Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 1053 9462662 8857889 2026-08-26T05:58:50Z Sj1mor 12103 9462662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Esprimo''' estas sinsekvo da simboloj indikanta matematikan aŭ programan objekton. Ekzistas [[grando|grandoj]] dutipaj: '''konstanto''', kiu havas ĉiam la saman nombran valoron kaj '''variablo''', kiu povas preni iun ajn valoron en donita [[Aro (matematiko)|aro]] de [[nombro|nombroj]], ekz. en la aro de ĉiuj [[reela nombro|reelaj nombroj]] aŭ en certa intervalo. Ekzemple, la nombro de la tagoj en semajno estas konstanta (7), same kiel la sumo de la internaj anguloj de triangulo (180^o), sed aera temperaturo aŭ [[ventoforto]] estas variabloj. La kombinaĵo de nombroj kaj signoj, kiu montras kiajn operaciojn oni devas fari kaj per kia ordo per nombroj, estas nomita nombra '''esprimo'''. Ekzemple, 17 aŭ (125 - 11,5) · 2 estas nombraj esprimoj. La esprimo, kiu enhavas variablon aŭ variablojn, nomiĝas '''variablohava esprimo'''. Ekzemple, x + 3y estas variablohava esprimo, kies signifo estas 7, kiam x=1 kaj y=2. Du egalaj grandoj kunigitaj per la signo de egaleco, nomiĝas '''egalaĵo'''. Ekz. A=B. Du algebraj esprimoj povas esti egalaj sur iu aro de valoroj, se ambaŭ havas la sencon en ĉi tiu aro kaj iliaj ĉiuj konvenaj signifoj estas egalaj. Ekz. (a²-b²) kaj (a-b)(a+b) estas identaj esprimoj, ĉar ĉiuj iliaj signifoj estas egalaj. Du identaj esprimoj kunigitaj per la signo de egaleco estas nomata '''identaĵo'''. Tiamaniere a²-b²=(a - b)(a + b) prezentas identaĵon. Ĉiu nombra egalaĵo ankaŭ estas identaĵo. Du grandoj aŭ esprimoj kunigitaj per la signo '''<''' aŭ '''>''', nomiĝas '''neegalaĵo'''. Kompare kun [[formulo]], esprimo estas pli faka kaj pli ĝenerala: formulo estas esprimo relative grava matematika aserto, ekzemple la fina konkludo de simbola manipulado, dum esprimoj aperas ankaŭ meze de pruvo aŭ derivado. En elementa matematiko, nome en [[algebro]], estas konataj t.n. '''identaj transformoj'''. Identa transformo estas la ŝanĝo de algebra esprimo per ĝia identa esprimo. Ofte uzataj identaj transformoj aŭ t.n. formuloj de konciza multipliko: * <math>(a+b)^2=a^2+2ab+b^2</math> * <math>(a-b)^2=a^2-2ab+b^2</math> * <math>(a+b)^3=a^3+3a^2 b+3ab^2 + b^3</math> * <math>(a-b)^3=a^3-3a^2 b+3ab^2 - b^3</math> * <math>a^2-b^2=(a+b)(a-b)</math> * <math>a^3+b^3=(a+b)(a^2-ab+b^2)</math> * <math>a^3-b^3=(a-b)(a^2+ab+b^2)</math> {{Unua}} [[Kategorio:Matematiko]] 3xc6j51iev3haewcwrzmhmcqo5owlf0 0 1156 9462622 9444427 2026-08-26T05:18:04Z Sj1mor 12103 9462622 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Erfurto | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Erfurt}} | alia_nomo1 = | alia_nomo2 = | alia_nomo3 = | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Erfurter Dom von Oben 08.jpg | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = Eble la plej konata bildo de Erfurto: la du preĝejoj sur monteto super la katedralplaco, sub kiu okazas ĉiujare granda kristnaska bazaro vintre, somere festivaloj kaj printempe kaj aŭtune amaso da aliaj aranĝoj! <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flagge der kreisfreien Stadt Erfurt laut Hauptsatzung.svg | blazono = DEU Erfurt COA.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Erfurt | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Germanio | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Turingio | regiono_tipo = Federacia lando | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Franka imperio | histregiono1 = Orientfranka imperio | histregiono2 = Germana Regno | histregiono3 = Tria regno | histregiono4 = Germana Demokratia Respubliko | parenco_tipo = | parenco = | parenco1 = | distrikto = | distrikto_tipo = | limo = | limo_noto = | municipo = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | montaro = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = [[Gera (rivero)|Gera]] | rivero1 = | rivero2 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Erfurto | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 58 | lat_s = 35 | lat_NS = N | long_d = 11 | long_m = 1 | long_s = 31 | long_EW = E | regiono-ISO = DE | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 430 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = 158 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 269.17 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 203485 | loĝantaro_dato = 31.12.2012 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_metropolo = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | ĉefulo = [[Andreas Bausewein]] | ĉefulo_noto = | ĉefulo_tipo = Reganta urbestro | ĉefulo_partio = [[Socialdemokratia Partio de Germanio|SPD]] <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2 <!--| poŝtkodo = jam en vikidatumoj! --> | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Unesko *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_lokumilo_plurobla = Germanio/Turingio | tipo1 = reliefo | alt1 = Vidu situon de Erfurto kadre de Germanio | tipo2 = reliefo | alt2 = Vidu situon de Erfurto kadre de Turingio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo de Erfurto | mapo1_lokumilo = Erfurto | mapo1_grandeco = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situa mapo de Centra Erfurto | mapo2_lokumilo = Centra Erfurto | mapligilo = jes | zomo = 9 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Erfurt | statistiko = | retpaĝo = [http://www.erfurt.de/ef/de/ www.erfurt.de] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[dosiero:Erfurt-Ortsteile.png|eta|Kvartaloj de Erfurto]] '''Erfurto''' (germane: ''Erfurt'') estas [[eksterdistrikta urbo]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]] kaj ties ĉefurbo. Ĝi estas la ĉefa urbo plej proksima al la geografia centro de Germanio, situanta je 100 kilometroj sudokcidente de [[Lepsiko]], je 150&nbsp;km norde de [[Nurenbergo]] kaj je 180&nbsp;km sudoriente de [[Hanovro]]. Kun ĝiaj najbaraj urboj [[Vajmaro]] kaj [[Jena]] ĝi formas la centran metropolitan areon de Turingio kun proksimume 500 000 loĝantoj. Por turistoj kun malmulte da tempo rekomendatas la sekvo de la kultura rondirado [[Erfurto en unu tago]]. Resume la urbo estas: <!-- pri noto vidu la diskutpaĝon --> * Grava trafika nodo: Erfurto estas la urbo en la t.n. koro verda de Germanujo. Jam mezepoke la urbo grandiĝis estante kruciĝo de malnovaj komercaj vojoj. * Juvelo arĥitektura: Erfurto tiel estas vera bildlibro de germana historio. La urbokerno estas unu el la plej bone konservitaj en tuta [[Mezeŭropo]]. * Centro kultura kaj politika * Kongresurbo: Kiel pli malfrue tiel ankaŭ hodiaŭ: Erfurto ebligas facile renkontiĝojn diversajn por [[foiro]]j kaj kongresoj. Ĝiaj bonegaj kaj modernaj trafiksubstrukturoj kaj granda gamo de gastigantaj servoj invitas al tio. == Historio == === Ĝis la Reformacio === La historio de la urbo de preskaŭ 1300 jaroj seninterrompe dokumentiĝas: en 742 [[Sankta Bonifaco]] menciis urbon kun nomo "Erphesfurt" en letero al la papa moŝto.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Bonifatius: Heidenopfer, Christuskreuz, Eichenkult|alirdato=25a Aŭgusto 2010|familia nomo=Heinemeyer|persona nomo=Karl|jaro=2004|ĉapitro=Bonifatius in Mitteldeutschland|eldoninto=Stadtverwaltung Erfurt|paĝoj=73–87|redaktinto=Hardy Eidam, Marina Moritz, Gerd-Rainer Riedel, Kai-Uwe Schierz|lingvo=[[Germana lingvo]]}}</ref> Ĝi la jarcentojn antaŭajn evoluis en pluraj setlaj kernoj ĉe la travadejoj de la rivero [[Gera (rivero)|Gera]]. La de Bonifaco fondita [[Episkopujo de Erfurto]] (baldaŭ poste unuigita kun la ĉefepiskopujo de [[Mainz]]; refondita en la 20-a jc) bonege markas ĝian centran rolon. Ĝis hodiaŭ Erfurto ne nur restis la religia centro: ĝi jam ĉiam estis "Metropolis Thuringiae", la metropolo de Turingio, kiel nomis ĝin Hartmann Schedel en sia ''Monda kroniko'' de 1493. La mezepoka komerca kaj kultura centro kun preskaŭ 20.000 loĝantoj nombriĝis al la plej grandaj urboj de la [[Sankta Romia Imperio]]. Aparte la kultivado kaj prilaborado de [[izatido]] (planto por havigi bluan koloron) riĉigis la burĝaron. La riĉeco permesis ekde la 13-a jc gajni aŭtonomion antaŭ la majenca ĉefepiskopo, kian ĝuis la t.n. [[libera regna urbo|Regnaj urboj]]. La lando de Erfurto etendiĝis je ĉirkaŭantaj regionoj kaj iĝis grava potencfaktoro. Erfurto ankaŭ membris ĉe [[Urbtria Ligo de Turingio]]. Atestas la memkonfideon multaj monumentoj, antaŭ ĉio la ensemblo de la [[Katedralo de Erfurto|Katedralo]] kaj la [[Preĝejo Sankta Severo (Erfurt)|Preĝejo Sankta Severo]]. Kiel tria surmonta preĝejo videalvide lumiĝis la [[Preĝejo de Sankta Petro (Erfurt)|kirko de la benediktana monaĥejo]]. Krom multaj sakralaj ejoj ankaŭ imponaj patriciaj domoj kaj la [[Krämerbrücke (Erfurt)|Ponto de la brokantistoj]] estas ĝis nun fremdultrafikaj juveloj. Same ĉeestas ĝis nun [[Universitato de Erfurto|universitata vivo]]; pro privilegio de 1379 la altlernejo estas la plej malnova en hodiaŭa Germanio. La plej fama studinto estis [[Martin Luther]], kiun ege influis la urbon. Pri li memorigas la [[Collegium Maius (Erfurt)|Collegium maius]], la [[Georgenburse Erfurt|Georga kolegieto]], la [[Collegium Marianum (Erfurt)|Collegium Marianum]] kaj la [[Aŭgustenana monaĥejo de Erfurto|Aŭgustenana monaĥejo]]. Post inspira fulmotondra travivaĵo en [[Stotternheim]] nordoriente de Erfurto, Luther promesis frokiĝi. La ideoj kondukintaj al [[Reformacio]] radikas ankaŭ en lia erfurta periodo. Riĉega juda vivo speguliĝas i.a. en [[Sinagogo malnova de Erfurto|Malnova sinagogo]] kun la fama ''erfurta trezoro'' kaj mezepoka [[Mikveo mezepoka de Erfurto|mikveo]]. Tio igis la urbon kandidati por stato de [[Monda heredaĵo de UNESKO]]. Dum la t.n. ''Freneza jaro'' 1509 ribelis la erfurtanoj kontraŭ la financa politiko; simbolo por tio estis la mortigo de [[Heinrich Kellner]]. Dum 3 tagoj en junio de la jaro 1521-a studentoj, urbanoj kaj kamparanoj el la ĉirkaŭaĵo detruis pli ol 40 objektojn de kleruloj sur la katedrala monteto (t.n. ''Pfaffensturm'' ) por montri ke la ekleziuloj ankaü transprenu la sur la ŝultron de normalaj civitanoj estantajn ŝarĝojn. Lutero poste tre kritikis la urban konsilantaron pro tro malfrua ĉesigo de la nekontrolataj ekscesoj. [[Dosiero:Statthalterei Kurmainzisches Wappen.jpg|eta|La blazono de la majencaj regantoj (dum jarcentoj ĝis 1803).]] === Majenca provincurbo === Antaŭ la fino de la 15-a jc estis la kulmino de la urbo, poste Erfurto perdis politike kaj ekonomie memstarecon. En 1525 ĉirkaŭ 4000 kamparanoj detruis ene de la urbomuroj signoj kaj objektoj de majenca regado. Formiĝas komitato kiu formulis 28 artikolojn kaj "Porĉiama konsilio". La 6-an de junio establitis la malnova ordo, la partoprenintoj devis pagi monpunon kaj kvar gvidintoj ekzekutitis. En 1528 [[Hans Römer]] kaj aliaj eksaj kunbatalintoj de [[Thomas Müntzer]] intencis establi en la urbo regadon da [[Anabaptismo|rebaptantoj]]. Pro la kontrakto de [[Hammelburg]] de 1530 la majencanoj ricevis reparaciojn fare de la urbo kaj la distribuo de la urbaj preĝejoj laŭ la konfesio estas determinita. La katolikoj ricevis sume 8 kirkojn. En 1597 mortis dum pestepidemio 7.765 homoj, triono de la loĝantaro. La [[Tridekjara milito]] helpis la iompostioman perdon de memstareco. En 1664 la majenca ĉefepiskopo [[Johann Philipp von Schönborn]] subigis Erfurton, kiu iĝis majenca provincurbo, gvidata de guberniestro. Simboloj de majenca regado estis la [[Petersberg (Erfurt)|Citadelo Petersberg]] kaj barokaj reprezentaj konstruaĵoj kiel la [[Anger-muzeo (Erfurt)|Pakaĵ- kaj pesilkorto]] kaj la [[Majenca guberniestrejo (Erfurt)|Guberniestrejo]]. La plej gravaj inter la guberniestroj estis la posta unua princo de la [[Rejna Federacio|Rejna Alianco]] [[Karl Theodor von Dalberg]]. Li igis Erfurton al kulturcentro najbara al [[Weimar]] kaj sukcesis interesigi Goethe, Schiller, Herder, Wieland kaj [[Alexander von Humboldt|Humboldt]]. Dum la tiranado de [[Napoleono Bonaparte]] kreitis la t.n. ''[[Princlando Erfurto]]''. === La 19-a jarcento ĝis 1871 === La lastajn du jarcentojn Erfurto iĝis moderna metropolo en Turingio. En 1802 ekregis la [[Prusio|prusoj]] - post 800 jaroj de aparteno de la urbo al la [[Elektoprinclando Majenco]]. Post la malvenko ĉe [[Jena]] kaj [[Auerstedt]] en 1806, Erfurto kaj Blankenhain iĝis en la 4-a de aŭgusto 1807 franca "imperiestra domeno" ''(Domaine réservé à l'empereur)''. La [[Princlando Erfurto]] (germane: Fürstentum Erfurt, france: Principauté d'Erfurt) ekzistis inter 1806 kaj 1814. En 1808 okazis en la [[Imperiestra salonego (Erfurt)|Imperiestra salonego]] la t.n. ''[[Kongreso erfurta]]'', kie interparoladis [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] kun la rusa caro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]]. Konatas ankaŭ la renkontiĝo de la franca imperiestro kun Goethe. La francoj enkondukis stratlumigadon en 1809 kaj starigis en 1811 la t.n. ''Napoleonan kolonon'' (alteco je 20 m) en la centra [[Anger (Erfurt)|Anger-placo]] - koste de la urbo. Post la [[Batalo de Leipzig]] en 1813 aliancanoj sieĝadis kaj detruis i.a. la [[Preĝejo Sankta Petro (Erfurt)|Abatejon Sankta Petro]]. La [[Viena kongreso]] de 1815 rekonfirmis la prusan regadon, kio daŭris ĝis 1945. La konektiĝo al la fervoja liniaro en 1847 ekindustriigis la urbon. Postulis la burĝaro fundamentajn liberalajn rajtojn kaj germanan nacian ŝtaton. Dum la [[Revolucio de 1848 en Germanio|Revolucio de 1848]] estis gravaj bataletoj sur la erfurtaj stratoj. En 1850 kunvenis la [[Erfurta Unuigparlamento]], kiu kunsidis en aŭgustenana monaĥejo. Inter la deputitoj estis ankaŭ la juna [[Otto von Bismarck]], kies ĉeeston en Erfurto atestas ankaŭ [[Bismarck-turo (Erfurt)|Bismarck-turo]] kaj [[Bismarck-domo (Erfurt)|Bismarck-domo]]. En la 11-a de oktobro 1850 estis la lasta publika ekzekuto en la urbo ĉe la oriente situinta pendumila monteto (s-ro Mecke el Mühlhausen). En oktobro 1857 ekfunkciis la unuaj [[gaslanterno]]j en la urbo. === Modernigoj post 1871 === Post la fondo de la [[Germana Imperiestra Regno]] en 1871 plirapidiĝis la erfurta evoluo al metropolo; moderna hortikulturado igis Erfurton mondpinta ankaŭ sur tiu kampo. Post la nuligo de la fortikaĵ-stato en 1873 kaj la forigo de la remparoj etendiĝis la urbo norden kaj orienten (industrio kaj loĝejoj de laboristoj) kiel ankaŭ suden kaj okcidenten (noblaj kvartaloj). Inter la plej signifaj novaj konstruaĵoj menciindas la nova [[Urbodomo de Erfurto|urbodomo]], la [[Stacidomo de Erfurto|ĉefa stacidomo]], la [[Galerioj Anger 1]] aŭ la hotelo ''[[Erfurter Hof]]'' antaŭ la stacidomo ĉefa. La infrastrukturo moderniĝis, fluegfoso kontraŭinonda fariĝis, krome pretervojo (hodiaŭ: ''Juri-Gargarin-Ring''), [[Tombejo de Erfurto|Ĉefa tombejo]], [[Kliniko HELIOS de Erfurto|publika hospitalo]], [[Tramtransporto en Erfurto|tramvoja liniaro]], akvokondukilaro, kanala reto. Plej gravis tiam inter la komunumaj politikistoj la urbestro [[Richard Breslau]]. La enloĝantaro kreskis de 44.000 (en 1871) al 100.000 (en 1906) respektive 130.000 (en 1911, post la enkorpigo de la vilaĝo Ilversgehofen). De tiam Erfurto socie dividiĝis en klasojn burĝan kaj laboristan. En 1891 okazis en la [[Imperiestra salonego (Erfurt)|Imperiestra salonego]] la t.n. [[Erfurta Partikongreso|Erfurter Parteitag]] de la [[SPD]]. === La 20-a jarcento ĝis la fino de [[GDR]] === En la 30-a de julio 1914 la socialdemokratoj alvokis al manifestacio kun la titolo ''Militdeklaro al milito'', kiu iĝis spontanea pacprocesio tra la tuta urbocentro. La turbulentan tempon ekde la ekflamo de la [[Unua mondmilito]] ĝis la [[Turniĝo]] la erfurtanoj aparte intensive travivis (3579 falintaj civitanoj). La [[Militkaptitejo Johannesplatz|Militkaptitejo Johano-placo]] (germane: ''Kriegsgefangenenlager Johannesplatz'') troviĝis en la norda urbokvartalo Ilversgehofen, inter 1914-1916; ĝi nombriĝis inter la plej grandaj kaptitejoj por fremdaj soldatoj dum la Unua mondmilito en Germanlando. Dume la en 1918 proklamita [[Vajmara Respubliko]] komenciĝis per mizeroj kaj interna milito, la folaj 1920-aj jaroj alportis certan maldepresion kaj urboplanadajn iniciatojn (loĝdomoj konstruitaj [[Bauhaus|baŭhaŭsstile]]; naĝejo ĉe la [[Norda parko (Erfurt)|Norda parko]]; [[Flughaveno Erfurt-Weimar|flughaveno ĉe Roter Berg]], [[Stadiono Steigerwald]]). La [[Anger-muzeo (Erfurt)|Anger-muzeo]] estis unu el la artaj centroj de modernismo. Tiun mallongan epokon de prospereto haltigis la [[Monda ekonomia krizo]] de 1929. Sekvis la potencakiro de la [[nazioj]]. La bombardoj dum la [[Dua mondmilito]] estis, kompare al aliaj urboj, kun relative malgrandaj perdoj kun "nur" 1600 viktimoj. Al tiu cirkonstanco ŝuldas Erfurto la grandparte ĝis hodiaŭ konservita historia aspekto de la urbokerno. Erfurto estis kaptita la 12an de aprilo 1945, fare de la usona armeo.<ref>Stanton, Shelby, ''World War II Order of Battle: An Encyclopedic Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939-1946'', Stackpole Books (Reviziita Eldono 2006), p. 150</ref> La 3an de julio, usonaj trupoj lasis la urbon kaj ĝi iĝis parto de la Soveta Zono de Okupado kaj poste de la [[Germana Demokratia Respubliko]]. Post la fondiĝo de [[GDR]] kaj la fermo de la landlimoj ene de Germanio (kulmino: konstruo de la [[Berlina muro]] en 1961) la divido de Germanio estu por ĉiam. Tamen iĝis en 1970 en Erfurto la unua [[pintkunveno]] inter la estroj de la du germanaj ŝtatoj; multaj erfurtanoj ovaciis kaj ĝojkriis tiam al la okcidentgermana kanceliero [[Willy Brandt]] staranta ĉe hotelĉambra fenestro de la hotelo "[[Erfurter Hof]]" (kontraŭe la ĉefa stacidomo). En Turingio Erfurto transprenis la rolon de ĉefurbo (antaŭe: Weimar), ĝis 1952. Post la nova administrada dispartigo de GDR ĝi iĝis distrikta ĉefurbo (''Bezirk Erfurt''). Ĝi evoluis diname: diversaj kombinatoj; [[Flughaveno Erfurt-Weimar|flughaveno en Bindersleben]], [[Pedagogia Altlernejo Erfurt/Mühlhausen|altlernejo pedagogia]], akademio medicina, [[Zoologia ĝardeno de Erfurto|zoo]], [[Erfurta Ĝardenekspozicio]] ktp.) En la nordo kaj la sudo konstruitis multaj loĝdomblokoj. Ĵaŭde la 26-an de oktobro 1989 ĉirkaŭ 40.000 erfurtanoj kolektiĝis sur la katedralplaco por manifesti proteston kontraŭ la komunisma reĝimo. En la 10-a/11-a de novembro la urbestrino Rosemarie Seibert kaj la [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands|SED]]-distriktestro Gerhard Müller demisiis. En la 4-a de decembro la [[Stasi]]-ejoj okupitis. === Erfurto en [[FRG]] === Tamen en la 1980-aj jaroj la urbo kadukiĝis konstrusubstance kaj politike. Post 1990 ĝi iĝis ĉefurbo de la Liberŝtato Turingio. En aprilo 2002 ŝokis tutan Germanion [[Amoko de Erfurto|amoko]] ĉe urbocentra gimnazio. Post falo de la loĝantaro de 220.000 al 200.000 animoj ĝi ekde kelkaj jaroj ĝojas pri denova kresko de la enloĝantaro. La aspekto ege plibeliĝis: la urbokerno estis modeldone konservita kaj restaŭrita. Oni remalfermis [[Universitato de Erfurto|universitaton]]. Erfurto iĝis la sidejo de la Federacia tribulano de laboro (''Bundesarbeitsgericht'') kaj de la porinfana televidkanalo [[KiKA]]. Ekde 2017 ĝi estos trafiknodo por grandrapidaj trajnoj. La linio de Berlino al Munĥeno tra Erfurto estas parto de eŭropa rapidtrajna liniaro<ref>La resumo orientiĝas laŭ Jürgen Valdeig: ''Erfurt. Schlaglichter zur Stadtgeschichte'', Weimar 2011, p. 5-7.</ref>. == Vidindaĵoj == >>>>>> ''Proponatas ankaŭ la rondirado '''[[Erfurto en unu tago]]''' kun resumaj informoj pri gravaj vidindaĵoj!'' === Preĝejoj kaj monaĥejoj === [[Dosiero:Erfurt, Erfurter Dom 10.JPG|eta|La [[ĥorseĝaro]], la fenestroj, la ĉefaltaro de la katedralo.]] [[Dosiero:Erfurt cathedral interior-0009.jpg|eta|Interno de la katedralo okcidenten.]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-E00952, Erfurt, "Kerzenträger".jpg|eta|Wolfram-kandelabro antaŭ la Maria-retablo (historia foto).]] [[Dosiero:Katholisch-Theologische Fakultät der Universität Erfurt im Kreuzgang des Doms.jpg|eta|Klostro katedrala, nune parto de la katolika fakultato de la [[Universitato de Erfurto]].]] Malgraŭ protestanta ĉirkaŭaĵo la urbo Erfurto mem ĉiam restis dukonfesia: saĝeco politikista gvidis tiun unikan staton tra malfacilaj epokoj de la historio. * Multaj belaj kirkoj troviĝas en la urbocentro: [[Katedralo de Erfurto|Katedralo]], [[Dominikana preĝejo (Erfurt)|Preĝejo de la predikantoj]], [[Franciskana preĝejo (Erfurt)|Franciskana preĝejo]], [[Aŭgustenana monaĥejo de Erfurto]], [[Ursulanina monaĥejo de Erfurto|Ursulanina monaĥejo]], [[Preĝejo de la kanonikoj aŭgustenanaj (Erfurt)|Preĝejo de la kanonikoj aŭgustenanaj]], [[Preĝejo ĉe la fonto (Erfurt)|Preĝejo ĉe la fonto]], [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurt)|Preĝejo de la komercistoj]], [[Preĝejo de Sanktaj Nikolao kaj Jakobo (Erfurt)|Preĝejo de la skotoj]]. Krome la preĝejoj [[Preĝejo Sankta Andreo (Erfurt)|S. Andreo]], [[Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Erfurt)|Ĉiuj Sanktuloj]], [[Preĝejo Sankta Egidio (Erfurt)|S. Egidio]], [[Preĝejo Sankta Kruco (Erfurt)|S. Kruco]], [[Preĝejo de Sankta Laŭrenco (Erfurt)|S. Laŭrenco]], [[Preĝejo Sankta Marteno (Erfurt)|S. Marteno]], [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Erfurt)|S. Mikaelo]], [[Preĝejo Sankta Severo (Erfurt)|S. Severo]], [[Preĝejo Sankta Triunuo (Erfurt)|S. Triunuo]], [[Preĝejo Sankta Wigbert (Erfurt)|S. Wigbert]]. Jam ne uzatas la preĝejoj [[Preĝejo Sankta Petro (Erfurt)|S. Petro]], [[Preĝejo Sankta Spirito (Erfurt)|S. Spirito]], kaj la [[Kapelo de Sankta Magdaleno (Erfurt)|Kapelo de Sankta Magdaleno]]. * Sed ankaŭ ekster la urbokerno ne estas malmultaj. Tio ŝuldiĝas al la etendiĝo de la urbo post la forigo de la ĉirkaŭfortikaĵo kaj la kreado de novaj kvartaloj (ekde la fino de la 19-a jarcento) kiel ankaŭ al modernaj enkorporigoj de iam memstaraj komunumoj: [[Kapelo Sankta Ciriako (Erfurt)|Kapelo S. Ciriako]], [[Preĝejo Sankta Denizo (Salomonsborn)]], [[Preĝejo Sankta Gotardo (Marbach)|Gotardo-kirko/Marbach]], [[Gustav-Adolf-kirko (Erfurt)|Gustav-Adolf-kirko]], [[Preĝejo Sankta Johano (Hochheim)]], [[Preĝejo Sankta Jozefo (Erfurt)|S.Jozefo]], [[Preĝejo Sankta Kiliano (Gispersleben)]], [[Preĝejo Kristo (Erfurt)|Preĝejo Kristo]], [[Preĝejo Sankta Luko (Erfurt)|S. Luko]], [[Kirko Sankta Laŭrenco (Frienstedt)]], [[Luther-kirko (Erfurt)|Luther-kirko]], [[Preĝejo Sankta Marteno (Ilversgehofen)|S. Marteno (Ilversgehofen)]], [[Preĝejo Sankta Nikolao (Melchendorf)|S. Nikolao]], [[Preĝejo Sankta Pankracio (Hochstedt)|preĝejo Sankta Pankracio (Hochstedt)]], [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Tiefthal)]], [[Preĝejo Sanktaj Simono kaj Judaso (Erfurt)|S. Simono kaj Judaso]], [[Preĝejo Sankta Tomaso (Erfurt)|S. Tomaso]], [[Preĝejo Sankta Ulriko (Erfurt)|S. Ulriko]], [[preĝejo Sankta Vito (Gispersleben)]], [[Preĝejo de Wallichen (Erfurt)|Preĝejo de Wallichen]], [[Kirko Sankta Ciriako (Azmannsdorf)]], [[Preĝejo Nia kara Sinjorino (Linderbach)]], [[Preĝejo Sankta Petro (Büßleben)]], [[Preĝejo Sankta Nikolao (Töttelstädt)]], [[Preĝejo Sankta Benigno (Bischleben)]], [[Preĝejo Sankta Andreo (Ermstedt)]], [[Preĝejo Sankta Bonifaco (Hochheim)]], [[Preĝejo Sankta Miĥaelo (Windischholzhausen)]]. * Por enterigi la mortintojn oni konstruas en la direkto de Bindersleben la [[Tombejo de Erfurto|Ĉefan tombejon de Erfurto]] kaj la modernan [[Kremaciejo de Erfurto|Kremaciejon de Erfurto]] ==== Pereintaj preĝejoj ==== Jam [[Lutero]] entuziasmiĝis pri la riĉeco de Erfurto je kirkoj kaj komparis ĝin kun Romo! Ne mire, ke kelkaj malaperis pro diversaj kialoj: pro kunfandiĝo de komunumoj kaj abandono de jam ne bezonataj konstruaĵoj, pro la Reformacio aŭ eĉ por havigi al oni brikojn por la fortigo de la ĉirkaŭfortikaĵo! * Kelkaj komplete malaperis: [[Preĝejo Sankta Albano (Erfurt)|S. Albano]], [[Preĝejo Sankta Benedikto (Erfurt)|S. Benedikto]], [[Preĝejo Sankta Gangulfo (Erfurt)|S. Gangulfo]], [[Preĝejo Sankta Gotardo (Erfurt)|S. Gotardo]], [[Preĝejo Sankta Marteno intra muros (Erfurt)|S. Marteno intra muros]], [[Preĝejo Sankta Matiaso (Erfurt)|S. Matiaso]], [[Preĝejo Sankta Maŭrico (Erfurt)|S. Maŭrico]], [[Preĝejo Sankta Servaco (Erfurt)|S. Servaco]] * Ĉe kelkaj ekzistis hodiaŭ ankoraŭ la turo: [[Preĝejo Sankta Bartolomeo (Erfurt)|S.Bartolomeo]], [[Preĝejo Sankta Georgo (Erfurt)|S. Georgo]], [[Preĝejo Sankta Johano (Erfurt)|S. Johano]], [[Preĝejo Sankta Nikolao (Erfurt)|S. Nikolao (urbocentro)]], [[Preĝejo Sankta Paŭlo (Erfurt)|S. Paŭlo]]. * Ĉe [[Preĝejo Sankta Leonardo (Erfurt)|S. Leonardo]] konservitis nur la fundamentoj, ĉe [[Preĝejo Sankta Vito (Erfurt)|S. Vito]] nur la sakristio, ĉe la [[Kartuzio de Erfurto|Kartuzio]] nur la fasado de la preĝeja. Inter Töttelstädt kaj [[Tiefthal]] estis eĉ tuta monakejo, la [[Monakejo Orphal]]. === Sinagogoj kaj aliaj konstruaĵoj de judaj ritoj === Malgraŭ pluraj pogromoj (la plej granda en 1349) Erfurto estis ĉiam ankaŭ karakterizata per juda kulturo. Famas la t.n. ''Erfurta trezoro'' kaj ankaŭ hodiaŭ bone videblaj judaj kvartaleroj. La fakto ke en Erfurto troviĝas unu el la plej malnovaj sinagogoj de Eŭropo igis la urbajn politikistojn kandidatigi la urbon kiel [[Monda heredaĵo de Unesko]]. [[Sinagogo malnova de Erfurto|Malnova sinagogo]], [[Sinagogo malgranda de Erfurto|Malgranda sinagogo]], [[Sinagogo granda de Erfurto|Granda sinagogo]], [[Sinagogo nova de Erfurto|Nova sinagogo]], [[Mikveo mezepoka de Erfurto]], [[Nova juda tombejo de Erfurto]], [[Ŝtona Domo (Erfurto)|Ŝtona Domo]] (ĉi-lasta estas sekulara domo). === Domoj === Belegaj domoj en kvazaŭ ĉiu kvartalo atestas la gravecon de Erfurto en la pasinteco kaj la estanteco! * Lindaj burĝaj domoj oftas en la urbokerno, kio faras elekton de la plej ĉarma respektive impona treege malfacile: [[Haus zum Breiten Herd (Erfurt)|Zum Breiten Herd]], [[Haus zum Sonneborn (Erfurt)|Zum Sonneborn]], [[Haus zur Windmühle (Erfurt)|Zur Windmühle]], [[Haus Zur Hohen Lilie (Erfurt)|Zur Hohen Lilie]], [[Haus zur Großen Arche Noah und Engelsburg (Erfurt)|Zur Großen Arche Noah und Engelsburg]], [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)|Zur Grünen Aue und Kardinal]], [[Haus Zur Güldenen Krone (Erfurt)|Zur Güldenen Krone]], [[Haus Zum Großen Paradies und Esel (Erfurt)|Zum Großen Paradies und Esel]], [[Haus Zum Schwarzen Löwen (Erfurt)|Zum Schwarzen Löwen]], [[Haus Zur Steinecke (Erfurt)|Zur Steinecke]], [[Haus zur Großen Waage (Erfurt)|Zur Großen Waage]], [[Haus zum Schwarzen Horn (Erfurt)|Zum Schwarzen Horn]], [[Haus zur Narrenschelle (Erfurt)|Zur Narrenschelle]], [[Bismarck-domo (Erfurt)|Bismarck-domo]], [[Chrestensenhof]], [[Domo de la gildoj (Erfurt)|Domo de la gildoj]], [[Domo de la buroj (Erfurt)|Domo de la buroj]], [[Domo ĉe la vinberarbedo]], [[Moritzhof]], [[Ŝtona Domo (Erfurto)|Ŝtona Domo]]; ekster la urbokerno: [[Monaĥeja bieno Alach]], [[Vilao Festge (Erfurt)|Vilao Festge]] ekz. * Ankaŭ la politikistoj ŝatis kaj ŝatas deĵori en belaj domoj, kiel pruvas konstruaĵoj kiel [[Majenca guberniestrejo (Erfurt)|Majenca guberniestrejo]], [[Urbodomo de Erfurto]] (kun la [[Ĝemelurba rozo (Erfurt)|Ĝemelurba rozo]]), [[Turdomego apud la Landa parlamento de Turingio]], [[Frakciejo de la Turingia Landa Parlamento]], [[Ĉefa konstruaĵo de la Turingia Landa Parlamento]], [[Partilernejo de la Distrikto Erfurt]] * Arkitekture interesaj domoj de (iama aŭ nuna) publika uzo estas [[Ŝparkasoj (Erfurt)|Ŝparkasoj]], [[Asekurkompanio AOK (Erfurt)|Domo de la asekurkompanio AOK]], [[Vilao Martin (Erfurt)|Vilao Martin]], [[Haus Zum Regenbogen (Erfurt)|Zum Regenbogen]], sed ankaŭ gastejoj kiel [[Gasthaus Zum Alten Schwan (Erfurt)|Gasthaus Zum Alten Schwan]] au [[Gastejo Feuerkugel (Erfurt)|Gastejo Feuerkugel]], la eksa grenejo [[Grenejo de Erfurto|Kornhofspeicher]], la [[Hejtilejego en Brühl (Erfurt)|Hejtilejego en Brühl]] la [[Palmejo de Erfurto|Palmejo]], la eksaj kinejoj [[Fenikso-domo (Erfurto)|Fenikso-domo]], [[Anger 57 (Erfurto)|Anger 57]], [[Union-kinejo (Erfurto)|Union-kinejo]] kaj [[Alhambra (Erfurto)|Alhambra]] aŭ la [[Tivoli (Erfurto)|porlaborista domo Tivoli]] * Religiaj kaj sciencaj domoj estas (parte nun en alia funkcio): [[Comthurhof (Erfurt)|Comthurhof]], [[Jezuita kolegio (Erfurt)|Jezuita kolegio]], [[Collegium Maius (Erfurt)|Collegium Maius]], [[Engelsburg (Erfurt)|Engelsburg]], [[Collegium Marianum (Erfurt)|Collegium Marianum]]. === Muzeoj kaj memoriglokoj === Erfurto estas riĉa je muzeoj. Sidas en Erfurto la [[Muzea Asocio de Turingio]]. Indas esti vizitataj la jenaj: * muzeoj en la strikta senco kiel [[Anger-muzeo (Erfurt)|Anger-muzeo]], [[Artohalo de Erfurto|Artohalo]], [[Muzeo pri elektrotekniko (Erfurt)|Muzeo pri elektrotekniko]], [[Georgenburse Erfurt|Georga kolegieto]], [[Germana Hortikultura Muzeo]], [[Sinagogo malnova de Erfurto|Juda muzeo]], [[Muzeo pri limŝtonoj (Erfurt)|Muzeo pri limŝtonoj]], [[Naturhistoria Muzeo de Erfurto|Naturhistoria muzeo]], [[Nova muelejo (Erfurt)|Nova muelejo]], [[Muzeo pri presado (Erfurt)|Muzeo pri presado]], [[Muzeo pri turingia folkloro]], [[Haus zum Stockfisch (Erfurt)|Urba muzeo]], [[Muzeo pri pupdomoj (Erfurt)|Muzeo pri pupdomoj]]. En Hohenfelden, sude de Erfurto, troviĝas belega [[Turingia liberaera muzeo Hohenfelden|Liberaera muzeo pri kamparanaj domoj]] * kulturdomoj kiel [[Kulturforumo Dacheröden]], [[Haus zum Güldenen Krönbacken|Kulturkorto Krönbacken]], [[Preĝejo Sankta Petro (Erfurt)|Kulturforumo en eksa abateja preĝejo]] * lokoj informantaj pri sociaj kaj historiaj cirkonstancoj kiel [[Topf & Söhne|Memorigloko holokaŭsta ''Topf und Söhne'']], [[Memorigloko Andreasstraße (Erfurt)|Memorigloko Andreasstraße en eksa sekretpolica malliberejo]], [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)|Monumento pri forpelitaj germanoj]], [[SA-prizono Feldstrasse (Erfurt)|SA-prizono Feldstraße]] * la [[Trezoro de Erfurto]] en la [[Sinagogo malnova de Erfurto]] === Monumentoj kaj fontanoj === [[Dosiero:Lutherdenkmal Anger Erfurt by Stepro.jpg|eta|[[Luther-monumento de Erfurto]] ĉe Anger-placo.]] Unu el la grandan avantaĝoj de Erfurto estas ĝia kompakta urbocentro. Krom preĝejoj kaj muzeoj (sed ankaŭ modernaj vendejoj) troviĝas tie ĉi konsidereble granda nombro da interesaj monumentoj de ĉia ajn speco. * Eblas vidi belajn fontanojn kiel [[Anger-fontano malnova (Erfurt)|Malnova Anger-fontano]], [[Anger-fontano nova (Erfurt)|Nova Anger-fontano]], [[Gustav-Adolf-fontano (Erfurt)|Gustav-Adolf-fontano]], [[Karl-Herrmann-fontano (Erfurt)|Karl-Herrmann-fontano]], [[Bismarck-turo (Erfurt)|Bismarck-turo]], [[Minervo-puto (Erfurt)|Minervo-puto]], [[Bösenberg-fontano (Erfurt)|Bösenberg-fontano]] * Pri elstaraj homoj rilataj al Erfurto (ne nur naskiĝintaj erfurtanoj sed ankaŭ tiuj, kiuj la urban historion iel influis) memorigas ekzemple [[Christian-Reichart-monumento]], [[Erthal-obelisko (Erfurt)|Erthal-obelisko]], [[Alfred-Machol-monumento (Erfurt)|Alfred-Machol-monumento]], [[Juri-Gagarin-monumento (Erfurt)|Juri-Gagarin-monumento]], [[Theodor-Neubauer-monumento]], [[Luther-monumento de Erfurto|Luther-monumento]], [[Luther-ŝtono (Erfurt)|Luther-ŝtono]], [[Erfurter Hof|Monumento por Willy Brandt]], [[Fenestro de Bonifaco]] * Pri feliĉaj respektive tragikaj eventoj en la urbo ekz. [[Romiano (Erfurt)|Statuo de Romiano]], [[Amoko de Erfurto|Memorigtabulo pri la amoko ĉe erfurta gimnazio en 2002]], [[Monumento por dizertintoj (Erfurt)|Monumento por dizertintoj]], [[Satisfakcia kruco (Erfurto)|Satisfakcia kruco en la Steiger-arbaro]], [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)|Monumento pri forpelitaj germanoj]], [[Militkaptitejo Johannesplatz]] * Monumentoj kiuj mem estas artaĵoj aŭ teknikaĵoj estas ekz. [[Heiligenmühle (Erfurt)|Heiligenmühle]], [[Murpentraĵego Rieth]], [[Isatomuelejo]], [[Tureto de Sibilo (Erfurt)|Tureto de Sibilo]], [[Anger-turo]], [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto|Restoj de la ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto]], [[Ĉirkaŭremparo de Möbisburg]], la sonorilaro [[Gloriosa (Erfurt)|Maria Gloriosa]] kaj (ĝis la malkonstruo 2015) la [[Kartuziana muelejo]]. === Placoj, stratoj, pontoj, burgoj === [[Dosiero:Erfurt Anger Kaufmannskirche Johannesstr182 Anger1.jpg|eta|Ĉe la orienta limo de la Anger-placo: la Preĝejo de la komercistoj, la hotelo ''Radisson'' kaj la Galerioj Anger 1.]] Por turistoj venantaj la unuan fojon rekomendatas preni kiel orientigajn elirpunktojn: * diversajn elstarajn placojn (ofte mem riĉaj je konstruaĵoj rimarkindaj), kiel [[Anger (Erfurt)|Anger]], [[Fischmarkt (Erfurt)|Fiŝbazar-placo]], [[Domplatz (Erfurt)|Katedralplaco]], [[Wenigemarkt (Erfurt)|Wenige-bazarplaco]], [[Kaffeetrichter (Erfurt)|Kaffeetrichter]]. * diversajn gravajn stratojn kiel [[Bahnhof-strato (Erfurt)|Bahnhof-strato]], [[Johannes-strato (Erfurt)|Johannes-strato]], [[Juri-Gagarin-ringobulvardo (Erfurt)|Juri-Gagarin-ringobulvardo]], [[Magdeburga Avenuo (Erfurt)|Magdeburga Avenuo]], [[Michaelisstraße (Erfurt)|Michaelis-strato]], [[Schlösserstraße (Erfurt)|Schlösser-strato]] * pontojn kiel [[Ponto longa (Erfurt)|Ponto longa]], [[Schlösser-ponto (Erfurt)|Schlösser-ponto]], [[Ĉevala Ponto]], [[Lehmann-ponto]] kaj - unu el la ĉefaj vidindaĵoj de la tuta urbo - la [[Krämerbrücke (Erfurt)|Ponto de la brokantistoj]] * kastelojn kaj citadelojn kiel: [[Kastelo de Molsdorf]], [[Petersberg (Erfurt)|Petersberg]], [[Citadelo Cyriaksburg]], [[Kastelo Stedten]] (pereinta) * loĝdombloksetlejojn kiel [[Erfurta Nordo]], [[Erfurta Sudoriento]], [[Erfurt-Roter Berg]] === Ĝardenoj kaj parkoj === Erfurto havas mallongan tradicion kiel hortikultur- kaj ĝardenadurbo. En 2021 okazas surloke la Tutgermana Ĝardenekspozicio (BUGA). Plej granda atrakcio estas la [[Erfurta Ĝardenekspozicio]], sed vidindas ankaŭ [[Brühler Garten (Erfurt)|Brühler Garten]], [[Norda parko (Erfurt)|Norda parko]] (kun naĝejo), [[Luiza-parko (Erfurt)|Luiza-parko]], [[Venedig (Erfurt)|Venedig-parko]], [[Urba parko de Erfurto|Urba parko]], [[Cerva ĝardeno (Erfurt)|Hirschgarten]], [[Suda parko (Erfurt)|Suda parko]], [[Espach-parko]], [[Kresoparko]], [[Krämpfer-ĝardenoj]]. Pereis la urbokerna parko [[Louisental (Erfurto)|Louisental]]. Belega verda ripozumloko estas ankaŭ la idiliece situanta [[Zoologia ĝardeno de Erfurto|Zoologia ĝardeno]]. [[Dosiero:Schloss Molsdorf 01.jpg|eta|Fasado suda de la kastelo Molsdorf.]] === Industriaj monumentoj === * [[Centralo de Gispersleben]], pereinta * [[Kartuziana muelejo]], pereinta * [[Salminejo de Erfurto]] == Geografio == [[Dosiero:Gera an der Krämerbrücke.JPG|eta|La rivero [[Gera (rivero)|Gera]] trafluis Erfurton dividite en plurajn brakojn]] Erfurto troviĝas je la suda rando de la [[Turingia Baseno]], en la vasta valo de la rivero [[Gera (rivero)|Gera]], alfluanta rivero de [[Unstrut]]. Sude la urbolimo estas ĉe la altaĵoj de la [[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steiger-arbaro]]. La punkto de la plej granda dimensio de la urbo estas de nordo al sudo je 21&nbsp;km, de oriento al okcidento 22,4&nbsp;km. Pro la situo de la urbo (forlaso de la Turingia Baseno kaj eniro de la antaŭlando de [[Turingia Arbaro]] la alteco de la urbo estas de nur 158 m norde ĝis jam 430 m sudoriente<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/zahlen/ |titolo=Urba statistiko - datumbenkoj |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140130220115/http://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/zahlen/ |arkivdato=2014-01-30 }}</ref> Okcidente drenas la urbon la rivero [[Nesse]] en la direkto de [[Weser]], dum la riveroj [[Gera (rivero)|Gera]] kaj [[Gramme]] drenas ĝin en la mezo kaj en la orientaj urbopartoj en la direkto de [[Elbo (rivero)|Elbo]]. Najbaras Erfurton la urboj [[Weimar]] oriente, [[Gotha]] okcidente, [[Arnstadt]] sude kaj [[Sömmerda]] norde, estante ĉirkaŭ 20&nbsp;km for de la ĉefurbo. La plej proksimaj metropoloj estas [[Leipzig]] (je 95&nbsp;km nordoriente), [[Halle (Saale)|Halle]] (je 85&nbsp;km nordoriente), [[Jena]] (je 40&nbsp;km eoste), [[Kassel]] (je 110&nbsp;km nordokcidente), [[Göttingen]] (je 95&nbsp;km nordokcidente), [[Frankfurt am Main]] (je 180&nbsp;km sudokcidente) kaj [[Nürnberg]] (je 160&nbsp;km sude; distancoj laŭ birdflugo). Ĉar Erfurto troviĝas nur je ĉirkaŭ 50&nbsp;km sudoriente de la mezo de hodiaŭa Germanio, ĝi povas esti konsiderata kiel la plej centra grandurbo de FRG. Same kiel la plejparto de la orientgermanaj metropoloj Erfurto ne posedas grandan periferian zonon nek troviĝas en aglomera zono. Tamen intimas la koneksoj kun la najbaraj urboj Weimar kaj Jena, kiel montras multaj regionaj kooperacioj multaflanke. La ĝis nun relative densa surkonstruo de la urbokerno eksplikatas per la fakto ke dum la [[Dua mondmilito]] komparite al aliloke nur malmultaj konstruaĵoj detruitis, respektive ke sur la bombarde faritaj novaloj tuj rekonstruitis novaj konstruaĵoj. Sekvas de tio ankaŭ ke la ripozumadzonoj de la urbo estas kvazaŭ ĉiuj je la urborando, ekz. [[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steigerwald]], [[Nordstrand (Erfurt)|Nordstrand]], [[Erfurta Ĝardenekspozicio]]. Krom la Steigerwald estas ankoraŭ du aliaj arbaroj ene de la urbo, la [[Willroder Forst]] sudoriente kaj la arbaroj ĉe [[Schaderoder Grund]] nordokcidente de [[Tiefthal]] (limante kun [[Altebenaĵo Fahner]]). La [[Alach-altebenaĵo]] (germane: ''Alacher Höhe'') troviĝas okcidente de la urbocentro de Erfurto, en la Turingia Baseno, kaj invitas al biciklado en la direkto de Altebenaĵo Fahner. La resto de la nekonstruita urbogrundo servas por kultivado: la plugeblaj kampoj en Erfurto estas tre fekundaj kaj bonrikoltaj. La ununuraj lagoj estas la t.n. [[Erfurtaj Lagoj]], serio da fluegitaj gravelfosejoj apud [[Stotternheim]] en la nordo de la urbo. === Demografia evoluo === [[Dosiero:Population development of Erfurt 1493-2014 (small).svg|eta|Evoluo demografia]] [[Dosiero:Bevölkerungsprognosen Erfurt.pdf|eta|Prognozoj demografiaj]] En 1880 Erfurto havis pli ol 50.000 loĝantoj. En la 1906-a jaro ĝi transpaŝis la limon de 100.000 kaj fariĝis grandurbo. Post la Dua mondmilito (en la 1-a de decembro 1945) loĝis 164.998 homoj en la urbo, en februaro de 1973 estis jam pli ol 200.000 loĝantoj. Mallonge antaŭ la [[Turniĝo]] la urbo havis sian plej grandan nombron da anoj (ne tute 220.000). Post la politikaj ŝanĝoj la urbo perdis (ĝis 2002) ĉirkaŭ 20.000 anojn. Ekde 2003 la nombro denove kreskas kaj intertempe oni rekompensis jam kvaronon de la post-turniĝaj perdoj. Sekve Erfurto konis - komparite al aliaj similaj urboj eks-[[GDR]]-aj ([[Magdeburg]], [[Halle (Saale)|Halle]], [[Chemnitz]] kaj [[Rostock]]) - la plej stabilan demografian evoluon de post 1990. === Urbopartoj === La sekvontaj vilaĝoj enkorpiĝis al Erfurto dum la 20-a jc., grandparte konservante sian karakteron kamparanan, ekzemple [[Moritzhof]]: * Antaŭ 1938: [[Daberstedt]]; [[Krämpfervorstadt]] (estiĝis mem ene de Erfurto, estinte neniam propra komunumo) * Ekde 1938: [[Hochheim (Erfurto)|Hochheim]] * Ekde 1950: Bindersleben, [[bischleben|Bischleben-Stedten]], [[Gispersleben]], [[Marbach (Erfurto)|Marbach]], [[Möbisburg-Rhoda]], [[Schmira]] * Ekde 1994: [[Alach]], [[Azmannsdorf]], [[Büßleben]], [[Dittelstedt]], Egstedt, [[Ermstedt]], [[Frienstedt]], Gottstedt, [[hochstedt (Erfurto)|Hochstedt]], [[Kerspleben]], [[Kühnhausen]], [[Linderbach]], [[mittelhausen (Erfurto)|Mittelhausen]], Molsdorf, [[Niedernissa]], Rohda, [[Salomonsborn]], Schaderode, Schwerborn, [[Stotternheim]], [[Tiefthal]], Töttelstädt, [[töttleben (Erfurto)|Töttleben]], Urbich, [[Vieselbach]], Wallichen, Waltersleben, [[Windischholzhausen]] Memkompreneble estas sur nuna urba teritorio ankaŭ diversaj [[forlasita loko|forlasitaj lokoj]], ekz. [[Schmidtstedt]] kaj [[Orfall]]. == Ekonomio == Erfurto estis kaj estas s ne nur politika kaj la kultura centro de la Liberŝtato sed ankaŭ la ekonomie la plej grava regiono. Karakterizas la ekonomian lokon granda gamo da komercaj branĉoj, kiujn oni povis resumi en la sekvontajn kompetenckampojn: * maŝin- kaj aparatarkonstruado<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/engineering/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140129094237/http://www.erfurt.de/ef/en/business/engineering/index.html |arkivdato=2014-01-29 }}</ref> * amaskomunikiloj kaj manaĝerado da kreivaj kaj kulturaj agadoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/media/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201035546/http://www.erfurt.de/ef/en/business/media/index.html |arkivdato=2014-02-01 }}</ref> * hortikulturo kaj nutraĵa industrio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/horticulture/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201035907/http://www.erfurt.de/ef/en/business/horticulture/index.html |arkivdato=2014-02-01 }}</ref> * mikrosistemteknikaĵoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/microtechnology/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140129094255/http://www.erfurt.de/ef/en/business/microtechnology/index.html |arkivdato=2014-01-29 }}</ref> * loĝistiko<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/logistics/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140129094249/http://www.erfurt.de/ef/en/business/logistics/index.html |arkivdato=2014-01-29 }}</ref> * Kelkaj branĉoj ne plu funkcias hodiaŭ (ekz. la [[Salminejo de Erfurto|salminejado]], de kiu restis nur impona uzino). Ĉ. 13.000 entreprenoj trovis ene de erfurtaj metiadaj zonoj, parkoj kaj nemoveblaĵoj atrakcian lokon por komercadi. En la urba administrado zorgas pri ĉiuj interesiĝantoj la Oficejo por ekonomia helpo - al kiu oni estis eĉ aljuĝinta la RAL-kvalitmarko "Komuna administrado orientigita je bonstaro da mezaj klasoj". Al ties servospektro apartenas entreprenorientitaj servoj, konsilado pri subtenprogramoj kaj fondohelpiloj, plibonigo de laborofertoj, infrastrukturetendigoj, reklamo transerfurten. Krome la ĉiujara erfurta ekomonikongreso ''Erwicon'' disponigas komunikiĝplaftformon inter jam lokanoj kaj nelokanoj. Multaj partneroj - oficejoj, entreprenoj en urba posedo, universitatoj kaj fakaltlernejoj, ĉambroj, societoj, fondaĵoj kaj diversaj (privataj) iniciativoj pluse subtenas la industrion. Situante en la mezo de Germanujo Erfurto tre bone taŭgas por kongresoj kaj ĉiaj ajn kunvenoj por altigi singergiajn efektojn. == Servoj == === Eduksistemo, esplorinstitutoj kaj informejoj === [[Dosiero:Eingangsbereich der Universität Erfurt.jpg|eta|Enirejo de la Universitato de Erfurto]] * En Erfurto estas kaj estis multaj lernejoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/de/leben/bildung/schulen/index.html |titolo=Listo de ĉiuj lernejoj en la urbo kun belaj elaeraj fotoj de la konstruaĵoj lernejaj. |alirdato=2014-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140130170325/http://www.erfurt.de/ef/de/leben/bildung/schulen/index.html |arkivdato=2014-01-30 }}</ref>, kiel [[Edith-Stein-Lernejo (Erfurto)|Edith-Stein-Lernejo]], [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Evangelia Konsilantargimnazio]], [[Albert-Schweitzer-gimnazio (Erfurt)|Albert-Schweitzer-gimnazio]], [[Reĝino-Luise-gimnazio (Erfurt)|Reĝino-Luise-gimnazio]], [[Sportgimnazio de Erfurto]], [[Heinrich-Mann-gimnazio (Erfurt)|Heinrich-Mann-gimnazio]], [[Gutenberg-gimnazio (Erfurto)|Gutenberg-gimnazio]], [[Humboldt-lernejo (Erfurt)|Humboldt-lernejo]], [[Heinrich-Hertz-gimnazio]], [[Franciskana lernejo (Erfurt)|Franciskana lernejo]] * La plej malnova universitato en hodiaŭa Germanujo konsistas el pluraj partoj, la [[Universitato de Erfurto]] en pli konkreta senco kaj diversaj seminarioj kiel [[Fakaltlernejo de Erfurto]], [[Artmetilernejo de Erfurto]], [[Porpastra Seminario de Erfurto]], aŭ la [[Pedagogia Altlernejo Erfurt/Mühlhausen|iam memstara pedagogia altlernejo]] * Pri la informigo pri la historio kaj aktuala stato de la socio de la urbo zorgas i.a. [[Akademie gemeinnütziger Wissenschaften]], [[Societo historia de Erfurto]], [[Historia komisiono por Turingio]], [[Eŭropa Informcentro de Turingio]], [[Turingia centralo por politika klerigado]], [[Urba Arkivo de Erfurto]] * En diversaj domoj tra la tuta urbo estas bibliotekaj filioj, citendas la centro en la [[Haus zum Goldenen Einhorn (Erfurt)|Haus zum Goldenen Einhorn]] aŭ la biblioteko porinfana/porjunulara ĉe [[Haus zum Großen Pflug und Großen Siebenbürgen (Erfurt)|Haus zum Großen Pflug und Großen Siebenbürgen]]. Scienca libroloko estas memkonpreneble la bela [[Erfurta Universitata Biblioteko]]. Loĝistika helpo porturisma haveblas ekzemple ĉe [[Thüringen Tourismus]]. * Aliaj institutoj klerigadaj kaj pluklerigadaj estas por ekzemplo [[Leibniz-instituto pri kultivado de legomoj kaj ornamaj plantoj]], [[Asocio de privataj muziklernejoj en Germanujo]], [[Popolaltlernejo de Erfurto]], [[Klerigejo Sankta Ursulo]] === Teatroj, multfunkciaj ejoj kaj kultursocietoj === [[Dosiero:Erfurt Alte Oper 01.jpg|eta|Ĉefa enirejo de la Malnova Operejo de Erfurto.]] Enuiĝi en Erfurto kvazaŭ neeblas, ĉar ekzistas amaso da distriĝeblecoj kulturaj, ekzemple: * teatre ĉe [[Waidspeicher (Erfurt)|Waidspeicher]], [[Teatro de Erfurto|Nova operejo]], [[Operejo malnova de Erfurto|Malnova operejo]], [[Die Schotte]], [[Atelier Puppenspiel]] * muzike ĉe [[Ĉambromuzika societo de Erfurto]], [[Salonorkestro de Erfurto]], [[Hejtilejego en Brühl (Erfurt)|Hejtilejego en Brühl]] * literature ĉe [[Erfurter Herbstlese]] * kabarede ĉe [[Kabaredo "Das Lachgeschoss"|Kabaredo "Das Lachgeschoß"]] * okazoj de variaj specoj en la [[Turingio-halo]], [[Imperiestra salonego (Erfurt)|Imperiestra salonego]], [[Forstista domo Willroda]], [[Flora (Erfurto)|Flora-gastejego (pereinta)]]. La [[Dramteatro de Erfurto|Dramteatro]] jam ne funkcias, tamen gravas konstruaĵe kaj teatrohistorie; por instigi la artistojn profesiajn kaj laikajn oni aljuĝas ĉiujare la [[Kulturpremio de la urbo Erfurto|Kulturpremion de la urbo Erfurto]]. Ekzemploj por artistaj unuiĝoj dum la komunisma tempo estu la [[Erfurta Ateliergrupo]] aŭ [[Galerio en la koridoro]]. Ekde 2003, la [[Teatro de Erfurto|moderna operejo]] estas hejmo de Teatro Erfurto kaj ties filarmonia orkestro. Ĝi havas 800 sidlokojn kaj alia malgranda ejo 200 sidlokojn. Septembre de 2005 la opero ''Waiting for the Barbarians'' de [[Philip Glass]] premieris en tiu operejo. La Erfurta Teatro estis fonto de polemiko. En 2005 spektaklo de la opero de [[Engelbert Humperdinck]] nome ''Hänsel und Gretel'' vekis la lokan gazetaron ĉar ĝi enhavis sugestojn pri pedofilio kaj incesto. La spektaklo devis averti tion en la programo per la aldono "nur por plenkreskuloj". La 12an de aprilo 2008, versio de la opero de [[Giuseppe Verdi|Verdi]] nome ''Un ballo in maschera'' reĝisorita de Johann Kresnik premieris tie. Tiu produktaĵo vekis polemikon ĉar aperigis rolulojn vestitajn kiel [[Mickey Mouse]] dancante sur la ruinoj de la [[World Trade Center]] kaj kantistino kun lipharo kvazaŭ de [[Adolf Hitler|Hitler]] faris la saluton kutiman dum [[Naziismo]], kune kun fiaj aperoj de usonaj soldatoj, [[Uncle Sam]], kaj [[Elvis Presley]]. La reĝisoro priskribis la produktaĵon kiel popolisma kritiko de la moderna usona societo, montrante malegalecon inter riĉuloj kaj malriĉuloj. Tiu polemiko kondukis lokan politikiston alvoki lokanojn al bojkoto de la spektaklo, sed tiu ĉiukaze sukcesis.