj la talenton de [[Theodor Mommsen]].<ref>Jürgen von Ungern-Sternberg: "Theodor Mommsen und Frankreiĉ" - ĉe: ''Francia,'' 31/3, 2004, p. 1–27</ref> Samtempe li konstruis kun sia kolego [[Désiré Raoul-Rochette]] (oficisto ĉe la Medala Kabineto, internacian reton por scienca interŝanĝo. En 1812 Hase iĝis kunedukanto de la du filoj de reĝino [[Hortense de Beauharnais]] (nome de [[Napoléon-Louis Bonaparte]] kaj [[Napoleono la 3-a (Francio)|Charles-Louis-Napoléon Bonaparte]]). En 1819 Hase posteulis al [[Jean-Baptiste Gaspard d'Ansse de Villoison]] kiel katedestro pri la [[novgreka lingvo]] kaj de 1838 krome pri la greka paleografio ĉe la [[Nacia instituto pri orientaj lingvoj kaj civilizacioj|Lernejo de la vivantaj orientalaj lingvoj]]. En 1838 li iĝis admininstarnto kaj en 1848 prezidanto de ĉi lernejo. De 1824 li ankaŭ membris ĉe [[Akademio de Surskriboj kaj Beletro de Francio]]. Ĉi-funkcie li estis, kune kun [[Désiré Raoul-Rochette]], membro kaj raportisto de la sciencaj ekspedicioj al Peloponezo (1829) kaj al [[Alĝero]] (1839). En 1830 li iĝis profesoro pri [[germanistiko]] ĉe [[Franca Politeknika Lernejo|Politeknika Lernejo]]. En 1837 li elektiĝis membro de la akademio de [[Göttingen]].<ref>Holger Krahnke: ''Die Mitglieder der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 1751–2001'' (=Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, 3/246; =Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Göttingen, Mathematisch-Physikalische Klasse, 3/50), Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-82516-1, p. 105</ref> Pro sia konoj de epigrafioj helena kaj latina, Hase ekprezidantis ĉe komisiono publikiganta latinlingvan korpuson enskriban (kiu fondiĝis laŭ iniciato de ministro [[Abel-François Villemain]]).<ref>John Scheid: "Le projet français d’un recueil des inscriptions latines" - ĉe: Bartolomeo Borghesi: ''Scienza e libertá,'' Bologna 1982, p. 353</ref> Hase estis inter 1842-52 ano de komitato respondeca pri la kolekto de latinlingvaj enskriboj de [[Alĝerio]]. Kun imperiestro Napoleono la 3-a li flegis bonajn kontaktojn estinte ties instruisto. Verŝajne al li estas ŝuldita la instalo de universitata katedro pri kompara gramatiko. De 1850 Hase estas orda membro de la prusuja akademio.<ref>[https://www.bbaw.de/die-akademie/akademie-historische-aspekte/mitglieder-historisch/historisches-mitglied-benedikt-hase-1035 listo de fruaj membroj] - ĉe: ''bbaw.de''; de 1812 li estis estinta jam korespondanta membro</ref>. La [[munkeno|munkenanoj]] akceptis lin kiel korespondan akademianon en 1820 kaj jaron pli malfrue la [[sankt-Peterburgo|peterburganoj]].<ref>[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-49984.ln-en listo de eksterlandaj membroj de post 1724]</ref> En aŭgusto 1812 Hase fariĝis honora doktoro de la Berlina altlernejo kaj de 1842 li portis la prusujan meritordenon ''Pour le mérite'' (por sciencistoj). ==Graveco== Estante elstara fakulo pri la greka kaj ties paleografio, Hase tamen ne multon kreivan mem verkis. Menciindas nepre lia kunlaboro por ''Thesaurus Graecae linguae'' (Parizo 1832-65), fakte nova eldono kun Wilhelm Dindorf kaj Ludwig Dindorf de aĵo de [[Henri Estienne]]. De Hase ekzistas ankaŭ eldono de aĵoj de Leono Diakono (Parizo 1819) kaj pluraj monografioj. Lia disĉiplo [[Emanuel Miller]] postantis al li en 1876 je la katedro pri la novgreka lingvo ĉe la pariza orientlingva instituto. Eble Hase ankaŭ falsis kelkajn tekstfontojn. <ref>Igor P. Medvedev: 'Der neugefundene Text eines Briefes von Maximos Katelianos: noch eine Fälschung von Karl Benedikt Hase" - ĉe: ''Byzantinische Zeitschrift,'' 109 (2016), p. 821–836</ref> == Literaturo == * Mayotte Bollack, Heinz Wismann (eld.): ''Philologie und Hermeneutik im 19. Jahrhundert / Philologie et herméneutique en 19ème siècle'', vol. 2, Göttingen 1983, p. 76–98 * Ève Gran-Aymerich: "Karl Benedikt Hase (1780–1864) et Désiré Raoul-Rochette (1789–1854) d'après leur correspondance: Deux médiateurs culturels entre France et Allemagne à la Bibliothèque Nationale (1801–1864)" - ĉe: Corinne Bonnet-Véronique Krings (eld.), ''S'écrire et écrire sur l'Antiquité. L'apport des correspondances à l'histoire des travaux scientifiques,'' Grenoble 2008, p. 83–103 * Joseph Daniel Guigniant: 'Notice sur la vie et les travaux de Ch. B. Hase" - ĉe: ''Mémoires de l'Institut,'' 27/1867, p. 247–273 * Art: [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Hase,_Karl_Benedikt&oldid=- "Hase, Karl Benedict"] - fare de: Karl Felix Halm, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 10 (1879), p. 725–727 == Eksteraj ligiloj == * [https://www.idref.fr/026915715 francuja librokatalogo] * [https://www.youtube.com/watch?v=7EdyjCYYXWk "Ein Leben in Altgriechisch: Das geheime Tagebuch von Karl Benedikt Hase"] - ĉe: ''youtube.com'' (pri taglibro de Hase) == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Hase, Karl Benedikt}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj orientalistoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Francaj profesoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1780]] [[Kategorio:Mortintoj en 1864]] [[Kategorio:Paleografio]] [[kategorio:Falsado]] [[kategorio:Bad Sulza]] [[kategorio:Francaj bibliotekistoj]] [[kategorio:Bizancistoj]] qefjfxbz26o1vqoqyuumy63zgygn6re Agnostika ateismo 0 950154 9442022 9432910 2026-07-30T19:15:06Z Kani 670 9442022 wikitext text/x-wiki '''Agnostika ateismo''' estas vidpunkto kiu kombinas [[Agnostikismo|agnostikismon]] kaj [[Ateismo|ateismon]]. Ĝi asertas ke oni ne povas koni kaj pruvi ke (eĉ unu) [[dio]] ekzistas, sed ankaŭ diras, ke dio plej verŝajne ne ekzistas. Ĝi ne estas [[religio]]. La plejparto de homoj kiu pri si diras ke ri estas ateismuloj, plejparte estas agnostikaj ateismuloj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Agnostikismo]] [[Kategorio:Skeptikismo]] ind8y5uxcyj8vtf7jao3380rqdnexxh 9442023 9442022 2026-07-30T19:15:36Z Kani 670 9442023 wikitext text/x-wiki '''Agnostika ateismo''' estas vidpunkto kiu kombinas [[Agnostikismo|agnostikismon]] kaj [[Ateismo|ateismon]]. Ĝi asertas ke oni ne povas koni kaj pruvi ke (eĉ unu) [[dio]] ekzistas, sed ankaŭ diras, ke dio plej verŝajne ne ekzistas. Ĝi ne estas [[religio]]. La plejparto de homoj kiu pri si diras ke ri estas ateismuloj, plejparte estas agnostikaj ateismuloj. {{ĝermo|filozofio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Agnostikismo]] [[Kategorio:Skeptikismo]] jyzw3tjmcc9g0nuc0k3wuzt8a9ky07a Adolf Heinrich Gräser 0 950155 9442024 9433097 2026-07-30T19:16:27Z Kani 670 9442024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[file:Oberheldrungen - 50Pf. ND (3)a.png|eta|Adolf Gräser sur kriza banknoto (1921)]] '''Adolf Heinrich GRÄSER''' (naskiĝinta la {{Daton|9|11|1801}} en [[Eckartsberga]], mortinta la {{Daton|4|4|1879}} en [[Oberheldrungen]]) estis [[germanio|germana]] protestantisma teologo kaj politikisto. == Vivo == Estante filo de ĝenerala impostisto li studis, post frekvento de la [[landesschule Pforta|gimnazio de Pforta]], je [[Halle (Saale)]] teologion. Dum la studentaj jaroj li iĝis membro de la [[studenta korporacio]] ''Quellengesellschaft Halle''. Post plurjara deĵoro kiel privata instruisto (por la [[ludwig von Vincke|Vincke-oj]] en [[münster (Vestfalio)|Monastero]]) li ordiniĝis en 1828 Monastere. Gräser estis do ĝis 1839 paroĥestro en [[Lanitz-Hassel-Tal|Spielberg]], poste ĝis 1879 je Oberheldrungen. Inter 1850-63 li estis deputito en [[Magdeburgo]] ĉe la provinca parlamento (Prusujo). Inter 1860-63 parlamentanis li en la dua ĉambro de la Prusuja asembleo (balotdistrikto [[Merseburg]]) por la partioj ''Rechte/Grabow'' respektive ''Linkes Zentrum'' (poste). == Honoroj == * Roter Adlerorden (kvara klaso) == Verkoj == * ''Die römisch-katholische Liturgie nach ihrer Entstehung und endlichen Ausbildung oder geschichtliche Darstellung aller in der römischen Messe vorkommenden Gebete, Gesänge und Gebräuche. Mit steter Rücksicht auf die Liturgie der griechischen und ältesten evangelisch-lutherischen Kirche,'' Halle 1829 == Literaturo == * Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft,'' volumo I: ''Politiker,'' parta volumo 7: ''Supplement A–K.'' Winter, Heidelberg 2013, ISBN 978-3-8253-6050-4, p. 394 ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/100492622 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Graser, Adolf Heinrich}} [[Kategorio:Parlamentanoj]] [[Kategorio:Germanaj luteranaj pastroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1801]] [[Kategorio:Mortintoj en 1879]] fromxn6lh2gt61g1oa90k6awpfgqr0p Situs inversus 0 950160 9442025 9433059 2026-07-30T19:18:49Z Kani 670 9442025 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} En '''''situs inversus''''' (la termino estas [[latina]] kaj kompreneble en Esperanto simple signifus "inversa situo") la enkorpaj organoj situas kvazaŭ spegule. Ekzemple la [[koro]] estas pli proksima al la dekstra ol la maldekstra flanko. Same [[hepato]] estas pli proksima al la maldekstra ol la dekstra. Normale la situacio ne estas problema, kaj homo povas vivi normale. Ekzistas tamen pri ĝi variaĵo, kiu kaŭzas enkorpajn organajn problemojn. Tiu situacio normale montriĝas jam en infanaĝo. Tial plenkreska homo, kiu ekscias, ke li havas ''situs inversus''-on, ne devas timi. Estas tamen bone rakonti pri la afero al kuracisto por ke li povu ĝuste taksi la riskon de malsanoj. Ekzemple [[apendicito]] peras doloron en la plej multaj kazoj speciale dekstre, sed se oni havas ''situs inversus''-on, la doloro estas speciale maldekstre. {{medicinaj temoj}} [[Kategorio:Homa anatomio]] 2irgbeph7op2teg3ofx8uk7dcxkod8d Sindromo de fremda brako 0 950163 9442027 9433075 2026-07-30T19:27:40Z Kani 670 9442027 wikitext text/x-wiki '''Sindromo de fremda brako''' estas situacio, kie [[brako]] povas moviĝi sen volo de la homo. La brako povas iri ion do, ke la homo ne sentas. La [[sindromo]] estas malofta. El la jaroj 1996–2011 oni trovis 150 kazojn en la tuta mondo. [[Kategorio:Malsanoj]] 1i6ylycp57gr3b3rnijeh3sgjxy7kky Eduard Edert 0 950191 9442030 9433531 2026-07-30T19:40:33Z Kani 670 9442030 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Eduard EDERT''' (naskiĝinta la {{Daton|31|7|1880}} en [[Bad Oldesloe|Oldesloe]], mortinta la {{Daton|27|8|1967}} en [[Heikendorf]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj verkisto. == Vivo kaj agado == Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe la Reala gimnazio de [[Altona]] li studis germanistikon kaj romanistikon ĉe la [[universitato de Marburg]]. Sekvis tri monatajn daŭranta pliperfektiĝrestado en Anglujo. En 1901 li daŭrigis la studojn en [[kilo (urbo)|Kilo]] kie li doktoriĝis en 1903 post defendo de tezo pri [[Hans Sachs]] (ĉe [[Friedrich Kauffmann]]). Edert kunfondis societon de nedrinkemaj studentoj el kiu evoluis la [[Germana ligo de abstinemaj studentoj]]. Post la altlernejo li deĵoris en lernejoj: ĉ. 1910 kiel supera instruisto Kile kie li propagandis por [[Wandervogel]]. Li ankaŭ engaĝiĝis por la financado de hejmo de la loka filio de ''Wandervogel'' ĉe la lago ''Westensee''. Inter 1921-33 li estis supera lernejkonsiliisto je [[Flensburg]] kaj komisiita plurfoje pri la solvo de problemoj inter germanoj kaj danoj en la landlimregiono de [[Ŝlesvigo]]. La [[nazioj]] intertempe malpermesis al li deĵoradon; finfine li estis sendita por plua laborado [[Magdeburgo]]n. En 1935 li eniris la naziisman instruistan ligon ''NSLB'' kaj petis en novembro 1939 membrecon ĉe [[NSDAP]]. En la 1.1.1940 li estis akceptita (partimembra numero 7.367.371).<ref>Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/7330191</ref><ref>Helmut Gewalt: [https://web.archive.org/web/20120118095711/http://www.niqel.de/bredel/news/mdb.pdf anoj de ''Bundestag'' kiu estis estintaj membroj de NSDAP aŭ naziaj organizoj]</ref> Inter 1946-49 li estis afergvidanta oficestro en la popolleriga ministerio de [[Ŝlesvigo-Holstinio]]. Por eviti venkon de kandidato de la danminoritata partio SSW li iĝis kompromiskandidato de la partioj [[kristandemokrata Unio de Germanio|CDU]], [[libera Demokratia Partio|FDP]] kaj DP (Deutsche Partei) por la elektodistrikto Flensburg okaze de la balotoj por la unua [[Deutscher Bundestag]] (1949). Li do apartenis al la germana parlamento ĝis 1953; inter 1950-54 li estis ano de la asembleo de la [[Eŭropa Konsilio]]. Krom politikaj eseoj li verkis rakontojn kun intrigo en sia patrujo je Ŝlesvigo-Holstinio. Li krome eldonis la organon de ''Schleswig-Holsteinischen Heimatbundes'' kun la titolo "Schleswig-Holstein". == Honoroj == *Großes Bundesverdienstkreuzes (fare de la Federacia Respubliko Germanio; meritkruco) * Lornsen-Kette (fare de la regionhistoria ligo ''Schleswig-Holsteinischer Heimatbund'') == Verkoj == * ''Dialog und Fastnachtsspiel bei [[Hans Sachs]]. Eine stilistische Untersuchung''. Peters, Kiel 1903 (= Dissertation Universität Kiel) ([https://dibiki.ub.uni-kiel.de/viewer/fullscreen/PPN867797754/3/?activetab=fulltext Digitalisat]). * ''Die Tagesschule, die Schule der Großstadt. Der Plan ihrer Ausführung in Kiel.'' Teubner, Leipzig 1914. * ''Schmiede des Lebens. Menschenschicksale''. Alster-Verlag, Hamburg 1921. * ''Das Problem der deutschen Schule in seiner besonderen Bedeutung für die Nordmark.'' Ĉe: Schleswig-Holsteinische Blätter, vol. 5/7 (1922), p. 3–12. * ''Die elastische Einheitsschule''. Teubner, Berlin/Leipzig 1924. * (eld.): ''Beiträge zum Deutschunterricht. Vorträge und Berichte der Deutschen Woche in Altona''. Teubner, Leipzig 1927. * ''Das Schulwesen der deutschen Minderheit in Nordschleswig von 1920 - 1933.'' Ĉe: Fritz Hähnsen (eld.): ''Aus Schleswig-Holsteins Geschichte und Gegenwart.'' * ''Eine Aufsatzsammlung als Festschrift für Volquart Pauls''. Wachholtz, Neumünster 1950, S. 312–325. * ''Das nationale Selbstbestimmungsrecht in Südschleswig'' (kun Hans Hedtoft). Sydslesvigsk Udvalg, København 1952. * ''Die Minderheitenfrage im Grenzland Schleswig – Eine deutsche Kulturaufgabe.'' Ĉe: Kulturarbeit in Schleswig-Holstein seit 1945, 1. Folge (August 1952), p. 49–55. * ''Der Schuster von Tondern.'' ''Eine Geschichte aus dem Leben meines Urgrossvaters''. 5. Aufl. Möller, Rendsburg 1961. * Lose Blätter. Erzählungen. Boyens, Heide 1964. * ''Dat harr noch leeger warrn kunnt''. ''Schleswig-Holsteinischer Humor''. 19. Aufl. Wachholtz, Neumünster 1992, ISBN 3-529-04704-X. == Literaturo == * Otto Edert: ''Ein Schleswig-Holsteiner. Die Lebensgeschichte von Iwer Otto Eduard Edert''. Books on Demand, Norderstedt 2023, ISBN 978-3-7562-4954-1. * Johannes Jacobs (eld.): ''Was war das – das Meißnerfest 1913?'', Verein zur Erhaltung der Hohburo, Kiel 1987. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|116355719}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116355719 ligiloj ĉe DDB] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Edert, Eduard}} [[Kategorio:Parlamentanoj]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Senalkoholaj aktivuloj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1880]] [[Kategorio:Mortintoj en 1967]] [[kategorio:Lernejestroj]] khujdmswb9652alzjrbpy4m23pknws2 Bakalaŭro de Kananejo 0 950193 9442032 9433552 2026-07-30T19:44:40Z Kani 670 9442032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Bacharel de Cananeia<br>([[1475]] - [[1535]])<br>[[Historio de Brazilo]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Estado do Brazil 1549.jpg | grandeco de dosiero = 350ra<br> |priskribo =Mapo de la kapitanlandoj de Brazilo en 1549. |loko de naskiĝo =[[Reĝlando Portugalio|Regno de Portugalio]] |loko de morto =[[Iguape]], [[:pt:Capitania de São Vicente|Kapitanlando de San Vicento]], [[:pt:São Vicente (São Paulo)|San Vicente]], [[Brazilo]] |dato de morto =[[1535]] |dato de naskiĝo =[[1475]] }} <big>'''Bakalaŭro de Kananeja'''</big><ref>Bakalaŭro en la portugala lingvo ankaŭ estas alnomo kiu oni donas la troparolemuloj aŭ homo kiu ŝatas rakonti historiojn.</ref>, <big>'''Duarte Peres'''</big> aŭ <big>'''Cosme Fernandes'''</big> estis portugala ekzilito, kiu poste fariĝis sklavigisto, interpretisto kaj navigada gvidisto. Li estis prenita al Brazilo, al la suda marbordo de la nuna ŝtato San-Paŭlo, iam komence de la 16-a jarcento, kie li vivis inter la indiĝena popolo [[:pt:Carijós|Kariĵooj]] de la regiono. Eblas ankaŭ dati lian alvenon en 1498, en ekspedicio organizita de [[Bartolomeu Dias]] kaj raportita en la verko [[:pt:Esmeraldo de Situ Orbis|Esmeraldo Situ Orbis]] de [[Duarte Pacheco Pereira]]. ==Biografio== ===Fruaj jaroj de ekzilo=== Tre malmulte oni scias pri la frua vivo de la Bakalaŭro. Kio estas konata estas, ke li probable surteriĝis en Sudameriko iam komence de la 16-a jarcento, eble dum la unuaj vojaĝoj de [[Amerigo Vespucci]]. Post tio, li pasigis kelkajn jarojn vivante sola inter la indiĝenaj popoloj antaŭ ol aliĝi al Francisco de Chaves<ref>[https://www.amorese.com.br/GENEALOGIA/ps34/ps34_143.html Amorese.com]</ref>, ebla pluvivanto de la ekspedicio de [[Aleixo Garcia]] al la [[Inkaa Imperio]], kaj kelkaj aliaj kastilianoj, kiuj ankaŭ estis eblaj pluvivantoj de tiu ekspedicio. La unua mencio pri la Bakalaŭro post tio datiĝas de ĉirkaŭ 1526 aŭ 1527, kiam lin kontaktis kun [[Diego Garcia|Diogo Garcia]], al kiu li donis provizojn kaj bofilon por servi kiel interpretisto por la navigistoj.<ref>[https://ihgsp.org.br/revista-ihgsp-vol-2/ IHGSP.org.br]</ref> [[Dosiero:La_Argentina_y_conquista_del_Río_de_la_Plata_(1602).jpg|eta|200ra|maldekstre|<center>Kovrilo de la libro "La Argentina" de [[:en:Martín del Barco Centenera|Martín Barco de la Centenera]] (1535-1602), Lisbono: [[:pt:Pedro Craesbeeck|Pieter van Craesbeeck]] (1602)</center>]] [[Dosiero:Mapa_do_Brasil_em_1709.png|eta|300ra|dekstre|<center>Kapitanlando de Sankta Vincento en ĝia plej granda amplekso.</center>]] [[Dosiero:Outeiro_do_Bacharel_Iguape_barra_do_Icapara.jpg|eta|300ra|dekstre|<center>Monto de la Bakalaŭro vidita de la sablejo de [[:pt:Icapara|Ikapara]]. Laŭ Ernesto Guilherme Young<ref>[https://www.ovaledoribeira.com.br/2020/10/ernesto-guilherme-young-o-engenheiro-ingles-estudou-vale-do-ribeira.html O Vale do Ribeira]</ref>, estis ĉe la piedo de ĉi tiu monteto, kie la unua setlejo konata kiel [[Iguape]] estis konstruita.</center>]] [[Dosiero:Aparecimento-Imagem-Bom-Jesus-Iguape.jpg|eta|300ra|dekstre|<center>En 1918, la pentristo [[:pt:Trajano Vaz|Trajano Vaz]] prezentis la eltrovon de la bildo de [[:pt:Senhor Bom Jesus de Iguape|Senhor Bom Jesus de Iguape]] sur [[:pt:Barra do Una|Praĝo de la Una]], en 1647.</center>]] ===Renkontiĝo kun [[Martim Afonso de Sousa]]=== La 12-an de aŭgusto 1531, [[:pt:Pero Lopes de Sousa|Pero Lopes]] kaj [[Martim Afonso de Sousa|Martim Afonso de Soŭza]] surteriĝis proksime al la insularo [[Cananéia|Kananeja]] kaj sendis [[:pt:Pero Anes do Canto|Pedro Annes]], la piloton de la ekspedicio, enlanden. Kvin tagojn poste, la piloto revenis kun Francisco de Chaves, kvin aŭ ses kastilianoj, kaj la Bakalaŭro. La ekzilitoj tiam parolis kun la kapitano-majoro, kiu ordonis al Pero Lobo Pinheiro foriri kun Chaves kaj 80 aliaj viroj al la interno de la kontinento, ĉar li promesis, ke post dek monatoj li revenus kun kvarcent sklavoj ŝarĝitaj per arĝento kaj oro. Ĉi tiu ekspedicio, kiu foriris la 1-an de septembro de tiu jaro, neniam revenis al [[:en:São Vicente (San-Paŭlio)|São Vicente]], supozeble detruita de la indiĝenaj popoloj. ===Partopreno en la [[:pt:Guerra de Iguape|Milito de Iguape]] (1534-16536)=== Iom da tempo poste - du jarojn, laŭ [[Ruy Díaz de Guzmán]], kiu identigas lin kiel Duarte Perez - la bakalaŭro komencis vivi kun sia familio kaj servistoj kune kun kelkaj hispanaj rifuĝintoj, kiuj ekloĝis en la regiono Iguape, gvidataj de [[:pt:Ruy Garcia de Mosquera|Ruy Garcia Mosquera]]. La kapitano-majoro de la kapitaneco de Sankta Vincento, [[:pt:Pero de Góis|Pero de Góis]], postulas, ke la hispanoj prezentiĝu en São Vicente por ĵuri fidelecon al Portugalio, al ilia reĝo, kaj Martim Afonso de Sousa. La bakalaŭro plenumas tiun alvokon, sed Mosquera rifuzas, komencante prepari sin por konflikto kontraŭ la portugaloj en São Vicente. La loĝantoj de São Vicente fine estas embuskitaj de la hispanoj, kiuj poste prirabas la portugalan vilaĝon antaŭ ol retiriĝi suden, unue al la [[:pt:Ilha de Santa Catarina|insulo Santa Catarina]], nuna [[Florianópolis|Florianopoliso]] kaj poste al la [[Plata-Rivero|Rio de la Plata]]. ===Fino de vivo=== Post tio, fontoj pri la bakalaŭro komencas malkreski. Li eble pasigis iom da tempo en São Vicente antaŭ ol reveni al Kananeja, kie la reĝino de Hispanio petis lin helpi la navigiston [[:pt:Governo do Rio da Prata e do Paraguai#Tratado de Gregorio de Pesqueira Rosa|Gregorio de Pesquera Rosa]] en letero tradukita de [[Afonso d'Escragnolle Taunay]] (1876-1958). Tiu ĉi vojaĝo, tamen, neniam estis entreprenita. Laŭ publika dokumento, la bakalaŭro akiris propraĵon, pere de Patro [[:pt:Gonçalo Monteiro|Gonçalo Monteiro]], de la ŝipkonstruejaj instalaĵoj, arsenaloj kaj ĉirkaŭaĵo de Porto das Naus (nuntempe regiono São Vicente), ricevante unu el la unuaj [[sesmario|terkoncesioj]] en la kolonio. Tamen, laŭ historiisto Ernesto Young, la bakalaŭro mortis en Iguape. ==Eblaj identecoj== ===Cosme Fernandes=== Kelkaj historiistoj, kiel Ernesto Young, kredas, ke la vera nomo de la bakalaŭro estis Cosme Fernandes, aŭ Cosme Fernandes Pessoa – foje nomata Majstro Kosme – ekzilito, kiu estis lasita en tiuj teroj ĉirkaŭ la jaro 1501 kaj kiu, post sia morto, testamentus siajn terojn al siaj posteuloj. En la dokumento redaktita de la dua kapitano-majoro de São Vicente, la 25-an de majo 1542, favore al Perro Correia, estas mencio pri "Majstro Kosme, bakalaŭro" kiel posedanto de teroj kontraŭ [[São Vicente (San-Paŭlio)|Tumiaru]], kie troviĝis la ŝipkonstruejoj aŭ arsenaloj kaj la Haveno de la Ŝipoj. Laŭ la historiisto, Cosme Fernandes estus mortinta en Iguape kelkajn jarojn post foriĝo de São Vicente. ===Duarte Peres=== Tamen, Ruy Díaz de Guzmán, en [[:en:La Argentina (poem)|"La Argentina"]] de 1612, asertas, ke la nomo de la bakalaŭro estus Duarte Perez. Ĉi tiun hipotezon konfirmas la portugala historiisto [[:pt:Jaime Cortesão|Jaime Cortesão]] (1884-1960), kiu asertas en sia libro Descobrimentos Portugueses<ref>[https://archive.org/details/TeoriaGeralDosDescobrimentosPortugueses1940 Teoria Geral dos Descobrimentos Portugueses (1940)]</ref>, bazita sur dokumento de la 24-a de aprilo 1498, kiu citas ekziliton moknomitan "Bacharel", ke la rolulo estus esti alportita en neoficiala ekspedicio de Duarte Pacheco Pereira en 1498. Laŭ la portugala historiisto, la insulo Kananeja funkciis kiel "vera deponejo por ekzilitoj", kaj ĉi tiu viro estus la sama persono, kiu estis referencita pli ol tridek jarojn poste de la unuaj koloniigistoj de la kapitaneco de São Vicente. Ernesto Young, tamen, argumentas, ke ĉi tiu estus alia persono pro manko de pruvoj. ===Aliaj identecoj=== Laŭ [[:pt:Teodoro Sampaio|Theodoro Sampajo]], en artikolo publikigita en volumo 7 de la revuo pri la Historia kaj Geografia Instituto de San-Paŭlo, kelkaj aŭtoroj hipotezas, ke la bakalaŭro estis la portugala [[João Ramalho]], fondinto de la Vila de Santo André da Borda do Campo, kaj bofilo de la [[Tupinikinoj|tupinikina estro]], [[:pt:Tibiriçá|Tibiriçá]]. Sampajo, tamen, malakceptas ĉi tiun eblecon, atestante, ke Ramalho estis analfabeta. Krome, oni erare sugestis la ideon, ke la bakalaŭro estis juda pro la nomo, kiun li donis al sia setlejo, nocio nun ignorata pro manko de pruvoj kaj verŝajne devenas de supraĵa kompreno pri la juda religio. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1475]] [[Kategorio:Mortintoj en 1535]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Portugalio]] [[Kategorio:Mortintoj en Portugalio]] {{Trad|pt|Bacharel de Cananeia}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bakalaŭro de Kananeja}} 5qkor5818vqbdy7fxenb63ewgq4zort Diogo de Mendonça Furtado 0 950204 9442035 9433693 2026-07-30T19:50:10Z Kani 670 9442035 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Diogo Mendonça Furtado<br>([[1571]] - [[1649]])<br>[[Historio de Brazilo]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Diogo_Mendonça_Furtado.png | grandeco de dosiero = 250ra<br> |priskribo =Diogo Mendonça Furtado, Ĝenerala guberniestro de Brazilo en eltiraĵo el ilustraĵo datita la 17-an de oktobro 1624, farita de nederlandano [[:en:Claes Jansz. Visscher|Claes Janszoon Visscher]] (1587-1652). |loko de naskiĝo =[[Reĝlando Portugalio|Regno de Portugalio]] |loko de morto =[[Reĝlando Portugalio|Regno de Portugalio]] |dato de morto =[[1649]] |dato de naskiĝo =[[1571]] }} <big>'''Diogo Mendonça Furtado'''</big> aŭ <big>'''Diogo Mendonça Furtado'''</big> estis portugala kolonia administranto kiu funkciis kiel Guberniestro ĝenerala de Brazilo de 12-a decembro 1621 ĝis 26-a de junio 1624. Li estis la dekdua detenanto de la oficejo, sukcedante [[:en:Luís de Sousa, conde do Prado|D. Luís de Sousa]] (1580-1643), kies mandato estis de 1-a januaro 1617 ĝis la 12-an oktobro 1621. ==Historio== La filo de João de Mendonça nomita Cação (kiu signifas "ŝarko" en la portugala) estis kapitano de [[:en:Chaul|Chaul]] kaj la filo de João de Mendonça kaj lia kuzino (aŭ "onklino") Helena Manuel de Mendonça, kiu iĝus unu el la plej alt-rangaj portugalaj koloniaj aŭtoritatuloj en Brazilo. [[Dosiero:Attack_on_San_Salvador_RMG_BHC0268.tiff|eta|300ra|maldekstre|<center>Atako kontraŭ San-Salvadoro (ĉ. 1624), oleopentraĵo de [[Andries van Eertvelt]] (1590–1652)</center>]] Kiel Kapitano de Chaul, li kontribuis signife por la fortikaĵoj de [[Salvadoro de Bahio|Salvadoro en Bahio]], same kiel por la konstruado kaj evoluo de la havenoj de São Filipe kaj São Tiago,<ref>La havenoj de São Filipe kaj São Tiago estas la ĉefaj maraj pasaĝeraj kaj kargoterminaloj en Kabo-Verdo.</ref> kiuj ebligis pli da komerco kaj sekureco laŭ la marbordo.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=34f4zgEACAAJ&redir_esc=y The Oxford Encyclopedia of Brazilian History and Culture]</ref> Post kiam la nederlandanoj kaptis Salvadoron la 9-an de majo 1624, João de Mendonça estis prenita kiel militkaptito kaj transportita al Nederlando kun sia filo. Li supozeble pripensis eksplodigi siajn pulvajn stokejojn dum la invado por malhelpi la nederlandanojn teni Salvadoron, sed liaj konsilistoj persvadis lin ne plenumi la planon. Li restis en kaptiteco ĝis sia liberigo en 1626. Post kiam la nederlandanoj kaptis Salvadoron la 9-an de majo 1624, João de Mendonça estis prenita kiel militkaptito kaj transportita al Nederlando kun sia filo. Li supozeble pripensis eksplodigi siajn pulvajn stokejojn dum la invado por malhelpi ke la nederlandanoj tenu Salvadoron, sed liaj konsilistoj persvadis lin ne plenumi la planon. Li restis en kaptiteco ĝis sia liberigo en 1626. Post la okupado de Salvadoro, la nederlanda komandanto [[:en:Johan van Dorth|Johan van Dorth]] (1574-1624) fariĝis guberniestro de Brazilo, kio reprezentas mallongan kaj tumultan periodon en la historio de la nederlanda regado sur la brazila kolonio. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1571]] [[Kategorio:Mortintoj en 1649]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Portugalio]] [[Kategorio:Mortintoj en Portugalio]] {{Trad|en|Diogo Mendonça Furtado}} {{DEFAŬLTORDIGO:Diogo Mendonça Furtado}} lge35ekbh33exa7t3s1clbiyhrvkkr9 Prudencio do Amaral 0 950206 9442036 9433709 2026-07-30T19:50:57Z Kani 670 9442036 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Prudentius Amaralius<br>([[1675]] - [[1675]])<br>[[Katolika Eklezio]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Prudentius Amaralius (1675-1725).png | grandeco de dosiero = 250ra<br> |priskribo =Prudêncio do Amaral, brazila jezuito kaj latina poeto. |loko de naskiĝo =[[Rio-de-Ĵanejro]], [[Brazilo]] |loko de morto =[[Suda Riogrando]], [[Brazilo]] |dato de naskiĝo =[[1625]] |dato de morto =[[1675]] }} <big>'''Prudêncio do Amaral'''</big> aŭ <big>'''Prudentius Amaralius'''</big> estis brazila jezuito kaj latina poeto. Prudêncio do Amaral naskiĝis en Rio-de-Ĵanejro en 1675, filo de Gonçalo Gomes kaj Maria do Amaral. Li eniris la Societon de Jesuo la 30-an de julio 1690. Tri jarojn poste, nur 18-jaraĝa, li estis nomumita duaklasa instruisto de la latina lingvo ĉe la Kolegio de Bahio, rekomencante siajn studojn baldaŭ poste. En 1698 li jam estis en sia tria jaro de Filozofio, baldaŭ transirante al Teologio, kiun li finis en 1701, kiam, 26-jaraĝa, li estis ordinita sacerdoto. Li konfesis en Bahio la 15-an de aŭgusto 1709, en ĉeesto de [[:pt:André João Antonil|Patro João Antônio Andreoni]] (1649-1716), kiu tiam verkis sian libron "Kulturo kaj Abundo de Brazilo"<ref>[https://digital.bbm.usp.br/handle/bbm/7461 Digital.bbm.usp.br]</ref>, la parton pri sukero kiun Amaral verkis en latinaj versoj, kiel fama instruisto pri Homstudoj ĉe la Kolegio de Bahio kaj la Seminario de Belém da Cachoeira.<ref>[https://www2.ufrb.edu.br/reverso/belem-de-cachoeira-tem-mais-de-tres-seculos-de-historia/ Reverso Online]</ref> Amiko de la libroj, Patro Amaral fariĝis granda klerulo pri sanktaj kaj homaj sciencoj. Lia sano tamen ne kongruis kun lia laboro kaj degeneris en gravan brustan malsanon. Tiam li jam revenis al sia hejmurbo kaj provis mildigi aŭ iluzii siajn suferojn per la praktikado de poezio, de kiu li estis admirinda kultivisto. Ĉi tiun informon donas al ni la Jarlibro verkita de alia majstro de belaj literoj, Plácido Nunes<ref>Litterae Nunes. Annuae Provincine Brasiliae</ref>, kiu kantas la plej altajn laŭdojn de Prudêncio do Amaral, kiel religiema viro kaj verkisto.<ref>[https://revistas.usp.br/rieb/article/viewFile/69720/72388 Portal de Revistas da USP].</ref> ==Verkoj== * De arte amandi Deiparam, [[1890]] * De sacchari opificio carmen, [[1780]] * [https://literaturabrasileira.ufsc.br/documentos?id=172313&locale=en De rusticis Brasiliae rebus], [[1781]] * De sacchari opificio carmen; De saccharis opificio; De opificio saccharis, Descriptio epica molis sacchariae (ou saccharis). == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1675]] [[Kategorio:Mortintoj en 1725]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] [[Kategorio:Mortintoj en Brazilo]] [[Kategorio:Braziliaj latinistoj]] [[Kategorio:Braziliaj jezuitoj]] {{Trad|la|Prudentius Amaralius}} {{DEFAŬLTORDIGO:Prudêncio do Amaral}} g4lxiy1k0qgv9br3iwc26l4mwkt33bk 9442039 9442036 2026-07-30T19:51:15Z Kani 670 /* Referencoj */ 9442039 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>Prudentius Amaralius<br>([[1675]] - [[1675]])<br>[[Katolika Eklezio]]</b></font></big></big></span> |dosiero =Prudentius Amaralius (1675-1725).png | grandeco de dosiero = 250ra<br> |priskribo =Prudêncio do Amaral, brazila jezuito kaj latina poeto. |loko de naskiĝo =[[Rio-de-Ĵanejro]], [[Brazilo]] |loko de morto =[[Suda Riogrando]], [[Brazilo]] |dato de naskiĝo =[[1625]] |dato de morto =[[1675]] }} <big>'''Prudêncio do Amaral'''</big> aŭ <big>'''Prudentius Amaralius'''</big> estis brazila jezuito kaj latina poeto. Prudêncio do Amaral naskiĝis en Rio-de-Ĵanejro en 1675, filo de Gonçalo Gomes kaj Maria do Amaral. Li eniris la Societon de Jesuo la 30-an de julio 1690. Tri jarojn poste, nur 18-jaraĝa, li estis nomumita duaklasa instruisto de la latina lingvo ĉe la Kolegio de Bahio, rekomencante siajn studojn baldaŭ poste. En 1698 li jam estis en sia tria jaro de Filozofio, baldaŭ transirante al Teologio, kiun li finis en 1701, kiam, 26-jaraĝa, li estis ordinita sacerdoto. Li konfesis en Bahio la 15-an de aŭgusto 1709, en ĉeesto de [[:pt:André João Antonil|Patro João Antônio Andreoni]] (1649-1716), kiu tiam verkis sian libron "Kulturo kaj Abundo de Brazilo"<ref>[https://digital.bbm.usp.br/handle/bbm/7461 Digital.bbm.usp.br]</ref>, la parton pri sukero kiun Amaral verkis en latinaj versoj, kiel fama instruisto pri Homstudoj ĉe la Kolegio de Bahio kaj la Seminario de Belém da Cachoeira.<ref>[https://www2.ufrb.edu.br/reverso/belem-de-cachoeira-tem-mais-de-tres-seculos-de-historia/ Reverso Online]</ref> Amiko de la libroj, Patro Amaral fariĝis granda klerulo pri sanktaj kaj homaj sciencoj. Lia sano tamen ne kongruis kun lia laboro kaj degeneris en gravan brustan malsanon. Tiam li jam revenis al sia hejmurbo kaj provis mildigi aŭ iluzii siajn suferojn per la praktikado de poezio, de kiu li estis admirinda kultivisto. Ĉi tiun informon donas al ni la Jarlibro verkita de alia majstro de belaj literoj, Plácido Nunes<ref>Litterae Nunes. Annuae Provincine Brasiliae</ref>, kiu kantas la plej altajn laŭdojn de Prudêncio do Amaral, kiel religiema viro kaj verkisto.<ref>[https://revistas.usp.br/rieb/article/viewFile/69720/72388 Portal de Revistas da USP].</ref> ==Verkoj== * De arte amandi Deiparam, [[1890]] * De sacchari opificio carmen, [[1780]] * [https://literaturabrasileira.ufsc.br/documentos?id=172313&locale=en De rusticis Brasiliae rebus], [[1781]] * De sacchari opificio carmen; De saccharis opificio; De opificio saccharis, Descriptio epica molis sacchariae (ou saccharis). == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1675]] [[Kategorio:Mortintoj en 1725]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] [[Kategorio:Mortintoj en Brazilo]] [[Kategorio:Brazilaj latinistoj]] [[Kategorio:Brazilaj jezuitoj]] {{Trad|la|Prudentius Amaralius}} {{DEFAŬLTORDIGO:Prudêncio do Amaral}} lx9w1cxllmznakotgwpmlw6vprcypyo Pacparko Nagasaki 0 950211 9442051 9433717 2026-07-30T20:02:48Z Kani 670 9442051 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko|nomo=Pacparko Nagasaki |propra nomo= 長崎市平和公園 |bildo= Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg |priskribo de bildo=Statuo Deziranta-Pacon |lando = Japanio |regiono = Nagasaki |urbo= Nagasaki |Estiĝo= la 1-a de aŭgusto 1950 |Poŝtkodo=852-8118 |Koordinatoj=32° 46′ 31″ N, 129° 51′ 52″ E |Retpaĝo=[https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 長崎市平和公園]}} '''Pacparko Nagasaki''' estas urba parko en [[Nagasako|Nagasaki]] de [https://eo.wikipedia.org/wiki/Gubernio_Nagasako Gubernio Nagasaki] por pripreĝi pacon. Ĝi situas en ĉirkaŭejo de la eksplodcentro "[[Ground Zero]] (grundo nulo)" de la faligita Atombombo al Nagasaki (la 9-an de aŭgusto 1945). La parko konsistas ĉefe el 3 zonoj (plus 2), en kiuj multaj monumentoj kaj establejoj stariĝas. ([https://www.google.com/maps/@32.7765837,129.8633394,1320m/data=!3m1!1e3?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDcwOC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google mapo]). == 1. Zono por Deziri = Kvartalo de "Statuo Deziranta-Pacon"== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6808.html 願いのゾーン 祈念像地区]) (urba retejo) * Statuo Deziranta-Pacon ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E7%A5%88%E5%BF%B5%E5%83%8F 平和祈念像]) [[Dosiero:Nagasaki (4696131594) (cropped).jpg|maldekstre|eta|Statuo Deziranta-Pacon ]] La Statuo estas kreita de skulptisto KITAMURA Seibo ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%97%E6%9D%91%E8%A5%BF%E6%9C%9B 北村西望]). La statuo simbolas "La Amo de [[Dio]]"-n kaj "Favoro kaj Kompato de [[Budho]]"-n. Ĉielen-streĉita dekstra mano esprimas minacon de Atombombo, kaj horizonten-streĉita maldekstra mano esprimas Pacon, kaj iomete fermitaj okuloj pripreĝas savon de la Viktimaj Animoj. Ĉiujare la 9-an de aŭgusto, antaŭ la Statuo okazas "Ceremonio por Deziri Pacon kaj por la Animoj de Viktimoj pro Atombombado al Nagasaki ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%8E%9F%E7%88%86%E7%8A%A0%E7%89%B2%E8%80%85%E6%85%B0%E9%9C%8A%E5%B9%B3%E5%92%8C%E7%A5%88%E5%BF%B5%E5%BC%8F%E5%85%B8 長崎原爆犠牲者慰霊平和祈念式典])". * Paca Fontano [[Dosiero: Nagasaki Fountain of Peace.jpg|maldekstre|eta|Paca Fontano]] La Fontano establiĝis por "Konsoli la Atombombitojn", kiuj serĉadis akvon sub la fajrego tra Atombombita Nagasaki. * Monumentoj Donacitaj de Eksterlandoj kiel Simbolo de Internacia Paco / Ĉirkaŭ la Fontano stariĝas multaj monumentoj ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E5%85%AC%E5%9C%92#%E4%B8%96%E7%95%8C%E5%B9%B3%E5%92%8C%E3%82%B7%E3%83%B3%E3%83%9C%E3%83%AB%E3%82%BE%E3%83%BC%E3%83%B3 世界平和シンボルゾーン]). * Sonorilo de Nagasaki [[File:Water ceremony in peace park - panoramio.jpg|dekstre|200px|eta|Sonorilo de Nagasaki]] La Sonorilo establiĝis por konsoli "Atombombitajn Mortintojn", kiuj estis laborantaj en municiaj fabrikoj, en kiuj ankaŭ junaj geknaboj estis laborantaj. * "Muropartoj de Atombombita Karcero" troviĝas ĉirkau "Zono por Deziri ". ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%95%B7%E5%B4%8E%E5%88%91%E5%8B%99%E6%89%80%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E5%88%91%E5%8B%99%E6%94%AF%E6%89%80%E8%B7%A1 長崎刑務所浦上刑務支所跡]). * Turoj-Orizuru (papergruo) [[File:Peace_Park_of_Nagasaki_11.JPG|maldekstre|200px|eta|Turo-Orizuru (papergruo)]] Paro da turoj stariĝas apdu "Statuo Deziranta-Pacon". Sub la turoj multaj [[Mil_gruoj|Milgruoj]] enkolektiĝas. [[Orizuru]] estas fama kiel [[Pacsimbolo]], pro tio popoloj dediĉas ĝin esperante pacon, kaj ankaŭ La 44-a Usona Prezidanto [[Barack Obama]] dediĉis Orizuru-n al Nagasaki kaj [[Hiroŝimo|Hiroŝima]]. ([https://www.pcf.city.hiroshima.jp/hpcf/heiwabunka/pcj192/contents/01.html Packulturo-Centro de Hiroŝima]) (fotoj de Turoj-Orizuru / [https://www.photo-ac.com/main/search?q=%E6%8A%98%E3%82%8A%E9%B6%B4%E3%81%AE%E5%A1%94&qt=&qid=&creator=&ngcreator=&nq=&srt=dlrank&orientation=all&sizesec=all&color=all&model_count=-1&age=all&mdlrlrsec=all&sl=ja&utm_source=tag ACworks]) * Urba Preĝhalo por "Funebri Neidentiĝintajn Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki" ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]) / La halo tenadas ostojn de "Neidentiĝintaj Pereintoj". Kaj tenadas ankaŭ ostojn, kies nomo identiĝas sed ne troviĝas familiano, kiu povos akcepti ĝin. La halo serĉadas tiujn familianojn. == 2. Zono por Preĝi = Eksplodcentra Kvartalo== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6806.html 祈りのゾーン 中心地地区]) (urba retejo) * Ground Zero (grundo nulo) [[Dosiero:NagasakiHypocentre.jpg|maldekstre|500px|eta|Ground Zero (grundo nulo)]] La Grundo estas la Eksplodcentro de la faligita Atombombo. La centra Turo estas Memoriga-Monumento por la eksplodo, kaj antaŭ ĝi instaliĝis Oferada Skatolo enmetita elektronika matrikulo de mortintaj Atombombitoj. Al la matrikulo ankaŭ nun daŭre aldoniĝas la nomoj de Atombombitoj kiuj mortis en postaj tagoj. La originalan matrikulon konservas "Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki" (ĝi staras en "Zono por Lerni"). Kaj dekstra Turo estas muroparto de Atombombita malnova templo de "Katedralo Uragami" ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%82%AB%E3%83%88%E3%83%AA%E3%83%83%E3%82%AF%E6%B5%A6%E4%B8%8A%E6%95%99%E4%BC%9A カトリック浦上教会]). * Monumento por funebri "Mortintajn Perforte Laborigitajn Koreanojn" fare de la Atombombado al Nagasaki, kaj ankaŭ la familianojn. ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2036.html 長崎原爆朝鮮人犠牲者追悼碑]). * Monumento por "Funebri Alilandana-Milit-Vikutimo-jn", kaj por "Tutaboli Nuklea-Armilo-jn", kaj por "Sen-Homara-Milito". ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2031.html 外国人戦争犠牲者追悼核廃絶人類不戦碑]). == 3. Zono por Lerni = Kvartalo de "Muzeo Nagasaki por Atombombo"== ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/6807.html 学びのゾーン 長崎原爆資料館地区])(urba retejo) * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] [[Dosiero:Nagasakigenbaku.jpg|maldekstre|eta|Muzeo Nagasaki por Atombombo]] La muzeo estas urba muzeo de Nagasaki, kaj ĉefe pritraktas dokumentaron rilatan al Atombombado al Nagasaki. * Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]) / La subteraĵo estas "Dokumentad-Centro por Historio kaj Folkloro de Nagasaki" ([https://nabmuseum.jp/heiwa/rekishi/ 長崎市歴史民俗資料館]). * Nacihalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]) / La halo establiĝis por funebri ĉiujn pereintojn. ''4. Zono por Sporto : Basbalo, Rugbeo, Futbalo, Naĝado.'' ''5. Zono de Placo : Atletikejo, Tenisejo, Softbalejo, Arkpafadejo.'' En la parko troviĝas aliaj tre multaj monumentoj == Referencoj == --- Tiu ĉi paĝo estas esperantigita versio de la japana versio ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%B9%B3%E5%92%8C%E5%85%AC%E5%9C%92# 長崎市平和公園] - Wikipedia). * oficiala retejo : Pacparko Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/2019.html 平和公園-長崎市]). * Fonduso por Publika Intereso "Packulturo-Centro de Hiroŝima" ([https://www.pcf.city.hiroshima.jp/hpcf/heiwabunka/pcj192/contents/01.html 公益財団法人 広島平和文化センター]) * [[Muzeo Nagasaki por Atombombo]] - Vikipedio. * Naciahalo Pripreĝanta Pacon por Funebri Pereintojn pro la Atombombado al Nagasaki ([https://www.peace-nagasaki.go.jp 国立長崎原爆死没者追悼平和祈念館]). * [[Pacmuzeo Hiroŝimo]] - Vikipedio. *Urba Pachalo de Nagasaki ([https://nabmuseum.jp/heiwa/ 長崎市平和会館]). *Urba Preĝhalo por Funebri Neidentiĝintaj-Pereintojn fare de la Atombombado al Nagasaki ([https://www.city.nagasaki.lg.jp/page/1490.html 長崎市原子爆弾無縁死没者追悼祈念堂]). * [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki]] - Vikipedio. [[Kategorio:Pacaj movadoj]] [[Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo]] [[Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako]] [[Kategorio:Parkoj en Japanio]] roc9hi6kptrh1ijrhkg0cso1lx7ualz Eŭropa jaro de lingvoj 0 950213 9442127 9433791 2026-07-30T22:38:42Z Kani 670 9442127 wikitext text/x-wiki La '''Eŭropa jaro de lingvoj''' (france: ''Année européenne des langues 2001'') estis okazigita de [[Eŭropa Unio]] kune kun [[Eŭropa Konsilio]] en 2001 por malhelpi plian lingvan malriĉigon. La deklarita celo estis konservi la lingvan kaj kulturan diversecon de Eŭropo. Per tricent diversaj projektoj la EU volis instigi ĉiujn civitanojn lerni lingvojn, por ke ĉiuj eŭropanoj estonte regu krom la propra [[gepatra lingvo]] ankoraŭ du pliajn [[lingvo]]jn. Per tio oni volis kuraĝigi la civitanojn de Eŭropo vastigi siajn lingvokonojn kaj konatiĝi kun la lingva heredaĵo de Eŭropo. Ĉe tio neniu lingvo estu preferata. En la centro do devas stari ne nur la [[oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio]], sed ankaŭ tiuj lingvoj, kiujn la membroŝtatoj nomis por la efektivigo de la decido pri la Eŭropa Jaro de Lingvoj. Parte oni eĉ parolis pri prefero de la t.n. etaj lingvoj. Ĉi kuntekste estis prezentita kaj ekfunkciigita la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] (KER). Krome estiĝis diversaj unuopaj projektoj, ekz. la germana-franca porjunulara film festivalo ''Cinéfète''. ==Celoj== *Oni intencas profundigi la konscion pri tio, kian riĉaĵon reprezentas la (relative granda) lingva diverseco en la Eŭropa Unio. *Oni volas sproni la lingvan diversecon. *Oni intencas igi kiel eble plej grandan nombron da homoj kompreni, kiajn avantaĝojn kunportas la posedo de pluraj lingvoj. *Oni deziras instigi al vivlonga akirado de lingvokonoj. *Oni kolektu kaj disvastigi informojn, kiuj koncernas la lingvoinstruadon kaj la lernadon de fremdaj lingvoj. ==Vidu ankaŭ== *[[Eŭropa Tago de Lingvoj]] *[[Internacia Jaro de Lingvoj]] == Eksteraj ligiloj == * [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=CELEX:32000D1934 leĝodokumento n-ro 32000D1934 pri okazigo de tia jaro] *[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/?uri=LEGISSUM:c11044 rezumo] * [https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_fr portalo pri lingvoj de EU] [[Kategorio:Kulturo en la Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Plurlingveco]] [[kategorio:2001]] [[kategorio:Lingvopolitiko]] cm4ztnktjtlz5bqi2bwan74dl8szr96 Kevin Keegan 0 950226 9442130 9435514 2026-07-30T22:42:21Z Kani 670 9442130 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} '''Joseph Kevin KEEGAN''' (naskiĝis la [[14-an de februaro]] [[1951]] en Armthorpe, [[Doncaster]] – mortis la [[20-an de julio]] [[2026]]) estis angla [[Futbalo|futbalisto]] kaj trejnisto. Moknomita "'''Reĝo Kev'''" aŭ "'''Potenca Muso'''",<ref>{{Cite news|date=16 February 2002|title=Toon animated by the return of King Kev|url=https://www.theguardian.com/football/2002/feb/16/sport.facup|access-date=26 April 2024|work=The Guardian|last=Walker|first=Michael|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720222727/https://www.theguardian.com/football/2002/feb/16/sport.facup|archive-date=20 July 2026}}</ref><ref name="mouse22">{{cite news|last=Jeffries|first=Stuart|date=25 June 2011|title=The Saturday interview: Kevin Keegan|url=https://www.theguardian.com/theguardian/2011/jun/25/kevin-keegan-footballer-manager-liverpool|access-date=10 August 2014|newspaper=The Guardian}}</ref> Keegan estis agnoskita pro sia dribla kapablo, finado kaj ĉeesto en la aero, kaj estas konsiderata kiel unu el la plej grandaj ludantoj de ĉiuj tempoj.<ref>{{Cite web|last=White|first=Mark|date=5 September 2023|title=Ranked! The 100 best football players of all time|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-100-best-football-players-of-all-time|access-date=23 January 2024|work=FourFourTwo}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Lane|first=Barnaby|date=4 June 2025|title=The 50 greatest footballers of all time|url=https://www.90min.com/posts/50-greatest-footballers-all-time-ranked|access-date=18 June 2025|magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref>{{cite news|date=26 December 2021|title=Kevin Keegan: how Liverpool, Hamburg, Southampton and Newcastle fell Head Over Heels In Love with King Kev|url=https://www.fourfourtwo.com/features/kevin-keegan-how-liverpool-hamburg-southampton-and-newcastle-fell-head-over-heels-in-love-with-king-kev|access-date=26 April 2023|work=FourFourTwo}}</ref> Keegan komencis sian ludantan karieron ĉe Scunthorpe United en 1968, antaŭ ol Bill Shankly subskribis lin por [[Liverpool FC|Liverpool]]. Tie, li gajnis tri Unuajn Diviziajn titolojn, la [[Eŭropa Ligo de UEFA|UEFA-Pokalon]] dufoje, la [[FA-Pokalo|FA-Pokalon]] kaj, en sia lasta sezono, la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|Eŭropan Pokalon]]. Dum ĉi tiu periodo, li estis regula membro de la [[Angla nacia teamo de futbalo|angla nacia teamo]], kaj kapitanis la teamon 31 fojojn, inkluzive de [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1980|UEFA-Eŭro 1980.]] Li translokiĝis al [[Hamburger SV]] en la somero de 1977 kaj estis nomita [[Ora Pilko|Eŭropa Futbalisto de la Jaro]] en kaj 1978 kaj 1979. <ref>{{Cite web|date=20 August 2023|title=Worst Ballon d'Or Winners In Football History, Revealed {{!