<ref>{{Cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2008%2F04%2F11%2Fwopera111.xml | work=The Daily Telegraph | location=London | title=German staging of Verdi's A Masked Ball on 9/11 with naked cast in Mickey Mouse masks | date=11a Aprilo 2008 | accessdate=2a Majo 2010 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2021-08-11 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20080422023336/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2008%2F04%2F11%2Fwopera111.xml | arkivdato=2008-04-22 }}</ref> === Amaskomunikiloj kaj komunikado === [[Dosiero:Hauptpost Anger.jpg|eta|300ra|La [[Ĉefpoŝtejo de Erfurto|ĉefa poŝtejo]] en 2007; dekstre la [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurt)|Preĝejo Sankta Gregorio.]]]] Kiel [[Halle (Saale)|Halle]] kaj [[Lepsiko]], Erfurto ankaŭ amaskomunikile ludas certan rolon en Meza Germanujo: * radie i.a. per [[Radio F.R.E.I.]] kun Esperanto-elsendoj kaj per la publikjura radikanalo [[MDR Turingio]]; [[Erfordia Latina]] (laŭvorte: Latina Erfurto) estas la titolo de dulingvaj elsendoj de Radio F.R.E.I., nome en la germana kaj en la [[latina]]: la plej granda parto estas en la lingvo de la antikvaj romianoj. Intenco estas prezenti la buntecon de la tradiciriĉa ĉefurbo de Turingio kaj la latinlingvan kulturon, sed ankaŭ propagandi la uzon de la latina lingvo kiel viva lingvo. * gazete ekz. per [[Thüringer Allgemeine]]<ref>"[http://www.thueringer-allgemeine.de/kontakt Kontakt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170119131848/http://www.thueringer-allgemeine.de/kontakt |date=2017-01-19 }}" () ''[[Thüringer Allgemeine]]''. Konsultita la 13an de Januaro 2014. "Zentralredaktion Thüringer Allgemeine Gottstedter Landstraße 6 99092 Erfurt"</ref> * televide per [[KiKA|Porinfana televidkanalo KiKA]], [[ZDF-studio de Turingio]] kaj la regionaj novaĵoj ĉe [[MDR Thüringen-Journal]] Amikoj de neelektrika transporto de leteroj ĝuas afablan servon en la belega konstruaĵo de la [[Ĉefpoŝtejo de Erfurto|Centra poŝtoficejo]]. === Butikumado kaj komerco === * La urbocentro ne nur allogas per sia multo da historiaj konstruaĵoj sed ankaŭ per granda elekto da vendejoj, kiel [[Galerioj Anger 1]]. * Enradikitaj en la tradicio de Erfurto kiel urbo ĉiam malferma al industrio kaj metiado taksas sin ekzemple la [[Foiro de Erfurto]], [[Ĉambro industria-komerca de Erfurto|Ĉambro industria-komerca]], [[N.L. Chrestensen]], [[Turingia Rekonstrubanko]], [[Born-delikataĵoj]]. * Ekzemploj por pluraj historie floregantaj entreprenoj kiuj jam ne ekzistas estas la [[Eduard Lingel|Iama ŝufabrikego Lingel]], la [[Bierfarejo Braugold]], la [[Tekstilkontoro (Erfurto)|Tekstilkontoro]] aŭ la [[Hejtilejego en Brühl (Erfurt)|Armil- kaj skribmaŝinfabrikoj en Brühl]]. * Okcidente de Erfurto troviĝas granda industriparko nomita [[Erfurter Kreuz]]. Oriente setlis dum la lastaj jaroj multaj loĝistikaj entreprenoj. === Trafiko === Granddistanca trafiko garantiitas danke al la [[Stacidomo de Erfurto]] kaj [[Flughaveno Erfurt-Weimar|Flughaveno de Erfurto]]. Pri regiona trafiko specialiĝis [[Erfurter Bahn]].<ref>[https://www.stadtwerke-erfurt.de/pb/site/swegruppe/node/140107/Lde/index.html artikolo "Ausbau der Erfurter Straßenbahn zur Stadtbahn" [ampleksigo de la tramo de Erfurto al urba trajnsistemo], eldonanto Erfurter Verkehrs-Aktiengesellschaft (EVAG) {{de}}</ref> La enurba trafiko estas en la manoj de [[Publika transporto de Erfurto|EVAG]]. Al fanatikuloj de biciklado rekomendatas uzi unu el pluraj biciklovojoj kaj biciklomigradvojoj, kiel ekz. la [[Gera-biciklomigradvojo]]. Historie insteresas la haloj de la [[Fervojflegejo erfurta]]. === Sporto kaj ripozumlokoj === [[Dosiero:Steigerwaldstadion-Mainstand3.jpg|eta|La granda tribuno de la Stadiono Steigerwald.]] Kaj al emuloj de sporto ([[Stadiono Steigerwald]], [[Gunda-Niemann-Stirnemann-halo]], [[FC Rot-Weiß Erfurt|La futbalklubo ''Rot-Weiß Erfurt'']], [[Ciklodromo Andreasried]], [[Nordstrand (Erfurt)]], [[Erfurtaj Lagoj]], [[Norda naĝejo (Erfurto)|Norda naĝejo]]) kaj al simplaj naturemuloj ([[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steiger-arbaro]], [[Altebenaĵo Fahner]], [[Ruĝa Monto (Erfurt)|Ruĝa Monto]], [[Altebenaĵo de Alach]], [[Schwellenburg]]) Erfurto ofertas grandan gamon da taŭgaj lokoj ripozumi respektive konkuri je la unua rango. Surloke ekzistas eĉ pereinta [[Skisaltejo Rhodaer Grund (Erfurt)|skisaltejo, ĉe Rhodaer Grund]]. Moderigas multajn sportajn agadojn enklubajn la [[Sportoligo de Turingio]]. === Sanitaraj aferoj === * La [[Kliniko HELIOS de Erfurto|Kliniko HELIOS]] kaj la [[Katolika hospitalo de Erfurto]] kontinuigas hodiaŭ la tradicion de la historia [[Granda hospitalo de Erfurto|Granda hospitalo]]. * Infanoj kiel olduloj en multaj lokoj en Erfurto vartatas, ekzemple ĉe [[Augusta-Viktoria-fondaĵo|Augusta-Viktoria-Stift]] aŭ ĉe la [[Fondaĵo Louise Mücke]]. * En Erfurto havas sian sidejon la [[Centra ligo de kamenpurigistoj germanaj]]. * La moderna [[Fajrobrigado profesia de Erfurto]] gardas la nelezitecon de la erfurtanoj. === Armeo === Dum la [[GDR]]-tempo (kaj jam antaŭe) Erfurto estis ege grava garnizona urbo (kun kazernoj ekz. ĉe [[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steigerwald]]; pereinta fama soldatejo estis la t.n. [[Marteno-kazerno]]). De kelkaj jaroj ĝia armea graveco denove iomete kreskis pro la establo de la [[Loĝistika komandejo de Bundeswehr]], kie - centre por tuta Germanio - planatas la internaciaj engaĝiĝoj de la germana armeo. La tuto estas ĉe [[Löberfeld-kazerno]]. === Politiko, justico kaj historio === * [[Laborjura tribunalo de Erfurto]] * [[Federacia laborjura tribunalo de Germanujo]] * [[Erfurta Unuigparlamento]] * [[Erfurta Partikongreso]] * [[Notaria Ĉambro de Turingio]] * [[Turingia Landa Parlamento]] == Regulaj aranĝoj pli gravaj en la kuro de la jaro == [[Dosiero:Rip krämerbrücke 1.JPG|eta|Bando da muzikantoj ludantaj sur la [[Anger (Erfurt)|Anger-placo]] dum la [[Festo ĉe Krämerbrücke]] en 2010.]] FEBRUARO * Karnavala procesio tra la urbocentro MARTO/APRILO * Bach-tagoj * Urbocentra printempo * Bazaro de potaĵoj * Aŭtomobila printempo MAJO * Longa nokto de la muzeoj * Internaciaj orgenkoncertoj en la katedralo (ĝis aŭgusto) * Orgenkoncerta serio en la [[Dominikana preĝejo (Erfurt)|dominikana preĝejo]] (ĝis septembro) JUNIO * [[Festo ĉe Krämerbrücke]] * [[Rund um die Hainleite|Turingia rondveturado]], ciklisma konkurso JULIO/AŬGUSTO * [[DomStufen-festivalo]], spektakloj sur la ŝtuparo de la katedralo * [[Mega Rock in die Ferien]], popmuzikspektaklaro (ĝis 2012) * [[Erfurta Lumofesto]], la lastan semajnon de aŭgusto en la EGA-parko SEPTEMBRO * Semajno de monumentoj kaj Eŭropa tago de la malfermita monumento * Erfurtaj tagoj de [[Eklezia muziko]] OKTOBRO * [[Oktobrofesto]] erfurta * Internaciaj Bach-Liszt-orgenkonkursoj (kune en [[Weimar]] kaj [[Merseburg]]) * [[Reisen & Caravan]], foiro pri karavanado NOVEMBRO * Longa nokto de la sciencoj * Ekumena festo je honoro de [[Sankta Marteno]] DECEMBRO * [[Kristnaska bazaro de Erfurto|Kristnaska bazaro]] === Krome === [[Dosiero:Goldener Spatz Erfurt F1.jpg|eta|Ora pasero antaŭ butikumcentro en Erfurto]] '''Goldener Spatz''' (laŭvorte: ''[[Ora pasero]]'') estas grava [[Germanlingvio|germanlingva]] porjunulara kinfestivalo. Ĝi okazas ĉiujare en [[Gera]] kaj en Erfurto. == Esperanto en Erfurto == Ĉiun unuan dimanĉon de monato eblas aŭdi esperantlingvan magazinon ''[[Turingio Internacia]]'' sur la ondoj de surloka radiostacio . En junio 2014 okazis en la urbo de ĉe la rivero [[Gera (rivero)|Gera]] la [[91-a Germana Esperanto-Kongreso]]. En Erfurto naskiĝis la esperanto-vortaristo [[Hans Joachim Plehn]], la volapukisto [[Alfred Kirchhoff]] kaj la forstisto kaj esperanto-terminaristo [[Karl-Hermann Simon]]. De 1896-1923 deĵoris surloke la planlingvisto [[Ernst Beermann]]. == Gefiloj de la urbo kaj personuloj kun gravaj ligoj al Erfurto == === Religiuloj === Gravuloj kristanoj (kiel [[Bartholomaeus Arnoldi]], [[Hugo Aufderbeck]], [[Johannes Aurifaber (Vimariensis)]], [[Johannes Bonemilch]], [[Joachim Justus Breithaupt]], [[Marianus Brockie]], [[Erich Kleineidam]], [[Majstro Eckhart]], [[Johano de Erfurto]], [[Johannes Gallus]], [[Reinhard Hauke]], [[Hermann Korner]], [[Ulrich Neymeyr]], [[Otto Ogiermann]], [[Johann von Staupitz]], [[Georg Maximilian Sterzinsky]], [[Johann Philipp von Schönborn]], [[Jodocus Trutfetter]], [[Jakobo de Jüterbog]], [[Johano de Indagine]]) kiel ankaŭ protestantaj ([[Johannes Cuno]], [[Bartholomäus Elsner]], [[Ludwig Helmbold]], [[Johann Heinrich Kindervater]], [[Johann Lange]], [[Johann Jakob Leitzmann]], [[Marteno Lutero]], [[Justus Menius]], [[Johann Matthäus Meyfart]], [[Johann Friedrich Möller]], [[Andreas Poach]], [[Christian Gotthilf Salzmann]], [[Johann Spangenberg]], [[Joachim Wanke]]), vivis/-as kaj agadis/-as en la erfurta regiono. Tio nur eblas pro la kristanigo en la 8-a jarcento danke i.a. al [[Sankta Bonifaco]] kaj [[Sankta Eobano]]. [[Severo el Raveno]] estas almenaŭ entombigita erfurte. === Politikistoj === La [[Erfurta Unuigparlamento]] kaj la [[Erfurta Partikongreso]] markis la komencon de moderna politiko en la turingia ĉefurbo. Antaŭe regas la guberniestroj el [[Mainz]]. Hodiaŭ ĝi gastas, kiel decas por ĉefurbo de [[Federacia lando (Germanio)|Federacia lando]], la [[Turingia Landa Parlamento|Turingian Landan Parlamenton]]. * Ĉefministroj: [[Bernhard Vogel]], [[Dieter Althaus]], [[Christine Lieberknecht]], [[Bodo Ramelow]] * Urbestroj: [[Andreas Bausewein]], [[Richard Breslau]], [[Heinrich Kellner]], [[Volkmar Limprecht]], [[Hermann von Mallinckrodt]], [[Bruno Mann]], [[Carl von Oldershausen]], [[Manfred Ruge]], [[Hermann Schmidt]] * Deputitoj: [[Otto von Bismarck]], [[Björn Höcke]], [[Joachim Kaiser (artisto)|Joachim Kaiser]], [[Erich Köhler]], [[Christoph Matschie]], [[Stefan Möller]], [[Willi Münzenberg]], [[Carl Lucius]], [[Robert Lucius von Ballhausen]], [[Wilhelm Johann Albert von Tettau]], [[Karl Friedrich Anton von Conta]] * Majencaj guberniestroj: [[Friedrich Wilhelm von Bicken]], [[Philipp Wilhelm von Boineburg]], [[Karl Theodor von Dalberg]], [[Anselm Franz von Ingelheim]] * Aliaj servoj kaj politika trejnado; diplomatoj: [[Gustav Adolf von Gotter]], [[Christoph von Keller]], [[Wilhelm Knappe]], [[Heinrich Rubenow]], [[Albert Stange]] === Sportistoj === Ekde la 19-a jarcento Erfurto - kun siaj variaj sportejoj (sketado, biciklado, futbalo, naĝado, rajdado) - estigis multajn sportistojn, eĉ de internacia rango, inter ili [[Clemens Fritz]], [[Detlef Macha]], [[Roland Matthes]], [[Gunda Niemann-Stirnemann]]. === Entreprenistoj === Erfurto ĉiam estis atrakcia por investantoj de ĉiu speco, ofte kun karitata veno kiel [[Johann Anton Lucius]] aŭ [[Sebastian Lucius]]. Kelkaj erfurtanoj faris entreprenistan karieron eksterlande, kiel ekz. [[Johann Heinrich Hartung]] aŭ [[Samuel Selfisch]]. Dum la t.n. [[periodo de spekulanto-kompanioj]] venis homoj kiel [[Eduard Lingel]] aŭ [[Christian Hagans]]. Revolucion en la kampo de ĝardenado kaj hortikulturo faris i.a. [[Ernst Benary]] respektive [[Niels Lund Chrestensen]], [[Christoph Schmidt]], [[Friedrich Adolph Haage]] kaj [[Christian-Reichart-monumento|Christian Reichart]]; sed ankaŭ la generalo [[August von Hedemann]] pioniris hortikulturade kaj pejzaĝarkitekture. Oni ne forgesu la ŝufabrikanton kaj mecenaton [[Alfred Hess]]. Post la [[Turniĝo]] ne malmultaj entreprenoj malaperis (post antaŭa ŝtatiĝo kaj ŝanĝiĝo al [[VEB]]), sed novaj poste alvenos. === Artistoj === Erfurto estis kaj estas naskiĝa respektive agada loko de artistoj de diversaj specoj: * por muzikistoj kiel [[Jakob Adlung]], [[Michael Altenburg]], [[Heinrich Bach]], [[Johann Aegidius Bach]], [[Johann Ambrosius Bach]], [[Johann Bernhard Bach (la pli maljuna)]], [[Johann Christoph Bach la 3-a]], [[Anke Besser-Güth]], [[Johann Ludwig Böhner]], [[Johann Heinrich Buttstedt]], [[Ludwig Compenius]], [[Michael Gotthard Fischer]], [[Ludwig Ernst Gebhardi]], [[Johann Wilhelm Häßler]], [[Johann Christian Kittel]], [[Johann Pachelbel]], [[Wilhelm Hieronymus Pachelbel]], [[Karl Martin Reinthaler]], [[August Gottfried Ritter]], [[Dieter Schumann]], [[Johann Gottfried Walther]], [[Georg Peter Weimar]], [[Richard Wetz]] * por pentristoj kaj artmetiistoj kiel [[Jakob Samuel Beck]], [[Ferdinand Bellermann]], [[Erich Borchert]], [[Nicolaus Heinrich Dornheim]], [[Eduard Gerhardt]], [[Bernd Hartung]], [[Horst Jährling]], [[Theo Kellner]], [[Evelyn Körber]], [[Siegfried Körber]], [[Franz Kuchenbuch]], [[Friedrich von Nerly]], [[Amalia Pachelbel]], [[Johann Alexander Thiele]] * por kantistoj kiel [[Yvonne Catterfeld]], [[Clueso]], [[Kathrin Schirmer]] * por skulptistoj, artmetiistoj kaj arkitektoj kiel [[Georg Kugel]], [[Anton Dominik von Fernkorn]], [[Carl Melville]], [[Margaretha Reichardt]], [[John August Roebling]], [[Ferdinand-Schmidt-memorigtabulo (Erfurt)|Ferdinand Schmidt]], [[Hans Walther (1888-1961)|Hans Walther]], [[Dieter M. Weidenbach]], [[Max Brockert]] * por aktoroj kiel [[Sophie Albrecht]], [[Max Schreck]] * por verkistoj kiel [[Dietrich von Apolda]], [[Wilhelm Hey]], [[Kurt Pinthus]], [[Kaspar von Stieler]], [[Sidonia Hedwig Zäunemann]] === Sciencistoj kaj fakuloj === Ke Erfurto konsidereblas esti fekunda kampo scienca kaj sciencista montras la sekvontaj ekzemploj de fakuloj devenantaj el aŭ agadantaj (-intaj) profesie kaj kreive en Erfurto: * Filologoj: [[Johann Joachim Bellermann]], [[Kai Brodersen]], [[Conrad Celtis]], [[Johannes Dinckel]], [[Hans Ellenberg]], [[Karl Florenz]], [[Eobanus Hessus]], [[Valentin Ickelsamer]], [[Justus Jonas, la maljuna|Justus Jonas]], [[Johann Rudolf Kiesling]], [[Oswin Köhler]], [[Hiob Ludolf]], [[Petrus Luder]], [[Heinrich Wilhelm Ludolf]], [[Nicolaus Marschalk]], [[Otto Ribbeck]], [[Mutianus Rufus]], [[Jörg Rüpke]], [[Johannes Saxonius]], [[Annemarie Schimmel]], [[Samuel Friedrich Günther Wahl]] * Naturscienculoj: [[Johann Wilhelm Baumer]], [[Wilhelm Benary]], [[Johann Jakob Bernhardi]], [[Georg Faust|Johann Georg Faust]], [[Karl Konstantin Haberle]], [[Sigismund Friedrich Hermbstädt]], [[Carl Hilsenberg]], [[Johann Heinrich Hoffmann]], [[Johann Heinrich Hübschmann]], [[Johann Hieronymus Kniphof]], [[Eduard Lucas]], [[Jacob Heinrich Lucas]], [[Johann Friedrich Theodor Müller]], [[Adam Ries]], [[Crotus Rubeanus]], [[Johann Hieronymus Schröter]], [[Johann Bartholomäus Trommsdorff]], [[Ephraim Salomon Unger]] * Historiistoj: [[Paulus Stephanus Cassel]], [[Steffen Raßloff]], [[Johannes Biereye]], [[Karl-Herrmann-fontano (Erfurt)|Karl Herrmann]], [[Lorenz Drehmann]], [[Matthäus Dresser]], [[Arthur Moeller van den Bruck]], [[Johann Georg Meusel]], [[Frank Störzner]] * Juristoj: [[Franz Karl Conradi]], [[Karl Friedrich von Dacheröden]], [[Mario Eylert]], [[Ferdinand August Hommel]], [[Franz Josef Ignaz von Linden]], [[Herbord von der Marthen]], [[Johannes Osthusen]], [[Tobias Jakob Reinharth]], [[Christian Heinrich Schmid]], [[Arnold Sommernat]], [[Konrad Wilhelm Strecker]] * Kuracistoj: [[Johann Wolfgang Friedrich Bönneken]], [[Andreas Elias Büchner]], [[Ludwig Friedrich von Froriep]], [[Georg Christoph Petri von Hartenfels]], [[Alfred-Machol-monumento (Erfurt)|Alfred Machol]], [[Christoph Andreas Mangold]], [[Andreas Starck]], [[Wilhelm Bernhard Trommsdorff]], [[Samuel Gottlieb Vogel]] [[Dosiero:Max Weber 1894.jpg|eta|Max Weber]] * Filozofoj kaj teologoj: [[Richard Bärwinkel]], [[Amplonius Rating de Berka]], [[Karl Friedrich Bahrdt]], [[Hieronymus Emser]], [[Johannes el Dorsten]], [[Justus Friedrich Froriep]], [[Heinrich von Geismar]], [[Andrew Gordon]], [[Isidorus Keppler]], [[Johann Leon]], [[Johann Christian Lossius]], [[Friedrich Justus Riedel]], [[Jordan Simon]], [[Petrus Stenbeke]], [[Victorinus Strigel]], [[Tomaso de Erfurto]], [[Max Weber]], [[Nicolaus Zapf]], [[Placidus Muth]] * Pedagogoj: [[Adelheid Daniel]], [[Paul Dumerich]], [[Basilius Faber]], [[Johann Christian Wilhelm August Hopfensack]], [[Heinrich Langethal]], [[Volkmar Limprecht]], [[Wolfgang Ratke]], [[Friedrich Zange]] === Aliaj === [[Maria Barjatinskaja]], [[Walter Bauer-Wabnegg]], [[Rudolph Zacharias Becker]], [[Wilhelm Benary]], [[Werner von Fichte]], [[Henryk Goldberg]], [[Friedrich Wilhelm von Jagow]], [[Wilhelm Knappe]], [[Elisabeth Lemmerhirt]], [[Johann Martin Mieding]], [[Karl Müffling]], [[Wolf Schneider]], [[Steffen Quasebarth]], [[Konrad Stolle]], [[Casper Vogell]], [[Werner W. Wallroth]] == Partneraj urboj == * [[Dosiero:flago-de-Hungario.svg|20ra]] [[Győr]] ([[Hungario]]), ekde [[1971]] * [[Dosiero:flago-de-Litovio.svg|20ra]] [[Vilnius]] ([[Litovio]]), ekde [[1972]] * [[Dosiero:flago-de-Pollando.svg|20ra]] [[Kalisz]] ([[Pollando]]), ekde [[1982]] * [[Dosiero:flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Majenco]] ([[Germanio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]]), ekde [[1988]] * [[Dosiero:flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Lille]] ([[Francio]]), ekde [[1988]]<ref>[http://lille-cologne-erfurt.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57%3Astadt-erfurt&catid=24%3Adeutsch&Itemid=54 Ĝemeleco kun Lille] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160831042222/http://lille-cologne-erfurt.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57%3Astadt-erfurt&catid=24%3Adeutsch&Itemid=54 |date=2016-08-31 }} {{de}}</ref> * [[Dosiero:flago-de-Usono.svg|20ra]] [[Shawnee]] ([[Usono]], [[Kansaso]]), ekde [[1993]] * [[Dosiero:flago-de-Bulgario.svg|20ra]] [[Loveĉ]] ([[Bulgario]]), ekde [[1996]] * [[Dosiero:flago-de-Argentino.svg|20ra]] [[San Miguel de Tucumán]] ([[Argentino]]), ekde [[1993]] * [[Dosiero:flago-de-Israelo.svg|20ra]] [[Haifa]] ([[Israelo]]), ekde [[2000]] * [[Dosiero:flago-de-Ĉinio.svg|20ra]] [[Yan'an]] ([[Ĉinio]]), ekde [[2000]] Pri la partneraj urboj ekzistas monumento antaŭ la urbodomo, la ''[[Ĝemelurba rozo (Erfurt)|Ĝemelurba rozo]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Jakob Dominikus: Erfurt und das erfurtische Gebiet. Nach geographischen, physischen, statistischen, politischen und geschichtlichen Verhältnissen. 2 partoj. Gotha 1793.[30] * Constantin Beyer: Neue Chronik von Erfurt oder Erzählung alles dessen, was sich vom Jahr 1736 bis zum Jahr 1815 in Erfurt Denkwürdiges ereignete. 1-a volumo, Erfurt 1821[31]. * Constantin Beyer: Nachträge zu der neuen Chronik von Erfurt 1736–1815. 2-a volumo, Erfurt 1823 [32]. * Mitteilungen des Vereins für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt (MVGAE). Volumoj 1-53 (1865–1941), volumoj 54 kaj sekvaj (1993 kaj sekvaj jaroj) * Alfred Overmann: Erfurt in zwölf Jahrhunderten. Eine Stadtgeschichte in Bildern. Erfurt 1929. * Erfurter Heimatbrief. Brief für die Erfurter in der Bundesrepublik mit West-Berlin und im westlichen Ausland. Kajeroj 1-64 (1961–1992), eldona institucio Vereinigung „Heimattreue Erfurter“ (en Berlin-Wilmersdorf). * Geschichte der Stadt Erfurt. Herausgegeben im Auftrag der Stadt Erfurt von [Eldonata nome de la urbo Erfurt fare de] Willibald Gutsche. Weimar 1986, ISBN 3-7400-0000-7. * Thomas Ott: Erfurt im Transformationsprozeß der Städte in den neuen Bundesländern. Ein regulationstheoretischer Ansatz. Erfurt 1997, ISBN 3-9803607-5-X. * Stadt und Geschichte. Zeitschrift für Erfurt. (SuG). Kajero 1 kaj sekvaj (1998 kaj sekvaj jaroj) * Steffen Raßloff: Flucht in die nationale Volksgemeinschaft. Das Erfurter Bürgertum zwischen Kaiserreich und NS-Diktatur. Köln/Weimar/Wien Böhlau, 2003, ISBN 3-412-11802-8 (Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Thüringen. Kleine Reihe 8). * Helmut Wolf: Erfurt im Luftkrieg 1939–1945. Jena 2005 (2-a eldono Zella-Mehlis 2013), ISBN 3-931743-89-6. * Stephanie Wolf: Erfurt im 13. Jahrhundert. Städtische Gesellschaft zwischen Mainzer Erzbischof, Adel und Reich. Köln[Kolonjo]/Weimar/Wien[Vieno] 2005, ISBN 3-412-12405-2. * Jahrbuch für Erfurter Geschichte. 2006 kaj sekvaj, eldona institucio Gesellschaft für Geschichte und Heimatkunde von Erfurt. * Steffen Raßloff: Bürgerkrieg und Goldene Zwanziger. Erfurt in der Weimarer Republik. Sutton, Erfurt 2008, ISBN 978-3-86680-338-1. * Jürgen Valdeig: Erfurt – Schlaglichter zur Stadtgeschichte. Mit einem historischen Überblick von Steffen Raßloff. Weimar 2011. * Martin Baumann kaj Steffen Raßloff (Hg.): Blumenstadt Erfurt. Waid – Gartenbau – iga/egapark. Erfurt 2011, ISBN 978-3-86680-812-6. * Robert Gramsch: Erfurt - Die älteste Hochschule Deutschlands. Vom Generalstudium zur Universität. Sutton, Erfurt 2012, ISBN 978-3-9540006-2-3. * Steffen Raßloff: Geschichte der Stadt Erfurt. Erfurt 2012 (2-a eldono 2013), ISBN 978-3-9540004-4-9. * Christoph Kreutzmüller/Eckart Schörle: Stadtluft macht frei? Jüdische Gewerbebetriebe in Erfurt 1919 bis 1939. Berlin[Berlino] 2013, ISBN 978-3-942271-97-4. * Steffen Raßloff: 100 Denkmale in Erfurt. Geschichte und Geschichten. Mit Fotografien von Sascha Fromm. Essen 2013, ISBN 978-3-8375-0987-8. == Vidu ankaŭ == * [[Episkopujo de Erfurto]] * [[Erfurto en unu tago]] * [[Tramtransporto en Erfurto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=erfurt}} * [http://www.erfurt.de Oficialaj paĝoj de la urbo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080821023946/http://www.erfurt.de/ |date=2008-08-21 }} * [http://www.stadtpanoramen.de/en/erfurt/erfurt.html turisme interesaj urbaj panoramoj de Erfurt] * [http://www.cityofshawnee.org/SisterCities/erfurt.htm retpaĝo de la partnera urbo Shawnee, Kansaso, pri Erfurto] * [http://www.myworldshots.com/Germany/Erfurt fotaro en la retejo ''World Shots''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120930001525/http://www.myworldshots.com/Germany/Erfurt |date=2012-09-30 }} [[dosiero:Erfurt Panorama vom Ega-Turm.jpg|775ra|centre]] {{Urboj en Germanio}} {{ADLS|2014|20}} <!-- kaj de semajno 21 --> {{Elstara|2014|03|04}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Erfurto| ]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Turingio]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] q6ha9ewwie20t6wmw189shvhiqqs55f 0 1211 9462513 9385233 2026-08-25T22:45:35Z PurplePieman 65169 /* Monatoj Someraj */ La franca vorto «Apocyn» tradukiĝis «Apocino» laŭ Vikipedio 9462513 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Calendrier-republicain-debucourt2.jpg|eta|200px|Franca Respublika Kalendaro de 1794, desegnita de [[Philibert-Louis Debucourt]]]] La '''Franca Respublika Kalendaro''' aŭ '''Revolucia Kalendaro''' estas kalendaro kreita dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] fare de la [[Nacia Konvencio (franca respubliko)|Nacia Konvencio]], la konstituciiga asembleo kiu, elektita dum la somero de 1792, establis la [[Unua Respubliko de Francio|Respublikon]] la 21-an de septembro. En la fino de la [[18-a jarcento]] en [[Francio]] okazis la [[Franca revolucio de 1789]], kiu aboliciis monarkion kaj feŭdan reĝimon. En fluo de sciencemaj kaj kontraŭreligiaj pensoj, la revolucia registaro decidis anstataŭigi la sistemon de Kristana [[Erao]], enkonduki novan kalendaran eraon kaj komenci jarkalkulon de la tago de deklaro de la Franca [[Respubliko]] ([[22-a de septembro]] de [[1792]] laŭ [[Gregoria kalendaro]]). Ĉi tiu tago kongruis kun la [[aŭtuno|aŭtuna]] [[ekvinokso]]. Tiel, oni nomas tiun kreitan kalendaron '''Franca respublika kalendaro''' aŭ ankaŭ '''Franca revolucia kalendaro'''. Ekzemple, la [[1-a de januaro]] de [[2000]] laŭ la [[gregoria kalendaro]] estis la tago ''primidi'' de la 2-a dekado de Nivozo de CCVII (=207) laŭ la franca respublika kalendaro. Tiu kalendaro nombras en la jaro 12 [[monato]]jn, kiujn konsistigas po 30 [[tago]]j. [[Semajno]]n anstataŭas dekado (''{{lang|fr|décade}}''), entenanta 10 tagojn. Unu monato do konsistas el 3 dekadoj. La sistemo estas verko de ''[[Gilbert Romme]]'' kun helpo de [[Jérôme Lalande|Lalande]], [[Delambre]], [[Gaspard Monge|Monge]] kaj [[Joseph-Louis Lagrange|Lagrange]]. La nomoj de la monatoj kaj la tagoj estis proponitaj de ''[[Fabre d'Eglantine]]'', membro de [[Konvencio]], naskita en la sudfranca urbo [[Carcassonne]], laŭ devenoj tre pliparte latina: * Tiuj de la tagoj laŭ [[latina lingvo|latinlingvaj]] nombroj: ''primidi'', ''duodi'', ''tridi'', ''quartidi'', ''quintidi'', ''sextidi'', ''septidi'', ''octidi'', ''nonidi'', ''décadi''. * Tiuj de la monatoj laŭ la sezonoj, la agrikultura ciklo en eŭropa Francio. La jaroj estis skribitaj per [[romiaj ciferoj]]. {| class="wikitable" |- ! Nomo ! Ordnumero ! Daŭro laŭ <br />Gregoria kalendaro ! Signifo de la nomo |- ! [[Vendemiero]] | la 1-a monato | 22/23 sep - 21/22 okt | fr. ''{{lang|fr|vendémiaire}}'', de lat. {{lang|la|Vindemia}} -- "rikolto de [[vinbero]]j" |- ! [[Brumero]] | la 2-a monato | 22/23 okt - 20/21 nov | fr. ''{{lang|fr|brumaire}}'', de ''{{lang|fr|brume}}'' -- "[[nebulo|nebula]]" |- ! [[Frimero]] | la 3-a monato | 21/23 nov - 20/22 dec | fr. ''{{lang|fr|frimaire}}'', de lat. ''{{lang|la|frimas}}'' -- "[[frosto]]j" |- ! [[Nivozo]] | la 4-a monato | 21/23 dec - 19/21 jan | fr. ''{{lang|fr|nivôse}}'', de lat. ''{{lang|la|nivosus}}'' -- "[[neĝo|neĝa]]" |- ! [[Pluviozo]] | la 5-a monato | 20/21 jan - 18/19 feb | fr. ''{{lang|fr|pluviôse}}'', de lat. ''{{lang|la|pluviosus}}'' -- "[[pluvo|pluva]]" |- ! [[Ventozo]] | la 6-a monato | 19/20 feb - 20/21 mar | fr. ''{{lang|fr|ventôse}}'', de lat. ''{{lang|la|ventosus}}'' -- "[[vento|venta]]" |- ! [[Ĝerminalo]] | la 7-a monato | 21/22 mar - 19/20 apr | fr. ''{{lang|fr|germinal}}'', de lat. ''{{lang|la|germen}}'' -- "[[ĝermo]]" |- ! [[Florealo]] | la 8-a monato | 20/21 apr - 19/20 maj | fr. ''{{lang|fr|florial}}'', de lat. ''{{lang|la|floreus}}'' -- "[[floro|florplena]]" |- ! [[Prerialo]] | la 9-a monato | 20/21 maj - 19/20 jun | fr. ''{{lang|fr|prairial}}'', de lat. ''{{lang|la|pratus}}'' -- "[[herbejo]]" |- ! [[Mesidoro]] | la 10-a monato | 19/20 jun - 18/19 jul | fr. ''{{lang|fr|messidor}}'', de lat. ''{{lang|la|messis}}'' -- "[[greno|grenrikolto]]" kaj gr. ''doron'' -- "doni" |- ! [[Termidoro]] | la 11-a monato | 19/20 jul - 17/18 aŭg | fr. ''{{lang|fr|thermidor}}'', de gr. ''therme'' -- "[[varmo]]" kaj ''doron'' -- "doni" |- ! [[Fruktidoro]] | la 12-a monato | 18/19 aŭg - 16/17 sep | fr. ''{{lang|fr|fructidor}}'', de lat. ''{{lang|la|fructus}}'' -- "[[frukto]]" kaj gr. ''doron'' -- "doni" |} Notu kiel samsezonaj (laŭ [[sezono]]j en Francio) monatoj havas komunan sufikson. La 12 monatoj do konsistis el 360 tagoj. Kvin pliaj tagoj (ses kun [[supertago]]) estis naciaj festotagoj je la fino de la jaro. Komence, ili estis nomataj '''''sans-culottides''''' (laŭ ''[[sans-culottes]]'', "senkulotuloj" aŭ malriĉaj revolucianoj). Post [[1795]], ili estis nomitaj "komplementaj tagoj". * ''{{lang|fr|La Fête de la Vertu}}'', "Festo de [[virto]]" je la [[17-a de septembro|17-a]] aŭ [[18-a de septembro]] * ''{{lang|fr|La Fête du Génie}}'', "Festo de [[genio]]" je la 18-a aŭ [[19-a de septembro]] * ''{{lang|fr|La Fête du Travail}}'', "Festo de [[laboro]]" je la 19-a aŭ [[20-a de septembro]] * ''{{lang|fr|La Fête de l'Opinion}}'', "Festo de la [[opinio]]" je la 20-a aŭ [[21-a de septembro]] * ''{{lang|fr|La Fête des Récompenses}}'', "Festo de [[rekompenco]]" je la 21-a aŭ [[22-a de septembro]] * ''{{lang|fr|La Fête de la Révolution}}'', "Festo de [[revolucio]]", supertago je la 22-a aŭ [[23-a de septembro]] Inter tiuj, kiuj volis etendi la kalendaron post ĝia oficialigo, estis malklare kiel kalkuli '''[[superjaro]]jn''' post la jaro XIV. La Revolucia Kalendaro vivis nelonge. Je la [[9-a de septembro]] de [[1805]] Imperiestro [[Napoleono la 1-a]] dekretis forlason de la Revolucia Kalendaro profite al reuzo de la [[Gregoria kalendaro]], kiu en Francio reefektiviĝis la 1-an de januaro de [[1806]]. Tamen de la [[6-a de majo|6-a]] ĝis la [[23-a de majo]] de [[1871]] ĝi revalidis en la [[parizo|pariza]] ribelado ''[[Pariza Komunumo|Commune de Paris]]''. == Riproĉoj == Ĝi estas tro metropoleca: la nomoj de la monatoj kongruis al sezonaj kaj agrikulturaj cikloj de eŭropa Francio. Ekzemple al la tiamaj francaj kolonioj, ĝi ja tute ne taŭgis. La [[festotago]] estas ''{{lang|fr|décadi}}'' anstataŭ [[dimanĉo]]: unu el dek tagoj anstataŭ unu el sep, do tio estas ne nur kontraŭreligia (intence kaj malkaŝe), sed ankaŭ maloftigas la ripoztagojn. Sendube ne hazarde, ĉar multaj el la antaŭaj "{{lang|fr|Philosophes}}" (filozofoj) el burĝaj aŭ nobelaj klasoj, ekzemple [[Voltaire]], ofte plendis, ke la kampuloj ne laboris sufiĉe kaj pasis tro da tempo, pro la dimanĉoj kaj aliaj religiaj festoj, "drinkante en la kabaredoj". == Kampara kalendaro == Ĉe la [[Katolika Eklezio]] estas en uzo [[kalendaro de sanktuloj]], kiu atribuas al ĉiu tago de la jaro po unu [[sanktulo]]. Cele nuligi eklezian potencon en nove formata revolucia lando, [[Fabre d'Eglantine]] enkondukis Kamparan Kalendaron kiu atribuas al ĉiu tago de la jaro po unu nomo koneksa al kampara ekonomio. Ĉiu ''dekadio'' portis nomon de agrokultura ilo, ĉiu ''kvintidio'' portis nomon de animalo, kaj ĉiuj apartaj tagoj portis nomon botanikan. === Monatoj Aŭtunaj === [[Vendemiero]], [[Brumero]], [[Frimero]]: {| |- | {{FrRepCalHead | [[Vendemiero]]<br />(22 septembro – 21 oktobro) | Vendémiaire_commence_le_22_septembre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 22 sep | [[Vinbero|Uvo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 23 sep | [[Safrano]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 24 sep | [[Kaŝtano]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 25 sep | [[Kolĥikumo]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 26 sep | [[Ĉevalo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 27 sep | [[Balzaminacoj|Balzaminaco]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 28 sep | [[Karoto]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 29 sep | [[Amaranto]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 30 sep | [[Pastinako]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 1 okt | [[Kuvo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 2 okt | [[Terpomo]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 3 okt | [[Helikrizo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 4 okt | [[Potirono]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 5 okt | [[Rezedo]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 6 okt | [[Azeno]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 7 okt | [[Mirabiliso]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 8 okt | [[Kukurbo]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 9 okt | [[Fagopirumo]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 10 okt | [[Sunfloro]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 11 okt | [[Vinpremilo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 12 okt | [[Kanabo]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 13 okt | [[Persiko]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 14 okt | [[Rapo]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 15 okt | [[Amariliso]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 16 okt | [[Bovo]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 17 okt | [[Melongeno]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 18 okt | [[Kapsiketo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 19 okt | [[Tomato]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 20 okt | [[Ordinara hordeo|Hordeo]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 21 okt | [[Barelo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Brumero]]<br />(22 oktobro – 20 novembro) | Brumaire commence le 23 octobre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 22 okt | [[Pomo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 23 okt | [[Vera celerio|Celerio]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 24 okt | [[Piro]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 25 okt | [[Ruĝa beto]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 26 okt | [[Ansero]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 27 okt | [[Heliotropo]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 28 okt | [[Figo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 29 okt | [[Skorzonero]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 30 okt | [[Adstringa sorpujo|Sorpujo]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 31 okt | [[Plugilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 1 nov | [[Tragopogono]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 2 nov | [[Trapo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 3 nov | [[Terpiro]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 4 nov | [[Brusela cikorio]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 5 nov | [[Meleagro]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 6 nov | [[Sukerradiko]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 7 nov | [[Akvokreso]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 8 nov | [[Plumbago]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 9 nov | [[Granato]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 10 nov | [[Erpilo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 11 nov | [[Bakĥariso]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 12 nov | [[Azarolo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 13 nov | [[Tinktorumo]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 14 nov | [[Oranĝo]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 15 nov | [[Fazano]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 16 nov | [[Pistako]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 17 nov | [[Tubera latiro]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 18 nov | [[Cidonio|Cidonipiro]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 19 nov | [[Sorbuso]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 20 nov | [[Rulilo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Frimero]]<br />(21 novembro – 20 decembro) | Frimaire_commence_le_22_novembre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 21 nov | [[Fiteŭmo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 22 nov | [[Furaĝbeto]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 23 nov | [[Cikorio]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 24 nov | [[Mespilo|Mespilgranato]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 25 nov | [[Porko]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 26 nov | [[Valeriano]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 27 nov | [[Florbrasiko]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 28 nov | [[Mielo]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 29 nov | [[Ordinara junipero|Junipero]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 30 nov | [[Pioĉo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 1 dec | [[Vakso]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 2 dec | [[Kreno]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 3 dec | [[Cedro]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 4 dec | [[Abio]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 5 dec | [[Kapreolo]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 6 dec | [[Ulekso]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 7 dec | [[Cipreso]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 8 dec | [[Hedero]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 9 dec | [[Junipero sabina]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 10 dec | [[Pikpioĉo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 11 dec | [[Sukeracero]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 12 dec | [[Eriko]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 13 dec | [[Kano]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 14 dec | [[Rumekso]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 15 dec | [[Grilo]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 16 dec | [[Pinsemo]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 17 dec | [[Korko]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 18 dec | [[Trufo]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 19 dec | [[Olivo]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 20 dec | [[Ŝovelilo]]}} {{FrRepCalFoot}} |} === Monatoj vintraj === [[Nivozo]], [[Pluviozo]], [[Ventozo]]: {| |- | {{FrRepCalHead | [[Nivozo]]<br />(21 decembro – 19 januaro) | Nivôse_commence_le_22_décembre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 21 dec | [[Torfo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 22 dec | [[Asfalta karbo]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 23 dec | [[Bitumo]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 24 dec | [[Sulfuro]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 25 dec | [[Hundo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 26 dec | [[Lafo]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 27 dec | [[Humo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 28 dec | [[Stala sterko]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 29 dec | [[Kalia nitrato]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 30 dec | [[Draŝilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 31 dec | [[Plutonita granito]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 1 jan | [[Argilo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 2 jan | [[Ardezo]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 3 jan | [[Grejso]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 4 jan | [[Kuniklo]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 5 jan | [[Siliko]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 6 jan | [[Marno]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 7 jan | [[Kalkoŝtono]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 8 jan | [[Marmoro]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 9 jan | [[Kribrado|Ventola kribrilo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 10 jan | [[Gipsoŝtono]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 11 jan | [[Natria klorido|Salo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 12 jan | [[Fero]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 13 jan | [[Kupro]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 14 jan | [[Kato]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 15 jan | [[Stano]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 16 jan | [[Plumbo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 17 jan | [[Zinko]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 18 jan | [[Hidrargo]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 19 jan | [[Kribrilo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Pluviozo]]<br />(20 januaro – 18 februaro) | Pluviôse_commence_le_21_ou_22_janvier.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 20 jan | [[Dafno]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 21 jan | [[Muskoj|Musko]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 22 jan | [[Pika rusko]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 23 jan | [[Galantuso]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 24 jan | [[Taŭro]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 25 jan | [[Laŭroviburno]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 26 jan | [[Fomes fomentarius|Fomeso]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 27 jan | [[Mezereo]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 28 jan | [[Poploj|Poplo]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 29 jan | [[Hakilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 30 jan | [[Heleboro]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 31 jan | [[Brokolo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 1 feb | [[Nobla laŭro|Laŭro]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 2 feb | [[Avelarbusto]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 3 feb | [[Bovino]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 4 feb | [[Bukso]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 5 feb | [[Likeno]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 6 feb | [[Taksuso]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 7 feb | [[Pulmonario]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 8 feb | [[Serpeto]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 9 feb | [[Thlaspi|Tlaspio]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 10 feb | [[Dafno gnidiumo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 11 feb | [[Elytrigia repens|Elitrigio]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 12 feb | [[Birdeta poligono]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 13 feb | [[Leporo]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 14 feb | [[Isatis tinctoria|Vajdo]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 15 feb | [[Avelarbo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 16 feb | [[Ciklameno]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 17 feb | [[Kelidonio]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 18 feb | [[Sledo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Ventozo]]<br />(19 februaro – 20 marto) | Ventôse_commence_le_20_ou_21_février.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 19 feb | [[Tusilago]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 20 feb | [[Kornuso]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 21 feb | [[Bukedo]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 22 feb | [[Ligustro]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 23 feb | [[Virkapro]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 24 feb | [[Asarumo]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 25 feb | [[Alaterno]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 26 feb | [[Violo]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 27 feb | [[Kapra saliko]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 28 feb | [[Ŝpato]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 1 mar | [[Narciso (floro)|Narciso]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 2 mar | [[Ulmo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 3 mar | [[Fumario]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 4 mar | [[Erisimumo]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 5 mar | [[Hejma kapro|Kapro]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 6 mar | [[Legoma spinaco|Spinaco]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 7 mar | [[Doronicum]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 8 mar | [[Anagalo]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 9 mar | [[Cerefolio]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 10 mar | [[Ĝardena ŝnuro]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 11 mar | [[Mandragoro]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 12 mar | [[Petroselo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 13 mar | [[Kokleario]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 14 mar | [[Lekanteto]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 15 mar | [[Tinuso]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 16 mar | [[Taraksako]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 17 mar | [[Anemono]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 18 mar | [[Adianto]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 19 mar | [[Frakseno]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 20 mar | [[Plantilo]] }} {{FrRepCalFoot}} |} === Monatoj Printempaj === [[Ĝerminalo]], [[Florealo]], [[Prerialo]]: {| |- | {{FrRepCalHead | [[Ĝerminalo]]<br />(21 marto – 19 aprilo) | Germinal_commence_le_21_ou_22_mars.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 21 mar | [[Primolo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 22 mar | [[Platano]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 23 mar | [[Asparago]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 24 mar | [[Tulipo]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 25 mar | [[Koko|Kokino]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 26 mar | [[Folibeto]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 27 mar | [[Betulo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 28 mar | [[Jonkvilo]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 29 mar | [[Alno]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 30 mar | [[Kovilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 31 mar | [[Vinko]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 1 apr | [[Karpeno]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 2 apr | [[Morkelo]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 3 apr | [[Eŭropa fago]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 4 apr | [[Abelo]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 5 apr | [[Laktuko]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 6 apr | [[Lariko]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 7 apr | [[Apiacoj|Apio]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 8 apr | [[Kultiva rafano|Rafano]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 9 apr | [[Abelujo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 10 apr | [[Cercis siliquastrum|Judasarbo]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 11 apr | [[Roma laktuko]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 12 apr | [[Ordinara hipokastano|Hipokastano]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 13 apr | [[Kultiva eruko|Eruko]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 14 apr | [[Columba (genro)|Kolombo]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 15 apr | [[Lilako]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 16 apr | [[Anemono]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 17 apr | [[Violeto]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 18 apr | [[Mirtelo]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 19 apr | [[Greftilo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Florealo]]<br />(20 aprilo – 19 majo) | Floréal_commence_le_21_avril.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 20 apr | [[Kulturrozo|Rozo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 21 apr | [[Kverko]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 22 apr | [[Filiko]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 23 apr | [[Kratago]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 24 apr | [[Najtingalo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 25 apr | [[Akvilegio]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 26 apr | [[Konvalo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 27 apr | [[Ĉampinjono]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 28 apr | [[Hiacinto]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 29 apr | [[Rastilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 30 apr | [[Rabarbo]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 1 maj | [[Esparto]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 2 maj | [[Erisimumo flava]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 3 maj | [[Lonicero]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 4 maj | [[Silkraŭpo]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 5 maj | [[Simfito]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 6 maj | [[Eta sangvisorbo]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 7 maj | [[Orkorbo]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 8 maj | [[Ĝardena atriplo|Atriplo]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 9 maj | [[Rastro]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 10 maj | [[Armerio]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 11 maj | [[Fritilario]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 12 maj | [[Borago]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 13 maj | [[Valeriano]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 14 maj | [[Karpo]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 15 maj | [[Evonimo]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 16 maj | [[Ŝenoprazo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 17 maj | [[Ankuzo]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 18 maj | [[Blanka sinapo]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 19 maj | [[Paŝtilo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Prerialo]]<br />(20 majo – 18 junio) | Prairial_commence_le_21_mai.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 20 maj | [[Luzerno]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 21 maj | [[Hemerokalo]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 22 maj | [[Trifolio]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 23 maj | [[Angelikoj|Angeliko]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 24 maj | [[Anaso]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 25 maj | [[Citronmeliso]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 26 maj | [[Arrhenatherum elatius|Arhenaterumo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 27 maj | [[Turbana lilio]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 28 maj | [[Timuso serpiluma]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 29 maj | [[Falĉilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 30 maj | [[Frago]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 31 maj | [[Betoniko]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 1 jun | [[Ĝardena pizo|Pizo]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 2 jun | [[Ŝajnakacia robinio|Robinio]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 3 jun | [[Koturno]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 4 jun | [[Dianto]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 5 jun | [[Sambuko]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 6 jun | [[Papavo]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 7 jun | [[Tilio]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 8 jun | [[Forkego]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 9 jun | [[Cejano]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 10 jun | [[Kamomilo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 11 jun | [[Lonicero]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 12 jun | [[Galio (genro)|Galio]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 13 jun | [[Tinko]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 14 jun | [[Jasmeno]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 15 jun | [[Verbeno]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 16 jun | [[Timiano]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 17 jun | [[Peonio]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 18 jun | [[Ĉaro]] }} {{FrRepCalFoot}} |} === Monatoj Someraj === [[Mesidoro]], [[Termidoro]], [[Fruktidoro]]: {| |- | {{FrRepCalHead | [[Mesidoro]]<br />(19 junio – 18 julio) | Messidor_commence_le_21_ou_22_juin.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 19 jun | [[Sekalo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 20 jun | [[Ordinara aveno|Aveno]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 21 jun | [[Cepo]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 22 jun | [[Veroniko]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 23 jun | [[Mulo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 24 jun | [[Oficina rosmareno|Rosmareno]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 25 jun | [[Kukumo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 26 jun | [[Ŝaloto]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 27 jun | [[Absinto]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 28 jun | [[Falĉileto]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 29 jun | [[Kultiva koriandro|Koriandro]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 30 jun | [[Artiŝoko]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 1 jul | [[Erisimumo ĥeirio]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 2 jul | [[Lavendo]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 3 jul | [[Ĉamo]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 4 jul | [[Tabako]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 5 jul | [[Ruĝa ribo]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 6 jul | [[Latiro]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 7 jul | [[Ĉerizo]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 8 jul | [[Parko]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 9 jul | [[Mento]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 10 jul | [[Oficina kumino|Kumino]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 11 jul | [[Fazeolo]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 12 jul | [[Alkaneto]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 13 jul | [[Numidedoj|Numido]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 14 jul | [[Salvio]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 15 jul | [[Ajlo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 16 jul | [[Vicio]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 17 jul | [[Tritiko]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 18 jul | [[Ŝalmo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Termidoro]]<br />(19 julio – 17 aŭgusto) | Thermidor_commence_le_20_ou_21_juillet.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 19 jul | [[Spelto]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 20 jul | [[Verbasko]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 21 jul | [[Melono (frukto)|Melono]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 22 jul | [[Lolium|Lolio]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 23 jul | [[Virŝafo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 24 jul | [[Ekvizeto]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 25 jul | [[Artemizio]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 26 jul | [[Kartamo]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 27 jul | [[Kultivitaj rubusoj|Rubuso]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 28 jul | [[Akvumilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 29 jul | [[Poacoj|Poaco]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 30 jul | [[Salikornio]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 31 jul | [[Abrikoto]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 1 aŭg | [[Bazilio]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 2 aŭg | [[Ŝafino]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 3 aŭg | [[Oficina alteo|Alteo]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 4 aŭg | [[Ordinara lino|Lino]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 5 aŭg | [[Migdalo]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 6 aŭg | [[Gencianacoj|Genciano]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 7 aŭg | [[Kluzo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 8 aŭg | [[Karlino]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 9 aŭg | [[Kaparo spinosa]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 10 aŭg | [[Lento]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 11 aŭg | [[Inulo]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 12 aŭg | [[Lutrenoj|Lutro]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 13 aŭg | [[Mirto]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 14 aŭg | [[Kanolo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 15 aŭg | [[Lupenoj|Lupeno]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 16 aŭg | [[Kotono]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 17 aŭg | [[Muelejo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Fruktidoro]]<br />(18 aŭgusto – 16 septembro) | Fructidor_commence_le_21_ou_22_août.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 18 aŭg | [[Pruno]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 19 aŭg | [[Milio (cerealo)|Milio]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 20 aŭg | [[Bazidiomicetoj|Bazidiomiceto]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 21 aŭg | [[Ordinara hordeo]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 22 aŭg | [[Salmo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 23 aŭg | [[Tuberoso]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 24 aŭg | [[Hordeo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 25 aŭg | [[Apocino]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 26 aŭg | [[Vera glicirizo|Glicirizo]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 27 aŭg | [[Eskalo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 28 aŭg | [[Akvomelono]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 29 aŭg | [[Fenkolo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 30 aŭg | [[Ordinara berberiso|Berberiso]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 31 aŭg | [[Juglando]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 1 sep | [[Truto]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 2 sep | [[Citrono]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 3 sep | [[Dipsako]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 4 sep | [[Ramno]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 5 sep | [[Kalendulo]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 6 sep | [[Dorsa korbo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 7 sep | [[Hundorozo]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 8 sep | [[Avelo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 9 sep | [[Lupolo]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 10 sep | [[Sorgo]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 11 sep | [[Kankro (besto)|Kankro]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 12 sep | [[Bigarado]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 13 sep | [[Solidago]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 14 sep | [[Maizo]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 15 sep | [[Ronda kaŝtano]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 16 sep | [[Korbo]] }} {{FrRepCalFoot}} |} == Filozofie la riproĉoj foras == La Respublika Kalendaro estas kreaĵo poezieca, dum tiuj, kiuj deziras forĵeti ĝin, rigardas ĝin nur materiisme kaj praktike. Trofrancocentra, maluniversala pro la sezonaj finaĵoj. Eĉ kiam oni tradukas alilingve oni rapide vidigas skeleton. Kontraŭe al la misdiroj multe da homoj daŭre uzas la respublikan kalendaron. La Respublika Kalendaro ne plu uziĝas de ŝtatoj, sed ĝi plu vivas en la koro de miloj da respublikanoj tra la mondo. Filozofie kaj tevolucie, la Respublika Kalendaro klarigas al homoj la politikan programon ĝis la feliĉa tempo, kiam homaro vivos liberece, egalrajtece kaj fratece. La jaro komenciĝas aŭtune. Tio simbolas la tempojn post la apero de homoj. Tiuj estas malfortaj fronte al tiom pli armilohavaj bestoj. Estas la tempo kiam poiome ili eltrovas la ilojn, por plibonigi iliajn vivojn kaj protektiĝi. Tuj poste vintras. Kelkaj homoj perforte premas la homaron. Ili mortigas kiam deziras, ili eltrovas la diojn por plibone trudi iliajn fileĝojn kaj tirani la kontraŭulojn. Samtempe ili kreis popolojn, naciojn kaj kapitalismon. Altempas printempo. Homoj pli kaj pli instruiĝas, pripensas. Homoj ekpensas pri feliĉa tempo. Ili kreas Respublikon. Ili administras de asembleoj. Ili celas vivi. La tiranoj, la reĝoj, la diktatoroj venkiĝas de popoloj. Fine la somero varmigas kaj nutras la novan tempon. La homaro grenrikoltas, uzas la sunenergion kaj nutras de la fruktoj, kiujn ĝia laboro ofertas. Kiam oni komprenas tiel la Respublika kalendaro, oni ne plu forĵetas ĝin pro sezoneco. == La altagiĝo eblas == La skemo de la respublika kalendaro estas : 12 monatoj kaj 5 aŭ 6 kromtagoj. Pro la revolucia vojo, la nomoj de monatoj estas : Vendemiero, Brumero, Frimero, Nivozo, Pluviozo, Ventozo, Ĝerminalo, Florealo, Prerialo, Mesidoro, Termidoro, Fruktidoro, kaj la Senkulotuloj. Ĉiu monatoj enhavas 30 tagojn kaj dividiĝas po 3 grupoj de dek tagoj. Ĉiu tago memorigas pri vegetaĵo, mineralo, besto por la kvina tago de la tagdeko, kaj ilo por la lasta tago de la tagdeko. Estas tiuj informoj, kiujn oni povas adapti al la loko, al la kulturo. Sciante ke neniam estos nomo de konatulo aŭ difestoj. Tiu kalendaro nepre estas laika. == Influo de la kalendaro == Vortoj el la kalendaro aperas plurloke: * [[Karl Marx]] verkis ''[[La 18-a de brumero de Louis Napoléon]]'' en [[1852]] pri [[Napoleono la 3-a]]. * [[Émile Zola]] verkis romanon ''{{lang|fr|[[Germinal]]}}'' * [[Termidora palinuro]] estas maniero kuiri [[palinuro]]n. * [[Termidora reago]] estas la nomo de la reago de burĝanoj kontraŭ [[jakobenoj]]n kiu finis la periodon [[Teroro]] en Francio. * Nomoj el la kalendaro estis uzitaj de revolucianoj kaj [[Anarkiismo|anarkiismanoj]] anstataŭ tiuj el religia tradicio. Ekzemple: [[Floréal Martorell]]. * Ankaŭ en [[Sovetio]] estis projektoj por reformi la kalendaron. == Literaturo == * Emanuelo Arbaro, «Artefarita kalendaro: La franca revolucia kalendaro», ''[[Umujo]]'' 7 (januaro 2018), p. 3-5 ([https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3AUmujo_7a%2C_2018-01.pdf&page=3 legu rete]). == Vidu ankaŭ == * [[Franca revolucio de 1789]] * [[Francaj revolucioj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=French Republican Calendar}} * [https://web.archive.org/web/20010218111326/http://prairial.free.fr/calendrier/sommaire.html Klarigoj pri la Respublika Kalendaro]{{PlurajLingvokodoj|de|en|eo|es|fr|pt|nl}} * [http://www.windhorst.org/calendar/ Kalendara kalkulilo] por konverti ĉiujn datojn de la gregoria kalendaro al la revolucia kalendaro. {{-}} <gallery> Dosiero:Clock-french-republic.jpg|Dekuma horloĝo </gallery> {{Franca respublika kalendaro}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Franca respublika kalendaro|*]] [[Kategorio:Unua Franca Respubliko]] 0mcsup7cioasu6usl1ha2szwokle1cs 0 1447 9462336 9446545 2026-08-25T14:08:50Z Sj1mor 12103 9462336 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Descartes La-Geometrie 1637.png|eta|''[[La Géometrie]]'' de [[René Descartes]] ([[1637]]).]] [[Dosiero:thales.jpg|eta|180ra|dekstra|[[Taleso el Mileto]].]] [[Dosiero:EuclidStatueOxford.jpg|eta|dekstra|Skulptaĵo reprezentanta [[Eŭklido]]n, Oxford University Museum.]] [[Dosiero:Domenico-Fetti Archimedes 1620.jpg|eta|[[Arkimedo]], pentraĵo de Domenico Fetti (1620).]] '''Geometrio''' (de la [[greka]]j ''γης'', "tero", kaj ''μετρoς'', "mezuro") estas branĉo de [[matematiko]], kiu studas spacajn rilatojn (ekz. reciprokan situon), formojn (ekz. geometriajn korpojn), grandojn kaj relativan situon de figuroj kaj ilian ĝeneraligon. La naskiĝo de geometrio okazis en antikveco pro praktikaj bezonoj: mezurado de terpecoj, volumeno ktp. '''Geometro''' estas specialisto pri geometrio,<ref>[[PIV]]</ref> nome fakulo pri geometrio, [[matematikisto]], kiu laboras en la kampo de geometrio. Kvankam geometrio ege evoluis dum sia historio, kelkaj ĝeneralaj konceptoj de geometrio restas fundamentaj. Tiuj estas, ekzemple, la konceptoj [[Punkto (matematiko)|punkto]], [[rekto]], [[Ebeno (matematiko)|ebeno]], [[distanco]], [[angulo]], [[surfaco]] kaj [[linio]], same kiel la pli modernaj nocioj [[topologio]] kaj [[sternaĵo]].<ref name="Tabak 2014 xiv">{{cite book |last= Tabak|first= John|date= 2014|title= Geometry: the language of space and form|url= |location= |publisher= Infobase Publishing|page=xiv |isbn=978-0816049530}}</ref> Geometrio havas aplikojn en multaj fakoj, kiel [[arto]], [[arkitekturo]], [[fiziko]], same kiel al la aliaj branĉoj de matematiko.<ref name="Meyer2006">{{Cite book|author=Walter A. Meyer|title=Geometry and Its Applications|url=https://books.google.com/books?id=ez6H5Ho6E3cC|date=[[21-a de februaro]] [[2006]]|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-047803-6}}</ref> == Historio == [[Dosiero:Nikolay Ivanovich Lobachevsky.jpeg|eta|dekstre|220ra|[[Nikolaj Ivanoviĉ Lobaĉevskij]].]] Geometrio stariĝis sendepende en nombraj fruaj kulturoj kiel korpuso de praktika sciaro koncerne al [[longo]]j, [[areo]]j, kaj [[volumeno]]j, kun elementoj de formala [[matematiko|matematika scienco]] aperanta en Okcidento tiom frue kiom ĝis [[Taleso de Mileto]] (6a jarcento a.K.). Poste la strikta konstruo de geometrio, kiel sistemo de asertoj ([[teoremo]]), konsekvence sinsekvaj el nemultaj difinoj de ĉefaj nocioj kaj veraĵoj, akceptitaj sen pruvo ([[aksiomo]]), estis donita en [[Antikva Grekio]]. Tia traktado de geometrio en la “Komencoj” de [[Eŭklido]] (ĉ. 300 a.K.), dum preskaŭ 2 mil jaroj servis kiel modelo por aksioma metodo kaj baza konstruo de t.n. "[[Eŭklida geometrio]]" sekvota dum multaj jarcentoj.<ref>Martin J. Turner,Jonathan M. Blackledge, Patrick R. Andrews (1998). ''[https://books.google.com/books?id=oLXgFdfKp78C&pg=PA1&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Fractal geometry in digital imaging]''. Academic Press. p. 1. ISBN 0-12-703970-8</ref> [[Arkimedo]] disvolvigis ingeniajn teknikojn por la kalkulado de areoj kaj volumenoj, en multaj manieroj pionire de la moderna [[Integralo|integrala kalkulo]]. La fako [[astronomio]], ĉefe ĉar ĝi rilatas al mapado kaj al la situoj de [[stelo]]j kaj [[planedo]]j en la [[ĉielosfero]] kaj al priskribado de rilatoj inter movoj de ĉielaj korpoj, utilis kiel grava fonto de geometriaj problemoj dum la venontaj unu kaj duona jarmiloj. En la klasika mondo, kaj geometrio kaj astronomio estis konsiderataj parto de [[Quadrivium]], subfako de la sep [[Sep liberaj artoj]] konsideritaj esencaj por ke libera civitano mastru. La reviviĝo de la [[scienco]] kaj [[arto]] en [[Eŭropo]] stimulis evoluon de geometrio, kies teoria bazo estis Projekta Geometrio. [[Kartezio]] ([[Rene Descartes]]) proponis metodon de [[koordinato]]j, kiu permesis interligi geometrion kun [[algebro]] kaj matematika analizo, rezultanta naskon de [[analiza geometrio]] kaj diferenciala geometrio. De tiam geometriaj figuroj kiaj ebenaj kurboj estos reprezentataj analize en la formo de funkcioj kaj ekvacioj, Tio ludis ŝlosilan rolon en la apero de la [[infinitezima kalkulo]] en la 17a jarcento. Krome, la teorio de [[perspektivo]]j montris, ke estas pli al geometrio ol ĝuste la mezuraj propraĵoj de figuroj: perspektivo estas la origino de [[projekcia geometrio]]. La subjekto de geometrio estis plue pliriĉigita per la studo de la esenca strukturo de geometriaj objektoj kiuj originiĝis ĉe [[Leonhard Euler|Euler]] kaj [[Carl Friedrich Gauss|Gauss]] kaj kondukis al la kreado de la [[topologio]] kaj de la [[diferenciala geometrio]]. En la epoko de Eŭklido, ne estis klara distingo inter fizika kaj geometria [[spaco]]j. Ekde la 19a-jarcenta malkovro de ne-Eŭklida geometrio, la koncepto de spaco suferis radikalan transformadon kaj levigis la demandon pri kiu geometria spaco plej bone kongruus kun fizika spaco. En [[1826]] N. [[Lobaĉevskij]] konstruis [[hiperbola geometrio|hiperbolan geometrion]], diferencantan de la eŭklida geometrio per la aksiomo pri [[paralelo]]j. En la mezo de [[19-a jarcento]] estis esploritaj multmezuraj spacoj. Vasta fako de geometrio estis fondita en la verkoj de [[B. Riemann]]. La ĝeneraligo de la ĉefobjekto de geometrio - [[spaco]], ebligis ĝian fruktodonan uzadon ne nur en matematikaj sciencoj, sed ankaŭ en [[fiziko]], [[meĥaniko]] k.a. Kun la apero de la formala matematiko en la 20a jarcento, 'spaco' (ĉu 'punkto', 'linio', aŭ 'surfaco') perds sian intuiciajn enhavojn, kaj tiele nuntempe oni devas distingi inter fizika spaco, geometriaj spacoj (en kiuj 'spaco', 'punkto' ktp., kiuj ankoraŭ havas sian intuiciajn signifojn) kaj abstraktaj spacoj. Nuntempa geometrio konsideras [[sternaĵo]]jn, nom spacojn kiuj estas konsiderinde pli abstraktaj ol la familiara [[Eŭklida spaco]], al kiu ili nur proksimume similas je malgrandaj skaloj. Tiuj spacoj povas esti dotitaj per aldona strukturo kiu permesas onin paroli pri longo. Moderna geometrio havas multaj ligojn al [[fiziko]] kiel estas ekzempligita de la ligoj inter la pseŭdo-Riemannian-a geometrio kaj la [[ĝenerala teorio de relativeco]]. Unu el la plej novaj fizikaj teorioj, nome la [[Kordoteorio]], estas ankaŭ tre geometrieca. Dum la vida naturo de geometrio faras ĝin dekomence pli alirebla ol aliaj matematikaj areoj kiaj algebro aŭ [[Nombroteorio]], geometria lingvaĵo estas uzata ankaŭ en kuntekstoj tre foraj el sia tradicia eŭklida deveno (por ekzemplo, ĉe [[Fraktalo|fraktala geometrio]] kaj ĉe [[algebra geometrio]]).<ref>Estas tre ofta ĉe algebra geometrio paroli pri ''geometrio de algebra varieco super finitaj kampoj'', eble singulare. El naiva perspektivo, tiuj objektoj estas ĝuste finitaj serioj de punktoj, sed laŭ pova geometria imagaro kaj uzante bone disvolvigitajn geometriajn teknikojn, eblas trovi strukturon kaj statigi propraĵojn kiuj faras ilin iome analogaj al la ordinaraj [[sfero]]j aŭ [[konuso]]j.</ref> == Gravaj konceptoj en geometrio == Kelkaj el la plej gravaj konceptoj en geometrio estas jenaj.<ref name="Tabak 2014 xiv"/><ref name="Schmidt, W. 2002"/><ref name="Kline1990">{{Cite book|author=Morris Kline|title=Mathematical Thought From Ancient to Modern Times: Volume 3|url=https://books.google.com/books?id=8YaBuGcmLb0C&pg=PA1010|date=March 1990|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=978-0-19-506137-6|pages=1010–}}</ref> === Aksiomoj === [[Dosiero:Parallel postulate en.svg|eta|dekstra|Bildo de la [[paralela postulato]] de Eŭklido.]] {{Ĉefartikolo|Eŭklida geometrio|Aksiomo}} [[Eŭklido]] efektivigis abstraktan aliron al geometrio en sia verko ''[[Elementoj de Eŭklido|Elementoj]]'',<ref name="Katz2000">{{Cite book|author=Victor J. Katz|title=Using History to Teach Mathematics: An International Perspective|url=https://books.google.com/books?id=CbZ_YsdCmP0C&pg=PA45|date=21a de septembro 2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-88385-163-0|pages=45–}}</ref> unu el la plej influaj libroj iam verkitaj.<ref name="Berlinski2014">{{Cite book|author=David Berlinski|title=The King of Infinite Space: Euclid and His Elements|url=https://archive.org/details/kingofinfinitesp00davi|url-access=registration|date=8a de aprilo 2014|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-03863-3}}</ref> Eŭklido bazis sian aliron sur kelkaj [[aksiomo]]j (alinome: [[postulato]]j) esprimantaj unuarangajn aŭ mem-evidentajn ecojn de punktoj, rektoj kaj ebenoj.<ref name="Hartshorne2013">{{Cite book|author=Robin Hartshorne|title=Geometry: Euclid and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=C5fSBwAAQBAJ&pg=PA29|date=[[11-a de novembro]] [[2013]]|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-22676-7|pages=29–}}</ref> Li rigore deduktis aliajn proprecojn per matematika racieco. La karaktera trajto de la alproksimigo de Eŭklido al geometrio estis lia rigoro, kaj ĝi estis konata kiel ''aksiomeca'' aŭ ''sinteza'' geometrio.<ref name="HerbstFujita2017">{{Cite book|author1=Pat Herbst|author2=Taro Fujita|author3=Stefan Halverscheid|author4=Michael Weiss|title=The Learning and Teaching of Geometry in Secondary Schools: A Modeling Perspective|url=https://books.google.com/books?id=6DAlDwAAQBAJ&pg=PA20|date=16a de marto 2017|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-97353-3|pages=20–}}</ref> Komence de la 19a jarcento, la malkovro de la [[Eŭklida geometrio|ne-Eŭklidaj geometrioj]] fare de [[Nikolaj Lobaĉevskij]] (1792–1856), [[János Bolyai]] (1802–1860), [[Carl Friedrich Gauss]] (1777–1855) kaj aliaj<ref name="Yaglom2012">{{Cite book|author=I.M. Yaglom|title=A Simple Non-Euclidean Geometry and Its Physical Basis: An Elementary Account of Galilean Geometry and the Galilean Principle of Relativity|url=https://books.google.com/books?id=FyToBwAAQBAJ&pg=PR6|date=6a de decembro 2012|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4612-6135-3|pages=6–}}</ref> kondukis al revivigo de intereso en tiu fako, kaj en la 20a jarcento, [[David Hilbert]] (1862–1943) uzis aksioman raciecon en klopodo havigi modernan fundamenton de geometrio.<ref name="Holme2010">{{Cite book|author=Audun Holme|title=Geometry: Our Cultural Heritage|url=https://books.google.com/books?id=zXwQGo8jyHUC&pg=PA254|date=[[23-a de septembro]] [[2010]]|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-642-14441-7|pages=254–}}</ref> === Punktoj === {{Ĉefartikolo|Punkto (matematiko)}} Punktoj estas konsiderataj fundamentaj konceptoj en la Eŭklida geometrio. Ili estis difinitaj per vario de manieroj, kiel per la difino de Eŭklido kiel 'kio kio ne havas partojn'<ref name=EuclidAll>''Euclid's Elements – All thirteen books in one volume'', Baze sur la traduko de Heath, Green Lion Press {{ISBN|1-888009-18-7}}.</ref> kaj tra la uzado de algebro aŭ de nestoserioj.<ref>{{cite journal |last= Clark|first=Bowman L. |date= Jan 1985|title= Individuals and Points|journal= Notre Dame Journal of Formal Logic|volume= 26|issue=1 |pages= 61–75|doi= 10.1305/ndjfl/1093870761|doi-access= free | issn=0029-4527}}</ref> En multaj areoj de geometrio, kiel en analiza geometrio, diferenciala geometrio, kaj topologio, ĉiuj objektoj estas konsiderataj konstruitaj el punktoj. Tamen, estis iome da studo de geometrio senreference al punktoj.<ref>{{Cite book|author=Gerla, G.|year=1995|chapter-url= http://www.dmi.unisa.it/people/gerla/www/Down/point-free.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717210751/http://www.dmi.unisa.it/people/gerla/www/Down/point-free.pdf|archive-date=17a de julio 2011|chapter=Pointless Geometries|editor=Buekenhout, F.|editor2=Kantor, W.|title=Handbook of incidence geometry: buildings and foundations|publisher=North-Holland|pages=1015–1031}}</ref> === Rektoj === {{Ĉefartikolo|Rekto}} [[Eŭklido]] priskribis rekton kiel "senspira longo" kiu "kuŝas egale kun rilato al la punktoj en si mem".<ref name=EuclidAll /> En moderna matematiko, havigita la multeco de geometrioj, la koncepto de rekto estas tre ligata al la maniero kiel la geometrio estas priskribita. Por ekzemplo, en [[analiza geometrio]], rekto en ebeno estas ofte difinita kiel la serio de punktoj kies koordinatoj kontentigas difinitan [[Lineara ekvacio|linearan ekvacion]],<ref>{{Cite book|author= John Casey |year=1885|url= https://archive.org/details/cu31924001520455|title=Analytic Geometry of the Point, Line, Circle, and Conic Sections}}</ref> sed en pli abstrakta konsidero, kiel en incida geometrio, rekto povas esti sendependa objekto, distingebla el la serio de punktoj kiuj kuŝas en ĝi.<ref>Buekenhout, Francis (1995), ''Handbook of Incidence Geometry: Buildings and Foundations'', Elsevier B.V.</ref> En [[diferenciala geometrio]], [[geodezia kurbo]] estas ĝeneraligo de la nocio de rekto ĝis [[Sternaĵo|kurbaj spacoj]].<ref>{{Cite web|url=https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/geodesic|title=geodesic – definition of geodesic in English from the Oxford dictionary|publisher=OxfordDictionaries.com|access-date=2016-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715034047/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/geodesic|archive-date=[[15-a de julio]] [[2016]]|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160715034047/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/geodesic |date=2016-07-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/geodesic |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160715034047/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/geodesic |arkivdato=2016-07-15 }}</ref> === Universala ekvacio de rekto === Universala [[ekvacio]] de rekto estas jena formulo: :''A x + B y + C = 0'' kie ''A, B, C'' - laŭvolaj [[reela nombro|reelaj nombroj]]. Sed almenaŭ unu el ''A'' kaj ''B'' ne estas nulo. :''(x, y)'' - koordinatoj de punkto en rekto. [[Vektoro]] ''[A, B]'' estas orta al rekto, kaj vektoro ''[-A, B]'' estas paralela al rekto. :'''Rimarku:''' unu rekto povas havi pli ol unu universala ekvacio. Sed koeficiento devas: <math> \frac{A_1} {A_2}=\frac{B_1} {B_2}=\frac{C_1} {C_2}</math>. Ĉar oni sufiĉas ke universala ekvacio multiplikas de laŭvola ne nula nombro kaj estos alia ekvacio sed ĝi priskribos saman rekton. === Ebenoj === {{Ĉefartikolo|Ebeno (matematiko)}} [[Dosiero:PlaneIntersection.png|eta|200ra|Du ebenoj intersekcantaj.]] [[Ebeno (matematiko)|Ebeno]] aŭ ebenaĵo estas ebena, du-dimensia surfaco kiu etendiĝas senfine for.<ref name= EuclidAll /> Ebenoj estas uzataj en ĉiu areo de geometrio. Por ekzemplo, ebenoj povas esti studataj kiel [[Surfaco|topologiaj surfacoj]] senreference al distancoj aŭ anguloj;<ref name=Munkres>Munkres, James R. Topology. Vol. 2. Upper Saddle River: Prentice Hall, 2000.</ref> ili povas esti studataj kiel afina spaco, kie kunlineareco kaj proporcioj povas esti studataj sed ne distancoj;<ref>Szmielew, Wanda. 'From affine to Euclidean geometry: An axiomatic approach.' Springer, 1983.</ref> ili povas esti studataj kiel [[kompleksa ebeno]] uzante teknikojn de [[kompleksa analitiko]];<ref>Ahlfors, Lars V. ''Complex analysis: an introduction to the theory of analytic functions of one complex variable.'' New York, London (1953).</ref> kaj tiel plu. ==== Eŭklida ebeno ==== Kiel la [[eŭklida spaco]], ebeno estas tia spaco, kiu, estante du malsamaj punktoj, enhavas la unikan rekton, kiu trapasas tiujn punktojn. Ebeno kiu estas eŭklida spaco estas nomata kiel '''eŭklida ebeno''' aŭ ℝ². La fundamenta strukturo de tiaj du ebenoj ĉiam estos la sama. En matematiko, tio estas topologia ekvivalento, kio signifas, ke ĉiuj ajn ebenoj ŝajnas egalaj. En eŭklida ebeno povas esti difinita [[koordinatosistemo]] el du koordinatoj, kiu povas difini ĉiun punkton en la ebeno. [[Karteziaj koordinatoj]] estas plej kutime uzataj, ili tie havas [[absciso]]n kaj [[ordinato]]n. === Anguloj === {{Ĉefartikolo|Angulo}} [[Eŭklido]] difinis ebenan [[angulo]]n kiel la klino de unu al alia, en ebeno, de du rektoj kiuj kuniĝas unu al la alia, kaj ne kuŝas rekte rilate unu al la alia.