}} Football Stories|url=http://footballstories.co.uk/worst-ballon-dor-winners-in-football-history-revealed/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230821212841/http://footballstories.co.uk/worst-ballon-dor-winners-in-football-history-revealed/|archive-date=21 August 2023|access-date=21 August 2023|work=Football Stories|language=en-US}}</ref> Hamburg gajnis la [[Unua germania ligo de futbalo (Bundesliga)|Bundesliga-]] titolon en la sezono 1978-79 kaj atingis la finalon de la Eŭropa Pokalo en 1980. Keegan forlasis Hamburgon kaj ludis ĉe [[Southampton FC|Southampton]] dum du sezonoj, antaŭ ol translokiĝi al [[Newcastle United]] en la Dua Divizio en 1982. Li helpis Newcastle certigi promocion en sia dua sezono, kaj retiriĝis de ludado en 1984. Li trafis 204 golojn en 592 aperoj en sia klubkariero, aldonante 21 golojn en 63 ĉapoj por Anglio. Li translokiĝis al manaĝerado ĉe Newcastle en 1992, kaj la teamo gajnis promocion al la [[F.A. Supra Ligo|Premier League]] kiel ĉampionoj de la Unua Divizio en sia unua plena sezono. Newcastle finis dua en la Premier League en la sezono 1995-96, malgraŭ gvidado de la vojo dum plejparto de la sezono. Post estrado de [[Fulham FC]] dum du sezonoj, li transprenis la anglan nacian teamon en februaro 1999, sed demisiis en oktobro 2000 post 1-0 malvenko kontraŭ [[Germana nacia teamo de futbalo|Germanio]] en kvalifikado por la Futbala Mondpokalo 2002. En 2001, li fariĝis manaĝero de [[Manchester City FC|Manchester City]] dum kvar jaroj, ĝis li demisiis en 2005. Keegan estis forestanta de futbalo dum preskaŭ tri jaroj kiam li revenis al Newcastle por dua periodo kiel manaĝero en januaro 2008, sed tio daŭris nur ok monatojn, ĉar li demisiis en septembro post konjektoj pri disputo kun la estraroj de la klubo.<ref name="quit22">{{cite news|date=4 September 2008|title=Keegan resigns as Newcastle boss|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/n/newcastle_united/7593683.stm|access-date=4 September 2008|publisher=BBC Sport}}</ref> Li havis la unikan distingon esti promociita kiel ĉampionoj en sia unua plena sezono kun la tri kluboj, kiujn li administris. (citaĵo bezonata) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.liverpoolfc.com/info/kevin-keegan Profilo] ĉe la retejo de Liverpool FC * {{NFT player|3045}} * [http://www.lfchistory.net/player_profile.asp?player_id=341 Ludantoprofilo] ĉe LFChistory.net * [http://www.sporting-heroes.net/football/liverpool-fc/kevin-keegan-8078/biography-of-liverpool-career_a11709/ Football Heroes England, Kevin Keegan parto 1] ĉe Sporting-heroes.net * [https://archive.today/20121209214240/http://www.londonhearts.com/scores/players/keegankevin.html Profilo] ĉe londonhearts.com (arkivita) * {{IMDb nomo|0444444}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keegan, Kevin}} [[Kategorio:Anglaj futbalistoj]] [[Kategorio:Anglaj futbaltrejnistoj]] [[Kategorio:Anglaj aŭtobiografoj]] m77f44zdlwrk8miarz7h9zf2g5otufi David Pinski 0 950230 9442132 9434182 2026-07-30T22:44:32Z Kani 670 /* En Esperanto aperis */ 9442132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} <!--[[Dosiero:Pinski.jpg|eta|Afiŝo por la teatraĵo de Pinsky]]--> [[Dosiero:Pinski-Tailor.jpg|kadro|Afiŝo: la Federala Teatro prezentas "La tajloro fariĝas butikisto" de Pinski ([[Ĉikago]], 1930-aj jaroj)]] '''David PINSKI''' (malofte ankaŭ: ''David Pinsky''; {{Lang-yi|דוד פּינסקי}}; pseŭdonimo kiel nefikcia aŭtoro kelkfoje: ''D. &nbsp;Puls''; naskiĝis la 5-an de aprilo 1872 en [[Mahiljoŭ]] – mortis la 11-an de aŭgusto 1959 en [[Ĥajfo]]) estis jida romanisto, dramisto kaj ĵurnalisto, kiu precipe fokusiĝis al sociaj temoj kaj levis la figuron de la juda laboristo al literatura statuso. En la unuaj jardekoj post 1900, li estis inter la plej ofte prezentitaj modernaj aŭtoroj en [[Rusio]] kaj [[Usono]]. En tempo kiam [[Orienta Eŭropo]] nur komencis sperti la [[Industria revolucio|Industrian Revolucion]], Pinski estis la unua kiu enkondukis sur ĝian scenejon dramon pri urbaj [[Judoj|judaj]] laboristoj; dramisto de ideoj, li ankaŭ famiĝis pro verkado pri [[homa sekseco]] kun sincereco antaŭe nekonata al jida literaturo. Li ankaŭ famiĝis inter fruaj jidaj dramistoj pro tio, ke li havis pli fortajn ligojn al [[Germana lingvo|germanlingvaj]] literaturaj tradicioj ol al la [[Rusa lingvo|rusaj]]. == En Esperanto aperis == ''Politiko'', unuakta komedio: aperis en [[Sennacieca Revuo]], junio 1927, n 045<ref>[https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun/page/n5/mode/2up?q=pinski]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=39171}} * {{IMDb titolo|0029569|The Singing Blacksmith}} * {{IBDB nomo}} * [http://digital.cjh.org/webclient/DeliveryManager?pid=1522286 Papers of David Pinski.]; RG 204; YIVO Institute for Jewish Research, New York, NY. * [http://digital.cjh.org/webclient/DeliveryManager?pid=364944 David Pinski (1872-1959) Papers.]; P-649; American Jewish Historical Society, New York, NY. * [http://www1.yadvashem.org/yv/en/exhibitions/vilna/before/hebrew_or_yiddish.asp Pinski vizitas] [[Vilno]] kaj aliĝas al la debato inter jidaj kaj hebreaj subtenantoj {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pinski, David}} [[Kategorio:Belorusaj judoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj dramistoj]] [[Kategorio:Judaj socialistoj]] sk8f46dzb7brumnc8chv4xezoddoh7i Suprennotacio 0 950237 9442135 9434362 2026-07-30T22:46:32Z Kani 670 9442135 wikitext text/x-wiki '''Suprennotacio''' estas maniero simbole prezenti [[stirsigno]]jn de [[Askio]] per la [[Ĉapelo Askia|Askia ĉapelo]] sekvata de majuskla litero aŭ nelitera [[videbla signo]] Askia surbaze de la Askia kodtabelo 32-poziciojn larĝa: la kombino <code>^</code>γ indikas la stirsignon kiu en la kodtabelo situas super γ, kie γ estas unu el la signoj : <code>"@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_"</code> do, se la signonumero de koncerna stirsigno estas <math>n,\ 0\le n \le 31</math>, tiam la signokodo de la responda videbla signo estos <math>65+n-1</math> (65 estas la signonumero de <code>A</code>). [[Dosiero:ASCII-infobox.svg|thumb|center|860px|La sigloj de stirsignoj super la respondaj videblaj signoj: [[NUL-signo|NUL]] super <code>@</code>, HT (Horizontala [[Tabo]]) super <code>I</code> ktp (sed DEL sub <code>?</code>)]] Krom la stirsignoj el la komenca [[intervalo (matematiko)|intervalo]] <math>[0,31]</math>, Askio havas ankoraŭ unu stirsignon ĉe la signonumero 127, la [[viŝsigno]]n. Ankaŭ al ĝi oni aplikas la supre indikitajn principon kaj formulon — tamen trunkante ĝin per la Askia numerspaco: : <math>(65+n-1)\bmod128</math>; sekve en la suprennotacio ĝi aspektas kiel <code>^?</code>. Sekve en la ĉi-supran alfabeton necesas antaŭmeti la demandosignon: : <code>"?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_"</code> La longa matematika formulo ekvivalentas al simpla komputila operacio: inversigi la 7‑an (la plej pezan) biton de la signonumero (ĉu stirsigna, ĉu tiu de la responda videbla signo) por baskuligi inter la du tabellinioj, t.e. plenumi [[disaŭo]]n kun <math>100_8 = 64</math>. Tion ilustras jena [[Python|Pajton]]-programo, kiu komputas la suprennotacion por kelkaj gravaj stirsignoj: <syntaxhighlight lang="python3"> # Programo superastirsigno.py from enum import Enum class kelkaj_stirsignoj(Enum): Nul = 0 Tab = 9 LiniAvanco = 10 ĈaretRevenigo = 13 Esk = 27 viŝsigno = 127 for s in kelkaj_stirsignoj: print(f"{s.name}: {s.value} = ^{chr(s.value ^ 64)}") </syntaxhighlight> <syntaxhighlight lang="console"> $ python3 superastirsigno.py Nul: 0 = ^@ Tab: 9 = ^I LiniAvanco: 10 = ^J ĈaretRevenigo: 13 = ^M Esk: 27 = ^[ viŝsigno: 127 = ^? $ </syntaxhighlight> Ĉe la komputilaj klavaroj la enigo de stirsignoj estas aranĝita laŭ la suprennotacio. Ekz‑e la kombino {{klavo|Ctrl}} <code>I</code> enigas la [[tabo]]n (t.e. <code>^I</code>) samkiel {{klavo|TAB}}. Tial oni ankaŭ skribas <code>C‑i</code> ktp. == Kial ĉapelo? == En la unuaj versioj de la Askio-normo (de 1961 ĝis 1968) la kodpozicion 94, kie nun ni havas la [[Ĉapelo Askia|Askian ĉapelon]], okupis ‹sago supren› <code>↑</code>, kiu klare komprenigis, ke <code>↑I</code> estas la stirsigno situanta (en la kodtabelo) super I. La ĉapelo heredis tiun sugeston, tiom pli facile ke ankaŭ ĝin eblas interpreti kiel indikon «supren». [[Kategorio: Signokodoj]] [[Kategorio:Stirsignoj]] n5f6cu0zpl8bh07mlhtzumbhxztvwvw Kodo Sawaki 0 950239 9442136 9434164 2026-07-30T22:47:55Z Kani 670 9442136 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} {{Nihongo|'''Kodo Sawaki'''|沢木 興道|Sawaki Kōdō|extra=la 16-an de junio 1880 – la 21-an de decembro 1965}} estis eminenta japana [[Soto|Sōtō]] [[Zeno|Zen-]] instruisto de la 20-a jarcento. Li estas konsiderata unu el la plej signifaj Zen-pastroj de sia tempo pro tio, ke li enkondukis Zen-praktikon, precipe [[Meditado|meditadon]], en la vivojn de [[budhana laiko|laikoj]] <ref>{{cite book|last1=Uchiyama|first1=Kōshō|last2=Okumura|first2=Shohaku|author-link2=Shohaku Okumura|title=The Zen Teaching of "Homeless" Kôdô|publisher=Wisdom Publications|year=2014|pages=231|isbn=978-1-61429-048-3}}</ref> kaj popularigis la antikvan tradicion de kudrado de la [[bikŝua robo|''kesa'']]. [[Dosiero:Michael_Hofmann,_"Sawaki_Kodo_Roshi,"_from_The_Zen_Teaching_of_Homeless_Kodo,_Wisdom_Publications_(2014).jpg|eta|La arto de Michael Hofmann "Sawaki Kodo Roshi"]] [[Dosiero:Sengakuji_scène_cour.jpg|eta|maldekstre|Statuo de Sawaki]] [[Dosiero:澤木興道の墨跡「海底泥牛吼」.jpg|eta|maldekstre|Kaligrafio de Kōdō Sawaki.<br />海底泥牛吼 (Argilbovo hurlas sur la planko de la maro)]] == Verkaro == La komentoj de Sawaki pri la Ŝōdōka estis tradukitaj en okcidentajn lingvojn. Krome, ekzistas antologioj de liaj diraĵoj kaj prelegoj (vidu Literaturon). * ''Le Chant de l'éveil : Le Shôdôka de Yôka Daishi commenté par un maître zen'', éd. Albin Michel, 1999, <nowiki>ISBN 978-2-226-10727-5</nowiki>, tradukita de Janine Coursin. * Angla: ''Commentary on the Song of Awakening'' (Komentaĵo pri la Kanto de Vekiĝo). Merwin Asia 2014. <nowiki>ISBN 978-1-937385-61-3</nowiki>. * Germana: * ''Das Lied des Erwachens. Kommentare zum Shôdôka'' (La Kanto de Vekiĝo. Komentoj pri la Ŝodôka)''.'' Angkor Verlag 2016. <nowiki>ISBN 978-3-943839-35-7</nowiki>. Publikigita en la japana (elektado): * 禅談 ''(Zendan - Zen Rakontoj)'', 1938, <nowiki>ISBN 978-4-8046-4021-1</nowiki> * 坐禅の仕方と心得 ''(Zazen no shikata to kokoroe - sights into the path of zazen)'', 1939 * 禅に生きる ''(Zen ni ikiru - La Zen-vivo)'', reeldonita sub la titolo 聞き書き ''(Kiki gaki - Kion Li Aŭdis Skribita)'', 1984/2006, <nowiki>ISBN 978-4-06-158639-0</nowiki> * 道元禅の神髄 (''Dōgen zen no shinzui - La Esenco de Zen de Majstro Dōgen''), 1963 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://antaiji.org/?page_id=4084&lang=en Diroj de Kodo Sawaki] * [http://antaiji.dogen-zen.de/eng/hk0.shtml Sep ĉapitroj kiuj ne estis inkluditaj en la angla traduko de "La Zen-Instruo de 'Senhejma Kodo'" (Diraĵoj de Kodo Sawaki kun kelkaj tekstoj de Kosho Uchiyama)] * [https://tricycle.org/magazine/you/ triciklo: 17 sinceraj vivkonsiloj de zen-majstro] * [http://www.zen-road.org/index.php?option=com_content&view=article&id=12&Itemid=13&lang=en Zen-instruoj de Kodo Sawaki] * [https://antaiji.org/archives/jap/sawaki-syougai.shtml Vivo kaj spirito de Kōdō Sawaki] Biografia paĝo ĉe Antai-ji (japane) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sawaki, Kodo}} [[Kategorio:Japanaj filozofoj]] [[Kategorio:Zeno]] [[Kategorio:Budhismaj instruistoj]] sw92dlqaxlj99yqx0w4egv6mhjrbbgb 9442137 9442136 2026-07-30T22:48:41Z Kani 670 9442137 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|priskribo=}} {{Nihongo|'''Kodo Sawaki'''|沢木 興道|Sawaki Kōdō|extra=la 16-an de junio 1880 – la 21-an de decembro 1965}} estis eminenta japana [[Soto|Sōtō]] [[Zeno|Zen-]] instruisto de la 20-a jarcento. Li estas konsiderata unu el la plej signifaj Zen-pastroj de sia tempo pro tio, ke li enkondukis Zen-praktikon, precipe [[Meditado|meditadon]], en la vivojn de [[budhana laiko|laikoj]] <ref>{{cite book|last1=Uchiyama|first1=Kōshō|last2=Okumura|first2=Shohaku|author-link2=Shohaku Okumura|title=The Zen Teaching of "Homeless" Kôdô|publisher=Wisdom Publications|year=2014|pages=231|isbn=978-1-61429-048-3}}</ref> kaj popularigis la antikvan tradicion de kudrado de la [[bikŝua robo|''kesa'']]. [[Dosiero:Michael_Hofmann,_"Sawaki_Kodo_Roshi,"_from_The_Zen_Teaching_of_Homeless_Kodo,_Wisdom_Publications_(2014).jpg|eta|maldekstre|La arto de Michael Hofmann "Sawaki Kodo Roshi"]] [[Dosiero:Sengakuji_scène_cour.jpg|eta|maldekstre|Statuo de Sawaki]] [[Dosiero:澤木興道の墨跡「海底泥牛吼」.jpg|eta|maldekstre|Kaligrafio de Kōdō Sawaki.<br />海底泥牛吼 (Argilbovo hurlas sur la planko de la maro)]] == Verkaro == La komentoj de Sawaki pri la Ŝōdōka estis tradukitaj en okcidentajn lingvojn. Krome, ekzistas antologioj de liaj diraĵoj kaj prelegoj (vidu Literaturon). * ''Le Chant de l'éveil : Le Shôdôka de Yôka Daishi commenté par un maître zen'', éd. Albin Michel, 1999, <nowiki>ISBN 978-2-226-10727-5</nowiki>, tradukita de Janine Coursin. * Angla: ''Commentary on the Song of Awakening'' (Komentaĵo pri la Kanto de Vekiĝo). Merwin Asia 2014. <nowiki>ISBN 978-1-937385-61-3</nowiki>. * Germana: * ''Das Lied des Erwachens. Kommentare zum Shôdôka'' (La Kanto de Vekiĝo. Komentoj pri la Ŝodôka)''.'' Angkor Verlag 2016. <nowiki>ISBN 978-3-943839-35-7</nowiki>. Publikigita en la japana (elektado): * 禅談 ''(Zendan - Zen Rakontoj)'', 1938, <nowiki>ISBN 978-4-8046-4021-1</nowiki> * 坐禅の仕方と心得 ''(Zazen no shikata to kokoroe - sights into the path of zazen)'', 1939 * 禅に生きる ''(Zen ni ikiru - La Zen-vivo)'', reeldonita sub la titolo 聞き書き ''(Kiki gaki - Kion Li Aŭdis Skribita)'', 1984/2006, <nowiki>ISBN 978-4-06-158639-0</nowiki> * 道元禅の神髄 (''Dōgen zen no shinzui - La Esenco de Zen de Majstro Dōgen''), 1963 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://antaiji.org/?page_id=4084&lang=en Diroj de Kodo Sawaki] * [http://antaiji.dogen-zen.de/eng/hk0.shtml Sep ĉapitroj kiuj ne estis inkluditaj en la angla traduko de "La Zen-Instruo de 'Senhejma Kodo'" (Diraĵoj de Kodo Sawaki kun kelkaj tekstoj de Kosho Uchiyama)] * [https://tricycle.org/magazine/you/ triciklo: 17 sinceraj vivkonsiloj de zen-majstro] * [http://www.zen-road.org/index.php?option=com_content&view=article&id=12&Itemid=13&lang=en Zen-instruoj de Kodo Sawaki] * [https://antaiji.org/archives/jap/sawaki-syougai.shtml Vivo kaj spirito de Kōdō Sawaki] Biografia paĝo ĉe Antai-ji (japane) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sawaki, Kodo}} [[Kategorio:Japanaj filozofoj]] [[Kategorio:Zeno]] [[Kategorio:Budhismaj instruistoj]] mx508uhy0xv2ka5wir9byquejixkder Coober Pedy 0 950255 9442138 9434334 2026-07-30T22:51:55Z Kani 670 9442138 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=AU-SA}} [[Dosiero:CSIRO ScienceImage 3836 Opal fields at Coober Pedy South Australia 1992.jpg|eta|maldekstre|Miloj da ŝaktominejoj en Coober Pedy]] '''Coober Pedy''' estas urbeto en [[Suda Aŭstralio]], situanta 846 km norde de [[Adelajdo]] sur la aŭtovojo tien (Stuart Highway). En 2013, ĝi havis 1695 enloĝantojn <ref name=":0">[http://moneymorning.com/ext/arckaringa/video-kmsidebar-short.php?src=taboola-saudi&promo=PEADP718 Showdown at Coober Pedy], Money Morning with Kent Moors</ref> inkluzive de 268 [[indiĝenaj aŭstralianoj]] (angle: ''aborigenals''). Ĝi estas konata kiel la "[[Opalo|Opala]] ĉefurbo de la mondo" pro la abundo de raraj [[Opalo|opaloj]] minataj tie. Tamen, ĝi estas eĉ pli fama pro la [[troglodita turismo]] (subteraj domoj), plejparte konstruitaj en iamaj [[Minejo|minejoj]] por provizi ŝirmejon kontraŭ la varmego dumtage. Diversaj filmoj ankaŭ estis filmitaj en la urbo kiel ekzemple ''[[Mad Max Beyond Thunderdome (filmo)|Mad Max Beyond Thunderdome]]'', ''[[Aventuroj de Priscilla, Reĝino de la dezerto|The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert]].'' == Etimologio == La nomo de la urbo devenas de la indiĝena nomo ''kupa–piti'', signifanta "truo de blankulo". Coober Pedy ne havas akvofonton, kiu troviĝas je pli ol 20 km for de tie. == Turismo == [[Dosiero:Coober Pedy Opal.jpg|eta|Opalo el Coober Pedy]] === Opaloj === La urbo nomas sin ''la opala ĉefurbo de la mondo'' kaj efektive estas la plej granda fonto de ĉi tiuj gemoj. La unua opala minejo estis malkovrita en februaro 1915<ref>(en) [http://www.cooberpedy.sa.gov.au/page.aspx ''Welcome to the Opal Capital of the World. Coober'']. Pedy.sa.gov.au. Alirdato: la 24-an de marto 2017.</ref> kaj la unuaj ministoj ekloĝis tie en 1916. === Trogloditoj === [[Dosiero:Coober Pedy - Dug-out in Coober Pedy.jpg|eta|Subtera domo en Coober Pedy]] La ekstremaj someraj temperaturoj kaj minado de opalo kondukis al tio, ke la plej multaj loĝantoj loĝas en subteraj loĝejoj. Origine fositaj permane en la argilan grundon aŭ eksplodigitaj en la rokon, ĉi tiuj loĝejoj estas nuntempe elfositaj aŭ vastigitaj en tre mallonga tempo uzante tunelmaŝinojn. La enirejoj kutime situas super la tero, fronte al la strato, kun la fakta loĝareo en tertumuloj malantaŭ ili. Tie vi trovos preĝejojn, restoraciojn kaj hotelojn, interalie, kaj turistoj ankaŭ povas viziti neuzatan minejon. Tipa subtera domo kun tri dormoĉambroj, salono, kuirejo kaj banĉambro povas esti konstruita por prezo komparebla al tiu de domo super la tero. Ĝi havas komfortan kaj konstantan temperaturon, dum loĝado en konstruaĵoj super la tero dum la someraj monatoj estas nur tolerebla per la uzo de [[Klimatizilo|klimatiziloj]], precipe dum la someraj monatoj, kiam temperaturoj ofte superas 40°C. Dum tiaj tagoj, la humideco malofte superas 20% kaj la ĉielo kutime estas sennuba. La averaĝa maksimuma temperaturo estas 30-32°C.{{Commonscat}} == Vidu ankaŭ == * [[Gemo|Gemoj]] * [[Troglodita turismo]] == Eksteraj ligiloj == * (en) [https://www.cooberpedy.com/ Oficiala retejo de Coober Pedy] * [http://www.australiaphotography.com/australia/images/coober/coober.php Fotogalerio] * "''[https://www.youtube.com/watch?v=V2R8RXnWwg8 Coober Pedy]'' (YouTube (3-minuta), [[National Geographic]], la 27-an de Novembro 2007 == Referencoj == [[Kategorio:Urboj de Suda Aŭstralio]] [[Kategorio:Artikoloj kun referencoj el Vikidatumoj]] [[Kategorio:Gemoj]] [[Kategorio:Subtera arkitekturo]] c0m09lj8s1rf5sbhwppbega1wv8xn4v Erwin Hasselmann 0 950260 9442139 9434375 2026-07-30T22:53:19Z Kani 670 /* Privataĵoj */ 9442139 wikitext text/x-wiki [[file:Unterschrift von Erwin Hasselmann.jpg|eta|subskribo de Erwin Hasselmann]] '''Erwin HASSELMANN''' (naskiĝinta la {{Daton|23|1|1903}} en [[Hadmersleben]], mortinta la {{daton|2|11|1994}} en [[Hamburgo]]) estis [[germanio|germana]] naciekonimikisto kaj publicisto. Inter 1948-62 li estraranis je ''Centra ligo de germanaj konsumkooperativoj''. == Vivo kaj agado == Estante filo de instruisto<ref>Werner Röder, Herbert A. Strauss (eld.): ''Biographisches Handbuch der deutschen Emigration nach 1933,'' volumo 1, Munkeno 1980, p. 274</ref> li frekventis la [[Landesschule Pforta|gimnazion de Schulpforta]]. Sekvis studo de nacia ekonomiko kaj sociologio, ĉe [[Hermann Heller]], [[Max Weber]] kaj [[Ernst Troeltsch]] je [[leipzig|Lepsiko]], [[Frajburgo]] kaj [[Marburg]]o. En 1926 li bakalaŭriĝis, jaron pli malfrue li doktoriĝis post defendo de tezo pri la movado de [[podetala komerco|konsumaj]] kooperativoj. En 1926 li iĝis ĉefo de la Marburga Socialisma Studentaro kaj en 1927 partimembro ĉe [[socialdemokratia Partio de Germanio|SPD]]. De 1928 li estis afergvidanto de la landa sekcio de policiofistoj hamburgaj kaj paralele membro de la sindikato ''AfA-Bund''. Hasselmann krome engaĝiĝis en la reprezentado ''Hamburger Produktion'', societo por konsumo, konstruado kaj ŝparado. Por li sindikatistumo kaj humanismo egalis. Tuj post la [[Nazia potencopreno en Germanio]] li retiriĝis de ĉiuj komunutilaj laboroj por ne devi fari kompromisojn: ''Ich war Sozialdemokrat und wollte mich nicht gleichschalten.''<ref>Traduko: ''Mi estis socialdemokrato kaj ne intencis igi min mem unuforma.'' - Kp. "Das Porträt: Erwin Hasselmann", ĉe: ''GEG-Post,'' 5/1957</ref> En aprilo 1934 li elmigris al [[Welwyn Garden City]]. Ĝis 1936 li laboris kiel liberprofesia ĵurnalisto kaj tradukisto. Inter 1937-48 li estis redaktisto kaj dokumentadisto [[londono|Londone]] por la ''Internacia Kooperativa Ligo'' kaj verkis por pluraj socialdemokrataj gazetoj en Britio, [[Skandinavio]], Svislando, Aŭstrujo kaj Ĉeĥoslovakujo. Inter 1945-48 li estis daŭra kunlaboranto de "Manchester Evening News". Reveno Germanujon estis en septembro 1948 kie li remamebriĝis ĉe SPD. Samjare li fariĝis estrarano de la ''Centra ligo de germanaj konsumkooperativoj'' kiun postenon li plenumis ĝis pensiiĝo en 1964. Por ĝi li reprezentadis inter 1948-66 je la internacia unuiĝo de kooperativoj ''International Co-operative Alliance'' (kun sidejo en Londono). Hasselmann estis ĉefredaktoro de la fakorgano ''Der Verbraucher'' kaj esro de la germana prikonsumkooperativa eldonejaro.<ref>Klemens Wittebur: ''Die deutsche Soziologie im Exil, 1933–1945: eine biographische Kartographie,'' Monastero kaj Hamburgo 1991, p. 126</ref> ==Privataĵoj== Li dufoje edziĝis kaj havis kvar infanojn kun la unua edzino kaj du kun la dua.<ref>"Der Nobelpreisträger ganz privat", ĉe: ''Hamburger Abendblatt,'' 25.10.2021, p. 9</ref> Lia filo estas [[Klaus Hasselmann]], klimatologo, meteologo kaj oceanologo kiu estis nobelpremiita pri fiziko en la jaro 2021-a.<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2021/summary/ bildoj de la premiitoj]</ref> Nepino lia estas la virologino [[Dorothee von Laer]]. La tombo de Erwin Hasselmann troviĝas sur la tombejo de la hamburga kvartalo Ohlsdorf. == Skribaĵoj == * ''Geschichte der deutschen Konsumgenossenschaften.'' Frankfurt a.&nbsp;M. 1971 * ''Die neueste Entwicklung der deutschen Konsumgenossenschaftsbewegung (1924 und 1925)''. Disertacio, Hadmersleben 1927 * ''und trug hundertfältige Früchte''. Ein Jahrhundert konsumgenossenschaftlicher Selbsthilfe in Stuttgart, Stuttgart 1964 * '' Die internationale Genossenschaftsbewegung 1947–1949.'' Hamburg 1951 * ''Im Strom der Zeit: 60 Jahre Zentralverband deutscher Konsumgenossenschaften.'' Hamburg 1963 * ''Am Anfang war die Idee Robert Owen Sturm und Drang des sozialen Gewissens in der Frühzeit der Kapitalismus.'' Hamburg 1958 * ''Eduard Pfeiffer und seine Bedeutung für die deutsche Konsumgenossenschaftsbewegung'', Hamburg 1954, Verlagsgesellschaft deutscher Konsumgenossenschaften * ''Dem Verbraucher verpflichtet : 75 Jahre Konsumgenossenschaft Göppingen 1889–1964.'' Hamburg 1964 * ''Jahrbuch des Zentralverbandes Deutscher Konsumgenossenschaften.'' Hamburg 1951 * ''Genossenschaftsfamilie GF-1952,1957,1956,1955,1954,1958,1959,1960.'' Zeitschrift in Hamburg * kune kun Philip Snowden: ''Der Glaube eines Demokraten.'' Hamburg 1930, traduko * ''Die genossenschaftliche Selbsthilfe der Verbraucher.'' Hamburg 1958 * ''Der Internationale Genossenschaftsbund und die Genossenschaftsbewegung in den Jahren 1949 bis 1951.'' Hamburg 1951 * ''Mit vereinten Kräften. Aus der Genossenschaftsarbeit in aller Welt.'' Hamburg 1952 * ''Die Rochdaler Grundsätze im Wandel der Zeit.'' Veröffentlichungen der Deutschen Genossenschaftskasse, Zentralbank der Genossenschaften, Band 4, Frankfurt/Main 1968 == Literaturo == *Armin Peter: "Hasselmann, Erwin" - ĉe: Franklin Kopitzsch, Dirk Brietzke (eld.): ''Hamburgische Biografie,'' volumo 8, Wallstein, Göttingen 2023, ISBN 978-3-8353-5443-2, p. 191–193 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Hasselmann, Erwin}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Mortintoj en Hamburgo]] [[Kategorio:Germanaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Sindikatistoj]] [[Kategorio:Germanaj socialdemokratoj]] [[Kategorio:Germanaj elmigrintoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1903]] [[Kategorio:Mortintoj en 1994]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[kategorio:Germanaj redaktoroj]] [[kategorio:Britaj redaktoroj]] ijm9gl93dqtirh9ckqunw882b1f9srw 9442140 9442139 2026-07-30T22:53:43Z Kani 670 /* Skribaĵoj */ 9442140 wikitext text/x-wiki [[file:Unterschrift von Erwin Hasselmann.jpg|eta|subskribo de Erwin Hasselmann]] '''Erwin HASSELMANN''' (naskiĝinta la {{Daton|23|1|1903}} en [[Hadmersleben]], mortinta la {{daton|2|11|1994}} en [[Hamburgo]]) estis [[germanio|germana]] naciekonimikisto kaj publicisto. Inter 1948-62 li estraranis je ''Centra ligo de germanaj konsumkooperativoj''. == Vivo kaj agado == Estante filo de instruisto<ref>Werner Röder, Herbert A. Strauss (eld.): ''Biographisches Handbuch der deutschen Emigration nach 1933,'' volumo 1, Munkeno 1980, p. 274</ref> li frekventis la [[Landesschule Pforta|gimnazion de Schulpforta]]. Sekvis studo de nacia ekonomiko kaj sociologio, ĉe [[Hermann Heller]], [[Max Weber]] kaj [[Ernst Troeltsch]] je [[leipzig|Lepsiko]], [[Frajburgo]] kaj [[Marburg]]o. En 1926 li bakalaŭriĝis, jaron pli malfrue li doktoriĝis post defendo de tezo pri la movado de [[podetala komerco|konsumaj]] kooperativoj. En 1926 li iĝis ĉefo de la Marburga Socialisma Studentaro kaj en 1927 partimembro ĉe [[socialdemokratia Partio de Germanio|SPD]]. De 1928 li estis afergvidanto de la landa sekcio de policiofistoj hamburgaj kaj paralele membro de la sindikato ''AfA-Bund''. Hasselmann krome engaĝiĝis en la reprezentado ''Hamburger Produktion'', societo por konsumo, konstruado kaj ŝparado. Por li sindikatistumo kaj humanismo egalis. Tuj post la [[Nazia potencopreno en Germanio]] li retiriĝis de ĉiuj komunutilaj laboroj por ne devi fari kompromisojn: ''Ich war Sozialdemokrat und wollte mich nicht gleichschalten.''<ref>Traduko: ''Mi estis socialdemokrato kaj ne intencis igi min mem unuforma.'' - Kp. "Das Porträt: Erwin Hasselmann", ĉe: ''GEG-Post,'' 5/1957</ref> En aprilo 1934 li elmigris al [[Welwyn Garden City]]. Ĝis 1936 li laboris kiel liberprofesia ĵurnalisto kaj tradukisto. Inter 1937-48 li estis redaktisto kaj dokumentadisto [[londono|Londone]] por la ''Internacia Kooperativa Ligo'' kaj verkis por pluraj socialdemokrataj gazetoj en Britio, [[Skandinavio]], Svislando, Aŭstrujo kaj Ĉeĥoslovakujo. Inter 1945-48 li estis daŭra kunlaboranto de "Manchester Evening News". Reveno Germanujon estis en septembro 1948 kie li remamebriĝis ĉe SPD. Samjare li fariĝis estrarano de la ''Centra ligo de germanaj konsumkooperativoj'' kiun postenon li plenumis ĝis pensiiĝo en 1964. Por ĝi li reprezentadis inter 1948-66 je la internacia unuiĝo de kooperativoj ''International Co-operative Alliance'' (kun sidejo en Londono). Hasselmann estis ĉefredaktoro de la fakorgano ''Der Verbraucher'' kaj esro de la germana prikonsumkooperativa eldonejaro.<ref>Klemens Wittebur: ''Die deutsche Soziologie im Exil, 1933–1945: eine biographische Kartographie,'' Monastero kaj Hamburgo 1991, p. 126</ref> ==Privataĵoj== Li dufoje edziĝis kaj havis kvar infanojn kun la unua edzino kaj du kun la dua.<ref>"Der Nobelpreisträger ganz privat", ĉe: ''Hamburger Abendblatt,'' 25.10.2021, p. 9</ref> Lia filo estas [[Klaus Hasselmann]], klimatologo, meteologo kaj oceanologo kiu estis nobelpremiita pri fiziko en la jaro 2021-a.<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2021/summary/ bildoj de la premiitoj]</ref> Nepino lia estas la virologino [[Dorothee von Laer]]. La tombo de Erwin Hasselmann troviĝas sur la tombejo de la hamburga kvartalo Ohlsdorf. == Verkoj == * ''Geschichte der deutschen Konsumgenossenschaften.'' Frankfurt a.&nbsp;M. 1971 * ''Die neueste Entwicklung der deutschen Konsumgenossenschaftsbewegung (1924 und 1925)''. Disertacio, Hadmersleben 1927 * ''und trug hundertfältige Früchte''. Ein Jahrhundert konsumgenossenschaftlicher Selbsthilfe in Stuttgart, Stuttgart 1964 * '' Die internationale Genossenschaftsbewegung 1947–1949.'' Hamburg 1951 * ''Im Strom der Zeit: 60 Jahre Zentralverband deutscher Konsumgenossenschaften.'' Hamburg 1963 * ''Am Anfang war die Idee Robert Owen Sturm und Drang des sozialen Gewissens in der Frühzeit der Kapitalismus.'' Hamburg 1958 * ''Eduard Pfeiffer und seine Bedeutung für die deutsche Konsumgenossenschaftsbewegung'', Hamburg 1954, Verlagsgesellschaft deutscher Konsumgenossenschaften * ''Dem Verbraucher verpflichtet : 75 Jahre Konsumgenossenschaft Göppingen 1889–1964.'' Hamburg 1964 * ''Jahrbuch des Zentralverbandes Deutscher Konsumgenossenschaften.'' Hamburg 1951 * ''Genossenschaftsfamilie GF-1952,1957,1956,1955,1954,1958,1959,1960.'' Zeitschrift in Hamburg * kune kun Philip Snowden: ''Der Glaube eines Demokraten.'' Hamburg 1930, traduko * ''Die genossenschaftliche Selbsthilfe der Verbraucher.'' Hamburg 1958 * ''Der Internationale Genossenschaftsbund und die Genossenschaftsbewegung in den Jahren 1949 bis 1951.'' Hamburg 1951 * ''Mit vereinten Kräften. Aus der Genossenschaftsarbeit in aller Welt.'' Hamburg 1952 * ''Die Rochdaler Grundsätze im Wandel der Zeit.'' Veröffentlichungen der Deutschen Genossenschaftskasse, Zentralbank der Genossenschaften, Band 4, Frankfurt/Main 1968 == Literaturo == *Armin Peter: "Hasselmann, Erwin" - ĉe: Franklin Kopitzsch, Dirk Brietzke (eld.): ''Hamburgische Biografie,'' volumo 8, Wallstein, Göttingen 2023, ISBN 978-3-8353-5443-2, p. 191–193 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Hasselmann, Erwin}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Mortintoj en Hamburgo]] [[Kategorio:Germanaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Sindikatistoj]] [[Kategorio:Germanaj socialdemokratoj]] [[Kategorio:Germanaj elmigrintoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1903]] [[Kategorio:Mortintoj en 1994]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[kategorio:Germanaj redaktoroj]] [[kategorio:Britaj redaktoroj]] 5weshktasxpg6lpslni6hl8cxh8ju1m Carl Philipp Euler 0 950329 9442141 9434864 2026-07-30T22:54:41Z Kani 670 /* Skribaĵoo */ 9442141 wikitext text/x-wiki [[file:Carl Philipp Euler.jpg|eta|Carl Euler]] '''Carl Philipp EULER''' (naskiĝinta la {{daton|8|2|1828}} en [[Idar-Oberstein|Kirchenbollenbach]], mortinta la {{daton|15|9|1901}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] sportpedagogo kaj verkisto. Edzigis lin en 1860 Sophie Tischer naskonte du filojn kaj du filinojn. == Vivo == Estante filo de superintendanto komencis en 1848 studon de filologio kaj historio ĉe la [[Bonna universitato]]. Eble li konatiĝis tie la teologon [[Gottfried Kinkel]]. Samjare li eniris la studentan korporacion ''Bonner Wingolf'' (tiutempe ''Germania''). Kun [[Friedrich Albert Lange]] il iĝis aktivega membro de la sportklubo ''Akademischer Turnvereins''. Post soldatado kiel volontulo Euler iris studenti je la [[Humboldt-Universitato en Berlino|Berlina universitato]]. Laŭ propra aserto ege influis lin en 1852/53 seminario de la armea sportejo ''Central-Turnanstalt''. En 1854 Euler doktoriĝis. Samjare li ekdeĵoris ĉe la lernejo [[Landesschule Pforta]]. Tie li modernigis la gimnastikan kaj sportan instruadon kaj ĉefe la naĝadon. En 1860 Euler iĝis docento ĉe la berlina ''Central-Turnanstalt''. Pro li ekkvereliĝis tie pri la rea uzo de [[paralelstangoj]] kaj [[reko]] kion forpelis el la programo [[Hugo Rothstein]], membro de la sveda sportskolo de [[Pehr Henrik Ling]].<ref>Arnd Krüger: "Geschichte der Bewegungstherapie" - ĉe: ''Präventivmedizin'' (ringa aktujo), Springer, Heidelberg 1999, 07.06, p. 1–22</ref> En 1872 li nomumiĝis orda profesoro. Kiam kvin jarojn pli malfrue kreiĝis la sportinstruista trejncentro ''Turnlehrer-Bildungsanstalt'' li iĝis ties estro. Krom tiaj administraj laboroj, Euler daŭre trejnis lernantoj ĉe diversaj berlinaj lernejoj kaj ankaŭ estontajn instruistojn. En 1892 li nomumiĝis lerneja konsilisto. De 1895 li pli kaj pli retiriĝis. Euler dekomence favoris sportinstruadon por knabinoj kaj devigan lernon de naĝado, laŭ la programo de [[Adolf Spieß]]. Li ĉiam strebis plenumi la postulojn de [[Friedrich Ludwig Jahn]] kaj [[Ernst Wilhelm Bernhard Eiselen]]. == Verkoj == * kune kun Gebhard Eckler: ''Verordnungen und amtliche Bekanntmachungen das Turnwesen in Preußen betreffend.'' Leipzig 1869. * kune kun Hermann Otto Kluge: ''Lehrbuch der Schwimmkunst für Turner und andere Freunde der Leibesübungen und zur Benutzung in Schul- und Militär-Schwimmanstalten.'' Berlin 1870. * kune kun Hermann Otto Kluge: ''Turngeräthe und Turneinrichtungen für Schul- und Militair-Turn-Anstalten und Turn-Vereine.'' Berlin 1872. * ''Das Jahndenkmal.'' Leipzig 1874. * ''Der Unterricht im Turnen'' (prilaboro de ''Wegweiser'' de Diesterweg). Essen 1878. * "Die Geschichte des Turnunterrichts" - ĉe: Karl Kehr: ''Geschichte der Methodik.'' Gotha 1880. * ''Friedrich Ludwig Jahn. Sein Leben und Wirken.'' Stuttgart 1881. Digitalisiert von der Zentral- und Landesbibliothek Berlin, 2018 ([https://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:kobv:109-1-14469648 urn:nbn:de:kobv:109-1-14469648]). * ''Friedrich Friesen.'' Berlin 1885. * ''Kleines Lehrbuch der Schwimmkunst,'' Ernst Siegfried Mittler und Sohn, Berlin 1891 * ''Encyklopädisches Handbuch des gesamten Turnwesens und der verwandten Gebiete.'' Wien 1894–1896. * ''Die deutsche Turnkunst nach F. L. Jahn kaj Ernst Eiselen als Leitfaden für angehende Turnlehrer und zum Selbstunterricht. Mit genauer Erklärung der Turngeräthe und 22 Abbildungen derselben.'' Anhuth, Danzig 1840. == Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|audio=0|video=0}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Carl_Euler Vikifontaro] * {{DNB-Portal|104106034}} *Ronge, Grete: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd104106034.html#ndbcontent "Euler, Carl Philipp"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 4 (1959), p. 687-688 *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/104106034 ligiloj ĉe DDB] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Euler, Carl Philipp}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Sportaj sciencistoj]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Naumburg (Saale)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1828]] [[Kategorio:Mortintoj en 1901]] [[Kategorio:Mortintoj en Berlino]] [[kategorio:Germanaj profesoroj]] qhg1n9468qhhy88ytirznmr3dgb0v38 Esperanto-domo de Söjtör 0 950340 9442144 9435111 2026-07-30T22:59:39Z Kani 670 9442144 wikitext text/x-wiki {{unua}} La '''Esperanto-domo de Söjtör''' situanta en la vilaĝo [[Söjtör]], [[Hungario]] (18 km sude de [[Zalaegerszeg]]) estis kultura kaj komunuma centro, kiu estis transformita al '''Esperanta Kontakta Centro''' de la Humana Eŭropa Asocio. La konstruaĵo enhavis klubdomon, kantinon kaj dormoĉambrojn kun duetaĝaj litoj. Vizitantoj devis kunporti siajn proprajn litaĵojn aŭ dormosakojn. La vilaĝo Söjtörn gastigis ne nur lingvajn aktivecojn, sed ankaŭ internaciajn junularajn kunvenojn, somerajn tendarojn, kulturajn forumojn kaj literaturajn eventojn. La centro famiĝis kiel parto de la Esperanto-projektoj realigitaj en la regiono por marki la [[Eŭropa jaro de lingvoj|Eŭropan jaron de lingvoj]] en [[2001]]. == Vidu ankaŭ == * [[Söjtör|Söjtörn]] * [[Ferenc Deák]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-centroj]] 7hxym4cd7yx82shpzwihy97jkkjm9f3 9442145 9442144 2026-07-30T23:00:15Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9442145 wikitext text/x-wiki {{unua}} La '''Esperanto-domo de Söjtör''' situanta en la vilaĝo [[Söjtör]], [[Hungario]] (18 km sude de [[Zalaegerszeg]]) estis kultura kaj komunuma centro, kiu estis transformita al '''Esperanta Kontakta Centro''' de la Humana Eŭropa Asocio. La konstruaĵo enhavis klubdomon, kantinon kaj dormoĉambrojn kun duetaĝaj litoj. Vizitantoj devis kunporti siajn proprajn litaĵojn aŭ dormosakojn. La vilaĝo Söjtörn gastigis ne nur lingvajn aktivecojn, sed ankaŭ internaciajn junularajn kunvenojn, somerajn tendarojn, kulturajn forumojn kaj literaturajn eventojn. La centro famiĝis kiel parto de la Esperanto-projektoj realigitaj en la regiono por marki la [[Eŭropa jaro de lingvoj|Eŭropan jaron de lingvoj]] en [[2001]]. == Vidu ankaŭ == * [[Söjtör|Söjtörn]] * [[Ferenc Deák]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-domoj]] 4mdo4d7a8vf9hu40i99caepuaduw8yp S. A. Cosby 0 950378 9442147 9435528 2026-07-30T23:04:59Z Kani 670 9442147 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''Shawn Andre COSBY''' (naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1973, en [[Newport News|Newport News, Virginio]]) estas usona aŭtoro de suda ''noir'' ([[d:Q109019267]]) [[krimfikcio]]. <ref>Noto: S.A. Cosby estas la plumnomo de la aŭtoro, sed ankaŭ liaj inicialoj.</ref> Li loĝas en Gloucester, Virginio, ĉe la rivero York. Cosby publikigis kvin [[Krimfikcio|krimromanojn]] : ''My Darkest Prayer'', ''Blacktop Wasteland'', ''Razorblade Tears'', ''All the Sinners Bleed'', kaj ''King of Ashes''.<ref name="garner2">{{cite news|last=Garner|first=Dwight|title=S.A. Cosby, a Writer of Violent Noirs, Claims the Rural South as His Own|newspaper=[[The New York Times]]|date=September 5, 2021|url=https://www.nytimes.com/2021/09/05/books/s-a-cosby-razorblade-tears-crime-novelist.html|access-date=September 6, 2021}}</ref><ref name="guard2">{{cite news|last=Ghadiali|first=Ashish|title=SA Cosby: 'The holy trinity of southern fiction is race, class and sex'|newspaper=[[The Guardian]]|date=July 30, 2021|url=https://www.theguardian.com/books/2021/jul/31/sa-cosby-the-holy-trinity-of-southern-fiction-is-race-class-and-sex|access-date=September 6, 2021}}</ref><ref name="wilkins2">{{cite news|last=Wilkins|first=Langston Collin|title=S.A. Cosby Writing the blues|newspaper=Book Page|date=July 2021|url=https://bookpage.com/interviews/26405-s-cosby-mystery-suspense|access-date=September 6, 2021}}</ref> Cosby mem publikigis sian unuan romanon, ''Brotherhood of the Blade'' (Frateco de la Klingo), en 2014. <ref>{{cite web|last1=Brown|first1=Jena|title=Author Interview: S. A. Cosby|url=https://darkmattermagazine.shop/blogs/issue-013/author-interview-s-a-cosby-1|website=Dark Matter Magazine}}</ref> == Verkaro == * {{Cite book|last=Cosby|first=S. A.|title=[[:en:My Darkest Prayer]]|publisher=Intrigue Publishing|year=2019|isbn=9781940758862|edition=paperback|publication-place=|pages=224|language=English|author-mask=2}} * {{Cite book|last=Cosby|first=S. A.|title=[[:en:Blacktop Wasteland]]|publisher=Flatiron Books|year=2020|isbn=9781250252685|edition=hardcover|publication-place=|pages=285|language=English|author-mask=2}} * {{Cite book|last=Cosby|first=S. A.|title=[[:en:Razorblade Tears]]|publisher=Flatiron Books|year=2021|isbn=9781250252708|edition=hardcover|publication-place=|pages=322|language=English|author-mask=2}} * {{Cite book|last=Cosby|first=S. A.|title=[[:en:All the Sinners Bleed]]|publisher=Flatiron Books|year=2023|isbn=9781250831910|edition=hardcover 1st|publication-place=|pages=336|language=English|author-mask=2}} * {{Cite book|last=Cosby|first=S. A.|title=[[:en:King of Ashes (novel)|King of Ashes]]|publisher=Flatiron Books|year=2025|isbn=9781250832061|edition=hardcover 1st|publication-place=|pages=352|language=English|author-mask=2}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://us.macmillan.com/author/sacosby S.A. Cosby] ĉe [[Macmillan Publishers|Macmillan]] * S.A. Cosby, [https://crimereads.com/pain-is-universal-thats-what-binds-together-all-of-crime-fiction/ Doloro estas Universala - Tio estas kio ligas la tutan krimfikcion kune"], ''CrimeReads'', 21-a de julio 2020 * [https://www.lapl.org/collections-resources/blogs/lapl/interview-author-sa-cosby "Intervjuo kun aŭtoro: S.A. Cosby"] . Publika Biblioteko de Los-Anĝeleso. * [https://www.netflix.com/tudum/articles/all-the-sinners-bleed-series-cast-release-date-news "En ''All the Sinners Bleed'', Ṣọpẹ́ Dìrísù ĉasas malsanktan serian murdiston."] Netflix {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cosby, S.A.}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] 6p8kkz0j7h0sl0g6fgpmc2rhp3bqthl Alma Thomas 0 950384 9442148 9439683 2026-07-30T23:07:28Z Kani 670 /* Arta stilo */ 9442148 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=Portreto de Sinjorino (Alma Thomas), 1947,<br> far de [[Laura W. Waring]]}} '''Alma Woodsey Thomas''' (n. la [[22-a de septembro|22-an de septembro]] [[1891]] - m. la [[24-a de februaro|24-an]] [[Vaŝingtono|de februaro]] [[1978]]) estis [[Usono|afrik]]-[[Columbus (Georgio)|usona]] [[Pentrarto|pentristino]].Thomas estas plej konata pro la "eksterordinaraj", buntaj, abstraktaj pentraĵoj, kiujn ŝi kreis post kiam ŝi emeritiĝis de 35-jara kariero instruante arton ĉe la Shaw Junior High School de Vaŝingtono. == Biografio == Thomas gajnis sian instruistan diplomon de la Universitato de la Distrikto Kolumbio (konata kiel Miner Normal School tiutempe). Ŝi estis la unua diplomiĝinto de la arta fako de Howard University , kaj konservis ligojn al tiu universitato dum sia tuta vivo. Ŝi atingis sukceson kiel afrik-usona artistino malgraŭ la [[rasa segregacio]] kaj antaŭjuĝo de sia tempo. Thomas kredis, ke kreivo devus esti sendependa de sekso aŭ raso. Ŝi estas agnoskita kiel grava usona pentristino de la 20-a jarcento. La reputacio de Thomas daŭre kreskis ekde ŝia morto. Ŝiaj pentraĵoj estas montrataj en rimarkindaj muzeoj kaj kolektoj kaj estis la temo de pluraj libroj kaj muzeaj ekspozicioj. La ''Smithsonian American Art Museum'' konservas la plej grandan publikan kolekton de ŝiaj verkoj en la mondo<ref>(en) ''[https://americanart.si.edu/exhibitions/alma-thomas Composing Color: Paintings by Alma Thomas] (Komponante Koloron: Pentraĵoj de Alma Thomas)''. Smithsonian American Art Museum.</ref>. Dum la someroj de [[1930]] ĝis [[1934]], ŝi ĉeestis la Instruistan Altlernejon de [[Universitato Kolumbio]], akirante sian [[Magistro|magistron]] pri Arta Edukado en [[1934]]; ŝiaj studoj fokusiĝis al [[skulptarto]], kaj ŝi verkis sian tezon pri la uzo de [[Marioneto|marionetoj]] En la somero de [[1935]], ŝi studis [[Pupteatro|pupteatron]] en [[Novjorko]] kun la german-usona pupisto [[Tony Sarg]], la patro de moderna pupteatro en Usono. En [[1936]], ŝi fondis organizaĵon, nomatan la Projekto de la Lerneja Arta Ligo, por alporti artajn ŝancojn al infanoj. En [[1960]], Tomaso retiriĝis de instruado kaj fariĝis plentempa profesia artistino kiam ŝi estis 68 aŭ 69-jaraĝa. == Arta stilo == Thomas estas ofte konsiderata membro de la arta movado ''Washington Color School'' sed alternative ŝi estis klasifikita de iuj kiel [[Ekspresionismo|ekspresionisto]] kaj/aŭ nigra abstraktisto. {{Citaĵo|''Kreiva arto estas por ĉiama tempo kaj tial estas sendependa de tempo. Ĝi estas de ĉiuj epokoj, de ĉiu lando, kaj se per tio ni celas, ke la kreiva spirito en homo, kiu produktas bildon aŭ statuon, estas komuna al la tuta civilizita mondo, sendepende de aĝo, raso kaj nacieco; la aserto povas stari nekontestita.'' (Alma Thomas, 1970)}} La artaĵoj de Tomaso post sia emeritiĝo notinde fokusiĝis al kolorteorio<ref>(en) Cherry, Schroeder (1997). "Instructional Resources: Four Works by African-American Artists in the Baltimore Museum of Art's Collection". Art Education. 50 (2): 25–32. doi:10.2307/3193640. JSTOR 3193640.</ref>. Ŝia laboro tiutempe resonis kun tiu de [[Vasilij Kandinskij]] (kiu interesiĝis pri la emociaj kapabloj de koloro) kaj de la ''Washington Color Field Painters'', "io, kio ŝatigis ŝin al kritikistoj... sed ankaŭ levis demandojn pri ŝia 'nigreco' en tempo, kiam pli junaj afrik-usonaj artistoj produktis verkojn de rasa protesto." <ref>(en) "''Reviewed Works: Alma W. Thomas, a Retrospective of the Paintings''". Woman's Art Journal. 21 (1): 55–56. 2000. doi:10.2307/1358116. JSTOR 1358116.</ref> Ŝi deklaris: "La uzo de koloro en miaj pentraĵoj estas de plej alta graveco por mi. Per koloro mi celis koncentriĝi pri beleco kaj feliĉo en miaj pentraĵoj anstataŭ pri la malhomeco de homo al homo." Parolante denove pri sia uzo de koloro, ŝi diris: "Koloro estas vivo, kaj lumo estas la patrino de koloro."<ref>(en) "''[https://www.artic.edu/artworks/129884/starry-night-and-the-astronauts Starry Night and the Astronauts]''". The Art Institute of Chicago. 1972.</ref> == Referencoj == [[Kategorio:Mortintoj en Vaŝingtono]] [[Kategorio:Mortintoj en 1978]] [[Kategorio:Mortintoj la 24-an de februaro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1891]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 22-an de septembro]] [[Kategorio:Abstraktismaj pentristoj]] [[Kategorio:Afrikusona kulturo]] [[Kategorio:Virinoj]] ct8u5tsi1c4orrxb2cm1q2mnxucvc1p A. E. Gonĉarov 0 950391 9442174 9435650 2026-07-30T23:34:30Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Anatolij Gonĉarov]] 9442174 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Anatolij Gonĉarov]] dqh41p1udk493uw6kzwdcfmu0nhya66 Distrikto honore de Polina Osipenko 0 950406 9442149 9435806 2026-07-30T23:08:30Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9442149 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |nomo = <small>{{paĝonomo}} • <small>Район имени Полины Осипенко</small></small> |tipo = distrikto |lando = {{Rusio}} |ŝtato = [[For-orienta federacia regiono]] |titolo de ŝtato = Federacia regiono |regiono = {{Ĥabarovska regiono}} |regiono-ISO = RU-KHA |municipo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |titolo de municipo = Ĉefurbo |Mapo en angulo= |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |zomo = 6 |situo de = situo en la [[Ĥabarovska regiono]] |situo sur mapo2 = Rusio |situo de2 = situo en la [[Rusia Federacio]] |loĝdenso = {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} }} La '''{{paĝonomo}}''' - {{l-ru|Район имени Полины Осипенко}}, latinliterigite ''rajon imeni Polini Osipenko'' - estas unu el 17 distriktoj de la [[Ĥabarovska regiono]]. Kiel la tuta Ĥabarovska regiono ĝi apartenas al la [[For-orienta federacia regiono]], la plej orienta regionego de [[Siberio]], kaj kiel la tuta Siberio apartenas al la [[Rusia Federacio]]. La administra centro estas la urbo ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}''. La distrikto estis fondita en [[{{#invoke:Wikidata|claim|P571}}]]. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la distrikto honore de Polina Osipenko vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} loĝantoj/km². <!-- ... La najbaraj areoj ankoraŭ ne estas en vikidatumoj ... La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ru}}) <br/> [[Dosiero:께르비 2023년 암군강 Село имени Полины Осипенко.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|la centra ''{{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}}'' el birda perspektivo}}]] [[Dosiero:Герой Советского Союза летчица Полина Осипенко.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|la historia pilotino ''Polina Osipenko'', mortinta en majo 1939 31-jara per aviadila akcidento, antaŭ la dua mondmilito}}]] {{Municipaj distriktoj de Ĥabarovska regiono}} [[Kategorio:Distriktoj de Ĥabarovska regiono]] njmmjfvr0l5hqgzkc3w8wx4929hazlk Myriam Bregman 0 950427 9442150 9436078 2026-07-30T23:09:24Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9442150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto|priskribo=}} '''Myriam BREGMAN''' (naskita la 25-an de februaro 1972 en Timote, [[Bonaero]]) estas argentina advokatino, aktivulino kaj politikisto. Kreskinte en juda familio, <ref name="anfibia2">{{Cite news|title=La Rusa, Historia de una Troska|url=https://www.revistaanfibia.com/la-rusa-historia-de-una-troska/|publisher=Anfibia Magazine|date=18 November 2016|accessdate=9 October 2023}}</ref> Bregman aliĝis al la Socialista Laborista Partio (PTS), [[Trockiismo|trockista]] argentina partio, kies membroj ŝi estas inter la plej elstaraj, dum ŝi studis jurgradon ĉe la [[Universitato de Bonaero]] en la 1990-aj jaroj. <ref name="clarin2">{{Cite news|first=Javier|last=Rodríguez Petersen|title=Myriam Bregman íntima: "Nos escapábamos de la escuela por la ventana"|url=http://www.clarin.com/politica/elecciones/Myriam-Bregman-escapabamos-escuela-ventana_0_511149024.html|publisher=[[Grupo Clarín|Clarín]]|accessdate=26 February 2012}}</ref> Bregman estis unu el la advokatoj, kiuj prenis la kazon de Jorge Julio López, ĉeestinto de la [[Proceso de Reorganización Nacional|milita diktaturo de la 1970-aj jaroj]], kiu malaperis en 2006 post atestado kontraŭ Miguel Osvaldo Etchecolatz, kiu estis kondamnita al ĝismorta malliberigo kaj akuzita pri genocido pro la krimoj, kiujn li faris dum la diktaturo. En 1997, Bregman fondis la Professionistan Centron por Homaj Rajtoj (CeProDH), kiu defendas kaj taksas maldungitajn kaj senlaborajn laboristojn kaj intervenas kontraŭ subpremo kaj senpuneco, kaj la Justicia Ya! (Justice Now) Collective, kiuj estas apelaciantoj en kazoj de [[Krimoj kontraŭ la homeco|krimoj kontraŭ la homaro]] dum la [[ŝtata terorismo]] de la diktaturo. <ref name="terra2">{{cite news|title=Myriam Bregman|url=http://noticias.terra.com.ar/elecciones/2011/myriam-bregman,dd9f7ca807a60310VgnVCM10000098f154d0RCRD.html|publisher=Terra|date=2011|accessdate=26 February 2012|archive-date=13 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713155315/http://noticias.terra.com.ar/elecciones/2011/myriam-bregman,dd9f7ca807a60310VgnVCM10000098f154d0RCRD.html|url-status=dead}}</ref> Bregman unue kandidatiĝis por seĝo en la Kongreso en 2009 kaj por Ĉefo de registaro de la Urbo Bonaero en 2011 kaj 2015 kiel parto de la Fronto de Maldekstro de Laboristoj (konsistanta, interalie, el la PTS). <ref name="clarin2" /> En 2015, ŝi fariĝis nacia deputitino por [[Provinco Bonaero|la provinco Bonaero]], tenante la sidlokon laŭ rotacio por la Fronto de Maldekstraj Laboristoj (FIT) ĝis 2016 kaj estante vaste subtenata de pluraj sektoroj. <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.laizquierdadiario.com/Gran-reconocimiento-a-Myriam-Bregman-y-rotacion-en-la-banca-del-Frente-de-Izquierda}}</ref> De decembro 2017 ĝis decembro 2021, ŝi funkciis kiel deputito en la parlamento por la Urbo Bonaero, kie ŝi estis prezidanto de la Komisiono pri Homaj Rajtoj kaj Kontraŭdiskriminacio. Ŝi ankaŭ kandidatiĝis kiel vicprezidenteca kandidato por la Fronto en la argentina ĝenerala elekto de 2015, venante kvara. En 2021, ŝi denove estis elektita al la nacia Ĉambro de Deputitoj, ĉi-foje por la [[Bonaero|Aŭtonoma Urbo Bonaero]]. <ref>{{cite web|url=https://po.org.ar/comunicados/romina-del-pla-la-gran-eleccion-de-la-izquierda-un-punto-de-apoyo-para-enfrentar-el-pacto-con-el-fmi/|title=Romina Del Plá: "La gran elección de la izquierda, un punto de apoyo para enfrentar el pacto con el FMI"|date=14 November 2021|access-date=18 November 2021|first=Romina|last=Del Plá|authorlink=Romina Del Plá|language=es|website=[[Workers' Party (Argentina)]]}}</ref> En la ĝenerala elekto de Argentino en 2023, ŝi kandidatiĝis por prezidanto kiel estro de la alianco Fronto de Maldekstro de la Laboristoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Facebook}} * {{Instagram}} * [https://www.threads.com/@myriambregman/ Myriam Bregman] ĉe Threads * {{TikTok}} * {{Twitter}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bregman, Myriam}} [[Kategorio:Argentinaj advokatoj]] [[Kategorio:Argentinaj politikistoj]] 9l8ebahfirwgxokq02emlw72c9egkvj Mahbouba Seraj 0 950430 9442151 9436108 2026-07-30T23:10:09Z Kani 670 /* Biografio */ 9442151 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Mahbouba Seraj''' ([[Paŝtuna lingvo|paŝtuna]]/[[Persa lingvo|persa]]: محبوبه سراج, n. en [[1948]] en Kabul), estas [[Afganio|afgana]] [[Ĵurnalisto|ĵurnalistino]] kaj [[Feminisma movado|aktivulino por virinaj rajtoj]]. == Biografio == Mahbouba Seraj ĉeestis la mezlernejon Malalai kaj poste studis ĉe la [[Kabula Universitato|Kabula universitato]]. En 1978, Mahbouba Seraj kaj ŝia edzo estis arestitaj de la Komunista Partio de Afganio kaj, en la sama jaro, deklaritaj nedezirindaj personoj ('''persona non grata''<nowiki/>')<ref>(en) ''[https://awsdc.org.af/biography-of-mahbouba-seraj/ Biography of Mahbouba Seraj]'', Afghan Women Skills Development Center, Alirdato: la 23-an de de aŭgusto 2021.</ref>. Post 26 jaroj en ekzilo en [[Usono]], ŝi revenis al [[Afganio]] en [[2003]]<ref>(en) Hilal, Elizabeth Weingarten, Leila. «''[https://foreignpolicy.com/2015/03/03/a-step-forward-for-afghan-women/ A Step Forward for Afghan Women?]''», [[Foreign Policy]]. Alirdato: la 23-an de aŭgusto 2021.</ref> kaj depost tiam loĝas en [[Kabulo]]. Ŝi estas aktivulino pri la rajtoj de virinoj kaj infanoj. Ŝi fondis la neprofitcelan ''Afghan Women's Network'' (Afgana Virina Reto) tegmenta organizaĵo kiu subtenas virinajn organizaĵojn en Afganio<ref>(en) Sheena Goodyear, ”''[https://www.cbc.ca/radio/asithappens/mahbouba-seraj-afghanistan-1.6725911 Why this Afghan women's rights activist wants the world to talk to the Taliban]''”. CBC, la 25-an de januaro 2023. Alirdato: la 29-an de septembro 2023.</ref>. Ŝi dediĉis ŝin ankaŭ al la pledado por infana sano, kontraŭbatalado de korupto kaj [[aŭtonomigo]] de viktimoj de [[hejma perforto]]<ref>(en) ”''[https://www.prio.org/news/3009 Nobel Peace Prize 2023: PRIO Director’s Shortlist Announced],'' Peace Research Institute Oslo (PRIO)”, www.prio.org. Alirdato: la 29-an de septembro 2023.</ref>. Ŝi estas la kreinto kaj gastiganto de virina radioprogramo, kiu estis elsendita tra Afganio. Ŝi ankaŭ pledis por ke virinoj estu parto de la politika diskurso, per Nacia Agadplano, antaŭenigita de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Kiam la talibanoj revenis al la povo en aŭgusto 2021 , ŝi ne iris al la flughaveno por fuĝi, sed iris labori. Seraj decidis resti en Kabulo por daŭre labori kun virinoj kaj infanoj. En [[2021]], [[Time]] listigis ŝin kiel unu el [[TIME 100|la 100 plej influaj homoj en la mondo]]<ref>(en) ”''[https://web.archive.org/web/20231011021815/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2021/6096014/mahbouba-seraj Mahbouba Seraj: The 100 Most Influential People of 2021]''”, Time. la 15-a de septembro 2021. Arkivita de la originalo, la 11-an de oktobro 2023. Alirdato: la 29-an de septembro 2023.</ref>. == Referencoj == [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1948]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Afganio]] [[Kategorio:Famuloj]] 3o7p4xtvze0p4bgitqq47yxf787w88c Angl-Afganaj Militoj 0 950439 9442154 9436976 2026-07-30T23:11:50Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Anglaj-Afganaj Militoj]] al [[Angl-Afganaj Militoj]] anstataŭigante alidirektilon 9436976 wikitext text/x-wiki La '''Anglaj-Afganaj Militoj''' estis tri militaj intervenoj de la [[Brita imperio|Brita Imperio]] en [[Afganio]] inter [[1839]] kaj [[1919]]. La celo de ĉi tiuj militoj estis certigi britan superecon en la regiono kaj ĉesigi la ekspansiismajn ambiciojn de la [[Rusia Imperio]]. La militoj ekestis ĉar la britoj provis akiri politikan influon en Afganio, kiu limis [[Brita Hindio|al brita Hindio]]. La celo estis ĉesigi la afganajn invadojn en Britan Hindion kaj krei strategian [[Bufroŝtato|bufroŝtaton]] inter Brita Hindio kaj la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]]. La brita-rusa rivaleco ankaŭ estas konata kiel [[la Granda Ludo]]. Dum la militoj, la afgana ĉefurbo [[Kabulo]] estis plurfoje okupita de britaj trupoj. La militoj finiĝis per la brita rekono de Afganio kiel suverena ŝtato. La brit-afganaj militoj estas: * Unua Angla-Afgana Milito (1838-1842) * Dua Angla-Afgana Milito (1878-1880) * [[Tria Angla-Afgana Milito]] (1919) == Vidu ankaŭ == [[Historio de Afganio]] [[Kategorio:Militoj de Britio]] [[Kategorio:Militoj de Afganio]] 6l9psu068es0qf97eoqkmvnumevqgve 9442156 9442154 2026-07-30T23:12:53Z Kani 670 9442156 wikitext text/x-wiki La '''Angl-Afganaj Militoj''' estis tri militaj intervenoj de la [[Brita imperio|Brita Imperio]] en [[Afganio]] inter [[1839]] kaj [[1919]]. La celo de ĉi tiuj militoj estis certigi britan superecon en la regiono kaj ĉesigi la ekspansiismajn ambiciojn de la [[Rusia Imperio]]. La militoj ekestis ĉar la britoj provis akiri politikan influon en Afganio, kiu limis [[Brita Hindio|al brita Hindio]]. La celo estis ĉesigi la afganajn invadojn en Britan Hindion kaj krei strategian [[Bufroŝtato|bufroŝtaton]] inter Brita Hindio kaj la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]]. La brita-rusa rivaleco ankaŭ estas konata kiel [[la Granda Ludo]]. Dum la militoj, la afgana ĉefurbo [[Kabulo]] estis plurfoje okupita de britaj trupoj. La militoj finiĝis per la brita rekono de Afganio kiel suverena ŝtato. La brit-afganaj militoj estis jenaj: * Unua Angla-Afgana Milito (1838-1842) * Dua Angla-Afgana Milito (1878-1880) * [[Tria Angla-Afgana Milito]] (1919) == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Afganio]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Militoj de Britio]] [[Kategorio:Militoj de Afganio]] 6fmk036se4ss7bnzkildont8u2ro3nm Britaj-Afganaj Militoj 0 950440 9442161 9436150 2026-07-30T23:17:20Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Angl-Afganaj Militoj]] 9442161 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Angl-Afganaj Militoj]] koi7v0s4rzpkcdx581un9fgu0qk10mp Suna eklipso de la 12-a de aŭgusto 2026 0 950475 9442163 9436753 2026-07-30T23:20:45Z Kani 670 /* Lokoj spertantaj partan eklipson */ 9442163 wikitext text/x-wiki {{Informkesto suna eklipso | nomo = Suna eklipso de la 12-a de aŭgusto 2026 | bildo = SE2026Aug12T.png | bildopriskribo = Mapo de suna eklipso pri la vojo sur la tero | dato = {{Daton|12|aŭgusto|2026}} | tipo = Plena | gamo = 0.8977 | magnitudo = 1.0386 | plej_granda_eklipso = 17:47:06 | daŭro = 138 s (2 min 18 s) | koordinatoj ={{Koord|65.2|-25.2}} | ombrolarĝeco =294 | altitudo =25.8 | azimuto =248.4 | saro = 126 | katalogo_ligilo = https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEdata.php?Ecl=+20260812 | antaŭa_artikolo = Suna eklipso de la 17-a de februaro 2026 | antaŭa_dato = la 17-a de februaro 2026 | sekva_artikolo =Suna eklipso de la 6-a de februaro 2027 | sekva_dato = la 6-a de februaro 2027 }} [[File:SE2026Aug12T.gif|eta|Vojo de la ombro]] Plena [[suna eklipso]] okazos ĉe la descenda orbitonodo de la Luno merkrede, la 12-an de aŭgusto 2026,<ref name="August 12, 2026">{{cite web|title=August 12, 2026 Total Solar Eclipse|url=https://www.timeanddate.com/eclipse/solar/2026-august-12|publisher=timeanddate|access-date=13 August 2024}}</ref> kun magnitudo de 1,0386. Suna eklipso okazas kiam la [[Luno]] pasas inter la [[Tero]] kaj la [[Suno]], kaj tute aŭ parte kovras la vidon de la Suno. Plena suna eklipso okazas kiam la ŝajna diametro de la Luno estas pli granda ol tiu de la Suno, blokante ĉian rektan sunlumon. Plena suna eklipso okazas en mallarĝa vojo trans la surfaco de la Tero, kun la parta suna eklipso videbla super ĉirkaŭa regiono milojn da kilometroj larĝa. Ĉar la eklipso okazos ĉirkaŭ 2,2 tagojn post la [[Apsido|perigeo]] (la 10-an de aŭgusto 2026, je 12:15 UTC), la ŝajna diametro de la Luno estos pli granda.<ref>{{cite web|title=Moon Distances for London, United Kingdom, England|url=https://www.timeanddate.com/astronomy/moon/distance.html?year=2026&n=136|publisher=timeanddate|access-date=13 August 2024}}</ref> La plena eklipso pasos super la [[Arkto]], [[Gronlando]], [[Islando]], la [[Atlantika Oceano]], norda [[Hispanio]] kaj la ekstrema nordorienta parto de [[Portugalio]].<ref>{{Cite web |author1=Jamie Carter |date=2024-08-25 |title=Where can I see the total solar eclipse on Aug. 12, 2026? |url=https://www.space.com/where-to-see-total-solar-eclipse-2026-maps |access-date=2024-09-18 |website=Space.com |language=en}}</ref> La punktoj de plej granda daŭro kaj plej granda eklipso estos nur 45 km for de la okcidenta marbordo de Islando je 65°10.3' N kaj 25°12.3' W, kie la tuteco daŭros 2m 18.21s. La unua parto de la plena eklipsa vojo, nekutime, pasos de oriento al okcidento de Rusio al Gronlando, apenaŭ evitante la [[Norda poluso|Nordan Poluson]]. Parta eklipso kovros pli ol 90% de la Suno en [[Irlando]], [[Britio]], [[Portugalio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Balkanio]] kaj [[Nordafriko]] kaj malpligrade en plejparto de [[Eŭropo]], [[Okcidenta Afriko]] kaj norda [[Nordameriko]]. == Cirkonstancoj == === Suna eklipso kaj la boreala aŭroro === En la nordrusia regiono, kie la eklipso komenciĝos ĉe sunleviĝo, la [[boreala aŭroro]] ankaŭ povus esti videbla ĝis la komenco de la mara krepusko, depende de la intenseco de la aŭrora agado je tiu dato. Se samtempe okazas ekstreme altintensa geomagneta ŝtormo, povus esti ŝancoj vidi la aŭroron samtempe kun la eklipsita Suno. En la oriento de la [[Tajmira Duoninsulo]] (nordoriente de [[Krasnojarska regiono]]) la maksimumo de la plena fazo okazos la 13-an de aŭgusto je la 00:00 loka tempo dum noktomeza suno.<ref>[https://www.timeanddate.com/eclipse/in/@2023366?iso=20260812 12–13 August, 2026. — Total Solar Eclipse — Mys Izbovoy, Russia. timeanddate.com]</ref> === Suna eklipso sub la horizonto === Pro la konsiderinda eklipsa gamo (pli ol 0.8), observantoj, kie la plena eklipsita Suno estas ĝuste sub la horizonto, havos la ŝancon observi la lunan ombron en la alta [[atmosfero]]. La mallumiĝo de la krepuska ĉielo povus plibonigi la ŝancojn observi la internan [[Zodiaka lumo|zodiakan lumon]].<ref>{{Cite journal |bibcode = 1992SoPh..138..209G|title = On a possible use of total solar eclipse below the horizon for observations of the inner zodiacal light (as applied to the eclipse of 30 June, 1992)|journal = Solar Physics|volume = 138|issue = 1|pages = 209–211|last1 = Guliaev|first1 = R. A.|year = 1992|doi = 10.1007/BF00146206| s2cid=122443822 }}</ref> === Brilaj planedoj kaj steloj videblaj dum plena eklipso === En Fora norda Rusio [[Merkuro]] kaj [[Jupitero]] estos tre malalte super la leviĝanta eklipsita Suno, sed [[Merkuro]] montros la plejparton de sia sunlumita flanko kaj Jupitero havos sian kutiman brilecon. El la brilaj [[stelaro]]j, la [[Granda Urso]] estos tre alta en la nord-nordokcidento kaj la [[Somera trilatero]] estos alta en la sudokcidento. [[Aldebarano]], [[Arkturo]], [[Kapelo]] kaj [[Polukso]] estas aliaj unua-magnitudaj steloj, kiujn oni povas vidi, kvankam ili estos malaltaj. En [[Islando]] la eklipso estos posttagmeza evento okazanta ĉirkaŭ 4 horojn antaŭ sunsubiro, ĝi komenciĝos en [[Rejkjaviko]] je ĉirkaŭ 16:47 PM, kun la plena eklipso okazanta je 17:48.<ref>{{Cite web |last=Freyr |first=Aron |date=2024-09-02 |title=2026 Solar Eclipse in Iceland: Facts, Best Spots, Tips, etc |url=https://www.gocarrental.is/activities/solar-eclipse/2026-solar-eclipse-iceland/ |access-date=2024-09-18 |website=www.gocarrental.is |language=en}}</ref> Marson povas esti malfacile trovi, ĉar ĝi estos malalte en la okcidento. Merkuro kaj Jupitero estos bone poziciigitaj okcidente de la Suno kaj [[Venuso]] estos multajn gradojn oriente. El la steloj de la unua magnitudo de okcidento al oriento, Kapelo kaj Polukso estos je decaj altitudoj okcidente de la Suno; [[Reĝeto (stelo)|Reĝeto]], [[Spiko (stelo)|Spiko]] (rekte suden), [[Arkturo]], [[Vego (stelo)|Vega]] kaj [[Deneb]] estas kandidatoj por facila ekvido oriente de la Suno. [[Prociono (stelo)|Prociono]] baldaŭ subiros, dum [[Altairo]] estos malalta sur la kontraŭa flanko. En [[Hispanio]] la eklipso okazos ĉirkaŭ 1 horon antaŭ sunsubiro. Merkuro kaj Jupitero, okcidente de la eklipsita Suno, tial estos tre malaltaj sub ĝi. Venuso estos brila alte en la sudokcidento, kun [[Spiko (stelo)|Spiko]] oriente. Arkturo estos alte en la sudo, kaj la Somera trilatero estos alte en la oriento. Pli malalte en la sudo, [[Antareso]] estos minutojn for de transiro.<ref>https://skyandtelescope.org/interactive-sky-chart/ Sky & Telescope Interactive Sky Chart</ref> == Lokoj spertantaj plenan eklipson == {| class="wikitable sortable" |+ align="center" style="background:DarkSlateBlue; color:white"|'''Suna eklipso de la 12-a de aŭgusto 2026<br />(Lokaj Tempoj)''' ! valign="top" style="background:Lavender; width: 15%; color:Black"|Lando aŭ teritorio ! valign="top" style="background:Lavender; color:Black"|Urbo aŭ loko ! valign="top" style="background:Lavender; color:Black"|Komenco de parta eklipso ! valign="top" style="background:Lavender; color:Black"|Komenco de plena eklipso ! valign="top" style="background:Lavender; color:Black"|Maksimuma eklipso ! valign="top" style="background:Lavender; color:Black"|Fino de plena eklipso ! valign="top" style="background:Lavender; color:Black"|Fino de parta eklipso ! valign="top" style="background:Lavender; color:Black"|Daŭro de plena eklipso (min:s) ! valign="top" style="background:Lavender; color:Black"|Daŭro de eklipso (horoj:minutoj) ! valign="top" style="background:Lavender; color:Black"|Maksimuma magnitudo |- | {{GRL}} || [[Stacio Nord]] || 16:19:51 || 17:18:08 || 17:18:16 || 17:18:24 || 18:15:53 || align="right"|0:16 || align="right"|1:56 || align="right"|1,0005 |- | {{ISL}} || [[Ísafjörður]] || 16:43:17 || 17:44:08 || 17:44:53 || 17:45:39 || 18:43:59 || align="right"|1:31 || align="right"|2:01 || align="right"|1,0052 |- | {{ISL}} || [[Borgarnes]] || 16:46:28 || 17:47:41 || 17:48:00 || 17:48:21 || 18:46:53 || align="right"|0:40 || align="right"|2:00 || align="right"|1,0012 |- | {{ISL}} || [[Reykjavík]] || 16:47:11 || 17:48:16 || 17:48:47 || 17:49:17 || 18:47:40 || align="right"|1:01 || align="right"|2:00 || align="right"|1,0024 |- | {{ISL}} || [[Keflavík]] || 16:47:11 || 17:48:05 || 17:48:54 || 17:49:44 || 18:47:54 || align="right"|1:39 || align="right"|2:01 || align="right"|1,0064 |- | {{POR}} || [[Aveleda e Rio de Onor]] || 18:33:49 || 19:30:20 || 19:30:29 || 19:30:37 || 20:23:31 (sunsubiro) || align="right"|0:17 || align="right"|1:49 || align="right"|1,0006 |- | {{ESP}} || [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] || 19:31:22 || 20:26:57 || 20:27:29 || 20:28:01 || 21:20:09 || align="right"|1:04 || align="right"|1:52 || align="right"|1,0036 |- | {{ESP}} || [[Bilbao]] || 19:31:47 || 20:27:23 || 20:27:38 || 20:27:54 || 21:19:07 (sunsubiro) || align="right"|0:31 || align="right"|1:47 || align="right"|1,0011 |- | {{ESP}} || [[Gijón]] || 19:31:02 || 20:26:48 || 20:27:40 || 20:28:33 || 21:20:46 || align="right"|1:45 || align="right"|1:50 || align="right"|1,0127 |- | {{ESP}} || [[Oviedo]] || 19:31:19 || 20:27:05 || 20:28:00 || 20:28:54 || 21:21:06 || align="right"|1:49 || align="right"|1:50 || align="right"|1,0155 |- | {{ESP}} || [[Vitoria-Gasteiz]] || 19:32:31 || 20:27:43 || 20:28:15 || 20:28:47 || 21:17:12 (sunsubiro) || align="right"|1:04 || align="right"|1:45 || align="right"|1,0038 |- | {{ESP}} || [[A Coruña]] || 19:30:56 || 20:27:40 || 20:28:19 || 20:28:57 || 21:22:01 || align="right"|1:17 || align="right"|1:51 || align="right"|1,005 |- | {{ESP}} || [[Lugo]] || 19:31:43 || 20:28:07 || 20:28:50 || 20:29:31 || 21:22:16 || align="right"|1:24 || align="right"|1:51 || align="right"|1,0063 |- | {{ESP}} || [[Logroño]] || 19:33:13 || 20:28:09 || 20:28:50 || 20:29:31 || 21:15:33 (sunsubiro) || align="right"|1:22 || align="right"|1:42 || align="right"|1,0067 |- | {{ESP}} || [[Burgos]] || 19:33:21 || 20:28:24 || 20:29:17 || 20:30:08 || 21:20:12 (sunsubiro) || align="right"|1:44 || align="right"|1:47 || align="right"|1,0139 |- | {{ESP}} || [[Ponferrada]] || 19:32:42 || 20:28:44 || 20:29:28 || 20:30:11 || 21:22:36 || align="right"|1:27 || align="right"|1:50 || align="right"|1,0069 |- | {{ESP}} || [[Zaragoza]] || 19:34:40 || 20:29:02 || 20:29:44 || 20:30:27 || 21:07:33 (sunsubiro) || align="right"|1:25 || align="right"|1:33 || align="right"|1,0074 |- | {{ESP}} || [[Palencia]] || 19:33:53 || 20:29:08 || 20:29:59 || 20:30:51 || 21:22:35 || align="right"|1:43 || align="right"|1:49 || align="right"|1,0123 |- | {{ESP}} || [[Salou]] || 19:35:38 || 20:29:31 || 20:30:05 || 20:30:39 || 20:58:21 (sunsubiro) || align="right"|1:08 || align="right"|1:23 || align="right"|1,0046 |- | {{ESP}} || [[Valladolid]] || 19:34:30 || 20:29:53 || 20:30:37 || 20:31:20 || 21:22:54 (sunsubiro) || align="right"|1:27 || align="right"|1:48 || align="right"|1,0076 |- | {{ESP}} || [[Mahón]] || 19:37:22 || 20:30:16 || 20:30:51 || 20:31:26 || 20:43:31 (sunsubiro) || align="right"|1:10 || align="right"|1:06 || align="right"|1,0055 |- | {{ESP}} || [[Port de Pollença]] || 19:37:27 || 20:30:30 || 20:31:14 || 20:31:58 || 20:48:16 (sunsubiro) || align="right"|1:28 || align="right"|1:11 || align="right"|1,0097 |- | {{ESP}} || [[Alcúdia]] || 19:37:33 || 20:30:34 || 20:31:19 || 20:32:03 || 20:48:01 (sunsubiro) || align="right"|1:29 || align="right"|1:10 || align="right"|1,0102 |- | {{ESP}} || [[Segovia]] || 19:35:47 || 20:31:09 || 20:31:37 || 20:32:06 || 21:19:04 (sunsubiro) || align="right"|0:57 || align="right"|1:43 || align="right"|1,003 |- | {{ESP}} || [[Teruel]] || 19:36:55 || 20:31:04 || 20:31:51 || 20:32:38 || 21:05:52 || align="right"|1:34 || align="right"|1:29 || align="right"|1,0105 |- | {{ESP}} || [[Palma de Mallorca|Palma]] || 19:38:03 || 20:31:05 || 20:31:53 || 20:32:41 || 20:49:22 (sunsubiro) || align="right"|1:36 || align="right"|1:11 || align="right"|1,0152 |- | {{ESP}} || [[Gvadalaharo (Hispanio)|Gvadalaharo]] || 19:36:23 || 20:31:21 || 20:31:55 || 20:32:28 || 21:14:38 (sunset) || align="right"|1:07 || align="right"|1:38 || align="right"|1,0042 |- | {{ESP}} || [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] || 19:37:23 || 20:32:06 || 20:32:33 || 20:32:59 || 21:09:27 (sunsubiro) || align="right"|0:53 || align="right"|1:32 || align="right"|1,027 |- | {{ESP}} || [[Valencia]] || 19:38:24 || 20:32:30 || 20:33:00 || 20:33:30 || 21:01:16 (sunsubiro) || align="right"|1:00 || align="right"|1:23 || align="right"|1,0036 |- | {{ESP}} || [[Sant Antoni de Portmany]] || 19:39:08 || 20:32:40 || 20:33:13 || 20:33:46 || 20:53:39 (sunsubiro) || align="right"|1:06 || align="right"|1:15 || align="right"|1,0047 |- | {{ESP}} || [[Ibizo (urbo)|Ibizo]] || 19:39:15 || 20:32:45 || 20:33:18 || 20:33:49 || 20:53:00 (sunsubiro) || align="right"|1:04 || align="right"|1:14 || align="right"|1,0043 |- ! scope="col" colspan="10" style="background:Lavender; color:Black" |Referencoj: <ref name="August 12, 2026" /> |} {{clear}} == Lokoj spertantaj partan eklipson == {| class="wikitable sortable" |+ align="center" style="background:#003dc1; color:white"|'''Suna eklipso de la 12-a de aŭgusto 2026''' '''(Lokaj Tempoj)''' ! valign="top" style="background:#a3edfe; width: 20%; color:Black"|Lando aŭ teritorio ! valign="top" style="background:#a3edfe; color:Black"|Urbo aŭ loko ! valign="top" style="background:#a3edfe; color:Black"|Komenco de parta eklipso ! valign="top" style="background:#a3edfe; color:Black"|Maksimuma eklipso ! valign="top" style="background:#a3edfe; color:Black"|Fino de parta eklipso ! valign="top" style="background:#a3edfe; color:Black"|Daŭro de eklipso (horoj:minutoj) ! valign="top" style="background:#a3edfe; color:Black"|Maksimuma kovrado |- | {{CAN}} || [[Alerto (Nunavuto)|Alerto]] || 12:09:49 || 13:09:31 || 14:08:56 || align="right"|1:59 || align="right"|93,42% |- | {{SJM}} || [[Longyearbyen]] || 18:28:51 || 19:24:53 || 20:19:53 || align="right"|1:51 || align="right"|90,74% |- | {{GRL}} || [[Danmarkshavn]] || 16:26:59 || 17:26:23 || 18:24:29 || align="right"|1:58 || align="right"|99,12% |- | {{GRL}} || [[Ittoqqortoormiit]] || 15:36:14 || 16:37:02 || 17:35:50 || align="right"|2:00 || align="right"|99,67% |- | {{ISL}} || [[Vestmannaeyjar]] || 16:49:11 || 17:50:30 || 18:49:02 || align="right"|2:00 || align="right"|99,63% |- | {{FRO}} || [[Tórshavn]] || 17:56:29 || 18:54:51 || 19:50:34 || align="right"|1:54 || align="right"|91,22% |- | {{SWE}} || [[Stockholm]] || 19:03:17 || 19:56:12 || 20:46:01 (sunsubiro) || align="right"|1:43 || align="right"|81,02% |- | {{NOR}} || [[Oslo]] || 19:02:40 || 19:57:03 || 20:49:13 || align="right"|1:47 || align="right"|83,07% |- | {{POL}} || [[Varsovio]] || 19:14:37 || 20:02:54 || 20:06:41 (sunsubiro) || align="right"|0:52 || align="right"|81,72% |- | {{DNK}} || [[Kopenhago]] || 19:10:08 || 20:03:37 || 20:52:19 (sunsubiro) || align="right"|1:42 || align="right"|83,54% |- | {{DEU}} || [[Berlin]] || 19:15:28 || 20:08:25 || 20:38:04 (sunsubiro) || align="right"|1:23 || align="right"|84,89% |- | {{IMN}} || [[Douglas (Mankso)|Douglas]] || 18:11:47 || 19:09:10 || 20:03:29 || align="right"|1:52 || align="right"|92,39% |- | {{AUT}} || [[Vieno]] || 19:22:03 || 20:10:14 || 20:13:39 (sunsubiro) || align="right"|0:52 || align="right"|84,89% |- | {{IRL}} || [[Dublino]] || 18:12:54 || 19:10:42 || 20:05:19 || align="right"|1:52 || align="right"|94,02% |- | {{NLD}} || [[Amsterdamo]] || 19:16:05 || 20:10:56 || 21:03:03 || align="right"|1:47 || align="right"|88,26% |- | {{ITA}} || [[Romo]] || 19:32:47 || 20:11:38 || 20:14:38 (sunsubiro) || align="right"|0:42 || align="right"|69,17% |- | {{CZE}} || [[Prago]] || 19:19:22 || 20:11:48 || 20:26:34 (sunsubiro) || align="right"|1:07 || align="right"|86,29% |- | {{SVN}} || [[Ljubljana]] || 19:25:51 || 20:12:28 || 20:15:44 (sunsubiro) || align="right"|0:50 || align="right"|84,25% |- | {{GBR}} || [[Londono]] || 18:17:19 || 19:13:19 || 20:06:21 || align="right"|1:49 || align="right"|91,42% |- | {{BEL}} || [[Brussels]] || 19:18:46 || 20:13:35 || 21:05:36 || align="right"|1:50 || align="right"|89,55% |- | {{LUX}} || [[Luksemburgo (urbo)|Luksemburgo]] || 19:20:56 || 20:15:11 || 20:58:21 (sunsubiro) || align="right"|1:37 || align="right"|89,68% |- | {{FRA}} || [[Paris]] || 19:22:13 || 20:17:19 || 21:09:28 || align="right"|1:49 || align="right"|92,12% |- | {{CHE}} || [[Zurich]] || 19:24:36 || 20:18:01 || 20:42:48 (sunsubiro) || align="right"|1:18 || align="right"|90,66% |- | {{MCO}} || [[Monaco]] || 19:30:44 || 20:23:58 || 20:38:45 (sunsubiro) || align="right"|1:08 || align="right"|95,01% |- | {{AND}} || [[Andorra la Vella]] || 19:33:12 || 20:27:45 || 20:59:43 (sunsubiro) || align="right"|1:27 || align="right"|99.03% |- | {{ESP}} || [[Madrid]] || 19:36:45 || 20:32:23 || 21:16:22 (sunsubiro) || align="right"|1:40 || align="right"|99,98% |- | {{DZA}} || [[Alĝero]] || 18:42:36 || 19:33:45 || 19:42:40 (sunsubiro) || align="right"|1:00 || align="right"|96,09% |- | {{PRT}} || [[Lisbono]] || 18:39:17 || 19:36:07 || 20:29:08 || align="right"|1:50 || align="right"|94,52% |- | {{GIB}} || [[Gibraltar]] || 19:44:09 || 20:39:27 || 21:15:11 (sunsubiro) || align="right"|1:31 || align="right"|93,03% |- | {{MAR}} || [[Casablanca]] || 18:48:35 || 19:43:52 || 20:20:01 (sunsubiro) || align="right"|1:31 || align="right"|86,97% |- ! scope="col" colspan="10" style="background:#a3edfe; color:Black" |Referencoj: <ref name="August 12, 2026" /> |} {{clear}} == Vidu ankaŭ == *[[Listo de sunaj eklipsoj dum la 21-a jarcento]] *[[Suna eklipso]] *[[Saro-ciklo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Astronomio}} {{Sunsistemo}} [[Kategorio:Sunaj eklipsoj]] lcvh6hifjiv1hax42cmjew6xbfbwuqs Palaco de la Muziko de Valencio 0 950477 9442166 9436795 2026-07-30T23:26:13Z Kani 670 9442166 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo}} La '''Palaco de la Muziko de Valencio''' (valencie kaj oficiale ''Palau de la Música i Congressos de València'') estas aŭditorio kaj kongresejo situanta en la urbo [[Valencio]] ([[Hispanio]]), en la malnova kuŝejo de la rivero [[Turia]]. Ĝi estas la sidejo de la [[Simfonia Orkestro de Valencio|Orkestro de Valencio]] kaj de la Municipa Bando de Valencio. == Historio == La konstruadon decidis la Urbestraro de Valencio kaj ĝi estis inaŭgurita la 25-an de aprilo 1987. La ĉefa arkitekto de la <!--orpina--> konstruaĵo estis [[José María García de Paredes]]. En 2003, la konstruaĵo ricevis gravan subteran pligrandigon desegnitan de Eduardo de Miguel por aldoni provludejojn, administrejojn kaj stokejojn ne difektante la ĉirkaŭajn ĝardenojn. Inter 2019 kaj 2023 la konstruaĵo restis fermita pro riparoj en la tegmentoj de ties ĉefaj salonegoj. En la jaro [[1993]], la palaco gastigis la [[UK 1993|78-an Universalan Kongreson de Esperanto]], kiu kunvenigis 1 863 esperantistojn el la tuta mondo. == Salonegoj == La komplekso havas plurajn salonegojn por muzikaj aŭdiencoj, kongresoj kaj ekspozicioj: * ''Sala José Iturbi'': La ĉefa simfonia salonego kun kapablo por proksimume 1 790 spektantoj. * ''Sala Joaquín Rodrigo'': Salonego por ĉambra muziko kaj recitaloj kun kapacito por 420 homoj. * ''Salas Martín y Soler kaj Lucrecia Bori'': Malgrandaj salonegoj (ĉ. 100 personoj) por prelegoj, kunsidoj kaj malgrandaj ekspozicioj. == Vidu ankaŭ == * [[UK 1993]] [[Kategorio:Valencio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Valencio]] [[Kategorio:Kulturejoj]] 4ng3fjbb4tpb5nyn9t0eebunyuwkl7x Vicente González Lizondo 0 950479 9442169 9436811 2026-07-30T23:29:06Z Kani 670 9442169 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | nomo = Vicente González Lizondo | bildo = Vicente González Lizondo.jpg | bildpriskribo = González Lizondo en 1989 | grandeco = 150px | posteno = Prezidanto de la [[Valencianaj Kortoj]] | komenco = 20-a de junio 1995 | fino = 23-a de decembro 1996 | antaŭulo = [[Antonio García Miralles]] | posteulo = [[Héctor Villalba]] | posteno2 = Deputito en la Hispana Deputitarto | komenco2 = 21-a de novembro 1989 | fino2 = 4-a de oktobro 1994 | posteno3 = Prezidanto de [[Unió Valenciana]] | komenco3 = 30-a de aŭgusto 1982 | fino3 = 15-a de oktobro 1995 | naskiĝdato = [[22-a de aŭgusto]] [[1942]] | naskiĝloko = [[Valencio]], [[Hispanio]] | mortodato = [[23-a de decembro]] [[1996]] (54-jara) | mortoloko = [[Valencio]], [[Hispanio]] }} '''Vicente GONZÁLEZ LIZONDO''' (naskiĝis la [[22-a de aŭgusto]] [[1942]] en [[Valencio]], mortis la [[23-a de decembro]] [[1996]] samurbe) estis hispana politikisto, gvidanto de la valencia regionismo (konata kiel *[[blaverismo]]*) kaj fondinto de la dekstra regionisma partio [[Unió Valenciana]]. == Politika kariero == Komence membro de *Unión Regional Valenciana*, en 1982 li fondis la partion **Unió Valenciana** (UV), kies prezidanto li fariĝis. En la municipaj balotoj de 1983 kaj 1987 li estis elektita [[skabeno]] (urba konsilanto) en Valencio. En 1988 li kandidatiĝis por la urbestreco de Valencio, sed ne sukcesis pro unuvota diferenco. En la hispanaj ĝeneralaj balotoj de 1989 li estis elektita deputito en la Kongreso. Post interkonsento kun la dekstra [[Partido Popular]] (PP) en la municipaj balotoj de 1991, li fariĝis unua vicurbestro de Valencio sub la gvido de la urbestrino [[Rita Barberá]]. En 1993 li estis reelektita parlamenta deputito. Tamen, pro koraj sanproblemoj, li rezignis pri sia seĝo en oktobro 1994 kaj estis anstataŭigita de [[José María Chiquillo]]. En 1995 li kandidatiĝis al la valencia regiona parlamento kaj fariĝis prezidanto de la [[Valencianaj Kortumoj]] pro la koalicia pakto inter UV kaj la [[Partido Popular]]. Pro diverĝoj kun la nova gvidantaro de sia partio, en novembro 1996 li estis forpelita el Unió Valenciana. La 18-an de decembro 1996, dum parlamenta kunsido, li suferis koratakon kaj mortis kelkajn tagojn poste, la 23-an de decembro. == Rilato al Esperanto kaj la Universala Kongreso == Kvankam li ne estis konata esperantisto, González Lizondo ludis gravan rolon por la Esperanto-movado en Valencio. En 1992 li vojaĝis al la [[UK 1992|77-a Universala Kongreso de Esperanto]] en Vieno por subteni kaj antaŭenpuŝi la kandidatecon de sia urbo. Pro tiuj klopodoj, la sekva [[UK 1993|78-a Universala Kongreso de Esperanto]] sukcese okazis en Valencio en julio 1993. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.vglizondo.org Kultur-Asocio Amikoj de Vicent González i Lizondo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516084456/http://www.vglizondo.org/|date=2011-05-16}} (valencie). [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] [[Kategorio:Politikistoj de Valencio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1942]] [[Kategorio:Mortintoj en 1996]] [[Kategorio:Blaverismo]] m4tlf962tr16jnyuzftmyn5uyiade7p Esperanta maldeco kaj sakrado 0 950480 9442170 9436848 2026-07-30T23:31:24Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Esperanta maldeca kaj sakro]] al [[Esperanta maldeco kaj sakrado]] 9436848 wikitext text/x-wiki Simile al naturaj lingvoj, la planlingvo Esperanto enhavas sakrajn vortojn kaj maldecan vortprovizon. Parto de ili formiĝis el la establita kerna vortprovizo, aŭ per dono de specifaj sakraj aŭ maldecaj signifoj al regule konstruitaj Esperanto-vortoj. Aliaj kazoj reprezentas neformalajn neologismojn, kiuj teknike restas ekster la oficiale difinita vortprovizo de la lingvo, sed tamen establiĝis per la uzado. == Tipoj == Esperanto distingas inter sakro kaj obsceneco (distingo, kiu ne ĉiam estas farata en la angla lingvo). Sakro en Esperanto ricevis sian nomon laŭ la pli malnova franca vorto ''sacre'', kaj ĝi konsistas el tio, kion oni nomas "ĵuroj": religiaj aŭ malpiaj referencoj uzataj kiel interjekcioj, aŭ por severe fustigi la objekton de la kolero de la parolanto. Laŭ Renato Corsetti, eksa prezidanto de Universala Esperanto-Asocio, sakro estas "vorto aŭ frazo uzata por esprimi sian indignon aŭ koleron aŭ similan senton, ne rekte adresita al aparta persono." Obsceneco en Esperanto estas priskribata kiel maldeca aŭ nedeca, triviala (signifanta vulgara aŭ malalta), tabua, pika aŭ malnobla. Ĉi tiuj estas la Esperantaj vortoj, kiuj rilatas al seksaj agoj kaj korpaj funkcioj en neklinikaj manieroj. Alos & Velkov (1991) uzas vortprovizon laŭ ĉi tiuj linioj, metitan en la sekcion de mallongigoj: * '''GV''' — ĝenerala vortaro: normala vorto * '''Jar''' — ĵargono: pika vorto, kiu ne uzindas en pruda konversacio * '''Neo''' — neologismo: proponita vorto fare de aŭtoro, apenaŭ uzata * '''Mit''' — mitologio * '''Sci''' — scienca: faka (ofte medicina) vorto == Fontoj == Kiel planlingvo desegnita por internacia komunikado, nek interjekcioj uzataj en kolero, nek sakraĵoj, nek ordinaraj esprimoj por seksaj agoj kaj korpaj funkcioj estis prioritatoj por L. L. Zamenhof, kaj tial ĉi tiu speco de vortprovizo ne okupas gravan lokon nek en la ''Unua Libro'' nek en la ''Fundamento de Esperanto''. Laŭ Alos kaj Velkov, "nek Zamenhof nek la aliaj pioniroj de la internacia lingvo uzis obscenajn vortojn en siaj verkoj; tamen, ili ĉiuj klopodis fari Esperanton reala lingvo." La rimarkoj de Alos kaj Velkov sugestas opinion, ke lingvo sen sakraĵoj aŭ ordinaraj esprimoj por seksaj agoj kaj korpaj funkcioj estas nekompleta. Tia lingvo malsukcesus respondi al ĉiuj situacioj, por kiuj homoj uzas lingvon. Por igi Esperanton pli "reala" en tiu senco, esperantistoj kreis aŭ inventis la vortprovizon, kiun oni supozis mankanta. Pluraj gravaj esperantistoj laboris por antaŭenigi ĉi tiun klopodon. En 1931, la poeto Kálmán Kalocsay publikigis ''Sekretaj sonetoj'', poemciklon pri erotikaj temoj, kiu helpis disvastigi kelkajn el la neoficialaj radikvortoj, kiuj formas parton de la bazo por ordinaraj seksaj esprimoj en Esperanto. En 1981, Hektor Alos kaj Kiril Velkov publikigis malgrandan broŝuron titolitan ''Tabuaj vortoj en Esperanto: vortaro, kun ekzemploj pri praktika uzado'', kiu krome diskutis esperantajn seksajn esprimojn kaj ĵurojn; ilia broŝuro estis distribuata de la ĉefaj libroservoj de la Esperanto-movado. En 1987, Renato Corsetti, kiu poste fariĝis prezidanto de Universala Esperanto-Asocio, publikigis ''Knedu min, Sinjorino: tabuaj kaj insultaj esprimoj en Esperanto'', kiu same traktis ĉi tiun aspekton de la Esperanta vortprovizo kaj vastigis ĝian amplekson pri interjekcioj kaj sakraĵoj. La titolo de la libro de Corsetti lude referencas al tiu de ''Kredu Min, Sinjorino!'', tre bone akceptita originala romano en Esperanto verkita de Cezaro Rossetti. === '''Generitaj vortoj''' === Parto de la sakra kaj maldeca vortprovizo de Esperanto devenas de la dono de specifaj kaj maldecaj signifoj al vortoj konstruitaj laŭ la regulaj metodoj de la Esperanto-gramatiko. Ekzemple, unu el la Esperantaj vortoj por prostituitino estas '''ĉiesulino'''. Ĉi tiu vorto, kiu havas neniun rektan samradikaĵon en iu ajn eŭropa lingvo, estas tute kreita el aprioraj elementoj propraj ekskluzive al Esperanto: ina persono kiu "apartenas al ĉiuj" (ĉies). Ĉi tiu lasta radiko estas unu el la sisteme konstruitaj Esperanto-korelativoj. Kvankam la vorto povus signifi ion ajn indikatan de siaj partoj, la uzado limigis ĝin al ĉi tiu aparta senco. Ĉar la gramatiko de Esperanto regule permesas la kreadon de novaj vortoj, ĝi ebligas la generadon de granda nombro da sinonimoj; kiel ekzemplo de ĉi tiu procezo, la vortoj '''publikulo''' ("publika persono"), '''stratulo''' ("strata persono") kaj '''sinvendisto''' ("sinvendisto") estis kunkreitaj por aludi al prostituitinoj. Krom ĉi tiu formo, la vorto '''putino''' ankaŭ signifas prostituitinon, devenante de vaste disvastiĝinta kaj konata novlatina radiko. Esperanto krome posedas la oficialan verbon '''prostitui'''. La gramatiko de Esperanto permesas kaj instigas la kreadon de nova vortprovizo laŭ ĉi tiuj linioj. La vorto '''seksumi''' signifas okupiĝi pri seksa agado aŭ amori; ĝi kunigas la vorton por sekso kun la nedifinita kaj fleksebla sufikso '''-um-'''. Simile, '''fingrumi''' estas analoge konstruita surbaze de la vorto '''fingro''', kvankam la kutima kaj senkulpa signifo de la vorto estas simple "tuŝeti per la fingroj". Ankaŭ '''langumi''' (buŝe amori) formiĝis el la korpoparto '''lango''' kaj la sama nedifinita sufikso. Nerekta kaj eŭfemisma vorto por menstruo estas '''monataĵo''', kiu kombinas la vorton '''monato''' ("monato") kun la sufikso '''-aĵo''', kiu indikas ion konkretan aŭ materian el la radiko. Aliaj sakraĵoj en Esperanto estas simple la tute normalaj vortoj, kiuj nomas la estaĵojn aŭ temojn alvokatajn kiel ĵurojn. La diablo estas ofte alvokata en ĉi tiuj okazoj, per esprimoj kiel ekzemple: '''"Diablo prenu ĝin!"''', '''"Diablo manĝu vin!"''' kaj '''"Kia diablaĵo!"'''. La kerna vortprovizo de Esperanto enhavas plurajn pejorativojn kaj mallaŭdajn elementojn. La radiko '''fuŝ-''' signifas "fari ion malbonege". Ĝi rolas elstare en kelkaj el ĉi tiuj formoj (ekzemple, '''fuŝado''' priskribas tute ruinigitan aŭ katastrofan situacion). '''Fuŝ-''' funkcias ankaŭ kiel pejorativa prefikso. Krome, la prefikso '''fi-''' (kiu indikas ion morale malbonan kaj indignigan) kaj la sufikso '''-aĉ-''' (kiu montras malbonan kvaliton aŭ fizikan malbelecon) estas fundamentaj iloj de la kerna vortprovizo por esprimi malestimon; ili eĉ kombiniĝas por estigi vortojn kiel '''fiaĉulo''', kiu priskribas tute abomenindan kaj fiaĉan homon. Fine, '''fek-''' estas la esperanta radiko por fekaĵo; Alos kaj Velkov raportas, ke ili eĉ renkontis kunmetaĵojn kiel '''fikfek''' por esprimi ekstreman indignon. === '''Nesakraj vortoj uzataj en certaj kuntekstoj''' === Kiel en multaj naturaj lingvoj, iuj kuracaj aŭ anatomiaj terminoj povas esti tabuaj aŭ konsiderataj maldecaj se ili estas uzataj ekster la medicina kunteksto. Alos kaj Velkov donas ekzemplojn kiel ''libido'', ''meleno'' aŭ ''menopaŭzo''; aŭ normalajn vortojn kiel ''lubriki'' kaj ''menstruo''. === '''Ŝajnsakraĵoj''' === Alia fonto de esperantaj sakraĵoj estas la ŝajnsakraĵoj, kiuj estas humuraj ĵuroj rilatantaj al la Esperanto-kulturo. Ĉi tiuj uzoj estas kulturaj referencoj sen iu ajn tabua signifo, sed uzataj kvazaŭ ili estus veraj sakraĵoj. La uzo de frazoj kiel ''Aktoj de la Akademio!'' kaj ''Fundamenta Krestomatio!'' alvokas la nomojn de esperantaj institucioj kaj de la libroj de D-ro Zamenhof. Simila formo de sakrado en natura lingvo troveblas en la Kebek-franca lingvo. === '''Mildigitaj sakraĵoj (vortludoj)''' === Morfologiaj varioj de radiko al afiksita formo aŭ inverse povas doni al vorto alian, maldecan signifon (kiel la konata studenta vortludo, kiu dividas la vorton ''analizo'' kvazaŭ ĝi konsistus el la radiko por anuso kaj iu sufikso). Aliaj formoj de vorto-modifo por "sakrigi" ordinaran vorton aŭ por "mildigi" sakraĵon konsistas el la interŝanĝo de konsonanto aŭ vokalo, aŭ el la aldono aŭ forigo de supersigno (kiel ŝanĝi ''ĉ'' al ''c'' aŭ inverse). === '''Neologismoj''' === Aliaj similaj vortoj en Esperanto estas teknike "neologismoj", nome vortoj, kiujn nek D-ro Zamenhof aldonis al la kerna vortaro, nek la Akademio de Esperanto oficialigis. Multaj el la elementoj de la sakra kaj maldeca vortprovizo ne aperas en la oficiala universala vortaro publikigita de la Akademio de Esperanto. Tamen, ili aperas en normaj referencaj verkoj kiel la ''Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto'' de Gaston Waringhien, ofte kun noto indikanta, ke ili estas maldecaj neologismoj. En 1932, Kálmán Kalocsay (sub la pseŭdonimo "Peter Peneter") diskonigis, se li ne inventis, grandan parton de la neformala seksa vortprovizo de Esperanto en sia poemciklo ''Sekretaj sonetoj''. La poemoj finiĝas per apendico, same verkita en verso, kiu difinas ĉiun el la neologismoj troviĝantaj en la poemoj mem, inkluzive de Esperantaj radikoj kiel ''fiki'' (prenita el la germana lingvo), ''kaco'' en la senco de peniso (prenita el la itala), kaj ''piĉo'' (prenita el la slavaj lingvoj). Unu el la poemoj de Kalocsay konsistas el malmulte pli ol listo de sinonimoj por koito, generitaj per la kombinebloj aŭ metafore vastigitaj signifoj de Esperanto-vortoj: Por la unua, dolĉa foj': deflori, kaj poste: nupti, karnon miksi, trui, seksumi, kaj koiti, kaj geĝui, kopuli, kohabiti kaj amori. Enpafi, ŝtopi, vosti, grotesplori, palisi, kaj bambui, kaj geglui, kunkuŝi, kaj interne intervjui, bombardi sube, mini, lanci, bori. Kaj broson brosi, glavon karnan ingi, buteron kirli, sondi, piŝti, piki, kamenbalai, inan ingon klingi, surpingli, karnon planti, truon fliki, la brulon per la akvotub' estingi, tranajli, spili, ŝargi, farĉi, fiki. Kiam iu radiko atingas sufiĉan uzadon en Esperanto, ĝi fariĝas disponebla por ĉiuj derivaj procezoj de la Esperanto-gramatiko; tiel ke el ''fiki'' deriviĝas ekzemple ''fikilo'' (laŭvorte ilo por fiki) kaj multaj aliaj regule konstruitaj vortoj. 