<ref name= EuclidAll /> En modernaj terminoj, angulo estas la figuro formata de du [[Rekto|radioj]], nomataj la ''flankoj'' de la angulo, kiuj kunhavas komunan finpunkton, nomata ''[[Vertico (geometrio)|vertico]]'' de la angulo.<ref>Sidorov, L.A. (2001) [1994], [https://encyclopediaofmath.org/index.php?title=Angle&oldid=13323 "Angle",] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200607144812/https://encyclopediaofmath.org/index.php?title=Angle&oldid=13323 |date=2020-06-07 }} en Hazewinkel, Michiel (eld.), Encyclopedia of Mathematics, Springer Science+Business Media B.V. / Kluwer Academic Publishers, ISBN 978-1-55608-010-4 Alirita la 7an de junio 2020.</ref> [[Dosiero:Angle obtuse acute straight.svg|eta|Akuta (a), obtuza (b), kaj rekta (c) anguloj. La akuta kaj obtuza anguloj estas konataj ankaŭ kiel oblikvaj anguloj.]] En [[Eŭklida geometrio]], anguloj estas uzataj por studi [[plurlatero]]jn kaj [[triangulo]]jn, same kiel por formi studobjektojn per si mem.<ref name= EuclidAll /> La studo de anguloj de triangulo aŭ de anguloj en [[unuocirklo]] formas la bazon de [[trigonometrio]].<ref>Gelʹfand, Izrailʹ Moiseevič, kaj Mark Saul. "Trigonometry." 'Trigonometry'. Birkhäuser Boston, 2001. 1–20.</ref> En [[diferenciala geometrio]] kaj [[kalkulo]], la anguloj inter ebenaj aŭ spacaj aŭ surfacaj [[kurbo]]j povas esti kalkulataj uzante [[Derivaĵo (matematiko)|derivaĵojn]].<ref name=Stewart>Stewart, James (2012). ''Calculus: Early Transcendentals'', 7th ed., Brooks Cole Cengage Learning. {{ISBN|978-0-538-49790-9}}</ref><ref>{{citation |last=Jost |first=Jürgen |title=Riemannian Geometry and Geometric Analysis |year=2002 |publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |isbn=978-3-540-42627-1}}.</ref> === Kurboj === {{Ĉefartikolo|Kurbo}} [[Kurbo]] estas 1-dimensia objekto kiu povas esti durekta (kiel linio) aŭ ne; kurboj en 2-dimensia spaco estas nomataj ebenaj kurboj kaj tiuj en 3-dimensia spaco estas nomataj spacaj kurboj.<ref>Baker, Henry Frederick. Principles of geometry. Vol. 2. CUP Archive, 1954.</ref> En topologio, kurbo estas difinita per funkcio el intervalo de la reelaj nombroj al alia spaco.<ref name = Munkres /> En diferenciala geometrio, la sama difino estas uzata, sed oni postulas, ke la difinanta funkcio estu diferencialebla <ref name = Carmo /> Algebra geometrio studas [[Algebra kurbo|algebrajn kurbojn]], kiuj estas difinitaj kiel [[Algebra variaĵo|algebraj variaĵoj]] de dimensio unu.<ref name = mumford /> '''Kompakta kurbo''' estas [[sternaĵo]] de [[dimensio]] 1, alivorte kontinuumo en kiu por ĉiu ĝia [[punkto]], kaj laŭvola ĉirkaŭaĵo de ĉi tiu punkto ekzistas ia ĉirkaŭaĵo de punkto, kiu entenas en lastan, kiu [[rando (topologio)|rando]] ne havas kontinuumon, kiu konsistas el ne pli ol unu punkto (ĉiaj punktoj havas laŭvolan ĉirkaŭaĵon kun 0-dimensia rando). En elementa geometrio oni esploras rektan linion aŭ '''rekton''', detranĉojn de rekto, rompitan linion, kurban linion aŭ '''kurbon'''. Ĉiu speco de linio estas determinita per speciala maniero, ekz. [[cirklo]] estas aro de tiuj punktoj, kiuj egale distancas de la donita punkto '''O'''". Oni nomas la punkton '''O''' - ''centro'' de la cirklo, kaj la distancon '''R''' - ''[[radiuso]]'' de la cirklo. === Surfacoj === {{Ĉefartikolo|Rekto}} [[Dosiero:Sphere wireframe.svg|eta|altdekstre=0.85|[[Sfero]] estas surfaco kiu povas esti difinita parametrike (per {{nowrap|''x'' {{=}} ''r'' sin ''θ'' cos ''φ'',}} {{nowrap|''y'' {{=}} ''r'' sin ''θ'' sin ''φ'',}} {{nowrap|''z'' {{=}} ''r'' cos ''θ'')}} aŭ implice (per {{nowrap|''x''² + ''y''² + ''z''² − ''r''² {{=}} 0}}.)]] [[Surfaco]] estas du-dimensia objekto, kiel sfero aŭ paraboloido.<ref>Briggs, William L., kaj Lyle Cochran Calculus. "Early Transcendentals." {{ISBN|978-0321570567}}.</ref> En [[diferenciala geometrio]]<ref name=Carmo>Do Carmo, Manfredo Perdigao, kaj Manfredo Perdigao Do Carmo. Differential geometry of curves and surfaces. Vol. 2. Englewood Cliffs: Prentice-hall, 1976.</ref> kaj [[topologio]],<ref name=Munkres /> surfacoj estas priskribitaj per du-dimensiaj 'zonoj' (aŭ [[ĉirkaŭaĵo]]) kiuj estas kunigitaj per [[difeomorfio]]j aŭ per [[homeomorfio]]j, respektive. En algebra geometrio, surfacoj estas priskribitaj per [[Algebra ekvacio|polinomaj ekvacioj]].<ref name=mumford>{{cite book |last=Mumford |first=David |authorlink=|title=The Red Book of Varieties and Schemes Includes the Michigan Lectures on Curves and Their Jacobians |edition=2nd |year=1999 |publisher= Springer-Verlag |isbn=978-3-540-63293-1 |zbl=0945.14001}}</ref> === Sternaĵoj === {{Ĉefartikolo|Sternaĵo}} [[Sternaĵo]] estas ĝeneraligo de la konceptoj de kurbo kaj surfaco. En [[topologio]], sternaĵo estas [[topologia spaco]] en kiu ĉiu punkto havas [[ĉirkaŭaĵo]]n kiu estas [[homeomorfio|homeomorfia]] al Eŭklida spaco.<ref name = Munkres /> En [[diferenciala geometrio]], [[Glata sternaĵo|diferencialebla sternaĵo]] estas spaco en kiu ĉiu ĉirkaŭaĵo estas [[difeomorfio|difeomorfia]] al Eŭklida spaco.<ref name=Carmo/> Sternaĵoj estas uzataj etende en fiziko, kiel en [[ĝenerala relativeco]] kaj en [[kordoteorio]].<ref>Yau, Shing-Tung; Nadis, Steve (2010). The Shape of Inner Space: String Theory and the Geometry of the Universe's Hidden Dimensions. Basic Books. {{ISBN|978-0-465-02023-2}}.</ref> === Longo, areo kaj volumeno === {{Ĉefartikolo|Longo|Areo|Volumeno}} [[Longo]], [[areo]] kaj [[volumeno]] priskribas la grandon aŭ etendon de objekto en unu dimensio, du dimensioj kaj tri dimensioj respektive.<ref name="Treese2018">{{Cite book|author=Steven A. Treese|title=History and Measurement of the Base and Derived Units|url=https://books.google.com/books?id=bi1bDwAAQBAJ&pg=PA101|date=17a de majo 2018|publisher=Springer International Publishing|isbn=978-3-319-77577-7|pages=101–}}</ref> En [[Eŭklida geometrio]] kaj en [[analiza geometrio]], la longo de rektosegmento povas ofte esti kalkulita pere de la [[Pitagora teoremo]].<ref name="Cannon2017">{{Cite book|author=James W. Cannon|title=Geometry of Lengths, Areas, and Volumes|url=https://books.google.com/books?id=sSI_DwAAQBAJ&pg=PA11|date=[[16-a de novembro]] [[2017]]|publisher=American Mathematical Soc.|isbn=978-1-4704-3714-5|pages=11}}</ref> Areo kaj volumeno povas esti difinitaj kiel fundamentaj kvantoj aparte el longo, aŭ ili povas esti priskribitaj kaj kalkulataj en terminoj de longoj en ebeno aŭ en 3-dimensia spaco.<ref name="Treese2018"/> Matematikistoj trovis multajn klarajn [[Areo|formulojn por areoj]] kaj [[Volumeno|formulojn por volumeno]] de variaj geometriaj objektoj. En [[kalkulo]], areo kaj volumeno povas esti difinitaj en terminoj de [[integralo]]j, kiel la [[Rimana integralo]]<ref name="Strang1991">{{Cite book|author=Gilbert Strang|title=Calculus|url=https://books.google.com/books?id=OisInC1zvEMC|date=1a de januaro 1991|publisher=SIAM|isbn=978-0-9614088-2-4}}</ref> aŭ la Lebesga integralo.<ref name="Bear2002">{{Cite book|author=H. S. Bear|title=A Primer of Lebesgue Integration|url=https://books.google.com/books?id=__AmiGnEEewC|year=2002|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-083971-1}}</ref> ==== Metriko kaj mezuroj ==== {{Ĉefartikolo|Metriko (matematiko)|Mezuro (matematiko)}} [[Dosiero:Chinese pythagoras.jpg|eta|dekstra|Vida testo de la [[Pitagora teoremo]] por la (3, 4, 5) [[triangulo]] kiel ĉe la verko [[Ĝoŭbi sŭanĝjing]] 500–200 a.n.e. La Pitagora teoremo estas rezulto de la [[Eŭklida metriko]].]] La koncepto de longo aŭ distanco povas esti ĝeneraligita, konduke al la ideo de [[metrika spaco|metriko]].<ref>Dmitri Burago, Yu D Burago, Sergei Ivanov, ''A Course in Metric Geometry'', American Mathematical Society, 2001, {{ISBN|0-8218-2129-6}}.</ref> Por ekzemplo, la [[Eŭklida metriko]] mezuras la distancon inter punktoj en la [[Ebeno (matematiko)|Eŭklida ebeno]], dum la hiperbola metriko mezuras la distancon en la [[Hiperbola geometrio|hiperbola ebeno]]. Aliaj gravaj ekzemploj de metriko estas la Lorentz-a metriko de [[speciala relativeco]] kaj la duon-[[Rimana sternaĵo|Rimana metriko]] de la [[ĝenerala relativeco]].<ref>{{Citation|last=Wald|first=Robert M.|authorlink=|title=General Relativity|publisher=University of Chicago Press|date=1984|isbn=978-0-226-87033-5|title-link=General Relativity (book)}}</ref> En diferenca direkto, la konceptoj de longo, areo kaj volumeno estas etenditaj pere de la [[Mezuro (matematiko)|mezurteorio]], kiu studas metodojn atribui grandon aŭ ''mezuron'' al [[Aro (matematiko)|aroj]], kie la mezuroj sekvas regulojn similajn al tiu de klasikaj areo kaj volumeno.<ref name="Tao2011">{{Cite book|author=Terence Tao|title=An Introduction to Measure Theory|url=https://books.google.com/books?id=HoGDAwAAQBAJ|date=14a de septembro 2011|publisher=American Mathematical Soc.|isbn=978-0-8218-6919-2}}</ref> === Kongruo kaj simileco === {{Ĉefartikolo|Simileco (geometrio)}} Kongruo kaj [[Simileco (geometrio)|simileco]] estas konceptoj kiuj priskribas kiam du formoj havas similajn karakterojn.<ref name="Libeskind2008">{{Cite book|author=Shlomo Libeskind|title=Euclidean and Transformational Geometry: A Deductive Inquiry|url=https://books.google.com/books?id=et6WMlkQlFcC&pg=PA255|date=12a de februaro 2008|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=978-0-7637-4366-6|page=255}}</ref> En Eŭklida geometrio, simileco estas uzata por priskribi objektojn kiuj havas la saman formon, dum kongruo estas uzata por priskribi objektojn kiuj estas samaj kaj laŭ grando kaj laŭ formo.<ref name="Freitag2013">{{Cite book|author=Mark A. Freitag|title=Mathematics for Elementary School Teachers: A Process Approach|url=https://books.google.com/books?id=G4BVGFiVKG0C&pg=PA614|date=1a de januaro 2013|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-618-61008-2|page=614}}</ref> [[David Hilbert|Hilbert]], en sia verko pri la kreado de pli rigora fundamenton por geometrio, traktis kongruon kiel nedifinita termino kies proprecoj estas difintaj per [[aksiomo]]j. Kongruo kaj simileco estas ĝeneraligitaj en [[transforma geometrio]], kiu studas la ecojn de geometriaj objektoj, kiuj estas konservataj per diferencaj tipoj de transformoj.<ref name="Martin2012">{{Cite book|author=George E. Martin|title=Transformation Geometry: An Introduction to Symmetry|url=https://books.google.com/books?id=gevlBwAAQBAJ|date=[[6-a de decembro]] [[2012]]|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4612-5680-9}}</ref> === Rektilo kaj cirkelo === {{Ĉefartikolo|Rektilo kaj cirkelo}} Klasika geometrio dediĉis specialan atenton al konstruado de geometriaj objektoj kiuj esti priskribitaj alimaniere. Klasike, la nuraj instrumentoj permesitaj en geometria konstruado estas la [[cirkelo]] kaj la [[rektilo]]. Krome, ĉia geometria konstruaĵo devas esti kompletigita en finhava nombro de ŝtupoj. Tamen, kelkaj problemoj rezultis malfacile aŭ maleble solveblaj per nur tiuj rimedoj, kaj oni trovis ingeniajn konstruojn uzante [[parabolo]]jn kaj aliajn kurbojn, same kiel meĥanikajn aparatojn. Vidu sube ĉapitron [[Geometrio#Klasikaj problemoj|Klasikaj problemoj]]. === Dimensio === {{Ĉefartikolo|Dimensio}} [[Dosiero:Von Koch curve.gif|eta|La [[Neĝero de Koch]], kun [[Fraktalo|fraktala dimensio]]=log4/log3 kaj topologia dimensio=1.]] Kie la tradicia geometrio permesis dimensiojn 1 ([[rekto]]), 2 ([[Ebeno (matematiko)|ebeno]]) kaj 3 (la medio konceptita kiel [[Tri-dimensia spaco]]), matematikistoj kaj fizikistoj estis uzantaj pli altajn dimensiojn dum preskaŭ du jarcentoj.<ref name="Blacklock2018">{{Cite book|author=Mark Blacklock|title=The Emergence of the Fourth Dimension: Higher Spatial Thinking in the Fin de Siècle|url=https://books.google.com/books?id=nrNSDwAAQBAJ|year=2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-875548-7}}</ref> Unu ekzemplo de matematika uzo por pli altaj dimensioj estas la formospaco de fizika sistemo, kiu havas dimension egalan al la liberecgradoj de la sistemo. Por ekzemplo, la formado de [[ŝraŭbo]] povas estis priskribita per kvin koordinatoj.<ref name="Joly1895">{{Cite book|author=Charles Jasper Joly|title=Papers|url=https://books.google.com/books?id=cOTuAAAAMAAJ&pg=PA62|year=1895|publisher=The Academy|pages=62–}}</ref> En ĝenerala [[topologio]], la koncepto de dimensio estis etendita el [[Natura nombro|naturaj nombroj]], al senfina dimensio ([[Hilberta spaco|Hilbertaj spacoj]], por ekzemplo) kaj al pozitivaj [[reelo|reelaj nombroj]] (en [[Fraktalo|fraktala geometrio]]).<ref name="Temam2013">{{Cite book|author=Roger Temam|title=Infinite-Dimensional Dynamical Systems in Mechanics and Physics|url=https://books.google.com/books?id=OB_vBwAAQBAJ&pg=PA367|date=11a de decembro 2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4612-0645-3|page=367}}</ref> En [[algebra geometrio]], la dimensio de algebra varieco estis ricevinta nombrajn ŝajne diferencajn difinojn, kiuj estas ĉiuj ekvivalentaj en plej oftaj okazoj.<ref name="JacobLam1994">{{Cite book|author1=Bill Jacob|author2=Tsit-Yuen Lam|title=Recent Advances in Real Algebraic Geometry and Quadratic Forms: Proceedings of the RAGSQUAD Year, Berkeley, 1990-1991|url=https://books.google.com/books?id=mHwcCAAAQBAJ&pg=PA111|year=1994|publisher=American Mathematical Soc.|isbn=978-0-8218-5154-8|page=111}}</ref> === Simetrio === {{Ĉefartikolo|Simetrio}} [[Dosiero:Order-3 heptakis heptagonal tiling.png|dekstra|eta|[[Ordo-3 dusekcita seplatera kahelaro|Kahelaro]] de [[Hiperbola geometrio|hiperbola ebeno]].]] La temo de [[simetrio]] en geometrio estas preskaŭ tiom antikva kiom la scienco de geometrio mem.<ref name="Stewart2008">{{Cite book|author=Ian Stewart|title=Why Beauty Is Truth: A History of Symmetry|url=https://books.google.com/books?id=6akF1v7Ds3MC|date=29a de aprilo 2008|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-08237-7|page=14}}</ref> Simetriaj fgormoj kiaj la [[cirklo]], la [[Regula plurlatero|regulaj plurlateroj]] kaj [[platona solido|platonaj solidoj]] havis profundajn signifojn por multaj antikvaj filozofoj<ref name="Alexey2009">{{Cite book|author=Stakhov Alexey|title=Mathematics Of Harmony: From Euclid To Contemporary Mathematics And Computer Science|url=https://books.google.com/books?id=3k7ICgAAQBAJ&pg=PA144|date=11a de septembro 2009|publisher=[[World Scientific]]|isbn=978-981-4472-57-9|page=144}}</ref> kaj estis esploritaj detale antaŭ la tempo de Eŭklido.<ref name="Hartshorne2013" /> Simetriaj modeloj ekzistas en la [[naturo]] kaj estis arte ripetitaj de homoj en multaj formoj, kiel en la bildoj de [[da Vinci]], [[M.C. Escher]], kaj aliaj.<ref name="Hahn1998">{{Cite book|author=Werner Hahn|title=Symmetry as a Developmental Principle in Nature and Art|url=https://books.google.com/books?id=wzhqDQAAQBAJ|year=1998|publisher=World Scientific|isbn=978-981-02-2363-2}}</ref> En la dua duono de la 19a jarcento, la rilato inter simetrio kaj geometrio venis al intensa pridemandado. La Erlangen programo de [[Felix Klein]] proklamis, ke en tre preciza senco, simetrio, esprimita per la nocio de transforma [[Grupo (algebro)|grupo]], determinas tion, kio geometrio ''estas''.<ref name="Cantwell2002">{{Cite book|author=Brian J. Cantwell|title=Introduction to Symmetry Analysis|url=https://books.google.com/books?id=76RS2ZQ0UyUC&pg=PR34|date=23a de septembro 2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-43171-2|page=34}}</ref> Simetrio en klasika [[Eŭklida geometrio]] estas reprezentata per kongruoj kaj rigidaj movoj, dum en [[projekcia geometrio]] analoga rolo estas ludata per kunliniigoj, [[geometria transformado]], kiu konvertas rektojn en rektojn.<ref name="RosenfeldWiebe2013">{{Cite book|author1=B. Rosenfeld|author2=Bill Wiebe|title=Geometry of Lie Groups|url=https://books.google.com/books?id=mIjSBwAAQBAJ&pg=PA158|date=9a de marto 2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4757-5325-7|pages=158ff}}</ref> Tamen estis en la novaj geometrioj de Bolyai kaj Lobaĉevskij, Riemann, [[William Kingdon Clifford|Clifford]] kaj Klein, kaj [[Sophus Lie]] en kiuj la ideo de Klein por 'difini geometrion tra sia [[Geometria simetria grupo|simetria grupo]]' trovis sian inspiron.<ref name="Pesic2007">Peter Pesic (1a de januaro 2007). [https://books.google.es/books?id=Z67x6IOuOUAC&redir_esc=y Beyond Geometry: Classic Papers from Riemann to Einstein.] Courier Corporation. ISBN 978-0-486-45350-7.</ref> Kaj diskretaj kaj kontinuaj simetrioj ludas gravan rolon en geometrio, la unuaj en [[topologio]] kaj en la geometria grupoteorio,<ref name="Kaku2012">{{Cite book|author=[[Michio Kaku]]|title=Strings, Conformal Fields, and Topology: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=pM8FCAAAQBAJ&pg=PA151|date=[[6-a de decembro]] [[2012]]|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4684-0397-8|page=151}}</ref><ref name="BestvinaSageev2014">{{Cite book|author1=Mladen Bestvina|author2=Michah Sageev|author3=Karen Vogtmann|title=Geometric Group Theory|url=https://books.google.com/books?id=RGz1BQAAQBAJ&pg=PA132|date=[[24-a de decembro]] [[2014]]|publisher=American Mathematical Soc.|isbn=978-1-4704-1227-2|page=132}}</ref> kaj la lastaj en la teorio de Lie kaj en la geometrio de [[Bernhard Riemann]].<ref name="Steeb1996">{{Cite book|author=W-H. Steeb|title=Continuous Symmetries, Lie Algebras, Differential Equations and Computer Algebra|url=https://books.google.com/books?id=rZBIDQAAQBAJ|date=[[30-a de septembro]] [[1996]]|publisher=World Scientific Publishing Company|isbn=978-981-310-503-4}}</ref><ref name="Misner2005">{{Cite book|author=Charles W. Misner|title=Directions in General Relativity: Volume 1: Proceedings of the 1993 International Symposium, Maryland: Papers in Honor of Charles Misner|url=https://books.google.com/books?id=zpGZwmTJZIUC&pg=PA272|date=[[20-a de oktobro]] [[2005]]|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-02139-5|pages=272}}</ref> Diferenca tipo de simetrio estas la principo de dueco en [[projekcia geometrio]], inter aliaj fakoj. Tiu meta-fenomenono povas iom estis priskribita jene: en ajna [[teoremo]], ŝanĝi ''punkto'' al ''ebeno'', ''kunigi'' al ''kuniĝi'', ''kuŝas en'' al ''enhavas'', kaj la rezulto estas egale vera teoremo.<ref name="Dowling1917">{{Cite book|author=Linnaeus Wayland Dowling|title=Projective Geometry|url=https://archive.org/details/cu31924001523897|year=1917|publisher=McGraw-Hill book Company, Incorporated|page=[https://archive.org/details/cu31924001523897/page/n29 10]}}</ref> Simila kaj tre rilata formo de dueco ekzistas inter [[vektora spaco]] kaj ties dueca spaco.<ref name="Gierz2006">{{Cite book|author=G. Gierz|title=Bundles of Topological Vector Spaces and Their Duality|url=https://books.google.com/books?id=2ml6CwAAQBAJ&pg=PA252|date=[[15-a de novembro]] [[2006]]|publisher=Springer|isbn=978-3-540-39437-2|page=252}}</ref> == Ĉefaj branĉoj de geometrio == === Eŭklida geometrio === {{Ĉefartikolo|Eŭklida geometrio}} [[Dosiero:Euclid's postulates.png|eta|La kvin postulatoj de Eŭklido kaj la formulado de la kvina preferata hodiaŭ]] [[Eŭklida geometrio]] estas geometrio en sia klasika senco.<ref name="ButtsBrown2012">{{Cite book|author1=Robert E. Butts|author2=J.R. Brown|title=Constructivism and Science: Essays in Recent German Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=vzTqCAAAQBAJ&pg=PA127|date=6a de decembro 2012|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-009-0959-5|pages=127–}}</ref> Ĉar ĝi modeligas la spacon de la fizika mondo, ĝi estas uzata en multaj sciencaj fakoj, kiel en [[meĥaniko]], [[astronomio]], [[kristalografio]],<ref>{{Cite book|title=Science|url=https://books.google.com/books?id=xfNRAQAAMAAJ&pg=PA181|year=1886|publisher=Moses King|pages=181–}}</ref> kaj multaj teknikaj kampoj, kiaj [[inĝenierado]],<ref name="Abbot2013">{{Cite book|author=W. Abbot|title=Practical Geometry and Engineering Graphics: A Textbook for Engineering and Other Students|url=https://books.google.com/books?id=1LDsCAAAQBAJ&pg=PP6|date=11a de novembro 2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-017-2742-6|pages=6–}}</ref> [[arkitekturo]],<ref name="HerseyHersey2001">{{Cite book|author1=George L. Hersey|title=Architecture and Geometry in the Age of the Baroque|url=https://books.google.com/books?id=F1Tl9ok-7_IC|date=March 2001|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-32783-9}}</ref> [[geodezio]],<ref name="VanícekKrakiwsky2015">{{Cite book|author1=P. Vanícek|author2=E.J. Krakiwsky|title=Geodesy: The Concepts|url=https://books.google.com/books?id=1Mz-BAAAQBAJ|date=[[3-a de junio]] [[2015]]|publisher=Elsevier|isbn=978-1-4832-9079-9|page=23}}</ref> [[aerodinamiko]],<ref name="CummingsMorton2015">{{Cite book|author1=Russell M. Cummings|author2=Scott A. Morton|author3=William H. Mason|author4=David R. McDaniel|title=Applied Computational Aerodynamics|url=https://books.google.com/books?id=gwzUBwAAQBAJ&pg=PA449|date=[[27-a de aprilo]] [[2015]]|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-05374-8|page=449}}</ref> kaj [[navigado]].<ref name="Williams1998">{{Cite book|author=Roy Williams|title=Geometry of Navigation|url=https://books.google.com/books?id=yNzf7OKGLxIC|year=1998|publisher=Horwood Pub.|isbn=978-1-898563-46-4}}</ref> La deviga eduka studobjektaro de la majoritato de landoj inkludas la studon de Eŭklidaj konceptoj kiaj [[punkto (geometrio)|punktoj]], [[rekto]]j, [[Ebeno (matematiko)|ebenoj]], [[angulo]]j, [[triangulo]]j, kongruoj, [[Simileco (geometrio)|simileco]], [[solido|solidaj figuroj]], [[cirklo]]j, kaj [[analiza geometrio]].<ref name="Schmidt, W. 2002">Schmidt, W., Houang, R., & Cogan, L. (2002). "A coherent curriculum". ''American Educator'', 26(2), 1–18.</ref> === [[Topologio]] === '''Topologio''' en [[matematiko]] havas du signifojn. Ĝi estas: # matematika strukturo, per kiu oni studas la nociojn de kontinueco, konekseco, kaj konverĝado; kaj # tiu branĉo de matematiko, kiu okupiĝas pri tiuj ĉi nocioj. === Analiza geometrio === [[Analiza geometrio]] estas la fako de geometrio, en kiu proprecoj de geometriaj figuroj ([[Punkto (matematiko)|punkto]], [[linio]], [[surfaco]]) determiniĝas per rimedoj de [[algebro]] helpe de metodo de [[koordinato]]j, t.e. per studo de proprecoj de [[ekvacio]]j, kies grafikoj estas la menciitaj figuroj. En analiza geometrio oni ekzamenas liniojn (surfacojn) de 1-a kaj 2-a gradoj. Linioj (surfacoj) de 1-a grado estas rektoj (ebenoj), inter linioj (surfacoj) de 2-a grado - [[elipso]]j, [[hiperbolo]]j, [[parabolo]]j ([[elipsoido]]j, [[hiperboloido]]j, [[paraboloido]]j). Analizan geometrion unue pristudis [[Kartezio]] en 1-a duono de [[17-a jarcento]]. === Diferenciala geometrio === Diferenciala geometrio estas la fako de geometrio, en kiu geometriaj figuroj determiniĝas surbaze de metodo de koordinatoj per la rimedoj de diferenciala [[kalkulo]]. La origina objekto de diferenciala geometrio estis pristudo de geometriaj figuroj de ordinara 3-dimensia spaco (linio, surfaco). De la 2-a duono de 19-a jarcento, la kadroj de diferenciala geometrio grave plivastiĝis, inkludante ankaŭ esploron de multdimensia spaco. Diferenciala geometrio estas grava instrumento por esploroj en meĥaniko, [[Fizika relativeco|teorio de relativeco]], k.a. === Desegna geometrio === [[Desegna geometrio]] estas la fako de geometrio, en kiu geometriaj figuroj determiniĝas per konstruo de iliaj bildoj sur projekciaj ebenoj. Kelkaj ideoj de desegna geometrio estis prilaboritaj en 16a-17a jarcentoj, sed kiel sendependa scienco ĝi formiĝis nur ĉe la fino de 18-a jarcento pere de [[Gaspard Monge]] kaj pro la kreskantaj praktikaj bezonoj de inĝenierarto. === Planimetrio === [[Dosiero:Hexahedron.png|eta|Projekcio de kubo en 2 dimensioj; kubo estas unu el plej konataj kaj facilaj korpoj studitaj en geometrio.]] Planimetrio (de la [[Latina lingvo|latina]] ''Planum'', "ebeno") estas la fako de elementa geometrio, kiu pristudas proprecojn de figuroj, kuŝantaj en surfaco. === Stereometrio === Stereometrio estas la fako de elementa geometrio, kiu pristudas proprecojn de figuroj en spaco. === Sfera geometrio === {{Ĉefartikolo|Sfera geometrio}} Sfera geometrio estas la fako de matematiko, kiu esploras figurojn sur [[sfero]]. Evoluo de ĉi tiu branĉo en antikveco estis ligita kun la problemoj de sfera [[astronomio]]. == Klasikaj problemoj == [[Dosiero:Basic-construction-demo_vector.svg|eta|Demonstro de la kvin konstruadoj bazaj per liniilo kaj cirkelo. supre la donitaĵoj kaj malsupre - la konstruo (ordo de agoj de maldekstre dekstren)]] Por [[konstruado per rektilo kaj cirkelo]], jen kelkaj el la klasikaj geometriaj problemoj: # Kiel duobligi kubon? ([[d:Q213673]]) # Kiel trionigi angulon? (angula trisekcado, [[d:Q733081]]) # Kiel krei kvadraton kiu havas la saman surfacon kiel difinita cirklo? (kvadratigo de la cirklo, [[d:Q193394]]) Pli precize, en ĉiuj tri problemoj, la tasko estas establi geometrian konstrumanieron (ekz. por trionigi ajnan donitan angulon), uzante sole [[liniilo]]n kaj [[cirkelo]]n. Pri ĉiuj tri problemoj okupiĝis jam la grekoj antaŭ pli ol dumil jaroj. Per la [[teorio de Galois]] pri aŭtomorfismoj de korpoj oni montras facile ke 1. kaj 2. ne allasas ĝeneralan solvon. Ankaŭ la 3-a problemo ne estas solvebla; por pruvi tion, oni bezonas aldone la teoremon de Lindemann pri la [[transcenda nombro|transcendeco]] de la nombro [[pi (nombro)|pi]]. == Geometriaj elementoj == [[Dosiero:Pyramid irregular 6 no lettes.svg|eta|Neregula seslatera piramido.]] {{Div col|cols = 3}} * [[Angulo]] * [[Areo]] * [[Cilindro]] * [[Linio]] * [[Konuso]] * [[Kubo (geometrio)|Kubo]] * [[Paralelepipedo]] * [[Piramido (geometrio)|Piramido]] * [[Pluredro]] * [[Plurlatero]] * [[Prismo]] * [[Punkto (matematiko)|Punkto]] * [[Sfero]] * [[Surfaco]] * [[Triangulo]] * [[Trunko (geometrio)|Trunko]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Atraktoro]] * [[Cirklo]] * [[Eŭklida spaco]] * [[Geometria figuro]] * [[Geometria progresio]] * [[Perpendikularo]] * [[Solido (geometrio)]] * [[Spaco]] {{Div col end}} {{-}} == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * {{cite book |last=Boyer |first=C. B. |authorlink= |title=A History of Mathematics |edition=Second edition, revised by Uta C. Merzbach |location=Nov-Jorko |publisher=Wiley | year = 1991 | origyear = 1989 | isbn = 0-471-54397-7 | ref = harv}} * Nikolai I. Lobachevsky, ''Pangeometry'', tradukisto kaj eldonisto: A. Papadopoulos, Heritage of European Mathematics Series, Vol. 4, European Mathematical Society, 2010. * Jay Kappraff, ''[http://www.worldscientific.com/worldscibooks/10.1142/8952 A Participatory Approach to Modern Geometry]'', 2014, World Scientific Publishing, ISBN 978-981-4556-70-5. * Leonard Mlodinow, ''Euclid's Window – The Story of Geometry from Parallel Lines to Hyperspace'', UK edn. Allen Lane, 1992. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Geometry|ReVo=geomet1}} * http://www.cut-the-knot.org/WhatIs/WhatIsGeometry.shtml Kio Estas Geometrio? * http://www.geogebra.at Geogebra * http://agutie.homestead.com Geometrio Ŝtupo post Ŝtupo el la lando de la Inkaoj * http://www.cut-the-knot.org/geometry.shtml Geometrio * [http://www.8foxes.com/ ''Unusual Geometry Problems''] * [http://mathforum.org/library/topics/geometry/ ''The Math Forum'' — Geometrio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220128062957/http://mathforum.org/library/topics/geometry/ |date=2022-01-28 }} * [http://precedings.nature.com/documents/2153/version/1/ Nature Precedings — ''Pegs and Ropes Geometry at Stonehenge''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200226022808/http://precedings.nature.com/documents/2153/version/1 |date=2020-02-26 }} * [http://www.math.niu.edu/~rusin/known-math/index/tour_geo.html ''The Mathematical Atlas'' — Geometric Areas of Mathematics] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060906203141/http://www.math.niu.edu/~rusin/known-math/index/tour_geo.html |date=2006-09-06 }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Geometry|revizio=703045818}} {{Havenda artikolo|Geometrio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geometrio| ]] 7rzg42q4in4vtp91hgzyvrp2mbxdlr5 0 1749 9462590 9347547 2026-08-26T04:56:15Z Sj1mor 12103 9462590 wikitext text/x-wiki La termino '''''Hubble''''' aperas interaliaj en la jenaj kazoj : == Patronimo == * [[Edwin Hubble]] (1889-1953), usona [[astronomo]]. == Astronomio == * [[2069 Hubble]], [[asteroido]] ; * ''[[Kosmoteleskopo Hubble |Hubble]]'', [[kosma observatorio]] ; * [[Leĝo de Hubble]], kiu taksas la [[Ekspansio de la universo|Ekspansion de la universo]] ; * [[Klasifiko de galaksioj|Vico de Hubble]], [[morfologio|morfologia]] [[klasifiko]] de [[galaksio]]j ; == Kino == * ''[[Hubble (filmo)|Hubble]]'', [[dokumento|dokumenta]] [[filmo]] pri flugo de la usona [[kosmopramo Atlantis]]. {{Apartigilo}} hfzxr3247keupi9rm7tswmxddktqrg9 0 4158 9462545 9432901 2026-08-26T02:23:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462545 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Koloro=Konstruita |Lingvo=toki pona |Landoj=dise tra la mondo |Parolantoj=pli ol 3.100 (2016) |Kreinto=[[Sonja Lang]] |Dato=2001 |Klasifiko= * [[Konstruita lingvo]] ** [[Planlingvo]] |Skribo=[[latina alfabeto]] '''Sitelen Pona''' '''Sitelen Sitelen''' |Noto=[[Planlingvo]] kun nur 123 bazaj vortoj<ref name="vortoj" /> |ISO2B=art |Bildo=toki pona.svg}} <br /> {{Citaĵo|la lingvo de bono, la simpla vojo de la vivo|Tokipona diro}} '''Tokipono''' ({{lang-tok|toki pona|ligilo=ne}}) estas [[planlingvo]]. La nomo de la lingvo estas derivita de la [[Tokpisino|Tokpisina]] vorto ''tok'' (de la angla ''talk'' „paroli“) kaj la [[Esperanto|Esperanta]] adjektivo ''bona''. <gallery class="center"> toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''toki'' = paroli pona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''pona'' = bona </gallery> Ĝi estas konstruita de [[Sonja Lang]] kaj unue publikigita en la [[interreto]] en [[2001]]. Laŭ ŝia takso ekzistas nuntempe mondvaste minimume 100 fluaj parolantoj.<ref name="theglobeandmail">{{citnovaĵo|url=http://www.theglobeandmail.com/life/canadian-has-people-talking-about-lingo-she-created/article1354882/|titolo=Canadian has people talking about lingo she created|unua=Siobhan|lasta=Roberts|eldoninto=[[The Globe and Mail]]|dato=9-a de Julio 2007|alirdato=2012-01-22}}</ref> Ĝi ne estas [[internacia helplingvo]], sed filozofia aŭ luda lingvo. La vortoj estas elektitaj laŭ la pensoj de [[tao]]ismo: vivi simple sen la komplikoj de la moderna vivo. Ankaŭ la gramatiko estas farita por esti kiel eble plej simpla, parte laŭ modelo de [[piĝino]]j: ekzemple, ne ekzistas subjunkcioj aŭ pasiva voĉo. == Fonologio kaj fonotakso == Estas en Tokipono nur 14 [[fonemo]]j, 9 konsonantoj: {| class="wikitable" !''Konsonantoj'' ![[Labialo|Labiala]] ![[Koronalo|Koronala]] ![[Dorsala konsonanto|Dorsala]] |- ![[Naza konsonanto|Nazo/a]] |'''[[Bilabiala nazalo|m]]''' |[[Alveolara nazalo|'''n''']] | |- ![[Plozivo|Plozivo/a]] |'''[[Senvoĉa bilabiala plozivo|p]]''' |'''[[Senvoĉa alveolara plozivo|t]]''' |'''[[Senvoĉa velara plozivo|k]]''' |- ![[Frotsono|Frotsono/a]] | |'''[[Senvoĉa Alveolara Frotsono|s]]''' | |- ![[Alproksimanto|Alproksimanto/a]] |'''[[Voĉa labialigita velara alproksimanto|w]]''' |'''[[Alveolara laterala aproksimanto|l]]''' |'''[[Palatala aproksimanto|j]]''' |} kaj 5 vokaloj: {| class="wikitable" !''Vokaloj'' ![[Antaŭa vokalo|Antaŭa]] ![[Malantaŭa vokalo|Malantaŭa]] |- ![[Malvasta vokalo|Malvasta]] |'''[[Malrondigita malavasta antaŭa vokalo|i]]''' |'''[[Rondigita malvasta malantaŭa vokalo|u]]''' |- ![[Mezmalvasta vokalo|Mezmalvasta]] |'''[[Malrondigita mezmalvasta antaŭa vokalo|e]]''' |'''[[Rondigita mezmalvasta malantaŭa vokalo|o]]''' |- ![[Vasta vokalo|Vasta]] | colspan="2" |'''[[Malrondigita vasta antaŭa vokalo|a]]''' |} La silabo-formoj de Tokipono similas al tiuj de la [[Japana lingvo|japana]], t.e. eblas V(n) aŭ KV(n) je komenco de vorto, je silabofino nur KV(n)<ref>Laŭ Sona Lang: ''Toki Pona. La langue du bien'', paĝoj 17-18, 41</ref>. Ekzemple: "o" (ho), "ala" (ne, mal-), "ken" (povi), "kule" (koloro), "ante" (alia). Jen ĉiuj eblaj silaboj: a e i o u La silabo 'u' povas esti ronda aŭ neronda. ka ke ki ko ku Plozivoj kaj frikativoj sa se si so su povas esti voĉaj aŭ nevoĉaj. ta te to tu La silabon 'ti' oni evitas pro similo al 'si' na ne ni no nu pa pe pi po pu ma me mi mo mu ja je jo ju La silabon 'ji' oni evitas pro similo al 'i' la le li lo lu wa we wi La silabojn 'wu' kaj 'wo' oni evitas pro similo al 'u' kaj 'o'. n ĉe fino de silabo === Ofteco de fonemoj === Analizo de 10-litermila tekstaro en Tokipono liveras jenajn proporciojn por la fonemoj de Tokipono: 0.172 a 0.148 i 0.116 n 0.102 l 0.077 o 0.074 e 0.051 k 0.046 t 0.044 m 0.041 s 0.037 p 0.032 u 0.030 j 0.028 w <br /> == Gramatiko kaj semantiko == Tipologie, Tokipono estas izola lingvo (po unu [[morfemo]] en unu vorto). Ĝia fiksa vortordo estas [[Subjekto Verbo Objekto|subjekto-verbo-objekto]]. La rolojn de diversaj vortoj en frazo distingas frazoparto-dividiloj: * "la" finas adverban komplementon * "li" dividas subjekton de verbo * "e" akuzativa prepozicio * Modifiloj, adverboj kaj adjektivoj sekvas la modifatan vorton, krom adverbaj subfrazoj, kiuj antaŭas la modifatan ĉeffrazon, dividitaj de ĝi per "la". Plej multaj vortoj uziĝas plur-role, kiel [[verbo]], [[substantivo]], [[adjektivo]]. Eĉ la [[prepozicio]]j havas ankaŭ verbajn kaj/aŭ substantivajn uzojn, ekz. "tawa" = "al" aŭ "iri". === Pronomoj === La bazaj ununombraj pronomoj estas "mi, sina, ona, ni" = "mi, vi/ci, li/ŝi/ĝi, (ĉi) tiu/tio". Aliajn pronomojn oni formas per almeto de "mute" (= pluraj, multaj), do "mi mute" = "ni", ktp. La vorto "jan" (= homo, ulo) ankaŭ povas roli kiel nedifina pronomo kia la esperanta "oni", kaj "ijo" (aĵo) kiel la esperanta "io". Se la pronomo ''mi'' aŭ ''sina'' estas uzata kiel subjekto de la frazo, tiam la partiklo ''li'' ne estas uzata, por disigi la subjekton de la predikato. === Vortostoko === [[Dosiero:Tokipona_vortdeveno.PNG|eta|dekstra|300ra|Origino de ĉiu el 118 bazaj vortoj de tokipono, laŭ datenoj el [http://www.tokipona.org/etym.html la oficiala tokipona etimologio]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tokipona.org/etym.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2006-02-19 |arkivurl=https://archive.is/20130112110215/http://web.archive.org/web/20070927173719/http://www.tokipona.org/etym.html |arkivdato=2013-01-12 }}</ref> (klaku sur la bildo por klarigoj).]] Toki Pona kontentiĝas kun baza vortostoko de nur 123 vortoj<ref name="vortoj">Sonja Lang (2014: 124–135). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/dictionary.php ''Toki Pona Dictionary''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200320191326/http://tokipona.net/tp/janpije/dictionary.php |date=2020-03-20 }} por vortolisto, legita la {{daton|2022-03-24}}.</ref>. Tiuj vortoj estas krome grandparte tre mallongaj, kaj la vortoj ĝenerale devenas el * la [[Angla lingvo|angla]], * [[Tokpisino]], * la [[finna lingvo|finna]], * la [[Kartvela lingvo|kartvela]], * la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], * la [[Akadia franca lingvo|akadia franca]], * [[Esperanto]], * la [[Kroata lingvo|kroata]], * la [[Ĉina lingvo|ĉina]] (la [[Normĉina lingvo|normĉina]] kaj la [[Kantona lingvo|kantona]]). En Tokipono estas uzataj multaj kunmetitaj sintagmoj, ĉar veraj kunmetaĵoj ne ekzistas. * ''kili suwi jelo'' "banano" (laŭvorte: frukto dolĉa flava, do "flava dolĉa frukto", [[Angla lingvo|angle]]: sweet yellow fruit)<ref name="theglobeandmail" /> * ''pan pi sike mama waso'' "vaflo" (laŭvorte: grajna produkto, de, cirklo, patrina, birdo, do "ovoflano", [[Angla lingvo|angle]] cereal-grain-product of bird maternal round-things)<ref name="theglobeandmail" /> ==== Korpopartoj ==== [[Dosiero:BodyTokiPona.jpg|eta|Nomoj de korpopartoj konsistigas grandan parton de la tokipona vortaro, sed ili samtempe ofte uziĝas ankaŭ metafore.]] La vortoj por korpopartoj estas (Atentu, ke la vortoj sen notoj staras en ĉiuj fontoj.): * lawa (kapo) ** anpa lawa (kolo)<ref name="kurs-de" /><ref name="oficiala">[http://en.tokipona.org/wiki/Body Listo en la oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130113075309/http://en.tokipona.org/wiki/Body |date=2013-01-13 }} {{ref-en}}</ref> ** linja (hararo), ankaŭ linja lawa<ref name="kurs-de" /><ref name="oficiala" /><ref name="kurs-en" /> ** nena (nazo), ankaŭ nena kon<ref name="kurs-de">[https://github.com/jan-Lope/Toki_Pona_Lektionen_Deutsch/raw/gh-pages/toki-pona-lessons_de.pdf Kurso pri Tokipono], paĝo 41 {{ref-de}}</ref><ref name="kurs-en">[https://files.pbworks.com/download/8idFHN5gZj/aiki/1595294/tp%20in%2076%20lessons%20English.pdf?ld=1 Bildigita kurso pri Tokipono], paĝoj 19-20 {{ref-en}}</ref>, nena lawa<ref name="oficiala" /> ** uta (buŝo) *** ijo uta walo (dentoj)<ref name="kurs-de" />, ankaŭ walo uta<ref name="oficiala" /> *** palisa uta (lango)<ref name="oficiala" /> ** oko (okulo) *** linja lili oko (brovo, okulharoj)<ref name="oficiala" /> ** kute (orelo), ankaŭ nena kute<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" />, lupa kute<ref name="oficiala" /> ** anpa pi sinpin lawa (mentono)<ref name="oficiala" /> * luka (mano, brako) ** palisa luka (fingro)<ref name="oficiala" /> * insa (ventro) * noka (piedo, kruro) ** palisa lili noka (piedfingro)<ref name="oficiala" /> * poka (kokso)<ref name="kurs-de" /> * sinpin (brusto, abdomeno, ventro, vizaĝo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> ** linja sinpin (barbo)<ref name="oficiala" /> ** nena sike meli (mamo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * monsi (postaĵo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * selo (haŭto)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> Troveblas listo en la germanlingva kurso.<ref name="kurs-de" /> Ankaŭ ekzistas bildigita kurso en la angla.<ref name="kurs-en" /> {{-}} ==== Koloroj ==== [[Dosiero:Tokipona koloroj.png|eta|Esprimoj por koloroj en Tokipono]] La lingvo distingas radikvorte nur 5 kolorojn: „walo“ (blanka; hela), „pimeja“ (nigra; malhela), „loje“ (ruĝa), „laso“ (blua, verda), „jelo“ (flava). Aliajn kolorojn oni povas esprimi per kunmetaj sintagmoj (ne ekzistas kunmetaj vortoj), ekz. "laso jelo" = „flavblua, verda“.<ref>[http://en.tokipona.org/wiki/Colour_words Artikolo pri la koloroj en la oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130728170013/http://en.tokipona.org/wiki/Colour_words |date=2013-07-28 }} {{ref-en}}</ref> Por nomigi dukoloran aĵon, ni uzas la vortojn „en“ kaj „pi“. * „len pi loje en laso“ = „vestaĵo en ruĝa kaj blua“ („loje laso“ signifas „violkolora“!) Laŭ la oficiala vortaro eblas kombinoj, kiel ekz.: * „laso loje“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "purple"</ref>, „loje laso“<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "purple"</ref> = „purpura“ * „loje jelo“ = „oranĝa“<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "orange"</ref> * „loje walo“ = "rozkolora"<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "pink"</ref> * „pimeja walo“ = „griza“<ref>Vortaro, paĝo 328, angle "grey".</ref> Por distingi inter "blua" kaj "verda" eblas aldoni priskriban vorton, ekze.: * „laso kasi“ = „verda“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "green"</ref> * „laso telo“ = „blua“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "blue"</ref> {{-}} ==== Numeraloj ==== Tokipono havas nur kvin bazajn numeralojn, kiuj ĉiam staras post la koncerna substantivo. Jen:<ref>[http://en.tokipona.org/wiki/Numbers Listo de bazaj numeraloj sur la oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20120529004113/http://en.tokipona.org/wiki/Numbers |date=2012-05-29 }} {{ref-en}}</ref> * ''ala'' "nul, ne-" * ''wan'' "unu" * ''tu'' "du" ** ''sike tu'' "du pilkoj" * ''mute'' "kelkaj, multaj" ** ''mi mute'' "ni, al ni" * ''ale'' "ĉio<!--, infinite, also any overwhelmingly large number-->, ĉiuj" Homoj, kiuj volas esprimiĝi pli detale, povas ankaŭ uzi pliajn vortojn, kiel ekz. ''luka'' "mano", kiel numeralojn.<ref name="advenced-numbers">[http://en.tokipona.org/wiki/Advanced_numbers Listo de aldonaj numeraloj] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130113092610/http://en.tokipona.org/wiki/Advanced_numbers |date=2013-01-13 }} {{ref-en}}</ref> Krome oni povas uzi kunmetitajn sintagmojn por tio, ekz. * ''tu tu'' "kvar" * ''luka wan'' "ses" * ''luka tu'' "sep" * ''luka luka'' "dek" * ''luka luka wan'' "dek unu". Krome en ĉi tiu skemo ''mute'' signifas 20 kaj ''ale'' 100. Ekz. * ''mute mute luka'' "45" * ''ale ale wan'' "201". Por formi ordajn numeralojn, la vorto ''nanpa'' estas uzata. * ''jan pi nanpa wan'' "unua persono". * ''meli mi pi nanpa wan li jo e luka suli.'' "Mia unua amikino havis grandajn manojn." ==== Novaj vortoj ==== Novaj vortoj estas ankoraŭ malmultaj: ''pan'' "grajno, grajna produkto (tritiko, rizo, sekalo)" ({{lang-en|cereal-grain product (wheat, rice, corn)}}).<ref name="theglobeandmail" /> Por "merkato" aŭ "bazaro" nun povas esti uzata ''esun'', kiu venas el la Akana lingvo, de la vorto ''edwamu'' [{{IPA|edʒum}}] 'sur merkato', el ''dwa'' [{{IPA|dʒwa}}] 'merkato'. Pliaj novaj vortoj troveblas en la oficiala vortaro ''{{lang|en|Toki Pona Dictionary}}'', sur la paĝoj 22 kaj 24. ==== Malnoviĝintaj vortoj ==== Kelkaj vortoj, kiuj aperis en malnovaj tekstoj, nun estas malnoviĝintaj.<ref>[http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/about/oldword.html Listo de malnoviĝintaj vortoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100419212634/http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/about/oldword.html |date=2010-04-19 }} {{ref-en}}</ref> La vorto ''iki'' (nun ''ona'' "li, ŝi, ĝi, ili") estis tro simila al alia vorto, nome ''ike'' "malbona, malica". La tri vortoj ''leko'' ("bloko, ŝtuparo"), ''kan'' ("el", nun ''poka''), kaj ''pata'' ("frato, fratino", nun ''jan sama'') estis forigitaj sen nova anstataŭaĵo. ==== Propraj nomoj kaj alilingvaj pruntaĵoj ==== Propraj nomoj kaj aliaj alilingvaj pruntaĵoj estas ĉiam adjektivoj, ne memstaraj vortoj. Ekz. "jan Sonja": laŭvorte, "homo Sonja", "ulo Sonja". [[Dosiero:TokiPonaElopa.jpg|400ra|eta|Nomoj de [[Eŭropo|eŭropaj]] landoj en tokipono.]] {{-}} === Ortografio === Ĉiuj vortoj estas skribataj konsekvence malgrande, eĉ se ili estas je la komenco de frazo. Nur ĉe „neoficialaj vortoj“, kiuj ne ekzistas en la vortostoko de Tokipono, do propraj nomoj de personoj, sed ankaŭ geografiaj kaj fremdlingvaj esprimaj, estas skribataj majuskle. Ankaŭ tiuj ne al la baza vortostoko apartenantaj vortoj estas adaptataj al la sonstrukturo kaj ortografio de Tokipono.<ref>Sonja Lang (2014: 37).</ref> Krome estas ''sitelen pona'' („bonaj/simplaj bildoj“) nomata [[Logografio|logografia]] skribsistemo, kiun la inventintino Sonja Lang nomas „[[Hieroglifa skribo|hieroglifojn]]“,<ref>Sonja Lang (2014: 104–111). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/hieroglyphs.php ''Toki Pona Hieroglyphs''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190512134612/http://tokipona.net/tp/janpije/hieroglyphs.php |date=2019-05-12 }} por priskribo de la sistemo kaj [https://sitelen-pona.herokuapp.com/ ''ilo pi sitelen pona''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220316220010/http://sitelen-pona.herokuapp.com/ |date=2022-03-16 }} por konverta programo.</ref> kaj ''sitelen sitelen'' („bildecaj bildoj“) nomata „nelineara skribsistemo“,<ref>Sonja Lang (2014: 72–78). Kurso troviĝas sur la paĝoj de la inventinto Jonathan Gabel sur [http://www.jonathangabel.com/archive/2012/projects_t47.html jonathangabel.com].</ref> kio memorigas pri la [[Majaa skribo]]. Krome la lingvo povas esti [[Signolingvo|signata]] ankaŭ per sistemo nomata ''toki pona luka'' „mana Tokipono“.<ref>Sonja Lang (2014: 92–103). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/signlanguage.php ''Toki Pona Sign Language''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220218120220/http://tokipona.net/tp/janPije/signlanguage.php |date=2022-02-18 }} por priskribo de la sistemo.</ref> ==== Sitelen Pona ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen pona}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> a - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> akesi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> ala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> alasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> ale - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> anpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> ante - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> anu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> awen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> e - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> en - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> esun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> ijo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> ike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> ilo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> insa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> jaki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> jan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> jelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> jo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> kala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> kalama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> kama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> kasi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> ken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> kepeken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> kili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> kiwen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> ko - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> kon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> kule - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> kulupu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> kute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> la - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> lape - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> laso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> lawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> len - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> lete - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> li - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> lili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> linja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> lipu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> loje - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> lon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> luka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> lukin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> lupa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> ma - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> mama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> mani - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> meli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> mi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> mije - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> moku - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> moli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> monsi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> mu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> mun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> musi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> mute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> nanpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> nasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> nasin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> nena - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> ni - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> nimi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> noka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> o - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> olin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> ona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> open - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> pakala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> pali - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> palisa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> pan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> pana - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> pi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> pilin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> pimeja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> pini - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> pipi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> poka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> poki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> pona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> pu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> sama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> seli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> selo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> seme - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> sewi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> sijelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> sike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> sin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> sina - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> sinpin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> sitelen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> sona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> soweli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> suli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> suno - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> supa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> suwi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> tan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> taso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> tawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> telo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> tenpo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> toki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> tomo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> tu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> unpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> uta - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> utala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> walo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> wan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> waso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> wawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> weka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> wile - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> <gallery class="center"> Toki Pona - toki.jpg|''toki'' <br/ > (lingvo) Toki Pona - pona.jpg|''pona'' <br/ > (bona) Toki Pona - toki pona.jpg|''toki pona'' <br/ > (bona lingvo) </gallery> <gallery class="center"> Toki Pona - telo.jpg|''telo'' <br/ > (akvo) Toki Pona - lete.jpg|''lete'' <br/ > (malvarma) Toki Pona - telo lete.jpg|''telo lete'' <br/ > (malvarma akvo) </gallery> ==== Sitelen sitelen ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen sitelen}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> A - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> Akesi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> Ala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> Alasa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> Ale - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> Anpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> Ante - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> anu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> awen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> e - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> en - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> esun - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> ijo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> ike - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> ilo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> insa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> jaki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> jan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> jelo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> jo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> kala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> kalama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> kama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> kasi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> ken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> kepeken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> kili - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> kiwen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> ko - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> kon - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> kule - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> kulupu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> kute - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> la - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> lape - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> laso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> lawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> len - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> lete - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> li - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> lili - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> linja - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> lipu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> loje - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> lon - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> luka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> lukin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> lupa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> ma - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> mama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> mani - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> meli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> mi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> mije - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> moku - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> moli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> monsi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> mu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> mun - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> musi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> mute - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> nanpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> nasa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> nasin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> nena - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> ni - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> nimi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> noka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> o - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> olin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> ona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> open - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> pakala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> pali - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> palisa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> pan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> pana - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> pi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> pilin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> pimeja - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> pini - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> pipi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> poka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> poki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> pona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> pu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> sama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> seli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> selo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> seme - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> sewi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> sijelo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> sike - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> sin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> sina - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> sinpin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> sitelen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> sona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> soweli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> suli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> suno - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> supa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> suwi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> tan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> taso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> tawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> telo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> tenpo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> tomo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> tu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> unpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> uta - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> utala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> walo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> wan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> waso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> wawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> weka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> wile - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> ==== Sitelen emoji ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen emoji}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> Noto Emoji v2.034 2757.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> Noto Emoji v2.034 1f40a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f645.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> Emoji u1f3f9.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> Noto Emoji v2.034 267e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> Noto Emoji v2.034 2b07.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> Emoji u1f500.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> Yin yang.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> Emoji u1f531.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> Emoji u27a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> Noto Emoji Pie 2795.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> Emoji u1f6d2.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> Spirals - Snail Shell.png | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> Fluent Emoji Color 1f44e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> Emoji u2699.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3af.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> Poop Emoji.png| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> Noto Emoji v2.034 1f464.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> Noto Emoji v2.034 1f7e1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f45c.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f41f.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> Noto Emoji v2.034 1f50a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6b6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> Noto Emoji Pie 1f334.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4aa 1f3fb.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> Noto Emoji v2.034 1f527.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> Noto Emoji Pie 1f34e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> Noto Emoji v2.034 1f48e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> Emoji u1f366.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4a8.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> Noto Emoji Pie 1f308.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> Emoji u1f465.svg|<div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> Noto Emoji Pie 1f442.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> Noto Emoji v2.034 23cf.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> Noto Emoji Pie 1f634.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> Noto Emoji v2.034 1f535.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> Noto Emoji v2.034 1f636.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f45a.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> Noto Emoji Oreo 2744.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> Emoji u25b6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> Noto Emoji v2.034 1f401.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> Noto Emoji v2.034 3030.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4c4.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> Noto Emoji v2.034 1f339.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4cc.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> Noto Emoji v2.034 1f91a 1f3fb.svg|<div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f440.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> Noto Emoji v2.034 1f573.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> Noto Emoji Pie 1f3dd.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> Emoji u1f468 200d 1f469 200d 1f467 200d 1f466.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4b0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> Noto Emoji Pie 1f483.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> Noto Emoji Pie 1f448 1f3fd.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f57a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> Noto Emoji Pie 1f37d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> Noto Emoji v2.034 1f480.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> Noto Emoji Oreo 1f479.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> Noto Emoji KitKat 1f63a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> Noto Emoji Pie 1f319.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> Emoji u1f603.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> Noto Emoji Pie 1f450.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> Noto Emoji v2.034 0023.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f300.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6e3.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3d4.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> Emoji u1f447.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> Noto Emoji Pie 1f5e8.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f460.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f44b.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> Noto Emoji v2.034 1f49e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> Emoji u261d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f513.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> Noto Emoji Pie 1f4a5.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> Noto Emoji Pie 270a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4cf.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f35e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> Noto Emoji Pie 1f392.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> Noto Emoji v2.034 2764.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> Noto Emoji v2.034 26ab.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3c1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> Noto Emoji Pie 1f41e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> Noto Emoji v2.034 2194.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4e6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> Emoji u1f44d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4d6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> Noto Emoji v2.034 2696.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> Noto Emoji Oreo 1f525.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> Noto Emoji v2.034 1f349.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> Noto Emoji v2.034 2753.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> Emoji u2b06.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3cb 200d 2640.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> Noto Emoji Pie 2b55.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> Noto Emoji v2.034 1f381.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> Noto Emoji Pie 1f449 1f3fe.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> Noto Emoji v2.034 27a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> Stylized Mona Lisa.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> Noto Emoji Pie 1f9e0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f412.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> Noto Emoji Pie 1f418.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> Noto Emoji v2.034 1f31e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6cc.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> Emoji u1f36d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> Noto Emoji v2.034 21a9.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> Noto Emoji v2.034 1f914.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> Emojione1 21AA.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4a7.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> Noto Emoji Pie 23f0.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f5e3.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3e0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> Noto Emoji Pie 270c.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> Noto Emoji Pie 1f346.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f444.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> Noto Emoji Oreo 2694.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> Noto Emoji v2.034 26aa.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> Noto Emoji Pie 261d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> Noto Emoji Pie 1f424.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> Noto Emoji v2.034 26a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6eb.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> Twemoji12 1f4ac.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> === Frazkonstruo === En Tokipono ekzistas kiel en Esperanto la vortospecoj [[substantivo]], [[verbo]], [[adjektivo]], [[adverbo]], [[Konjunkcio (gramatiko)|konjunkcio]] kaj [[prepozicio]]. Por tamen teni la vortostokon malgranda, en Tokipono estas aplikataj la sekvaj reguloj: {| style="float:right; margin: 0em 0em 1em 0.5em; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse:collapse;" cellpadding="3" rules="all" ! bgcolor="#f9f9f9" | Tokipono ! bgcolor="#f9f9f9" | Esperanto |- | mi suli. | Mi estis granda.<br />Mi estas granda.<br />Mi estos granda.<br />Mi estis grava.<br />Mi estas grava.<br />Mi estos grava. |} # Ĉiu vorto havas multajn [[denotacio]]jn. Tiel do signifas la vorto „suli“ ne nur „granda“ aŭ „longa“, sed ankaŭ „grava“. La vorta aŭ [[frazmembro|frazmembra]] pozicio estas per tio ofte decidiga por la korekta signifo de certa vorto. # Per kombino de pluraj vortoj kromaj esprimoj fariĝas superfluaj. Tiel oni esprimas la esprimon „viktimo“, per tio ke oni kombinas la vortojn „jan“ („homo“) kaj „pakala“ („lezita“) al „jan pakala“. La nombro de vortokombinoj estas tiel nature senlima. # Ne ekzistas [[genro (gramatiko)|genro]], [[kazo]] aŭ [[numero]] (kiel kutime en [[izola lingvo|izolaj lingvoj]]). # Krome ne ekzistas [[konjugacio]] aŭ [[deklinacio (gramatiko)|deklinacio]]. # Ekvivalento por la vorto „esti“ entute mankas, kaj per tio ankaŭ ĉiuj tempoformoj. Frazo povas do priskribi la nuntempon, estintecon aŭ futuron (vidu tabelon). Simpla frazo konsistas el subjekto kaj verbo aŭ adjektivo, do ekzemple „mi awen.“ = „Mi atendas.“, sed ankaŭ „Ni atendas.“ Por ke tamen ankaŭ pli komplikaj kaj kompleksaj frazoj estu kompreneblaj por la aŭskultanto aŭ leganto, kvar „helpovortoj“ estas enplektataj en la frazojn. Per tio eblas distingi subjektojn, objektojn, malsamajn verbojn aŭ ankaŭ adjektivojn kaj adverbojn unu de la alia: # ''Pluraj rektaj objektoj:'' „mi moku e kili e telo.“ = „Mi konsumas fruktojn kaj akvon.“ La „e“ ĉi tie montras, ke „kili“ kaj „telo“ ambaŭ estas rektaj objektoj kaj apartenas al la verbo „moku“. # ''Pluraj verboj:'' „waso li lukin li moku.“ = „La birdo rigardas kaj manĝas.“ La „li“ faras ĉe tio klare, ke la du verboj „lukin“ kaj „moku“ rilatas al la sama subjekto „waso“. # ''Kombino de substantivoj kaj adjektivoj:'' „jan pi pona lukin.“ = „Bone aspektanta homo.“ Sen la „pi“ la frazo signifus „rigardanta amiko.“, ĉar „jan pona“ signifas „amiko“ kaj „lukin“ ja sekvas kiel adjektivo. # ''Adverba kunteksto:'' „tenpo ni la mi lape“ „Nun mi dormas“. Je la fino de la adverba kunteksto devas stari la partiklo „la“. Krome la tuto staras antaŭ la subjekto de la frazo. Kune kun la vorto „ken“ ĝi havas la signifon „eble“, ekz. „ken la jan Lisa li moku e suwi.“ = „Eble Lisa manĝis la dolĉaĵon.“ Antaŭ la partiklo „la“ ankaŭ povas stari tuta frazo. Tiam ĝi havas la signifon „se“, ekz. „mi lape la ali li pona.“ = „Se mi dormas, (tiam) ĉio estas bona.“ ## Ankaŭ en la demando pri la aĝo aperas la partiklo „la“: „tenpo pi mute seme la sina sike e suno?“ = (laŭvorte: „Kiel ofte vi ĉirkaŭiris la sunon?“) „Kiom aĝa vi estas?“, „Kiom da jaroj vi havas?“ La respondo estas formata laŭ la sekva skemo: „tenpo mute wan<ref name="advenced-numbers"/> la mi sike e suno.“ = (laŭvorte: „20+1=dudek unu fojon mi ĉirkaŭiris la sunon.“) „Mi havas dudek unu jarojn.“ La vortetoj „e“, „la“, „li“ kaj „pi“ ne havas propran signifon. Ili nur evitu, ke ĉe kompleksaj frazoj okazus miskomprenoj. Ĉar tio estas eksterordinara trajto de la planlingvo Tokipono, la uzado de ĉi tiuj kvar „helpovortoj“ komence bezonas iom da alkutimiĝo. Por la negado estas uzata la partiklo „ala“. # Normale la partiklo „ala“ sekvas la verbon, ekzakte kiel en la Germana la vorto „nicht“. „mi lape ala“ = „Mi ne dormas“. # Ĉe modalaj verboj ĝi sekvas tiun, do kiel en la Germana. „mi wile ala lape.“ = „Mi ne volas dormi.“ # Sed ĝi ankaŭ povas esti uzata kiel subjekto aŭ objekto. Tiam ĝi signifas „nenio“, ekz. „ala li jaki“ „Nenio estas malpura.“ Atentu, ke ĝi ne povas esti kombinata kun la vorto „ijo“. # La partiklo „ala“ ankaŭ estas uzata por varianto de demandoj. „sina jo ala jo e tomo?“ = „Ĉu vi havas domon?“ Ĉe tio la verbo estas duobligata. En pozitiva respondo nur la verbo estas ripetata: „jo“, dum ke en negativa respondo la verbo aperas kun la partiklo „ala“: „jo ala“. Por demandoj kun vera demandovorto estas uzata „seme“. Ĝi povas signifi „kiu“ aŭ „kio“. # Ĝi staras kiel subjekto je la komenco de la frazo. „seme li moku e kili mi?“ = „Kiu manĝis mian frukton?“ # Ĝi staras kiel objekto post la partiklo „e“ aŭ post la verbo. „sina lukin e seme?„ = „Kion vi rigardas?“ # Post la vorto „lon“ ĝi signifas „kie?“. „pipi lon seme?“ = „Kie estas la skarabo?“ # Post la vorto „tan“ ĝi signifas „de kie?“ aŭ „kial?“. „sina moku e suwi tan seme?„ = „Kial vi manĝis la dolĉaĵon?“ # Por demandi laŭ persono, la vorto „jan“ staras antaŭ „seme“. La tuto staras kiel subjekto antaŭe. „jan seme moku e suwi?“ = „Kiu manĝas la dolĉaĵon?“ La tuto staras kiel objekto post la verbo. „sina lukin e jan seme?“ = „Kiun vi vidas?“ # Post aliaj substantivoj ĝi signifas „kiu?“. „ma seme li pona tawa sina?“ = „Kiujn landojn vi ŝatas?“ „sina kama tan ma seme?“ = „El kiu lando vi venis?“ ==== Babela turo ==== *ma tomo Pape :"''Babela turo''" *jan ali li kepeken e toki sama. :"''Sur la tuta tero estis unu lingvo kaj unu parolmaniero.''" <gallery class="center"> jan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''jan'' <br/ > (homoj) ale - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''ale''<br/ > (tuta) li - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''li''<br/ > (-) kepeken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''kepeken''<br/ > (uzi) e - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''e''<br/ > (-) toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''toki''<br/ > (lingvo) sama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''sama''<br/ > (sama) </gallery> == Parolantaro == Jam de pluraj jaroj ekzistas komunumo de parolantoj (pli precize, ĉefe legantoj kaj skribantoj) en IRC-babilejo kaj retpoŝta listo ĉe Yahoo Groups. Estas dekoj da homoj kiuj povas legi kaj skribi tokipone, sed ne estas certe, kiom el ili povas flue paroli ĝin. La literaturo de Tokipono aktuale konsistas el [[proverbo]]j, partoj de [[religio|religiaj]] tekstoj, [[poezio|poemoj]], kaj kelkaj [[novelo]]j. Ekzistas Rusia porinfana animacia filmserio kun lingvo kun kelkaj Tokiponaj vortoj (la neanglaj estas "pakala" kaj "suno"). == Renkontiĝoj == Ekde la [[26-a de septembro|26-a]] ĝis la [[28-a de septembro]] [[2015]] okazis en [[Brno]] ([[Ĉeĥio|Ĉehio]]) tokipona renkontiĝo [https://wikipesija.org/wiki/kama_kulupu_Etoso EToSo] (Eŭropa Tokipona Studado, tokipone: kama sona pi toki pona lon ma Elopa).<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://tokipona.info/Renkonti%C4%9Doj | titolo = Renkontiĝoj | alirdato = 2015-11-26 | jaro = c2013 | verko = tokipona.info | eldoninto = E@I | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151005184148/http://www.tokipona.info/Renkonti%c4%9doj | arkivdato = 2015-10-05 }}</ref> La organizantoj kaj kreintoj de la ideo estis [[Elena Ĥusanova]] kaj [[Václav Zouzalík]]. Ĝin partoprenis 8 homoj de [[Slovakio]], [[Rusio]], [[Ĉeĥio]], [[Germanio]] kaj [[Nederlando]]. Dum la renkontiĝo okazis [[Skype|skajp]]-prelego de [[Sonja Lang]], ekskurso tra la urbo, prelego kaj lingvaj ludoj. == Lernado == Por la lernado de Tokipono ekzistas [[Esperanto|Esperanta]] lernlibro "toki pona en 76 ilustritaj lecionoj". En [[2004]] [[Eliazar Parra Cárdenas]] faris la lernolibron en la [[hispana]] kaj post 9 jaroj [[Marek Blahuš]] tradukis ĝin en Esperanton kaj la organizo [[E@I]] eldonis ĝin ĉe la eldonejo [[Espero]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://tokipona.info/PriLaLibro | titolo = Pri la libro | alirdato = 2015-11-26 | jaro = c2013 | verko = tokipona.info | eldoninto = E@I | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151005172528/http://www.tokipona.info/PriLaLibro | arkivdato = 2015-10-05 }}</ref> La retejo [[Tokipona.info]] enhavas ĉiujn 76 lecionojn el tiu libro kun aldonaĵoj, kiuj en la libro ne povis esti aldonitaj. == Lingva kodo == Tokipono oficiale havas la [[Lingva kodo|lingvan kodon]] <code>tok</code> (laŭ la normo [[ISO 639-3]]) ekde la 20-a de januaro [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/code/tok |titolo= 639 Identifier Documentation: tok |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Estis entute tri proponoj por nova kodo inter 2007 kaj 2021, el kiuj nur la lasta estis sukcesa. La unua propono por nova kodo en ISO 639-3 estas sendita en majo de 2007 de [[Markos Malke Kramer]], subtenita de [[Joop Kiefte]], Helmut Voigt kaj [[Marek Blahuš]]. La propono malakceptiĝis kun komento, ke estis tro frue por povi determini, ĉu Tokipono havos longedaŭran influon al la tutmonda lingvaro aŭ estos fine nur mallongedaŭra kuriozaĵo.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2007-011 |titolo= Change Request Documentation: 2007-011 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> En aŭgusto de 2017 estis nova propono initiatita de [[Joop Kiefte]] kaj [[Chuck Smith]] (kiu reprezentis [[Amikumu]]), kaj sendita de [[Michael Everson]]. La propono malakceptiĝis kun komento, ke Tokipono ne plenumis la novajn kriteriojn por "plena" lingvo, ĉar ĝi ne estis uzata en sufiĉe multaj diversaj kampoj, kaj ĝia komunumo ne enhavis parolantojn de ĉiuj aĝoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2017-035 |titolo= Change Request Documentation: 2017-035 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> En aŭgusto de 2021 estis tria propono sendita de [[Spencer van der Meulen]] reage al mesaĝo de la administra aŭtoritato de ISO 639-3, kiu invitis novan proponon pro ŝanĝo de la normoj rilate al akceptado de kodoj por planlingvoj. La propono ricevis publikan subtenon de pli ol 40 tokiponistoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2021-043 |titolo= Change Request Documentation: 2021-043 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Ĉi tiu propono akceptiĝis la 20-an de januaro 2022, kun publika anonco je la 28-a de januaro.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/about/news/2021-decisions-changes-posted |titolo= 2021 Decisions on Changes Posted |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Oficiala rekono en ISO 639-3 estis longedaŭra revo en granda parto de la tokipona komunumo. En la kelkaj jaroj antaŭ akceptiĝo de la kodo estis pluraj projektoj en la tokipona komunumo, kiun oni iniciatis parte por helpi sukcesigi estontan ISO-kodan proponon. Unu tia projekto estas la ĉiumontata revueto ''[[lipu tenpo]]'', kiu havas oficiale registritan [[ISSN]]-numeron. == Specimenoj == {| style="float:right; margin: 0em 0em 1em 0.5em; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse:collapse;" cellpadding="3" rules="all" ! bgcolor="#f9f9f9" | numeroj ! bgcolor="#f9f9f9" | en Tokipono |- | 0 || ala |- | 1 || wan |- | 2 || tu |- | 3 || tu wan |- | 4 || tu tu |- | 5 || luka |- | 6 || luka wan |- | 7 || luka tu |- | 8 || luka tu wan |- | 9 || luka tu tu |- | 10 || luka luka |} La poemo ''[[Ho, mia kor']]'' tradukita al Tokipono, eldonita en ''[[Tokipono: La lingvo de bono]]'': <!-- permesilo de ĉi tiu poemo: CC0 1.0 Universala --> <blockquote lang="tok"><poem> ''a, pilin mi o tawa wawa ala,'' ''o awen insa a lon sijelo!'' ''tan ni la lawa mi li lawa ala,'' ''a, pilin o!'' ''a, pilin mi o! pali suli ni li'' ''ken ala ken e ni: mi kama jo'' ''e wile suli mi? o tawa lili,'' ''a, pilin o!'' </poem></blockquote> La [[Patro Nia]]: <blockquote lang="tok"><poem> ''mama pi mi mute o,'' ''sina lon sewi kon.'' ''nimi sina li sewi.'' ''ma sina o kama.'' ''jan o pali e wile sina lon sewi kon en lon ma.'' ''o pana e moku pi tenpo suno ni tawa mi mute.'' ''o weka e pali ike mi. sama la mi weka e pali ike pi jan ante.'' ''o lawa ala e mi tawa ike.'' ''o lawa e mi tan ike.'' ''tenpo ali la sina jo e ma e wawa e pona.'' ''ni li nasin.'' </poem></blockquote> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Toki Pona. The Language of Good''. 134 p.&nbsp;2014, ISBN 0978292308. * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Toki Pona. La langue du bien''. 139 p.&nbsp;2016, ISBN 978-0-9782923-5-5 * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Tokipono. La lingvo de bono''. 149 p.&nbsp;2022, ISBN 978-94-6437-609-8 * [[Eliazar Parra Cárdenas|Parra Cárdenas, Eliazar]] [trad. Marek Blahuš]. ''toki pona en 76 ilustritaj lecionoj''. [[Partizánske]] : [[Espero]] por [[E@I]], [[2013]]. 108 p. ISBN 978-80-89366-20-0. * Sonja Lang: ''Toki Pona Dictionary''. 401 p. [[2021]]. ISBN 978-0-9782923-6-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=tokipon}} * [http://www.tokipona.net/ Hejmpaĝo por Tokipono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260512195201/https://tokipona.net/ |date=2026-05-12 }} {{ref-en}} * [http://www.tokipona.info/ Toki pona en 76 ilustritaj lecionoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210209215148/https://tokipona.info/ |date=2021-02-09 }} {{ref-eo}} * [https://wikipesija.org/wiki/lipu_open Wikipesija] * [[:wikibooks:eo:Tokipono|Kurso en la esperanta vikilibraro]] * [[:wikibooks:eo:Tokipono/Vortaro|Vortolisto en la esperanta vikilibraro]] * [http://jimhenry.conlang.org/conlang/tokipona/lecionoj/lecionoj.htm Lecionoj de Tokipono en Esperanto] * [http://www.lingvisto.org/tokipona/index.html Pri Tokipono en la rusa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200627233748/http://lingvisto.org/tokipona/index.html |date=2020-06-27 }} * [http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/ Bazaj lecionoj en la germana] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130613223448/http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/ |date=2013-06-13 }} (kaj informo en la angla kaj Esperanto) * [http://tokipona.alinome.net/que.es.html Informoj pri Tokipono en la hispana] * [http://vicerveza.homeunix.net/~viric/tokipona/ Kurso de Tokipono en la kataluna]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130429151553/http://vicerveza.homeunix.net/~viric/tokipona/ |date=2013-04-29 }} {{ref-ca}} * [http://www.freewebs.com/silverwings_88/ tomo pi jan Ke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130515064055/http://www.freewebs.com/silverwings_88/ |date=2013-05-15 }} estas paĝeto persona sole en la tokipona. * [http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg Artikolo en Globe and Mail] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130416025927/http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg |date=2013-04-16 }} {{ref-en}} {{Planlingvoj}} [[Kategorio:Planlingvoj]] [[Kategorio:Taoismo]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] [[Kategorio:Tokipono| ]] [[Kategorio:Aperis en 2001]] k8jfi9gvwrcqolcy62ri7a4g4bf174i 0 4189 9462480 9452161 2026-08-25T20:26:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462480 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | | nomoenlokalingvo = Ҷумҳурии Тоҷикистон | eonomo = Respubliko Taĝikistano | flago = [[Dosiero:Flago-de-Taĝikio.svg|120ra|La flago de Taĝikio]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Tajikistan.svg|120ra|La ŝtata blazono]] | nacia himno = [[Surudi milli]] | nacia devizo = neniu | lokigo-bildo = [[Dosiero:Tajikistan (orthographic projection).svg|270ra|Situo]] | lingvoj = [[taĝika lingvo|la taĝika]] | ĉefurbo = [[Duŝanbo]] | religio = [[Islamo|Islamanoj]] (plejmulto), [[Kristanismo|kristanoj]], [[Ateismo|ateistoj]], [[Judismo|judoj]] ka. | km2 = 143.100 | akvo = 0.3 | loĝantaro = 9537645 | loĝantaro-jaro = 2020 | loĝdenso = 66 | valuto = [[Somoni]] | valuta kodo = TJS | horzono = +5 (somere +6) | ttt = tj | landkodo = TJ | tel = 992 | politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = Prezidento [[Emomalii Raĥmon]] | ĉefministro = [[Okil Okilov]] | nacia tago = [[9-a de septembro]] | sendependeco = [[9-a de septembro]] [[1991]] (de [[Sovetunio]]) }} '''Taĝikio''' ankaŭ nomata '''Taĝikujo''' aŭ '''Taĝikistano''' (elp.