3mry2o8nemphxp4pqf06syf5mhmanpx 9442172 9442170 2026-07-30T23:33:14Z Kani 670 /* Neologismoj */ 9442172 wikitext text/x-wiki Simile al naturaj lingvoj, la planlingvo Esperanto enhavas sakrajn vortojn kaj maldecan vortprovizon. Parto de ili formiĝis el la establita kerna vortprovizo, aŭ per dono de specifaj sakraj aŭ maldecaj signifoj al regule konstruitaj Esperanto-vortoj. Aliaj kazoj reprezentas neformalajn neologismojn, kiuj teknike restas ekster la oficiale difinita vortprovizo de la lingvo, sed tamen establiĝis per la uzado. == Tipoj == Esperanto distingas inter sakro kaj obsceneco (distingo, kiu ne ĉiam estas farata en la angla lingvo). Sakro en Esperanto ricevis sian nomon laŭ la pli malnova franca vorto ''sacre'', kaj ĝi konsistas el tio, kion oni nomas "ĵuroj": religiaj aŭ malpiaj referencoj uzataj kiel interjekcioj, aŭ por severe fustigi la objekton de la kolero de la parolanto. Laŭ Renato Corsetti, eksa prezidanto de Universala Esperanto-Asocio, sakro estas "vorto aŭ frazo uzata por esprimi sian indignon aŭ koleron aŭ similan senton, ne rekte adresita al aparta persono." Obsceneco en Esperanto estas priskribata kiel maldeca aŭ nedeca, triviala (signifanta vulgara aŭ malalta), tabua, pika aŭ malnobla. Ĉi tiuj estas la Esperantaj vortoj, kiuj rilatas al seksaj agoj kaj korpaj funkcioj en neklinikaj manieroj. Alos & Velkov (1991) uzas vortprovizon laŭ ĉi tiuj linioj, metitan en la sekcion de mallongigoj: * '''GV''' — ĝenerala vortaro: normala vorto * '''Jar''' — ĵargono: pika vorto, kiu ne uzindas en pruda konversacio * '''Neo''' — neologismo: proponita vorto fare de aŭtoro, apenaŭ uzata * '''Mit''' — mitologio * '''Sci''' — scienca: faka (ofte medicina) vorto == Fontoj == Kiel planlingvo desegnita por internacia komunikado, nek interjekcioj uzataj en kolero, nek sakraĵoj, nek ordinaraj esprimoj por seksaj agoj kaj korpaj funkcioj estis prioritatoj por L. L. Zamenhof, kaj tial ĉi tiu speco de vortprovizo ne okupas gravan lokon nek en la ''Unua Libro'' nek en la ''Fundamento de Esperanto''. Laŭ Alos kaj Velkov, "nek Zamenhof nek la aliaj pioniroj de la internacia lingvo uzis obscenajn vortojn en siaj verkoj; tamen, ili ĉiuj klopodis fari Esperanton reala lingvo." La rimarkoj de Alos kaj Velkov sugestas opinion, ke lingvo sen sakraĵoj aŭ ordinaraj esprimoj por seksaj agoj kaj korpaj funkcioj estas nekompleta. Tia lingvo malsukcesus respondi al ĉiuj situacioj, por kiuj homoj uzas lingvon. Por igi Esperanton pli "reala" en tiu senco, esperantistoj kreis aŭ inventis la vortprovizon, kiun oni supozis mankanta. Pluraj gravaj esperantistoj laboris por antaŭenigi ĉi tiun klopodon. En 1931, la poeto Kálmán Kalocsay publikigis ''Sekretaj sonetoj'', poemciklon pri erotikaj temoj, kiu helpis disvastigi kelkajn el la neoficialaj radikvortoj, kiuj formas parton de la bazo por ordinaraj seksaj esprimoj en Esperanto. En 1981, Hektor Alos kaj Kiril Velkov publikigis malgrandan broŝuron titolitan ''Tabuaj vortoj en Esperanto: vortaro, kun ekzemploj pri praktika uzado'', kiu krome diskutis esperantajn seksajn esprimojn kaj ĵurojn; ilia broŝuro estis distribuata de la ĉefaj libroservoj de la Esperanto-movado. En 1987, Renato Corsetti, kiu poste fariĝis prezidanto de Universala Esperanto-Asocio, publikigis ''Knedu min, Sinjorino: tabuaj kaj insultaj esprimoj en Esperanto'', kiu same traktis ĉi tiun aspekton de la Esperanta vortprovizo kaj vastigis ĝian amplekson pri interjekcioj kaj sakraĵoj. La titolo de la libro de Corsetti lude referencas al tiu de ''Kredu Min, Sinjorino!'', tre bone akceptita originala romano en Esperanto verkita de Cezaro Rossetti. === '''Generitaj vortoj''' === Parto de la sakra kaj maldeca vortprovizo de Esperanto devenas de la dono de specifaj kaj maldecaj signifoj al vortoj konstruitaj laŭ la regulaj metodoj de la Esperanto-gramatiko. Ekzemple, unu el la Esperantaj vortoj por prostituitino estas '''ĉiesulino'''. Ĉi tiu vorto, kiu havas neniun rektan samradikaĵon en iu ajn eŭropa lingvo, estas tute kreita el aprioraj elementoj propraj ekskluzive al Esperanto: ina persono kiu "apartenas al ĉiuj" (ĉies). Ĉi tiu lasta radiko estas unu el la sisteme konstruitaj Esperanto-korelativoj. Kvankam la vorto povus signifi ion ajn indikatan de siaj partoj, la uzado limigis ĝin al ĉi tiu aparta senco. Ĉar la gramatiko de Esperanto regule permesas la kreadon de novaj vortoj, ĝi ebligas la generadon de granda nombro da sinonimoj; kiel ekzemplo de ĉi tiu procezo, la vortoj '''publikulo''' ("publika persono"), '''stratulo''' ("strata persono") kaj '''sinvendisto''' ("sinvendisto") estis kunkreitaj por aludi al prostituitinoj. Krom ĉi tiu formo, la vorto '''putino''' ankaŭ signifas prostituitinon, devenante de vaste disvastiĝinta kaj konata novlatina radiko. Esperanto krome posedas la oficialan verbon '''prostitui'''. La gramatiko de Esperanto permesas kaj instigas la kreadon de nova vortprovizo laŭ ĉi tiuj linioj. La vorto '''seksumi''' signifas okupiĝi pri seksa agado aŭ amori; ĝi kunigas la vorton por sekso kun la nedifinita kaj fleksebla sufikso '''-um-'''. Simile, '''fingrumi''' estas analoge konstruita surbaze de la vorto '''fingro''', kvankam la kutima kaj senkulpa signifo de la vorto estas simple "tuŝeti per la fingroj". Ankaŭ '''langumi''' (buŝe amori) formiĝis el la korpoparto '''lango''' kaj la sama nedifinita sufikso. Nerekta kaj eŭfemisma vorto por menstruo estas '''monataĵo''', kiu kombinas la vorton '''monato''' ("monato") kun la sufikso '''-aĵo''', kiu indikas ion konkretan aŭ materian el la radiko. Aliaj sakraĵoj en Esperanto estas simple la tute normalaj vortoj, kiuj nomas la estaĵojn aŭ temojn alvokatajn kiel ĵurojn. La diablo estas ofte alvokata en ĉi tiuj okazoj, per esprimoj kiel ekzemple: '''"Diablo prenu ĝin!"''', '''"Diablo manĝu vin!"''' kaj '''"Kia diablaĵo!"'''. La kerna vortprovizo de Esperanto enhavas plurajn pejorativojn kaj mallaŭdajn elementojn. La radiko '''fuŝ-''' signifas "fari ion malbonege". Ĝi rolas elstare en kelkaj el ĉi tiuj formoj (ekzemple, '''fuŝado''' priskribas tute ruinigitan aŭ katastrofan situacion). '''Fuŝ-''' funkcias ankaŭ kiel pejorativa prefikso. Krome, la prefikso '''fi-''' (kiu indikas ion morale malbonan kaj indignigan) kaj la sufikso '''-aĉ-''' (kiu montras malbonan kvaliton aŭ fizikan malbelecon) estas fundamentaj iloj de la kerna vortprovizo por esprimi malestimon; ili eĉ kombiniĝas por estigi vortojn kiel '''fiaĉulo''', kiu priskribas tute abomenindan kaj fiaĉan homon. Fine, '''fek-''' estas la esperanta radiko por fekaĵo; Alos kaj Velkov raportas, ke ili eĉ renkontis kunmetaĵojn kiel '''fikfek''' por esprimi ekstreman indignon. === '''Nesakraj vortoj uzataj en certaj kuntekstoj''' === Kiel en multaj naturaj lingvoj, iuj kuracaj aŭ anatomiaj terminoj povas esti tabuaj aŭ konsiderataj maldecaj se ili estas uzataj ekster la medicina kunteksto. Alos kaj Velkov donas ekzemplojn kiel ''libido'', ''meleno'' aŭ ''menopaŭzo''; aŭ normalajn vortojn kiel ''lubriki'' kaj ''menstruo''. === '''Ŝajnsakraĵoj''' === Alia fonto de esperantaj sakraĵoj estas la ŝajnsakraĵoj, kiuj estas humuraj ĵuroj rilatantaj al la Esperanto-kulturo. Ĉi tiuj uzoj estas kulturaj referencoj sen iu ajn tabua signifo, sed uzataj kvazaŭ ili estus veraj sakraĵoj. La uzo de frazoj kiel ''Aktoj de la Akademio!'' kaj ''Fundamenta Krestomatio!'' alvokas la nomojn de esperantaj institucioj kaj de la libroj de D-ro Zamenhof. Simila formo de sakrado en natura lingvo troveblas en la Kebek-franca lingvo. === '''Mildigitaj sakraĵoj (vortludoj)''' === Morfologiaj varioj de radiko al afiksita formo aŭ inverse povas doni al vorto alian, maldecan signifon (kiel la konata studenta vortludo, kiu dividas la vorton ''analizo'' kvazaŭ ĝi konsistus el la radiko por anuso kaj iu sufikso). Aliaj formoj de vorto-modifo por "sakrigi" ordinaran vorton aŭ por "mildigi" sakraĵon konsistas el la interŝanĝo de konsonanto aŭ vokalo, aŭ el la aldono aŭ forigo de supersigno (kiel ŝanĝi ''ĉ'' al ''c'' aŭ inverse). === '''Neologismoj''' === Aliaj similaj vortoj en Esperanto estas teknike "neologismoj", nome vortoj, kiujn nek D-ro Zamenhof aldonis al la kerna vortaro, nek la Akademio de Esperanto oficialigis. Multaj el la elementoj de la sakra kaj maldeca vortprovizo ne aperas en la oficiala universala vortaro publikigita de la Akademio de Esperanto. Tamen, ili aperas en normaj referencaj verkoj kiel la ''Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto'' de Gaston Waringhien, ofte kun noto indikanta, ke ili estas maldecaj neologismoj. En 1932, Kálmán Kalocsay (sub la pseŭdonimo "Peter Peneter") diskonigis, se li ne inventis, grandan parton de la neformala seksa vortprovizo de Esperanto en sia poemciklo ''Sekretaj sonetoj''. La poemoj finiĝas per apendico, same verkita en verso, kiu difinas ĉiun el la neologismoj troviĝantaj en la poemoj mem, inkluzive de Esperantaj radikoj kiel ''fiki'' (prenita el la germana lingvo), ''kaco'' en la senco de peniso (prenita el la itala), kaj ''piĉo'' (prenita el la slavaj lingvoj). Unu el la poemoj de Kalocsay konsistas el malmulte pli ol listo de sinonimoj por koito, generitaj per la kombinebloj aŭ metafore vastigitaj signifoj de Esperanto-vortoj: Por la unua, dolĉa foj': deflori, kaj poste: nupti, karnon miksi, trui, seksumi, kaj koiti, kaj geĝui, kopuli, kohabiti kaj amori. Enpafi, ŝtopi, vosti, grotesplori, palisi, kaj bambui, kaj geglui, kunkuŝi, kaj interne intervjui, bombardi sube, mini, lanci, bori. Kaj broson brosi, glavon karnan ingi, buteron kirli, sondi, piŝti, piki, kamenbalai, inan ingon klingi, surpingli, karnon planti, truon fliki, la brulon per la akvotub' estingi, tranajli, spili, ŝargi, farĉi, fiki. Kiam iu radiko atingas sufiĉan uzadon en Esperanto, ĝi fariĝas disponebla por ĉiuj derivaj procezoj de la Esperanto-gramatiko; tiel ke el ''fiki'' deriviĝas ekzemple ''fikilo'' (laŭvorte ilo por fiki) kaj multaj aliaj regule konstruitaj vortoj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vulgaraj vortoj]] [[Kategorio:Esperanto]] 9xyx47zrpvok3h0ewtrmt88bgtrh2np 9442173 9442172 2026-07-30T23:33:58Z Kani 670 9442173 wikitext text/x-wiki Simile al naturaj lingvoj, la [[planlingvo]] [[Esperanto]] enhavas sakrajn vortojn kaj maldecan vortprovizon. Parto de ili formiĝis el la establita kerna vortprovizo, aŭ per dono de specifaj sakraj aŭ maldecaj signifoj al regule konstruitaj Esperanto-vortoj. Aliaj kazoj reprezentas neformalajn [[neologismo]]jn, kiuj teknike restas ekster la oficiale difinita vortprovizo de la lingvo, sed tamen establiĝis per la uzado. == Tipoj == Esperanto distingas inter sakro kaj obsceneco (distingo, kiu ne ĉiam estas farata en la angla lingvo). Sakro en Esperanto ricevis sian nomon laŭ la pli malnova franca vorto ''sacre'', kaj ĝi konsistas el tio, kion oni nomas "ĵuroj": religiaj aŭ malpiaj referencoj uzataj kiel interjekcioj, aŭ por severe fustigi la objekton de la kolero de la parolanto. Laŭ Renato Corsetti, eksa prezidanto de Universala Esperanto-Asocio, sakro estas "vorto aŭ frazo uzata por esprimi sian indignon aŭ koleron aŭ similan senton, ne rekte adresita al aparta persono." Obsceneco en Esperanto estas priskribata kiel maldeca aŭ nedeca, triviala (signifanta vulgara aŭ malalta), tabua, pika aŭ malnobla. Ĉi tiuj estas la Esperantaj vortoj, kiuj rilatas al seksaj agoj kaj korpaj funkcioj en neklinikaj manieroj. Alos & Velkov (1991) uzas vortprovizon laŭ ĉi tiuj linioj, metitan en la sekcion de mallongigoj: * '''GV''' — ĝenerala vortaro: normala vorto * '''Jar''' — ĵargono: pika vorto, kiu ne uzindas en pruda konversacio * '''Neo''' — neologismo: proponita vorto fare de aŭtoro, apenaŭ uzata * '''Mit''' — mitologio * '''Sci''' — scienca: faka (ofte medicina) vorto == Fontoj == Kiel planlingvo desegnita por internacia komunikado, nek interjekcioj uzataj en kolero, nek sakraĵoj, nek ordinaraj esprimoj por seksaj agoj kaj korpaj funkcioj estis prioritatoj por L. L. Zamenhof, kaj tial ĉi tiu speco de vortprovizo ne okupas gravan lokon nek en la ''Unua Libro'' nek en la ''Fundamento de Esperanto''. Laŭ Alos kaj Velkov, "nek Zamenhof nek la aliaj pioniroj de la internacia lingvo uzis obscenajn vortojn en siaj verkoj; tamen, ili ĉiuj klopodis fari Esperanton reala lingvo." La rimarkoj de Alos kaj Velkov sugestas opinion, ke lingvo sen sakraĵoj aŭ ordinaraj esprimoj por seksaj agoj kaj korpaj funkcioj estas nekompleta. Tia lingvo malsukcesus respondi al ĉiuj situacioj, por kiuj homoj uzas lingvon. Por igi Esperanton pli "reala" en tiu senco, esperantistoj kreis aŭ inventis la vortprovizon, kiun oni supozis mankanta. Pluraj gravaj esperantistoj laboris por antaŭenigi ĉi tiun klopodon. En 1931, la poeto Kálmán Kalocsay publikigis ''Sekretaj sonetoj'', poemciklon pri erotikaj temoj, kiu helpis disvastigi kelkajn el la neoficialaj radikvortoj, kiuj formas parton de la bazo por ordinaraj seksaj esprimoj en Esperanto. En 1981, Hektor Alos kaj Kiril Velkov publikigis malgrandan broŝuron titolitan ''Tabuaj vortoj en Esperanto: vortaro, kun ekzemploj pri praktika uzado'', kiu krome diskutis esperantajn seksajn esprimojn kaj ĵurojn; ilia broŝuro estis distribuata de la ĉefaj libroservoj de la Esperanto-movado. En 1987, Renato Corsetti, kiu poste fariĝis prezidanto de Universala Esperanto-Asocio, publikigis ''Knedu min, Sinjorino: tabuaj kaj insultaj esprimoj en Esperanto'', kiu same traktis ĉi tiun aspekton de la Esperanta vortprovizo kaj vastigis ĝian amplekson pri interjekcioj kaj sakraĵoj. La titolo de la libro de Corsetti lude referencas al tiu de ''Kredu Min, Sinjorino!'', tre bone akceptita originala romano en Esperanto verkita de Cezaro Rossetti. === '''Generitaj vortoj''' === Parto de la sakra kaj maldeca vortprovizo de Esperanto devenas de la dono de specifaj kaj maldecaj signifoj al vortoj konstruitaj laŭ la regulaj metodoj de la Esperanto-gramatiko. Ekzemple, unu el la Esperantaj vortoj por prostituitino estas '''ĉiesulino'''. Ĉi tiu vorto, kiu havas neniun rektan samradikaĵon en iu ajn eŭropa lingvo, estas tute kreita el aprioraj elementoj propraj ekskluzive al Esperanto: ina persono kiu "apartenas al ĉiuj" (ĉies). Ĉi tiu lasta radiko estas unu el la sisteme konstruitaj Esperanto-korelativoj. Kvankam la vorto povus signifi ion ajn indikatan de siaj partoj, la uzado limigis ĝin al ĉi tiu aparta senco. Ĉar la gramatiko de Esperanto regule permesas la kreadon de novaj vortoj, ĝi ebligas la generadon de granda nombro da sinonimoj; kiel ekzemplo de ĉi tiu procezo, la vortoj '''publikulo''' ("publika persono"), '''stratulo''' ("strata persono") kaj '''sinvendisto''' ("sinvendisto") estis kunkreitaj por aludi al prostituitinoj. Krom ĉi tiu formo, la vorto '''putino''' ankaŭ signifas prostituitinon, devenante de vaste disvastiĝinta kaj konata novlatina radiko. Esperanto krome posedas la oficialan verbon '''prostitui'''. La gramatiko de Esperanto permesas kaj instigas la kreadon de nova vortprovizo laŭ ĉi tiuj linioj. La vorto '''seksumi''' signifas okupiĝi pri seksa agado aŭ amori; ĝi kunigas la vorton por sekso kun la nedifinita kaj fleksebla sufikso '''-um-'''. Simile, '''fingrumi''' estas analoge konstruita surbaze de la vorto '''fingro''', kvankam la kutima kaj senkulpa signifo de la vorto estas simple "tuŝeti per la fingroj". Ankaŭ '''langumi''' (buŝe amori) formiĝis el la korpoparto '''lango''' kaj la sama nedifinita sufikso. Nerekta kaj eŭfemisma vorto por menstruo estas '''monataĵo''', kiu kombinas la vorton '''monato''' ("monato") kun la sufikso '''-aĵo''', kiu indikas ion konkretan aŭ materian el la radiko. Aliaj sakraĵoj en Esperanto estas simple la tute normalaj vortoj, kiuj nomas la estaĵojn aŭ temojn alvokatajn kiel ĵurojn. La diablo estas ofte alvokata en ĉi tiuj okazoj, per esprimoj kiel ekzemple: '''"Diablo prenu ĝin!"''', '''"Diablo manĝu vin!"''' kaj '''"Kia diablaĵo!"'''. La kerna vortprovizo de Esperanto enhavas plurajn pejorativojn kaj mallaŭdajn elementojn. La radiko '''fuŝ-''' signifas "fari ion malbonege". Ĝi rolas elstare en kelkaj el ĉi tiuj formoj (ekzemple, '''fuŝado''' priskribas tute ruinigitan aŭ katastrofan situacion). '''Fuŝ-''' funkcias ankaŭ kiel pejorativa prefikso. Krome, la prefikso '''fi-''' (kiu indikas ion morale malbonan kaj indignigan) kaj la sufikso '''-aĉ-''' (kiu montras malbonan kvaliton aŭ fizikan malbelecon) estas fundamentaj iloj de la kerna vortprovizo por esprimi malestimon; ili eĉ kombiniĝas por estigi vortojn kiel '''fiaĉulo''', kiu priskribas tute abomenindan kaj fiaĉan homon. Fine, '''fek-''' estas la esperanta radiko por fekaĵo; Alos kaj Velkov raportas, ke ili eĉ renkontis kunmetaĵojn kiel '''fikfek''' por esprimi ekstreman indignon. === '''Nesakraj vortoj uzataj en certaj kuntekstoj''' === Kiel en multaj naturaj lingvoj, iuj kuracaj aŭ anatomiaj terminoj povas esti tabuaj aŭ konsiderataj maldecaj se ili estas uzataj ekster la medicina kunteksto. Alos kaj Velkov donas ekzemplojn kiel ''libido'', ''meleno'' aŭ ''menopaŭzo''; aŭ normalajn vortojn kiel ''lubriki'' kaj ''menstruo''. === '''Ŝajnsakraĵoj''' === Alia fonto de esperantaj sakraĵoj estas la ŝajnsakraĵoj, kiuj estas humuraj ĵuroj rilatantaj al la Esperanto-kulturo. Ĉi tiuj uzoj estas kulturaj referencoj sen iu ajn tabua signifo, sed uzataj kvazaŭ ili estus veraj sakraĵoj. La uzo de frazoj kiel ''Aktoj de la Akademio!'' kaj ''Fundamenta Krestomatio!'' alvokas la nomojn de esperantaj institucioj kaj de la libroj de D-ro Zamenhof. Simila formo de sakrado en natura lingvo troveblas en la Kebek-franca lingvo. === '''Mildigitaj sakraĵoj (vortludoj)''' === Morfologiaj varioj de radiko al afiksita formo aŭ inverse povas doni al vorto alian, maldecan signifon (kiel la konata studenta vortludo, kiu dividas la vorton ''analizo'' kvazaŭ ĝi konsistus el la radiko por anuso kaj iu sufikso). Aliaj formoj de vorto-modifo por "sakrigi" ordinaran vorton aŭ por "mildigi" sakraĵon konsistas el la interŝanĝo de konsonanto aŭ vokalo, aŭ el la aldono aŭ forigo de supersigno (kiel ŝanĝi ''ĉ'' al ''c'' aŭ inverse). === '''Neologismoj''' === Aliaj similaj vortoj en Esperanto estas teknike "neologismoj", nome vortoj, kiujn nek D-ro Zamenhof aldonis al la kerna vortaro, nek la Akademio de Esperanto oficialigis. Multaj el la elementoj de la sakra kaj maldeca vortprovizo ne aperas en la oficiala universala vortaro publikigita de la Akademio de Esperanto. Tamen, ili aperas en normaj referencaj verkoj kiel la ''Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto'' de Gaston Waringhien, ofte kun noto indikanta, ke ili estas maldecaj neologismoj. En 1932, Kálmán Kalocsay (sub la pseŭdonimo "Peter Peneter") diskonigis, se li ne inventis, grandan parton de la neformala seksa vortprovizo de Esperanto en sia poemciklo ''Sekretaj sonetoj''. La poemoj finiĝas per apendico, same verkita en verso, kiu difinas ĉiun el la neologismoj troviĝantaj en la poemoj mem, inkluzive de Esperantaj radikoj kiel ''fiki'' (prenita el la germana lingvo), ''kaco'' en la senco de peniso (prenita el la itala), kaj ''piĉo'' (prenita el la slavaj lingvoj). Unu el la poemoj de Kalocsay konsistas el malmulte pli ol listo de sinonimoj por koito, generitaj per la kombinebloj aŭ metafore vastigitaj signifoj de Esperanto-vortoj: Por la unua, dolĉa foj': deflori, kaj poste: nupti, karnon miksi, trui, seksumi, kaj koiti, kaj geĝui, kopuli, kohabiti kaj amori. Enpafi, ŝtopi, vosti, grotesplori, palisi, kaj bambui, kaj geglui, kunkuŝi, kaj interne intervjui, bombardi sube, mini, lanci, bori. Kaj broson brosi, glavon karnan ingi, buteron kirli, sondi, piŝti, piki, kamenbalai, inan ingon klingi, surpingli, karnon planti, truon fliki, la brulon per la akvotub' estingi, tranajli, spili, ŝargi, farĉi, fiki. Kiam iu radiko atingas sufiĉan uzadon en Esperanto, ĝi fariĝas disponebla por ĉiuj derivaj procezoj de la Esperanto-gramatiko; tiel ke el ''fiki'' deriviĝas ekzemple ''fikilo'' (laŭvorte ilo por fiki) kaj multaj aliaj regule konstruitaj vortoj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vulgaraj vortoj]] [[Kategorio:Esperanto]] b9m56f068okpc2kpwg6in1x782l9ovi Rubèn Fernández Asensio 0 950485 9442177 9441078 2026-07-30T23:36:28Z Kani 670 9442177 wikitext text/x-wiki [[File:Sancho RubenFernandez 83aHEK Soria2025.jpg|thumb|Rubèn Fernández Asensio dum la 83-a Hispana Esperanto-Kongreso (Soria, 2025)]] '''Rubèn FERNÁNDEZ Asensio''' (loke konata ankaŭ kiel ''Rubeno'') estas kataluna arkivisto, tradukisto kaj esperantisto. == Biografio kaj profesia kariero == Fernández Asensio fakiĝis pri arkivostudoj, bibliotekonomiko kaj informmastrumado. Li verkis kaj esploris pri la administrado de tradiciaj kaj komunumo-bazitaj arkivoj, same kiel pri la rolo de la esperantismo kiel produktanto de historiaj kaj dokumentaj fontoj. Pro siaj lingvaj kapabloj, li posedas la altnivelan atestilon C1 pri Esperanto, aljuĝitan de la Universitato Eötvös Loránd de Budapeŝto. Profesie, li kunlaboris kun institucioj kiel la Eŭropa Centra Banko kaj publikaĵoj specialistigitaj pri arkivistiko, kiaj ''Lligall: revista catalana d'Arxivística'' kaj la kultura portalmedio ''Nubilum''. En siaj verkoj li analizis la hibridecon de esperantistaj arkivoj kaj la defiojn de ilia priskribo kaj alirebleco laŭ la tradiciaj arkivistikaj normoj. == Agado en la Esperanto-movado == Fernández Asensio aktive partoprenis en pluraj kongresoj kaj klerigaj agadoj en la internacia kaj loka esperantujo: * En aŭgusto 2025, li fariĝis la oficiala tradukinto al Esperanto de la '''[[Universala Deklaracio pri Arkivoj]]''' (UDA), eldonita de la [[Internacia Konsilio de Arkivoj]] (ICA). Tiu ĉi traduko markis gravan paŝon por la rekono kaj ĉeesto de la internacia lingvo en la internaciaj arkivistikaj instancoj. La publikaĵon sciigis interalie la novaĵagentejo [[Heroldo Komunikas]] (HeKo). * Dum la 83-a Hispana Esperanto-Kongreso en Soria (majo 2025), li prelegis pri la socia bildo de arkivoj kaj ilia rolo preter la simpla konservado de antikvaĵoj (*"Arĥivoj: ĉu nur kolektoj de malnovaj aktoj kaj dokumentoj?"*). * Li gvidis prelegojn kaj seminariojn pri la valoro de la Universala Deklaracio pri Arkivoj organizitajn de institucioj kiel la Aŭstralia Esperanto-Asocio. * En 2019 li prelegis ĉe la [[UNED]] de Barcelono pri la nuntempa praktiko kaj kulturo de Esperanto. == Publikigaĵoj == * ''Arxius comunitaris: deconstruint i reconstruint la terminologia i l'ètica arxivístiques''. En: ''Lligall: revista catalana d'Arxivística'', n-ro 47, 2024, p. 169–193. * ''Viatge als límits de la ment: Sapir 80 anys després''. En: ''Kataluna Esperantisto'', n-ro 357, 2011. * ''Universala Deklaracio pri Arkivoj'' (traduko al Esperanto). Internacia Konsilio de Arkivoj (ICA), aŭgusto 2025. == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.ica.org/app/uploads/2025/08/Esperanto-%E2%80%93-Universal-Declaration-on-Archives-UDA.pdf Oficiala teksto de la Universala Deklaracio pri Arkivoj en Esperanto (PDF ĉe ICA)] * [https://ladada.arxivers.com/etiqueta/rubenfernandezasensio/ Artikoloj de Rubèn Fernández Asensio en Arxivers la DaDa] [[Kategorio:Esperantistoj]] [[Kategorio:Katalunaj esperantistoj]] [[Kategorio:Arkivistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] 1s7c7ukj7qyj8iyv25yb6ot058oq6rb José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho 0 950488 9442179 9436937 2026-07-30T23:39:15Z Kani 670 9442179 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho<br>([[1742]] - [[1821]])<br>[[Katolika Eklezio]]</b></font></big></big></span> |dosiero =José_Joaquim_da_Cunha_Azeredo_Coutinho.jpg | grandeco de dosiero = 250ra<br> |priskribo =Bildo de José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho, prelato de la Katolika Eklezio kaj episkopo de Pernambuko. |loko de naskiĝo =[[Campos dos Goytacazes|São Salvador dos Campos dos Goytacazes]],<ref>[https://www.grupoescritos.com/c3-guia-escritos-sobre-negro/coutinho%2C-jos%C3%A9-joaquim-da-cunha-de-azeredo.-1743-1821 Grupos Escritos]</ref> [[Rio-de-Ĵanejrio]], [[Kolonia Brazilo]] |loko de morto =[[Lisbono]], [[Portugalio]] |dato de naskiĝo =[[8-an de novembro]] [[1742]] |dato de morto =[[12-an de septembro]] [[1821]] | alma_mater =* [[Universitato de Koimbro]] }} <big>'''José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho'''</big> estis katolika sacerdoto, episkopo de [[Olinda]] kaj brazila verkisto. ==Biografio== Diplomiĝinte pri Kanonika Juro en 1775, li estis nomumita Episkopo de [[Olinda]] en 1794, Helpepiskopo de [[:en:Diocese of Bragança-Miranda|Bragança kaj Miranda]] en 1802, kaj de [[:pt:Diocese de Elvas|Elvas]] en 1806. Li ne akceptis la postenon kiel [[:en:Diocese of Beja|Episkopo de Beja]], al kiu li estis elektita en 1818, alprenante en la sama jaro la funkciojn de [[Inkvizicio|Ĝenerala Inkvizitoro de la Regno]], laŭ nomumo de la [[Johano la 6-a (Portugalio)|Reĝo Johano la 6-a]]. Li restis en la ofico ĝis la estingiĝo de la [[Inkvizicio|Tribunalo de la Sankta Ofico]] post la [[:pt:Revolução liberal do Porto|Liberala Revolucio de 1820]], la jaro de lia morto. [[Dosiero:José Joaquim da Cunha de Azeredo Coutinho (1742-1821).png|eta|200ra|maldekstre|<center>"Estatutos do seminario episcopal...", verko de José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho, publikigita en 1798.</center>]] [[Dosiero:Revolução_Liberal_do_Porto.jpg|eta|300ra|maldekstre|<center>Alegorio de la Revolucio de la 24-an de aŭgusto 1820 en Porto (desegnaĵo de António Maria da Fonseca, gravurita de Constantino de Fontes (1777-1838), 1820)</center>]] En "Portugalio kiel Problemo"<ref>[https://www.castroesilva.com/store/sku/1201IM072/portugal-como-problema Livraria Castro e Silva]</ref>, Volumo V - La Ekonomio kiel Solvo - De Komercismo ĝis la Klerismo (1625-1820), sur paĝo 233, estas skribite: "Post komenca fazo de sia vivo, en kiu li dediĉis sin al la administrado de la konsiderindaj havaĵoj de sia familio, posedantoj de sukermuelejoj, li studis kanonikan juron ĉe la [[Universitato de Koimbro]] kaj eniris la eklezian karieron." Kiam li estis Episkopo de Olinda, li estis parto de la reganta junto de la [[:pt:Capitania de Pernambuco|Kapitaneco de Pernambuko]]. Tiuokaze, en 1801, la ekzisto de komploto gvidata de la fratoj [[:pt:Conspiração dos Suassunas|Suassuna]] estis denuncita al la Provizora Registaro, kiun li prezidis. Du el ili estis arestitaj kaj iliaj posedaĵoj estis konfiskitaj, sed la tria, kiu estis en Lisbono, de kie li kompromisis koresponde kun la aliaj du, devis fuĝi al Anglio. Skribante dudek jarojn post la evento, Dias Martins asertas, ke la komploto celis proklami respublikon en Pernambuko sub la protekto de [[Napoleono Bonaparte|Bonaparte]], kontaktoj, kiujn la tria frato estus konservinta, kiu nur evitis la sekvojn danke al subaĉetado de la aŭtoritatoj. Oni supozas, ke la fratoj atendis hispanan atakon kontraŭ la regno, rezultantan el la alianco inter Parizo kaj Madrido, kreante registaron por defendi la kapitanecon — tro hasta provludo de la emancipiĝa formulo poste adoptita en [[:pt:América espanhola|Hispanida Ameriko]]. Inter 1801 kaj 1817, kiam la familio aktive partoprenis en la respublikana ribelo, la familio Suassuna reakiris poziciojn en la milico, metis siajn filojn en la armeon, kaj eĉ atingis reĝan administradon, kiel okazis kun [[:pt:José Francisco de Paula Cavalcanti de Albuquerque|José Francisco de Paula Cavalcanti de Albuquerque]], kiu regis [[Norda Rio-Grando]] inter 1806 ĝis 1811. Li estis [[:pt:Deputados brasileiros às Cortes de Lisboa|brazila deputito al la Kortumo de Lisbono]] por la [[:pt:Província do Rio de Janeiro|Provinco de Rio-de-Ĵanejrio]]. Li mortis du tagojn post eniro en la Kortumon. ==Verkoj== Lia ĉefa teksto de ekonomia naturo estas dediĉita al la problemo de kolonia komerco, precipe aplikita al la kazo de lia patrujo, Brazilo. En ĝi, li malkaŝas iom da ambigueco de penso, laŭ paĝo 233 de "Portugalio kiel problemo" citita sube, kiu estus "karakterizaĵo kiu estas same detektita en nuntempaj naciaj kaj eksterlandaj verkistoj kiam ajn oni diskutas la privilegian rilaton de ĉiu el la eŭropaj metropoloj kun siaj koloniaj imperioj." Tiu ĉi ambigueco konsistas el la rekono de la bezono konservi la malnovan sistemon de la kolonia pakto — bazitan sur privilegioj kaj ekskluzivaj rajtoj donitaj al naciaj komercistoj kaj institucioj kaj sur malpermesoj kontraŭ la establado de manufakturado en koloniaj teritorioj — samtempe agnoskante pli grandan malfermon de tiu ĉi rezervita ekonomia spaco, kaj per bonvenigo de la interesata partopreno de aliaj nacioj en kolonia komerco kaj, ĉefe, per subteno de la iniciatoj de individuaj ekonomiaj agantoj. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de novembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 12-an de septembro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1742]] [[Kategorio:Mortintoj en 1821]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] [[Kategorio:Mortintoj en Brazilo]] {{Trad|pt|José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho}} {{DEFAŬLTORDIGO:José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho}} [[Kategorio:Brazilaj pastroj]] 1rfmd3cqxm6hdnd91ptoaio57ou2ti7 9442180 9442179 2026-07-30T23:39:36Z Kani 670 /* Referencoj */ 9442180 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho<br>([[1742]] - [[1821]])<br>[[Katolika Eklezio]]</b></font></big></big></span> |dosiero =José_Joaquim_da_Cunha_Azeredo_Coutinho.jpg | grandeco de dosiero = 250ra<br> |priskribo =Bildo de José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho, prelato de la Katolika Eklezio kaj episkopo de Pernambuko. |loko de naskiĝo =[[Campos dos Goytacazes|São Salvador dos Campos dos Goytacazes]],<ref>[https://www.grupoescritos.com/c3-guia-escritos-sobre-negro/coutinho%2C-jos%C3%A9-joaquim-da-cunha-de-azeredo.-1743-1821 Grupos Escritos]</ref> [[Rio-de-Ĵanejrio]], [[Kolonia Brazilo]] |loko de morto =[[Lisbono]], [[Portugalio]] |dato de naskiĝo =[[8-an de novembro]] [[1742]] |dato de morto =[[12-an de septembro]] [[1821]] | alma_mater =* [[Universitato de Koimbro]] }} <big>'''José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho'''</big> estis katolika sacerdoto, episkopo de [[Olinda]] kaj brazila verkisto. ==Biografio== Diplomiĝinte pri Kanonika Juro en 1775, li estis nomumita Episkopo de [[Olinda]] en 1794, Helpepiskopo de [[:en:Diocese of Bragança-Miranda|Bragança kaj Miranda]] en 1802, kaj de [[:pt:Diocese de Elvas|Elvas]] en 1806. Li ne akceptis la postenon kiel [[:en:Diocese of Beja|Episkopo de Beja]], al kiu li estis elektita en 1818, alprenante en la sama jaro la funkciojn de [[Inkvizicio|Ĝenerala Inkvizitoro de la Regno]], laŭ nomumo de la [[Johano la 6-a (Portugalio)|Reĝo Johano la 6-a]]. Li restis en la ofico ĝis la estingiĝo de la [[Inkvizicio|Tribunalo de la Sankta Ofico]] post la [[:pt:Revolução liberal do Porto|Liberala Revolucio de 1820]], la jaro de lia morto. [[Dosiero:José Joaquim da Cunha de Azeredo Coutinho (1742-1821).png|eta|200ra|maldekstre|<center>"Estatutos do seminario episcopal...", verko de José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho, publikigita en 1798.</center>]] [[Dosiero:Revolução_Liberal_do_Porto.jpg|eta|300ra|maldekstre|<center>Alegorio de la Revolucio de la 24-an de aŭgusto 1820 en Porto (desegnaĵo de António Maria da Fonseca, gravurita de Constantino de Fontes (1777-1838), 1820)</center>]] En "Portugalio kiel Problemo"<ref>[https://www.castroesilva.com/store/sku/1201IM072/portugal-como-problema Livraria Castro e Silva]</ref>, Volumo V - La Ekonomio kiel Solvo - De Komercismo ĝis la Klerismo (1625-1820), sur paĝo 233, estas skribite: "Post komenca fazo de sia vivo, en kiu li dediĉis sin al la administrado de la konsiderindaj havaĵoj de sia familio, posedantoj de sukermuelejoj, li studis kanonikan juron ĉe la [[Universitato de Koimbro]] kaj eniris la eklezian karieron." Kiam li estis Episkopo de Olinda, li estis parto de la reganta junto de la [[:pt:Capitania de Pernambuco|Kapitaneco de Pernambuko]]. Tiuokaze, en 1801, la ekzisto de komploto gvidata de la fratoj [[:pt:Conspiração dos Suassunas|Suassuna]] estis denuncita al la Provizora Registaro, kiun li prezidis. Du el ili estis arestitaj kaj iliaj posedaĵoj estis konfiskitaj, sed la tria, kiu estis en Lisbono, de kie li kompromisis koresponde kun la aliaj du, devis fuĝi al Anglio. Skribante dudek jarojn post la evento, Dias Martins asertas, ke la komploto celis proklami respublikon en Pernambuko sub la protekto de [[Napoleono Bonaparte|Bonaparte]], kontaktoj, kiujn la tria frato estus konservinta, kiu nur evitis la sekvojn danke al subaĉetado de la aŭtoritatoj. Oni supozas, ke la fratoj atendis hispanan atakon kontraŭ la regno, rezultantan el la alianco inter Parizo kaj Madrido, kreante registaron por defendi la kapitanecon — tro hasta provludo de la emancipiĝa formulo poste adoptita en [[:pt:América espanhola|Hispanida Ameriko]]. Inter 1801 kaj 1817, kiam la familio aktive partoprenis en la respublikana ribelo, la familio Suassuna reakiris poziciojn en la milico, metis siajn filojn en la armeon, kaj eĉ atingis reĝan administradon, kiel okazis kun [[:pt:José Francisco de Paula Cavalcanti de Albuquerque|José Francisco de Paula Cavalcanti de Albuquerque]], kiu regis [[Norda Rio-Grando]] inter 1806 ĝis 1811. Li estis [[:pt:Deputados brasileiros às Cortes de Lisboa|brazila deputito al la Kortumo de Lisbono]] por la [[:pt:Província do Rio de Janeiro|Provinco de Rio-de-Ĵanejrio]]. Li mortis du tagojn post eniro en la Kortumon. ==Verkoj== Lia ĉefa teksto de ekonomia naturo estas dediĉita al la problemo de kolonia komerco, precipe aplikita al la kazo de lia patrujo, Brazilo. En ĝi, li malkaŝas iom da ambigueco de penso, laŭ paĝo 233 de "Portugalio kiel problemo" citita sube, kiu estus "karakterizaĵo kiu estas same detektita en nuntempaj naciaj kaj eksterlandaj verkistoj kiam ajn oni diskutas la privilegian rilaton de ĉiu el la eŭropaj metropoloj kun siaj koloniaj imperioj." Tiu ĉi ambigueco konsistas el la rekono de la bezono konservi la malnovan sistemon de la kolonia pakto — bazitan sur privilegioj kaj ekskluzivaj rajtoj donitaj al naciaj komercistoj kaj institucioj kaj sur malpermesoj kontraŭ la establado de manufakturado en koloniaj teritorioj — samtempe agnoskante pli grandan malfermon de tiu ĉi rezervita ekonomia spaco, kaj per bonvenigo de la interesata partopreno de aliaj nacioj en kolonia komerco kaj, ĉefe, per subteno de la iniciatoj de individuaj ekonomiaj agantoj. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de novembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 12-an de septembro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1742]] [[Kategorio:Mortintoj en 1821]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] [[Kategorio:Mortintoj en Brazilo]] {{Trad|pt|José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho}} {{DEFAŬLTORDIGO:José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho}} [[Kategorio:Brazilaj ekleziuloj]] 3k5i705cltqm5ohuw9u8t7i20a1g02x 9442181 9442180 2026-07-30T23:39:56Z Kani 670 /* Referencoj */ 9442181 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:white 4px 4px 2px;"><font color="black"><big><b>José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho<br>([[1742]] - [[1821]])<br>[[Katolika Eklezio]]</b></font></big></big></span> |dosiero =José_Joaquim_da_Cunha_Azeredo_Coutinho.jpg | grandeco de dosiero = 250ra<br> |priskribo =Bildo de José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho, prelato de la Katolika Eklezio kaj episkopo de Pernambuko. |loko de naskiĝo =[[Campos dos Goytacazes|São Salvador dos Campos dos Goytacazes]],<ref>[https://www.grupoescritos.com/c3-guia-escritos-sobre-negro/coutinho%2C-jos%C3%A9-joaquim-da-cunha-de-azeredo.-1743-1821 Grupos Escritos]</ref> [[Rio-de-Ĵanejrio]], [[Kolonia Brazilo]] |loko de morto =[[Lisbono]], [[Portugalio]] |dato de naskiĝo =[[8-an de novembro]] [[1742]] |dato de morto =[[12-an de septembro]] [[1821]] | alma_mater =* [[Universitato de Koimbro]] }} <big>'''José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho'''</big> estis katolika sacerdoto, episkopo de [[Olinda]] kaj brazila verkisto. ==Biografio== Diplomiĝinte pri Kanonika Juro en 1775, li estis nomumita Episkopo de [[Olinda]] en 1794, Helpepiskopo de [[:en:Diocese of Bragança-Miranda|Bragança kaj Miranda]] en 1802, kaj de [[:pt:Diocese de Elvas|Elvas]] en 1806. Li ne akceptis la postenon kiel [[:en:Diocese of Beja|Episkopo de Beja]], al kiu li estis elektita en 1818, alprenante en la sama jaro la funkciojn de [[Inkvizicio|Ĝenerala Inkvizitoro de la Regno]], laŭ nomumo de la [[Johano la 6-a (Portugalio)|Reĝo Johano la 6-a]]. Li restis en la ofico ĝis la estingiĝo de la [[Inkvizicio|Tribunalo de la Sankta Ofico]] post la [[:pt:Revolução liberal do Porto|Liberala Revolucio de 1820]], la jaro de lia morto. [[Dosiero:José Joaquim da Cunha de Azeredo Coutinho (1742-1821).png|eta|200ra|maldekstre|<center>"Estatutos do seminario episcopal...", verko de José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho, publikigita en 1798.</center>]] [[Dosiero:Revolução_Liberal_do_Porto.jpg|eta|300ra|maldekstre|<center>Alegorio de la Revolucio de la 24-an de aŭgusto 1820 en Porto (desegnaĵo de António Maria da Fonseca, gravurita de Constantino de Fontes (1777-1838), 1820)</center>]] En "Portugalio kiel Problemo"<ref>[https://www.castroesilva.com/store/sku/1201IM072/portugal-como-problema Livraria Castro e Silva]</ref>, Volumo V - La Ekonomio kiel Solvo - De Komercismo ĝis la Klerismo (1625-1820), sur paĝo 233, estas skribite: "Post komenca fazo de sia vivo, en kiu li dediĉis sin al la administrado de la konsiderindaj havaĵoj de sia familio, posedantoj de sukermuelejoj, li studis kanonikan juron ĉe la [[Universitato de Koimbro]] kaj eniris la eklezian karieron." Kiam li estis Episkopo de Olinda, li estis parto de la reganta junto de la [[:pt:Capitania de Pernambuco|Kapitaneco de Pernambuko]]. Tiuokaze, en 1801, la ekzisto de komploto gvidata de la fratoj [[:pt:Conspiração dos Suassunas|Suassuna]] estis denuncita al la Provizora Registaro, kiun li prezidis. Du el ili estis arestitaj kaj iliaj posedaĵoj estis konfiskitaj, sed la tria, kiu estis en Lisbono, de kie li kompromisis koresponde kun la aliaj du, devis fuĝi al Anglio. Skribante dudek jarojn post la evento, Dias Martins asertas, ke la komploto celis proklami respublikon en Pernambuko sub la protekto de [[Napoleono Bonaparte|Bonaparte]], kontaktoj, kiujn la tria frato estus konservinta, kiu nur evitis la sekvojn danke al subaĉetado de la aŭtoritatoj. Oni supozas, ke la fratoj atendis hispanan atakon kontraŭ la regno, rezultantan el la alianco inter Parizo kaj Madrido, kreante registaron por defendi la kapitanecon — tro hasta provludo de la emancipiĝa formulo poste adoptita en [[:pt:América espanhola|Hispanida Ameriko]]. Inter 1801 kaj 1817, kiam la familio aktive partoprenis en la respublikana ribelo, la familio Suassuna reakiris poziciojn en la milico, metis siajn filojn en la armeon, kaj eĉ atingis reĝan administradon, kiel okazis kun [[:pt:José Francisco de Paula Cavalcanti de Albuquerque|José Francisco de Paula Cavalcanti de Albuquerque]], kiu regis [[Norda Rio-Grando]] inter 1806 ĝis 1811. Li estis [[:pt:Deputados brasileiros às Cortes de Lisboa|brazila deputito al la Kortumo de Lisbono]] por la [[:pt:Província do Rio de Janeiro|Provinco de Rio-de-Ĵanejrio]]. Li mortis du tagojn post eniro en la Kortumon. ==Verkoj== Lia ĉefa teksto de ekonomia naturo estas dediĉita al la problemo de kolonia komerco, precipe aplikita al la kazo de lia patrujo, Brazilo. En ĝi, li malkaŝas iom da ambigueco de penso, laŭ paĝo 233 de "Portugalio kiel problemo" citita sube, kiu estus "karakterizaĵo kiu estas same detektita en nuntempaj naciaj kaj eksterlandaj verkistoj kiam ajn oni diskutas la privilegian rilaton de ĉiu el la eŭropaj metropoloj kun siaj koloniaj imperioj." Tiu ĉi ambigueco konsistas el la rekono de la bezono konservi la malnovan sistemon de la kolonia pakto — bazitan sur privilegioj kaj ekskluzivaj rajtoj donitaj al naciaj komercistoj kaj institucioj kaj sur malpermesoj kontraŭ la establado de manufakturado en koloniaj teritorioj — samtempe agnoskante pli grandan malfermon de tiu ĉi rezervita ekonomia spaco, kaj per bonvenigo de la interesata partopreno de aliaj nacioj en kolonia komerco kaj, ĉefe, per subteno de la iniciatoj de individuaj ekonomiaj agantoj. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de novembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 12-an de septembro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1742]] [[Kategorio:Mortintoj en 1821]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]] [[Kategorio:Mortintoj en Brazilo]] {{Trad|pt|José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho}} {{DEFAŬLTORDIGO:José Joaquim da Cunha Azeredo Coutinho}} [[Kategorio:Brazilaj religiuloj]] p0hrucitqycdggrgsu4q41u3l4024wu Historio de Afganio 0 950491 9442182 9437316 2026-07-30T23:41:49Z Kani 670 /* De Mezepoko ĝis 1700 */ 9442182 wikitext text/x-wiki '''La historio de Afganio''' datiĝas de antaŭ 50 000 jaroj, de kiuj datiĝas la plej fruaj pruvoj de homa agado en la regiono. La unuaj urbaj civilizoj komencis disvolviĝi en [[Afganio|afgana]] teritorio ĉirkaŭ 3 000 jarojn antaŭ Kristo. Centraziaj kaj hindaj imperioj kiel [[Kuŝana imperio|la Kuŝana]] kaj [[Maŭrja imperio|Maŭrja imperioj]] regis super afgana teritorio. En la [[7-a jarcento]] Afganio estis konkerita de [[Islamo|islamanoj]] kaj ekde tiam [[Islamo]] estis la domina [[religio]]. Fine de [[Mezepoko|la Mezepoko]], la teritorio estis konkerita de la [[mongoloj]]. La fundamentojn de moderna Afganio metis [[Ahmad Ŝaho Durrani|Ŝaho Ahmad Durrani]] meze de la [[18-a jarcento]]. Homa loĝado en la teritorio de la nuna Afganio datas el la meza [[paleolitiko]], kaj la [[Geostrategio|strategia]] loko de la lando laŭlonge de la [[Silka Vojo]] konektis ĝin al la kulturoj de [[Mezoriento]] kaj de aliaj partoj de Azio. Laŭlonge de la jarcentoj la lando estis hejmo al variaj popoloj kaj suferis multajn militajn epokojn, rimarkinde fare de [[Aleksandro la Granda]], la [[Maŭrja imperio|maŭrjanoj]], [[Islamo|islamaj araboj]], [[Mongolaj invadoj de Ĥorezmo|mongoloj]], [[Brita imperio|britoj]], [[Sovetunio|sovetianoj]], kaj en moderna epoko fare de [[Milito en Afganio (2001-2021)|okcidentaj potencoj]]. La lando ankaŭ utilis kiel elirejo el kiu [[Kuŝana imperio|kuŝanoj]], [[Heftalitaj hunoj|heftalitoj]], [[Samanida Imperio|samanidoj]], [[Safarida dinastio|safaridoj]], [[gaznavidoj]], [[guridoj]], [[ĥalĝioj]], [[Mogola Imperio|mogoloj]], [[Hotaka dinastio|hotakanoj]], durrananoj kaj aliaj elstariĝis por formi gravajn imperiojn.<ref name="Galvin-PreIslamic">{{Cite web|url=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|archivedate=3a de Novembro 2001|title=The Pre-Islamic Period|publisher=Illinois Institute of Technology|work=Afghanistan Country Study|first=Luke|last=Griffin|date=14a de Januaro 2002|accessdate=14a de Oktobro 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-09-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|arkivdato=2001-11-03}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|date=2001-11-03}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-09-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|arkivdato=2001-11-03}}</ref> == Prahistoria periodo == [[Dosiero:Nomads_in_Badghis_Province.jpg|dekstra|eta|250x250ra| Tendoj de afganaj nomadoj.]] Laŭ [[Arkeologio|arkeologiaj]] elfosaĵoj, oni povas supozi, ke la unuaj loĝantoj vivis en la areo de la nuna Afganio antaŭ pli ol 50 000 jaroj. La agrikulturaj socioj tie estas inter la plej malnovaj en [[Mondo|la mondo]]. Urba civilizo komencis disvolviĝi ĉirkaŭ 3000 antaŭ Kristo. Ĝi verŝajne havis kontakton kun ĉirkaŭaj kulturoj kiel ekzemple [[Induso|la kulturo de la Indusa Rivero]]. Eblas eĉ ke la loko de Mundigah (norde de [[Kandaharo]]) apartenis al la kulturo de la Indusa Rivero. La kulturo, kiu ekzistis en la regiono de Afganio kaj ĝenerale en [[Centra Azio]] inter 2200 kaj 1700 a.K., estas konata kiel la baktriano-margiana arkeologia komplekso. Eblas, ke la membroj de tiu kulturo estis ĝuste tiuj Indo-Eŭropanoj aŭ proto-indo-arianoj, kiuj, kun la malkresko de la loka kulturo, migris suden, kie ili finis la regadon de la [[Induso-civilizo]]. == Mezepoka kaj antaŭ-islama periodo == Post pluraj jarcentoj da "mallumaj" periodoj, la unuaj ŝtatformiĝoj aperas en la regionoj: [[Gandaro|Gandara]], [[Arya]], [[Baktrio|Baktria]] kaj [[Araĥozio|Araĥozia]]. Parto de la areo estis kontrolita de la [[Medoj|Meda Imperio]] ĝis ĉirkaŭ 550 Antaŭ Kristo, kiam ĝin sukcedis la [[aĥemenida dinastio]]. Ili konkeris la tutan areon de la nuna Afganio kaj restis en povo dum pli ol 200 jaroj. En la 1920-aj jaroj a.K., Aleksandro la Granda renversis la Imperion, kaj baldaŭ poste la regiono de la hodiaŭa Afganio fariĝis parto de la [[Seleŭkia Imperio]]. En 305 a.K., la Seleŭkidoj donis kaj [[Gandaro|Gandaron]] kaj [[Araĥozio]] [[Maŭrja imperio|al la Maŭrja Imperio]] kiel pruvon de la nove establita unio, kaj kompense ricevis 500 milito-elefantojn Baktrio kaj Ariya restis en la manoj de la Seleŭkidoj. La ŝanĝo okazis nur en 250 a.K. , kiam la Baktriana [[Satrapio|satrapo]] Diodoto la 1-a ribelis kaj fondis [[la Grek-Baktrian Imperion]], kiu inkluzivis [[Gandaro|Gandaron]] kaj Arion ([[Arya]]). Kiam [[Maŭrja imperio|la Maŭrja Imperio]] estis faligita de la Dinastio Sunga, la Greko-Baktriana Imperio lanĉis atakojn kontraŭ Hindio. En la 2-a jarcento a.K. la Grek-Bakteria Regno malaperis, kaj la orienta parto de Afganio fariĝis parto de la [[Hindogreka regno|Hindogreka regno.]] En la 1-a jarcento a.K., [[Skitoj|la Sakaoj]] setlis en ĉi tiu areo, kiuj estis delokigitaj de [[Yuezhi|la Yuezhi]] etno, kaj tiel naskiĝis la Sakaoj, aŭ Saka-popolo. [[Indo-Skiti|Hind-skitoj]] . Ili venkis la lastan grekan reganton de Baktrio, Helioklon, en 140. ekz. Antaŭ Kristo Baldaŭ poste, la hind-skitoj konkeris Arachosia de la hind-greka imperio, kaj Arachosia estis renomita [[Sistano|Sistan]] . La Hind-Skita Imperio estis venkita de [[Partia Imperio|la Partia Imperio]], post kio la Hind-Skita etno translokiĝis al la suda parto [[Hinda subkontinento|de la Hinda subkontinento]] kaj fondis la ŝtaton de la Okcidentaj Satrapioj. Dume, [[Kuŝana imperio|la Kuŝana Imperio]] ekestis ĉe la nordokcidenta rando de la [[Hinda subkontinento]]. Dum la regado de la Kuŝanoj, la regiono de Afganio fariĝis centro de kulturo kaj edukado. Budhanaj centroj prosperis (ekz. en [[Bamijano]] kaj [[Hadda]]), kaj la arton Gandharan atingis sian pinton. == La alveno de Islamo == [[Dosiero:Ghaznavid_Empire_975_-_1187_(AD).PNG|dekstra|eta|250x250ra| [[Gaznavida Imperio]]]] En la jaro 642 la araboj konkeris la [[Persa Imperio|Persan Imperion]] kaj penetris la teritorion de Afganio de [[Okcidento|la okcidento]]. Kune kun ili, [[Islamo]] estis enkondukita en ĉi tiun areon. Tiutempe, Afganio havis serion da lokaj regantoj, kiuj estis influitaj de la ĉina [[dinastio Tang]]. Tamen, la araboj ne konkeris la tutan teritorion de Afganio; la sudaj kaj orientaj partoj konservis relativan sendependecon de la arabaj invadantoj, unue sub la regado de la [[Heftalitaj hunoj]] (tiel nomataj Kuŝan-Heftalitoj), kaj ekde la fino de la [[9-a jarcento]] ĝi estis sub la regado de la Hindušaha dinastio. Tamen en la [[11-a jarcento]] la tuta afgana teritorio, inkluzive de ĉi tiuj areoj, estis konkerita de la [[Gaznavida Imperio]]. [[Mahmud de Gazni]] (998–1030) plue plifirmigis la dominadon de la Gaznavida Imperio. La Gaznavidoj estis venkitaj nur en [[1148]] el la [[Guridoj|Gurida Imperio]]. == Mongola regado == Komence de la [[13-a jarcento]] la mongoloj konkeris la tutan Centran Azion, gvidataj de [[Ĝingis-Ĥano]], la unuiganto de la mongolaj triboj kaj fama konkeranto. Lia vasta armeo detruis afganajn centrojn kiel Balh, [[Herato|Herat]] kaj [[Gazni]] ĝis la grundo. Lia vasta armeo detruis afganajn centrojn kiel [[Balh|Balĥo]], [[Herato]] kaj [[Gazni]]. Afganio, kune kun aliaj landoj konkeritaj de la mongoloj, tielmaniere fariĝis parto de la Mongola Imperio. Dum la regado de [[Ĉagataj-Ĥano|Ĉagatai]], la filo de Ĝingis-Ĥano, signifa parto de Afganio fariĝis parto de la [[Ilĥanlando|Ilĥanida Imperio]]. [[Marko Polo]] skribis en la 43-a ĝis 51-a ĉapitroj de sia libro pri Afganio. Jam en tiu epoko, [[Papavo|papavon]] oni jam tie kultivis. Afganio unufoje floris sub [[Persa Imperio|civilizo persa]] kaj prosperis kiam la interkomerco de [[Ĉinio]], [[Barato]] kaj [[Arabio]] fluis tra la lando. Sed post [[1700]] la markomerco de [[Nederlando]] kaj poste de [[Brita imperio|Britio]] forlogis la komercon. Inter la [[16-a jarcento|16-a]] kaj la [[18-a jarcento|18-a jarcentoj]], Afganio estis [[De facto|''de facto'']] dividita en plurajn partojn. En la nordo ekloĝis la [[uzbekoj]], la okcidenta parto estis sub [[Safavidoj|Safavida regado]], kaj la oriento apartenis al la paŝtun-mogoloj. En la frua [[18-a jarcento]] la [[paŝtunoj]] ekregis kaj, sub la gvidado de Mir Wais Hotak el la Hotak-tribo, venkis la [[Persoj|persojn]] kaj forpelis ilin el afgana teritorio. La afganoj sukcesis konkeri la urbon [[Isfahano]] en [[1722]]. Post pliaj bataloj kontraŭ [[Persoj|la Persoj]], meze de la 18-a jarcento. jarcento, la afganoj fine sukcesis preni kontrolon super la teritorio de Afganio. == Moderna historio == [[Dosiero:Kabul_during_civil_war_of_fundamentalists_1993-2.jpg|dekstra|eta|250x250ra| Afganio dum la [[interna milito]] en [[1993]].]] En 1747. [[Ahmad Ŝaho Durrani|Ŝaho Ahmad Durani]] prenis la potencon en [[Kandaharo]] kaj tiel metis la fundamentojn de la Afgana Imperio, kiu siavice fariĝis la fundamento de la moderna ŝtato Afganio. Post lia morto en [[1772]], la potenco pasis al liaj posteuloj. La Afgana Imperio kovris la areon de la nuntempa Afganio, norda [[Barato]], granda parto de [[Pakistano]] kaj orienta [[Irano]]. En [[1826]] [[Dost Muhammad Khan]] ekregis. En la sekva periodo la afgana teritorio kaj la tuta Centra Azio fariĝis la teatro de la tiel nomata "[[La Granda Ludo|La Granda Ludo"]] inter inter [[Brita imperio|la brita]] kaj [[Rusia Imperio|rusa imperioj]]. Afganio situis en strategia pozicio, kaj la brita klopodo efike kontroli Afganion rezultigis serion da militoj inter Britio kaj Afganio. En la periodo ekde [[1919]] ĝis [[1929]] la reganto de Afganio estis [[Amanullah Ĥan]], sub kies regado la lando spertis multajn sociajn kaj politikajn reformojn. Amanullah establis diplomatiajn rilatojn kun okcidentaj landoj. Reĝo Muhamed Zahir regis la landon inter 1933 kaj 1943. kaj 1973. En 1973 ĝeneralo [[Daud Khan]], la bofrato de Zahir, lanĉis senperfortan [[Puĉo|puĉon]]. Daud Khan kaj lia tuta [[familio]] estis murditaj en [[1978]]. kiam la Afgana Komunista Partio faris puĉon kaj prenis la potencon en la lando. En [[aŭgusto]] [[1979]] . la usona registaro komencis financi kontraŭregistarajn [[Muĝahidoj|muĝahidojn]] por devigi la sovetan registaron interveni. La [[24-a de decembro|24-an de decembro]] [[1979]], [[Sovetunio]] intervenis en Afganio. Du tagojn poste, kun helpo de sovetiaj specialaj fortoj, prezidento [[Hafizullah Amin]] estis murdita kaj [[Babrak Karmal]] kiel nova reganto. Tiel komenciĝis [[Afgana milito (1979-1989)|la soveta interveno en Afganio]], kiu daŭris 10 jarojn (1979-1989). Kiam [[Talibano|la talibanoj]] estis akuzitaj pri la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|teroristaj atakoj de la 11-a de septembro]] [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|2001]], [[Usono]] kaj ĝiaj aliancanoj intervenis en Afganio kaj renversis la talibanan registaron. Fine de 2001 la gvidantoj de la afganaj opoziciaj partioj renkontiĝis en [[Bonn]], Germanio, por konsenti pri nova registaro en Afganio. En decembro 2001 [[Hamid Karzai]] estis nomumita estro de la provizora registaro (2002) kiel la tiel nomata provizora prezidento kaj la 9-an de oktobro 2004 li gajnis la regulan prezidentan elekton. En 2021 [[Usona armeo|usonaj kaj aliancitaj fortoj]] retiriĝis el Afganio, permesante al la talibanoj plifortigi sian ribelon..La 15-an de aŭgusto 2021, kiam la Talibano eniris [[Kabulo|Kabulon]], prezidento [[Aŝraf Ghani]] fuĝis al [[Taĝikio]]<ref>(en) [https://www.theguardian.com/world/2021/aug/15/taliban-poised-to-take-control-of-kabul-as-us-evacuates-embassy Taliban orders fighters into Kabul as US evacuates embassy] [[The Guardian]], 15-an de Aŭgusto 2021, Konsultita la 15-an de Aŭgusto 2021.