[taˈd͜ʒiːkɪsta[ː]n]; [[taĝika lingvo|taĝike]] en [[cirila alfabeto]] Тоҷикистон, ''Toĝikiston'', en [[persa]] alfabeto جمهوری تاجیکستان), oficiale '''Respubliko Taĝikistano''', taĝike: ''Ҷумҳурии Тоҷикистон/Ĝumhurii Toĝikiston'') estas [[lando sen maraliro]] en [[Centra Azio]], kun surfaco de {{nombro|143100}} km², havante pli ol 9 milionojn da loĝantoj<ref name=":1">(angla) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-16201032 Tajikistan country profile]'' (Taĝikio landa profilo), BBC News, la 31-an de julio 2018, alirite la 26-an de decembro 2019</ref><ref name=":0">(angla, rusa, taĝika) ''[http://www.stat.tj/en/img/695c206e2b1ce86f333f33fdc268a469_1439617381.pdf Tajikistan in Figures 2015] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170113205753/http://www.stat.tj/en/img/695c206e2b1ce86f333f33fdc268a469_1439617381.pdf |date=2017-01-13 }}'' (pdf)</ref>. Ĝi estas membro de la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] (KSŜ) kaj eksa respubliko de [[Sovetunio]]. Ĉefurbo estas [[Duŝanbo]]. == Historio == En antikvaj tempoj la lando estis parto de [[Baktrio]] (vidu ankaŭ: [[Aleksandro la Granda]], [[Kuŝana imperio]]). En la 13-a jarcento [[Ĝingis-Ĥano]] konkeras Taĝikion kaj la reston de [[Centra Azio]], kiu fariĝas parto de la [[Mogola Imperio|Mongola Imperio]]. Inter 1860 kaj 1900 Taĝikio estas dividita, la nordo sub la [[Nikolao la 2-a (Rusio)|carisma]] rusa regado dum la sudo estas aneksita de la [[Buĥara emirlando|Buĥara Emirlando]]. En 1921 Norda Taĝikio fariĝas parto de la [[Turkestana Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko]] (ASSR), kiu ankaŭ inkluzivis [[Uzbekio|Uzbekion]], [[Kirgizio|Kirgizion]], parton de norda [[Turkmenio]] kaj suda [[Kazaĥio]]. En [[1929]] la taĝika ASSR fariĝis memstara respubliko de Sovetunio, la [[Taĝika Soveta Socialisma Respubliko]], disde Uzbekio. 1991- Taĝikio sendependiĝis de Sovetunio kaj Rahmon Nabiyev, komunista gvidanto, fariĝis la unua sendependa ŝtatestro (1930–1992) En 1992 [[Emomalii Raĥmon|Emomali Rahmon]] estis elektita. kiel prezidanto de la parlamento post kiam Rahmon Nabiyev estis devigata eksiĝi. Sekvis samjare kontraŭregistaraj manifestacioj kiuj kondukis al [[interna milito]], Li subtenis la intervenon de rusaj fortoj por venki [[Islamismo|islamismajn]] kaj demokratiajn rivalojn en la interna milito, kiu finiĝis en malkomforta politika kompromiso en 1997. Ekde tiam li sciis plifirmigi sian potencon kaj kontrolon per subpremo de la opozicio, fortigita de rusoj, ĉinoj kaj okcidentanoj kiuj subtenis la landon kiel [[bufroŝtato]] kontraŭ la [[Talibano|talibanoj]] kaj aliaj islamismaj grupoj en Afganio kaj ĉirkaŭaĵo<ref>(angla) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-16206099 Tajikistan profile - Leaders]'', BBC News, la 26-an de aprilo 2016</ref>. Armitaj konfliktoj tamen sporade okazis ankaŭ post la jaro 1997. == Loĝantaro == La ĉefa popolgrupo konsistas el [[taĝikoj]] (79,9% en [[2000]]). Aliaj grupoj estas popoloj parolantas lingvon apartenantan al la [[irana lingvaro]] (multe influitaj de la taĝika kulturo kaj lingvo), sed ankaŭ [[rusoj]], [[uzbekoj]], [[kirgizoj]] kaj aliaj. == Sano == Pro revenantaj naturaj katastrofoj, senarbarigo, erozio kaj sekaj periodoj, nur 24% de la kampara loĝantaro estas sekura de nutraĵoj<ref>(angla) "[https://www.wfp.org/countries/tajikistan Tajikistan]". WFP ([[Monda Nutraĵa Programo]] de la Unuiĝintaj Nacioj)</ref>. En 2010, la malriĉa indico en la lando estis 46,7%<ref name=":3">(angla) ''[https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/1021tajikistan.pdf Tajikistan country profile]'', paĝo 14, en: National review towards a «green» economy in tajikistan, UNDP, Dushanbe, 2012.</ref>. La ĉefaj sanorilataj riskofaktoroj en Taĝikio estas dietaj riskoj, alta sangopremo kaj alta korpomasa indico<ref>(angla) ''"[http://www.healthdata.org/sites/default/files/files/country_profiles/GBD/ihme_gbd_country_report_tajikistan.pdf Global burden of diseases, injuries, and risk factors study 2010]{{404|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Tajikistan"'' (pdf), The Global Burden of Disease Study, 2010.</ref>. La tradicia dieto en Taĝikio tendencas esti alta en graso, salo, sukero, kaj malalta en antioksidantoj. Oni kredas, ke ĝis 2.000.000 taĝikaj civitanoj vivas kaj laboras eksterlande, ĉefe en la Rusa Federacio. Tiaj niveloj de migrado al Rusio (lando kun granda prevalenco) povas rezultigi pliigitan nombron da [[HIV]] en Taĝikio. == Klimato == Dise tra Taĝikio ekzistas diversaj klimataj donitaĵoj kaj temperaturoj. Taĝikio havas kontinentan klimaton kaj, en la pli malaltaj regionoj, subtropikan klimaton. Estas multe da [[duondezerto]] kaj [[dezerto]]. La temperaturo forte dependas de la alteco de la tereno. En [[Duŝanbo]] temperaturo en la dua duono de majo povas jam esti sufiĉe alta (26 °C) kun UV-indekso inter 8 kaj 10<ref>(nl) ''[https://www.klimaatinfo.nl/tadzjikistan/ Het klimaat van Tadzjikistan]'' (klimato de Taĝikio), Klimaatinfo.nl</ref>. Pro la klimata ŝanĝiĝo la temperaturoj altiĝis de 1,2-1,90 С en urboj. Pro la sama kialo ankaŭ la glaĉeroj en la lando ŝanĝiĝis kaj oni taksas ke ili perdis dum la lastaj 50-60 jaroj 20% en sia volumo kaj 30% en sia surfaco<ref name=":3" />. == Naturo == Estas kvar naturrezervejoj kaj 13 aliaj protektitaj areoj aŭ naciaj parkoj<ref name=":0" />. == Politiko == Taĝikio estas [[prezidenta respubliko]] kaj la prezidento [[Emomali Rahmonov]] elektas la ĉefministron. == Religioj == La plej granda religio de Taĝikio estas Islamo kiu estis forta unuiga forto en la batalo de Taĝikio kontraŭ sovetia regado kaj dum la [[interna milito]]. Ĝia efiko kreskis en la 2000-aj jaroj. Alkoholo kaj tabako ne plu estis vendataj en iuj lokoj kaj la uzo de [[Kaptuko|kaptukoj]] oftiĝis. Malpermesitaj ekstremismaj movadoj ankaŭ akiris subtenon, precipe inter junuloj ĉar ili kreas esperon al senespera junularo sen perspektivoj kaj trafita de malriĉeco kaj pro la malstabileco de la ŝato en la du jardekoj post la soveta epoko<ref>(angla) Khayrullo Fayz, ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-11398444 Tajikistan youth turn to radical Islam]'', BBC News, Uzbeka servo, la 27-an de septembro 2017, alirite la 24-an de decembro 2019.</ref><ref name=":1" />. En [[2009]], la konstruado de la plej granda moskeo en Centra Azio komenciĝis en Duŝanbo<ref>(angla) Khayrullo Fayz,''[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8304970.stm Tajikistan begins Central Asia's biggest mosque]'' (Taĝikio komencas la plej grandan Moskeon), BBC News-centra azia servo, la 23-an de oktobro 2009, alirite la 24-an de decembro 2019.</ref>. Islamaj movadoj komencis aperi en Taĝikio en la 1970-aj jaroj, sed ne estis signifaj antaŭ la falo de Sovetunio en la 1990-aj jaroj<ref>(angla) [http://countrystudies.us/tajikistan/25.htm Religio], [[Kongresa Biblioteko de Usono]]</ref>. Religia leĝo de 2009 signife restriktis liberecon de penso kaj religio<ref>(franca) ''[https://www.liberte-religieuse.org/tadjikistan/ Le cadre juridique de la liberté religieuse et son application effective] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191226184506/https://www.liberte-religieuse.org/tadjikistan/ |date=2019-12-26 }}'' (la jura kadro de la religia libereco kaj sia efektiva aplikado), franca observejo de la religia libereco.</ref>: la praktiko de religio sen ŝtata permeso estas malpermesata<ref>(angla) Mushfig Bayram, ''[http://www.forum18.org/archive.php?article_id=2354 Tajikistan, Amendments impose even tighter state control]'', Forum18, Oslo.</ref> En 2011 ekestis nova leĝo kiu malpermesas al neplenaĝuloj partopreni religiajn servojn, religiajn eventojn kaj religian instruadon de ne registritaj religiaj komunumoj. Gepatroj, kiuj provas transdoni religiajn valorojn kaj kredojn al siaj infanoj, atendas altegaj monpunoj kaj eĉ riskas enkarcerigon. Do konkrete, pro la nova leĝo, nur tiuj infanoj kaj gejunuloj kiuj ĉeestas ŝtatan agnoskitan kristanan aŭ islaman lernejon (madraso), povas ricevi religian instruadon<ref>(germana) ''[https://katholisches.info/2011/06/24/tadschikistan-8-jahre-gefangnis-fur-eltern-die-eigene-kinder-religios-erziehen/ Tadschikistan: Acht Jahre Gefängnis für Eltern, die eigene Kinder religiös erziehen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191225105841/https://katholisches.info/2011/06/24/tadschikistan-8-jahre-gefangnis-fur-eltern-die-eigene-kinder-religios-erziehen/ |date=2019-12-25 }}'' (ok jaroj da enkarcerigo por gepatroj kiuj religie edukas siajn infanojn), Katholiches, la 24-an de novembro 2011, alirite la 24-an de decembro 2019.</ref>. == Kulturo, lingvoj kaj Esperanto-movado == La taĝika kulturo estas historie forte ligita al la persa kulturo. Maljunaj persaj poetoj [[Omar Ĥajam]], [[Aliŝer Navoi]] kaj [[Abol-Gasem Ferdousio]] (inter alie sia [[Ŝahnameo]]) ankaŭ estas konsiderataj kiel parto de la kultura heredaĵo de Taĝikio. Vidu ankaŭ [[:Kategorio:Taĝikaj poetoj|taĝikaj poetoj]]. Alexandre Akilov<ref>(franca) ''[https://fr.sputniknews.com/culture/2007010458404668/ L'âme du Tadjikistan dans la peinture d'Alexandre Akilov]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (la animo de Taĝikio en la pentro-arto de Aleksandro Akilov), Sputnik France, la 5-an de oktobro 2015.</ref> kaj Eraj Olimov<ref>(franca) [http://carolatours.eklablog.com/peintre-tadjik-a117794398 Taĝika pentristo Eraj Olimov], Carola74, la 10-an de junio 2015.</ref> estas nuntempaj pentristoj. Amri Aminov estas skulptisto de Unesco por la Paco<ref>(franca) ''[http://portal.unesco.org/fr/ev.php-URL_ID=44084&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Nomination de M. Amri Aminov en tant qu’Artiste de l’UNESCO pour la Paix]'' (nomumo de Amri Aminov kiel Unesko-artisto por la paco), Unesko. la 17-an de septembro 2008, alirtie la 26-an de decembro 2019.</ref>. Konataj kantistinoj estas interalie [[Nigina Amonkulova]], [[Maniĵa Davlatova]] kaj [[Ŝabnami Surajo]]. La domo de Centra Azio en [[Parizo]] regule okazigas renkontojn, koncertojn, konferencojn, ekspoziciojn, teatron kaj dancojn. * [[Emblemo de Taĝikio]] * ''[[Surudi milli]]'', taĝika [[nacia himno]] * [[Nacia poeto|Naciaj poetoj]] : [[Rudaki]], [[Abol-Gasem Ferdousio]], [[Mosleh-od-din Sadio]], [[Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi]], [[Naser Ĥosro]], Gulnazar Keldi. * Naciaj koloroj: verdo, flava, ruĝa, blanka * Naciaj pladoj : ekzemple [[pilafo]] (''oshi palav''), ''[[kofto]]'' (köfte), ''ĉebureki'', ''[[börek]]'', mantı, boortsog, [[Samoso (manĝaĵo)|samosa]], orama, [[ŝaŝliko]]. * Naciaj trinkaĵoj: laktaĵoj kiel [[kumiso]] kaj [[ajrano]]. * Naciaj festoj : interalie la Tago de la sendependeco kaj [[Noruzo]]. * Tradicia ŝporto: [[kaptolukto]] * Tradiciaj muzikinstrumentoj: interalie [[rubabo]], gajĉako, [[dombro]]. === Monda heredaĵo de Unesko === La pra-urba loko de [[Sarazm]] eniris en julio 2010 la liston [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de Unesko]] kiel "arĥeologia ejo atestantan la evoluon de homaj setlejoj en [[Centra Azio]], de la 4-a jarmilo antaŭ Kristo ĝis la fino de la 3-a jarmilo antaŭ Kristo". Ĝi estas la unua Monda Naturheredaĵo en Taĝikio. Alia heredaĵo en la sama listo estas la [[Nacia Parko de Pamiro]]. === Programo Memoro de la Mondo (Unesko) === En 2013 la manuskripto de [[Obejd-e Zakani]] (perse:عبيد زاکانى) kun la titolo ''Kulliyyāt'', konservita en Taĝikio, estis inkluzivita de [[Unesko]] en la programo [[Memoro de la Mondo|Memoro de la mondo]], kune kun ''Ghazāliyyāt'' (Kolekto Ghazal) de la irana poeto [[Hafizo|Ḥāfeẓ Shirāzi]]. La du manuskriptoj datiĝas el la 14-a jarcento. === Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko === La Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko listigis la 12-an de januaro 2016 ankaŭ : * 2008 : la muziko [[Shashmaqom]]<ref>http://www.unesco.org/culture/ich/fr/RL/la-musique-shashmaqom-00089?RL=00089</ref> * 2015 : la epopea kanto [[gorogly]]<ref>http://www.unesco.org/culture/ich/fr/RL/le-chant-epique-gorogly-01028</ref> * 2017 : Oshi Palav ([[pilafo]]), tradicia plado kaj ĝiaj sociaj kaj kulturaj kuntekstoj en Taĝikio<ref>https://ich.unesco.org/fr/RL/l-oshi-palav-plat-traditionnel-et-ses-contextes-sociaux-et-culturels-au-tadjikistan-01191</ref> * 2018 : la [[ĉakano]], arto de la [[brodado]] en Respubliko de Taĝikio<ref>https://ich.unesco.org/fr/RL/le-chakan-art-de-la-broderie-en-republique-du-tadjikistan-01397</ref> == Lingvoj == {{Ĉefartikolo|Lingvoj de Taĝikio}} La plej parolataj lingvoj en Taĝikio estas la [[Taĝika lingvo|taĝika]], la [[Rusa lingvo|rusa]] kaj la [[Uzbeka lingvo|uzbeka]]. Vidu ankaŭ pri [[Taĝika lingvo#Lingva diskriminacio|lingva diskriminacio en Taĝikio.]] === Esperanto en Taĝikio === En Taĝikio ekzistas bona tradicio de [[Esperanto-movado]]. Kvankam ĉefe pro la ekonomia situacio la movado nun stagnas, la lokaj esperantistoj penas okazigi Esperanto-eventojn, renkontiĝojn, kursojn de la lingvo ks. En [[2005]] taĝika esperantisto ''Saidnabi Saidilhomzoda'', subtenite de [[UEA]], gvidis kurson de Esperanto en [[Kabula Universitato]] ([[Afganio]]) al kiu aliĝis ĉirkaŭ 150 personoj<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2005/Agado/kabulokurso/ Novaj kursoj de Esperanto en Afganio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190818074209/http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2005/Agado/kabulokurso/ |date=2019-08-18 }}, Libera Folio, la 15-an de decembro 2005.</ref>. [[Viktor But]], [[poligloto]] kiu ankaŭ lernis Esperanton en Duŝanbo, fifamiĝis kiel armilvendisto. [[Natalja Kazimova]], blinda taĝika kantistino kantis en Esperanto<ref>Floréal Martorell, "[http://www.cinquantini.it/esperant/scarico/201006.pdf Historio de la Esperanto-muziko (3)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191226153250/http://www.cinquantini.it/esperant/scarico/201006.pdf |date=2019-12-26 }}" (PDF), paĝo 15, [[L'Esperanto]], n-ro 6, nov-dec 2010, FEI, alirite la 26-an de decembro 2019</ref> dum la [[UK 2006|Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Florenco]], Italio. Dum la [[interna milito]] inter [[1992]] kaj [[1994]] la arkivoj kaj aliaj posedaĵoj de la movado en Taĝikio. Vandalismo en la Palaco de Kulturo de Duŝanbo pereigis la dokumentaron, [[Kasedo|kasedojn]] kaj la bibliotekon de la Esperanto-klubo en [[Duŝanbo]].<ref>(eo) Firdaŭs Ŝukurov, [http://www.esperantotj.narod.ru/e_agado/agado.htm Esperanto-movado en Taĝikio]. [https://web.archive.org/web/20220918204404/http://www.esperantotj.narod.ru/e_agado/agado.htm arkivita] de la originalo, [[Wayback Maŝino]], la 18-an de septembro 2022 </ref> == Ekonomio == Nacia valuto: [[taĝika somonio]] ([[taĝike]] cомонӣ) Eksporto''':''' krom [[nutraĵo]]j ([[frukto]]j, [[legomo|legomoj]]), la ekonomio plejparte baziĝas ĉefe sur eksporto de naturaj resurcoj ([[aluminio]], [[kotono]], [[Hidroelektra centralo|hidorelektro]], [[silko]], ...) Pokapa GNP''':''' 1200 USD. Malriĉeco: Taĝikio estas la plej malriĉa lando de la eksa Sovetunio, kaj unu el la plej malriĉaj landoj en la mondo. Laŭ la Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolviĝo. Ĉirkaŭ 44,4% de la loĝantaro vivas sub la limo de malriĉeco<ref>(angla) [http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf Population living below national poverty line (2000-2007)], UNDP: Human development indices - Table 3: Human and income poverty</ref>. Taĝikio plifirmigis siajn ligojn kun Ĉinio por konstrui infrastrukturon. Ĉinaj firmaoj investas en oraj minejoj kaj la nafta kaj gasa industrioj<ref name=":1" />. [[Akvobaraĵo|Akvo]] estas la plej grava rimedo de la lando, grava en la produktado de kotono. Taĝikio posedas pli ol 40% de akvorezervoj en centra Azio kaj 60% de la hidroelektra potencialo de la regiono. Unu el la plej altaj [[Akvobaraĵo|akvobaraĵoj]] de la mondo estas tiu en la rivero Wash kiu trafluas la landon oriente de [[Norak]]. Plia akvobaraĵo (Rogun) estas planata kiu estos la plej alta en la mondo. Ĝi servos al hidroelektra centralo. La produktita elektro egalus al tri nukleaj centraloj kaj estos kredeble kapablaj ĉesigi la malabundecon de elektro en la lando kaj vendi la troan kapaciton al Afganio kaj Pakistano<ref>(angla) ''[https://eurasianet.org/tajikistan-italians-picked-rogun-dam-contract Tajikistan: Italians Picked for Rogun Dam Contract]'', Eurasianet, la 1-an de julio 2016, alirite la 26-an de decembro 2019.</ref>. En 2009, interkonsento estis atingita inter Taĝikio, [[Pakistano]] kaj Afganio por plibonigi kaj konstrui 1 300 km da fervojoj kiuj ligas la tri landojn kun la havenoj de Pakistano. La proponita itinero pasus tra la Aŭtonoma Provinco Gorno-Badakhshan en la orienta parto de la lando<ref>(angla) "''[https://web.archive.org/web/20150406174251/http://www.tehrantimes.com/politics/96460-iran-afghanistan-tajikistan-sign-agreement-on-road-railway-construction- Iran, Afghanistan,Tajikistan sign agreement on road, railway construction]''" (Prezidanto Zardari prezidas konsilan kunvenon de PPP), [[Teheran Times]]. la 25-an de marto 2012, arĥivite de la originalo la 12-an de aŭgusto 2014.</ref>. La internacia flughaveno de Duŝanbo estas flughaveno proksime de la ĉefurbo Duŝanbo. Kun malmultaj esceptoj, la flughaveno nur servas en Azio. === Turismo === Daŭrebla montara turismo estas kreskanta faktoro en la loka ekonomia disvolviĝo<ref>(en) Veronika KORČEKOVÁ, [https://scholar.google.be/scholar?q=Tourism+in+Tajikistan&hl=nl&as_sdt=0&as_vis=1&oi=scholart#:~:text=%5BPDF%5D%20Sustainable%20mountain%20tourism%20as%20a%20factor%20of%20local%20development%3A%20The%20case%20study%20of%20Tajikistan Sustainable mountain tourism as a factor of local development: The case study of Tajikistan] [PDF], Palacy Universitato de Olomouc, 2012</ref>. Ankaŭ literatura turismo ludas gravan rolon en la disvolviĝo de turismo en Taĝikio<ref>(en) [https://www.cabdirect.org/cabdirect/abstract/20153030014 Literary tourism as a modern approach for development of tourism in Tajikistan].</ref>. Inter la vidindaĵoj menciindas la [[maŭzoleo]] de [[Abu Abdullo Rudaki]], la fondinto de la klasika perslingva poezio en Taĝikio<ref>(7 lingvoj) [https://tourstotajikistan.com/en/sights/dushanbe/rudaki-mausoleum.html Rudaki Mausoleum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220920171441/https://tourstotajikistan.com/en/sights/dushanbe/rudaki-mausoleum.html |date=2022-09-20 }}</ref>. == Komunikilaro == === Gazetaro === ''Jumhuriyat'' (eo: respubliko), ''Khalq Ovozi'' kaj ''Narodnaya Gazeta'' estas ŝtatposedataj taggazetoj eldonitaj respektive en la taĝika, la uzbeka kaj rusa lingvoj. La kritikaj gazetoj ''Ozodagon'' kaj ''Payk'' estis malpermesitaj. BBC raportas ke Taĝikio fariĝas malpli libera por akiri sendependajn novaĵojn: sociaj retejoj kiel ''Odnoklassniki'', [[Facebook]] kaj [[YouTube]] ne alireblas<ref>(angla) ''[https://rsf.org/en/tajikistan Reporters without borders]'' (Raportistoj sen landlimoj)</ref><ref name=":2">(angla) ''[https://www.bbc.com/news/world-asia-16201088 Tajikistan profile - Media]'', BBC News, la 9-an de oktobro 2018.</ref>. === Televido === Televido estas la plej populara komunikilo. Ekzistas pli ol 12 privataj televido-stacioj. En Duŝanbo elsendas SMT, privata, sendependa televida stacio<ref name=":2" />. === Radio === En kamparaj regionoj radio estas ofte la sola fonto de informoj. Radio Taĝikio (ŝtatposedata) grupigas Radion Taĝikio, Radion Sado-i Dushanbe, la kulturan reton Radio Farhang kaj la Voĉon de Taĝikio (celas eksterlandan publikon)<ref name=":2" />. === Informagentejoj === Avesta, Khovar kaj Asia-Plus estas agentejoj kiuj ankaŭ iom informas en la angla. == Geografio == Taĝikio estas la plej malgranda ŝtato en [[Centra Azio]]. Unu el la plej altaj montaroj en la mondo, [[Pamiro]] kaj [[Altajo]], kuras tra la lando. Taĝikio ne havas aliron al [[maro]]. Ĉirkaŭ 93% de ĝia teritorio estas montara<ref name=":0" /> de kiu 2/3 estas [[alta montaro]] (ĉirkaŭ 3 000 metroj kaj eĉ pli alta). En la orienta parto de la lando troviĝas en la montaro [[Pamiro]] kie situas la plej alta monto de la lando, la [[montopinto Ismail Somoni]] (7 495 m). La plej granda el la lagoj (380 km²) kaj la plej fama estas la salakva [[Lago Karakul]] [taĝike: Қарокӯл] je 4 200 metroj. Taĝikio havas komunan limon kun [[Afganio]], [[Ĉinio]], [[Kirgizio]] kaj [[Uzbekio]]. Taĝikio havas du eksklavojn en Kirgizio kaj unu en Uzbekio — ili formiĝis dum disdivido de fekunda Fergana valo inter la centr-aziaj respublikoj laŭ la etna principo. [[Tertremo|Tertremoj]] oftas: ĉirkaŭ 160 tertremojn jare, 50 el kiuj estas severaj. Centoj da [[Kanjono|kanjonoj]] trairas la montarojn kun riveroj kurantaj tra ili. == Teritoria organizado == === Provincoj === {{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Taĝikio}}[[Dosiero:Tajikistan-map.gif|eta|645x645px|'''Mapo de Taĝikio'''|alternative=|maldekstra]][[Dosiero:Tajikistan provinces.png|eta|320x320px|<center>provincoj de Taĝikio. Pri la numeroj vidu la apudan tabelon.|alternative=]] Taĝikio dividiĝas en du provincojn (вилоятҳо/''vilojatho'' respektive ولایتها; inter parentezoj la respektiva [[ĉefurbo]]: * [[Ĥatlon]] ([[Kurgontepa]]) * [[Sugd]] ([[Ĥuĝand]]) en unu aŭtonoman provincon (вилояти мухтор/''vilojati muĥtor'' respektive ولایت مختار): * [[Monta Badaĥŝano]] ([[Ĥorug]]) kaj en unu [[Registare administrataj regionoj de Taĝikio|regionaron rekte administratan de la centra registaro]] (Ноҳияҳои тобеъи ҷумҳурӣ respektive ناحیه‌های تابع جمهوری): * la eksa provinco ''Karotegin'' (''Kofarnihon'') kaj la ŝtata ĉefurbo [[Duŝanbo]], kiu havas specialan statuson (шаҳр/''ŝahr'' respektive شهر). {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" ! Administra unuo !! [[ISO 3166-2:TJ|ISO 3166-2]] !! ĉefurbo !! areo (km²)!! loĝantaro (2006) !! n-ro |- ! [[Sugd]] | |TJ-SU|| [[Ĥuĝand]] || 25 400 || 2 060,900 || 1 |- ! [[Registare administrataj regionoj de Taĝikio|registaraj regionoj]] | TJ-RR || [[Duŝanbo]] || 28 600 || 1 531 300 || 2 |- ! [[Ĥatlon]] | TJ-KT|| [[Kurgontepa]] || 24 800 || 2 463 300 || 3 |- ! [[Monta Badaĥŝano]] | TJ-BG|| [[Ĥorug]] || 64 200 || 218 400 ||4 |} <small>Fonto: Statistika jarlibro, Duŝanbo, [[2006]] (ruse)</small> === Urboj === La 6 plej grandaj urboj estas (stato komence de la jaro [[2005]]): # [[Duŝanbo]] 543 107 loĝantoj # [[Ĥuĝand]] (de 1939 ĝis 1992 Ленинобод/''Leninobod'' ) 144 865 loĝantoj # [[Kulob]] (ruse ''Kuljab'') 78 786 loĝantoj # [[Kurgonteppa]] (ruse ''Kurgan-Tjube'') 60 084 loĝantoj # [[Istaravŝan]] (ĝis 2002 ''Uroteppa''; ruse ''Ura-Tjube'') 52 851 loĝantoj kaj # [[Konibodom]] 50 359 loĝantoj. == Literaturo == (angla) ''[http://countrystudies.us/tajikistan/ Tajikistan, a country study]'' (Taĝikio, landostudo), [[Kongresa Biblioteko de Usono]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Centra Azio]] * [[2469 Taĝikistano]] * [[Taĝika lingvo]] * [[Taĝika Soveta Socialisma Respubliko]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Tajikistan|n=Kategorio:Taĝikujo|ReVo=tagxiki}} * {{Ueavikio|Taĝikujo|Taĝikio}} {{eo}} * [http://www.flickr.com/photos/babasteve/sets/72057594051249821/ Belaj kaj interesaj fotoj de taĝikio] * [http://dushanbepics.blogspot.com/ Aliaj fotoj pri Taĝikio] * [https://tj.esperanto.bak.re/posts/asocio Pri Asocio de Esperantistoj de Taĝikio kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220920171133/https://tj.esperanto.bak.re/posts/asocio |date=2022-09-20 }} * [http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/asie/tadjikistan.htm Lingvaj situacio kaj leĝaro en Taĝikio (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040627010716/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/asie/tadjikistan.htm |date=2004-06-27 }} * Intervjuo donita de Saidnabi Saidilhomzoda al Slavik Ivanov pri la Kabula kurso de Esperanto [http://www.liberafolio.org/2005/Agado/kabulokurso eo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060716011835/http://www.liberafolio.org/2005/Agado/kabulokurso |date=2006-07-16 }} [http://www.e-novosti.info/blog/01.11.2005/1 ru] * (taĝike) [http://avesta.tj/ Avesta] * (angla) [http://khovar.tj/eng/ Khovar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191226120537/http://khovar.tj/eng/ |date=2019-12-26 }} * (franca) [http://lamaisondasiecentrale.typepad.com/la_maison_dasie_centrale/ La domo de centra Azio en Parizo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191226184502/https://lamaisondasiecentrale.typepad.com/la_maison_dasie_centrale/ |date=2019-12-26 }} {{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}} {{ŜOK}} {{Ŝtatoj en Azio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Taĝikio| ]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]] a9cvkmphahp87f2zmt93cieny62dduz 0 4364 9462694 9462009 2026-08-26T09:17:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462694 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | bildo = Dosiero:Unitarian Christian symbol - black only.png | bildo_priskribo = }} '''Unitariismo''' estas tiu branĉo de la [[kristanismo]] kiu, ne akceptas la dogmon pri [[triunuo]] ([[kontraŭtriunuismo]]); kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio. Kristanaj (bibliaj) unitarianoj kredas, ke [[Jesuo]] estis granda homo kaj [[profeto]] de Dio, eble eĉ [[supernatura]] estaĵo, sed ne [[Dio]] mem.<ref name="Mia">D. R. Miano: [http://americanunitarian.org/explanation.htm An Explanation of Unitarian Christianity] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190521191654/http://www.americanunitarian.org/explanation.htm |date=2019-05-21 }} {{Wayback|url=http://americanunitarian.org/explanation.htm |date=20190521191654 }}</ref> Ili kredas, ke la [[Biblio]] kaj la instruoj de Jesuo ne sugestas la ekziston de triunua Dio, kaj ili ne kredas je la [[Enkarniĝo|dieco]] de Jesuo. Ili ankaŭ malakceptas kelkajn aliajn kristanajn doktrinojn, inkluzive de [[prapeko]],<ref name="prapeko"> Unitariisma vojo, paĝo 17 [https://unitarius.org/wp-content/uploads/2018/11/Osveny_2010.pdf]</ref> [[antaŭdestino]],<ref name="antaŭdestino">Ferenc Balázs: Mi vojaĝos tra la mondo [https://unitarius-tudastar.hu/Mit-hisznek-az-unitariusok.htm]</ref> kaj la neeraripovo de la Biblio.<ref name="biblio"> www.unitarius.org [https://unitarius.org/biblia/]</ref> Kristanaj unitarianaj vidpunktoj estas konsiderataj [[herezo|herezoj]] de katolikismo kaj de plej multaj [[protestantismo|protestantaj]] eklezioj kiel ekstremo de la Reformacio, ofte pridemande ĝian kristanan karakteron. ==Nomo== La nomo Unitarismo devenas de la [[latina]] vorto "unitas" (= unueco, nedividita stato). La ​​termino emfazas la nedivideblan unuecon de Dio kontraste al la kristana doktrino de la [[Triunuo]]. ==Historio== ===Antikva epoko kaj Mezepoko=== La konflikto inter unitariistoj kaj triunuistoj komenciĝis frue en la historio de la kristanismo. Jam dum ĝiaj plej fruaj jarcentoj aperas unitariismaj skoloj kiel la [[arianismo]] kaj la [[adoptismo]]. La arianisma eklezio havis dum pluraj jarcentoj fortan pozicion precipe inter la [[gotoj]], kaj la klasikan gotan biblitradukon faris la ariano [[Wulfila]]. ===Reformacio=== [[Dosiero:Portret van de theoloog Fausto Paolo Sozzini, RP-P-1908-3942.jpg|eta|Fausto Sozzini estis itala teologo, kiu helpis difini Unitariismon kaj ankaŭ servis la [[Pola frataro|Polan Frataron]].]] Laŭ la [[Reformacio]] de la [[16-a jarcento]], kiu faris la Biblion la sola fonto de kredo, multaj homoj prezentis la instruon, ke la dogmo de la Triunuo ne troviĝas en la [[Evangelioj]]. Tiel ekestis la kontraŭ-triunismaj movadoj, kiuj malakceptis la doktrinon, ke ekzistas tri personoj en Dio, kiel absurdan. Tamen, tiuj, kiuj konfesis tiajn doktrinojn, estis kruele persekutitaj kaj punitaj per morto kaj de la [[Romkatolika Eklezio]] kaj de la Protestantaj Eklezioj. [[Lutero]] mem kontraŭstaris la kontraŭ-triunisman movadon kaj rigardis la fondinton de [[Islamo]], [[Mohamedo|Mohamedon]], kiel disĉiplon de la instruoj de la antikva [[Arius]].<ref>Ritchie, Susan (2004), The Islamic Ottoman Influence on the Development of Religious Toleration in Reformation Transylvania (PDF), vol. 3., 59–70.</ref> Moderna kontraŭ-triunisma scienco originis en Hispanio kun [[Michael Servetus]] kaj en Italio kun [[Gentilis]] (Giovanni Valentino Gentile), sed pro la [[Inkvizicio]] kaj la maltoleremo de la reformitaj eklezioj, ĝi ne povis disvastiĝi nek en sia devenloko nek en [[Okcidenta Eŭropo]]. Michael Servetus unue estis arestita de la Inkvizicio, poste, post kiam li sukcesis eskapi al [[Ĝenevo]], li estis malliberigita de protestantoj, kondamnita kaj bruligita sur ŝtiparo (†1553). Gentilisto (Giovanni Valentino Gentile) ankaŭ estis ekzekutita en 1566. Ili iris orienten pro persekutado: ili trovis rifuĝon en [[Pollando]] kaj [[Transilvanio]]. La fondinto de iliaj doktrinoj estis [[Lelio Sozzini]] (Socino, 1525–1552), kies vidpunktoj estis disvastigitaj en multaj verkoj fare de lia nevo, [[Fausto Sozzini]] (1539–1604). Li ankaŭ estis tiu, kiu unuigis la diversajn unitariismajn movadojn en Pollando en unu eklezion. <ref>{{cite book |last=Livingstone |first=B. A. |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199659623.001.0001/acref-9780199659623-e-5941 |title=The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780191744303 |edition=3 |entry=Unitarianism |quote=Poland, where Faustus Socinus was their leader from 1579 until his death. |access-date=2022-09-17 |archive-date=2023-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928230522/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199659623.001.0001/acref-9780199659623-e-5941 |url-status=live }}</ref> La Socinianoj estis nomitaj laŭ la Sozzini. ===Pollando=== [[Dosiero:Vallások Lengyelország–Litvániában (1573).png|eta|Religioj en la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|Respubliko de la Pola Kronlando kaj de la Grandduklando Litovio]] en [[1573]] (ruĝaj punktoj indikas [[arianismo|arianajn]] centrojn)]] [[Giorgio Biandrata]] invitis Fausto Sozzini, nevon de Lelio Sozzini, en 1579, kiu poste, sub la protekto de la ''Pax dissidentium'', fondis la Unitarianan Eklezion de la Socianoj, kun centro en [[Raków]]. Inter ĝiaj plej fruaj anoj estis italoj, kiuj serĉis rifuĝon en Pollando.<ref>James Hastings ''Encyclopaedia of Religion and Ethics: Algonquins-Art'' p 785 – 2001 "The first Unitarians were Italians, and the majority took refuge in Poland, where the laxity of the laws and the independence of the nobility secured for them a toleration which would have been denied to their views in other countries."</ref><ref>The encyclopedia of Protestantism 137 Hans Joachim Hillerbrand – 2004 "The so-called Golden Age of Unitarianism in Transylvania (1540–1571) resulted in a rich production of works both in Hungarian and Latin".</ref> La [[Pola Frataro]] estis dissolvita de la [[Sejmo]] (pola parlamento) en [[1658]]. Ili estis ordonitaj konvertiĝi al la Romkatolikismo aŭ forlasi Pollandon. La plej multaj iris al Transilvanio aŭ [[Nederlando]], kie ili adoptis la unitarian nomon. ===Transilvanio=== [[Dosiero:Körösfői-Kriesch Aladár Tordai országgyűlés.jpg|eta|[[Ferenc Dávid]] tenante sian paroladon ĉe la [[Dieto de Torda]] ([[1568]]), en [[Hungara reĝlando]] (hodiaŭ [[Turda]], [[Rumanio]]). Pentraĵo de Aladár Körösfői-Kriesch ([[1896]]).]] Neniu klara spuro de kontraŭ-Trinitara opinio antaŭas la aperon de Giorgio Biandrata ĉe la transilvania kortego en [[1563]]. Lia influo estis penita sur [[Ferenc Dávid]] (1510–1579), kiu estis sinsekve romkatolika, luterana, kalvinista, kaj fine kontraŭ-Trinitara. Kelkaj argumentas, ke la kresko de kontraŭ-Trinitara opinio en Transilvanio kaj [[Hungario]] eble parte ŝuldiĝis al la kreskanta islama influo de la tiama vastiĝanta [[Otomana Imperio]].<ref name=Susan>{{citation|first=Susan|last=Ritchie|year=2004|title=The Islamic Ottoman Influence on the Development of Religious Toleration in Reformation Transylvania|volume=3|pages=59–70|url=http://www.zaytuna.org/seasonsjournal/seasons3/59-70%20Transylvania.pdf|access-date=2008-02-04|archive-date=16 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216211614/http://www.zaytuna.org/seasonsjournal/seasons3/59-70%20Transylvania.pdf|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216211614/http://www.zaytuna.org/seasonsjournal/seasons3/59-70%20Transylvania.pdf|archivedate=2008-12-16}}</ref> En 1564, Dávid estis elektita de la kalvinistoj kiel "episkopo de la hungaraj eklezioj en Transilvanio", kaj nomumita kortega predikisto al [[Johano la 2-a (Hungario)|Johano Sigismondo]], [[Princlando Transilvanio|princo de Transilvanio]]. Lia diskuto pri la Triunuo komenciĝis (1565) per duboj pri la personeco de la [[Sankta Spirito]]. Lia antagonisto en publikaj disputoj estis la kalvinista gvidanto, [[Petro Melius]] (Episkopo de Debrecen 1558–1572); lia subtenanto estis Biandrata. Johano Sigismondo, adoptante la vidpunktojn de sia kortega predikisto, eldonis (1568) edikton pri religia libereco ĉe la [[Parlamento de Torda]], kiu permesis al Davido (konservante sian ekzistantan titolon) transdoni sian episkopecon de la kalvinistoj al la kontraŭ-triuniistoj, dum Kolozsvár estis evakuita de ĉiuj krom liaj disĉiploj. ===Okcidento=== [[Dosiero:Unitarian chapel newington green.jpg|eta|Unitariana Preĝejo [[Newington Green]] en [[Londono]], [[Anglio]]. Konstruita en [[1708]], ĉi tiu estas la plej malnova [[nekonformisma]] preĝejo en Londono ankoraŭ uzata.]] Fine de la [[18-a jarcento]], preskaŭ cent jarojn post la malapero de la Polaj Fratoj, estis fonditaj unitariismaj eklezioj en [[Usono]] kaj [[Britio]], kie ili ankoraŭ aktivas. La usona [[Universitato Harvard]] havis jam ĉe sia fondiĝo fortajn ligojn al la unitarianoj. ===Nuntempo=== [[Unitaria Universalismo]] (1961) estas religia movado historie parenca al Unitariismo kai [[Universalismo]]. La anoj de Unitaria Universalismo rajtas havi malsamajn kredojn, sekve ne ĉiuj estas unitarianoj laŭ la teologia senco. La unitaria universalisma eklezio en Usono havas preĝejojn desegnitajn de la fama [[arĥitekturo|arĥitekturisto]] [[Frank Lloyd Wright]], mem unitariano: la preĝejoj en Oak Park (antaŭurbo de Ĉikago), Ilinojo, kaj en [[Madison]], Viskonsino. ==Tendencoj== Unitarisma penso en la moderna epoko povas esti grupigita en tri skolojn: * Biblia Unitarismo ĉefe en [[Orienta Eŭropo]], * Raciisma Unitarismo ĉefe en [[Okcidenta Eŭropo]] * [[Unitaria Universalismo]] ([http://www.uua.org]) estas denaska en Ameriko. === Biblia Unitarismo === [[Dosiero:Egy az Isten ! - 2014.12.14.JPG|eta|"Dio estas Unu" (Egy az Isten) vitralo en unitarian preĝejo en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]]] La baza dogmo de '''[[Biblia Unitarismo]]''' estas "Unu Dio!", tio estas, Dio estas unu estaĵo, konsistanta el la Patro. La [[Mesio]] estas la Filo de Dio, sed ne estas [[Dio]] mem, sed mortonta homo koncipita de la [[Sankta Spirito]] (kiu ne ekzistis antaŭ sia [[koncipiĝo]] kaj posta naskiĝo), kaj kiu poste ricevis [[senmortecon]] kaj [[dian naturon]]. Eĉ nun, Li ne estas Dio, sed ia ekzaltita [[homo]]. Bibliaj unitarianoj diferencas de [[raciismaj unitarianoj]] per tio, ke ili aliĝas al la principo de "[[Sola Scriptura]]" (nur la Skribo) kaj konsideras la Biblion inspirita, sed malakceptas [[biblian neeraripovon]].<ref>"Malgraŭ ilia ĝenerala vidpunkto pri la Biblio kiel inspirita libro, unitarianoj konsideras la Biblion verkita de homoj ... Unitarianoj tial ne kredas je la neeraripovo de la Biblio, kiel faras multaj aliaj kristanoj ..." (D. Miano, Klarigo pri Unitarisma Kristanismo, AUC, 2003, 2007)</ref><br>Inter aliaj, [[Ferenc Dávid]], [[Lelio Sozzini]], [[Fausto Sozzini]], [[Isaac Newton]], kaj [[John Locke]] reprezentis biblian unitarismon. === Raciisma Unitariismo === La baza principo de '''[[Raciisma Unitariismo]]''' estas, ke Dio estas unu estaĵo, eliranta el la Patro. [[Jesuo]] ne estas la Filo de Dio, sed nur "bona kaj saĝa homo", kiu instruis al aliaj kiel vivi pli bone. [[Raciisma Unitarismo]] disvolviĝis el la germana [[raciismo|raciisma]] movado de la 19-a jarcento. Ĝiaj anoj alproksimiĝis al religio el pure intelekta perspektivo: ili malakceptis ĉiujn miraklajn eventojn de la [[Biblio]] (inkluzive de la virga naskiĝo). Ili akceptis evoluajn ideojn, vidis kaj igis homojn vidi la "esencan bonecon de la homo", kaj forlasis la plej multajn kristanajn principojn. Unu el iliaj fondaj gvidantoj estis [[James Martineau]] (1805-1900). Malgraŭ iliaj multaj similecoj, raciisma Unitariismo ne povas esti konsiderata formo de [[diismo]], ĉar ili kredas je persona diaĵo, kiu estas en rilato kun sia kreaĵo, dum deistoj vidas Dion kiel nepersonan forton, kiu estas malproksima de la kreaĵo. === Unitaria Universalismo === '''[[Unitaria Universalismo]]''' malakceptas ajnan fiksan [[kredo|kredon]], formulitan kredsistemon, kaj fakte povas esti konsiderata institucia kunfandiĝo de Unitarismo kaj [[Universalismo#Kristanismo|universalismo]] en [[Usono]]. Plej multaj Unitaria Universalistoj hodiaŭ jam ne konsideras sin kristanoj, kaj tiuj, kiuj ne iris tiel malproksimen, ne faras iujn ajn postulojn pri unitariismaj aŭ triunuismaj kredoj preter tio, kion la individuo decidis por si mem. Krome, la [[:en:Covenant of Unitarian Universalist Pagans|CUUPS]] komunumoj de Unitariana Paganismo provas revivigi la "malnovan religion".<ref>{{Citation | publisher = Unitarian Universalist Fellowship of Los Gatos | url = http://uuflg.org/ministry-2/rev-fa-jun-minister/ | title = Our Minister | date = 6 September 2013 | accessdate = 2026-06-06 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201201121302/https://uuflg.org/ministry-2/rev-fa-jun-minister/ | archivedate = 2020-12-01 }} {{Wayback|url=http://uuflg.org/ministry-2/rev-fa-jun-minister/ |date=20201201121302 }}.</ref> == Principoj de Kredo == Hodiaŭ, laŭ Unitariismo, religio estas senantaŭjuĝa, persona aliro al religio, kiu permesas vastan gamon da kredoj kaj duboj. Kvankam ĝi havas siajn radikojn en [[judismo]] kaj kristanismo, ĝi estas malferma al la spiritaj, kulturaj kaj intelektaj malkovroj de la tuta homaro. La centra ideo de Unitarismo estas certigi religian liberecon por ĉiuj individuoj. Laŭ ili, ĉiu havas fundamentan rajton respondece esplori la signifon de la vivo kaj tiri konkludojn el ili. Rezulte, Unitariismo ĝenerale povas esti konsiderata religio sen fiksa kredo. Pli malgrandaj, sed sufiĉe pli grandaj opinionioj inter la individuaj konsistigaj eklezioj povas esti observitaj, kiel montras, ekzemple, la doktrino de la [[Transilvania Unitariisma Eklezio]]<ref>{{Cite web |url=http://unitarius.uw.hu/egy/index2.html |title=Archivált másolat |accessdate=2019-12-27 |archívurl=https://web.archive.org/web/20191227144045/http://unitarius.uw.hu/egy/index2.html |archívdátum=2019-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191227144045/http://unitarius.uw.hu/egy/index2.html |archivedate=2019-12-27 }}</ref> Unitarianoj ĝenerale ne kredas je [[Dogmo|dogmoj]], kaj ne kredas ke religia vero estas nepre, aŭ eĉ ĉefe, komunikita al individuoj per [[sanktaj skribaĵoj]], [[sanktuloj]], aŭ [[religiaj institucioj]]. Unitaranoj ne pretendas posedi [[Veron (filozofio)|veron]], nek individue nek kolektive, sed ene de certa [[valorsistemo]], ĉiu unitariano povas kredi kion li aŭ ŝi volas, tio estas, kion li aŭ ŝi sentas vera. La ĉefaj principoj de tradicia Unitarismo: * La unueco kaj nedividebla de Dio - ili ne agnoskas la kristanan diecon de la [[Jesuo|Filo (Jesuo)]] kaj la [[Sankta Spirito]], tial ili estas kontraŭtrinitismaj. Ilia bildo de Jesuo similas al tiu de la [[Islamo]] religio - li estis [[Profeto|profeto]] de Dio. Aliaj '''malakceptataj kristanaj kredoj''': * dia [[revelacio]] – kvankam la Biblio estas inspirita de Dio, ĝi estis verkita de homoj kaj submetita al homa eraro,<ref name="Mia"/> * [[prapeko]]<ref name="prapeko"/> * la senmakula koncipiĝo, virga naskiĝo, patrineco kaj ĉieleniro de [[Maria]]<ref name="prapeko"/> * la korpa resurekto de la homo<ref name="morto">{{Cite web |url=https://unitarius.org/halal-orokelet|title=unitarius.org/halal-orokelet|accessdate=2026}}</ref> * [[antaŭdestino]]<ref name="antaŭdestino"/> * [[ĉielo]], [[purgatorio]] kaj [[infero]]<ref name="morto"/> * la [[sakramento|sakramentoj]] [[Bapto]] estas nur ago de akcepto en la komunumon. Ne ekzistas [[sakramento|sakramentoj]]. Komunio ([[Sinjora Vespermanĝo|Sinjora Vespermanĝo]]) estas celebrata sub du koloroj, ĝis kvar fojojn jare (ĉe [[Kristnasko]], [[Pasko]], [[Pentekosto]] kaj la aŭtuna [[Danktago]], kiu estas la lasta dimanĉo de novembro), kio estas nenio pli ol memorfesto de la [[Lasta Vespermanĝo|lasta vespermanĝo]].<ref name="komunio">{{Cite web |url=https://unitarius.org/istentisztelet-hitlevelek/|title=unitarius.org/istentisztelet-hitelvek|accessdate=2026}}</ref> La uzo de la [[Kristana kruco|kruco]] estas malpermesita. Ĝi ne estas simbolo de [[savo]], sed prefere la ŝarĝo de la vivo.