</ref>, kaj la uson-subtenata afgana registaro falis. Kontraŭ-talibanaj fortoj formis la Nacian Rezistofronton de Afganio kaj lanĉis ribelon el [[Dolina Pandžšir|la Panjshir-valo]]. Je la 7-a de septembro 2021 la talibanoj anoncis provizoran registaron kiun estras [[Hasan Ahundo|Hassan Akhund]], kvankam la registaro restis internacie neagnoskita<ref>(en) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750 Hardliners get key posts in new Taliban government]'', BBC, la 7-an de Septembro 2021. Alirdato: la 24-an de julio 2026.</ref>. Okcidentaj landoj suspendis plejparton [[Humaneca helpo|de la humanitara helpo]] al Afganio post kiam la talibanoj ekregis en la lando en aŭgusto 2021. Usono frostigis ĉirkaŭ 9 miliardojn da dolaroj en aktivaĵoj apartenantaj al la afgana centra banko, malhelpante la talibanojn aliri miliardojn da [[Usona dolaro|dolaroj]] en usonaj bankkontoj. En oktobro 2021 pli ol duono el la 39 milionoj da afganaj loĝantoj alfrontis akutajn [[Manĝaĵo|manĝaĵmankojn]]<ref>(en) Stefanie Glinski, ''[https://www.theguardian.com/global-development/2021/oct/25/countdown-to-catastrophe-half-of-afghans-face-hunger-this-winter-un Countdown to catastrophe’: half of Afghans face hunger this winter – UN]'', [[The Guardian]], la 25-an de oktobro 2025. Alirdato: la 24-an de julio 2026.</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Afganio]] * [[Islama Respubliko de Afganio]] == Referencoj == [[Kategorio:Historio de Afganio]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] 3vky6ta76y6ejte4qtimj8u9vyelmsu 9442184 9442182 2026-07-30T23:42:25Z Kani 670 /* Mezepoka kaj antaŭ-islama periodo */ 9442184 wikitext text/x-wiki '''La historio de Afganio''' datiĝas de antaŭ 50 000 jaroj, de kiuj datiĝas la plej fruaj pruvoj de homa agado en la regiono. La unuaj urbaj civilizoj komencis disvolviĝi en [[Afganio|afgana]] teritorio ĉirkaŭ 3 000 jarojn antaŭ Kristo. Centraziaj kaj hindaj imperioj kiel [[Kuŝana imperio|la Kuŝana]] kaj [[Maŭrja imperio|Maŭrja imperioj]] regis super afgana teritorio. En la [[7-a jarcento]] Afganio estis konkerita de [[Islamo|islamanoj]] kaj ekde tiam [[Islamo]] estis la domina [[religio]]. Fine de [[Mezepoko|la Mezepoko]], la teritorio estis konkerita de la [[mongoloj]]. La fundamentojn de moderna Afganio metis [[Ahmad Ŝaho Durrani|Ŝaho Ahmad Durrani]] meze de la [[18-a jarcento]]. Homa loĝado en la teritorio de la nuna Afganio datas el la meza [[paleolitiko]], kaj la [[Geostrategio|strategia]] loko de la lando laŭlonge de la [[Silka Vojo]] konektis ĝin al la kulturoj de [[Mezoriento]] kaj de aliaj partoj de Azio. Laŭlonge de la jarcentoj la lando estis hejmo al variaj popoloj kaj suferis multajn militajn epokojn, rimarkinde fare de [[Aleksandro la Granda]], la [[Maŭrja imperio|maŭrjanoj]], [[Islamo|islamaj araboj]], [[Mongolaj invadoj de Ĥorezmo|mongoloj]], [[Brita imperio|britoj]], [[Sovetunio|sovetianoj]], kaj en moderna epoko fare de [[Milito en Afganio (2001-2021)|okcidentaj potencoj]]. La lando ankaŭ utilis kiel elirejo el kiu [[Kuŝana imperio|kuŝanoj]], [[Heftalitaj hunoj|heftalitoj]], [[Samanida Imperio|samanidoj]], [[Safarida dinastio|safaridoj]], [[gaznavidoj]], [[guridoj]], [[ĥalĝioj]], [[Mogola Imperio|mogoloj]], [[Hotaka dinastio|hotakanoj]], durrananoj kaj aliaj elstariĝis por formi gravajn imperiojn.<ref name="Galvin-PreIslamic">{{Cite web|url=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|archivedate=3a de Novembro 2001|title=The Pre-Islamic Period|publisher=Illinois Institute of Technology|work=Afghanistan Country Study|first=Luke|last=Griffin|date=14a de Januaro 2002|accessdate=14a de Oktobro 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-09-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|arkivdato=2001-11-03}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|date=2001-11-03}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-09-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|arkivdato=2001-11-03}}</ref> == Prahistoria periodo == [[Dosiero:Nomads_in_Badghis_Province.jpg|dekstra|eta|250x250ra| Tendoj de afganaj nomadoj.]] Laŭ [[Arkeologio|arkeologiaj]] elfosaĵoj, oni povas supozi, ke la unuaj loĝantoj vivis en la areo de la nuna Afganio antaŭ pli ol 50 000 jaroj. La agrikulturaj socioj tie estas inter la plej malnovaj en [[Mondo|la mondo]]. Urba civilizo komencis disvolviĝi ĉirkaŭ 3000 antaŭ Kristo. Ĝi verŝajne havis kontakton kun ĉirkaŭaj kulturoj kiel ekzemple [[Induso|la kulturo de la Indusa Rivero]]. Eblas eĉ ke la loko de Mundigah (norde de [[Kandaharo]]) apartenis al la kulturo de la Indusa Rivero. La kulturo, kiu ekzistis en la regiono de Afganio kaj ĝenerale en [[Centra Azio]] inter 2200 kaj 1700 a.K., estas konata kiel la baktriano-margiana arkeologia komplekso. Eblas, ke la membroj de tiu kulturo estis ĝuste tiuj Indo-Eŭropanoj aŭ proto-indo-arianoj, kiuj, kun la malkresko de la loka kulturo, migris suden, kie ili finis la regadon de la [[Induso-civilizo]]. == Mezepoka kaj antaŭ-islama periodo == Post pluraj jarcentoj da "mallumaj" periodoj, la unuaj ŝtatformiĝoj aperas en la regionoj: [[Gandaro|Gandara]], [[Arya]], [[Baktrio|Baktria]] kaj [[Araĥozio|Araĥozia]]. Parto de la areo estis kontrolita de la [[Medoj|Meda Imperio]] ĝis ĉirkaŭ 550 Antaŭ Kristo, kiam ĝin sukcedis la [[aĥemenida dinastio]]. Ili konkeris la tutan areon de la nuna Afganio kaj restis en povo dum pli ol 200 jaroj. En la 1920-aj jaroj a.K., Aleksandro la Granda renversis la Imperion, kaj baldaŭ poste la regiono de la hodiaŭa Afganio fariĝis parto de la [[Seleŭkia Imperio]]. En 305 a.K., la Seleŭkidoj donis kaj [[Gandaro|Gandaron]] kaj [[Araĥozio]] [[Maŭrja imperio|al la Maŭrja Imperio]] kiel pruvon de la nove establita unio, kaj kompense ricevis 500 milito-elefantojn Baktrio kaj Ariya restis en la manoj de la Seleŭkidoj. La ŝanĝo okazis nur en 250 a.K. , kiam la Baktriana [[Satrapio|satrapo]] Diodoto la 1-a ribelis kaj fondis la Grek-Baktrian Imperion, kiu inkluzivis [[Gandaro|Gandaron]] kaj Arion ([[Arya]]). Kiam [[Maŭrja imperio|la Maŭrja Imperio]] estis faligita de la Dinastio Sunga, la Greko-Baktriana Imperio lanĉis atakojn kontraŭ Hindio. En la 2-a jarcento a.K. la Grek-Bakteria Regno malaperis, kaj la orienta parto de Afganio fariĝis parto de la [[Hindogreka regno|Hindogreka regno.]] En la 1-a jarcento a.K., [[Skitoj|la Sakaoj]] setlis en ĉi tiu areo, kiuj estis delokigitaj de [[Yuezhi|la Yuezhi]] etno, kaj tiel naskiĝis la Sakaoj, aŭ Saka-popolo. [[Indo-Skiti|Hind-skitoj]] . Ili venkis la lastan grekan reganton de Baktrio, Helioklon, en 140. ekz. Antaŭ Kristo Baldaŭ poste, la hind-skitoj konkeris Arachosia de la hind-greka imperio, kaj Arachosia estis renomita [[Sistano|Sistan]] . La Hind-Skita Imperio estis venkita de [[Partia Imperio|la Partia Imperio]], post kio la Hind-Skita etno translokiĝis al la suda parto [[Hinda subkontinento|de la Hinda subkontinento]] kaj fondis la ŝtaton de la Okcidentaj Satrapioj. Dume, [[Kuŝana imperio|la Kuŝana Imperio]] ekestis ĉe la nordokcidenta rando de la [[Hinda subkontinento]]. Dum la regado de la Kuŝanoj, la regiono de Afganio fariĝis centro de kulturo kaj edukado. Budhanaj centroj prosperis (ekz. en [[Bamijano]] kaj [[Hadda]]), kaj la arton Gandharan atingis sian pinton. == La alveno de Islamo == [[Dosiero:Ghaznavid_Empire_975_-_1187_(AD).PNG|dekstra|eta|250x250ra| [[Gaznavida Imperio]]]] En la jaro 642 la araboj konkeris la [[Persa Imperio|Persan Imperion]] kaj penetris la teritorion de Afganio de [[Okcidento|la okcidento]]. Kune kun ili, [[Islamo]] estis enkondukita en ĉi tiun areon. Tiutempe, Afganio havis serion da lokaj regantoj, kiuj estis influitaj de la ĉina [[dinastio Tang]]. Tamen, la araboj ne konkeris la tutan teritorion de Afganio; la sudaj kaj orientaj partoj konservis relativan sendependecon de la arabaj invadantoj, unue sub la regado de la [[Heftalitaj hunoj]] (tiel nomataj Kuŝan-Heftalitoj), kaj ekde la fino de la [[9-a jarcento]] ĝi estis sub la regado de la Hindušaha dinastio. Tamen en la [[11-a jarcento]] la tuta afgana teritorio, inkluzive de ĉi tiuj areoj, estis konkerita de la [[Gaznavida Imperio]]. [[Mahmud de Gazni]] (998–1030) plue plifirmigis la dominadon de la Gaznavida Imperio. La Gaznavidoj estis venkitaj nur en [[1148]] el la [[Guridoj|Gurida Imperio]]. == Mongola regado == Komence de la [[13-a jarcento]] la mongoloj konkeris la tutan Centran Azion, gvidataj de [[Ĝingis-Ĥano]], la unuiganto de la mongolaj triboj kaj fama konkeranto. Lia vasta armeo detruis afganajn centrojn kiel Balh, [[Herato|Herat]] kaj [[Gazni]] ĝis la grundo. Lia vasta armeo detruis afganajn centrojn kiel [[Balh|Balĥo]], [[Herato]] kaj [[Gazni]]. Afganio, kune kun aliaj landoj konkeritaj de la mongoloj, tielmaniere fariĝis parto de la Mongola Imperio. Dum la regado de [[Ĉagataj-Ĥano|Ĉagatai]], la filo de Ĝingis-Ĥano, signifa parto de Afganio fariĝis parto de la [[Ilĥanlando|Ilĥanida Imperio]]. [[Marko Polo]] skribis en la 43-a ĝis 51-a ĉapitroj de sia libro pri Afganio. Jam en tiu epoko, [[Papavo|papavon]] oni jam tie kultivis. Afganio unufoje floris sub [[Persa Imperio|civilizo persa]] kaj prosperis kiam la interkomerco de [[Ĉinio]], [[Barato]] kaj [[Arabio]] fluis tra la lando. Sed post [[1700]] la markomerco de [[Nederlando]] kaj poste de [[Brita imperio|Britio]] forlogis la komercon. Inter la [[16-a jarcento|16-a]] kaj la [[18-a jarcento|18-a jarcentoj]], Afganio estis [[De facto|''de facto'']] dividita en plurajn partojn. En la nordo ekloĝis la [[uzbekoj]], la okcidenta parto estis sub [[Safavidoj|Safavida regado]], kaj la oriento apartenis al la paŝtun-mogoloj. En la frua [[18-a jarcento]] la [[paŝtunoj]] ekregis kaj, sub la gvidado de Mir Wais Hotak el la Hotak-tribo, venkis la [[Persoj|persojn]] kaj forpelis ilin el afgana teritorio. La afganoj sukcesis konkeri la urbon [[Isfahano]] en [[1722]]. Post pliaj bataloj kontraŭ [[Persoj|la Persoj]], meze de la 18-a jarcento. jarcento, la afganoj fine sukcesis preni kontrolon super la teritorio de Afganio. == Moderna historio == [[Dosiero:Kabul_during_civil_war_of_fundamentalists_1993-2.jpg|dekstra|eta|250x250ra| Afganio dum la [[interna milito]] en [[1993]].]] En 1747. [[Ahmad Ŝaho Durrani|Ŝaho Ahmad Durani]] prenis la potencon en [[Kandaharo]] kaj tiel metis la fundamentojn de la Afgana Imperio, kiu siavice fariĝis la fundamento de la moderna ŝtato Afganio. Post lia morto en [[1772]], la potenco pasis al liaj posteuloj. La Afgana Imperio kovris la areon de la nuntempa Afganio, norda [[Barato]], granda parto de [[Pakistano]] kaj orienta [[Irano]]. En [[1826]] [[Dost Muhammad Khan]] ekregis. En la sekva periodo la afgana teritorio kaj la tuta Centra Azio fariĝis la teatro de la tiel nomata "[[La Granda Ludo|La Granda Ludo"]] inter inter [[Brita imperio|la brita]] kaj [[Rusia Imperio|rusa imperioj]]. Afganio situis en strategia pozicio, kaj la brita klopodo efike kontroli Afganion rezultigis serion da militoj inter Britio kaj Afganio. En la periodo ekde [[1919]] ĝis [[1929]] la reganto de Afganio estis [[Amanullah Ĥan]], sub kies regado la lando spertis multajn sociajn kaj politikajn reformojn. Amanullah establis diplomatiajn rilatojn kun okcidentaj landoj. Reĝo Muhamed Zahir regis la landon inter 1933 kaj 1943. kaj 1973. En 1973 ĝeneralo [[Daud Khan]], la bofrato de Zahir, lanĉis senperfortan [[Puĉo|puĉon]]. Daud Khan kaj lia tuta [[familio]] estis murditaj en [[1978]]. kiam la Afgana Komunista Partio faris puĉon kaj prenis la potencon en la lando. En [[aŭgusto]] [[1979]] . la usona registaro komencis financi kontraŭregistarajn [[Muĝahidoj|muĝahidojn]] por devigi la sovetan registaron interveni. La [[24-a de decembro|24-an de decembro]] [[1979]], [[Sovetunio]] intervenis en Afganio. Du tagojn poste, kun helpo de sovetiaj specialaj fortoj, prezidento [[Hafizullah Amin]] estis murdita kaj [[Babrak Karmal]] kiel nova reganto. Tiel komenciĝis [[Afgana milito (1979-1989)|la soveta interveno en Afganio]], kiu daŭris 10 jarojn (1979-1989). Kiam [[Talibano|la talibanoj]] estis akuzitaj pri la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|teroristaj atakoj de la 11-a de septembro]] [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|2001]], [[Usono]] kaj ĝiaj aliancanoj intervenis en Afganio kaj renversis la talibanan registaron. Fine de 2001 la gvidantoj de la afganaj opoziciaj partioj renkontiĝis en [[Bonn]], Germanio, por konsenti pri nova registaro en Afganio. En decembro 2001 [[Hamid Karzai]] estis nomumita estro de la provizora registaro (2002) kiel la tiel nomata provizora prezidento kaj la 9-an de oktobro 2004 li gajnis la regulan prezidentan elekton. En 2021 [[Usona armeo|usonaj kaj aliancitaj fortoj]] retiriĝis el Afganio, permesante al la talibanoj plifortigi sian ribelon..La 15-an de aŭgusto 2021, kiam la Talibano eniris [[Kabulo|Kabulon]], prezidento [[Aŝraf Ghani]] fuĝis al [[Taĝikio]]<ref>(en) [https://www.theguardian.com/world/2021/aug/15/taliban-poised-to-take-control-of-kabul-as-us-evacuates-embassy Taliban orders fighters into Kabul as US evacuates embassy] [[The Guardian]], 15-an de Aŭgusto 2021, Konsultita la 15-an de Aŭgusto 2021.</ref>, kaj la uson-subtenata afgana registaro falis. Kontraŭ-talibanaj fortoj formis la Nacian Rezistofronton de Afganio kaj lanĉis ribelon el [[Dolina Pandžšir|la Panjshir-valo]]. Je la 7-a de septembro 2021 la talibanoj anoncis provizoran registaron kiun estras [[Hasan Ahundo|Hassan Akhund]], kvankam la registaro restis internacie neagnoskita<ref>(en) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750 Hardliners get key posts in new Taliban government]'', BBC, la 7-an de Septembro 2021. Alirdato: la 24-an de julio 2026.</ref>. Okcidentaj landoj suspendis plejparton [[Humaneca helpo|de la humanitara helpo]] al Afganio post kiam la talibanoj ekregis en la lando en aŭgusto 2021. Usono frostigis ĉirkaŭ 9 miliardojn da dolaroj en aktivaĵoj apartenantaj al la afgana centra banko, malhelpante la talibanojn aliri miliardojn da [[Usona dolaro|dolaroj]] en usonaj bankkontoj. En oktobro 2021 pli ol duono el la 39 milionoj da afganaj loĝantoj alfrontis akutajn [[Manĝaĵo|manĝaĵmankojn]]<ref>(en) Stefanie Glinski, ''[https://www.theguardian.com/global-development/2021/oct/25/countdown-to-catastrophe-half-of-afghans-face-hunger-this-winter-un Countdown to catastrophe’: half of Afghans face hunger this winter – UN]'', [[The Guardian]], la 25-an de oktobro 2025. Alirdato: la 24-an de julio 2026.</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Afganio]] * [[Islama Respubliko de Afganio]] == Referencoj == [[Kategorio:Historio de Afganio]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] kxo883sfac4yt2v3gcwf1dqgh4a40f1 9442186 9442184 2026-07-30T23:42:45Z Kani 670 /* Moderna historio */ 9442186 wikitext text/x-wiki '''La historio de Afganio''' datiĝas de antaŭ 50 000 jaroj, de kiuj datiĝas la plej fruaj pruvoj de homa agado en la regiono. La unuaj urbaj civilizoj komencis disvolviĝi en [[Afganio|afgana]] teritorio ĉirkaŭ 3 000 jarojn antaŭ Kristo. Centraziaj kaj hindaj imperioj kiel [[Kuŝana imperio|la Kuŝana]] kaj [[Maŭrja imperio|Maŭrja imperioj]] regis super afgana teritorio. En la [[7-a jarcento]] Afganio estis konkerita de [[Islamo|islamanoj]] kaj ekde tiam [[Islamo]] estis la domina [[religio]]. Fine de [[Mezepoko|la Mezepoko]], la teritorio estis konkerita de la [[mongoloj]]. La fundamentojn de moderna Afganio metis [[Ahmad Ŝaho Durrani|Ŝaho Ahmad Durrani]] meze de la [[18-a jarcento]]. Homa loĝado en la teritorio de la nuna Afganio datas el la meza [[paleolitiko]], kaj la [[Geostrategio|strategia]] loko de la lando laŭlonge de la [[Silka Vojo]] konektis ĝin al la kulturoj de [[Mezoriento]] kaj de aliaj partoj de Azio. Laŭlonge de la jarcentoj la lando estis hejmo al variaj popoloj kaj suferis multajn militajn epokojn, rimarkinde fare de [[Aleksandro la Granda]], la [[Maŭrja imperio|maŭrjanoj]], [[Islamo|islamaj araboj]], [[Mongolaj invadoj de Ĥorezmo|mongoloj]], [[Brita imperio|britoj]], [[Sovetunio|sovetianoj]], kaj en moderna epoko fare de [[Milito en Afganio (2001-2021)|okcidentaj potencoj]]. La lando ankaŭ utilis kiel elirejo el kiu [[Kuŝana imperio|kuŝanoj]], [[Heftalitaj hunoj|heftalitoj]], [[Samanida Imperio|samanidoj]], [[Safarida dinastio|safaridoj]], [[gaznavidoj]], [[guridoj]], [[ĥalĝioj]], [[Mogola Imperio|mogoloj]], [[Hotaka dinastio|hotakanoj]], durrananoj kaj aliaj elstariĝis por formi gravajn imperiojn.<ref name="Galvin-PreIslamic">{{Cite web|url=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|archivedate=3a de Novembro 2001|title=The Pre-Islamic Period|publisher=Illinois Institute of Technology|work=Afghanistan Country Study|first=Luke|last=Griffin|date=14a de Januaro 2002|accessdate=14a de Oktobro 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-09-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|arkivdato=2001-11-03}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|date=2001-11-03}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-09-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|arkivdato=2001-11-03}}</ref> == Prahistoria periodo == [[Dosiero:Nomads_in_Badghis_Province.jpg|dekstra|eta|250x250ra| Tendoj de afganaj nomadoj.]] Laŭ [[Arkeologio|arkeologiaj]] elfosaĵoj, oni povas supozi, ke la unuaj loĝantoj vivis en la areo de la nuna Afganio antaŭ pli ol 50 000 jaroj. La agrikulturaj socioj tie estas inter la plej malnovaj en [[Mondo|la mondo]]. Urba civilizo komencis disvolviĝi ĉirkaŭ 3000 antaŭ Kristo. Ĝi verŝajne havis kontakton kun ĉirkaŭaj kulturoj kiel ekzemple [[Induso|la kulturo de la Indusa Rivero]]. Eblas eĉ ke la loko de Mundigah (norde de [[Kandaharo]]) apartenis al la kulturo de la Indusa Rivero. La kulturo, kiu ekzistis en la regiono de Afganio kaj ĝenerale en [[Centra Azio]] inter 2200 kaj 1700 a.K., estas konata kiel la baktriano-margiana arkeologia komplekso. Eblas, ke la membroj de tiu kulturo estis ĝuste tiuj Indo-Eŭropanoj aŭ proto-indo-arianoj, kiuj, kun la malkresko de la loka kulturo, migris suden, kie ili finis la regadon de la [[Induso-civilizo]]. == Mezepoka kaj antaŭ-islama periodo == Post pluraj jarcentoj da "mallumaj" periodoj, la unuaj ŝtatformiĝoj aperas en la regionoj: [[Gandaro|Gandara]], [[Arya]], [[Baktrio|Baktria]] kaj [[Araĥozio|Araĥozia]]. Parto de la areo estis kontrolita de la [[Medoj|Meda Imperio]] ĝis ĉirkaŭ 550 Antaŭ Kristo, kiam ĝin sukcedis la [[aĥemenida dinastio]]. Ili konkeris la tutan areon de la nuna Afganio kaj restis en povo dum pli ol 200 jaroj. En la 1920-aj jaroj a.K., Aleksandro la Granda renversis la Imperion, kaj baldaŭ poste la regiono de la hodiaŭa Afganio fariĝis parto de la [[Seleŭkia Imperio]]. En 305 a.K., la Seleŭkidoj donis kaj [[Gandaro|Gandaron]] kaj [[Araĥozio]] [[Maŭrja imperio|al la Maŭrja Imperio]] kiel pruvon de la nove establita unio, kaj kompense ricevis 500 milito-elefantojn Baktrio kaj Ariya restis en la manoj de la Seleŭkidoj. La ŝanĝo okazis nur en 250 a.K. , kiam la Baktriana [[Satrapio|satrapo]] Diodoto la 1-a ribelis kaj fondis la Grek-Baktrian Imperion, kiu inkluzivis [[Gandaro|Gandaron]] kaj Arion ([[Arya]]). Kiam [[Maŭrja imperio|la Maŭrja Imperio]] estis faligita de la Dinastio Sunga, la Greko-Baktriana Imperio lanĉis atakojn kontraŭ Hindio. En la 2-a jarcento a.K. la Grek-Bakteria Regno malaperis, kaj la orienta parto de Afganio fariĝis parto de la [[Hindogreka regno|Hindogreka regno.]] En la 1-a jarcento a.K., [[Skitoj|la Sakaoj]] setlis en ĉi tiu areo, kiuj estis delokigitaj de [[Yuezhi|la Yuezhi]] etno, kaj tiel naskiĝis la Sakaoj, aŭ Saka-popolo. [[Indo-Skiti|Hind-skitoj]] . Ili venkis la lastan grekan reganton de Baktrio, Helioklon, en 140. ekz. Antaŭ Kristo Baldaŭ poste, la hind-skitoj konkeris Arachosia de la hind-greka imperio, kaj Arachosia estis renomita [[Sistano|Sistan]] . La Hind-Skita Imperio estis venkita de [[Partia Imperio|la Partia Imperio]], post kio la Hind-Skita etno translokiĝis al la suda parto [[Hinda subkontinento|de la Hinda subkontinento]] kaj fondis la ŝtaton de la Okcidentaj Satrapioj. Dume, [[Kuŝana imperio|la Kuŝana Imperio]] ekestis ĉe la nordokcidenta rando de la [[Hinda subkontinento]]. Dum la regado de la Kuŝanoj, la regiono de Afganio fariĝis centro de kulturo kaj edukado. Budhanaj centroj prosperis (ekz. en [[Bamijano]] kaj [[Hadda]]), kaj la arton Gandharan atingis sian pinton. == La alveno de Islamo == [[Dosiero:Ghaznavid_Empire_975_-_1187_(AD).PNG|dekstra|eta|250x250ra| [[Gaznavida Imperio]]]] En la jaro 642 la araboj konkeris la [[Persa Imperio|Persan Imperion]] kaj penetris la teritorion de Afganio de [[Okcidento|la okcidento]]. Kune kun ili, [[Islamo]] estis enkondukita en ĉi tiun areon. Tiutempe, Afganio havis serion da lokaj regantoj, kiuj estis influitaj de la ĉina [[dinastio Tang]]. Tamen, la araboj ne konkeris la tutan teritorion de Afganio; la sudaj kaj orientaj partoj konservis relativan sendependecon de la arabaj invadantoj, unue sub la regado de la [[Heftalitaj hunoj]] (tiel nomataj Kuŝan-Heftalitoj), kaj ekde la fino de la [[9-a jarcento]] ĝi estis sub la regado de la Hindušaha dinastio. Tamen en la [[11-a jarcento]] la tuta afgana teritorio, inkluzive de ĉi tiuj areoj, estis konkerita de la [[Gaznavida Imperio]]. [[Mahmud de Gazni]] (998–1030) plue plifirmigis la dominadon de la Gaznavida Imperio. La Gaznavidoj estis venkitaj nur en [[1148]] el la [[Guridoj|Gurida Imperio]]. == Mongola regado == Komence de la [[13-a jarcento]] la mongoloj konkeris la tutan Centran Azion, gvidataj de [[Ĝingis-Ĥano]], la unuiganto de la mongolaj triboj kaj fama konkeranto. Lia vasta armeo detruis afganajn centrojn kiel Balh, [[Herato|Herat]] kaj [[Gazni]] ĝis la grundo. Lia vasta armeo detruis afganajn centrojn kiel [[Balh|Balĥo]], [[Herato]] kaj [[Gazni]]. Afganio, kune kun aliaj landoj konkeritaj de la mongoloj, tielmaniere fariĝis parto de la Mongola Imperio. Dum la regado de [[Ĉagataj-Ĥano|Ĉagatai]], la filo de Ĝingis-Ĥano, signifa parto de Afganio fariĝis parto de la [[Ilĥanlando|Ilĥanida Imperio]]. [[Marko Polo]] skribis en la 43-a ĝis 51-a ĉapitroj de sia libro pri Afganio. Jam en tiu epoko, [[Papavo|papavon]] oni jam tie kultivis. Afganio unufoje floris sub [[Persa Imperio|civilizo persa]] kaj prosperis kiam la interkomerco de [[Ĉinio]], [[Barato]] kaj [[Arabio]] fluis tra la lando. Sed post [[1700]] la markomerco de [[Nederlando]] kaj poste de [[Brita imperio|Britio]] forlogis la komercon. Inter la [[16-a jarcento|16-a]] kaj la [[18-a jarcento|18-a jarcentoj]], Afganio estis [[De facto|''de facto'']] dividita en plurajn partojn. En la nordo ekloĝis la [[uzbekoj]], la okcidenta parto estis sub [[Safavidoj|Safavida regado]], kaj la oriento apartenis al la paŝtun-mogoloj. En la frua [[18-a jarcento]] la [[paŝtunoj]] ekregis kaj, sub la gvidado de Mir Wais Hotak el la Hotak-tribo, venkis la [[Persoj|persojn]] kaj forpelis ilin el afgana teritorio. La afganoj sukcesis konkeri la urbon [[Isfahano]] en [[1722]]. Post pliaj bataloj kontraŭ [[Persoj|la Persoj]], meze de la 18-a jarcento. jarcento, la afganoj fine sukcesis preni kontrolon super la teritorio de Afganio. == Moderna historio == [[Dosiero:Kabul_during_civil_war_of_fundamentalists_1993-2.jpg|dekstra|eta|250x250ra| Afganio dum la [[interna milito]] en [[1993]].]] En 1747. [[Ahmad Ŝaho Durrani|Ŝaho Ahmad Durani]] prenis la potencon en [[Kandaharo]] kaj tiel metis la fundamentojn de la Afgana Imperio, kiu siavice fariĝis la fundamento de la moderna ŝtato Afganio. Post lia morto en [[1772]], la potenco pasis al liaj posteuloj. La Afgana Imperio kovris la areon de la nuntempa Afganio, norda [[Barato]], granda parto de [[Pakistano]] kaj orienta [[Irano]]. En [[1826]] [[Dost Muhammad Khan]] ekregis. En la sekva periodo la afgana teritorio kaj la tuta Centra Azio fariĝis la teatro de la tiel nomata "[[La Granda Ludo|La Granda Ludo"]] inter inter [[Brita imperio|la brita]] kaj [[Rusia Imperio|rusa imperioj]]. Afganio situis en strategia pozicio, kaj la brita klopodo efike kontroli Afganion rezultigis serion da militoj inter Britio kaj Afganio. En la periodo ekde [[1919]] ĝis [[1929]] la reganto de Afganio estis [[Amanullah Ĥan]], sub kies regado la lando spertis multajn sociajn kaj politikajn reformojn. Amanullah establis diplomatiajn rilatojn kun okcidentaj landoj. Reĝo Muhamed Zahir regis la landon inter 1933 kaj 1943. kaj 1973. En 1973 ĝeneralo [[Daud Khan]], la bofrato de Zahir, lanĉis senperfortan [[Puĉo|puĉon]]. Daud Khan kaj lia tuta [[familio]] estis murditaj en [[1978]]. kiam la Afgana Komunista Partio faris puĉon kaj prenis la potencon en la lando. En [[aŭgusto]] [[1979]] . la usona registaro komencis financi kontraŭregistarajn [[Muĝahidoj|muĝahidojn]] por devigi la sovetan registaron interveni. La [[24-a de decembro|24-an de decembro]] [[1979]], [[Sovetunio]] intervenis en Afganio. Du tagojn poste, kun helpo de sovetiaj specialaj fortoj, prezidento [[Hafizullah Amin]] estis murdita kaj [[Babrak Karmal]] kiel nova reganto. Tiel komenciĝis [[Afgana milito (1979-1989)|la soveta interveno en Afganio]], kiu daŭris 10 jarojn (1979-1989). Kiam [[Talibano|la talibanoj]] estis akuzitaj pri la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|teroristaj atakoj de la 11-a de septembro]] [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|2001]], [[Usono]] kaj ĝiaj aliancanoj intervenis en Afganio kaj renversis la talibanan registaron. Fine de 2001 la gvidantoj de la afganaj opoziciaj partioj renkontiĝis en [[Bonn]], Germanio, por konsenti pri nova registaro en Afganio. En decembro 2001 [[Hamid Karzai]] estis nomumita estro de la provizora registaro (2002) kiel la tiel nomata provizora prezidento kaj la 9-an de oktobro 2004 li gajnis la regulan prezidentan elekton. En 2021 [[Usona armeo|usonaj kaj aliancitaj fortoj]] retiriĝis el Afganio, permesante al la talibanoj plifortigi sian ribelon..La 15-an de aŭgusto 2021, kiam la Talibano eniris [[Kabulo|Kabulon]], prezidento [[Aŝraf Ghani]] fuĝis al [[Taĝikio]]<ref>(en) [https://www.theguardian.com/world/2021/aug/15/taliban-poised-to-take-control-of-kabul-as-us-evacuates-embassy Taliban orders fighters into Kabul as US evacuates embassy] [[The Guardian]], 15-an de Aŭgusto 2021, Konsultita la 15-an de Aŭgusto 2021.</ref>, kaj la uson-subtenata afgana registaro falis. Kontraŭ-talibanaj fortoj formis la Nacian Rezistofronton de Afganio kaj lanĉis ribelon el [[Dolina Pandžšir|la Panjshir-valo]]. Je la 7-a de septembro 2021 la talibanoj anoncis provizoran registaron kiun estras [[Hasan Ahundo|Hassan Akhund]], kvankam la registaro restis internacie neagnoskita<ref>(en) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750 Hardliners get key posts in new Taliban government]'', BBC, la 7-an de Septembro 2021. Alirdato: la 24-an de julio 2026.</ref>. Okcidentaj landoj suspendis plejparton [[Humaneca helpo|de la humanitara helpo]] al Afganio post kiam la talibanoj ekregis en la lando en aŭgusto 2021. Usono frostigis ĉirkaŭ 9 miliardojn da dolaroj en aktivaĵoj apartenantaj al la afgana centra banko, malhelpante la talibanojn aliri miliardojn da [[Usona dolaro|dolaroj]] en usonaj bankkontoj. En oktobro 2021 pli ol duono el la 39 milionoj da afganaj loĝantoj alfrontis akutajn [[Manĝaĵo|manĝaĵmankojn]]<ref>(en) Stefanie Glinski, ''[https://www.theguardian.com/global-development/2021/oct/25/countdown-to-catastrophe-half-of-afghans-face-hunger-this-winter-un Countdown to catastrophe’: half of Afghans face hunger this winter – UN]'', [[The Guardian]], la 25-an de oktobro 2025. Alirdato: la 24-an de julio 2026.</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Afganio]] * [[Islama Respubliko de Afganio]] == Referencoj == [[Kategorio:Historio de Afganio]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] 6wje2mkwkd0t4hoqypxae7a9dvrc1vc 9442187 9442186 2026-07-30T23:43:32Z Kani 670 /* Moderna historio */ 9442187 wikitext text/x-wiki '''La historio de Afganio''' datiĝas de antaŭ 50 000 jaroj, de kiuj datiĝas la plej fruaj pruvoj de homa agado en la regiono. La unuaj urbaj civilizoj komencis disvolviĝi en [[Afganio|afgana]] teritorio ĉirkaŭ 3 000 jarojn antaŭ Kristo. Centraziaj kaj hindaj imperioj kiel [[Kuŝana imperio|la Kuŝana]] kaj [[Maŭrja imperio|Maŭrja imperioj]] regis super afgana teritorio. En la [[7-a jarcento]] Afganio estis konkerita de [[Islamo|islamanoj]] kaj ekde tiam [[Islamo]] estis la domina [[religio]]. Fine de [[Mezepoko|la Mezepoko]], la teritorio estis konkerita de la [[mongoloj]]. La fundamentojn de moderna Afganio metis [[Ahmad Ŝaho Durrani|Ŝaho Ahmad Durrani]] meze de la [[18-a jarcento]]. Homa loĝado en la teritorio de la nuna Afganio datas el la meza [[paleolitiko]], kaj la [[Geostrategio|strategia]] loko de la lando laŭlonge de la [[Silka Vojo]] konektis ĝin al la kulturoj de [[Mezoriento]] kaj de aliaj partoj de Azio. Laŭlonge de la jarcentoj la lando estis hejmo al variaj popoloj kaj suferis multajn militajn epokojn, rimarkinde fare de [[Aleksandro la Granda]], la [[Maŭrja imperio|maŭrjanoj]], [[Islamo|islamaj araboj]], [[Mongolaj invadoj de Ĥorezmo|mongoloj]], [[Brita imperio|britoj]], [[Sovetunio|sovetianoj]], kaj en moderna epoko fare de [[Milito en Afganio (2001-2021)|okcidentaj potencoj]]. La lando ankaŭ utilis kiel elirejo el kiu [[Kuŝana imperio|kuŝanoj]], [[Heftalitaj hunoj|heftalitoj]], [[Samanida Imperio|samanidoj]], [[Safarida dinastio|safaridoj]], [[gaznavidoj]], [[guridoj]], [[ĥalĝioj]], [[Mogola Imperio|mogoloj]], [[Hotaka dinastio|hotakanoj]], durrananoj kaj aliaj elstariĝis por formi gravajn imperiojn.<ref name="Galvin-PreIslamic">{{Cite web|url=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|archivedate=3a de Novembro 2001|title=The Pre-Islamic Period|publisher=Illinois Institute of Technology|work=Afghanistan Country Study|first=Luke|last=Griffin|date=14a de Januaro 2002|accessdate=14a de Oktobro 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-09-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|arkivdato=2001-11-03}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|date=2001-11-03}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-09-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html|arkivdato=2001-11-03}}</ref> == Prahistoria periodo == [[Dosiero:Nomads_in_Badghis_Province.jpg|dekstra|eta|250x250ra| Tendoj de afganaj nomadoj.]] Laŭ [[Arkeologio|arkeologiaj]] elfosaĵoj, oni povas supozi, ke la unuaj loĝantoj vivis en la areo de la nuna Afganio antaŭ pli ol 50 000 jaroj. La agrikulturaj socioj tie estas inter la plej malnovaj en [[Mondo|la mondo]]. Urba civilizo komencis disvolviĝi ĉirkaŭ 3000 antaŭ Kristo. Ĝi verŝajne havis kontakton kun ĉirkaŭaj kulturoj kiel ekzemple [[Induso|la kulturo de la Indusa Rivero]]. Eblas eĉ ke la loko de Mundigah (norde de [[Kandaharo]]) apartenis al la kulturo de la Indusa Rivero. La kulturo, kiu ekzistis en la regiono de Afganio kaj ĝenerale en [[Centra Azio]] inter 2200 kaj 1700 a.K., estas konata kiel la baktriano-margiana arkeologia komplekso. Eblas, ke la membroj de tiu kulturo estis ĝuste tiuj Indo-Eŭropanoj aŭ proto-indo-arianoj, kiuj, kun la malkresko de la loka kulturo, migris suden, kie ili finis la regadon de la [[Induso-civilizo]]. == Mezepoka kaj antaŭ-islama periodo == Post pluraj jarcentoj da "mallumaj" periodoj, la unuaj ŝtatformiĝoj aperas en la regionoj: [[Gandaro|Gandara]], [[Arya]], [[Baktrio|Baktria]] kaj [[Araĥozio|Araĥozia]]. Parto de la areo estis kontrolita de la [[Medoj|Meda Imperio]] ĝis ĉirkaŭ 550 Antaŭ Kristo, kiam ĝin sukcedis la [[aĥemenida dinastio]]. Ili konkeris la tutan areon de la nuna Afganio kaj restis en povo dum pli ol 200 jaroj. En la 1920-aj jaroj a.K., Aleksandro la Granda renversis la Imperion, kaj baldaŭ poste la regiono de la hodiaŭa Afganio fariĝis parto de la [[Seleŭkia Imperio]]. En 305 a.K., la Seleŭkidoj donis kaj [[Gandaro|Gandaron]] kaj [[Araĥozio]] [[Maŭrja imperio|al la Maŭrja Imperio]] kiel pruvon de la nove establita unio, kaj kompense ricevis 500 milito-elefantojn Baktrio kaj Ariya restis en la manoj de la Seleŭkidoj. La ŝanĝo okazis nur en 250 a.K. , kiam la Baktriana [[Satrapio|satrapo]] Diodoto la 1-a ribelis kaj fondis la Grek-Baktrian Imperion, kiu inkluzivis [[Gandaro|Gandaron]] kaj Arion ([[Arya]]). Kiam [[Maŭrja imperio|la Maŭrja Imperio]] estis faligita de la Dinastio Sunga, la Greko-Baktriana Imperio lanĉis atakojn kontraŭ Hindio. En la 2-a jarcento a.K. la Grek-Bakteria Regno malaperis, kaj la orienta parto de Afganio fariĝis parto de la [[Hindogreka regno|Hindogreka regno.]] En la 1-a jarcento a.K., [[Skitoj|la Sakaoj]] setlis en ĉi tiu areo, kiuj estis delokigitaj de [[Yuezhi|la Yuezhi]] etno, kaj tiel naskiĝis la Sakaoj, aŭ Saka-popolo. [[Indo-Skiti|Hind-skitoj]] . Ili venkis la lastan grekan reganton de Baktrio, Helioklon, en 140. ekz. Antaŭ Kristo Baldaŭ poste, la hind-skitoj konkeris Arachosia de la hind-greka imperio, kaj Arachosia estis renomita [[Sistano|Sistan]] . La Hind-Skita Imperio estis venkita de [[Partia Imperio|la Partia Imperio]], post kio la Hind-Skita etno translokiĝis al la suda parto [[Hinda subkontinento|de la Hinda subkontinento]] kaj fondis la ŝtaton de la Okcidentaj Satrapioj. Dume, [[Kuŝana imperio|la Kuŝana Imperio]] ekestis ĉe la nordokcidenta rando de la [[Hinda subkontinento]]. Dum la regado de la Kuŝanoj, la regiono de Afganio fariĝis centro de kulturo kaj edukado. Budhanaj centroj prosperis (ekz. en [[Bamijano]] kaj [[Hadda]]), kaj la arton Gandharan atingis sian pinton. == La alveno de Islamo == [[Dosiero:Ghaznavid_Empire_975_-_1187_(AD).PNG|dekstra|eta|250x250ra| [[Gaznavida Imperio]]]] En la jaro 642 la araboj konkeris la [[Persa Imperio|Persan Imperion]] kaj penetris la teritorion de Afganio de [[Okcidento|la okcidento]]. Kune kun ili, [[Islamo]] estis enkondukita en ĉi tiun areon. Tiutempe, Afganio havis serion da lokaj regantoj, kiuj estis influitaj de la ĉina [[dinastio Tang]]. Tamen, la araboj ne konkeris la tutan teritorion de Afganio; la sudaj kaj orientaj partoj konservis relativan sendependecon de la arabaj invadantoj, unue sub la regado de la [[Heftalitaj hunoj]] (tiel nomataj Kuŝan-Heftalitoj), kaj ekde la fino de la [[9-a jarcento]] ĝi estis sub la regado de la Hindušaha dinastio. Tamen en la [[11-a jarcento]] la tuta afgana teritorio, inkluzive de ĉi tiuj areoj, estis konkerita de la [[Gaznavida Imperio]]. [[Mahmud de Gazni]] (998–1030) plue plifirmigis la dominadon de la Gaznavida Imperio. La Gaznavidoj estis venkitaj nur en [[1148]] el la [[Guridoj|Gurida Imperio]]. == Mongola regado == Komence de la [[13-a jarcento]] la mongoloj konkeris la tutan Centran Azion, gvidataj de [[Ĝingis-Ĥano]], la unuiganto de la mongolaj triboj kaj fama konkeranto. Lia vasta armeo detruis afganajn centrojn kiel Balh, [[Herato|Herat]] kaj [[Gazni]] ĝis la grundo. Lia vasta armeo detruis afganajn centrojn kiel [[Balh|Balĥo]], [[Herato]] kaj [[Gazni]]. Afganio, kune kun aliaj landoj konkeritaj de la mongoloj, tielmaniere fariĝis parto de la Mongola Imperio. Dum la regado de [[Ĉagataj-Ĥano|Ĉagatai]], la filo de Ĝingis-Ĥano, signifa parto de Afganio fariĝis parto de la [[Ilĥanlando|Ilĥanida Imperio]]. [[Marko Polo]] skribis en la 43-a ĝis 51-a ĉapitroj de sia libro pri Afganio. Jam en tiu epoko, [[Papavo|papavon]] oni jam tie kultivis. Afganio unufoje floris sub [[Persa Imperio|civilizo persa]] kaj prosperis kiam la interkomerco de [[Ĉinio]], [[Barato]] kaj [[Arabio]] fluis tra la lando. Sed post [[1700]] la markomerco de [[Nederlando]] kaj poste de [[Brita imperio|Britio]] forlogis la komercon. Inter la [[16-a jarcento|16-a]] kaj la [[18-a jarcento|18-a jarcentoj]], Afganio estis [[De facto|''de facto'']] dividita en plurajn partojn. En la nordo ekloĝis la [[uzbekoj]], la okcidenta parto estis sub [[Safavidoj|Safavida regado]], kaj la oriento apartenis al la paŝtun-mogoloj. En la frua [[18-a jarcento]] la [[paŝtunoj]] ekregis kaj, sub la gvidado de Mir Wais Hotak el la Hotak-tribo, venkis la [[Persoj|persojn]] kaj forpelis ilin el afgana teritorio. La afganoj sukcesis konkeri la urbon [[Isfahano]] en [[1722]]. Post pliaj bataloj kontraŭ [[Persoj|la Persoj]], meze de la 18-a jarcento. jarcento, la afganoj fine sukcesis preni kontrolon super la teritorio de Afganio. == Moderna historio == [[Dosiero:Kabul_during_civil_war_of_fundamentalists_1993-2.jpg|dekstra|eta|250x250ra|Kabulo dum la [[interna milito]] en [[1993]].]] En 1747. [[Ahmad Ŝaho Durrani|Ŝaho Ahmad Durani]] prenis la potencon en [[Kandaharo]] kaj tiel metis la fundamentojn de la Afgana Imperio, kiu siavice fariĝis la fundamento de la moderna ŝtato Afganio. Post lia morto en [[1772]], la potenco pasis al liaj posteuloj. La Afgana Imperio kovris la areon de la nuntempa Afganio, norda [[Barato]], granda parto de [[Pakistano]] kaj orienta [[Irano]]. En [[1826]] [[Dost Muhammad Khan]] ekregis. En la sekva periodo la afgana teritorio kaj la tuta Centra Azio fariĝis la teatro de la tiel nomata "[[La Granda Ludo|La Granda Ludo"]] inter inter [[Brita imperio|la brita]] kaj [[Rusia Imperio|rusa imperioj]]. Afganio situis en strategia pozicio, kaj la brita klopodo efike kontroli Afganion rezultigis serion da militoj inter Britio kaj Afganio. En la periodo ekde [[1919]] ĝis [[1929]] la reganto de Afganio estis [[Amanullah Ĥan]], sub kies regado la lando spertis multajn sociajn kaj politikajn reformojn. Amanullah establis diplomatiajn rilatojn kun okcidentaj landoj. Reĝo Muhamed Zahir regis la landon inter 1933 kaj 1943. kaj 1973. En 1973 ĝeneralo [[Daud Khan]], la bofrato de Zahir, lanĉis senperfortan [[Puĉo|puĉon]]. Daud Khan kaj lia tuta [[familio]] estis murditaj en [[1978]]. kiam la Afgana Komunista Partio faris puĉon kaj prenis la potencon en la lando. En [[aŭgusto]] [[1979]] . la usona registaro komencis financi kontraŭregistarajn [[Muĝahidoj|muĝahidojn]] por devigi la sovetan registaron interveni. La [[24-a de decembro|24-an de decembro]] [[1979]], [[Sovetunio]] intervenis en Afganio. Du tagojn poste, kun helpo de sovetiaj specialaj fortoj, prezidento [[Hafizullah Amin]] estis murdita kaj [[Babrak Karmal]] kiel nova reganto. Tiel komenciĝis [[Afgana milito (1979-1989)|la soveta interveno en Afganio]], kiu daŭris 10 jarojn (1979-1989). Kiam [[Talibano|la talibanoj]] estis akuzitaj pri la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|teroristaj atakoj de la 11-a de septembro]] [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|2001]], [[Usono]] kaj ĝiaj aliancanoj intervenis en Afganio kaj renversis la talibanan registaron. Fine de 2001 la gvidantoj de la afganaj opoziciaj partioj renkontiĝis en [[Bonn]], Germanio, por konsenti pri nova registaro en Afganio. En decembro 2001 [[Hamid Karzai]] estis nomumita estro de la provizora registaro (2002) kiel la tiel nomata provizora prezidento kaj la 9-an de oktobro 2004 li gajnis la regulan prezidentan elekton. En 2021 [[Usona armeo|usonaj kaj aliancitaj fortoj]] retiriĝis el Afganio, permesante al la talibanoj plifortigi sian ribelon..La 15-an de aŭgusto 2021, kiam la Talibano eniris [[Kabulo|Kabulon]], prezidento [[Aŝraf Ghani]] fuĝis al [[Taĝikio]]<ref>(en) [https://www.theguardian.com/world/2021/aug/15/taliban-poised-to-take-control-of-kabul-as-us-evacuates-embassy Taliban orders fighters into Kabul as US evacuates embassy] [[The Guardian]], 15-an de Aŭgusto 2021, Konsultita la 15-an de Aŭgusto 2021.</ref>, kaj la uson-subtenata afgana registaro falis. Kontraŭ-talibanaj fortoj formis la Nacian Rezistofronton de Afganio kaj lanĉis ribelon el [[Dolina Pandžšir|la Panjshir-valo]]. Je la 7-a de septembro 2021 la talibanoj anoncis provizoran registaron kiun estras [[Hasan Ahundo|Hassan Akhund]], kvankam la registaro restis internacie neagnoskita<ref>(en) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750 Hardliners get key posts in new Taliban government]'', BBC, la 7-an de Septembro 2021. Alirdato: la 24-an de julio 2026.</ref>. Okcidentaj landoj suspendis plejparton [[Humaneca helpo|de la humanitara helpo]] al Afganio post kiam la talibanoj ekregis en la lando en aŭgusto 2021. Usono frostigis ĉirkaŭ 9 miliardojn da dolaroj en aktivaĵoj apartenantaj al la afgana centra banko, malhelpante la talibanojn aliri miliardojn da [[Usona dolaro|dolaroj]] en usonaj bankkontoj. En oktobro 2021 pli ol duono el la 39 milionoj da afganaj loĝantoj alfrontis akutajn [[Manĝaĵo|manĝaĵmankojn]]<ref>(en) Stefanie Glinski, ''[https://www.theguardian.com/global-development/2021/oct/25/countdown-to-catastrophe-half-of-afghans-face-hunger-this-winter-un Countdown to catastrophe’: half of Afghans face hunger this winter – UN]'', [[The Guardian]], la 25-an de oktobro 2025. Alirdato: la 24-an de julio 2026.</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Afganio]] * [[Islama Respubliko de Afganio]] == Referencoj == [[Kategorio:Historio de Afganio]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] 8vw9wiqvdk56cuwhfxw2jo54p5s9755 Islama Respubliko de Afganio 0 950504 9442194 9437287 2026-07-30T23:55:56Z Kani 670 /* Vidu ankaŭ */ 9442194 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando}} ''Por la landnomo post 2021: vidu sub [[Afganio]]'' '''Islama Respubliko de Afganio''' (paŝtune: د افغانستان اسلامي جمهوریت‏ ‎) estis historia ŝtato situanta en [[Centra Azio|Mezazio]], en la teritorio de la nuna [[Afganio]], ekzistanta en la jaroj 2004 ĝis 2021<ref>(en) ''[https://www.aljazeera.com/news/2021/8/16/kabul-near-standstill-on-day-one-the-talibans-emirate Kabul near standstill on day one of the Taliban’s ‘Emirate’], aljazeera.com.'' Alirdato: la 25-an de julo2026</ref>. La Islama Respubliko Afganio estis establita danke al interveno de Usono kaj NATO <ref name=":0">(en) Jakub Gustaw Gajda, ''[https://www.press.uni.lodz.pl/index.php/wul/catalog/download/1272/7183/4457?inline=1 La islama respubliko kiel nuntempa formo de registaro laŭ la ekzemplo de Irano kaj Afganio]'', „The Islamic World in Contemporary and Historical Perspective / Świat islamu w perspektywie współczesnej i historycznej”, 2020, DOI: 10.18778/8220-219-9.11. Alirdato: 2025-05-04.