<ref>{{Cite web |url=https://epa.oszk.hu/02100/02175/00601/pdf/Unitárius_Kozlony_1944_08.pdf |title=Unitárius Közlöny (1944) |accessdate=2021 }}{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}}</ref> === Kredo === Vaste disvastiĝinta hungara unitariisma [[Kredo]]<ref>{{Cite web |url=https://unitarius-tudastar.hu/Mit-hisznek-az-unitariusok.htm |title=Hungaraj unitariaj kredoj |accessdate=2026}}}</ref> (''verŝajne bazita sur la [[Apostola Kredo]]): :''"Mi kredas je unu Dio, la kreinto de la vivo, nia providenta Patro." :''Mi kredas je Jesuo, la plej bona Filo de Dio, nia vera instruisto." :''Mi kredas je la Sankta Spirito.'' :''Mi kredas je la misio de la Unitariisma Eklezio.'' :''Mi kredas je la pardono de pekoj kaj eterna vivo.'' === Koncepto de Dio === La ĉefa dogmo de kristanaj unitaranoj estas, ke Dio estas strikte unu kaj nedividebla (''simile al la vidpunkto de judoj kaj islamanoj'').<ref>{{Cite web |url=https://unitarius.org/isten/ |title=www.unitarius.org/isten/ |accessdate=2026}}}</ref> Kontraste, la [[Unitaria Universalismo|Unitaria Universalistoj]] kiuj aperis en la 20-a jarcento tenas tre diversajn kredojn, ampleksante preskaŭ ĉion de [[monoteismo]] ĝis [[politeismo]], [[panteismo]], kaj [[ateismo]]. Kelkaj el ili estas kelkfoje organizitaj ĉirkaŭ ofte akceptita [[kredsistemo]], kiel ekzemple la [[Transilvania Unitariisma Eklezio]] bazita sur [[Kristanismo|Kristanaj]] [[Kontraŭtriunuismo|kontraŭtriunuismaj]] principoj, dum la malgranda [[Pakto de Unitariaj Universalistaj Paganoj|CUUPS]] bazita en [[Teksaso]] aliĝas al [[Paganismo]]. === Enkarniĝoj === Unitariisma [[Kristologio]] povas esti dividita laŭ ĉu Jesuo supozeble ekzistis antaŭ sia homa ekzisto, sed ambaŭ vidpunktoj ĝenerale asertas, ke li ne estas [[enkarniĝo]] de Dio.<ref>Hastings, James, Enciklopedio de Religio kaj Etiko, 2, p. 785, Unitarismo komenciĝis, aliflanke, per la neo de la antaŭekzisto… Ĉi tiuj opinioj, tamen, devas esti konsiderataj aparte de Arjanismo mem</ref> Hodiaŭ, la sufiĉe diversaj kredoj varias de la neo de [[enkarniĝo]] ĝis la kredo, ke ĉio kaj ĉiu estas enkarniĝo de [[Dio]]. Kelkaj kredas, ke [[Jesuo|Kristo]] estas la Filo de Dio, aŭ se ne la Filo, tiam la "Gvidisto". === Origino de la Universo kaj Vivo === Ekzistas vasta gamo da ideoj kaj kredoj, sed la plej multaj kredas je la simbola klarigo de la Biblio kaj kredas, ke naturaj procezoj respondecas pri la origino. === Post la Morto === Ekzistas sufiĉe diversaj kredoj ene de Unitariismo, sed plej multaj kredas, ke [[Ĉielo]] kaj [[Infero]] ne estas realaj, sed simbolaj lokoj. Kelkaj vidas ambaŭ kiel statojn de konscio, kiuj daŭras dum la vivo aŭ post la morto, kelkaj kredas je reenkarniĝo, kaj fine estas tiuj, kiuj neas la ekziston de la postvivo, konsideras ĝin nekonata, aŭ konsideras ĝin sensignifa, ĉar ili kredas, ke nur agoj en la vivo estas gravaj. === Kial ekzistas Malbono? === Plej multaj ne kredas, ke la homaro heredis la [[prapekon]] de [[Adamo kaj Eva]], aŭ ke [[Satano]] efektive ekzistas. Ili kredas, ke Dio estas bona kaj ke Li kreis la [[homaron]] esence bona, sed Li donis [[liberan volon]] kaj ke la neperfekta naturo de la homo foje rezultas en [[malmoraleco]] konduto. Ili ankaŭ havas diversajn kredojn. Kelkaj kredas, ke [[peko]] estas farata kiam persono apartigas sin de Dio. Kelkaj kredas je "[[karmo]]", signifante, ke vi rikoltas tion, kion vi semas. Aliaj kredas, ke peko estas parto de [[homa naturo]] kaj ke ĝiaj kaŭzoj estas esplorataj [[science]] per [[psikologio]], [[sociaj sciencoj]], ktp. === Elsaviĝo === Ne ekzistas ĝenerale akceptita vidpunkto: iuj kredas je [[savo]] per la graco de Dio tra fido al Jesuo Kristo; aliaj kredas je bonfaroj kaj evitado de agoj, kiuj damaĝas aliajn, kiel la ŝlosilo al savo; multaj kredas, ke Dio estas bona kaj pardonanta, tiel ke ĉiuj estos savitaj; iuj kredas je reenkarniĝo kaj la bezono ekstermi personan avidecon, aŭ ke ĉiuj vivlecionoj devas esti lernitaj antaŭ ol klerismo aŭ elsaviĝo povas esti atingitaj; dum iuj trovas la tutan koncepton de elsaviĝo-klerismo sensignifa aŭ tute ne kredas je ĝi. === Senmerita Sufero === Ne ekzistas ĝenerale akceptita vidpunkto. Plej multaj unitarianoj ne kredas, ke Satano kaŭzas suferon. Kristanstilaj eklezioj kredas, ke sufero estas parto de la plano de Dio, eĉ se ni ne tuj rekonas ĝin. Multaj ne kredas, ke ekzistas ia spirita kialo por suferado, kaj plej multaj provas helpi tiujn, kiuj bezonas ĝin, per humanisma aliro. === Aktualaj Temoj === Ĉi tiuj aktualaj temoj ankaŭ estas dividitaj opinioj, ĉar ilia kredo baziĝas sur la rekono de diferencoj. Multaj havas konservativajn vidpunktojn, sed ĝenerale ili celas protekti la personan rajton elekti aborton, la rekonon de egaleco inter sekso kaj samseksemo, kaj eksgeedziĝon kaj regeedziĝon kiel personajn aferojn sen religiaj nuancoj. Ili subtenas la ekstermadon de malriĉeco, pacon kaj senperforton, kaj iniciatojn pri media protekto. == Eklezioj == [[Dosiero:Stema Biserica Unitariană din Transilvania.jpg|eta|Blazono de la [[Transilvania Unitariisma Eklezio]]]] === Karpata Baseno === En [[2012]], la [[Hungarlanda Unitariisma Eklezio]] kaj la [[Transilvania Unitariisma Eklezio]] kunfandiĝis kaj fariĝis la [[Hungara Unitariisma Eklezio]]. === Usono === [[Unitaria Universalismo]] ekzistas kiel institucia eklezio en [[Usono]].Ĝi formiĝis en Usono en 1961 per la kunfandiĝo de Unitarismo kaj [[Universalismo#Kristanismo|universalismo]]. == En Esperanto aperis == * '''Unitarismo: Realigita Homaranismo''', de [[Rüdiger Eichholz]].Eld. [[Esperanto Press]], [[Onkville]], 1959. {{citaĵo|Vere, la idealistaj kaj spiritaj temoj ĉiam trovis bonan adepton en la gastama domo de la Esperantismo, kie, eĉ en okazo de plej funda diferencio de [[opinio]], inter [[samideano]]j, pri aparta punkto aŭ tuta [[enhavo]] de kiu ajn el tiuj temoj, regas kutime ekzemplodona toleremo kaj alta [[komprenemo]], kio plene pruvas la aserton, ke Esperanto ligas la homojn ankaŭ en iliaj plej intimaj sentoj. Sobre sed plaĉo eldonita de kanada [[presejo]], ĉi tiu broŝuro celas diskonigi moralajn principojn, kiuj iel rilatas kun tiuj de la Homaranismo de D-ro Zamenhof, kvankam — laŭ diro de la kompilinto — [[Unitarismo]], deveninta de tute alia fonto, - evoluis, per logika aplikado de siaj principoj, al pensado, kiu donas neŭtralan kadron kaj em ociajn valorojn enestantajn en ĉiuj alte evoluintaj kredoj. Koncizaj klarigoj — ja klaraj klarigoj! — kun belaj metaforoj kaj trafaj difinoj ebligas agrable kompreni — eĉ al skeptikaj personoj — la sencon de moderna pensmaniero pri spiritaj aferoj, kiuj feliĉe, ne dronas, sed percepteble sukcesas montri sin, kiel flosantaj saviloj, en la inundo de trivialismo, kiu ĉion nuntempe etendiĝas. Konsciunto pri tio, sed aktive agante samtempo por haltigi la lavangon, unitaranoj kuraĝas optimisme diri: «Ni kredas, ke la mondo, la vivo kaj la homo estas bonaj, kaj pro tio ni povas vivi ne malhelpate kaj evoluigi ĉiujn niajn fortojn». Jen do noblanima opinio, kiu, se koincida kun jam konataj deklaroj, tamen estas en ĉi tiu oportuna broŝuro tre originale, kaj tre konvinko prezentata. La traduko do S-ro K. Eichholz estas modela, la lingvo fluas sen komplikaĵoj, kio efike kontribuas al facila kompreno de studindaj tezoj, kies ekkono estos surprizo por multaj, kiuj, opiniante, iom antaŭjuĝe, trovi en la aludita broŝuro tedajn cerbumaĉojn, tuj plezure malkovros freŝajn konceptojn, kiuj distras, instruas kaj vekus [[intereso]]n al plizorga esplorado en la [[mondo de la ideoj]].|[[Luis Hernández Lahuerta|Luis Hernández]]. [[Boletín]] n114 (mar 1959) }} == Unitaraj esperantistoj == *[[Kenneth Twinn]] *[[Parley Parker Christensen]] *[[Júlia Sigmond]] *[[Ron Glossop]] ==Vidu ankaŭ== * [[Unitaria Universalismo]] * [[Kontraŭtriunuismo]]<br /> ==Eksteraj ligiloj== * {{cite web |url= https://dli-daten.de/urban/static/diaregno/DR_5_2002.pdf#page=7|title= LA KREDO ESTAS DONACO DE DIO: Historio de unitarianoj|author= Sigmond Julia|language=eo }} * La retejo de [https://unitarius.org/ Hungara Unitariisma Eklezio]. * La [https://unitarius.org/wp-content/uploads/2018/11/Osveny_2010.pdf Unitariisma vojo] resumas la katekizmon de la Hungara Unitariisma Eklezio * {{cite web |url= https://epa.oszk.hu/02100/02190/00199/pdf/KM_2004_03_249.pdf|title= Homo, kiel la bildo de Dio|author= Dr. Szabolcs Czire|language=hu }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Kristanismo}} [[Kategorio:Unitariismo| ]] [[Kategorio:Netrinitatanismo]] b1ysxgeejogp2l8mm8oezq4nonszlqs 0 4748 9462699 9423363 2026-08-26T10:04:55Z ~2026-46468-46 262459 /* Naskiĝoj */ 9462699 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1946}} [[Dosiero:1946_Events_Collage_V_1.0.jpg|eta|1946 Events Collage V 1.0]] '''1946''' estis [[normala jaro komenciĝanta marde]] (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1946 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == * [[Symilde Schenk Ledon]] lernis Esperanton. * [[Rapidvortoj]] 4-afoje refarita de [[Reginald John Garfield Dutton]]. * La [[Ligo de Nacioj]] oficiale malfondiĝis. * [[Francio]]: La francoj adoptas per referendumo la forlason de la Tria Respubliko kaj la starigon de la Kvara Respubliko. La nova konstitucio (17-a konstitucio de Francio ekde [[1789]]) estigas parlamentan reĝimon. La Kvara Franca Respubliko daŭros ĝis [[1958]] pro politika malstabilo kaj koloniaj krizoj. * [[Tajlando]] : [[Pumpipon Aduliadet]] surtroniĝas. * [[Filipinoj]] sendependiĝas de [[Usono]]. * [[Argentino]] : [[Juan Domingo Perón]] prezidantiĝas. * [[UNO]] : [[Tryggve LIE]] iĝas la unua [[ĝenerala sekretario]]. Aniĝas: [[Afganio]], [[Islando]], [[Svedio]] kaj [[Tajlando]]. * [[4-a de novembro]]: Efektiviĝas la [[konstitucio]] de [[Unesko]] kiam 20 ŝtatoj deponas akceptilojn. == Naskiĝoj == * [[5-a de januaro]]: [[Diane Keaton]], usona aktorino (m. [[2025]]) * [[19-a de januaro]]: [[Dolly Parton]], usona kantistino kaj aktorino (m. [[2026]]) * [[20-a de januaro]]: [[David Lynch]], usona reĝisoro (m. [[2025]]) * [[29-a de januaro]]: [[Harry Hopkins]], usona politikisto (n. [[1890]]) * [[2-a de februaro]]: [[Alpha Oumar Konaré]], prezidento de Malio (1992-2002) * [[6-a de februaro]]: [[Kate McGarrigle]], kanada kantistino (m. [[2010]]) * [[17-a de februaro]]: [[Ŝahrnuŝ Parsipur]], irana verkistino (m. [[2026]]) * [[12-a de marto]]: [[Liza Minnelli]], usona kantistino * [[3-a de aprilo]]: [[Marisa Paredes]], hispana aktorino (m. [[2024]]) * [[21-a de aprilo]]: [[Gunnar Gällmo]], sveda esperantisto (m. [[2023]]) * [[10-a de majo]]: [[Birutė Galdikas]], kanada primatologo (m. [[2026]]) * [[20-a de majo]]: [[Cher (kantistino)|Cher]], usona kantistino * [[22-a de majo]]: [[George Best]], brita futbalisto (m. [[2005]]) * [[26-a de majo]]: [[Gil Carlos Rodríguez Iglesias]], prezidanto de la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo de la Eŭropaj Komunumoj]] (m. [[2019]]) * [[6-a de julio]]: [[George W. Bush]], prezidento de Usono 2001-2009 * [[6-a de julio]]: [[Sylvester Stallone]], usona aktoro kaj reĝisoro * [[12-a de julio]]: [[Robert Fisk]], brita ĵurnalisto (m. [[2020]]) * [[12-a de julio]]: [[Valentina Tolkunova]], sovietunia kaj rusia kantistino (m. [[2010]]) * [[22-a de julio]]: [[Mireille Mathieu]], franca kantistino * [[6-a de aŭgusto]]: [[Marie-France Conde Rey]], franca esperantistino (m. [[2023]]) * [[6-a de aŭgusto]]: [[Peter Simonischek]], aŭstra aktoro (m. [[2023]]) * [[5-a de septembro]]: [[Freddie Mercury]], brita kantisto (m. [[1991]]) * [[16-a de septembro]]: [[Sjarhej Zakonnikaŭ]], belorusa poeto * [[4-a de oktobro]]: [[Susan Sarandon]], usona aktorino * [[13-a de oktobro]]: [[Miklós György Jakubinyi]], rumana ĉefepiskopo * [[14-a de oktobro]]: [[Craig Venter]], usona biologo (m. [[2026]]) * [[17-a de oktobro]]: [[Adam Michnik]], pola ĵurnalisto * [[20-a de oktobro]]: [[Elfriede Jelinek]], aŭstra verkistino * [[18-a de novembro]]: [[Amanda Lear]], franca kantistino * [[5-a de decembro]]: [[José Carreras]], hispana operkantisto * [[14-a de decembro]]: [[Jane Birkin]], brita kantistino kaj aktorino (m. [[2023]]) * [[18-a de decembro]]: [[Steve Biko]], sudafrika kontraŭapartisma aktivulo (m. [[1977]]) * [[29-a de decembro]]: [[Marianne Faithfull]], angla kantistino kaj aktorino (m. [[2025]]) == Mortoj == * [[11-a de marto]]: [[Ahmad Kasravi]], irana lingvisto kaj filozofo (n. [[1890]]) * [[20-a de marto]]: [[Josef Vávrovský]], ĉeĥa esperantisto (n. [[1879]]) * [[23-a de marto]]: [[Gilbert Newton Lewis]], usona kemiisto (n. [[1875]]) * [[24-a de marto]]: [[Zorka Janů]], ĉeĥa aktorino (n. [[1921]]) * [[14-a de aprilo]]: [[Julio Mangada Rosenörn]], hispana esperantisto (n. [[1877]]) * [[21-a de aprilo]]: [[Alberto Couto Fernandes]], brazila esperantisto (n. [[1871]]) * [[3-a de junio]]: [[Miĥail Kalinin]], sovetia bolŝevika revoluciulo (n. [[1875]]) * [[4-a de junio]]: [[Sándor Simonyi-Semadam]], ĉefministro de Hungario (n. [[1864]]) * [[6-a de junio]]: [[Gerhart Hauptmann]], germana verkisto (n. [[1862]]) * [[27-a de julio]]: [[Gertrude Stein]], usona feministo (n. [[1874]]) * [[13-a de aŭgusto]]: [[H. G. Wells]], brita verkisto (n. [[1866]]) * [[15-a de oktobro]]: [[Hermann Göring]], germana politikisto kaj nazia partiestro (n. [[1893]]) * [[17-a de decembro]]: [[Elvira Notari]], itala filmreĝisorino (n. [[1875]]) {{Projektoj}} mnxvqgu8oiyagy9r86kqpvfl2dcm0jq 0 5149 9462412 9432920 2026-08-25T15:20:22Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9462412 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAprilo}} {{aprilo}} La '''4-a de aprilo''' estas la 94-a tago de la jaro (la 95-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 271 tagoj restas. Je la 4-a de aprilo okazis, interalie: ==Eventoj== * [[986]]: En [[Quedlinburg]] okazis kunveno, dum kiu princo de Pollando [[Mjeŝko la 1-a (Pollando)|Mjeŝko la 1-a]] omaĝis al [[Oto la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 3-a]] donacante [[kamelo]]n al la juna reganto * [[1081]]: [[Aleksio la 1-a]] estis nomumita [[imperiestro de la Bizanca Imperio]]. * [[1147]]: [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]] iĝis [[duko de Ŝvabio]] * [[1147]]: Unua [[kroniko|kronika]] mencio pri [[Moskvo]] - dum la regado de [[Georgo la Longbraka]] * [[1297]]: Papo [[Bonifaco la 8-a]] kreis [[Regno de Sardio|Regnon de Sardio]] kaj [[Korsiko]] kaj [[feŭdo|feŭdigis]] ĝin al reganto de [[Aragono]] * [[1406]]: [[Jakobo la 1-a (Skotlando)|Jakobo la 1-a]] iĝis reĝo de Skotlando * [[1460]]: [[Svislando]]: oficiala inaŭguro de la [[Universitato de Bazelo]] * [[1500]]: Dum navigado al [[Barato]] portugala esploristo [[Pedro Álvares Cabral]] malkovris [[Brazilo]]n, opiniante ĝin [[insulo]] * [[1507]]: [[Marteno Lutero]] [[ordino|ordiniĝis]] * [[1525]]: [[Germana Kamparana Milito]]: armeo de [[ŝvaboj|ŝvaba]] unuiĝo venkis [[ribelo]]n de [[kamparano]]j en batalo de [[Leipheim]] * [[1541]]: [[Ignaco Lojola]] iĝis unua generalo de la [[ordeno (eklezio)|ordeno]] de [[jezuitoj]] * [[1546]]: [[Pollando]]: [[Stoczek Łukowski]] iĝis urbo * [[1571]]: [[Duklando Prusio]]: [[Angerburg]] ricevis [[urborajto]]n * [[1581]]: Angla [[korsaro]] [[Francis Drake]], finanta [[ĉirkaŭnavigado]]n de la [[Tero]], estis [[rangoj de nobelaro|nobeligita]] de [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]] sur la ferdeko de sia [[galiono]] ''[[Golden Hind]]'' * [[1588]]: [[Kristiano la 4-a (Danio-Norvegio)|Kristiano la 4-a]] iĝis reĝo de [[Danio-Norvegio]] * [[1655]]: [[Brandenburgio-Prusio]]: [[incendio]] tute detruis la urbon [[Landsberg (Orienta Prusio)|Landsberg]] * [[1660]]: Pola [[militisto]] Stefan Czarniecki pro siaj [[milito|militaj]] meritoj, pere de [[partizano|partizana]] [[batalo|batalado]] dum la [[sveda diluvo]], ricevis vilaĝon [[Bjalistoko]] * [[1721]]: [[Robert Walpole]] ekoficis kiel Unua [[Lordo]] de la [[Trezoro]], Kanceliero de la Trezoro kaj Estro de la [[Ĉambro de komunuloj]], iĝante [[de facto]] unua [[ĉefministro de Unuiĝinta Reĝlando]] * [[1768]]: En [[Londono]] Philip Astley enscenigis unuan modernan [[cirko]]n * [[1791]]: [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]: oni voĉdonis [[konstitucio]]n de Paŭlo-Respubliko, establitan en [[Komunumo Šalčininkai]] apud [[Vilno]], la plej malnovan en [[Eŭropo]] * [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]]: [[Tadeusz Kościuszko]] en la [[batalo de Racławice]] venkis la rusan armeon * [[1796]]: Franca sciencisto [[Georges Cuvier]] unuafoje lekciis pri [[paleontologio]] * [[1818]]: [[Usona Kongreso]] rezoluciis pri la [[flago de Usono]] * [[1841]]: [[John Tyler]] iĝis prezidento de [[Usono]] post enofica morto de [[William H. Harrison]] * [[1847]]: Operejo [[Gran Teatre del Liceu]] malfermiĝis en [[Barcelono]] * [[1849]]: En la batalo de [[Tápióbicske]] korpuso de generalo [[János Damjanich]] venkis trupojn de imperia generalo [[Josip Jelačić]] * [[1850]]: [[Kalifornio]]: [[Los-Anĝeleso]] iĝis urbo * [[1857]]: Brita-persa milito finiĝis pro malvenko de [[kaĝaroj]] * [[1858]]: Germana astronomo [[Karl Theodor Robert Luther]] malkovris asteroidon [[53 Kalipso|Kalipso]] * [[1884]]: Oni kontraktis [[armistico|armistican]] konsenton laŭ kiu [[Bolivio]] transdonis al [[Ĉilio]] parton de sia marbordo, perdante per tio atingeblon al la maro * [[1905]]: [[Barato]]: en la nuna [[Himaĉal-Pradeŝo]] [[tertremo]] mortigis 20 000 homojn detruante interalie [[Dharamsala]] * [[1907]]: [[Litovio|Litova]] Scienca Societo fondiĝis en [[Vilno]], kies prezidanto elektiĝis [[Jonas Basanavičius]] * [[1909]]: En brazila [[Porto Alegro]] fondiĝis [[Sport Club Internacional]] * [[1913]]: [[Unua Balkana milito]]: greka pioniro de aviado Emmanouil Argyropoulos iĝis unua [[piloto]] pereinta en katastrofo * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: Apud [[kabo]] [[Antibes]] ĉe la [[Lazura Marbordo]] brita pasaĝera [[vaporŝipo]] ''City of Paris'' estis sinkigita de la germana [[submarŝipo]] ''UC 35'' - ĉiuj 122 homoj surŝipe mortis * [[1918]]: [[Pikardio]] en la [[Unua mondmilito]]: koste de 150 000 [[viktimo]]j, la armeo de la [[Germana Imperio]] sukcesis gajni la duan [[Batalo ĉe la Somme|batalon de Somme]] kaj antaŭenigi la fronton 60&nbsp;km okcidenten; forta [[tertremo]] detruis [[Sofio]]n * [[1919]]: [[Antanas Smetona]] iĝis unua prezidento de [[Litovio]]; en [[Dua Pola Respubliko|renaskiĝinta Pollando]] fondiĝis Pola Universitato en [[Poznano]] (ekfunkciis filozofia fakultato); en [[Varsovio]] oni fondis [[kabaredo]]n ''Qui Pro Quo'', la plej fama en intermilita periodo * [[1920]]: En [[Malnova Urbo (Jerusalemo)|Malnova Urbo]] de [[Jerusalemo]] eksplodis araba-juda [[tumulto]] (4-7-an de aprilo, dum la plej grava islama [[pilgrimado|pilgrima]] festo ene de [[Palestino]]) - 5 [[judoj]] kaj 4 [[araboj]] pereis, kaj 216 judoj kaj 23 araboj vundiĝis * [[1926]]: En [[Częstochowa]] aperis [[katolikismo|katolika]] revuo ''Niedziela'' ([[Dimanĉo]]), komence kiel [[diocezo|dioceza]] kaj post la dua mondmilito tutpollanda * [[1934]]: [[Sovetunio]] plilongigis [[pakto]]n pri neagreso kun [[Baltio]] * [[1939]]: [[Sicilio]]: dum [[arkeologio|arkeologiaj]] elfosaĵoj apud [[Mesino]] oni malkovris [[palaco]]n; en [[Budapeŝto]] oni subskribis finon de la milito inter [[Slovaka ŝtato]] kaj [[Hungara reĝlando (1920-1946)|Hungara reĝlando]] * [[1940]]: Pollando: ekde la 2-a de aprilo kadre de [[Aranĝo T4]] murdiĝis 499 [[paciento]]j de [[psikiatria hospitalo]] en [[Warka]]; en la unua publika amasa [[ekzekuto]] sur [[armea spaco]] en Firlej apud [[Radom]] germanaj okupantoj pafmortigis 145 polajn [[kamparano]]jn el 3 vilaĝoj (venĝante [[partizano|partizanan]] agadon de la militisto [[Henryk Dobrzański]]); [[Rudolf Höß]] iĝis komandanto de [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] * [[1941]]: [[Nord-Afrika kampanjo]]: en [[Libio]] [[Afrikakorps]] konkeris [[Bengazi]]; [[Barato|baratanoj]] kaj "[[Libera Francio|liberaj francoj]]" komencis atakon al la haveno Massaua ([[Eritreo]]); sub premo de britaj kaj etiopaj taĉmentoj itala garnizono retiriĝis de [[Debre Markos]] al la maldekstra bordo de la [[Blua Nilo]]; usona prezidento [[Franklin D. Roosevelt]] ebligis al britaj [[militŝipo]]j aliri usonajn [[doko]]jn * [[1942]]: germana 1-a Aviada Korpuso komencis ataki celojn en [[Leningrado]] * [[1943]]: 8-a aviada armeo atakis entreprenon [[Renault]] en Billancour apud [[Parizo]]; nokte bomba korpuso de la [[brita aerarmeo]] atakis [[Kilo (urbo)|Kilon]] * [[1944]]: usona 15-a Aviada Armeo atakis [[Bukareŝto]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: 4-a Kavaleria Korpuso de Gvardio de generalo [[Isa Plijev]] kadre de 3-a Ukraina Fronto ekregis fervojan trafiknodon apud [[Odeso]]; oni malfondis la 2-an Belorusan Fronton; Birma fronto: japana 15-a Armeo ĉirkaŭis [[Kohima]]; usona 20-a Aviada Armeo destinita al milito kun [[Japanio]] formiĝis * [[1945]]: lastaj germanaj taĉmentoj forlasis [[Hungario]]n — la [[Ruĝa Armeo]] kontrolas la tutan landon; [[Germana Regno]]: tri kvaronoj de la urbo [[Nordhausen]] estis detruitaj en aera atako - pli ol 8800 homoj mortis, dekmiloj restis [[senhejmulo|senhejmaj]]; en [[Slovakio]] trupoj de la 2-a socetunia ukraina fronto konkeris [[Bratislavo]]n, kaj kun la 3-a fronto konkeris [[Baden]]; [[Adriatiko]]: jugoslavia 4-a Armeo liberigis [[Gospić]], [[Perušić]] kaj Karlobag ([[Lika-Senj]]); [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en [[Badenio]] franca 1-a armeo konkeris [[Karlsruhe]], en [[Virtembergo]] usona 7-a armeo komencis [[sturmo]]n al [[Heilbronn]], en [[Turingio]] usona 3-a armeo ekregis [[Suhl]], en [[Hesio]] akceptis [[kapitulaco]]n de [[garnizono]] en [[Kassel]]; en [[Malsupra Saksio]] brita terarmeo okupis [[Osnabrück]] * [[1946]]: [[Pollando]]: oni aprobis leĝon pri [[ŝtatigo]] de [[banko]]j; [[Ukraina Ribela Armeo]] bruligis en [[distrikto Sanocki]] polajn urbojn Bukowsko kaj Nowotaniec kaj kvin vilaĝojn * [[1949]]: [[Vaŝingtono]]: [[Nord-Atlantika Traktato]] estis subskribita de 12 landoj — estiĝis [[NATO]]; [[Pollando]]: en [[malliberejo]] en Wronki mortis en neklarigitaj cirkonstancoj [[subkolonelo]] doktoro Wacław Lipiński, historiisto kondamnita al [[ĝismorta malliberigo]] * [[1953]]: [[Sovetunio]]: proceso pri la [[kazo de kuracistoj]] finiĝis kiel [[falsado|falsaĵo]] * [[1958]]: [[Britio|Britaj]] nuklearmilitkontraŭuloj okazigis unuan demonstracian "Paskan marŝon", la ''Aldermaston March'' al la armilfabriko en Aldermaston ([[Berkshire]]). Tiam unuafoje montriĝis la [[pacsimbolo]] desegnita de [[Gerald Holtom]] * [[1959]]: [[Federacio Malio]] fondiĝis * [[1960]]: [[Senegalo]] sendependiĝis (de [[Francio]]); usona filmo [[Ben Hur (1959-a filmo)|''Ben Hur'']] gajnis 11 [[Oskar-premio]]jn; premiero de filma komedio [[La straba feliĉo (filmo)|''La straba feliĉo'']] * [[1962]]: [[Federacio]] de Suda [[Arabio]] fondiĝis * [[1964]]: Kantoj de la [[Beatles]] okupis kvin plej bonajn lokojn sur la usona listo de [[ŝlagro]]j * [[1968]]: [[Projekto Apollo]]: en [[Cape Canaveral]] [[NASA]] lanĉis lastan senhoman testoflugon de ''Apollo 6''; [[Martin Luther King|Martin Luther King la Juna]], Nobelpremiito kaj [[senperforto|senperforta]] batalanto por civitanaj rajtoj, estis [[Murdo de Martin Luther King|mortpafita en]] [[Memphis]] ([[Tennessee]]) * [[1972]]: [[Sovetunio]] rifuzis [[vizo]]n al sekretario de la [[Sveda Akademio]], kiu estas atribuonta [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] al [[Aleksandr Solĵenicin]] * [[1973]]: [[Novjorko]]: [[World Trade Center]] oficiale malfermiĝis * [[1975]]: [[Vaŝingtonio]]: [[Bill Gates]] kaj [[Paul Allen]] fondis [[Publika kompanio|publikan kompanion]] [[Mikrosofto]]; [[Vjetnama milito]]: dum evakuo de infanoj el [[Sud-Vjetnamio]] usona aviadilo frakasiĝis en militara bazo mortigante 153 personojn * [[1976]]: [[Kamboĝo]]: Ruĝaj Kmeroj devigis abdiki la ŝtatestron [[Norodom Sianuk]]; [[Usono]]: en [[Miĉigano]] fondiĝis [[Krioniko]]-Instituto, kie cele de posta ekvivigo, estas konservataj en [[likvo|likva]] [[nitrogeno]] [[korpo]]j de [[homo]]j kaj [[besto]]j kun specimenoj de iliaj [[DNA]] * [[1979]]: [[Ĉefministro de Pakistano]] [[Zulfikar Ali Bhutto]] estis ekzekutita * [[1980]]: [[Vatikanurbo]]: oni publikigis unuan numeron de pollingva eldono de „[[L'Osservatore Romano]]” - la sekvan tagon ĝi estis prezentita al [[Johano Paŭlo la 2-a]] * [[1983]]: [[Kennedy Space Center]]: unua flugo de la [[kosmopramo Challenger]] * [[1984]]: Usona prezidento [[Ronald Reagan]] postulis internacian malpermeson de [[Ĥemia armilo|ĥemiaj armiloj]] * [[1987]]: [[Florido]]: misio STS-83 de la usona [[kosmopramo Columbia]] komenciĝis * [[2001]]: [[Vladimir Voronin]] iĝis prezidento de Moldavio * [[2002]]: Registaro de [[Angolo]] kaj ribelantoj de [[Nacia Kuniĝo por la Tuta Sendependeco de Angolo]] subskribis pacan interkonsenton, konsentante sekvi la Protokolon de [[Lusaka]] el 1994 - fino de [[Angola Enlanda Milito]] * [[2007]]: [[Pollando]]: Supera Administra [[Tribunalo (juro)|Tribunalo]] agnoskis laŭleĝa atribuon al [[knabo]] de nomo (kiel la dua) ''Dąb'' ([[Kverko]]) * [[2009]]: Ĉefministro de Danio [[Anders Fogh Rasmussen]] iĝis [[ĝenerala sekretario]] de [[NATO]]; oficanta prezidento [[Ivan Gašparovič]] denove iĝis prezidento de Slovakio * [[2012]]: [[Robert Fico]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Slovakio; en bomba [[atenco]] de [[sinmortigo|sinmortiganto]] en Nacia Teatro de [[Mogadiŝo]] pereis 10 personoj * [[2013]]: [[Barato]]: pli ol 70 personoj mortis en konstrua [[katastrofo (akcidento)|katastrofo]] en urbo [[Thane]] * [[2014]]: [[Marie Louise Coleiro Preca]] iĝis prezidentino de [[Malto]] * [[2018]]: Pola-usona [[komerca ĉambro]] fondiĝis en Usono * [[2020]]: [[Ĉinio]] okazigas nacian tagon de funebro por sanservistoj, kiuj mortis luktante kontraŭ la [[kronvirusa malsano de 2019]] * [[2022]]: Pola tenisistino [[Iga Świątek]] atingis pinton de la monda rangolisto de [[Virina Tenisa Asocio]] ==[[Esperantujo]]== * [[1959]]: [[Pola Radio]] komencis regule disaŭdigi en [[Esperanto]] ==Naskiĝoj== * [[188]]: [[Karakalo]], romia imperiestro (m. [[217]]) * [[1508]]: [[Herkulo la 2-a (Este)]], duko de [[Ferrara]] (m. [[1559]]) * [[1557]]: [[Lev Sapieha]], [[marŝalo]] de Pollando kaj kanceliero de [[Grandprinclando Litovio]] (m. [[1633]]) * [[1646]]: [[Antoine Galland]], franca [[orientalisto]], arkeologo kaj numismatikisto, tradukinto de ''[[Mil kaj unu noktoj]]'' (m. [[1715]]) * [[1675]]: [[Johann Heinrich Kindervater]], germana teologo kaj regionhistoriisto (m. [[1726]]) * [[1772]]: [[Naĥman el Braclavo]], pola ĥasida rabeno (m. [[1810]]) * [[1785]]: [[Bettina von Arnim]], germana verkistino, partoprenanta en [[feminisma movado]] (m. [[1859]]) * [[1785]]: [[Ferenc Teleki]], hungara poeto, matematikisto (m. [[1831]]) *[[1790]]: [[Friedrich August Weidenbach]], germana instruisto kaj desegnisto * [[1805]]: [[Prosper Guéranger]], franca benediktano, abato kaj eklezimuzikreformanto (m. [[1875]]) * [[1817]]: [[Peter Christian Skovgaard]], dana pentristo (m. [[1875]]) * [[1819]]: [[Maria la 2-a (Portugalio)|Maria la 2-a]], reĝino de Portugalio (m. [[1853]]) * [[1826]]: [[Zénobe-Théophile Gramme]], belga [[elektrotekniko|elektra inĝeniero]] kaj [[inventisto]] (m. [[1901]]) * [[1826]]: [[Herrmann Julius Meyer]], germana eldonisto (m. [[1909]]) * [[1832]]: [[Josef Zítek]], aŭstra arĥitekto (m. [[1909]]) * [[1842]]: [[Édouard Lucas]], franca matematikisto, inventinto de la [[enigmo]] pri la [[turoj de Hanojo]] (m. [[1891]]) * [[1846]]: [[Lautreamont]], urugvaja-franca poeto, simbolisto, superrealisto (m. [[1870]]) * [[1858]]: [[Remy de Gourmont]], franca poeto, ĵurnalisto, artkritikisto (m. [[1915]]) * [[1864]]: [[Futabatei Shimei]], japana verkisto kaj tradukisto lerninta esperanton de [[Fjodor Postnikov]], aŭtoro de la unua japanlingva [[lernolibro]] (m. [[1909]]) * [[1867]]: [[G. Henrik Backmann]], sveda kurac-gimnastikisto, pionira [[esperantisto]] dum la [[Ido (lingvo)|Ido]]-skismo, aŭtoro de vortaroj kaj lernolibroj, esperantiginta rakonton ''[[La Konscienco Riproĉas]]'' (m. [[1928]]) * [[1870]]: [[Benedek Barátosi-Balogh]], hungara lingvisto kaj etnografo (m. [[1945]]) * [[1873]]: [[Gyula Peidl]], hungara politikisto, sindikatisto, ĉefministro (m. [[1943]]) * [[1875]]: [[Kazimierz Prószyński]], pola inventisto, konstruisto de pioniraj [[filmilo]]j, murdita en [[Koncentrejo Mauthausen-Gusen]] (m. [[1945]]) * [[1876]]: [[Maurice de Vlaminck]], franca pentristo kaj grafikisto (m. [[1958]]) * [[1877]]: [[Mordeĥaj Gebirtig]], juda lignaĵisto, poeto, komponisto kaj kantisto [[jida|jidlingva]], pafmortigita de germanoj dum elgetigo survoje al [[ekstermejo Bełżec]] (m. [[1942]]) * [[1882]]: [[Emil Filla]], ĉeĥa kubisma pentristo kaj grafikisto (m. [[1953]]) * [[1883]]: [[Gyula Juhász]], hungara poeto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[1937]]) * [[1883]]: [[Géza Téglás]], hungara juĝisto kaj [[stenografio|stenografo]] (m. [[1959]]) * [[1884]]: [[Yamamoto Isoroku]], japana [[admiralo]] (m. [[1943]]) * [[1889]]: [[Gyula Bach]], hungara ĵurnalisto, verkisto, tradukisto (m. [[1954]]) *[[1889]]: [[Emil Alphons Rheinhardt]], aŭstra verkisto * [[1891]]: [[Proceso de Sacco kaj Vanzetti|Nicola Sacco]], usona laboristo kaj anarkiisto (m. [[1927]]) * [[1892]]: [[Vilho Setälä]], finna redaktoro, fotisto, ĝenerala sekretario de [[UK 1922]], prezidanto de la [[Esperanto-Asocio de Finnlando]], tradukisto de ''[[Batalo pri la domo Heikkilä]]'' kaj de ''[[Spegulo Homarana]]'' (m. [[1985]]) * [[1894]]: [[Einar Adamson]], sveda [[esperantisto]], organizanto de [[SAT-kongreso]] en [[Gotenburgo]], kunfondinto de [[Sveda Laborista Esperanto-Asocio]] kaj de [[Tutmonda Esperantista Ĵurnalista Asocio]] (m. [[1953]]) * [[1902]]: [[Ida Kiss]], hungara verkistino (m. [[1936]]) * [[1911]]: [[Václav Čtvrtek]], ĉeĥa verkisto (m. [[1976]]) * [[1912]]: [[András Grepály]], rumania hungara kuracisto (m. [[1990]]) * [[1914]]: [[Ryszard Białous]], pola [[skoltismo|skoltestro]], partoprenanto de la [[ribelo de Varsovio]] (m. [[1992]]) * [[1914]]: [[Marguerite Duras]], franca verkistino (m. [[1996]]) * [[1915]]: [[Jan Drda]], ĉeĥa verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1970]]) * [[1916]]: [[Janusz Chmielewski]], pola lingvisto, [[ĉinologo]], lekciisto de [[kompara lingvoscienco]], logikisto kaj tradukisto (m. [[1998]]) * [[1917]]: [[Ernő Gáll]], rumania hungara sociologo, redaktoro (m. [[2000]]) * [[1921]]: [[Jerzy Kluger]], pola-juda inĝeniero (m. [[2011]]) * [[1922]]: [[Máire Mhac an tSaoi]], irlanda poetino kaj [[diplomato|diplomatino]] (m. [[2021]]) * [[1927]]: [[Aušra Augustinavičiūtė]], litova ekonomikistino kaj psikologino (m. [[2005]]) * [[1928]]: [[Maya Angelou]], [[Afrik-usonanoj|afrik-usona]] poetino, verkistino, dancistino kaj aktorino, aktivulino de la [[Afrikusona Civilrajta Movado]] (m. [[2014]]) * [[1928]]: [[Sándor Balázs (filozofo)|Sándor Balázs]], rumania hungara filozofo (m. [[2022]]) * [[1929]]: [[László Simonka]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro, porjunulara verkisto (m. [[1984]]) * [[1930]]: [[Albert Winkler]], rumania hungara komponisto, pianisto, dirigento (m. [[1992]]) * [[1932]]: [[Andrej Tarkovskij]], soveta filma kaj teatra reĝisoro, scenaristo, aktoro (m. [[1986]]) * [[1932]]: [[Jerzy Gruza]], pola reĝisoro kaj filma scenaristo (m. [[2020]]) * [[1933]]: [[Frits Bolkestein]], nederlanda politikisto, membro de [[Eŭropa Komisiono]] (m. [[2025]]) * [[1938]]: [[Lajos Szőcs]], rumania hungara etnografo, lokhistoriisto (m. [[2008]]) * [[1939]]: [[Erzsébet Török (tekstilistino)|Erzsébet Török]], rumania hungara pentristino, tekstilistino * [[1946]]: [[György Spiró]], hungara dramisto, poeto, tradukisto * [[1948]]: [[Károly Bereczki]], rumania hungara/hungara ĵurnalisto (m. [[2014]]) * [[1948]]: [[Abdullah Öcalan]], kurda politikisto, estinta partiestro de la [[Kurdistana Laborista Partio]] * [[1950]]: [[József Ady]], hungara grafikisto (m. [[1991]]) * [[1951]]: [[Francesco De Gregori]], itala [[kantaŭtoro]] * [[1952]]: [[Gary Moore]], irlanda kantisto, gitaristo, komponisto (m. [[2011]]) * [[1954]]: [[Fiorella Mannoia]], itala kantistino * [[1955]]: [[Béla Cselényi (filo)|Béla Cselényi]], hungara poeto * [[1957]]: [[Aki Kaurismäki]], finna reĝisoro kaj aktoro * [[1957]]: [[Levente Salat]], rumania hungara publicisto, redaktoro * [[1958]]: [[Cazuza]], brazila komponisto kaj kantisto (m. [[1990]]) * [[1960]]: [[Bernhard Pabst]], germana juristo kaj [[esperantologo]], aŭtoro de ''[[Inversa vortaro|Inversa Vortaro]] de Esperanto'', kunlaboranto de "[[Monato (gazeto)|Monato]]", "[[Internacia Jura Revuo]]", "Akademiaj Studoj", "[[Kontakto (Revuo)|Kontakto]]", "[[Esperanto aktuell]]" * [[1965]]: [[Robert Downey Jr.]], usona aktoro, produktoro kaj kantisto * [[1972]]: [[Lisa Ray]], kanada-barata aktorino kaj manekeno * [[1979]]: [[Izabella Boros]], rumania hungara [[dizajno|dizajnistino]] * [[1979]]: [[Heath Ledger]], aŭstralia aktoro (m. [[2008]]) * [[1981]]: [[Ildikó Márton]], rumania hungara arkitektino, fotistino * [[1982]]: [[Zalán Zakariás]], rumania hungara reĝisoro * [[1983]]: [[Amanda Righetti]], usona aktorino ==Mortoj== * [[397]]: [[Ambrozio de Milano]], kristana sanktulo, [[doktoro de eklezio]] (n. ĉirkaŭ [[339]]) * [[636]]: [[Isidoro de Sevilo]], hispana ĉefepiskopo, doktoro de eklezio, katolika sanktulo (n. ĉirkaŭ [[560]]) * [[896]]: [[Formoso la 1-a]], papo (n. ĉirkaŭ [[815]]) * [[1284]]: [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]], reĝo de Kastilio kaj Leono (n. [[1221]]) * [[1292]]: [[Nikolao la 4-a (papo)|Nikolao la 4-a]], papo, [[franciskanoj|franciskano]] (n. [[1227]]) * [[1305]]: [[Johana la 1-a (Navaro)|Johana la 1-a]], reĝino de Navaro kaj Francio (n. [[1273]]) * [[1406]]: [[Roberto la 3-a (Skotlando)|Roberto la 3-a]], reĝo de [[Skotlando]] (n. [[1337]]) * [[1423]]: [[Tommaso Mocenigo]], [[doĝo]] de [[Venecia Respubliko]] (n. [[1343]]) * [[1588]]: [[Frederiko la 2-a (Danio)|Frederiko la 2-a]], reĝo de Danio kaj Norvegio (n. [[1534]]) * [[1589]]: [[Benedikto la Afrikano]], itala sanktulo, afrikdevena [[sklavo]] (n. [[1526]]) * [[1609]]: [[Charles de l'Écluse]], franca botanikisto (n. [[1526]]) * [[1617]]: [[John Napier]], skota matematikisto, inventinto de [[logaritmo]]j (n. [[1550]]) *[[1669]]: [[Johann Michael Moscherosch]], germana politikisto, pedagogo kaj satiristo * [[1774]]: [[Oliver Goldsmith]], irlanda verkisto, enestanta en ''[[Angla Antologio]]'' (n. [[1728]]) * [[1801]]: [[Martin Gottlieb Klauer]], germana skulptisto (n. [[1742]]) * [[1802]]: [[Simon Borosnyai Lukács]], hungara reformita pastro (m. [[1731]]) * [[1807]]: [[Jérôme Lalande]], franca matematikisto, astronomo kaj verkisto (n. [[1732]]) * [[1814]]: [[Blasius Hueber]], aŭstra [[geodezio|geodeziisto]] (n. [[1735]]) * [[1817]]: [[André Masséna]], franca princo, militisto kaj marŝalo (n. [[1758]]) * [[1841]]: [[William H. Harrison]], [[prezidento de Usono]] (n. [[1773]]) * [[1852]]: [[Ida (Saksio-Meiningen)]], germana nobelino (n. [[1794]]) * [[1874]]: [[Charles Ernest Beulé]], franca arkeologo kaj politikisto (n. [[1826]]) * [[1876]]: [[Maximilian Joseph von Tarnóczy]], aŭstra teologo kaj salcburga ĉefepiskopo (n. [[1806]]) *[[1879]]: [[Adolf Heinrich Gräser]], germana luterana teologo, pastoro kaj parlamentano * [[1888]]: [[Karl Werner]], aŭstra teologo kaj eklezihistoriisto (n. [[1821]]) * [[1905]]: [[Constantin Meunier]], belga skulptisto, pentristo kaj grafikisto (n. [[1831]]) * [[1919]]: [[William Crookes]], angla fizikisto kaj ĥemiisto (n. [[1832]]) * [[1929]]: [[Carl Benz]], germana inĝeniero kaj inventisto, pioniro de la [[aŭtomobilo|aŭtomobil]]-[[industrio]] (n. [[1844]]) * [[1931]]: [[George Whitefield Chadwick]], usona [[komponisto]] (n. [[1854]]) * [[1932]]: [[Wilhelm Ostwald]], germana ĥemiisto Nobelpremiita (n. [[1853]]) * [[1944]]: [[Henriko Harabagiu]], rumana oficisto, sekretario de [[Rumana Esperanto-Societo]], organizanto de landaj [[Esperanto-kongreso]]j, frato de [[Giselle Harabagiu]] (n. [[1906]]) * [[1946]]: [[Rudolf Lebius]], germana ĵurnalisto (n. [[1868]]) * [[1948]]: [[János Bíró]], rumania hungara ĵurnalisto, novelisto (n. [[1913]]) * [[1953]]: [[Karolo la 2-a (Rumanio)|Karolo la 2-a]], reĝo de Rumanio (n. [[1893]]) * [[1966]]: [[Ivan H. Krestanov]], bulgara [[diplomato]], lektoro de fremdlingvoj, membro de [[Lingva Komitato]], kunlaboranto de la ''[[Enciklopedio de Esperanto|EdE]]'', aŭtoro de vortaro kaj eseoj (n. [[1890]]) * [[1968]]: [[Martin Luther King]], usona Nobelpremiita [[pastoro]], [[senperforto|senperforta batalanto]] (n. [[1929]]) * [[1970]]: [[Lajos Mesterházi]], hungara verkisto (n. [[1916]]) * [[1973]]: [[Gösta Knutsson]], sveda verkisto kaj radimoderigisto (n. [[1908]]) * [[1976]]: [[Eduards Dancis]], latva esperantisto, [[pioniro de Esperanto]] (n. [[1897]]) * [[1976]]: [[Gyula Márton]], rumania hungara lingvisto, universitata profesoro (n. [[1916]]) * [[1979]]: [[Benedetto Rudolf Peters]], germana juristo kaj politikisto (n. [[1888]]) * [[1980]]: [[Władysław Tatarkiewicz]], pola filozofo, [[estetiko|estetikisto]], [[etiko|etikisto]], [[historio de arto|historiisto pri arto]] (n. [[1886]]) * [[1980]]: [[Aleksander Ford]], pola reĝisoro kaj scenaristo (n. [[1908]]) * [[1987]]: [[Catherine L. Moore]], usona verkistino de [[sciencfikcio]] (n. [[1911]]) * [[1987]]: [[Sachchidananda Vatsyayan 'Ajneya']], barata verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1911]]) * [[1991]]: [[Max Frisch]], svisa [[germanlingva literaturo|germanlingva verkisto]] (n. [[1911]]) * [[1993]]: [[Alfred Butts]], usona arkitekto, elpensinto de [[skrablo]] (n. [[1899]]) * [[1999]]: [[Dezső Balogh (lingvisto)|Dezső Balogh]], rumania hungara lingvisto (n. [[1930]]) * [[2001]]: [[Liisi Oterma]], finna profesorino pri astronomio, malkovrinta 54 [[asteroido]]jn kaj 3 [[kometo]]jn, membro de la [[Societo Zamenhof]], [[Listo de honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] (n. [[1915]]) * [[2002]]: [[László Aradits]], rumania hungara publicisto, redaktoro (n. [[1940]]) * [[2003]]: [[Izzat Ghazzawi]], palestina verkisto (n. [[1952]]) * [[2008]]: [[Josef Überall]], germana objekta artisto (n. [[1936]]) * [[2012]]: [[Claude Miller]], franca filmreĝisoro (n. [[1942]]) * [[2024]]: [[Heinz Dieter Maas]], germana esperantisto (n. [[1940]]) ==Specialaj tagoj kaj festoj== * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Isidoro de Sevilo]], hispana [[episkopo]], [[doktoro de la eklezio]], sanktulo * [[Internacia tago de scio pri minoj kaj preventaj agadoj kontraŭ minoj]] * [[Lesoto]]: Tago de [[Heroo]]j * Monda Tago de [[Rato]] * [[Nacia tago]] en [[Senegalo]] * [[Respubliko Ĉinio]], [[Honkongo]] - Tago de [[Infano]] ==Tagoj de [[semajno]]== La '''4-a de aprilo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; {{Projektoj}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. [[Kategorio:4-a de aprilo| ]] [[Kategorio:Aprilo|0]] [[Kategorio:4-a tago de la monato|#04]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0404]] jo8tq6uid8mv1twjpf9orapx94ppie9 0 5203 9462700 9391231 2026-08-26T10:05:37Z ~2026-46468-46 262459 /* Naskiĝoj */ 9462700 wikitext text/x-wiki {{KalendaroJanuaro}} {{januaro}} La '''19-a de januaro''' estas la 19-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 346 tagoj restas (347 en superjaroj). Je la 19-a de januaro okazis, interalie: == Eventoj == * [[379]]: [[Listo de romiaj imperiestroj|Romia imperiestro]] [[Graciano]] nomumis [[Teodozio la 1-a|Teodozio]]n [[imperiestro]] de la orienta parto de la [[Romia Imperio]] * [[383]]: Estonta [[Orienta Romia Imperio|orientromia]] imperiestro [[Flavio Arkadio]] ricevis la titolon [[Augustus (honora titolo)|Augustus]] * [[973]]: [[Benedikto la 6-a]] iĝis papo * [[982]]: [[Adalberto el Prago]] estis elektita dua [[episkopo]] de [[Prago]] * [[1343]]: [[Hereda milito de Bretonio]]: angla kaj franca reĝoj, [[Eduardo la 3-a (Anglio)|Eduardo la 3-a]] kaj [[Filipo la 6-a (Francio)|Filipo la 6-a]], en [[Vannes]] subskribis armisticon * [[1354]]: Pola reĝo [[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimiro la 3-a]] donis [[urborajto]]jn al [[Rzeszów]] * [[1390]]: [[Grandprinco]] de [[Grandprinclando Litovio]] [[Vytautas]] renovigis sian aliancon kun la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] * [[1419]]: [[Centjara milito]]: [[angloj]] konkeris [[Rueno]]n kaj tiel transprenis kontrolon super la tuta [[Normandio]] * [[1511]]: [[Francoj]] konkeris italan urbon [[Mirandola]] * [[1625]]: Papo [[Urbano la 8-a]] akceptis dum [[aŭdienco]] la polan [[reĝido]]n [[Ladislao la 4-a (Pollando-Litovio)|Ladislao la 4-a]] * [[1628]]: [[Sankta Romia Imperiestro|Germana-romia reĝo]] [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]] anoncis detronigon de 2 dukoj de [[Meklenburgio]], kiuj sekrete apogis danan reĝon dum la [[tridekjara milito]] * [[1764]]: Brita [[Radikalismo|radikala]] politikisto [[John Wilkes]] estis forpelita de [[Parlamento de Britio]] pro [[misfamigo]] * [[1795]]: [[Batava Respubliko]] fondiĝis * [[1806]]: [[Britio]] komencis okupadon de la [[Kabo de Bona Espero]] * [[1815]]: Oni eltombigis [[gilotino|gilotinitan]] reĝon [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] kaj lin entombigis kun lia edzino [[Marie-Antoinette]], eltombigitan tagon pli frue, en [[Baziliko de Saint-Denis]] * [[1817]]: Argentina generalo [[José de San Martín]] kun sia armeo trairis [[Andoj]]n * [[1829]]: Korektita eldono de ''[[Faŭsto]]'' aperis ankoraŭ dum la vivo de [[Johann Wolfgang von Goethe]] * [[1853]]: [[Romo]]: premiero de la [[opero]] [[Il trovatore|''La trobadoro'']] de la itala komponisto [[Giuseppe Verdi]] * [[1863]]: [[Ludwik Mierosławski]] iĝis unua diktatoro de la pola [[Januara