</ref> – post la [[Usono|usona]] invado de Afganio en 2001 kaj la falo [[Talibano|de la talibanoj]] la Transira Islama Ŝtato Afganio estis establita, kiu estis renomita Islama Respubliko de Afganio la 7-an de decembro 2004. La ekzisto de la ŝtato finiĝis per la falo de [[Kabulo]] en [[2021]], kio rezultigis la revenon de la talibanoj al la povo kaj la restarigon [[Afganio|de la Islama Emirlando de Afganio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Afganio]] == Referencoj == [[Kategorio:Eksaj landoj de Azio]] [[Kategorio:21-a jarcento en Afganio]] cmjsbodrwtujji8djm6fssb32asic6o Toni Espinosa 0 950510 9442195 9437446 2026-07-31T00:00:52Z Kani 670 9442195 wikitext text/x-wiki [[File:Toni espinosa en lia vizito en Valencio.jpg|thumb|Toni Espinosa dum sia vizito en Valencio]] '''Toni Espinosa''' estas kataluna esperantisto, verkisto kaj kultura aktivulo el [[Reus]] (Katalunio). Li elstaras pro siaj kontribuoj al la esperanta lud-kulturo, la ciferecigado de historiaj periodaĵoj kaj sia rolo en [[Kataluna Esperanto-Asocio]] (KEA). == Aktivado en la Esperanto-movado == Espinosa okupas la postenon de sekretario de [[Kataluna Esperanto-Asocio]] (KEA) kaj estas la ĉefa organizanto de la 41-a Kataluna Kongreso de Esperanto en Reus<ref>{{Cite web |url=https://esperanto.cat/ |title=Kataluna Esperanto-Asocio}}</ref>. En la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] de 2025, li ricevis la 1-an premion en la branĉo "Eseo" (Premio Luigi Minnaja) pro sia verko ''“Semantika potenco de Esperanto: de kombineblo al signifo”''<ref>{{Cite web |url=https://uea.org/ |title=Rezultoj de la Belartaj Konkursoj de UEA |publisher=Universala Esperanto-Asocio}}</ref>. == Kulturaj projektoj, ludoj kaj verkado == Espinosa estas redaktoro de la cifereca fanzino kaj interreta revuo ''Kometo'', dediĉita al fabelaj kaj fantastaj temoj, kulturo kaj spriteco. Li ankaŭ prizorgas la propran blogon ''Rakontistoj'', kie li publikigas artikolojn pri literaturo, rakontado kaj ludoj<ref>{{Cite web |url=https://rakontistoj.wordpress.com |title=Rakontistoj – Blogo de Toni Espinosa}}</ref>. Krome, li estas unu el la gvidantoj de la neprofitcela kultura eldonejo kaj asocio ''Societo Ĝuo'' (katalune: ''Associació Cultural Ĝuo''), bazita en Reus. La asocio publikigas broŝurojn, fanzinojn kaj ludojn sub liberaj permesiloj ''[[Creative Commons]]'' por senpaga elŝutado. Inter iliaj verkoj elstaras: * ''Tempogardistoj'' (2024): 86-paĝa tradicia rolludo (RPG) originale verkita en Esperanto, en kiu la ludantoj vojaĝas tra la tempo por protekti la historion de la lingvo. Li ankaŭ prizorgas la jutuban kanalon ''Hazardujo'', kie li publikigas enhavon pri tabulludoj, rolludoj kaj kulturo en Esperanto kaj la kataluna<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/@hazardujo8770 |title=Jutuba kanalo Hazardujo}}</ref>. == Ciferecigado kaj Bitarkivo == Espinosa aktive kunlaboras en la projekto ''Bitarkivo.org'', dediĉita al la skanado, konservado kaj ciferecigado de la historia skribita heredaĵo de Esperanto. Dum la 82-a Hispana Esperanto-Kongreso en Cheste (2024), li prezentis kune kun Iván García la prelegon ''“Bitarkivo.org: 9696 numeroj de historiaj revuoj, kaj vidu la libro-skanilon”''. En tiu okazo, Espinosa prezentis memfaritan libro-skanilon (DIY-skanilon) por faciligi kaj malkostigi la ciferecigadon de libroj kaj periodaĵoj<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=Q-sddpjEbQg |title=Bitarkivo.org: 9696 numeroj de historiaj revuoj, kaj vidu la libro-skanilon – kun Toni Espinosa (YouTube)}}</ref>. == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://rakontistoj.wordpress.com Rakontistoj – Blogo de Toni Espinosa] * [https://www.youtube.com/@hazardujo8770 Kanalo Hazardujo en YouTube] * [https://bitarkivo.org/ Oficiala retejo de Bitarkivo] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q-sddpjEbQg Prelego en Cheste pri Bitarkivo kaj la DIY-libro-skanilo en YouTube] [[Kategorio:Katalunaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Reus]] bkq1r38iob6r3ufqfpdyv0hamy5onhb 9442196 9442195 2026-07-31T00:01:15Z Kani 670 9442196 wikitext text/x-wiki {{unua}} [[File:Toni espinosa en lia vizito en Valencio.jpg|thumb|Toni Espinosa dum sia vizito en Valencio]] '''Toni Espinosa''' estas kataluna esperantisto, verkisto kaj kultura aktivulo el [[Reus]] (Katalunio). Li elstaras pro siaj kontribuoj al la esperanta lud-kulturo, la ciferecigado de historiaj periodaĵoj kaj sia rolo en [[Kataluna Esperanto-Asocio]] (KEA). == Aktivado en la Esperanto-movado == Espinosa okupas la postenon de sekretario de [[Kataluna Esperanto-Asocio]] (KEA) kaj estas la ĉefa organizanto de la 41-a Kataluna Kongreso de Esperanto en Reus<ref>{{Cite web |url=https://esperanto.cat/ |title=Kataluna Esperanto-Asocio}}</ref>. En la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] de 2025, li ricevis la 1-an premion en la branĉo "Eseo" (Premio Luigi Minnaja) pro sia verko ''“Semantika potenco de Esperanto: de kombineblo al signifo”''<ref>{{Cite web |url=https://uea.org/ |title=Rezultoj de la Belartaj Konkursoj de UEA |publisher=Universala Esperanto-Asocio}}</ref>. == Kulturaj projektoj, ludoj kaj verkado == Espinosa estas redaktoro de la cifereca fanzino kaj interreta revuo ''Kometo'', dediĉita al fabelaj kaj fantastaj temoj, kulturo kaj spriteco. Li ankaŭ prizorgas la propran blogon ''Rakontistoj'', kie li publikigas artikolojn pri literaturo, rakontado kaj ludoj<ref>{{Cite web |url=https://rakontistoj.wordpress.com |title=Rakontistoj – Blogo de Toni Espinosa}}</ref>. Krome, li estas unu el la gvidantoj de la neprofitcela kultura eldonejo kaj asocio ''Societo Ĝuo'' (katalune: ''Associació Cultural Ĝuo''), bazita en Reus. La asocio publikigas broŝurojn, fanzinojn kaj ludojn sub liberaj permesiloj ''[[Creative Commons]]'' por senpaga elŝutado. Inter iliaj verkoj elstaras: * ''Tempogardistoj'' (2024): 86-paĝa tradicia rolludo (RPG) originale verkita en Esperanto, en kiu la ludantoj vojaĝas tra la tempo por protekti la historion de la lingvo. Li ankaŭ prizorgas la jutuban kanalon ''Hazardujo'', kie li publikigas enhavon pri tabulludoj, rolludoj kaj kulturo en Esperanto kaj la kataluna<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/@hazardujo8770 |title=Jutuba kanalo Hazardujo}}</ref>. == Ciferecigado kaj Bitarkivo == Espinosa aktive kunlaboras en la projekto ''Bitarkivo.org'', dediĉita al la skanado, konservado kaj ciferecigado de la historia skribita heredaĵo de Esperanto. Dum la 82-a Hispana Esperanto-Kongreso en Cheste (2024), li prezentis kune kun Iván García la prelegon ''“Bitarkivo.org: 9696 numeroj de historiaj revuoj, kaj vidu la libro-skanilon”''. En tiu okazo, Espinosa prezentis memfaritan libro-skanilon (DIY-skanilon) por faciligi kaj malkostigi la ciferecigadon de libroj kaj periodaĵoj<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=Q-sddpjEbQg |title=Bitarkivo.org: 9696 numeroj de historiaj revuoj, kaj vidu la libro-skanilon – kun Toni Espinosa (YouTube)}}</ref>. == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://rakontistoj.wordpress.com Rakontistoj – Blogo de Toni Espinosa] * [https://www.youtube.com/@hazardujo8770 Kanalo Hazardujo en YouTube] * [https://bitarkivo.org/ Oficiala retejo de Bitarkivo] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q-sddpjEbQg Prelego en Cheste pri Bitarkivo kaj la DIY-libro-skanilo en YouTube] [[Kategorio:Katalunaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Reus]] ljvyomk0eq6hlowdlhplieft56gx0o4 9442197 9442196 2026-07-31T00:01:37Z Kani 670 9442197 wikitext text/x-wiki {{unua}} [[File:Toni espinosa en lia vizito en Valencio.jpg|thumb|Toni Espinosa dum sia vizito en Valencio]] '''Toni ESPINOSA''' estas kataluna esperantisto, verkisto kaj kultura aktivulo el [[Reus]] (Katalunio). Li elstaras pro siaj kontribuoj al la esperanta lud-kulturo, la ciferecigado de historiaj periodaĵoj kaj sia rolo en [[Kataluna Esperanto-Asocio]] (KEA). == Aktivado en la Esperanto-movado == Espinosa okupas la postenon de sekretario de [[Kataluna Esperanto-Asocio]] (KEA) kaj estas la ĉefa organizanto de la 41-a Kataluna Kongreso de Esperanto en Reus<ref>{{Cite web |url=https://esperanto.cat/ |title=Kataluna Esperanto-Asocio}}</ref>. En la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] de 2025, li ricevis la 1-an premion en la branĉo "Eseo" (Premio Luigi Minnaja) pro sia verko ''“Semantika potenco de Esperanto: de kombineblo al signifo”''<ref>{{Cite web |url=https://uea.org/ |title=Rezultoj de la Belartaj Konkursoj de UEA |publisher=Universala Esperanto-Asocio}}</ref>. == Kulturaj projektoj, ludoj kaj verkado == Espinosa estas redaktoro de la cifereca fanzino kaj interreta revuo ''Kometo'', dediĉita al fabelaj kaj fantastaj temoj, kulturo kaj spriteco. Li ankaŭ prizorgas la propran blogon ''Rakontistoj'', kie li publikigas artikolojn pri literaturo, rakontado kaj ludoj<ref>{{Cite web |url=https://rakontistoj.wordpress.com |title=Rakontistoj – Blogo de Toni Espinosa}}</ref>. Krome, li estas unu el la gvidantoj de la neprofitcela kultura eldonejo kaj asocio ''Societo Ĝuo'' (katalune: ''Associació Cultural Ĝuo''), bazita en Reus. La asocio publikigas broŝurojn, fanzinojn kaj ludojn sub liberaj permesiloj ''[[Creative Commons]]'' por senpaga elŝutado. Inter iliaj verkoj elstaras: * ''Tempogardistoj'' (2024): 86-paĝa tradicia rolludo (RPG) originale verkita en Esperanto, en kiu la ludantoj vojaĝas tra la tempo por protekti la historion de la lingvo. Li ankaŭ prizorgas la jutuban kanalon ''Hazardujo'', kie li publikigas enhavon pri tabulludoj, rolludoj kaj kulturo en Esperanto kaj la kataluna<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/@hazardujo8770 |title=Jutuba kanalo Hazardujo}}</ref>. == Ciferecigado kaj Bitarkivo == Espinosa aktive kunlaboras en la projekto ''Bitarkivo.org'', dediĉita al la skanado, konservado kaj ciferecigado de la historia skribita heredaĵo de Esperanto. Dum la 82-a Hispana Esperanto-Kongreso en Cheste (2024), li prezentis kune kun Iván García la prelegon ''“Bitarkivo.org: 9696 numeroj de historiaj revuoj, kaj vidu la libro-skanilon”''. En tiu okazo, Espinosa prezentis memfaritan libro-skanilon (DIY-skanilon) por faciligi kaj malkostigi la ciferecigadon de libroj kaj periodaĵoj<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=Q-sddpjEbQg |title=Bitarkivo.org: 9696 numeroj de historiaj revuoj, kaj vidu la libro-skanilon – kun Toni Espinosa (YouTube)}}</ref>. == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://rakontistoj.wordpress.com Rakontistoj – Blogo de Toni Espinosa] * [https://www.youtube.com/@hazardujo8770 Kanalo Hazardujo en YouTube] * [https://bitarkivo.org/ Oficiala retejo de Bitarkivo] * [https://www.youtube.com/watch?v=Q-sddpjEbQg Prelego en Cheste pri Bitarkivo kaj la DIY-libro-skanilo en YouTube] [[Kategorio:Katalunaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Reus]] fdzny71gmifpw0y1uio8p8grijge601 Nalinnes 0 950564 9441833 9441776 2026-07-30T14:53:44Z Moldur 2507 9441833 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | blazono = | blazono-larĝeco = 80ra | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo2 = Belgio | situo de = Situo de Nalinnes en [[Belgio]] | areo = | denso = | horzono = [[UTC+1]]<br />([[UTC+2]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = | loĝantaro = 5 870 | jaro = 2025-1-1 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas sekcio de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes|Ham-sur-Horo-Nalinnes]], do municipoparto lokita en [[Valona lingvo|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes lokiĝas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). == Historio == La loko de Nalinnes estis jam okupita dum la franka epoko.  Oni malkovris frankan tombon sur la loketo nomata "Couture" (agro).  Sufiĉe grava tombejo certe ekzistis tie, sed estis detruita. La unua apero de la vilaĝo Nalinnes datiĝas de 868, kiam ĝi estas menciita en la poliptiko de la abatejo Lobbes sub la nomo "Naslinas". Komence de la 11-a jarcento, la ento estis proprietaĵo de Goteskalko, senjoro de Morialme.  En 1207, Arnould de Morialme transdonis la feŭdon de Nalinnes al kanonikaro de Fosse-la-Ville (Foso la Urbo).  De la 13-a ĝis la 15-a jarcentoj, la vilaĝo ŝanĝis posedantojn laŭ la geedziĝoj kaj heredoj. En 1434, la vilaĝo estis detruita de la trupoj de Tristano de Morialme. En 1489, Rikardo de Merodo fariĝis posedanto de ĝi.  Lia familio konservis la vilaĝo ĝis la fino de la Malnova Reĝimo. Lastatempaj elfosadoj aperigis eblan ekziston de kastelo el mezepoko, kiu sugestus ke Karolo la Granda restadis en la komunumo Nalinnes.  Bronzajn monerojn kun lia bildo, same kiel la fundamenton de tio, kio povus esti reĝa rezidejo estis trovitaj. === Servoj === En 1922 komenciĝis la elektrizo de la loĝejoj kaj vojaro de Nalinnes. [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] 6j8crsz6nsbxc5wshmp8i9verfhcuru 9441835 9441833 2026-07-30T15:00:11Z Moldur 2507 9441835 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | blazono = | blazono-larĝeco = 80ra | lando = {{Belgio}} | regiono = {{Valonio}} | provinco = {{Henegovio}} | estro = {{#property:P6|parameter=link}} | regiono-ISO = BE-WHT | situo sur mapo2 = Belgio | situo de = Situo de Nalinnes en [[Belgio]] | areo = | denso = | horzono = [[UTC+1]]<br />([[UTC+2]] de aprilo ĝis oktobro) | pk = | loĝantaro = 5 870 | jaro = 2025-1-1 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 12 }} '''Nalinnes''' estas municipoparto de la belga komunumo [[Ham-sur-Heure-Nalinnes]], lokita en [[Valonio|valona]] regiono en la [[Henegovio|provinco Henegovio]]. Ĝi estis plenrajta komunumo antaŭ la fandado de la komunumoj en 1977. == Geografio == === Topografio === La vilaĝo de Nalinnes lokiĝas sur ebenaĵo ĉe la ekstremaĵo de la altebenaĵo de la Kondrozo, bordita de arbaroj, oriente de la rivero "Eau d'Heure" (''Akvo de Horo''), kaj sude de [[Sambro]]. === Geologio === La grundo de la teritorio de Nalinnes estas ŝlima, nature akvumita de riveretoj, kaj de malgravaj fontoj, favoraj por la agrikulturo, kies ekspluatado datumas de la antikveco. Oni ankaŭ trovas tie argilajn terojn, ĉefe uzatajn por la paŝtejoj, kaj ankaŭ utiligintajn al produktado de brikoj, tiel kiel sablecan areon, kiu estis same ekspluatita por konstrua celo (sablmino). == Historio == La loko de Nalinnes estis jam okupita dum la franka epoko.  Oni malkovris frankan tombon sur la loketo nomata "Couture" (agro).  Sufiĉe grava tombejo certe ekzistis tie, sed estis detruita. La unua apero de la vilaĝo Nalinnes datiĝas de 868, kiam ĝi estas menciita en la poliptiko de la abatejo Lobbes sub la nomo "Naslinas". Komence de la 11-a jarcento, la ento estis proprietaĵo de Goteskalko, senjoro de Morialme.  En 1207, Arnould de Morialme transdonis la feŭdon de Nalinnes al kanonikaro de Fosse-la-Ville (Foso la Urbo).  De la 13-a ĝis la 15-a jarcentoj, la vilaĝo ŝanĝis posedantojn laŭ la geedziĝoj kaj heredoj. En 1434, la vilaĝo estis detruita de la trupoj de Tristano de Morialme. En 1489, Rikardo de Merodo fariĝis posedanto de ĝi.  Lia familio konservis la vilaĝo ĝis la fino de la Malnova Reĝimo. Lastatempaj elfosadoj aperigis eblan ekziston de kastelo el mezepoko, kiu sugestus ke Karolo la Granda restadis en la komunumo Nalinnes.  Bronzajn monerojn kun lia bildo, same kiel la fundamenton de tio, kio povus esti reĝa rezidejo estis trovitaj. === Servoj === En 1922 komenciĝis la elektrizo de la loĝejoj kaj vojaro de Nalinnes. [[dosiero:NALINNES.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la loĝloka centro dumnokte}}]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Henegovio]] bl09m1gfoc4etk1en2j9bq1i8quvywq Franca Unua Respublilo 0 950573 9442175 9438738 2026-07-30T23:34:40Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Unua Respubliko de Francio]] 9442175 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Unua Respubliko de Francio]] 6zzoai5mplp8trixvcdgpwif0hs0hyg Ivo Sanader 0 950580 9442347 9438794 2026-07-31T10:01:01Z Kani 670 9442347 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto|priskribo=}} '''Ivo SANADER''', kroatlingva prononco &#x5B;ǐːʋo sanǎːder&#x5D; (naskita la 8-an de junio 1953) estas kroata eks-politikisto, kiu funkciis kiel Ĉefministro de Kroatio de 2003 ĝis 2009. Li estis prezidanto de la Kroata Demokrata Unio (HDZ) de 2000 ĝis 2009. Sanader estas ĝis [[Nun en 2026|nun]] la dua plej longtempe servanta ĉefministro ekde la sendependeco de Kroatio, tenante la oficon dum pli ol kvin kaj duono jaroj antaŭ ol demisii en julio 2009. Li estas unu el nur du kroataj ĉefministroj (kune kun [[Andrej Plenković]]) kiuj servis pli ol unu oficperiodon, venkante en la parlamentaj elektoj en 2003 kaj 2007. Li ankaŭ estas, kune kun Ivica Račan kaj Plenković, unu el la tri ĉefministroj kiuj estris pli ol unu registaran kabineton, prezidante sian unuan [[Kabineto|kabineton]] de la 23-a de decembro 2003 ĝis la 12-a de januaro 2008, kaj sian duan kabineton de la 12-a de januaro 2008 ĝis sia eksiĝo la 6-an de julio 2009. Sanader akiris sian edukadon pri [[Kompara literaturscienco|komparata literaturo]] en Aŭstrio, kie li ankaŭ laboris kiel ĵurnalisto, en merkatado, eldonado kaj kiel entreprenisto. En la 1990-aj jaroj, li estis nelonge la intendanto de la Kroata Nacia Teatro en [[Split]] antaŭ ol iĝi Ministro pri Scienco kaj Teknologio kiel membro de la reganta Kroata Demokrata Unio en la kabineto de Hrvoje Šarinić en 1992. En 1993, li transiris al diplomatio kaj servis du oficperiodojn kiel vicministro pri eksterlandaj aferoj. Post la morto de [[Franjo Tuđman]], Sanader estis elektita prezidanto de HDZ en 2000, kaj denove en 2002, kaj gvidis la partion al venko en la elektoj de 2003 kaj 2007, iĝante la ĉefministro de Kroatio. En junio 2009, li subite demisiis, lasante malmultan klarigon pri siaj agoj kaj malaperante de la publika vivo por kelka tempo. En januaro 2010, li provis enscenigi politikan revenon ene de la HDZ, sed estis elĵetita el partianeco. En decembro 2010, kroataj aŭtoritatoj akuzis Sanader-on en du altprofilaj koruptaj kazoj. Li fuĝis el la lando sed estis arestita en Aŭstrio kaj ekstradiciita al Kroatio en julio 2011. <ref>{{Cite news |date=2011-07-19|title=Ivo Sanader, Croatia's ex-PM, extradited from Austria|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-14202739|access-date=2025-04-15|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> En novembro 2012, li estis kondamnita al 10 jaroj da malliberejo en unua instanco, poste reduktita al {{Frakcio|8|1|2}} jaroj, por enkanaligi 10,4 milionojn da eŭroj el publika mono al la kompanio Fimi Media. Tamen, lia puno estis nuligita de la Konstitucia Kortumo de Kroatio en 2015. Kun la escepto de multaj kroataj oficialuloj, kiuj estis kondamnitaj al malliberigo dum la ekzisto de la socialisma [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio|Jugoslavio]], li estas la unua kroata registarestro kaj plej alt-ranga ŝtata oficialulo, kiu estis procesita kaj kondamnita al mallibereca puno. En oktobro 2018, Sanader estis kondamnita al du-kaj-duonjaroj en malliberejo pro militprofitado kaj ordonita redoni 570 000 dolarojn en subaĉetaĵoj de Hypo Bank. En novembro 2020, li estis kondamnita al ok jaroj da malliberejo pro sia rolo en reproceso de la kazo Fimi Media. <ref>{{cite web|title=Croatian Ex-Premier Sanader Convicted in Slush Fund Case Retrial|url=https://balkaninsight.com/2020/11/13/croatian-ex-premier-sanader-convicted-in-slush-fund-case-retrial/|access-date=14 November 2020|work=Balkan Insight|date=13 November 2020}}</ref> Kelkaj kroataj ĵurnalistoj taksas la gvidadon de Sanader en Kroatio kiel "kleptokratan-klientelisman epokon". <ref>{{Cite web |date=2022-07-12|title=Jutarnji list - Ljudi su zaboravili što smo sve trebali proći, samo se prisjetite što je 2011. rekao poznati njemački političar|url=https://novac.jutarnji.hr/novac/aktualno/ljudi-su-zaboravili-sto-smo-sve-trebali-proci-samo-se-prisjetite-sto-je-2011-rekao-poznati-njemacki-politicar-15221603|access-date=2022-07-12|website=novac.jutarnji.hr|language=hr-hr}}</ref> == En Esperanto aperis == * Ivo Sanader, Ante Stamać: ''En tiu terura momento. Antologio de la nuntempa kroata milita liriko'' . (Esperanto, tradukita el la kroata). [[Kroata Esperanto-Ligo|Kroatio Esperanto-Ligo]], Zagrebo 1998, <nowiki>ISBN 953-96918-1-8</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/europa/croacia/ivo_sanader Biografio de Ivo Sanader] ĉe CIDOB ({{Es}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sanader, Ivo}} [[Kategorio:Ministroj pri scienco]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Kroatio]] [[Kategorio:Kroataj malliberuloj]] df66zznvhjaztbguz7vat7va4j3yrkv August Cesarec 0 950584 9442348 9438806 2026-07-31T10:02:51Z Kani 670 9442348 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo= Busto de August Cesarec<br> en la strato Tkalčićeva, Zagrebo}} <!--[[Dosiero:August_Cesarec_Zagreb_Tkalca.jpg|eta|]]--> '''August CESAREC''' (naskiĝis la 4-an de decembro 1893 en [[Zagrebo]], [[Aŭstrio-Hungario]] – mortis la 17-an de julio 1941 apud Zagrebo, [[Sendependa Ŝtato Kroatio]]) <ref name="HRT2">{{cite web|url=http://www.hrt.hr/arhiv/ndd/12prosinac/1204%20AugustCesarec.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202172605/http://www.hrt.hr/arhiv/ndd/12prosinac/1204%20AugustCesarec.html|archive-date=2 February 2014|title=August Cesarec|work=hrt.hr|language=hr|access-date=21 January 2016}}</ref> estis [[Kroatio|kroata]] verkisto kaj [[Komunismo|komunista]] aktivulo el la [[intermilita periodo]]. Komence de sia literatura kariero, Cesarec estis [[Ekspresionismo|ekspresionisto]], sed iom post iom li moviĝis al [[Realismo (arto)|realismo]]. Liaj plej gravaj verkoj estas la romanoj "La Imperia Regno" (1925), "La Ora Junularo kaj Liaj Viktimoj" ( 1928 ), kaj "La Elmigrintoj" (1933), kiuj prezentas la vivon en la kroata socio antaŭ kaj post la [[Unua Mondmilito]] : kion la aŭtoro perceptis kiel "moralan malkreskon". Li tradukis vekojn de [[Maksim Gorkij|M. Gorkij]], [[Victor Hugo]] kaj [[Émile Zola]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cesarec, August}} [[Kategorio:Kroataj komunistoj]] [[Kategorio:Kroataj verkistoj]] ayvewbpgfhpjpxc7pjo099kcnccywvc 9442352 9442348 2026-07-31T10:06:53Z Sj1mor 12103 9442352 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo= Busto de August Cesarec<br> en la strato Tkalčićeva, Zagrebo}} <!--[[Dosiero:August_Cesarec_Zagreb_Tkalca.jpg|eta|]]--> '''August CESAREC''' (naskiĝis la 4-an de decembro 1893 en [[Zagrebo]], [[Aŭstrio-Hungario]] – mortis la 17-an de julio 1941 apud Zagrebo, [[Sendependa Ŝtato Kroatio]]) <ref name="HRT2">{{cite web|url=http://www.hrt.hr/arhiv/ndd/12prosinac/1204%20AugustCesarec.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202172605/http://www.hrt.hr/arhiv/ndd/12prosinac/1204%20AugustCesarec.html|archive-date=2 February 2014|title=August Cesarec|work=hrt.hr|language=hr|access-date=21 January 2016}}</ref> estis [[Kroatio|kroata]] verkisto kaj [[Komunismo|komunista]] aktivulo el la [[intermilita periodo]]. Komence de sia literatura kariero, Cesarec estis [[Ekspresionismo|ekspresionisto]], sed iom post iom li moviĝis al [[Realismo (arto)|realismo]]. Liaj plej gravaj verkoj estas la romanoj "La Imperia Regno" (1925), "La Ora Junularo kaj Liaj Viktimoj" ( 1928 ), kaj "La Elmigrintoj" (1933), kiuj prezentas la vivon en la kroata socio antaŭ kaj post la [[Unua Mondmilito]] : kion la aŭtoro perceptis kiel "moralan malkreskon". Li tradukis verkojn de [[Maksim Gorkij|M. Gorkij]], [[Victor Hugo]] kaj [[Émile Zola]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cesarec, August}} [[Kategorio:Kroataj komunistoj]] [[Kategorio:Kroataj verkistoj]] csonnci37allx65eufszjc3y4n8nx5q Evandro Ferreira de Avellar 0 950585 9442349 9439036 2026-07-31T10:03:24Z Kani 670 9442349 wikitext text/x-wiki {{unua}} '''Evandro Ferreira de AVELLAR''' estas brazila [[esperantisto]], instruisto kaj gvidanto en la brazila [[Esperanto-movado]]. Li plurfoje servis en la estraro kaj konsilio de [[Brazila Esperanto-Ligo]] (BEL), inkluzive de la posteno kiel prezidanto de la organizo<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://eo.wikipedia.org/wiki/Brazila_Esperanto-Ligo|titolo=Brazila Esperanto-Ligo - Vikipedio|lingvo=eo}}</ref>. == Agado en la Esperanto-movado == Evandro F. de Avellar estas tre aktiva en la federacia distrikto de [[Brazilo]]. Li estis prezidanto de Taguatinga Esperanto-Klubo (TEK) kaj konsilanto en [[Brazila Esperanto-Ligo]] kaj en Brazilia Esperanto-Ĉe-Ligo. * Inter '''2013 kaj 2015''' li servis kiel prezidanto de la Estraro de Brazila Esperanto-Ligo<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.esperanto.org.br|titolo=Oficiala retejo de BEL|lingvo=eo|alirdato=2026-07-26}}</ref>. * Li gvidis la Lokan Kongresan Komitaton (LKK) de la 47-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]. * Li aktivas en la cifereca diskonigo de la lingvo, kreante instruajn filmetojn kaj prelegojn pri Esperanto kaj komputiko. * Li kunlaboris en iniciatoj por proksimigi la Esperanto-movadon al la liber-kultura kaj vikimedia komunumo (kiel [[Vikimedio Brazilo]]). == Premioj kaj rekonoj == En 2009 li ricevis premion de [[Rusia Esperantista Junulara Movado]] (REJM) pro siaj aŭdio-vidaj produktadoj destinitaj al la malkaŝo kaj instruado de Esperanto. == Referencoj == <references /> == Vidu ankaŭ == * [[Brazila Esperanto-Ligo]] * [[Brazila Kongreso de Esperanto]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.esperanto.org.br Oficiala retejo de Brazila Esperanto-Ligo] [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Brazila Esperanto-Ligo]] 4wmh0l8ocjm7uk4nk66tohwx0wdzjpv John Constantine 0 950588 9442358 9440903 2026-07-31T10:11:51Z Kani 670 9442358 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} '''John Constantine''' estas fikcia [[rolulo]] kaj [[kontraŭheroo]], kiu aperas en la usonaj komiksoj eldonitaj de DC Comics. Li estis kreita de la verkisto [[Alan Moore]], kune kun la desegnistoj Stephen R. Bissette kaj John Totleben, kaj unue aperis en la komikso Swamp Thing #37 en junio 1985. Origine, lia vida aspekto estis profunde inspirita de la brita muzikisto [[Sting]]. Constantine fariĝis tiel populara inter la legantoj, ke en 1988 li ricevis sian propran komiks-serion, Hellblazer, kiu iĝis la plej longa kaj sukcesa titolo de la marko Vertigo. == Karakterizaĵoj kaj personeco == En la DC-Universo, Constantine estas portretita kiel laboristklasa [[magiisto]], okultisma detektivo, ekzorcisto kaj lerta trompisto origine el [[Liverpool]], sed loĝanta en [[Londono]]. Li estas vaste konata pro sia profunda [[cinikismo]], sia seka kaj akra humuro, kaj sia senĉesa fumado de cigaredoj. Li preskaŭ ĉiam vestas sin per iom malorda blanka ĉemizo, malfiksita kravato kaj sia ikoneca bruna pluvmantelo ([[surtuto]]). Malgraŭ lia ofte malvarma, ruzega kaj manipula eksteraĵo, li kaŝas pasian humanismon kaj profundan deziron protekti senkulpulojn kontraŭ supernaturaj fortoj. == Frua vivo kaj traŭmatoj == La historio de Constantine estas markita de tragedioj ekde la komenco. Li naskiĝis la 10-an de majo 1953. Lia patrino mortis naskante lin, pro kio lia patro, Thomas, kulpigis lin kaj malamis lin profunde dum lia tuta vivo. Kiel adoleskanto, John formis punkrokan muzikan grupon nomitan Mucous Membrane kaj iom post iom mergis sin en la okultismajn rondojn de Londono dum la [[1970-aj jaroj]]. La plej granda traŭmato de lia vivo okazis ĉe la klubo Casanova en [[Newcastle]]. Provante savi mistraktitan knabinon nomitan Astra de monstro, John memfide alvokis povan [[demono]]n. Tamen, li uzis la malĝustan nomon por la rito; la demono (Nergal) ribelis, turmentis liajn amikojn kaj trenis la animon de Astra rekte al la Infero. Ĉi tiu katastrofa evento kaŭzis al John nervan kolapson, pro kio li estis enhospitaligita en la psikiatria malsanulejo Ravenscar. La sento de kulpo pro la sorto de Astra persekutis lin dum granda parto de lia plenaĝa vivo. == Magiaj kapabloj kaj heredaĵo == Kontraste al multaj tradiciaj magiaj herooj, Constantine malofte uzas spektaklajn magiajn sorĉojn en rekta batalo. Anstataŭe, li fidas je sia genia intelekto, sia vasta scio pri [[okultismo]], kaj super ĉio, sia lerteco por trompi la malamikojn. Lia sango ligas lin al la legenda genlinio de la "Ridantaj Magiistoj" (''Laughing Magicians''), kiuj famis pro sia lerteco trompi eĉ diojn per la manipulado de sinkronieco (kvazaŭ magia kaj supernatura bonŝanco). Kiam li ja uzas magion, li kapablas fari [[nekromancio]]n, krei iluziojn, vojaĝi tra tempo kaj fari kompleksajn ekzorcismojn. == Aperoj en aliaj medioj == La rolulo sukcese transiris la limojn de la komiksoj. Li debutis en la kino en la jaro 2005 per la filmo ''Constantine'', kie li estis ludita de la aktoro [[Keanu Reeves]]. Pli poste, la aktoro Matt Ryan donis al li vivon en televidserio kaj en pluraj aliaj aperoj ene de la televida universo "Arrowverse", krom doni sian voĉon en animaciaj filmoj. Lastatempe, adapto de la rolulo aperis ankaŭ en la televidserio ''The Sandman''. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bildstriaj fikciuloj]] [[Kategorio:Superherooj]] gvvns3tb1ruzone7faf8oc4fy21ah2j 9442363 9442358 2026-07-31T10:12:17Z Kani 670 /* Karakterizaĵoj kaj personeco */ 9442363 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} '''John Constantine''' estas fikcia [[rolulo]] kaj [[kontraŭheroo]], kiu aperas en la usonaj komiksoj eldonitaj de DC Comics. Li estis kreita de la verkisto [[Alan Moore]], kune kun la desegnistoj Stephen R. Bissette kaj John Totleben, kaj unue aperis en la komikso Swamp Thing #37 en junio 1985. Origine, lia vida aspekto estis profunde inspirita de la brita muzikisto [[Sting]]. Constantine fariĝis tiel populara inter la legantoj, ke en 1988 li ricevis sian propran komiks-serion, Hellblazer, kiu iĝis la plej longa kaj sukcesa titolo de la marko Vertigo. == Karakterizaĵoj kaj personeco == En la DC-Universo, Constantine estas portretita kiel laboristklasa [[magiisto]], okultisma detektivo, ekzorcisto kaj lerta trompisto origine el [[Liverpool]], sed loĝanta en [[Londono]]. Li estas vaste konata pro sia profunda [[cinikismo]], sia seka kaj akra humuro, kaj sia senĉesa fumado de cigaredoj. Li preskaŭ ĉiam vestas sin per iom malorda blanka ĉemizo, malfiksita kravato kaj sia ikoneca bruna pluvmantelo (surtuto). Malgraŭ lia ofte malvarma, ruzega kaj manipula eksteraĵo, li kaŝas pasian humanismon kaj profundan deziron protekti senkulpulojn kontraŭ supernaturaj fortoj. == Frua vivo kaj traŭmatoj == La historio de Constantine estas markita de tragedioj ekde la komenco. Li naskiĝis la 10-an de majo 1953. Lia patrino mortis naskante lin, pro kio lia patro, Thomas, kulpigis lin kaj malamis lin profunde dum lia tuta vivo. Kiel adoleskanto, John formis punkrokan muzikan grupon nomitan Mucous Membrane kaj iom post iom mergis sin en la okultismajn rondojn de Londono dum la [[1970-aj jaroj]]. La plej granda traŭmato de lia vivo okazis ĉe la klubo Casanova en [[Newcastle]]. Provante savi mistraktitan knabinon nomitan Astra de monstro, John memfide alvokis povan [[demono]]n. Tamen, li uzis la malĝustan nomon por la rito; la demono (Nergal) ribelis, turmentis liajn amikojn kaj trenis la animon de Astra rekte al la Infero. Ĉi tiu katastrofa evento kaŭzis al John nervan kolapson, pro kio li estis enhospitaligita en la psikiatria malsanulejo Ravenscar. La sento de kulpo pro la sorto de Astra persekutis lin dum granda parto de lia plenaĝa vivo. == Magiaj kapabloj kaj heredaĵo == Kontraste al multaj tradiciaj magiaj herooj, Constantine malofte uzas spektaklajn magiajn sorĉojn en rekta batalo. Anstataŭe, li fidas je sia genia intelekto, sia vasta scio pri [[okultismo]], kaj super ĉio, sia lerteco por trompi la malamikojn. Lia sango ligas lin al la legenda genlinio de la "Ridantaj Magiistoj" (''Laughing Magicians''), kiuj famis pro sia lerteco trompi eĉ diojn per la manipulado de sinkronieco (kvazaŭ magia kaj supernatura bonŝanco). Kiam li ja uzas magion, li kapablas fari [[nekromancio]]n, krei iluziojn, vojaĝi tra tempo kaj fari kompleksajn ekzorcismojn. == Aperoj en aliaj medioj == La rolulo sukcese transiris la limojn de la komiksoj. Li debutis en la kino en la jaro 2005 per la filmo ''Constantine'', kie li estis ludita de la aktoro [[Keanu Reeves]]. Pli poste, la aktoro Matt Ryan donis al li vivon en televidserio kaj en pluraj aliaj aperoj ene de la televida universo "Arrowverse", krom doni sian voĉon en animaciaj filmoj. Lastatempe, adapto de la rolulo aperis ankaŭ en la televidserio ''The Sandman''. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bildstriaj fikciuloj]] [[Kategorio:Superherooj]] 7myz0samw6kt4eruxy0gj3vdb7az8nk Boris Georgijeviĉ Perĉatkin 0 950589 9442376 9438904 2026-07-31T10:21:44Z Kani 670 9442376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homoj | nomo = Boris Perĉatkin | origina nomo = Борис Георгиевич Перчаткин | bildo = | priskribo de bildo = | naskiĝdato = {{Naskiĝdato kaj aĝo|1946|7|1}} | naskiĝloko = [[Myrhorod]], [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko|Ukraina SSR]], [[Sovetunio]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} | civitaneco = [[Sovetunio]], [[Usono]] | religio = [[Kristanismo]] ([[Pentekostismo]]) | okupo = homrajta aktivulo, religia gvidanto | infanoj = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Boris Georgijeviĉ Perĉatkin''' (ruse: ''Борис Георгиевич Перчаткин''; naskiĝis la {{Naskiĝdato|1946|7|1}}) estas homrajta aktivulo kaj unu el la plej konataj reprezentantoj de la religia elmigra movado, kiu komenciĝis en la urbo [[Naĥodka]] fine de la 1970-aj kaj komence de la 1980-aj jaroj{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. En 1989, li gvidis lobiadon en [[Usono]] por la adopto de la tiel nomata "Amendo Lautenberg", kio ebligis al ĉirkaŭ 1 miliono da reprezentantoj de religiaj malplimultoj el la landoj de la iama Sovetunio elmigri al Usono{{sfn|Romanovič|2023}}. == Biografio == === Fruaj jaroj kaj aliĝo al la eklezio === Boris Perĉatkin naskiĝis en familio de armea piloto. Lia patro mortis en aŭtoakcidento baldaŭ post la naskiĝo de Boris. Kelkajn jarojn post la morto de sia unua edzo, la patrino de Boris reedziniĝis al alia armeano, kiu en 1953 dum ribelo pro malobeo de ordono estis arestita kaj kondamnita al 25 jaroj da punlaboro en la koncentrejoj de [[Vorkuta]]. En la aĝo de 16 jaroj, Boris trovis pentekostan eklezion en Naĥodka kaj aliĝis al ĝi. Poste li komencis kolekti informojn pri la persekutado de kredantoj en Sovetunio kaj aktive kunhavigis ilin kun eksterlandaj ĵurnalistoj{{sfn|Semjonova|2020}}. === Elmigra movado kaj rilatoj kun disidentoj === En 1976, Perĉatkin kune kun siaj kunbatalantoj Vasilij Patruŝev, V. A. Burlaĉenko kaj Vladimir Stepanov establis kontaktojn kun [[Moskvo|moskvaj]] [[Sovetiaj disidentoj|disidentoj]]. Ĉi-lastaj konsilis al ili doni organizitan karakteron al la kreskanta elmigra ondo. En la sama jaro, L. V. Voronina, reprezentanto de la [[Moskva Hinda Grupo|Moskva Helsinki-grupo]], vizitis Naĥodkan. De tiu tempo, Perĉatkin aktive ekluktis por amasa elmigrado de pentekostanoj el [[Sovetunio]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. En la sama jaro, li sendis alvokojn al [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]], la [[Monda Konsilio de Eklezioj]] kaj al la gvidantoj de la ŝtatoj subskribintaj la [[Helsinka Interkonsento|Helsinkan Interkonsenton]], sciigante pri la daŭra persekutado de kredantoj en Sovetunio<ref name="nashaamerica">{{citaĵo el la reto|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|titolo=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|lingvo=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. En 1977, kune kun Nikolaj Goretij, en la nomo de la pentekostanoj li defendis la arestitajn disidentojn [[Aleksandr Ginzburg]], [[Jurij Orlov]] kaj [[Anatolij Ŝĉaranskij]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. En la sama jaro, kune kun kristanoj de aliaj konfesioj, li partoprenis publikan malsatstrikon postulante elirpermesilojn el Sovetunio por persekutataj kristanoj<ref name="ukrweekly">{{citaĵo el novaĵo|familia nomo=Zenon Snylyk|titolo=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|verkaĵo=The Ukrainian Weekly|eldoninto=Ukrainian National Association|dato=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|paĝoj=2|lingvo=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. La 20-an de decembro 1978, Perĉatkin provis sendi novjaran telegramon el la poŝtejo de Naĥodka al la tiama usona prezidento [[Jimmy Carter]], petante lin atenti pri tiuj, kiuj estas senigitaj je religia libereco{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{citaĵo el libro|author=Andrej Dementjev|titolo=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|lingvo=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. Ekde 1979, li gvidis la organizan laboron por krei centron por kredantoj, kiuj deziris elmigri el Sovetunio. En 1980, li estis elektita sekretario de la novkreita Konsilio de Pentekostaj Eklezioj de Sovetunio por Elmigrado{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. Fine de 1979, li verkis deklaron adresitan al "la Kongreso kaj Registaro de Usono, same kiel al la registaroj de Kanado, Aŭstralio, Anglio, Okcidenta Germanio, Francio kaj Italio", kie li detale priskribis la sovetian realecon, la pozicion de la Komunista Partio rilate al religio kaj la sovetian leĝaron pri religia kulto<ref name="nashaamerica" />. === Ŝtataj persekutoj kaj malliberigo === Kiel la plej aktiva membro de la komitato de kredantoj petantaj pri elmigrado, li fariĝis celo de la sovetiaj aŭtoritatoj. En la loka gazetaro oni organizis malkreditigan kampanjon kontraŭ li kaj lia familio{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. La 21-an de aŭgusto 1980, Perĉatkin estis arestita en Naĥodka. Fine de marto 1981<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref>, laŭ la artikolo 190.1 de la Krim-Kodo de RSFSR ("Disvastigo de intence malveraj elpensaĵoj, kiuj malkredidigas la sovetian ŝtatan kaj socian sistemon"), li estis kondamnita al 2 jaroj da malliberigo<ref name="dtic"/>. Laŭ raportoj de la radiostacio [[Voĉo de Ameriko]], dum la enketo kaj proceso oni aplikis kontraŭ li kemiajn substancojn (neŭroleptikojn), pro kio li ofte perdis la konscion{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. En aŭgusto 1982 li estis liberigita kaj daŭrigis la lukton por la rajto je elmigrado. Tamen, en februaro 1983 li denove estis arestita kaj laŭ la artikolo 218 (parto 2) de la Krim-Kodo de RSFSR (neleĝa posedo de <!--malvarmega? mallonga?--> armilo) li estis kondamnita al 1,5 jaroj da malliberigo{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === Elmigrado al Usono kaj la Amendo Lautenberg === En 1987, li preparis raporton por la Usona Kongreso pri la temo "Pri la situacio de religio en Sovetunio". La raporto estis legita en la Kongreso, kaj Perĉatkin estis invitita al renkontiĝo kun la tiama usona ŝtatsekretario [[George Shultz]]{{sfn|Romanovič|2023}}, la ĉefjuĝisto de la Usona Supera Tribunalo [[William Rehnquist]]{{sfn|Romanovič|2023}} kaj aliaj oficialuloj. En majo 1988, kiam la usona prezidento [[Ronald Reagan]] kaj la sovetia gvidanto [[Miĥail Gorbaĉov]] okazigis la Moskvan Pintkunvenon, Perĉatkin kiel reprezentanto de sovetiaj protestantoj en la konsisto de 40-homa delegacio estis invitita al renkontiĝo kun la Unua Damo [[Nancy Reagan]]{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Dum ĉi tiu renkontiĝo, li transdonis alvokon adresitan al Reagan kaj Gorbaĉov, postulante religian liberecon kaj la rajton je neobstrukciita elmigrado el Sovetunio. La 26-an de julio 1988, Perĉatkin kun sia tuta familio elmigris al Usono{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. La 4-an de aŭgusto 1988, li fariĝis parolanto en la [[Usona Kongreso]] pri la genocido de kredantoj en Sovetunio{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{citaĵo el la reto|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|titolo=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|lingvo=ru}}</ref>, post kio daŭrigis diskutojn kun kongresanoj, senatanoj kaj diplomatoj{{sfn|Gura|2018|p=173}}. La rezulto de ĉi tiuj klopodoj<ref name="futornyj">{{citaĵo el novaĵo|familia nomo=Vitalij Futornyj|titolo=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|verkaĵo=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|dato=2013-08-11|volume=16|issue=15|paĝoj=9|lingvo=ru}}</ref> estis la adopto en 1989 de la "Amendo Lautenberg", nomita laŭ la demokrata senatano el [[Nov-Ĵersejo]] [[Frank Lautenberg]]. Dum la unua jardeko de la valido de ĉi tiu leĝo, ĉirkaŭ 350 000 religiaj rifuĝintoj ekloĝis en Usono{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, kaj ĝis 2010 la tuta nombro de profitintoj atingis ĉirkaŭ 1 milionon{{sfn|Romanovič|2023}}. === Homrajta agado en Usono === Dum sia restado en Usono, Perĉatkin kreis sian propran retejon, kie li detale priskribis siajn areston, malliberigon kaj la lukton por elmigrado{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|titolo=Persona retejo de Boris Perĉatkin|lingvo=ru}}</ref>; li ankaŭ fondis la kristanan homrajtan organizon ARRC (''American-Russian Relief Committee''){{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{citaĵo el libro|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|titolo=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|lingvo=en}}</ref>. Krome, li publikigis membiografian libron titolitan "Fajraj padoj" (ruse: Огненные тропы){{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. En la somero de 2025, Perĉatkin kaj liaj subtenantoj parolis ĉe la Usona Departemento de Ŝtato kaj la Usona Komisiono pri Internacia Religia Libereco (USCIRF), avertante ke pacistaj kristanoj en Ukrainio kaj Rusio estas persekutataj, senigataj je la rajto je alternativa civila servo, perforte rekrutataj kaj alfrontas arestojn, perforton kaj minacojn pro malakcepto partopreni en militagoj. Tiurilate, Perĉatkin lobiis por difini apartan enmigran kvoton por ukrainaj pacistaj kristanoj, kiuj alvenis al Usono laŭ la programo [[Uniting for Ukraine|U4U]]<ref name="slavicsac">{{citaĵo el la reto|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|titolo=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|lingvo=ru}}</ref>. == Mencioj == La fama sovetia disidento [[Andrej Saĥarov]] en sia eseo de 1981 "La respondeco de sciencistoj" eksplicite menciis la nomon de Boris Perĉatkin inter aliaj politikaj malliberuloj<ref name="sakharov">{{citaĵo el la reto|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|titolo=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|lingvo=ru}}</ref>. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Островская |persona nomo=O. П. |dato=2017 |titolo=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |verkaĵo=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |eldoninto=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf |lingvo=ru |paĝoj=65}} * {{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Гура |persona nomo=В. O. |dato=2018 |titolo=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |verkaĵo=Гілея: науковий вісник |issue=135 |paĝoj=171—175 |issn=2076-1554 |lingvo=uk}} * {{citaĵo el la reto |familia nomo=Семёнова |persona nomo=Виктория |year=2020 |titolo=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |lingvo=ru}} * {{citaĵo el la reto |familia nomo=Романович |persona nomo=Михаил |year=2023 |titolo=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |lingvo=ru}} == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Rowe |persona nomo=Michael |dato=2008 |titolo=The Soviet pentecostal emigration movement |verkaĵo=Religion in Communist Lands |paĝoj=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |lingvo=en}} * {{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Wanner |persona nomo=Catherine |dato=2010 |titolo=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |verkaĵo=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |paĝoj=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |lingvo=en}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Sovetiaj homrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj homrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Sovetiaj disidentoj]] [[Kategorio:Pentekostanoj]] 3jr3nfwpflpb372e8zksa631whrom3n 9442377 9442376 2026-07-31T10:22:14Z Kani 670 /* Elmigrado al Usono kaj la Amendo Lautenberg */ 9442377 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homoj | nomo = Boris Perĉatkin | origina nomo = Борис Георгиевич Перчаткин | bildo = | priskribo de bildo = | naskiĝdato = {{Naskiĝdato kaj aĝo|1946|7|1}} | naskiĝloko = [[Myrhorod]], [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko|Ukraina SSR]], [[Sovetunio]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} | civitaneco = [[Sovetunio]], [[Usono]] | religio = [[Kristanismo]] ([[Pentekostismo]]) | okupo = homrajta aktivulo, religia gvidanto | infanoj = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Boris Georgijeviĉ Perĉatkin''' (ruse: ''Борис Георгиевич Перчаткин''; naskiĝis la {{Naskiĝdato|1946|7|1}}) estas homrajta aktivulo kaj unu el la plej konataj reprezentantoj de la religia elmigra movado, kiu komenciĝis en la urbo [[Naĥodka]] fine de la 1970-aj kaj komence de la 1980-aj jaroj{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. En 1989, li gvidis lobiadon en [[Usono]] por la adopto de la tiel nomata "Amendo Lautenberg", kio ebligis al ĉirkaŭ 1 miliono da reprezentantoj de religiaj malplimultoj el la landoj de la iama Sovetunio elmigri al Usono{{sfn|Romanovič|2023}}. == Biografio == === Fruaj jaroj kaj aliĝo al la eklezio === Boris Perĉatkin naskiĝis en familio de armea piloto. Lia patro mortis en aŭtoakcidento baldaŭ post la naskiĝo de Boris. Kelkajn jarojn post la morto de sia unua edzo, la patrino de Boris reedziniĝis al alia armeano, kiu en 1953 dum ribelo pro malobeo de ordono estis arestita kaj kondamnita al 25 jaroj da punlaboro en la koncentrejoj de [[Vorkuta]]. En la aĝo de 16 jaroj, Boris trovis pentekostan eklezion en Naĥodka kaj aliĝis al ĝi. Poste li komencis kolekti informojn pri la persekutado de kredantoj en Sovetunio kaj aktive kunhavigis ilin kun eksterlandaj ĵurnalistoj{{sfn|Semjonova|2020}}. === Elmigra movado kaj rilatoj kun disidentoj === En 1976, Perĉatkin kune kun siaj kunbatalantoj Vasilij Patruŝev, V. A. Burlaĉenko kaj Vladimir Stepanov establis kontaktojn kun [[Moskvo|moskvaj]] [[Sovetiaj disidentoj|disidentoj]]. Ĉi-lastaj konsilis al ili doni organizitan karakteron al la kreskanta elmigra ondo. En la sama jaro, L. V. Voronina, reprezentanto de la [[Moskva Hinda Grupo|Moskva Helsinki-grupo]], vizitis Naĥodkan. De tiu tempo, Perĉatkin aktive ekluktis por amasa elmigrado de pentekostanoj el [[Sovetunio]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. En la sama jaro, li sendis alvokojn al [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]], la [[Monda Konsilio de Eklezioj]] kaj al la gvidantoj de la ŝtatoj subskribintaj la [[Helsinka Interkonsento|Helsinkan Interkonsenton]], sciigante pri la daŭra persekutado de kredantoj en Sovetunio<ref name="nashaamerica">{{citaĵo el la reto|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|titolo=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|lingvo=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. En 1977, kune kun Nikolaj Goretij, en la nomo de la pentekostanoj li defendis la arestitajn disidentojn [[Aleksandr Ginzburg]], [[Jurij Orlov]] kaj [[Anatolij Ŝĉaranskij]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. En la sama jaro, kune kun kristanoj de aliaj konfesioj, li partoprenis publikan malsatstrikon postulante elirpermesilojn el Sovetunio por persekutataj kristanoj<ref name="ukrweekly">{{citaĵo el novaĵo|familia nomo=Zenon Snylyk|titolo=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|verkaĵo=The Ukrainian Weekly|eldoninto=Ukrainian National Association|dato=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|paĝoj=2|lingvo=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. La 20-an de decembro 1978, Perĉatkin provis sendi novjaran telegramon el la poŝtejo de Naĥodka al la tiama usona prezidento [[Jimmy Carter]], petante lin atenti pri tiuj, kiuj estas senigitaj je religia libereco{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{citaĵo el libro|author=Andrej Dementjev|titolo=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|lingvo=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. Ekde 1979, li gvidis la organizan laboron por krei centron por kredantoj, kiuj deziris elmigri el Sovetunio. En 1980, li estis elektita sekretario de la novkreita Konsilio de Pentekostaj Eklezioj de Sovetunio por Elmigrado{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. Fine de 1979, li verkis deklaron adresitan al "la Kongreso kaj Registaro de Usono, same kiel al la registaroj de Kanado, Aŭstralio, Anglio, Okcidenta Germanio, Francio kaj Italio", kie li detale priskribis la sovetian realecon, la pozicion de la Komunista Partio rilate al religio kaj la sovetian leĝaron pri religia kulto<ref name="nashaamerica" />. === Ŝtataj persekutoj kaj malliberigo === Kiel la plej aktiva membro de la komitato de kredantoj petantaj pri elmigrado, li fariĝis celo de la sovetiaj aŭtoritatoj. En la loka gazetaro oni organizis malkreditigan kampanjon kontraŭ li kaj lia familio{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. La 21-an de aŭgusto 1980, Perĉatkin estis arestita en Naĥodka. Fine de marto 1981<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref>, laŭ la artikolo 190.1 de la Krim-Kodo de RSFSR ("Disvastigo de intence malveraj elpensaĵoj, kiuj malkredidigas la sovetian ŝtatan kaj socian sistemon"), li estis kondamnita al 2 jaroj da malliberigo<ref name="dtic"/>. Laŭ raportoj de la radiostacio [[Voĉo de Ameriko]], dum la enketo kaj proceso oni aplikis kontraŭ li kemiajn substancojn (neŭroleptikojn), pro kio li ofte perdis la konscion{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. En aŭgusto 1982 li estis liberigita kaj daŭrigis la lukton por la rajto je elmigrado. Tamen, en februaro 1983 li denove estis arestita kaj laŭ la artikolo 218 (parto 2) de la Krim-Kodo de RSFSR (neleĝa posedo de <!--malvarmega? mallonga?--> armilo) li estis kondamnita al 1,5 jaroj da malliberigo{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === Elmigrado al Usono kaj la Amendo Lautenberg === En 1987, li preparis raporton por la Usona Kongreso pri la temo "Pri la situacio de religio en Sovetunio". La raporto estis legita en la Kongreso, kaj Perĉatkin estis invitita al renkontiĝo kun la tiama usona ŝtatsekretario [[George Shultz]]{{sfn|Romanovič|2023}}, la ĉefjuĝisto de la Usona Supera Tribunalo [[William Rehnquist]]{{sfn|Romanovič|2023}} kaj aliaj oficialuloj. En majo 1988, kiam la usona prezidento [[Ronald Reagan]] kaj la sovetia gvidanto [[Miĥail Gorbaĉov]] okazigis la Moskvan Pintkunvenon, Perĉatkin kiel reprezentanto de sovetiaj protestantoj en la konsisto de 40-homa delegacio estis invitita al renkontiĝo kun la Unua Damo [[Nancy Reagan]]{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Dum ĉi tiu renkontiĝo, li transdonis alvokon adresitan al Reagan kaj Gorbaĉov, postulante religian liberecon kaj la rajton je neobstrukciita elmigrado el Sovetunio. La 26-an de julio 1988, Perĉatkin kun sia tuta familio elmigris al Usono{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. La 4-an de aŭgusto 1988, li fariĝis parolanto en la [[Usona Kongreso]] pri la genocido de kredantoj en Sovetunio{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{citaĵo el la reto|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|titolo=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|lingvo=ru}}</ref>, post kio daŭrigis diskutojn kun kongresanoj, senatanoj kaj diplomatoj{{sfn|Gura|2018|p=173}}. La rezulto de ĉi tiuj klopodoj<ref name="futornyj">{{citaĵo el novaĵo|familia nomo=Vitalij Futornyj|titolo=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|verkaĵo=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|dato=2013-08-11|volume=16|issue=15|paĝoj=9|lingvo=ru}}</ref> estis la adopto en 1989 de la "Amendo Lautenberg", nomita laŭ la demokrata senatano el [[Nov-Ĵerzejo]] [[Frank Lautenberg]]. Dum la unua jardeko de la valido de ĉi tiu leĝo, ĉirkaŭ 350 000 religiaj rifuĝintoj ekloĝis en Usono{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, kaj ĝis 2010 la tuta nombro de profitintoj atingis ĉirkaŭ 1 milionon{{sfn|Romanovič|2023}}. === Homrajta agado en Usono === Dum sia restado en Usono, Perĉatkin kreis sian propran retejon, kie li detale priskribis siajn areston, malliberigon kaj la lukton por elmigrado{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|titolo=Persona retejo de Boris Perĉatkin|lingvo=ru}}</ref>; li ankaŭ fondis la kristanan homrajtan organizon ARRC (''American-Russian Relief Committee''){{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{citaĵo el libro|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|titolo=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|lingvo=en}}</ref>. Krome, li publikigis membiografian libron titolitan "Fajraj padoj" (ruse: Огненные тропы){{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. En la somero de 2025, Perĉatkin kaj liaj subtenantoj parolis ĉe la Usona Departemento de Ŝtato kaj la Usona Komisiono pri Internacia Religia Libereco (USCIRF), avertante ke pacistaj kristanoj en Ukrainio kaj Rusio estas persekutataj, senigataj je la rajto je alternativa civila servo, perforte rekrutataj kaj alfrontas arestojn, perforton kaj minacojn pro malakcepto partopreni en militagoj. Tiurilate, Perĉatkin lobiis por difini apartan enmigran kvoton por ukrainaj pacistaj kristanoj, kiuj alvenis al Usono laŭ la programo [[Uniting for Ukraine|U4U]]<ref name="slavicsac">{{citaĵo el la reto|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|titolo=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|lingvo=ru}}</ref>. == Mencioj == La fama sovetia disidento [[Andrej Saĥarov]] en sia eseo de 1981 "La respondeco de sciencistoj" eksplicite menciis la nomon de Boris Perĉatkin inter aliaj politikaj malliberuloj<ref name="sakharov">{{citaĵo el la reto|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|titolo=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|lingvo=ru}}</ref>. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Островская |persona nomo=O. П. |dato=2017 |titolo=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |verkaĵo=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |eldoninto=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf |lingvo=ru |paĝoj=65}} * {{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Гура |persona nomo=В. O. |dato=2018 |titolo=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |verkaĵo=Гілея: науковий вісник |issue=135 |paĝoj=171—175 |issn=2076-1554 |lingvo=uk}} * {{citaĵo el la reto |familia nomo=Семёнова |persona nomo=Виктория |year=2020 |titolo=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |lingvo=ru}} * {{citaĵo el la reto |familia nomo=Романович |persona nomo=Михаил |year=2023 |titolo=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |lingvo=ru}} == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Rowe |persona nomo=Michael |dato=2008 |titolo=The Soviet pentecostal emigration movement |verkaĵo=Religion in Communist Lands |paĝoj=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |lingvo=en}} * {{citaĵo el novaĵo |familia nomo=Wanner |persona nomo=Catherine |dato=2010 |titolo=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |verkaĵo=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |paĝoj=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |lingvo=en}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Sovetiaj homrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj homrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Sovetiaj disidentoj]] [[Kategorio:Pentekostanoj]] on1yqr3gkf75dmzrymv1jwovsi9r4kx Final Fantasy (videoludo) 0 950723 9441834 9441039 2026-07-30T14:54:53Z Culex14 227165 9441834 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komputila kaj videoludo | nomo=Final Fantasy | bildo=Final Fantasy I Original Artbox logo.png | priskribo de bildo= Originala emblemo de ''Final Fantasy'' | grandeco de bildo= | elpensinto= | kreinto=[[Square]] | publikigo= [[Square]] (por [[Nintendo Entertainment System]]) | serio=[[Final Fantasy]] | versio= | dato de versio= | lanĉo-dato=[[18-a de decembro]] [[1987]] en [[Japanio]] | platformo=[[Nintendo Entertainment System]] | platformo2= | platformo3= | licenco= | ĝenro=[[Ĝenroj de videoludo|Rola videoludo]] | temaro= | ludomaniero=Unuope | komponaĵoj= | medio= | lingvoj= | manipulilo= |eldoninto=[[Square]], [[Nintendo]]|disvolvisto=[[Square]]|direktoro=[[Hironobu Sakaguchi]]|produktoro=[[Masafumi Miyamoto]]|muziko=[[Nobuo Uematsu]]}} '''Final Fantasy''' estas [[rolludo|rola]] [[videoludo]] el [[1987]], disvolvita kaj eldonita de [[Square]] por la [[Nintendo Entertainment System]]. Ĝi estas la unua ludo en la serio [[Final Fantasy]], kreita de [[Hironobu Sakaguchi]]. La rakonto sekvas kvar junulojn konitajn kiel la Militistoj de Lumo. Ĉiu el ili portas unu el la kvar elementaj kristaloj de la mondo, kiujn la kvar elementaj bestaĉoj mallumigis. Kune, ili vojaĝas por venki tiujn malbonajn fortojn, relumigi la kristalojn, kaj savi la mondon. La ludo estis komerca sukcesego, ricevis ĝenerale pozitivajn recenzojn, kaj inspiris multajn sukcesajn daŭrigojn kaj aliajn ludojn en la serio Final Fantasy. Oni nun konsideras Final Fantasy unu el la plej influaj kaj sukcesaj rolludoj por la Nintendo Entertainment System, kaj gravan ludon por popularigi la ĝenron. Kritikistoj laŭdis precipe la grafikon, dum ili kritikis la troan ripetemon de la ludado. Ĝis marto 2003, ĉiuj versioj de Final Fantasy estis venditaj en ĉirkaŭ du milionoj da ekzempleroj tutmonde. {{Ĝermo|videoludo}} rrvwgtd9zslspf99ym3elplymxc4bip Ofiuredoj 0 950780 9441836 9441419 2026-07-30T15:02:32Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ofiuroidoj]] 9441836 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ofiuroidoj]] c7f532bhkg6e86rdadj6hucw161owqh Ĥimeroformaj 0 950781 9442185 9441429 2026-07-30T23:42:25Z Arbarulo 135469 verŝajne finas por nun 9442185 wikitext text/x-wiki La '''ĥimeroformaj''' (science ''Chimaeriformes'') estas [[ordo (biologio)|ordo]] de [[kartilagaj fiŝoj]]. Ili iam estis diversa kaj abunda grupo, kiel [[fosilio]]j pruvas. Nun iliaj plej proksimaj vivantaj parencoj estas [[ŝarko]]j kaj [[rajo]]j, kvankam ilia lasta komuna praulo vivis antaŭ preskaŭ 400 milionoj da jaroj.<ref name="scidai09">{{cite web |title=Ancient And Bizarre Fish Discovered: New Species Of Ghostshark From California And Baja California |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/09/090922095816.htm |publisher=[[ScienceDaily]] |date=23-a de septembro 2009 |access-date=2009-09-23}}</ref> La vivantaj specioj (escepte de ''[[Callorhinchus]]'') vivas preskaŭ nur en profundaĵoj.<ref name="PetersonEschmeyer1999">{{cite book |last1=Peterson |first1=Roger Tory |author-link1=Roger Tory Peterson |last2=Eschmeyer |first2=William N. |last3=Herald |first3=Earl S. |title=A Field Guide to Pacific Coast Fishes: North America |url=https://books.google.com/books?id=h_6RNzCo6lAC&pg=PA13 |access-date=9 August 2015 |date=1 September 1999 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-618-00212-X |page=13}}</ref> ==Anatomio== [[File:Deep sea chimaera.jpg|thumb|left|Profundmara ĥimero fotita de ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q6954829|eo=NOAAS Okeanos Explorer}}''. Sur la nazo videblas poretoj kondukantaj al [[elektrosenso|elektrosensaj]] ĉeloj.]] Ĥimeroj estas molkorpaj, ŝarkecaj fiŝoj kun grandaj kapoj kaj longaj, pinte maldikaj vostoj; ili povas kreski ĝis longo de 150 cm, inklude de la vosto. Kiel aliaj en la klaso ''[[Chondrichthyes]]'', ĥimeroj havas tute [[kartilago|kartilagajn]] skeletojn. Virĥimeroj kroĉas sin al naĝilo de ĥimerino per fruntaj dentetoj dum kopulo.<ref name=":1">{{Citation |last1=Didier |first1=Dominique |chapter=Phylogeny, Biology and Classification of Extant Holocephalans |date=2012-04-09 |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/259294130 |title=Biology of Sharks and Their Relatives, Second Edition |volume=20123460 |pages=97–122 |editor-last=Carrier |editor-first=Jeffrey |publisher=CRC Press |language=en |doi=10.1201/b11867-6 |isbn=978-1-4398-3924-9 |last2=Kemper |first2=Jenny |last3=Ebert |first3=David |doi-broken-date=11-a de julio 2025 |editor2-last=Musick |editor2-first=John |editor3-last=Heithaus |editor3-first=Michael}}</ref> La [[brankarko]]j estas kunigitaj en poŝecan faskon kovritan per folio de haŭto (la [[brankokovrilo]]), kun unuopa [[branko]]truo antaŭ la {{J|brusta naĝilo}}.<ref name="EoF" /> La brustaj naĝiloj estas sufiĉe grandaj por fari levoforton dum ne tre rapida naĝado, kio impresas, kvazaŭ la ĥimero flugas tra la akvo. Pli malantaŭe troviĝas paro da malpli grandaj {{J|pelva naĝilo}}, kaj iuj genroj havas {{N|anusa naĝilo}} antaŭ la vosto. Ĉe [[ĥimeredoj]] kaj [[rinoĥimeredoj]], la vosto estas [[leptocerka]], t.e. maldika kaj vipeca, kun similgrandaj naĝiloj sur la supra kaj malsupra randoj. Ĉe [[kalorinkedoj]], la vosto estas [[heterocerka]], kun pli granda kaj suprenklinita supra lobo, kiel ĉe multaj ŝarkoj. Estas du dorsaj naĝiloj: granda triangula unua kaj malalta, ortangula aŭ plata dua. Kelkaj ĥimeroj havas [[ĉasveneno|venenajn]] [[besta dorno|dornojn]] sur la antaŭa rando de la [[dorsa naĝilo]].<ref name=":1" /> Ĉe multaj specioj la muzelo modifiĝis kiel longa {{Ill|lingvo=d|trad=Q1326528|eo=elektrosenso|teksto=elektrosensilo}} por trovi predojn.<ref name="EoF">{{cite book |author1-last=Stevens |author1-first=John |author2-last=Last |author2-first=Peter R. |editor1-last=Paxton |editor1-first=John R. |editor2-last=Eschmeyer |editor2-first=William N. |year=1998 |title=Encyclopedia of Fishes |publisher=Academic Press |location=San Diego |page=69 |isbn=0-12-547665-5}}</ref><ref name="BullockHartline2012">{{cite book |author1-last=Bullock |author1-first=T. H. |author2-last=Hartline |author2-first=R. H. |author3-last=Kalmijn |author3-first=A. J. |author4-last=Laurent |author4-first=P. |author5-last=Murray |author5-first=R. W. |author6-last=Scheich |author6-first=H. |author7-last=Schwartz |author7-first=E. |author8-last=Szabo |author8-first=T. |editor-last=Fessard |editor-first=A. |title=Electroreceptors and Other Specialized Receptors in Lower Vertebrates |url=https://books.google.com/books?id=wq3tCAAAQBAJ&pg=PA125 |date=6 -a de decembro 2012 |publisher=Springer Science & Business Media |page=125 |isbn=978-3-642-65926-3}}</ref> La kartilaga kranio havas [[palatkvadrato]]n (supramakzela kartilagaĵo) tute kunkreskinta kun la {{Ill|lingvo=d|trad=Q1148039|eo=neŭrokranio}} (krania kartilagaĵo). Tio malsamas de modernaj ŝarkoj, kies palatkvadrato estas movebla kaj malkroĉebla. La malantaŭon de la kapo subtenas kunkreskinta aro de vertebroj nomata la sinarkuo konektita kun la dorno de la dorsa naĝilo.<ref name=":1" /> Anstataŭ la multaj akraj konstante anstataŭigataj dentoj de la ŝarkoj, ĥimeroj havas nur ses grandajn kaj permanentajn dentoplatojn, kiuj kreskadas dum la tuta vivo de la besto. La dentoplatoj estas aranĝitaj en tri paroj, kun unu pinte de la malsupra makzelo kaj du laŭlonge de la supra makzelo. Kune ili formas elstaran, bekecan dismuelilon komparindan kun la [[incizivo]]j de [[ronĝuloj]] kaj [[lagomorfoj]] (al kiuj diversaj etnolingvaj nomoj aludas, kiel angle ''rabbitfish'' "kuniklofiŝo").<ref name=":1" /> La mineraliĝa maniero de ĥimeraj dentoj estas unika inter vertebruloj. La plejparto de ĉiu plato estas formita el relative mola osto[[dentino]], sed la aktiva rando estas fortigita per unika, hipermineraligita [[histo]] nomata [[pleromino]]. Pleromino estas malmolega histo simila al [[emajlo (dento)|emajlo]], aranĝita en platoj aŭ stangoj kun bidoj, sed demetita de ĉeloj derivitaj de la {{Ill|lingvo=d|trad=Q32838|eo=mezenkimo}} kaj similaj al tiuj, kiuj formas [[osto|ostaĵon]]. La malmoleco de pleromino ŝuldiĝas al la mineralo [[vitlokito]], kiu kristaliĝas ene de la dentoj dum la besto maturiĝas. Aliaj vertebruloj kun hipermineraligitaj dentoj utiligas emajlon, kiu demetiĝas de [[ameloblasto]]j kaj entenas rondajn kristalojn de la mineralo [[apatito]].<ref>{{Cite journal |last1=Iijima |first1=Mayumi |last2=Ishiyama |first2=Mikio |date=2020-10-29 |title=A unique mineralization mode of hypermineralized pleromin in the tooth plate of Chimaera phantasma contributes to its microhardness |journal=Scientific Reports |language=en |volume=10 |issue=1 |page=18591 |doi=10.1038/s41598-020-75545-0 |pmid=33122684 |pmc=7596707 |bibcode=2020NatSR..1018591I |issn=2045-2322}}</ref> Malsame de ŝarkoj, ĥimeroj havas apartajn [[anuso]]n kaj [[urina kaj reprodukta sistemo|urinan-generan]] truon. == Kutimoj == La ĥimeroj vivas precipe ĉe moderklimataj marfundoj (iuj specioj pli ol 2000 m profunde),<ref>{{Citation |last1=Didier |first1=Dominique |chapter=Phylogeny, Biology and Classification of Extant Holocephalans |date=2012-04-09 |title=Biology of Sharks and Their Relatives, Second Edition |volume=20123460 |pages=97–122 |editor-last=Carrier |editor-first=Jeffrey |chapter-url=http://www.crcnetbase.com/doi/abs/10.1201/b11867-6 |access-date=2024-09-26 |publisher=CRC Press |language=en |doi=10.1201/b11867-6 |isbn=978-1-4398-3924-9 |last2=Kemper |first2=Jenny |last3=Ebert |first3=David |doi-broken-date=11 July 2025 |editor2-last=Musick |editor2-first=John |editor3-last=Heithaus |editor3-first=Michael|chapter-url-access=subscription }}</ref>. Malmultaj modernaj specioj kutime loĝas en malprofunda akvo. Escepte, anoj de la [[genro]] ''[[Callorhinchus]]'' kaj la specioj ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q1160972|eo=Chimaera monstrosa}}'' kaj ''[[Hydrolagus colliei]]'', kiuj en iuj lokoj aŭ tempoj troviĝas malpli profunde. Ili loĝas en ĉiuj oceanoj krom la Arkta kaj Antarkta. === Dieto === La kutima dieto de ĥimeroj konsistas el [[krustacoj]], [[ofiuroidoj]], kaj [[moluskoj]].<ref>{{Cite journal|last1=García-Salinas |first1=Pablo |last2=Gallego |first2=Victor |last3=Asturiano |first3=Juan F. |date=August 2021 |title=Reproductive Anatomy of Chondrichthyans: Notes on Specimen Handling and Sperm Extraction. II. Sharks and Chimaeras |journal=Animals |language=en |volume=11 |issue=8 |page=2191 |doi=10.3390/ani11082191 |issn=2076-2615 |pmc=8388383 |pmid=34438648 |doi-access=free }}</ref> La modernaj specioj estas [[demerso|demersaj]] {{Ill|lingvo=d|trad=Q5316712|eo=malmolaĵmanĝulo|teksto=malmolaĵmanĝuloj}}. === Reproduktado === La reproduktado de ĥimeroj similas al tiu de ŝarkoj en tio, ke la virĥimeroj uzas [[tenilo (biologio)|tenilojn]] por interna fekundigo de la ĥimerinoj, kaj la ĥimerinoj demetas [[ovo]]jn en ŝpinilformaj, ledecaj [[ovujo (fiŝoj)|ovujoj]].<ref name="FB">{{FishBase order |order=Chimaeriformes |year=2014 |month=November}}</ref> Malsame de ŝarkoj, virĥimeroj havas retireblajn helpajn seksorganojn (tenakulojn).<ref>{{cite magazine|last=Madrigal |first=Alexis |author-link=Alexis Madrigal |date=22 September 2009 |title=Freaky New Ghostshark ID'd Off California Coast |url=https://www.wired.com/2009/09/ghostshark/ |magazine=Wired |access-date=14-a de novembro 2018}}</ref><ref name="EoF" /> La frunta tenakulo estas bulbeca-stangeca elstaraĵo sur la frunto de virĥimero por teni la brustajn naĝilojn de ĥimerino dum pariĝado. Kaj la elstaraĵo kaj la dentoj sur ĝi estas retireblaj.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2508054122 Teeth outside the jaw: Evolution and development of the toothed head clasper in chimaeras]</ref> La antaŭpelvaj tenakuloj estas segilecaj hokportaj platoj kutime kaŝitaj en poŝoj antaŭ la pelvaj naĝiloj, per kiu virĥimero kroĉas sin al ĥimerino. Fine, la pelvaj teniloj (komunaj kun ŝarkoj) kunteniĝas en kartilaga ingo ĝis ili disfendiĝas en paron de plataj loboj ĉe la pinto.<ref name=":1" /> ===Parazitoj=== {{Ill|lingvo=d|trad=Q4740894|eo=malsanoj de fiŝoj|teksto=Kiel aliaj fiŝoj}}, ĥimeroj havas plurajn [[parazito]]jn. ''[[Chimaericola leptogaster]]'' (''[[Chimaericolidae]]'') estas {{Ill|lingvo=d|trad=Q575927|eo=monogenea}} parazito de la [[branko]]j de ''[[Chimaera monstrosa]]'', kiu povas atingi longon de 50 mm. ==Referencoj== [[Kategorio:Kartilagaj fiŝoj]] [[Kategorio:Karbonia vivo]] m3ns16a2160jt5b8agcwgudlmzh2kxq 9442189 9442185 2026-07-30T23:45:18Z Arbarulo 135469 9442189 wikitext text/x-wiki La '''ĥimeroformaj''' (science ''Chimaeriformes'') estas [[ordo (biologio)|ordo]] de [[kartilagaj fiŝoj]]. Ili iam estis diversa kaj abunda grupo, kiel [[fosilio]]j pruvas. Nun iliaj plej proksimaj vivantaj parencoj estas [[ŝarko]]j kaj [[rajo]]j, kvankam ilia lasta komuna praulo vivis antaŭ preskaŭ 400 milionoj da jaroj.<ref name="scidai09">{{cite web |title=Ancient And Bizarre Fish Discovered: New Species Of Ghostshark From California And Baja California |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/09/090922095816.htm |publisher=[[ScienceDaily]] |date=23-a de septembro 2009 |access-date=2009-09-23}}</ref> La vivantaj specioj (escepte de ''[[Callorhinchus]]'') vivas preskaŭ nur en profundaĵoj.<ref name="PetersonEschmeyer1999">{{cite book |last1=Peterson |first1=Roger Tory |author-link1=Roger Tory Peterson |last2=Eschmeyer |first2=William N. |last3=Herald |first3=Earl S. |title=A Field Guide to Pacific Coast Fishes: North America |url=https://books.google.com/books?id=h_6RNzCo6lAC&pg=PA13 |access-date=9 August 2015 |date=1 September 1999 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-618-00212-X |page=13}}</ref> ==Anatomio== [[File:Deep sea chimaera.jpg|thumb|left|Profundmara ĥimero fotita de ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q6954829|eo=NOAAS Okeanos Explorer}}''. Sur la nazo videblas poretoj kondukantaj al [[elektrosenso|elektrosensaj]] ĉeloj.]] Ĥimeroj estas molkorpaj, ŝarkecaj fiŝoj kun grandaj kapoj kaj longaj, pinte maldikaj vostoj; ili povas kreski ĝis longo de 150 cm, inklude de la vosto. Kiel aliaj en la klaso ''[[Chondrichthyes]]'', ĥimeroj havas tute [[kartilago|kartilagajn]] skeletojn. Virĥimeroj kroĉas sin al naĝilo de ĥimerino per fruntaj dentetoj dum kopulo.<ref name=":1">{{Citation |last1=Didier |first1=Dominique |chapter=Phylogeny, Biology and Classification of Extant Holocephalans |date=2012-04-09 |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/259294130 |title=Biology of Sharks and Their Relatives, Second Edition |volume=20123460 |pages=97–122 |editor-last=Carrier |editor-first=Jeffrey |publisher=CRC Press |language=en |doi=10.1201/b11867-6 |isbn=978-1-4398-3924-9 |last2=Kemper |first2=Jenny |last3=Ebert |first3=David |doi-broken-date=11-a de julio 2025 |editor2-last=Musick |editor2-first=John |editor3-last=Heithaus |editor3-first=Michael}}</ref> La [[brankarko]]j estas kunigitaj en poŝecan faskon kovritan per folio de haŭto (la [[brankokovrilo]]), kun unuopa [[branko]]truo antaŭ la {{J|brusta naĝilo}}.<ref name="EoF" /> La brustaj naĝiloj estas sufiĉe grandaj por fari levoforton dum ne tre rapida naĝado, kio impresas, kvazaŭ la ĥimero flugas tra la akvo. Pli malantaŭe troviĝas paro da malpli grandaj {{J|pelva naĝilo}}, kaj iuj genroj havas {{N|anusa naĝilo}} antaŭ la vosto. Ĉe [[ĥimeredoj]] kaj [[rinoĥimeredoj]], la vosto estas [[leptocerka]], t.e. maldika kaj vipeca, kun similgrandaj naĝiloj sur la supra kaj malsupra randoj. Ĉe [[kalorinkedoj]], la vosto estas [[heterocerka]], kun pli granda kaj suprenklinita supra lobo, kiel ĉe multaj ŝarkoj. Estas du dorsaj naĝiloj: granda triangula unua kaj malalta, ortangula aŭ plata dua. Kelkaj ĥimeroj havas [[ĉasveneno|venenajn]] [[besta dorno|dornojn]] sur la antaŭa rando de la [[dorsa naĝilo]].<ref name=":1" /> Ĉe multaj specioj la muzelo modifiĝis kiel longa {{Ill|lingvo=d|trad=Q1326528|eo=elektrosenso|teksto=elektrosensilo}} por trovi predojn.<ref name="EoF">{{cite book |author1-last=Stevens |author1-first=John |author2-last=Last |author2-first=Peter R. |editor1-last=Paxton |editor1-first=John R. |editor2-last=Eschmeyer |editor2-first=William N. |year=1998 |title=Encyclopedia of Fishes |publisher=Academic Press |location=San Diego |page=69 |isbn=0-12-547665-5}}</ref><ref name="BullockHartline2012">{{cite book |author1-last=Bullock |author1-first=T. H. |author2-last=Hartline |author2-first=R. H. |author3-last=Kalmijn |author3-first=A. J. |author4-last=Laurent |author4-first=P. |author5-last=Murray |author5-first=R. W. |author6-last=Scheich |author6-first=H. |author7-last=Schwartz |author7-first=E. |author8-last=Szabo |author8-first=T. |editor-last=Fessard |editor-first=A. |title=Electroreceptors and Other Specialized Receptors in Lower Vertebrates |url=https://books.google.com/books?id=wq3tCAAAQBAJ&pg=PA125 |date=6 -a de decembro 2012 |publisher=Springer Science & Business Media |page=125 |isbn=978-3-642-65926-3}}</ref> La kartilaga kranio havas [[palatkvadrato]]n (supramakzelan kartilagaĵon) tute kunkreskinta kun la {{Ill|lingvo=d|trad=Q1148039|eo=neŭrokranio}} (kranian kartilagaĵon). Tio malsamas de modernaj ŝarkoj, kies palatkvadrato estas movebla kaj malkroĉebla. La malantaŭon de la kapo subtenas kunkreskinta aro de vertebroj nomata la sinarkuo konektita kun la dorno de la dorsa naĝilo.<ref name=":1" /> Anstataŭ la multaj akraj konstante anstataŭigataj dentoj de la ŝarkoj, ĥimeroj havas nur ses grandajn kaj permanentajn dentoplatojn, kiuj kreskadas dum la tuta vivo de la besto. La dentoplatoj estas aranĝitaj en tri paroj, kun unu pinte de la malsupra makzelo kaj du laŭlonge de la supra makzelo. Kune ili formas elstaran, bekecan dismuelilon komparindan kun la [[incizivo]]j de [[ronĝuloj]] kaj [[lagomorfoj]] (al kiuj diversaj etnolingvaj nomoj aludas, kiel angle ''rabbitfish'' "kuniklofiŝo").<ref name=":1" /> La mineraliĝa maniero de ĥimeraj dentoj estas unika inter vertebruloj. La plejparto de ĉiu plato estas formita el relative mola osto[[dentino]], sed la aktiva rando estas fortigita per unika, hipermineraligita [[histo]] nomata [[pleromino]]. Pleromino estas malmolega histo simila al [[emajlo (dento)|emajlo]], aranĝita en platoj aŭ stangoj kun bidoj, sed demetita de ĉeloj derivitaj de la {{Ill|lingvo=d|trad=Q32838|eo=mezenkimo}} kaj similaj al tiuj, kiuj formas [[osto|ostaĵon]]. La malmoleco de pleromino ŝuldiĝas al la mineralo [[vitlokito]], kiu kristaliĝas ene de la dentoj dum la besto maturiĝas. Aliaj vertebruloj kun hipermineraligitaj dentoj utiligas emajlon, kiu demetiĝas de [[ameloblasto]]j kaj entenas rondajn kristalojn de la mineralo [[apatito]].<ref>{{Cite journal |last1=Iijima |first1=Mayumi |last2=Ishiyama |first2=Mikio |date=2020-10-29 |title=A unique mineralization mode of hypermineralized pleromin in the tooth plate of Chimaera phantasma contributes to its microhardness |journal=Scientific Reports |language=en |volume=10 |issue=1 |page=18591 |doi=10.1038/s41598-020-75545-0 |pmid=33122684 |pmc=7596707 |bibcode=2020NatSR..1018591I |issn=2045-2322}}</ref> Malsame de ŝarkoj, ĥimeroj havas apartajn [[anuso]]n kaj [[urina kaj reprodukta sistemo|urinan-generan]] truon. == Kutimoj == La ĥimeroj vivas precipe ĉe moderklimataj marfundoj (iuj specioj pli ol 2000 m profunde),<ref>{{Citation |last1=Didier |first1=Dominique |chapter=Phylogeny, Biology and Classification of Extant Holocephalans |date=2012-04-09 |title=Biology of Sharks and Their Relatives, Second Edition |volume=20123460 |pages=97–122 |editor-last=Carrier |editor-first=Jeffrey |chapter-url=http://www.crcnetbase.com/doi/abs/10.1201/b11867-6 |access-date=2024-09-26 |publisher=CRC Press |language=en |doi=10.1201/b11867-6 |isbn=978-1-4398-3924-9 |last2=Kemper |first2=Jenny |last3=Ebert |first3=David |doi-broken-date=11 July 2025 |editor2-last=Musick |editor2-first=John |editor3-last=Heithaus |editor3-first=Michael|chapter-url-access=subscription }}</ref>. Malmultaj modernaj specioj kutime loĝas en malprofunda akvo. Escepte, anoj de la [[genro]] ''[[Callorhinchus]]'' kaj la specioj ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q1160972|eo=Chimaera monstrosa}}'' kaj ''[[Hydrolagus colliei]]'', kiuj en iuj lokoj aŭ tempoj troviĝas malpli profunde. Ili loĝas en ĉiuj oceanoj krom la Arkta kaj Antarkta. === Dieto === La kutima dieto de ĥimeroj konsistas el [[krustacoj]], [[ofiuroidoj]], kaj [[moluskoj]].<ref>{{Cite journal|last1=García-Salinas |first1=Pablo |last2=Gallego |first2=Victor |last3=Asturiano |first3=Juan F. |date=August 2021 |title=Reproductive Anatomy of Chondrichthyans: Notes on Specimen Handling and Sperm Extraction. II. Sharks and Chimaeras |journal=Animals |language=en |volume=11 |issue=8 |page=2191 |doi=10.3390/ani11082191 |issn=2076-2615 |pmc=8388383 |pmid=34438648 |doi-access=free }}</ref> La modernaj specioj estas [[demerso|demersaj]] {{Ill|lingvo=d|trad=Q5316712|eo=malmolaĵmanĝulo|teksto=malmolaĵmanĝuloj}}. === Reproduktado === La reproduktado de ĥimeroj similas al tiu de ŝarkoj en tio, ke la virĥimeroj uzas [[tenilo (biologio)|tenilojn]] por interna fekundigo de la ĥimerinoj, kaj la ĥimerinoj demetas [[ovo]]jn en ŝpinilformaj, ledecaj [[ovujo (fiŝoj)|ovujoj]].<ref name="FB">''Fishbase'' [https://www.fishbase.org/summary/OrdersSummary.php?order=Chimaeriformes]</ref> Malsame de ŝarkoj, virĥimeroj havas retireblajn helpajn seksorganojn (tenakulojn).<ref>{{cite magazine|last=Madrigal |first=Alexis |author-link=Alexis Madrigal |date=22-a de septembro 2009 |title=Freaky New Ghostshark ID'd Off California Coast |url=https://www.wired.com/2009/09/ghostshark/ |magazine=Wired |access-date=14-a de novembro 2018}}</ref><ref name="EoF" /> La frunta tenakulo estas bulbeca-stangeca elstaraĵo sur la frunto de virĥimero por teni la brustajn naĝilojn de ĥimerino dum pariĝado. Kaj la elstaraĵo kaj la dentoj sur ĝi estas retireblaj.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2508054122 Teeth outside the jaw: Evolution and development of the toothed head clasper in chimaeras]</ref> La antaŭpelvaj tenakuloj estas segilecaj hokportaj platoj kutime kaŝitaj en poŝoj antaŭ la pelvaj naĝiloj, per kiu virĥimero kroĉas sin al ĥimerino. Fine, la pelvaj teniloj (komunaj kun ŝarkoj) kunteniĝas en kartilaga ingo ĝis ili disfendiĝas en paron de plataj loboj ĉe la pinto.<ref name=":1" /> ===Parazitoj=== {{Ill|lingvo=d|trad=Q4740894|eo=malsanoj de fiŝoj|teksto=Kiel aliaj fiŝoj}}, ĥimeroj havas plurajn [[parazito]]jn. ''[[Chimaericola leptogaster]]'' (''[[Chimaericolidae]]'') estas {{Ill|lingvo=d|trad=Q575927|eo=monogenea}} parazito de la [[branko]]j de ''[[Chimaera monstrosa]]'', kiu povas atingi longon de 50 mm. ==Referencoj== [[Kategorio:Kartilagaj fiŝoj]] [[Kategorio:Karbonia vivo]] 0gieq97j230vtsvem4qxapcjmsefq2e Diskuto:Kalcia nitrato 1 950785 9442116 9441562 2026-07-30T22:00:29Z Arbarulo 135469 9442116 wikitext text/x-wiki == [[Natrikalcio]] aŭ [[Nitrokalcito]]? == El la angla versio: " '''Nitrocalcite''' is the name for a mineral which is a hydrated calcium nitrate that forms as an [[:en:Efflorescence|efflorescence]] where [[:en:Manure|manure]] contacts [[:en:Concrete|concrete]] or [[:en:Limestone|limestone]] in a dry environment as in stables or [[:en:Caverns|caverns]]. " La gugla traduko: "Nitrokalcito estas la nomo por mineralo, kiu estas hidratigita kalcia nitrato, kiu formiĝas kiel efloresko kie sterko kontaktas betonon aŭ kalkŝtonon en seka medio kiel en staloj aŭ kavernoj." [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:08, 29 jul. 2026 (UTC) PIV havas ne la unuan nek la alian. :Kie vi trovis la vorton "natrikalcio"? Mi dubegas, ke tio rilatas al kalcia nitrato, ĉar [[natrio]] estas tute alia elemento ol [[nitrogeno]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:16, 30 jul. 2026 (UTC) :[[Úsobí]], do oni faris eraron tie. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:12, 30 jul. 2026 (UTC) ::Kio pensigas vin, ke ĝi estas eraro? Ĉu ne povus esti ia procedo, kiu uzas natrion kaj kalcion, aŭ iun kunmetaĵon de ili? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:00, 30 jul. 2026 (UTC) 4zhg1yxp6jmybkgpp64pfyo3bl79qdf Audrey Flack 0 950797 9442290 9441603 2026-07-31T07:33:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9442290 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} <!--[[File:Flack_BananaSplitSundae_MIA_P866211_small.jpg|maldekstra|eta| Audrey Flack, ''Banansplita Glaciaĵkoktelo'', 1981. [[Instituto de Arto de Mineapolo|Minneapolis Instituto de Arto]]]] [[Dosiero:NOMASculptureGarden3Jan06AudreyFlack.jpg|eta| La skulptaĵo ''Civitas'' de Audrey Flack en [[Nov-Orleano]]]]--> [[Dosiero:Lisbon_(10206158946).jpg|eta| Statuo de Katerina de Braganza [[d:Q176253]], en [[Lisbono]], skalmodelo por multe pli granda planita por la [[Kvinzo|kvartalo Queens]]. Novjorko, neniam konstruita]] '''Audrey Lenora FLACK''' (naskiĝis la 30-an de majo 1931 en [[Novjorko]] - mortis la 28-an de junio 2024 samloke) estis usona bildartisto. Ŝia verko iniciatis la artan ĝenron de fotorealismo kaj ampleksas pentradon, presaĵkreadon, skulptaĵon kaj fotarton. Flack havis multajn akademiajn gradojn, inkluzive de kaj diplomiĝinto kaj [[Honoriga gradigo|honora doktoreco]] de [[Cooper Union]] en Novjorko. Krome, ŝi havis bakalaŭran diplomon pri Belartoj de [[Universitato Yale]] kaj ĉeestis la Instituton de Belartoj de la Universitato de Novjorko, kie ŝi studis [[Bildartohistorio|arthistorion]]. En majo 2015, Flack ricevis honoran doktoron pri belartoj de [[Universitato Clark]], kie ŝi faris lernejfinan paroladon. La verkoj de Flack estas montrataj en pluraj gravaj muzeoj, inkluzive de la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]], la [[Metropola Muzeo de Arto]], la Smithsonian Amerika Arta Muzeo, la [[Muzeo Whitney de Usona Arto|Whitney Muzeo de Amerika Arto]], kaj la [[Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Muzeo]]. La fotorealismaj pentraĵoj de Flack estis la unuaj tiaj pentraĵoj aĉetitaj por la permanenta kolekto de la Muzeo de Moderna Arto, kaj ŝia heredaĵo kiel fotorealisto plu vivas por influi multajn usonajn kaj internaciajn artistojn hodiaŭ. La Arta Muzeo J.B. Speed en [[Louisville (Kentukio)|Louisville, Kentukio]], organizis retrospektivon de ŝia verko, kaj la pioniraj klopodoj de Flack en la mondon de fotorealismo popularigis la ĝenron tiel, ke ĝi restas hodiaŭ. <ref>{{cite web|last1=Meisel|first1=Louis|title=Biography of Audrey Flack|url=http://audreyflack.com/af/index.php?name=bio|access-date=February 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20080318070027/http://www.audreyflack.com/AF/index.php?name=bio|archive-date=March 18, 2008|url-status=dead}}</ref> Flack estis Honora Vicprezidanto de la Nacia Asocio de Virinaj Artistoj. Lerta [[Banĝo|banĝisto]], Flack estis ĉefa kantisto por ''Audrey Flack kaj la bando History of Art,'' kiuj publikigis albumon en 2012. <ref name="Baskind2">{{cite news|url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/remarkable-legacy-artist-feminist-audrey-flack-died-180978318/|title=The Remarkable Legacy of Artist and Feminist Audrey Flack, Dead at 93|date=la 3-an de julio 2024|access-date=la 5-an de julio 2024|last=Baskind|first=Samantha|work=Smithsonian (revuo)}}</ref> Flack estis unu el la unuaj artistinoj aldonitaj al la ''Historio de Arto'' de [[Horst Waldemar Janson|Janson]] kiam la tria eldono estis publikigita en 1986. <ref name="Baskind2" /><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/historyofart0003jans/page/8/mode/2up?q=women|last1=Janson|first1=H.W.|last2=Janson|first2=Anthony F.|publisher=H.N. Abrams; Prentice-Hall|title=History of Art|isbn=978-0-13-389388-5|page=8|date=1986|via=[[Internet Archive]]|access-date=July 5, 2024|quote=And the achievement of women artists here receives recognition, long overdue.}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.audreyflack.com}} * [https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/stand-aside-old-masters-feminist-artist-cultivating-her-old-mistress-legacy-180978318/ La rimarkinda heredaĵo de artistino kaj feministino Audrey Flack, mortinta 93-jaraĝa"]—''Smithsonian'' magazine obituary * [https://web.archive.org/web/20050422070443/http://cda.morris.umn.edu/~lamberts/audreyflack/index.html "Audrey Flack: Breaking the Rules"] * [http://www.imamuseum.org/art/collections/artist/flack-audrey-l Audrey Flack in the Indianapolis Museum of Art] * [https://web.archive.org/web/20110806044339/http://www.ngv.vic.gov.au/explore/ngv-collection/artist-a-z?sq_content_src=+dXJsPWh0dHAlM0ElMkYlMkZ3d3cubmd2LnZpYy5nb3YuYXUlMkZjb2xhcHAlMkZwdWIlMkZhcnRpc3RzJTJGOTYxJTJGZGV0YWlscyZhbGw9MQ%3D%3D Audrey Flack in National Gallery of Victoria] * [http://www.guggenheim.org/new-york/exhibitions/past/exhibit/2867/ Audrey Flack exhibition, the Guggenheim Museum] * [http://blog.aaa.si.edu/2011/03/my-portrait-of-anwar-sadat.html My Portrait of Anwar Sadat] by Audrey Flack, ''Archives of American Art Blog'', Smithsonian Institution * [https://www.aaa.si.edu/collections/interviews/oral-history-interview-audrey-flack-15653 Oral history interview with Audrey Flack, 2009 Feb. 16], ''Archives of American Art Blog'', Smithsonian Institution * [http://www.hollistaggart.com/artists/audrey-flack Audrey Flack Biography: Hollis Taggart Galleries] {{Ĝermo|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Flack, Audrey}} [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] 64fhwa61sy46f71o95p24dkiikwf45e Tamás Katona (historiisto) 0 950801 9441803 9441628 2026-07-30T12:00:21Z Crosstor 3176 finredakto 9441803 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Tomaso|Tamás]] Katona''' [tamAŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Katona Tamás''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[bibliotekisto]], [[politikisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM60066;jsessionid=86030FEFB4D3DCB5A4C671C7BEA1FEFA hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=644884&date=2026-07-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1932|2|2}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2013|6|28}} en Budapeŝto. [[Dosiero:Katona Tamás történész emléktáblája.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Memortabulo pri {{paĝonomo}}}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris bibliotekistan diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1955]]. jam ekde 1954 li havis statuson en provinca biblioteko, poste en aliaj bibliotekoj, ekde 1960 en Budapeŝto. Inter 1961–1987 li estis redaktoro en eldonejo, poste 2 jarojn li laboris [[liberprofesie]]. Tuj depost fino de la socialismo (1990) li havis statusojn en ministerio, inter 1994–1998 li estis urbestro en ĉefurba distrikto, poste 2 jarojn li estis [[docento]] en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]], fine li estis ambasadoro en [[Pollando]]. En tiu erao li estis ankaŭ [[parlamentano]]. Li edziĝis dufoje, la unua edzino naskis 2 filinojn, la dua filon. Li ricevis [[premio]]jn inter 1981-2009. [[Dosiero:Katona Tamás (1).JPG|eta|{{centre|{{paĝonomo}} (maldekstre) en 2008}}]] == Elektitaj kontribuoj == * ''A korona kilenc évszázada. Történelmi források a magyar koronáról'' (kompilaĵo, 1979) * ''Budavár bevételének emlékezete, 1849'' (kompilaĵo, 1989) * ''Emlékezünk. 1849. október 6.'' (1999) * Katona Tamás–Arday Lajos: ''110 év. Az Interparlamentáris Unió Magyar Nemzeti Csoportjának története''; (kunaŭtoro, 2006) * ''Az 1848–49-es forradalom és szabadságharc emlékhelyei'' (kunredaktoro, 2013) == Fontoj == * [https://www.parlament.hu/kepviselo/elet/k071.htm biografio hungare kun foto] * [https://epa.oszk.hu/00000/00018/00028/pdf/EPA00018_hadtortenelmi_2013_3_887-891.pdf biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Katona Tamas}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ayi9wnouhy48isgs54j49bbg1rkalnt Kategorio:Kapsaicinoidoj 14 950813 9441815 2026-07-30T12:50:01Z DidCORN 34571 DidCORN movis paĝon [[Kategorio:Kapsaicinoidoj]] al [[Kategorio:Kapsikinoidoj]]: Konforme lâl la termino "kapsikino", kiun ili produktas 9441815 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[:Kategorio:Kapsikinoidoj]] pboeajamy9vlt6yb8w1t76j7rfpbk73 Diskuto:Bondata 1 950814 9441822 2026-07-30T13:46:50Z Filozofo 3592 /* "Bondata"?! */ nova sekcio 9441822 wikitext text/x-wiki == "Bondata"?! == Renkontinte la priskribon "bondata", oni apenaŭ konjektus, ke temas pri aŭtenta malnova objekto. Miaopinie nepre necesas ŝanĝi titolon al io pli rekonebla. Krome, apenaŭ ekzistas artikoloj kun adjektivaj titoloj. Ĉu eble la titolo devus esti la substantiva nomo de tiu eco, ekzemple "Aŭtentaĵo" aŭ "Aŭtenteco"? Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:46, 30 jul. 2026 (UTC) 4b2y3jw5fee7hh2opergwatvquns4bo 9441828 9441822 2026-07-30T13:55:28Z Filozofo 3592 /* "Bondata"?! */ Alĝustigo 9441828 wikitext text/x-wiki == "Bondata"?! == Renkontinte la priskribon "bondata", oni apenaŭ konjektus, ke temas pri aŭtenta malnova objekto. Miaopinie nepre necesas ŝanĝi titolon al io pli rekonebla. Krome, apenaŭ ekzistas artikoloj kun adjektivaj titoloj. Ĉu eble la titolo devus esti la substantiva nomo de tiu eco, ekzemple "Aŭtentaĵo" aŭ "Aŭtenteco"? Bonvolu noti, ke la teksto de Esperanta artikolo ne kongruas kun la ligita anglalingva artikolo, kie temas ne pri objektoj sed pri stilo, kaj ne pri aŭtenteco, sed pri malnova stilo, do "bondata" devus esti "malnovstila". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:46, 30 jul. 2026 (UTC) 9sjyvpmwmpkz093jxq7ddam32lcvdzr 9442258 9441828 2026-07-31T06:23:04Z RG72 11847 9442258 wikitext text/x-wiki == "Bondata"?! == Renkontinte la priskribon "bondata", oni apenaŭ konjektus, ke temas pri aŭtenta malnova objekto. Miaopinie nepre necesas ŝanĝi titolon al io pli rekonebla. Krome, apenaŭ ekzistas artikoloj kun adjektivaj titoloj. Ĉu eble la titolo devus esti la substantiva nomo de tiu eco, ekzemple "Aŭtentaĵo" aŭ "Aŭtenteco"? Bonvolu noti, ke la teksto de Esperanta artikolo ne kongruas kun la ligita anglalingva artikolo, kie temas ne pri objektoj sed pri stilo, kaj ne pri aŭtenteco, sed pri malnova stilo, do "bondata" devus esti "malnovstila". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:46, 30 jul. 2026 (UTC) Tre strangaj artikolo, nomo kaj ideo. En la nuna formo ili estas ne akcepteblaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:23, 31 jul. 2026 (UTC) 1cqahzpiuxylsvtplohipmhpk7zwv8l P. B. Heenan 0 950815 9441973 2026-07-30T18:02:38Z Kani 670 Kani movis paĝon [[P. B. Heenan]] al [[Peter Brian Heenan]] 9441973 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Peter Brian Heenan]] 41nj6vwm9q8cqqsjunkrijn1xqs3yt8 Uzanto-Diskuto:La Fantamo 3 950816 9442001 2026-07-30T18:43:50Z Kani 670 /* Saluton kaj bonvenon */ nova sekcio 9442001 wikitext text/x-wiki == Saluton kaj bonvenon == Mi ekkorektis la artikolon [[Nov-Ĵerzejo kontraŭ T. L. O.]], sed mi trovis multajn korektindaĵojn. Vi povas vidi tion klakante ĉe ''Vidi historion'' kaj poste ĉe ''antaŭa''. Meze mi laciĝis kaj devis marki la artikolon kiel polurinda. Mi rekomendas al vi pli zorge kontroli la lingvan ĝustecon kaj eĉ ne enmeti tiom longajn tekstojn. Ju pli longa, des pli da eraroj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 30 jul. 2026 (UTC) 0zhi6kx6v6a3wx3pjsbaqqc6yd5rsd7 9442216 9442001 2026-07-31T03:29:42Z La Fantamo 259891 /* Saluton kaj bonvenon */ Respondo 9442216 wikitext text/x-wiki == Saluton kaj bonvenon == Mi ekkorektis la artikolon [[Nov-Ĵerzejo kontraŭ T. L. O.]], sed mi trovis multajn korektindaĵojn. Vi povas vidi tion klakante ĉe ''Vidi historion'' kaj poste ĉe ''antaŭa''. Meze mi laciĝis kaj devis marki la artikolon kiel polurinda. Mi rekomendas al vi pli zorge kontroli la lingvan ĝustecon kaj eĉ ne enmeti tiom longajn tekstojn. Ju pli longa, des pli da eraroj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 30 jul. 2026 (UTC) :Dankon. Mi scias mia Esperanto ne estas la plej bona. Mi certe faros plurajn erarojn eĉ en ĉi tiu respondo, mi bedaŭras. Mi estas tre dankema kiam homoj helpas min kun la redaktado, ĉar estas nuancoj en esperanto, kiujn mi malfacile ankoraŭ kompreni. Estonte, mi provos pli bone revizii miajn artikolojn antaŭ ol mi publikigas ilin. Mi provis ekkorekti partoj de [[Nov-Ĵerzejo kontraŭ T. L. O.]], ke mi rimarkis, estis malĝustaj. Dankon denove. [[Uzanto:La Fantamo|La Fantamo]] ([[Uzanto-Diskuto:La Fantamo|diskuto]]) 03:29, 31 jul. 2026 (UTC) o334b52k7omx8sr4yv9yeoge2imimlq Kolegio Pembroke (Kembriĝo) 0 950817 9442007 2026-07-30T18:54:22Z Mfcayley 260638 Kreis novan paĝon kun "<nowiki>''</nowiki>Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Oksfordo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Oksfordo bonvolu rigardi [[Pembroke College]]<nowiki>''</nowiki> Pembroke College (Kolegio de Pembroke) estas estas [[kolegio]] de la [[Universitato Kembriĝo]], [[Anglio]]. Fondita en 1347 de Marie de St Pol, Grafino de Pembroke, ĝi estas la tria plej malnova kolegio en Kembriĝo.<ref>[https://www.pem.cam.ac.uk/college<nowiki>|Oficia..." 9442007 wikitext text/x-wiki <nowiki>''</nowiki>Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Oksfordo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Oksfordo bonvolu rigardi [[Pembroke College]]<nowiki>''</nowiki> Pembroke College (Kolegio de Pembroke) estas estas [[kolegio]] de la [[Universitato Kembriĝo]], [[Anglio]]. Fondita en 1347 de Marie de St Pol, Grafino de Pembroke, ĝi estas la tria plej malnova kolegio en Kembriĝo.<ref>[https://www.pem.cam.ac.uk/college<nowiki>|Oficiala retejo de Kolegio Pembroke]</nowiki></ref> f3x48l98wijz7aovz6alodksdypgjym 9442015 9442007 2026-07-30T19:05:19Z Mfcayley 260638 Koboldo 9442015 wikitext text/x-wiki <nowiki>''</nowiki>Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Oksfordo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Oksfordo bonvolu rigardi [[Pembroke College]]<nowiki>''</nowiki> Pembroke College (Kolegio de Pembroke) estas estas [[kolegio]] de la [[Universitato Kembriĝo]], [[Anglio]]. Fondita en 1347 de Marie de St Pol, Grafino de Pembroke, ĝi estas la tria plej malnova kolegio en Kembriĝo.<ref>[https://www.pem.cam.ac.uk/college Oficiala retejo de Kolegio Pembroke]</ref> mn9rf9bbcwlvd9crvl4p475dlg6l28t 9442031 9442015 2026-07-30T19:44:10Z Mfcayley 260638 mi aldonis informojn 9442031 wikitext text/x-wiki <nowiki>''</nowiki>Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Oksfordo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Oksfordo bonvolu rigardi [[Pembroke College]]<nowiki>''</nowiki> Pembroke College (Kolegio de Pembroke) estas estas [[kolegio]] de la [[Universitato Kembriĝo]], [[Anglio]]. Fondita en 1347 de Marie de St Pol, Grafino de Pembroke, kun la nomo "Hall of Valence Mary''"'', ĝi estas la tria plej malnova kolegio en Kembriĝo.<ref>[https://www.pem.cam.ac.uk/college Oficiala retejo de Kolegio Pembroke]</ref> Poste ĝia noma ŝanĝis al Pembroke Hall, kaj fine, en 1856, al Pembroke College. === Gravaj Kolegianoj === * [[Nicholas Ridley]], kleriko kaj martiro * [[Edmund Spenser]], poeto * [[Lancelot Andrewes]], episkopo kaj unu el la tradukantoj de la Biblia [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo]] * [[William Pitt]], brita ĉefministro * [[Harold Bloom]], usona literatura kritikisto <references /><nowiki>[[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]]</nowiki> 3pl1dob3g9efi76cgeeo2y5wolxtwky 9442034 9442031 2026-07-30T19:46:21Z Mfcayley 260638 9442034 wikitext text/x-wiki <nowiki>''</nowiki>Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Oksfordo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Oksfordo bonvolu rigardi [[Pembroke College]]<nowiki>''</nowiki> Pembroke College (Kolegio de Pembroke) estas estas [[kolegio]] de la [[Universitato Kembriĝo]], [[Anglio]]. Fondita en 1347 de Marie de St Pol, Grafino de Pembroke, kun la nomo "Hall of Valence Mary''"'', ĝi estas la tria plej malnova kolegio en Kembriĝo.<ref>[https://www.pem.cam.ac.uk/college Oficiala retejo de Kolegio Pembroke]</ref> Poste ĝia noma ŝanĝis al Pembroke Hall, kaj fine, en 1856, al Pembroke College. === Gravaj Kolegianoj === * [[Nicholas Ridley]], kleriko kaj martiro * [[Edmund Spenser]], poeto * [[Lancelot Andrewes]], episkopo kaj unu el la tradukantoj de la Biblia [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo]] * [[William Pitt]], brita ĉefministro * [[Harold Bloom]], usona literatura kritikisto <references /> [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] qpi8bqzq7i8h25yqji0927ikol7byfx 9442037 9442034 2026-07-30T19:51:11Z Mfcayley 260638 Mi aldonis subtitolon "Referebcoj" 9442037 wikitext text/x-wiki <nowiki>''</nowiki>Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Oksfordo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Oksfordo bonvolu rigardi [[Pembroke College]]<nowiki>''</nowiki> Pembroke College (Kolegio de Pembroke) estas estas [[kolegio]] de la [[Universitato Kembriĝo]], [[Anglio]]. Fondita en 1347 de Marie de St Pol, Grafino de Pembroke, kun la nomo "Hall of Valence Mary''"'', ĝi estas la tria plej malnova kolegio en Kembriĝo.<ref>[https://www.pem.cam.ac.uk/college Oficiala retejo de Kolegio Pembroke]</ref> Poste ĝia noma ŝanĝis al Pembroke Hall, kaj fine, en 1856, al Pembroke College. === Gravaj Kolegianoj === * [[Nicholas Ridley]], kleriko kaj martiro * [[Edmund Spenser]], poeto * [[Lancelot Andrewes]], episkopo kaj unu el la tradukantoj de la Biblia [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo]] * [[William Pitt]], brita ĉefministro * [[Harold Bloom]], usona literatura kritikisto == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] mnfexfqomf80dy6utcjm0pv1g25rcbl 9442041 9442037 2026-07-30T19:55:06Z Mfcayley 260638 formatado 9442041 wikitext text/x-wiki ''Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Oksfordo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Oksfordo bonvolu rigardi [[Pembroke College]]'' Pembroke College (Kolegio de Pembroke) estas estas [[kolegio]] de la [[Universitato Kembriĝo]], [[Anglio]]. Fondita en 1347 de Marie de St Pol, Grafino de Pembroke, kun la nomo "Hall of Valence Mary''"'', ĝi estas la tria plej malnova kolegio en Kembriĝo.<ref>[https://www.pem.cam.ac.uk/college Oficiala retejo de Kolegio Pembroke]</ref> Poste ĝia noma ŝanĝis al Pembroke Hall, kaj fine, en 1856, al Pembroke College. === Gravaj Kolegianoj === * [[Nicholas Ridley]], kleriko kaj martiro * [[Edmund Spenser]], poeto * [[Lancelot Andrewes]], episkopo kaj unu el la tradukantoj de la Biblia [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo]] * [[William Pitt]], brita ĉefministro * [[Harold Bloom]], usona literatura kritikisto == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] qgmyzur5830r80xsrfq79183fre45jg 9442042 9442041 2026-07-30T19:55:49Z Mfcayley 260638 eta redakto 9442042 wikitext text/x-wiki ''Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Kembriĝo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Oksfordo bonvolu rigardi [[Pembroke College]]'' Pembroke College (Kolegio de Pembroke) estas estas [[kolegio]] de la [[Universitato Kembriĝo]], [[Anglio]]. Fondita en 1347 de Marie de St Pol, Grafino de Pembroke, kun la nomo "Hall of Valence Mary''"'', ĝi estas la tria plej malnova kolegio en Kembriĝo.<ref>[https://www.pem.cam.ac.uk/college Oficiala retejo de Kolegio Pembroke]</ref> Poste ĝia noma ŝanĝis al Pembroke Hall, kaj fine, en 1856, al Pembroke College. === Gravaj Kolegianoj === * [[Nicholas Ridley]], kleriko kaj martiro * [[Edmund Spenser]], poeto * [[Lancelot Andrewes]], episkopo kaj unu el la tradukantoj de la Biblia [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo]] * [[William Pitt]], brita ĉefministro * [[Harold Bloom]], usona literatura kritikisto == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] 1cutsbua6u614lmyrmpo5486a9nykzx 9442323 9442042 2026-07-31T08:47:00Z Mfcayley 260638 Koboldo 9442323 wikitext text/x-wiki ''Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Kembriĝo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Oksfordo bonvolu rigardi [[Pembroke College]]'' Pembroke College (Kolegio de Pembroke) estas estas [[kolegio]] de la [[Universitato Kembriĝo]], [[Anglio]]. Fondita en 1347 de Marie de St Pol, Grafino de Pembroke, kun la nomo "Hall of Valence Mary''"'', ĝi estas la tria plej malnova kolegio en Kembriĝo.<ref>[https://www.pem.cam.ac.uk/college Oficiala retejo de Kolegio Pembroke]</ref> Poste ĝia nomo ŝanĝis al Pembroke Hall, kaj fine, en 1856, al Pembroke College. === Gravaj Kolegianoj === * [[Nicholas Ridley]], kleriko kaj martiro * [[Edmund Spenser]], poeto * [[Lancelot Andrewes]], episkopo kaj unu el la tradukantoj de la Biblia [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo]] * [[William Pitt]], brita ĉefministro * [[Harold Bloom]], usona literatura kritikisto == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] 52qbzrexl6dgusv7kofasj4u7300go9 9442333 9442323 2026-07-31T09:15:39Z Mfcayley 260638 9442333 wikitext text/x-wiki ''Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Kembriĝo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Oksfordo bonvolu rigardi [[Pembroke College]]'' Pembroke College (Kolegio Pembroke) estas estas [[kolegio]] de la [[Universitato Kembriĝo]], [[Anglio]]. Fondita en 1347 de Marie de St Pol, Grafino de Pembroke, kun la nomo "Hall of Valence Mary''"'', ĝi estas la tria plej malnova kolegio en Kembriĝo.<ref>[https://www.pem.cam.ac.uk/college Oficiala retejo de Kolegio Pembroke]</ref> Poste ĝia nomo ŝanĝis al Pembroke Hall, kaj fine, en 1856, al Pembroke College. === Gravaj Kolegianoj === * [[Nicholas Ridley]], kleriko kaj martiro * [[Edmund Spenser]], poeto * [[Lancelot Andrewes]], episkopo kaj unu el la tradukantoj de la Biblia [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo]] * [[William Pitt]], brita ĉefministro * [[Harold Bloom]], usona literatura kritikisto == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] 5ynu6l4r72z0sgqg2wrja0cquuopzfg 9442334 9442333 2026-07-31T09:18:30Z Mfcayley 260638 9442334 wikitext text/x-wiki ''Tiu ĉi artikolo temas pri kolegio de la Universitato de Kembriĝo. Por la samnoma kolegio de la Universitato de Oksfordo bonvolu rigardi [[Pembroke College]]'' Pembroke College (Kolegio Pembroke) estas [[kolegio]] de la [[Universitato Kembriĝo]], [[Anglio]]. Fondita en 1347 de Marie de St Pol, Grafino de Pembroke, kun la nomo "Hall of Valence Mary" (Halo de Valence Mary), ĝi estas la tria plej malnova kolegio en Kembriĝo.<ref>[https://www.pem.cam.ac.uk/college Oficiala retejo de Kolegio Pembroke]</ref> Poste ĝia nomo ŝanĝis al Pembroke Hall (Halo Pembroke), kaj fine, en 1856, al Pembroke College. === Gravaj Kolegianoj === * [[Nicholas Ridley]], kleriko kaj martiro * [[Edmund Spenser]], poeto * [[Lancelot Andrewes]], episkopo kaj unu el la tradukantoj de la Biblia [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo]] * [[William Pitt]], brita ĉefministro * [[Harold Bloom]], usona literatura kritikisto == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] dkodb014r8577bj7d0lzhe0dtogp7lc Psikotekniko 0 950818 9442045 2026-07-30T19:58:56Z Stefangrotz 91903 Stefangrotz movis paĝon [[Psikotekniko]] al [[Psikotekniko (teatro)]]: vidu diskutejo 9442045 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Psikotekniko (teatro)]] d475ohhnqgu1gs4kmv3oes8dw5mat54 Diskuto:Psikotekniko 1 950819 9442047 2026-07-30T19:58:56Z Stefangrotz 91903 Stefangrotz movis paĝon [[Diskuto:Psikotekniko]] al [[Diskuto:Psikotekniko (teatro)]]: vidu diskutejo 9442047 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Psikotekniko (teatro)]] dqq6epcc41yveqen9joghfjxlyfk472 Mezlernejfina ekzameno en Finnlando 0 950820 9442077 2026-07-30T20:45:08Z Näin on näreet 255377 Kreis novan paĝon kun "'''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Aliaj subekzamenoj devas esti min..." 9442077 wikitext text/x-wiki '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. [[Kategorio:Eduko en Finnlando]] phwxmocgbu3s7kwc1kx2wluf1il60dz 9442082 9442077 2026-07-30T20:54:29Z Näin on näreet 255377 9442082 wikitext text/x-wiki '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' (''ylioppilastutkinto''/''studentexamen'') estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. En jubileo por la sukcesantaj partoprenantoj oni normale kantas ''Gaudeamus igitur''. == Fremdaj lingvoj (aliaj ol la sveda kaj la finna), pri kiuj ekzistas subekzameno == *angla *franca *germana *rusa *hispana *latina *itala *portugala == Realaj fakoj, pri kiuj ekzistas subekzameno == *biologio *fiziko *religio *sanscio *psikologio [[Kategorio:Eduko en Finnlando]] 9pzf28puutl3sq2ruw7t4j64lu0sb00 9442084 9442082 2026-07-30T20:56:21Z Näin on näreet 255377 9442084 wikitext text/x-wiki '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' (''ylioppilastutkinto''/''studentexamen'') estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. En jubileo por la sukcesantaj partoprenantoj oni normale kantas ''Gaudeamus igitur''. == Fremdaj lingvoj (aliaj ol la sveda kaj la finna), pri kiuj ekzistas subekzameno == *angla *franca *germana *rusa *hispana *latina *itala *portugala == Realaj fakoj, pri kiuj ekzistas subekzameno == *biologio *fiziko *religio *sanscio *psikologio *filosofio *historio *geologio [[Kategorio:Eduko en Finnlando]] mpc5dnj9x17rre3n0bvp41nj3z3ll4x 9442088 9442084 2026-07-30T21:00:14Z Näin on näreet 255377 [[Uzanto:Taylor 49]], legu 9442088 wikitext text/x-wiki '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' (''ylioppilastutkinto''/''studentexamen'') estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. En jubileo por la sukcesantaj partoprenantoj oni normale kantas ''Gaudeamus igitur''. Ili normale uzas la ĉapelon ''ylioppilaslakki'' aŭ ''valkolakki''/''studentmössa''. Krom la finna kaj la sveda, ekde 2028 oni povas fari la ekzamenon angle sed nur, se la lingvoscio de la finna nek la sveda ne estas sukcesa. == Fremdaj lingvoj (aliaj ol la sveda kaj la finna), pri kiuj ekzistas subekzameno == *angla *franca *germana *rusa *hispana *latina *itala *portugala == Realaj fakoj, pri kiuj ekzistas subekzameno == *biologio *fiziko *religio *sanscio *psikologio *filosofio *historio *geologio [[Kategorio:Eduko en Finnlando]] 986k9ukz4vu9sta1vuk11aen4kvtz98 9442090 9442088 2026-07-30T21:03:16Z Näin on näreet 255377 9442090 wikitext text/x-wiki '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' (''ylioppilastutkinto''/''studentexamen'') de [[Finnlando]] estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. En jubileo por la sukcesantaj partoprenantoj oni normale kantas ''Gaudeamus igitur''. Ili normale uzas la ĉapelon ''ylioppilaslakki'' aŭ ''valkolakki''/''studentmössa''. Krom la finna kaj la sveda, ekde 2028 oni povas fari la ekzamenon angle sed nur, se la lingvoscio de la finna nek la sveda ne estas sukcesa. == Fremdaj lingvoj (aliaj ol la sveda kaj la finna), pri kiuj ekzistas subekzameno == *angla *franca *germana *rusa *hispana *latina *itala *portugala == Realaj fakoj, pri kiuj ekzistas subekzameno == *biologio *fiziko *religio *sanscio *psikologio *filosofio *historio *geologio [[Kategorio:Eduko en Finnlando]] c3omqm3gl3a5pc37jti7dxqm6fkm9c7 9442098 9442090 2026-07-30T21:16:42Z Näin on näreet 255377 9442098 wikitext text/x-wiki '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' (''ylioppilastutkinto''/''studentexamen'') de [[Finnlando]] estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. Ĝis 2004 la alia enlanda lingvo estis deviga por la ĉiuj. En 2019 la lingvo- kaj etnonaciisma [[Sveda popola partio de Finnlando]] preskaŭ sukcesis rekrei tiun devon, sed ĉar ekzemple la plej multaj mezlernejestroj, la Ligo de Mezlernejanoj kaj multaj gepatroj de mezlernejanoj kolerigis, la registaro ne kuraĝis realigi la decidon. En jubileo por la sukcesantaj partoprenantoj oni normale kantas ''Gaudeamus igitur''. Ili normale uzas la ĉapelon ''ylioppilaslakki'' aŭ ''valkolakki''/''studentmössa''. Krom la finna kaj la sveda, ekde 2028 oni povas fari la ekzamenon angle sed nur, se la lingvoscio de la finna nek la sveda ne estas sukcesa. [[Kuva:Ylioppilaslakki.png|thumb|Finna ''ylioppilaslakki''/''studentmössa''.]] == Fremdaj lingvoj (aliaj ol la sveda kaj la finna), pri kiuj ekzistas subekzameno == *angla *franca *germana *rusa *hispana *latina *itala *portugala == Realaj fakoj, pri kiuj ekzistas subekzameno == *biologio *fiziko *religio *sanscio *psikologio *filosofio *historio *geologio [[Kategorio:Eduko en Finnlando]] 8i0xuqoj30e45kz61ivgbvm5zpqu9hz 9442103 9442098 2026-07-30T21:20:33Z Näin on näreet 255377 9442103 wikitext text/x-wiki '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' (''ylioppilastutkinto''/''studentexamen'') de [[Finnlando]] estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. Ĝis 2004 la alia enlanda lingvo estis deviga por la ĉiuj. En 2019 la lingvo- kaj etnonaciisma [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] preskaŭ sukcesis rekrei tiun devon, sed ĉar ekzemple la plej multaj mezlernejestroj, la Ligo de Mezlernejanoj kaj multaj gepatroj de mezlernejanoj kolerigis, la registaro ne kuraĝis realigi la decidon. Kiel konsolo por la finn-sveda naciisma politikistino [[Anna-Maja Henriksson]] estis plenumata, ke oni pliigos la bazlernejan devigan svedan<ref>https://www.ksml.fi/uutissuomalainen/4675735</ref>. En jubileo por la sukcesantaj partoprenantoj oni normale kantas ''Gaudeamus igitur''. Ili normale uzas la ĉapelon ''ylioppilaslakki'' aŭ ''valkolakki''/''studentmössa''. Krom la finna kaj la sveda, ekde 2028 oni povas fari la ekzamenon angle sed nur, se la lingvoscio de la finna nek la sveda ne estas sukcesa. [[Kuva:Ylioppilaslakki.png|thumb|Finna ''ylioppilaslakki''/''studentmössa''.]] == Fremdaj lingvoj (aliaj ol la sveda kaj la finna), pri kiuj ekzistas subekzameno == *angla *franca *germana *rusa *hispana *latina *itala *portugala == Realaj fakoj, pri kiuj ekzistas subekzameno == *biologio *fiziko *religio *sanscio *psikologio *filosofio *historio *geologio [[Kategorio:Eduko en Finnlando]] qhlhdfqr4xcl8jzb4p37qjwizal4b4f 9442106 9442103 2026-07-30T21:23:43Z Näin on näreet 255377 9442106 wikitext text/x-wiki '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' (''ylioppilastutkinto''/''studentexamen'') de [[Finnlando]] estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. Ĝis 2004 la alia enlanda lingvo estis deviga por la ĉiuj. En 2019 la lingvo- kaj etnonaciisma [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] preskaŭ sukcesis rekrei tiun devon, sed ĉar ekzemple la plej multaj mezlernejestroj, la Ligo de Mezlernejanoj kaj multaj gepatroj de mezlernejanoj kolerigis, la registaro ne kuraĝis realigi la decidon. Kiel konsolo por la finn-sveda naciisma politikistino [[Anna-Maja Henriksson]] estis plenumata, ke oni pliigos la bazlernejan devigan svedan<ref>https://www.ksml.fi/uutissuomalainen/4675735</ref>. En jubileo por la sukcesantaj partoprenantoj oni normale kantas ''Gaudeamus igitur''. Ili normale uzas la ĉapelon ''ylioppilaslakki'' aŭ ''valkolakki''/''studentmössa''. Krom la finna kaj la sveda, ekde 2028 oni povas fari la ekzamenon angle sed nur, se la lingvoscio de la finna nek la sveda ne estas sukcesa. [[Dosiero:Ylioppilaslakki.png|thumb|Finna ''ylioppilaslakki''/''studentmössa''.]] == Fremdaj lingvoj (aliaj ol la sveda kaj la finna), pri kiuj ekzistas subekzameno == *angla *franca *germana *rusa *hispana *latina *itala *portugala == Realaj fakoj, pri kiuj ekzistas subekzameno == *biologio *fiziko *religio *sanscio *psikologio *filosofio *historio *geologio [[Kategorio:Eduko en Finnlando]] 3ftwm2h2h4at3yt5ytsbo9znirya6ag 9442107 9442106 2026-07-30T21:24:11Z Näin on näreet 255377 9442107 wikitext text/x-wiki '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' (''ylioppilastutkinto''/''studentexamen'') de [[Finnlando]] estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. Ĝis 2004 la alia enlanda lingvo estis deviga por la ĉiuj. En 2019 la lingvo- kaj etnonaciisma [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] preskaŭ sukcesis rekrei tiun devon, sed ĉar ekzemple la plej multaj mezlernejestroj, la Ligo de Mezlernejanoj kaj multaj gepatroj de mezlernejanoj kolerigis, la registaro ne kuraĝis realigi la decidon. Kiel konsolo por la finn-sveda naciisma politikistino [[Anna-Maja Henriksson]] estis plenumata, ke oni pliigos la bazlernejan devigan svedan<ref>https://www.ksml.fi/uutissuomalainen/4675735</ref>. En jubileo por la sukcesantaj partoprenantoj oni normale kantas ''Gaudeamus igitur''. Ili normale uzas la ĉapelon ''ylioppilaslakki'' aŭ ''valkolakki''/''studentmössa''. Krom la finna kaj la sveda, ekde 2028 oni povas fari la ekzamenon angle sed nur, se la lingvoscio de la finna nek la sveda ne estas sukcesa. [[Dosiero:Ylioppilaslakki.png|thumb|Finna ''ylioppilaslakki''/''studentmössa''.]] == Fremdaj lingvoj (aliaj ol la sveda kaj la finna), pri kiuj ekzistas subekzameno == *angla *franca *germana *rusa *hispana *latina *itala *portugala == Realaj fakoj, pri kiuj ekzistas subekzameno == *biologio *fiziko *religio *sanscio *psikologio *filosofio *historio *geologio [[Kategorio:Edukado en Finnlando]] oq7w0gyttj2venx8rgjvdpwk96lnaka 9442264 9442107 2026-07-31T06:36:06Z Näin on näreet 255377 9442264 wikitext text/x-wiki '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' (''ylioppilastutkinto''/''studentexamen'') de [[Finnlando]] estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. En jubileo por la sukcesantaj partoprenantoj oni normale kantas ''Gaudeamus igitur''. Ili normale uzas la ĉapelon ''ylioppilaslakki'' aŭ ''valkolakki''/''studentmössa''. Krom la finna kaj la sveda, ekde 2028 oni povas fari la ekzamenon angle sed nur, se la lingvoscio de la finna nek la sveda ne estas sukcesa. [[Dosiero:Ylioppilaslakki.png|thumb|Finna ''ylioppilaslakki''/''studentmössa''.]] == Fremdaj lingvoj (aliaj ol la sveda kaj la finna), pri kiuj ekzistas subekzameno == *angla *franca *germana *rusa *hispana *latina *itala *portugala == Realaj fakoj, pri kiuj ekzistas subekzameno == *biologio *fiziko *religio *sanscio *psikologio *filosofio *historio *geologio [[Kategorio:Edukado en Finnlando]] ermkb973digar4g1tooag192qbxi00u 9442265 9442264 2026-07-31T06:36:29Z Näin on näreet 255377 9442265 wikitext text/x-wiki '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' (''ylioppilastutkinto''/''studentexamen'') de [[Finnlando]] estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Ĝis 2004 ankaŭ la alia enlanda lingvo estis deviga por la ĉiuj. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. En jubileo por la sukcesantaj partoprenantoj oni normale kantas ''Gaudeamus igitur''. Ili normale uzas la ĉapelon ''ylioppilaslakki'' aŭ ''valkolakki''/''studentmössa''. Krom la finna kaj la sveda, ekde 2028 oni povas fari la ekzamenon angle sed nur, se la lingvoscio de la finna nek la sveda ne estas sukcesa. [[Dosiero:Ylioppilaslakki.png|thumb|Finna ''ylioppilaslakki''/''studentmössa''.]] == Fremdaj lingvoj (aliaj ol la sveda kaj la finna), pri kiuj ekzistas subekzameno == *angla *franca *germana *rusa *hispana *latina *itala *portugala == Realaj fakoj, pri kiuj ekzistas subekzameno == *biologio *fiziko *religio *sanscio *psikologio *filosofio *historio *geologio [[Kategorio:Edukado en Finnlando]] 5thbuneixkjcwc55d84g3zs28e28e8q 9442379 9442265 2026-07-31T10:25:36Z Kani 670 9442379 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} '''Mezlernejfina ekzameno en Finnlando''' (''ylioppilastutkinto''/''studentexamen'') de [[Finnlando]] estas ekzameno, al kiu oni povas partopreni post akcepteble trairi al la lernejo ''lukio''/''gymnasium'', antaŭe ''oppikoulu''/''läroverk''. Unufoje ĝi estis arangxata en 1852. Nuntempe al ĝi partoprenas normale proksimume 40 % el la agxklaso. Ekde 2005 ekzistas nur unu por la cxiuj partoprenantoj deviga subekzameno: la ekzameno pri la hejmligvo, kiu estas por la granda plejo la finna. Ĝis 2004 ankaŭ la alia enlanda lingvo estis deviga por la ĉiuj. Aliaj subekzamenoj devas esti minimume kvar, al kiuj devas aparteni minimume tri al sekvantaj: la alia enlanda lingvo (sveda/finna), fremda lingvo (alia lingvo ol la finna kaj la sveda), realfako, matematiko. En jubileo por la sukcesantaj partoprenantoj oni normale kantas ''Gaudeamus igitur''. Ili normale uzas la ĉapelon ''ylioppilaslakki'' aŭ ''valkolakki''/''studentmössa''. Krom la finna kaj la sveda, ekde 2028 oni povas fari la ekzamenon angle sed nur, se la lingvoscio de la finna nek la sveda ne estas sukcesa. [[Dosiero:Ylioppilaslakki.png|thumb|Finna ''ylioppilaslakki''/''studentmössa''.]] == Fremdaj lingvoj (aliaj ol la sveda kaj la finna), pri kiuj ekzistas subekzameno == *angla *franca *germana *rusa *hispana *latina *itala *portugala == Realaj fakoj, pri kiuj ekzistas subekzameno == *biologio *fiziko *religio *sanscio *psikologio *filosofio *historio *geologio [[Kategorio:Edukado en Finnlando]] meufqwubp6xzit3z1ftl94m8g71lazx Diskuto:Atilo, reĝo de la skitoj 1 950821 9442117 2026-07-30T22:02:05Z Arbarulo 135469 Kreis novan paĝon kun "==Fontoj== {{re|Sj1mor}} Kiel vi faris ĉi tiun tekston? --~~~~" 9442117 wikitext text/x-wiki ==Fontoj== {{re|Sj1mor}} Kiel vi faris ĉi tiun tekston? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:02, 30 jul. 2026 (UTC) 2q1b62ukky409t8c2k69l8z29s1bvyl 9442246 9442117 2026-07-31T05:58:04Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ Respondo 9442246 wikitext text/x-wiki ==Fontoj== {{re|Sj1mor}} Kiel vi faris ĉi tiun tekston? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:02, 30 jul. 2026 (UTC) :Intrigo kaj listo de AI. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:58, 31 jul. 2026 (UTC) hu2qvo7zdccthwxieexfeel4y14djkd Anglaj-Afganaj Militoj 0 950822 9442155 2026-07-30T23:11:50Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Anglaj-Afganaj Militoj]] al [[Angl-Afganaj Militoj]] anstataŭigante alidirektilon 9442155 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Angl-Afganaj Militoj]] koi7v0s4rzpkcdx581un9fgu0qk10mp Arĥivolto 0 950823 9442158 2026-07-30T23:14:46Z Kani 670 Alidirektigis al [[Arkivolto]] 9442158 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Arkivolto]] 41ygkpm94hla6l2olz82xdehh9nkovw Miĥrabo 0 950824 9442159 2026-07-30T23:15:29Z Kani 670 Alidirektigis al [[Mihrabo]] 9442159 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mihrabo]] qxqlkb6mjsdc4g93fcqczn25tj4ynib Esperanta maldeca kaj sakro 0 950825 9442171 2026-07-30T23:31:24Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Esperanta maldeca kaj sakro]] al [[Esperanta maldeco kaj sakrado]] 9442171 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Esperanta maldeco kaj sakrado]] nqqo1mwbh1o0p8o1k5t09bjuju55xp1 Uzanto:延岡 2 950826 9442224 2026-07-31T03:59:58Z 延岡 255968 Kreis novan paĝon kun "Saluton! Mi estas japana kontribuanto al Vikipedio. Mi ĉefe interesiĝas pri fervojoj, stacidomoj, transporto kaj geografio de Japanio. Mi provas kontribui al la Esperanta Vikipedio per kreado kaj plibonigado de artikoloj. Se mi faras eraron, bonvolu informi min. Mi dankas vin pro viaj konsiloj kaj korektoj. Dankon pro via vizito al mia uzantopaĝo!" 9442224 wikitext text/x-wiki Saluton! Mi estas japana kontribuanto al Vikipedio. Mi ĉefe interesiĝas pri fervojoj, stacidomoj, transporto kaj geografio de Japanio. Mi provas kontribui al la Esperanta Vikipedio per kreado kaj plibonigado de artikoloj. Se mi faras eraron, bonvolu informi min. Mi dankas vin pro viaj konsiloj kaj korektoj. Dankon pro via vizito al mia uzantopaĝo! c577s0363eb21zkr55ytcyrhm5ceoac Tamás Katona (statistikisto) 0 950827 9442231 2026-07-31T04:58:39Z Crosstor 3176 statistikisto 9442231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Tomaso|Tamás]] Katona''' [tamAŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Katona Tamás''' estis [[Hungario|hungara]] [[statistikisto]], [[politikisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM35835;jsessionid=101B31EB129271B463CAB7B57CCD5C62 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=651269&date=2026-07-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1948|11|18}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris matematikistan diplomon en 1972 en [[Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato|Universitato Ĵdanov (Leningrado)]], poste li doktoriĝis el statistiko en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Ekonomia Universitato Károly Marx]] en [[1978]]. Post la diplomo li laboris en la centra statistika oficejo, inter 1995 kaj 1998 li gvidis la oficejon. Tamen pro kabinetoŝanĝo li laboris en ministeria instituto inter 1990-1994, krome kelkfoje li estis eĉ [[subministro]]. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1984, lia [[habilitiĝo]] okazis post 4 jaroj. Li ricevis [[premio]]jn en 1988 kaj 1998. == Elektitaj kontribuoj == * ''Statisztikai ismerettár. Fogalmak, képletek, módszerek EXCEL és SPSS alkalmazásokkal'' (kunredaktoro, 1999) * ''Demográfia'' (kunaŭtoro, 2005; 7-a eldono: 2015) * ''Challenges for analysis of the economy, the businesses and social progress. International scientific conference Szeged, November 19-21, 2009. Abstract book'' (kunaŭtoro, 2009) * ''Vavró István, a tudós és pedagógus. Ünnepi kötet Dr. Vavró István professzor 80. születésnapjára'' (kunredaktoro, 2016) == Fontoj == * [https://www.ksh.hu/mult_katona_tamas biografio hungare kun foto] * [https://web.archive.org/web/20091015075144/http://www.magyarorszag.hu/kozigazgatas/portretar/katonatamas.html biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Katona Tamas}} [[Kategorio:Hungaraj statistikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} izjcf6ghpss0uf88jsq35jtip5ouwph Bouvignies (Belgio) 0 950828 9442293 2026-07-31T07:37:40Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Ath (Belgio)]] 9442293 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ath (Belgio)]] 7bd74fpoqk3ugrilpr98cqm8d3s4ee5 László Katus 0 950829 9442308 2026-07-31T08:26:08Z Crosstor 3176 historiisto 9442308 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Ladislao|László]] Katus''' [léAslO katuŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Katus László''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[edzino]] estis [[Dolores Hegyi]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM181868;jsessionid=3D83F03CB6AFBD6A998564D36807BBA7 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=834312&date=2026-07-31 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1927|7|13}} en [[Kalocsa]], li mortis {{mortotago|2015|1|26}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en Budapeŝto en 1945, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1950]]. Post la diplomo li estis po unu jarojn viclaboristo, respektive kolego en historia instituto. Inter 1953-1957 li estis bibliotekisto en la [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]], poste ĝis 1990 en historia instituto. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1963 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Ekde 1984 li ankaŭ instruis kiel [[docento]] en [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato Janus Pannonius]], li estis ankaŭ katedrestro (1990-1995). Same li estis katedrestro en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]] (1993-1998). Li pensiuliĝis en 1997, tamen poste li instruis en kelkaj universitatoj. Li ricevis [[premio]]jn inter 1973-2009. == Elektitaj kontribuoj == * ''Il Risorgimento italiano e gli Ungheresi'' (1960) * ''Musztafa Kemál Atatürk'' (1970) * ''A délszláv–magyar kapcsolatok története. I. A kezdetektől 1849-ig'' (1998) * ''A középkor története'' (2000) * ''Hungary in the Dual Monarchy 1867–1914'' (2008) * ''A modern Magyarország születése. Magyarország története 1711–1914'' (2009) * ''Európa története a középkorban'' (2014) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20100107071344/http://www.idi.btk.pte.hu/dokumentumok/eletrajzok/katuslaszlopublista.pdf biografio hungare] * [https://almanach.pte.hu/oktato/850 biografio hungare] * [https://www.doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/5381/ datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Katus Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 2pf1sk3r5rzs9kuij7511hbzhz5pvnx 9442318 9442308 2026-07-31T08:36:42Z Crosstor 3176 9442318 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Ladislao|László]] Katus''' [léAslO katuŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Katus László''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[edzino]] estis [[Dolores Hegyi]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM181868;jsessionid=3D83F03CB6AFBD6A998564D36807BBA7 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=834312&date=2026-07-31 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1927|7|13}} en [[Kalocsa]], li mortis {{mortotago|2015|1|26}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en Budapeŝto en 1945, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1950]]. Post la diplomo li estis po unu jarojn viclaboristo, respektive kolego en historia instituto. Inter 1953-1957 li estis bibliotekisto en la [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]], poste ĝis 1990 en historia instituto. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1963 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Ekde 1984 li ankaŭ instruis kiel [[docento]] en [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato Janus Pannonius]], li estis ankaŭ katedrestro (1990-1995). Same li estis katedrestro en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]] (1993-1998). Li pensiuliĝis en 1997, tamen poste li instruis en kelkaj universitatoj. Li ricevis [[premio]]jn inter 1973-2009. == Elektitaj kontribuoj == * ''Il Risorgimento italiano e gli Ungheresi'' (1960) * ''Musztafa Kemál Atatürk'' (1970) * ''A délszláv–magyar kapcsolatok története. I. A kezdetektől 1849-ig'' (1998) * ''A középkor története'' (2000) * ''Hungary in the Dual Monarchy 1867–1914'' (2008) * ''A modern Magyarország születése. Magyarország története 1711–1914'' (2009) * ''Európa története a középkorban'' (2014) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20100107071344/http://www.idi.btk.pte.hu/dokumentumok/eletrajzok/katuslaszlopublista.pdf biografio hungare] * [https://almanach.pte.hu/oktato/850 biografio hungare] * [https://www.doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/5381/ datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Katus Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ji9y5bilr0lb87rso9ds50u180ngdml Uzanto:Mfcayley 2 950830 9442317 2026-07-31T08:36:21Z Mfcayley 260638 Paĝa kreado 9442317 wikitext text/x-wiki Michael Cayley estas emerita ŝtatoficisto loĝanta sur la insulo Hayling en Hampshire, Anglio. Inter liaj interesoj estas klasika muziko, pentrado, literaturo, genealogio kaj historio. 2qvc2byz7yf5sbr54uhxtecth5tbeso 9442322 9442317 2026-07-31T08:45:16Z Mfcayley 260638 Pliaj informoj 9442322 wikitext text/x-wiki Michael Cayley estas emerita ŝtatoficisto loĝanta sur la insulo Hayling en Hampshire, Anglio. Inter liaj interesoj estas klasika muziko, pentrado, literaturo, genealogio kaj historio. En 2007 li ricevis la duan premion en la poezia sekcio de la Belartaj Konkursoj de la UEA. g5ms0444nshxhf9266b3767fsruxayj 9442413 9442322 2026-07-31T11:21:57Z Mfcayley 260638 Pliaj informoj 9442413 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|dato de naskiĝo=26-an de februaro 1950|lingvoj=Esperanto, angla, franca, latina}} [[Dosiero:Michael_Cayley.jpg|eta|dekstra]] '''Michael CAYLEY''', angla esperantisto kaj verkisto. Li naskiĝis en Londono en 1950. Dum sia kariero li laboris kiel ŝtatoficisto, precipe en la Departemento de Enlandaj Impostoj, kie li konsilis ministrojn pri impostaj aferoj kaj iĝis direktoro. Li nun loĝas en [[Hayling Island]], [[Hampshire]]. En 1971 kaj 1973 aperis anglalingvaj poemaroj ''Moorings'' kaj ''The Spider's Touch''. En 1972 li redaktis aron de poemoj de [[Richard Crashaw]] (17-a jarcento). Pluaj anglalingvaj poemoj aperis en literaturaj gazetoj, kaj li ankaŭ verkis artikolojn pri modernaj eŭropaj poetoj kaj pri genealogio. Li kontribuis recenzojn kaj novelojn al ''La Brita Esperantisto'', kaj poemojn al [[BA1]] kaj [[BA3]]. Ene de Novembro 2006 li verkis esperantan romanon responde al internacia [[interreta defio]]. En 2007 li gajnis la duan premion en la poezia branĉo de la belartaj konkursoj de la UEA. Li kunlaboris kun [[Renato Corsetti]] kaj [[Gerrit Berveling]] pri la redakto de ''La Trezoro'', antologio (kreata de [[Husejn Al-Amily]]) de arabaj proverboj kaj tradiciaj arabaj anekdotoj. La libron eldonis la [[Araba Komisiono]] de la UEA en 2008. Inter liaj interest estas klasika muziko, pentrado, literaturo, genealogio kaj historio. {{Vivtempo|Cayley, Michael}} [[Kategorio:Esperanto-verkistoj] iftol1872p98fvm7ufq3an3xaccb3d6 9442415 9442413 2026-07-31T11:25:42Z Mfcayley 260638 Pliaj informoj 9442415 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|dato de naskiĝo=26-an de februaro 1950|lingvoj=Esperanto, angla, franca, latina}} [[Dosiero:Michael_Cayley.jpg|eta|dekstra]] '''Michael CAYLEY''', angla esperantisto kaj verkisto. Li naskiĝis en Londono en 1950. Dum sia kariero li laboris kiel ŝtatoficisto, precipe en la Departemento de Enlandaj Impostoj, kie li konsilis ministrojn pri impostaj aferoj kaj iĝis direktoro. Li nun loĝas en [[Hayling Island]], [[Hampshire]]. En 1971 kaj 1973 aperis anglalingvaj poemaroj ''Moorings'' kaj ''The Spider's Touch''. En 1972 li redaktis aron de poemoj de [[Richard Crashaw]] (17-a jarcento). Pluaj anglalingvaj poemoj aperis en literaturaj gazetoj, kaj li ankaŭ verkis artikolojn pri modernaj eŭropaj poetoj kaj pri genealogio. Li kontribuis recenzojn kaj novelojn al ''La Brita Esperantisto'', kaj poemojn al [[BA1]] kaj [[BA3]]. Ene de Novembro 2006 li verkis esperantan romanon responde al internacia [[interreta defio]]. En 2007 li gajnis la duan premion en la poezia branĉo de la belartaj konkursoj de la UEA. Li kunlaboris kun [[Renato Corsetti]] kaj [[Gerrit Berveling]] pri la redakto de ''La Trezoro'', antologio (kreata de [[Husejn Al-Amily]]) de arabaj proverboj kaj tradiciaj arabaj anekdotoj. La libron eldonis la [[Araba Komisiono]] de la UEA en 2008. Inter liaj interest estas klasika muziko, pentrado, literaturo, genealogio kaj historio. {{Vivtempo|Cayley, Michael}} [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] 2hjqybgaqyn9916r5fusxcx23r3aage Diskuto:Mezlernejfina ekzameno en Finnlando 1 950831 9442380 2026-07-31T10:26:59Z Kani 670 /* Nur en Finnlando */ nova sekcio 9442380 wikitext text/x-wiki == Nur en Finnlando == Ne eblas ligi tiun artikolon al finna ''ylioppilastutkinto'', ĉar ĝi kaj alilingvaj korespondaĵoj, ĉar tio estas ĝenerala koncepto kaj ne aparte pri la finna. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:26, 31 jul. 2026 (UTC) 1sbfgjskevrelr6vsoal15obpxm07j2 Paul-Louis Couchoud 0 950832 9442431 2026-07-31T11:44:51Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1334001766|Paul-Louis Couchoud]]" 9442431 wikitext text/x-wiki '''Paŭlo-Ludoviko Couchoud''' ({{IFA|fr|kuʃu|lang}} ; naskiĝis la 6-an de julio 1879, en [[Vienne (Isère)|Vienne]], [[Isère]] – mortis la 8-an de aprilo 1959 samloke) estis franca filozofo, diplomiĝinto de la prestiĝa École Normale Supérieure en Parizo, kuracisto, verkisto kaj poeto. Li fariĝis konata kiel adaptanto de japana [[hajko]] en la francan, redaktisto de Reviews, tradukisto, kaj verkisto antaŭeniganta la germanan tezon pri la ne-historieco de [[Jesuo Kristo]]. * [https://vridar.org/tag/paul-louis-couchoud/ vridar.org, ''Paul-Louis Couchoud''] * [https://vridar.org/2011/12/15/earl-dohertys-forerunner-paul-louis-couchoud-and-the-birth-of-christ/ vridar.org, ''la antaŭulo de Earl Doherty?''] [https://vridar.org/2011/12/15/earl-dohertys-forerunner-paul-louis-couchoud-and-the-birth-of-christ/ ''Paul-Louis Couchoud kaj la naskiĝo de Kristo''] {{Christ myth theory|state=expanded}} [[Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)]] [[Kategorio:Francaj tradukistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] d6nc3a93ernuz3dl9tcax90s228kqpa 9442441 9442431 2026-07-31T11:46:29Z Sj1mor 12103 9442441 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''Paul-Louis Couchoud''' ({{IFA|kuʃu}} ; naskiĝis la 6-an de julio 1879, en [[Vienne (Isère)|Vienne]], [[Isère]] – mortis la 8-an de aprilo 1959 samloke) estis franca filozofo, diplomiĝinto de la prestiĝa École Normale Supérieure en Parizo, kuracisto, verkisto kaj poeto. Li fariĝis konata kiel adaptanto de japana [[hajko]] en la francan, redaktisto de Reviews, tradukisto, kaj verkisto antaŭeniganta la germanan tezon pri la ne-[[Historieco de Jesuo|historieco]] de [[Jesuo Kristo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://vridar.org/tag/paul-louis-couchoud/ vridar.org, ''Paul-Louis Couchoud''] * [https://vridar.org/2011/12/15/earl-dohertys-forerunner-paul-louis-couchoud-and-the-birth-of-christ/ vridar.org, ''la antaŭulo de Earl Doherty?''] [https://vridar.org/2011/12/15/earl-dohertys-forerunner-paul-louis-couchoud-and-the-birth-of-christ/ ''Paul-Louis Couchoud kaj la naskiĝo de Kristo''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Couchoud, Paul-Louis}} [[Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)]] [[Kategorio:Francaj tradukistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] apno1d8jju8b0hha9x8jebmk794fo8m 9442442 9442441 2026-07-31T11:47:00Z Sj1mor 12103 9442442 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} '''Paul-Louis Couchoud''' ({{IFA|kuʃu}} ; naskiĝis la 6-an de julio 1879, en [[Vienne (Isère)|Vienne]], [[Isère]] – mortis la 8-an de aprilo 1959 samloke) estis franca filozofo, diplomiĝinto de la prestiĝa École Normale Supérieure en Parizo, kuracisto, verkisto kaj poeto. Li fariĝis konata kiel adaptanto de japana [[hajko]] en la francan, tradukisto, kaj verkisto antaŭeniganta la germanan tezon pri la ne-[[Historieco de Jesuo|historieco]] de [[Jesuo Kristo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://vridar.org/tag/paul-louis-couchoud/ vridar.org, ''Paul-Louis Couchoud''] * [https://vridar.org/2011/12/15/earl-dohertys-forerunner-paul-louis-couchoud-and-the-birth-of-christ/ vridar.org, ''la antaŭulo de Earl Doherty?''] [https://vridar.org/2011/12/15/earl-dohertys-forerunner-paul-louis-couchoud-and-the-birth-of-christ/ ''Paul-Louis Couchoud kaj la naskiĝo de Kristo''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Couchoud, Paul-Louis}} [[Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)]] [[Kategorio:Francaj tradukistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] e4bqsw1ew1t6w7caelkq4f9750kyk9n Amalia Guglielminetti 0 950833 9442452 2026-07-31T11:50:03Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1364804549|Amalia Guglielminetti]]" 9442452 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Amalia_Guglielminetti.jpg|eta| Amalia Guglielminetti]] '''Amalia Guglielminetti''' (naskiĝis la 4-an de aprilo 1881 en [[Torino]] - mortis la 4-an de decembro 1941 samloke) estis itala [[poeto]] kaj [[Verkisto|verkistino]]. * {{Gutenberg|id=44947}} [[Kategorio:Italaj poetoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 0ner22737erw316soxm20hbiit2uu1i 9442453 9442452 2026-07-31T11:50:29Z Sj1mor 12103 9442453 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}} [[Dosiero:Amalia_Guglielminetti.jpg|eta| Amalia Guglielminetti]] '''Amalia Guglielminetti''' (naskiĝis la 4-an de aprilo 1881 en [[Torino]] - mortis la 4-an de decembro 1941 samloke) estis itala [[poeto]] kaj [[Verkisto|verkistino]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=44947}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Guglielminetti, Amalia}} [[Kategorio:Italaj poetoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] acev4yvjxi17hmrdg3njoarxf2rvrdo 9442457 9442453 2026-07-31T11:53:56Z Sj1mor 12103 9442457 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto|priskribo=}}'''Amalia Guglielminetti''' (naskiĝis la 4-an de aprilo 1881 en [[Torino]] - mortis la 4-an de decembro 1941 samloke) estis itala [[poeto]] kaj [[Verkisto|verkistino]]. == Verkaro == === Poezio === * ''Voci di giovinezza'', 1903. * ''Le vergini folli'', 1907. * ''Le seduzioni''. Turín: S. Lattes e C., 1909. * ''Emma''. Turín: Tip. V. Bona, 1909. * ''L'insonne''. Milán: Treves, 1913. * ''Fiabe in versi''. Ostiglia: La scolastica, 1916. * ''Il ragno incantato''. Milán: [[Mondadori]], 1922. * ''La carriera dei pupazzi''. Milán: Sonzogno, 1924. * ''I serpenti di Medusa''. Milán: La Prora, 1934. === Rakontado === * ''I volti dell'amore''. Milán: Treves, 1913. * ''Anime allo specchio''. Milán: Treves, 1915. * ''Le ore inutili''. Milán: Treves, 1919. * ''Gli occhi cerchiati d'azzurro''. Milán: 1920. * ''La porta della gioia''. Milán: Vitagliano, 1920. * ''La reginetta Chiomadoro''. Milán: Mondadori, 1921. * ''Quando avevo un amante''. Milán: Sonzogno, 1923. === Teatro === * ''L'amante ignoto'', tragika poemo, Milán: Treves, 1911. * ''Il gingillo di lusso'', unu-akta komedio, 1924. * ''Il ladro di gioielli'', unu-akta komedio, 1924. * ''Nei e cicisbei'' (unu-akta komedio), ''Il baro dell'amore'' (tri-akta komedio). Milán: Mondadori, 1926. === Leteroj === * ''Lettere d'amore di Guido Gozzano e Amalia Guglielminetti''. antaŭparolo kaj notoj: Spartaco Asciamprener, Milán, Garzanti, 1951. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=44947}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Guglielminetti, Amalia}} [[Kategorio:Italaj poetoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] ks9jkqbg59wc5r5ofjleprvycz1d367 Ballum 0 950834 9442461 2026-07-31T11:55:50Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ameland]] 9442461 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ameland]] 8k7olam5tda9ogcrfzokmbrz1it740d