Ribelo]] kontraŭ [[Rusa Imperio]] * [[1871]]: [[Francia-Prusia Milito]]: Venko de prusa armeo en batalo de [[Saint-Quentin (Aisne)|Saint-Quentin]]; [[Reĝlando Prusio|Prusiaj trupoj]] komencis lastajn provojn rompi la [[Sieĝo de Parizo (1870–71)|sieĝon de Parizo]] * [[1885]]: [[Sudano]]: venko de britaj [[trupo (armeo)|trupoj]] super la trupoj de [[Muhammad Ahmad]] apud [[Nilo]] * [[1899]]: [[Angl-Egipta Sudano]]: [[Sudano]] iĝis brita-egipta [[kunposedaĵo (internacia juro)|kunposedaĵo]] * [[1905]]: unua [[alpa skiado]] estis organizita de Mathias Zdarsky apud [[Lilienfeld]] en [[Malsupra Aŭstrio]] * [[1909]]: [[Germanaj kolonioj]]: en [[Germana Sudokcidenta Afriko]] por 12 lernantoj fondiĝis [[liceo]] en [[Vindhuko]] * [[1915]]: [[Unua mondmilito]]: [[Zepelina atako 1915|Zepelina atako]] de 3 germanaj [[zepelino]]j kontraŭ 2 [[Britio|britaj]] urboj en [[Norfolk (Anglio)|Norfolk]] kun pli ol 20 [[viktimo]]j - unua intencita bombado de civiloj en historio * [[1918]]: [[Bolŝevismo|Bolŝevika]] Konsilio de [[politika komisaro|Popolaj Komisaroj]] malfondis demokratie elektitan [[Rusia Konstitucia Asembleo|Rusian Konstitucian Asembleon]]; polaj kaj [[belorusoj|belorusaj]] loĝantoj de [[Minsko]] malarmigis parton de forkurantaj bolŝevikoj, transprenante potencon en la urbo antaŭ eniro de la germana armeo * [[1919]]: [[Mihály Károlyi]] iĝis prezidento de la unua [[Hungara Popola Respubliko (1918-1919)|Hungara Popola Respubliko]] * [[1920]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Bydgoszcz]] estis aligita al [[Pollando]]; [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] voĉdonis pri pola [[civito|civitaneco]]; [[Usona Senato]] voĉdonis kontraŭ aliĝo al la [[Ligo de Nacioj]] * [[1924]]: En [[Kopenhago]] fondiĝis Internacia [[Kanuado|Kanuada]] Federacio * [[1928]]: Dispono de la [[prezidanto de Pollando]] [[Ignacy Mościcki]] pri ŝtata [[administracio]] aperis – la [[Dua Pola Respubliko|polan teritorion]] oni disdividis laŭ 16 [[vojevodio]]j kaj 227 [[distrikto]]j * [[1934]]: Usona inĝeniero Laurens Hammond patentigis [[Hammond-orgeno]]n * [[1938]]: Usona kompanio "[[General Motors]]" kiel unua en la mondo komencis amasan produktadon de [[dizelmotoro]]; [[Hispana Enlanda Milito]]: ĉirkaŭ 700 personoj pereis en atako de [[frankisma reĝimo|frankista aviadilaro]] kontraŭ [[Barcelono]] kaj [[Valencio]] * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: [[Aŭstralio]]: 16-a [[Infanterio|Infanteria]] Bataliono fornavigis en ŝip[[karavano]] de [[Sidnejo]] - post kunligo kun la karavano de [[Nov-Zelando|nov-zelanda]] 4-a Infanteria [[Bataliono]] direktiĝis al [[Suezo]]; [[Parlamento de Francio]] voĉdonis pri forigo de [[komunismo|komunistaj]] membroj * [[1941]]: la greka ''Triton (Y-5)'' sinkigis la italan submarŝipon ''Neghelli'' en [[Otranto]]; [[Mediteraneo]]: dum atako de la germana 10-a Aviada Korpuso al haveno [[La-Valeto]] [[aviadila ŝipo]] "Illustrious" ricevis pluajn trafojn; [[Orientafriko|Orientafrika]] Fronto: [[Barato|barata]] armeo rekonkeris [[Kassala]]; [[Berghof]]: dutaga renkontiĝo de [[Adolf Hitler]] kun [[Benito Mussolini]] komenciĝis * [[1942]]: el germana [[ekstermejo Chełmno]] ([[distrikto Koło]]) fuĝis du malliberigitoj Szlama Ber Winer kaj Mordechaj Podchlebnik, kiuj kiel la unuaj raportis pri la [[genocido|genocidejo]]; [[Pola Rezistomovado]]: taĉmento de [[Kamparanaj Batalionoj]] el areo [[Łuków]] likvidis agenton de [[Gestapo]]; Japana armeo konkeris [[Sandakan]], ĉefurbon de la brita [[Norda Borneo]] * [[1943]]: Batal-Asocio de Junuloj fondiĝis - [[komunismo|komunisma]] organizaĵo kies celo estis armita batalo kaj edukado; [[Nord-Afriko|Nordafrika Fronto]]: en [[Tripolio]] avangardo de brita 8-a armeo atingis [[Homs]]; greka [[destrojero]] detruis italan [[korveto]]n marborde de [[Tunizio]] * [[1944]]: Germana polico pafmortigis en [[Varsovio]] 33 polojn kaj en Dąbrowa nad Czarną 20 [[ostaĝo]]jn, alveturigitajn de [[Tomaszów Mazowiecki]]; unuo de [[Pola Enlanda Armeo]] atakis [[malliberejo]]n en [[Lida]] liberigante pli ol 70 malliberulojn; [[ukrainoj]] bruligis en Zasmyki (proksime al [[Zaslavo]]) 38 domojn kaj murdis 6 polojn * [[1945]]: [[Ĉenstoĥovo]]: lasta komandanto de [[Pola Enlanda Armeo]] generalo [[Leopold Okulicki]], antaŭvidanta sovetan [[okupado]]n, malfondis la armeon por ne doni pretekston al [[reprezalio]]j fare de [[NKVD]]; por daŭrigi batalon kontraŭ la dua [[soveta okupado de Pollando]] kreiĝis [[konspiro|konspira]] organizaĵo NIE (Ne); en [[Varsovio]] okazis armea parado; [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Krakovo]]n kaj 6 pliajn urbojn kaj direktiĝis al [[Lodzo]], kie de la [[Lodza geto]] ĝi savis 877 [[judoj]]n; germanoj likvidis filion de [[Aŭŝvico]] en Goleszów ([[distrikto Cieszyński]]); [[Ĉeĥoslovakio]]: ruĝa armeo de 4-a Ukraina Fronto liberigis [[Prešov]] kaj [[Košice]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] usona 5-a Infanteria Divizio okupis [[Diekirch]] * [[1946]]: [[Kongreso]] de Pola Popola Partio komencita - la plej granda grupiĝo, kiu decidis en [[Jalta konferenco|postjalta Pollando]] politike konkuri kun [[komunisto]]j instaliĝantaj helpe de [[Sovetunio]] * [[1947]]: Unua postmilita balotado al [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]], falsigita pro alveno de [[Sovetunio|soveta]] delegitaro gvidata de [[Aron Palkin]], specialiĝinta pri falsigado de skribaj dokumentoj - tuj poste malfondiĝis Landa Nacia Konsilio uzurpinta parlamenton * [[1956]]: [[Sudano]] aliĝis al la [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] * [[1963]]: Unua [[televido|televida]] prezentiĝo de la brita [[rokgrupo]] [[The Beatles]] * [[1966]]: [[Indira Gandhi]] iĝis ĉefministrino de [[Barato]] * [[1969]]: Mortis [[Jan Palach]], ĉeĥa studento, kiu tri tagojn pli frue sinbruliĝis proteste de la [[invado de soldataroj de Varsovia Traktato en Ĉeĥoslovakion]] * [[1971]]: Politika Buroo de la [[Centra Komitato]] de [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] decidis pri rekonstruo de la [[Reĝa Kastelo de Varsovio]], eksplodigita de germanaj okupantoj * [[1975]]: [[Palestinanoj|Palestinaj]] [[terorismo|teroristoj]] pripafis sur pariza aviadilejo [[Orly]] israelan pasaĝeran aviadilon - 20 personoj vundiĝis * [[1977]]: [[Kairo]]: 79 personoj pereis kaj multaj vundiĝis sur placo [[Tahrir]] en [[masakro]] farita de sekuraj servoj kontraŭ manifestaciantoj, kiuj protestis pro ekonomia politiko de prezidento [[Anvar Sadat]]; sur [[Miamo]]n en [[Florido]] kaj [[Bahamoj]] unuafoje en la historio falis [[neĝo]] * [[1978]]: En germana [[Emden]] oni finis [[ĉenstablo|produktadon]] de [[Volkswagen Tipo 1]] en [[Eŭropo]] * [[1982]]: En animzorga letero direktita al generalo [[Wojciech Jaruzelski]] polaj [[episkopo]]j apelaciis pri nuligo de la [[milita stato en Pollando]], ĉeso de perforto, reveno al civitanaj privilegioj kaj liberigo de enprizonigitoj * [[1983]]: En [[Bolivio]] estis arestita germana [[militkrimo|militkrimulo]] [[Klaus Barbie]]; mortis [[Ham la ĉimpanzo]], la unua [[homedo]], kiu iris [[kosmo]]n * [[1983]]: [[Apple]] enmerkatigis turnopunktan [[persona komputilo|personan komputilon]] ''Lisa'' kun [[grafika uzantinterfaco]] * [[1986]]: [[Hispanio]] agnoskis ŝtaton [[Israel]] * [[1989]]: [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|Prezidento de Francio]] [[Francois Mitterrand]] invitis 12 bulgarajn [[disidento]]jn al neformala matenmanĝo en la ambasado en [[Sofio]] * [[1990]]: [[Nigra Januaro]] en [[Bakuo]]: masakro de [[azerioj|azeriaj]] civiluloj fare de [[Ruĝa Armeo]], 131-170 personoj pereis, pli ol 700 vundiĝis * [[1993]]: [[Ĉeĥio]] kaj [[Slovakio]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1995]]: [[Unua Ĉeĉenia milito|Unua rusa-ĉeĉena milito]]: rusia armeo konkeris prezidentan palacon en [[Grozno]] * [[1997]]: [[Jaser Arafat]] alvenis al [[Hebron]] unuafoje post pli ol 30 jaroj, kie 60 000 [[palestinanoj]] festas transprenon de la [[okupado|okupita]] urbo * [[1999]]: En [[Pollando]] ekfunkciis [[Instituto pri Nacia Memoro]] * [[2005]]: [[Gvineo]]: En [[Konakrio]] okazis sensukcesa [[atenco]] kontraŭ prezidento [[Lansana Conté]] * [[2006]]: Usona [[kosmosondilo]] ''[[New Horizons]]'' estis sukcese elpafita direkte al [[Plutono]], kiun ĝi atingis post 9 jaroj * [[2007]]: [[Istanbulo]]: mortigo de armena ĵurnalisto [[Hrant Dink]] - publike kritikanta la [[armena genocido|armenan genocidon]] en [[Turkio]] * [[2009]]: [[Moskvo]]: post gazetara konferenco estis pafmortigita konata rusa advokato, defendanto de [[homrajtoj]] [[Stanislav Markelov]] kaj akompananta lin ĵurnalistino [[Anastasija Baburova]] * [[2010]]: [[Rusio]]: [[Nord-Kaŭkazia federacia distrikto]] kreiĝis kun la ĉefurbo [[Pjatigorsk]] * [[2015]]: Papo [[Francisko (papo)|Francisko]] fondis [[Eritrea katolika eklezio|Eritrean katolikan eklezion]] apartigante ĝin de la [[Etiopa katolika eklezio]] * [[2017]]: [[Adama Barrow]] iĝis prezidento de [[Gambio]] * [[2019]]: [[Andry Rajoelina]] iĝis prezidento de [[Madagaskaro]]; [[Italio]]: [[Matero]] fariĝis [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo]] * [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: matenaj donitaĵoj de ukraina [[stabo]] pri perdoj de [[Rusia Armeo]] en [[Ukrainio]]: ĉ. 118 530 soldatoj, 3 136 tankoj, 6 235 kirasitaj veturiloj, 2 122 artileriaj sistemoj, 442 raketelpafaĵoj, 220 kontraŭaviadaj sistemoj, 287 aviadiloj, 277 helikopteroj, 1 882 senpilotaj aviadiloj, 749 [[krozmisilo]]j; nova militista helpo de [[Usono]] por [[Ukrainio]] valoros 2,6 mld da dolaroj; [[Estonio]] transdonos al Ukrainio armean helpon de 113 mln da eŭroj, [[Danio]] sendos 19 memmovajn haŭbizkanonojn Caesar, [[Latvio]] transdonos kelkdekon de kontraŭaviadaj kanonoj L-70 kaj du [[helikoptero]]jn Mi-8; [[Eŭropa Parlamento]] apogis kreon de [[tribunalo]], kiu prijuĝus [[militkrimo]]jn de [[Rusio]]; [[Irano]] ne agnoskas [[Aneksado de Krimeo al Rusio (2014)|anekson de Krimeo]] kaj [[milito de Donbaso|Donbason]] fare de Rusio; prezidento de [[Serbio]] nomis [[mensogo]] amaskomunikilajn priskribojn de si kiel [[marioneto]] de [[Putin]] kaj substrekis, ke [[Krimeo]] kaj [[Donbaso]] estas ukrainaj teritorioj == Naskiĝoj == * [[840]]: [[Miĥaelo la 3-a (Bizancio)|Miĥaelo la 3-a]], [[listo de bizancaj imperiestroj|bizanca imperiestro]] (m. [[867]]) * [[1544]]: [[Francisko la 2-a (Francio)|Francisko la 2-a]], reĝo de Francio (m. [[1560]]) * [[1684]]: [[Josef Anton Pfaffinger]], aŭstra skulptisto (m. [[1758]]) * [[1731]]: [[Johann Joachim Christoph Bode]], germana eldonisto kaj tradukisto (m. [[1793]]) * [[1736]]: [[James Watt]], skota [[inventisto]] de [[vapormaŝino]] (m. [[1819]]) * [[1737]]: [[Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre]], franca verkisto (m. [[1814]]) * [[1754]]: [[Augustin de Lestrange]], franca pastro kaj trapisto (m. [[1827]]) * [[1798]]: [[Auguste Comte]], franca filozofo (m. [[1857]]) * [[1807]]: [[Robert E. Lee]], generalo de [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono|Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko]] (m. [[1870]]) * [[1808]]: [[Lysander Spooner]], usona filozofo kaj verkisto (m. [[1887]]) * [[1809]]: [[Edgar Allan Poe]], usona verkisto (m. [[1849]]) * [[1838]]: [[Antal Beke]], hungara [[kanoniko]] kaj historiisto (m. [[1913]]) * [[1839]]: [[Paul Cézanne]], franca pentristo (m. [[1906]]) * [[1851]]: [[Jacobus Kapteyn]], nederlanda astronomo (m. [[1922]]) * [[1868]]: [[Gustav Meyrink]], aŭstra verkisto kaj tradukisto (m. [[1932]]) * [[1874]]: [[Georges Avril]], franca verkisto kaj ĵurnalisto, direktoro de la Gazeta Komisiono de [[Internacia Centra Komitato]], redaktoro de "[[Nia Gazeto]]" (m. [[1952]]) *[[1876]]: [[Patty Frank]], germana akbrobato, muzeologo kaj fakverkisto pri indianoj kaj vakeroj * [[1879]]: [[Boris Savinkov]], rusa socia revoluciisto (m. [[1925]]) * [[1889]]: [[Sophie Taeuber-Arp]], svisa dadaisma [[artisto]], pentristino, skulptistino kaj dancistino (m. [[1943]]) * [[1892]]: [[Ólafur Thors]], [[ĉefministro]] de Islando (m. [[1964]]) * [[1892]]: [[Maria Leitner]], hungara verkistino kaj ĵurnalistino germanlingva, komunistino (m. [[1942]]) * [[1896]]: [[Richard Harder]], germana klasika filologo (m. [[1957]]) * [[1897]]: [[Károly Kerényi]], hungara [[Klasika Filologio|klasika filologo]] (m. [[1973]]) * [[1901]]: [[Janina Kotarbińska]], pola filozofino, logikistino (n. [[1997]]) * [[1903]]: [[Stanisław Radkiewicz]], pola generalo kaj politikisto (m. [[1987]]) * [[1905]]: [[Josef Vytiska]], aŭstra arkitekto (m. [[1986]]) * [[1912]]: [[Leonid Kantoroviĉ]], soveta matematikisto kaj ekonomikisto, laŭreato de [[Nobel-Premio pri ekonomiko]] (m. [[1986]]) * [[1912]]: [[Cornelia Wilhelmina Maria Baltussen]], nederlanda flegistino, prizorginta polan [[Unua Aŭtonomeca Paraŝutista Brigado|Paraŝutistan Brigadon]] (m. [[2005]]) * [[1914]]: [[István Barabás]], rumania hungara pentristo (m. [[2007]]) * [[1919]]: [[Joan Brossa]], kataluna poeto, dramaturgo, grafikisto, skulptisto (m. [[1989]]) * [[1919]]: [[Giulio Andreotti]], ĉefministro de Italio (m. [[2013]]) * [[1919]]: [[Miklós Mészöly]], hungara verkisto kaj poeto (m. [[2001]]) * [[1920]]: [[Javier Pérez de Cuéllar]], perua diplomato kaj politikisto, [[Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj]], ĉefministro de Peruo (m. [[2020]]) * [[1921]]: [[Patricia Highsmith]], usona verkistino (m. [[1995]]) * [[1922]]: [[Jerzy Kawalerowicz]], pola filmreĝisoro kaj scenaristo (m. [[2007]]) * [[1923]]: [[Markus Wolf]], germana komunisto, gvidanto de [[spionado|spionorganizo]] de [[GDR]] (m. [[2006]]) * [[1930]]: [[Lajos Bács]], rumania hungara komponisto, dirigento (m. [[2015]]) *[[1930]]: [[Matthias Sagmeister]], aŭstra romkatolika animzorganto, instruisto kaj korusestro * [[1931]]: [[Roland Lindblom]], sveda esperantisto, fondinto de pluraj [[Esperanto-klubo]]j, kunfondinto kaj vicprezidanto de [[Sveda Esperantista Junulara Unuiĝo|SEJU]], kunorganizanto de [[UK 1980]] kaj [[UK 2003]], [[Komitato de UEA|komitatano de UEA]] kaj [[Estraro de UEA|estrarano de UEA]], [[Honora Membro de UEA]] (m. [[2016]]) * [[1931]]: [[Tippi Hedren]], usona aktorino * [[1933]]: [[Guntram A. Plangg]], aŭstra romanisto (m. [[2024]]) * [[1933]]: [[Friedrich Koja]], aŭstra juristo kaj ekonomikisto (m. [[1999]]) * [[1937]]: [[Zbigniew Jóźwik]], pola [[naturo|naturisto]], [[Arkta Cirklo|polaristo]], [[grafiko|grafikisto]] kaj [[bibliofilo]] * [[1942]]: [[Nara Leão]], brazila kantistino (m. [[1989]]) * [[1943]]: [[Janis Joplin]], usona [[bluso|blusa]] kantistino (m. [[1970]]) * [[1945]]: [[Ferenc Hitter]], rumania hungara redaktoro, lokhistoriisto * [[1945]]: [[József Tőzsér]], rumania hungara libroeldonisto kaj librovendisto (m. [[2013]]) * [[1946]]: [[Dolly Parton]], usona kantistino kaj aktorino (m. [[2026]]) * [[1946]]: [[Miklós Török]], hungara ĵurnalisto, verkisto, elmigrinta al Germanio * [[1956]]: [[Michael Köhler]], germana ĥemiisto kaj regionhistoriisto * [[1957]]: [[Mária Petrás]], hungara grafikistino, ceramikistino, kantistino * [[1966]]: [[Stefan Edberg]], sveda [[tenisisto]] * [[1971]]: [[Rachel Luttrell]], kanada aktorino * [[1976]]: [[Sebestyén András Vetró Bodoni]], rumania hungara grafikisto, pentristo * [[1979]]: [[Tibor Cári]], hungara komponisto kaj pianisto * [[1980]]: [[Jenson Button]], brita [[Aŭtosporto|aŭtosportisto]] * [[1983]]: [[Justyna Kowalczyk]], pola [[skikurado|skikuristino]] * [[1992]]: [[Shawn Johnson]], usona gimnastikistino * [[1995]]: [[Laura van den Bruel]], flandra kantistino == Mortoj == * [[1095]]: [[Sankta Wulfstan]], anglosaksa episkopo, sanktulo (n. ĉirkaŭ [[1008]]) * [[1302]]: [[Al-Hakim la 1-a]], [[abasidoj|abasida]] [[kalifo]] de [[Kairo]] * [[1471]]: [[Antonio Beccadelli]], itala [[humanismo|humanisto]], poeto, diplomato, kanonika juristo, kronikisto kaj historiisto (n. [[1394]]) * [[1526]]: [[Izabela de Aŭstrio]], arkidukino de Aŭstrio, reĝino de Danio, Norvegio kaj Svedio (n. [[1501]]) * [[1547]]: [[Henry Howard (grafo de Surrey)]], angla poeto (n. ĉirkaŭ 1517) * [[1557]]: [[Jacques Cartier]], franca esploristo de Kanado (n. [[1491]]) * [[1565]]: [[Diego Laínez]], hispana teologo kaj jezuito (n. [[1512]]) * [[1576]]: [[Hans Sachs]], germana [[ŝufaristo]], [[majstrokantisto]] kaj poeto (n. [[1494]]) * [[1617]]: [[Fausto Veranzio]], kroata episkopo, diplomato, universala klerulo kaj inventisto (n. [[1551]]) * [[1636]]: [[Marcus Gheeraerts la malpliaĝa]], flandra-brita pentristo (n. [[1561]]) * [[1729]]: [[William Congreve (dramisto)|William Congreve]], angla dramisto kaj poeto (n. [[1670]]) * [[1735]]: [[Alexander Mack]], germana protestantisma [[pietismo|pietisto]] (n. [[1679]]) * [[1748]]: [[Ernesto Aŭgusto la 1-a (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]], germana duko (n. [[1688]]) * [[1804]]: [[Pál Kray]], hungara nobelo, aŭstra oficiro (n. [[1735]]) * [[1830]]: [[Wenzel Matiegka]], ĉeĥa komponisto kaj gitaristo (n. [[1773]]) * [[1837]]: [[Samuel Gottlieb Vogel]], germana kuracisto, patro de la germanaj [[banurbo]]j (n. [[1750]]) * [[1851]]: [[Esteban Echeverría]], argentina poeto (n. [[1805]]) * [[1864]]: [[József Torma]], hungara historiisto (n. [[1801]]) * [[1865]]: [[Pierre-Joseph Proudhon]], franca politikisto, ĵurnalisto, patro de [[anarkiismo]] (n. [[1809]]) * [[1869]]: [[Karl von Reichenbach]], germana kemiisto, geologo, filozofo (n. [[1788]]) * [[1874]]: [[August Heinrich Hoffmann von Fallersleben]], germana poeto, germanisto, aŭtoro de la nacia himno (n. [[1798]]) * [[1878]]: [[Ede Szigligeti]], hungara dramverkisto, reĝisoro, aktoro (n. [[1814]]) * [[1881]]: [[Herkules Dembowski]], itala astronomo (n. [[1812]]) * [[1881]]: [[Auguste Mariette]], franca historiisto, arkeologo kaj [[egiptologo]], fondinto de la [[Egipta muzeo en Kairo]] (n. [[1821]]) * [[1890]]: [[Carl Niebergall]], germana kuracisto, pioniro de bankuracado (n. [[1811]]) * [[1906]]: [[Bartolomé Mitre]], prezidento de Argentino, militestro kaj verkisto (n. [[1821]]) * [[1922]]: [[Jákó Ávéd]], hungara instruisto, ĵurnalisto, redaktoro (n. [[1843]]) * [[1937]]: [[Alberto de Oliveira]], brazila poeto (n. [[1857]]) * [[1938]]: [[Branislav Nuŝiĉ]], serba verkisto, oficisto kaj ĵurnalisto (n. [[1864]]) * [[1949]]: [[Johannes Biereye]], germana pedagogo kaj historiisto (n. [[1860]]) * [[1967]]: [[Kazimierz Funk]], pola [[biokemio|biokemiisto]], malkovrinto de [[tiamino]], kreinto de la scienco pri [[vitamino]]j, kuracisto de malsanuloj pri [[avitaminozo]] (n. [[1884]]) * [[1969]]: [[Jan Palach]], ĉeĥa studento, kiu membruliĝis proteste al [[invado en Ĉeĥoslovakion]] (n. [[1948]]) * [[1974]]: [[Franz Nabl]], aŭstra verkisto (n. [[1883]]) * [[1975]]: [[Stepan Ivanoviĉ Kretov]], soveta militista aviadisto (n. [[1919]]) * [[1977]]: [[Lothar Zitzmann]], germana pentristo kaj profesoro (n. [[1924]]) * [[1982]]: [[Elis Regina]], brazila kantistino (n. [[1945]]) * [[1986]]: [[Jón Helgason]], islanda verkisto, poeto, tradukisto, enestanta en "[[La Tradukisto]]" (n. [[1899]]) * [[1989]]: [[Stefan Niedzielak]], pola [[prelato]], [[kuriero]] de [[Pola Partizana Ŝtato|Pola Subtera Ŝtato]], militpastro de [[Pola Enlanda Armeo]], partoprenanta [[ribelo de Varsovio|ribelon de Varsovio]] (n. [[1914]]) * [[1990]]: [[Oŝo]], barata [[guruo]] (n. [[1931]]) * [[1990]]: [[Herbert Wehner]], germana politikisto (n. [[1906]]) * [[1996]]: [[Erich Spitz]], ĉeĥa-germana lingvisto, [[lernolibro]]-verkisto, [[esperantisto]] (n. [[1920]]) * [[1997]]: [[Bulcsu Bertha]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1935]]) * [[2000]]: [[Hedy Lamarr]], aŭstra-usona aktorino kaj inventistino (n. [[1914]]) * [[2000]]: [[Bettino Craxi]], ĉefministro de Italio (n. [[1934]]) * [[2002]]: [[Franz Innerhofer]], aŭstra verkisto (n. [[1944]]) * [[2003]]: [[Aldo de' Giorgi]], itala [[Esperanto-verkisto]] kaj librotenisto, juĝanto pri [[poezio]] en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]], literatura redaktoro de "[[Heroldo de Esperanto]]", redaktisto de la itala revuo "[[L'Esperanto]]", [[honora membro de UEA]] (n. [[1924]]) * [[2007]]: [[Hrant Dink]], armena-turka ĵurnalisto publike kritikanta [[Armena genocido|armenan genocidon]], murdita (n. [[1954]]) * [[2009]]: [[Stanislav Markelov]], rusia advokato, defendanto de [[homaj rajtoj]], murdita (n. [[1974]]) * [[2009]]: [[Anastasija Baburova]], rusia ĵurnalistino de "[[Novaja Gazeta]]", maldekstra aktivulino, murdita (n. [[1983]]) * [[2013]]: [[Taiho Koki]], japana [[sumoo|sumoa]] luktisto (n. [[1940]]) * [[2016]]: [[Ettore Scola]], itala film-[[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]] (n. [[1931]]) * [[2019]]: [[Barthélémy Kotchy]], eburborda politikisto kaj verkisto (n. [[1934]]) * [[2021]]: [[Morice Benin]], franca kantisto (n. [[1947]]) * [[2022]]: [[Hardy Krüger]], germana aktoro (n. [[1928]]) * [[2022]]: [[Gaspard Ulliel]], franca aktoro (n. [[1984]]) * [[2023]]: [[David Crosby]], usona gitaristo kaj kantisto, membro de [[The Byrds]] kaj [[Crosby, Stills, Nash & Young]] (n. [[1941]]) * [[2026]]: [[Valentino Garavani]], itala mododesegnisto (n. [[1932]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Ortodoksismo]]: [[Epifanio]] ligita kun [[Bapto de Jesuo]] * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Henriko de Upsalo]], [[mezepoko|mezepoka]] angla [[pastro]], apostolo de [[Finnlando]] ** Sankta [[Józef Sebastian Pelczar]], pola [[episkopo]], fondinto de virina [[kongregacio (religio)|kongregacio]], [[rektoro]] de [[Jagelona Universitato]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''19-a de januaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:19-a de januaro| ]] [[Kategorio:Januaro|19]] [[Kategorio:19-a tago de la monato|#01]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0119]] ews2pr1ji0hj0sw4cywejfop9jitz0b 0 5315 9462698 9331561 2026-08-26T10:04:24Z ~2026-46468-46 262459 /* Mortoj */ 9462698 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAŭgusto}} {{aŭgusto}} La '''25-a de aŭgusto''' estas la 237-a tago de la jaro (la 238-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 128 tagoj restas. Je la 25-a de aŭgusto okazis, interalie: == Eventoj == * [[-521]]: En [[Babilono]] eksplodis ribelo kontraŭ reĝo de Persio [[Dario la 1-a]]. Araka proklamis sin reĝo kiel Nebukadnecaro la 4-a * [[325]]: [[Unua koncilio de Niceo]] establis [[kalkulo de la dato de Pasko|kalkulon de la dato de Pasko]] por [[kristanoj]] * [[383]]: Imperiestro de Romio [[Graciano]] estis murdita en [[Liono|Lugdunum]] de ribelinta taĉmento de [[legio]] * [[458]]: En [[Barato]] oni anoncis traktaĵon ''Lokavibhaaga'', en kiu aperis nuntempa simbolo de la nombro [[nulo|0]] * [[608]]: [[Bonifaco la 4-a]] iĝis papo * [[1248]]: [[Nederlando]]: [[Ommen]] iĝis urbo * [[1270]]: [[Filipo la 3-a (Francio)|Filipo la 3-a]] iĝis reĝo de Francio * [[1466]]: Duko de Burgundio [[Karlo la Brava]], post konkero de [[Dinant]], venĝe pro [[insulto|insultado]] de lia patrino, ordonis mortigi ĉiujn loĝantojn * [[1599]]: En [[Krakovo]] oni [[presarto|presis]] [[Biblio]]n en la [[pola lingvo]], tradukitan de [[Jakub Wujek]] * [[1604]]: [[Falsa Demetrio la 1-a]] kun pola-ukraina armeo ekmilitiris al [[Moskvo]] * [[1609]]: [[Galilejo]] montris al [[senato]] de [[Venecia respubliko]] sian unuan [[teleskopo]]n * [[1620]]: [[Transilvanio|Transilvania]] princo [[Gábor Bethlen]] iĝis [[Hungara reĝlando|reĝo de Hungario]], elektita de [[socia tavolo|sociaj tavoloj]] - [[kronado]] tamen ne okazis * [[1656]]: [[Nordia Milito 1655-1660|Nordia Milito]] ([[Sveda diluvo]]): pola [[divizio]] de Stefan Czarniecki frakasis 1500-personan [[svedoj|svedan]] taĉmenton en la batalo de [[Łowicz]] * [[1657]]: Pola-germana armeo liberigis sieĝatan [[Krakovo]]n * [[1699]]: [[Frederiko la 4-a (Danio-Norvegio)|Frederiko la 4-a]] iĝis reĝo de [[Danio-Norvegio]] * [[1704]]: [[Reĝlando Anglio]] eksieĝis [[Ĝibraltaro]]n * [[1718]]: [[Nordameriko]]: [[francoj]] fondis [[Nov-Orleano]]n * [[1768]]: [[James Cook]] komencis sian unuan esplorvojaĝon * [[1793]]: [[Franca revolucio de 1789]]: revoluciaj francaj [[trupo]]j konkeris [[Marsejlo]]n * [[1819]]: ''[[La floso de la Meduzo]]'' de [[Théodore Géricault]] kaŭzis skandalon dum sia prezento en la [[Pentrosalono de Parizo]] * [[1825]]: [[Urugvajo]] proklamis sendependecon (de [[Brazilo]]) * [[1830]]: [[Reĝlando de la Unuiĝintaj Nederlandoj]]: [[Belga Revolucio]] komenciĝis * [[1859]]: [[Kaŭkazio]]: gvidanto de la rezistado al la rusia armeo dum la [[Kaŭkazia milito]] [[Imamo Ŝamil]] estis kaptita de rusa armeo * [[1863]]: Rezulte de malvenka por [[rusoj]] [[batalo de Żyrzyn]] dum la [[Januara ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] cara reganto de [[Kongresa Pollando]], grandduko [[Konstantin Nikolajeviĉ Romanov]] estis revenigita al [[Sankt-Peterburgo]] * [[1875]]: [[Matthew Webb]] fariĝis unua homo, kiu transnaĝis la [[Manika Markolo|Manikan Markolon]] * [[1887]]: Estinta pentristo kaj [[Januara Ribelo|ribelinto]] [[Adam Chmielowski]] iĝas [[monaĥo]] * [[1888]]: En [[Krakovo]] [[Adam Chmielowski]] fondis la [[ordeno (eklezio)|ordenon]] de Fratoj Albertanoj * [[1894]]: Malkovro de [[bakterioj|bakterio]] kaŭzanta [[pesto]]n * [[1912]]: En [[Ĉinio]] fondiĝis nacia partio [[Kuomintango]], formale estrata de [[Sun Jatsen]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Japana Imperio]] deklaris militon al [[Aŭstrio-Hungario]]; [[biblioteko]] de [[Katolika Universitato de Loveno]] estis intence detruita de germana armeo - centoj da miloj da neanstataŭeblaj volumoj, [[gotiko|gotikaj]] kaj [[renesanco|renesancaj]] [[manuskripto]]j perdiĝis; komenco de la batalo de Komarów ([[distrikto Zamość]]) - la 4-a Armeo de [[Aŭstrio-Hungario]] venkis la 5-an Rusan Armeon * [[1915]]: Germana armeo konkeris [[Bresto (Belorusio)|Brest-Litovsk]] * [[1916]]: [[Usono]]: [[Nacia Parka Agentejo]] kreita ene de [[Usona ministerio pri enlandaj aferoj]] * [[1919]]: Litova Armeo forpelis la Ruĝan Armeon el [[Litovio]] liberigante la lastan rezistejon de [[bolŝevismo|bolŝevikoj]] - [[Zarasai]] * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]] [[trupo (armeo)|Trupoj]] de [[Józef Piłsudski]] devigis la [[Ruĝa Armeo|Ruĝan Armeon]] retiriĝi el la [[Batalo de Varsovio (1920)|Batalo pri Varsovio]]; [[Litovoj|Litova]] armeo okupis [[Vilno]]n post retiriĝo de la [[Ruĝa Armeo]]; laŭ ordono de pola komandejo oni finis la [[Dua Silezia Ribelo|Duan Silezian Ribelon]] - tagon pli frue fondiĝis miksa pola-germana [[Plebiscito en Supra Silezio|Plebiscita Polico]] kaj malfondiĝis germana Sicherheitspolizei. Oni realigis postulojn de la ribelantoj, la [[insurekcio]] sukcesis * [[1925]]: [[Memel-regiono]]: [[Konvencio]] de [[Klaipeda]] ekvalidis * [[1930]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Józef Piłsudski]] la duan fojon iĝis ĉefministro * [[1933]]: [[Siĉŭano]]: [[tertremo]] mortigis 9 000 personojn; reprezentantoj de [[Juda Agentejo por Israelo]] kaj Germana [[cionismo|Cionisma]] Federacio interkonsentis kun germana financministro la elmigradon el la [[Tria Regno]] * [[1936]]: [[Granda purigo|Granda teroro]]: gvidantoj de la [[Komunista Partio de Sovetunio]] [[Lev Kamenev]] kaj [[Grigorij Zinovjev]] estis ekzekutitaj post falsita proceso * [[1939]]: Premiero de la filmo ''[[La Sorĉisto de Oz]]''; [[Pollando]] kaj [[Britio]] subskribis pakton pri reciproka senprokrasta helpo kaze de [[milito]]; Al [[Libera Urbo Dancigo]], pretekste de [[ĝentileco|ĝentileca]] vizito, alvenis germana [[batalŝipo]] SMS ''Schleswig-Holstein'', kun sekreta plano pripafi [[sieĝo de Westerplatte|polan defendejon]] kaj poste batali kontraŭ polaj [[militŝipo]]j * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: [[germanoj]] pafmortigis 500 [[judoj|judajn]] familiojn de [[Tykocin]] en apuda vilaĝo Łopuchowo; [[Batalo de Anglio]]: unua nokta atako de la Bomba Korpuso de [[Reĝa aerarmeo]] al [[Berlino]] * [[1941]]: [[Holokaŭsto]]: germanoj [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en arbaro apud Łopuchowo ĉirkaŭ 2 mil judojn de [[Tykocin]]; germana armeo konkeris [[Dnipropetrovsko]]n; brita-soveta dumonata invado komenciĝis en [[Irano]] por sekurigi [[nafto]]-kampojn kaj certigi proviz-liniojn por [[Sovetunio]] * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: dum likvido de [[geto]] en [[Berezne]] fare de germanaj kaj [[ukraino|ukrainaj]] taĉmentoj oni pafmortigis 3680 [[judoj]]n; germanoj forveturigis el geto de [[Bochnia]] al [[ekstermejo Bełżec]] pli ol 2 mil judojn, kaj ĉirkaŭ 500 malsanajn judojn tuj pafmortigis; [[Aranĝo T4]]: [[Ordnungspolizei|okupa polico]] pafmortigis en Raczków (apud [[Warta]]) ĉ. 300 malsanajn judojn; evakuo de la [[Pola Armeo en Sovetunio]] al [[Irano]] finiĝis — kadre de ĝi [[Sovetunio]]n forlasis ĉirkaŭ 115 mil personoj * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: al [[koncentrejo Neuengamme]] alvenis 500 viroj kaj al [[Aŭŝvico]] alvenas ĉirkaŭ 2 mil judoj de [[Koło]] * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: Malnovan Urbon per [[kloako (kanalo)|kanaloj]] komencis forlasi civiluloj kaj vunditaj ribelantoj - al [[Śródmieście|Mezurbo]] nokte de la 25-a/26-a de aŭgusto evakuiĝis Ĉefa Komandejo de [[Pola Enlanda Armeo]] kun generalo [[Tadeusz Komorowski|T. Komorowski]] kaj civila gvidantaro kun [[Jan Stanisław Jankowski|J. Jnkowski]]; [[Rumanio]] deklaris militon kontraŭ [[Tria Regno]]; [[liberigo de Parizo]] fare de usonaj-francaj [[divizio]]j; ĉirkaŭ 200 homoj mortis dum usona aeratako kontraŭ [[Brno]] * [[1945]]: Ĉina Fronto: trupoj de [[Kuomintango]] eniris al [[Nankino]]; Post aŭgusta puĉo lasta imperiestro de la [[Imperio de Vjetnamio]] [[Bảo Đại]] solene abdikis - poste iĝis konsilisto de [[Ho Chi Minh]]; sur [[Saĥaleno]] la soveta 16-a Armeo okupis interalie [[Juĵno-Saĥalinsk|Toyohara]]; [[Jugoslavio]]: leĝo pri puno de [[krimulo]]j kontraŭ la [[nacio]] kaj la [[ŝtato]], konfisko de propraĵoj de [[militkrimo|militkrimuloj]] kaj [[kunlaborismo|kunlaboristoj]] * [[1948]]: En [[Vroclavo]] komenciĝis Monda [[Kongreso]] de [[Intelekto|Intelektuloj]] por [[Paco|Pac]]-Defendo, kiun partoprenis 400 ĉefe [[maldekstro (politiko)|maldekstraj]] reprezentantoj de [[arto]] kaj [[kulturo]] el 46 landoj * [[1960]]: La 17-a [[Somera Olimpiko 1960|Somera Olimpiko]] komenciĝis en [[Romo]] * [[1967]]: En [[Sumio]] ekveturis unuaj [[trolebuso]]j * [[1968]]: Sur [[Ruĝa Placo]] en [[Moskvo]] okazis 7-persona simbola [[manifestacio]] de sovetaj [[disidento]]j kontraŭ la [[invado en Ĉeĥoslovakion]] flanke de ŝtatoj de la [[Varsovia Traktato]]; ĉiuj partoprenintoj estis post kelkaj minutoj arestitaj * [[1971]]: [[Sovetunio|Sovetuniaj]] regopovoj decidis likvidi polan [[Tombejo de la Defendintoj de Lvovo|Tombejon de la Defendintoj de Lvovo]] * [[1980]]: [[Zimbabvo]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1987]]: Dekreto de la prezidantaro de la [[Supera Soveto de Sovetunio]] "Pri rimedoj por preventi infekton kun la [[aidoso|aidosa]] [[viruso]]" * [[1989]]: La plej granda alproksimiĝo inter la [[kosmosondilo]] [[Voyager 2]] kaj [[Neptuno]], kiu finfine pruvis la ekziston de [[Planeda ringo|planedaj ringoj]] * [[1991]]: En [[Rusia SFSR]] posedaĵoj de la [[Komunista Partio de Sovetunio]] estis deklaritaj ŝtata posedaĵo; [[Belorusio]] proklamis sendependecon de [[Sovetunio]]; milito en [[Kroatio]]: batalo de [[Vukovar]] komenciĝis; [[Michael Schumacher]] debutis en [[Formulo 1]] en la kurejo [[Cirkvito de Spa-Francorchamps]] * [[1997]]: [[NASA]] lanĉis [[kosmosondilo]]n por esplori [[suna vento|sunan venton]]; tribunalo en [[Berlino]] verdiktis kondamne i.a. kontraŭ [[Günter Schabowski]] kaj [[Egon Krenz]], estintaj membroj de Politika Buroo de la [[Socialista Unueca Partio de Germanio|reganta partio]] en [[Germana Demokratia Respubliko]] * [[2003]]: [[Barato]]: atako de teroristoj kun almenaŭ du bomboj en la financan distrikton de [[Mumbai]] (Bombay) - 50 personoj mortis; [[Kosma observatorio]]: lanĉo de [[Kosmoteleskopo Spitzer]] * [[2006]]: Rezulte de [[incendio]] kolapsis la ĉefa [[kupolo]] de [[Triunua Katedralo (Sankt-Peterburgo)|Triunua Katedralo]] en [[Sankt-Peterburgo]] * [[2007]]: [[Budapeŝto]]: membroj de la ĵus formita Hungara [[Gvardio]] ĵuris en la [[Reĝa Palaco (Budapeŝto)|Reĝa Palaco]]; [[Terorismo]]: en [[Hajderabado]], la ĉefurbo de [[Andra-Pradeŝo]], pro bombatenco mortis 43 personoj kaj pli ol 80 vundiĝis * [[2012]]: [[Kosmoesploro]]: [[Voyager 1]] transiris [[heliosfero]]n * [[2014]]: Prezidento de Ukrainio [[Petro Poroŝenko]] malfondis [[Verĥovna Rada]] ordigante antaŭtempan baloton la 26-an de oktobro; [[Vatikano]]: [[Kongregacio por la dia kulto kaj disciplino de la sakramentoj]] dekretis pri agnosko de [[beatigo|beatigita]] pastro [[Jerzy Popiełuszko]] [[Patrona Sanktulo|patrono]] de la membroj de Sendependa Aŭtonomeca [[Sindikato]] "[[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]" * [[2020]]: En [[Moskvo]] oni likvidis [[trolebuso|trolebusan]] [[trafiko]]n * [[2022]]: [[Belorusio]]: Pola milita tombejo en [[Hrodna regiono]] (Surkonty) estis forigita — [[reĝimo]] de [[Aljaksandar Lukaŝenka|A. Lukaŝenka]] detruis tombojn de la [[veterano]]j de [[Januara ribelo]] kaj soldatojn de [[Pola Enlanda Armeo]]; [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[guberniestro]] de Luhanska/[[Luganska provinco]] informis, ke la tuta rikolto de [[greno]], 200 mil da tunoj, estis forveturigita al Rusio; lastaj [[Nuklea reakciujo|nukleaj reakciujoj]] en [[Enerhodar]] estis apartigitaj pro [[incendio]]j en ĉirkaŭaĵo, la urbo restas sen [[kurento]] kaj [[akvo]] == Esperantujo == * [[2005]]: [[Nepalo]]: la 4-a [[Azia Kongreso de Esperanto]] komenciĝis en [[Katmanduo]], organizita de [[Nepala Esperanto-Asocio]] == Naskiĝoj == * [[1530]]: [[Ivano la Terura]], [[Rusa carlando|unua caro]] de Rusio el [[Dinastio Rjurik]] (m. [[1584]]) * [[1629]]: [[István Gyöngyösi]], hungara nobelo kaj poeto (m. [[1704]]) * [[1690]]: [[Johann Michael Heusinger]], germana teologo kaj regionhistoriisto (m. [[1751]]) * [[1707]]: [[Ludoviko la 1-a (Hispanio)|Ludoviko la 1-a]], reĝo de Hispanio (m. [[1724]]) * [[1734]]: [[Lajos Mitterpacher]], hungara jezuito, monaĥo, [[abato]], agronomo, profesoro (m. [[1814]]) * [[1741]]: [[Karl Friedrich Bahrdt]], germana teologo kaj verkisto (m. [[1792]]) * [[1734]]: [[Lajos Mitterpacher]], hungara jezuito, monaĥo, [[abato]], agronomo, profesoro (m. [[1814]]) * [[1744]]: [[Johann Gottfried Herder]], germana poeto, tradukisto, teologo, histori- kaj kulturfilozofo (m. [[1803]]) * [[1764]]: [[János Kovács (edukisto)|János Kovács]], hungara instruisto, mecenato (m. [[1834]]) * [[1767]]: [[Louis Antoine de Saint-Just]], unu el gvidantoj de franca revolucio (m. [[1794]]) * [[1778]]: [[Mihály Vitkovics]], hungara-serba poeto, tradukisto, juristo (m. [[1829]]) * [[1786]]: [[Ludoviko la 1-a (Bavario)|Ludoviko la 1-a]], reĝo de la [[Reĝlando Bavario]] (m. [[1868]]) * [[1789]]: [[John Miers]], angla [[botanikisto]] kaj inĝeniero (m. [[1879]]) * [[1791]]: [[Christian Karl Josias von Bunsen]], germana filologo kaj prusa diplomato (m. [[1860]]) * [[1793]]: [[Lajos Aulich]], hungara generalo, unu el martiroj de [[hungara revolucio de 1848]] (m. [[1849]]) * [[1802]]: [[Nikolaus Lenau]], aŭstria verkisto kaj poeto (m. [[1850]]) * [[1803]]: [[Luís Alves de Lima e Silva]], brazila militisto kaj politikisto, patrono de la brazila armeo (m. [[1880]]) * [[1812]]: [[Nikolao Zinin]], rusia kemiisto (m. [[1880]]) * [[1845]]: [[Ludoviko la 2-a (Bavario)|Ludoviko la 2-a]], reĝo de Bavario (m. [[1886]]) * [[1857]]: [[Ferenc Ivanóczy]], hungaria-slovena katolika pastro, instruisto, [[kanoniko]] (m. [[1913]]) * [[1874]]: [[János Seprődi]], hungara muzikhistoriisto, muzikfolkloristo (m. [[1923]]) * [[1880]]: [[Robert Stolz]], aŭstra komponisto kaj dirigento (m. [[1975]]) * [[1892]]: [[Hugó Mund]], hungara pentristo kaj bibliotekisto en Argentino (m. [[1961]]) * [[1903]]: [[Árpád Élő]], usona [[ŝako|ŝakisto]], profesoro pri fiziko, kreinto de [[Elo-nombro]] (m. [[1992]]) * [[1905]]: [[Faustyna Kowalska]], pola monaĥino kaj mistikulino (m. [[1938]]) * [[1906]]: [[Oswin Puttrich-Reignard]], germana arĥeologo kaj arthistoriisto (m. [[1942]]) * [[1910]]: [[Dorothea Tanning]], usona artisto, skulptisto, presisto kaj verkisto (m. [[2012]]) * [[1912]]: [[Erich Honecker]], ŝtatestro de [[Germana Demokratia Respubliko]] (m. [[1994]]) * [[1918]]: [[Leonard Bernstein]], usona komponisto, pianisto, dirigento (m. [[1990]]) * [[1921]]: [[Józef Turbasa]], pola artisto kaj [[tajloro]] (m. [[2010]]) * [[1923]]: [[Álvaro Mutis]], kolombia poeto, eseisto kaj verkisto (m. [[2013]]) * [[1924]]: [[Pavlo Zahrebelnij]], ukraina verkisto (m. [[2009]]) * [[1927]]: [[András Csorba]], rumania hungara aktoro, profesoro, teatrestro (m. [[1987]]) * [[1930]]: [[Baldur Ragnarsson]], islanda instruisto kaj verkisto, prezidanto de [[Belartaj Konkursoj de UEA]], [[Loka Kongresa Komitato|LKK]]-prezidanto de [[UK 1977]], redakciano de "[[Norda Prismo]]", [[Akademio de Esperanto|akademiano]], aŭtoro de pluraj poemaroj kaj tradukaĵoj de la [[islanda lingvo]], kontribuanto al "[[Beletra Almanako|BA]]" (m. [[2018]]) * [[1930]]: [[Sean Connery]], skota aktoro (m. [[2020]]) * [[1930]]: [[András Csiky]], rumania hungara aktoro * [[1933]]: [[Wayne Shorter]], usona ĵaz-muzikisto, saksofonisto kaj komponisto (m. [[2023]]) * [[1934]]: [[Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani]], prezidanto de Irano (1989-1997) (m. [[2017]]) * [[1938]]: [[Frederick Forsyth]], angla verkisto (m. [[2025]]) * [[1940]]: [[Sándor Benkó]], hungara [[klarnetisto]], elektroinĝeniero, fakverkisto kaj profesoro (m. [[2015]]) * [[1944]]: [[Vincenzo Silvano Casulli]], itala [[amatora astronomio|amatora astronomo]] (m. [[2018]]) * [[1947]]: [[György Tamás Madarassy]], hungara pentristo kaj instruisto * [[1948]]: [[Rozália Gyarmati]], rumania hungara/sveda pentristino, poetino, tradukistino * [[1949]]: [[Martin Amis]], angla verkisto (m. [[2023]]) * [[1950]]: [[Endre Adorjáni]], rumania hungara/hungara skulptisto * [[1951]]: [[Rino Fisichella]], itala ĉefepiskopo * [[1953]]: [[Maurizio Malvestiti]], itala episkopo de Lodi * [[1958]]: [[Tim Burton]], usona verkisto, artisto kaj [[produktoro]] * [[1959]]: [[Sönke Wortmann]], germana reĝisoro * [[1961]]: [[Ally Walker]], usona aktorino * [[1962]]: [[Taslima Nasrin]], bengala kuracistino kaj verkistino, defendantino de [[virinaj rajtoj]] * [[1963]]: [[Miro Cerar]], ĉefministro de [[Slovenio]] * [[1967]]: [[Eckart von Hirschhausen]], germana [[kuracisto]] kaj [[televida prezentisto]] * [[1970]]: [[Claudia Schiffer]], germana [[fotomodelo|fotomodelino]] kaj [[manekeno]] * [[1986]]: [[Rona Nishliu]], kosova-albania kantistino kaj radia [[moderatoro]] * [[1987]]: [[Amy Macdonald]], skota kantistino kaj kanzon-verkistino == Mortoj == * [[79]]: [[Plinio la Maljuna]], romia verkisto kaj historiisto (n. ĉirkaŭ [[23]]) * [[383]]: [[Graciano]], imperiestro de Romio (n. [[359]]) * [[1227]]: [[Ĝingis-Ĥano]], kreinto de [[Mongola Imperio]] (n. [[1162]]) * [[1270]]: [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]], reĝo de Francio (n. [[1214]]) * [[1271]]: [[Johana (Tuluzo)|Johana]], [[listo de grafoj de Tuluzo|grafino de Tuluzo]] (n. [[1220]]) * [[1482]]: [[Margareta de Anĵuo]], edzino de [[Henriko la 6-a (Anglio)]] (n. [[1430]]) * [[1554]]: [[Thomas Howard (3-a duko de Norfolk)]], onklo de [[Anne Boleyn]] (n. [[1473]]) * [[1632]]: [[Thomas Dekker]], angla dramisto (n. ĉirkaŭ 1572) * [[1648]]: [[Jozefo Kalasancio]], hispana kleriko, fondinto de [[piaristoj]], sanktulo (n. [[1557]]) * [[1649]]: [[Richard Crashaw]], angla poeto (n. ĉirkaŭ 1613) * [[1680]]: [[Symeon Połocki]], belorusa kaj rusa verkisto, politika kaj religia aganto, tradukisto, pedagogo, teologo (n. [[1629]]) * [[1688]]: [[Henry Morgan]], kimra [[korsaro]], terposedanto, sklavposedanto kaj vicreganto de [[Jamajko]] (n. ĉirkaŭ [[1635]]) * [[1693]]: [[Johann Christoph Bach la pli maljuna]], germana violonisto (n. [[1645]]) * [[1699]]: [[Kristiano la 5-a (Danio)|Kristiano la 5-a]], reĝo de [[Danio-Norvegio]] (n. [[1646]]) * [[1751]]: [[Christian Friedrich Rolle]], germana orgenisto kaj komponisto (n. [[1681]]) * [[1776]]: [[David Hume]], skota verkisto, filozofo, historiisto kaj ekonomikisto (n. [[1711]]) * [[1819]]: [[James Watt]], skota [[mekanika inĝenierarto|mekanika inĝeniero]] kaj [[inventisto]] (n. [[1736]]) * [[1822]]: [[William Herschel]], germana-angla sciencisto, astronomo, komponisto, malkovrinto de [[Urano (planedo)|Urano]] (n. [[1738]]) * [[1836]]: [[Christoph Wilhelm Hufeland]], germana kuracisto, kreinto de la termino [[makrobiotiko]] (n. [[1762]]) * [[1840]]: [[Carl Leberecht Immermann]], germana verkisto, [[lirikisto]] kaj dramisto (n. [[1796]]) * [[1849]]: [[Adele Schopenhauer]], germana verkistino (n. [[1797]]) * [[1860]]: [[Johan Ludvig Heiberg (verkisto)|Johan Ludvig Heiberg]], dana verkisto, kritikisto, estetikisto kaj matematikisto (n. [[1791]]) * [[1867]]: [[Michael Faraday]], brita fizikisto kaj kemiisto (n. [[1791]]) * [[1883]]: [[Hermann Müller (botanikisto)|Hermann Müller]], germana botanikisto kaj pedagogo (n. [[1829]]) * [[1889]]: [[Daniel Roth]], transilvania verkisto, kuracisto kaj animzorganto (n. [[1801]]) * [[1895]]: [[Karl Ernst Georges]], germana filologo klasika, leksikografo kaj instruisto (n. [[1806]]) * [[1900]]: [[Friedrich Wilhelm Nietzsche]], germana filozofo, [[klasika filologio|klasika filologo]], prozisto kaj poeto (n. [[1844]]) * [[1904]]: [[Henri Fantin-Latour]], franca pentristo kaj grafikisto (n. [[1836]]) * [[1908]]: [[Antoine Henri Becquerel]], franca fizikisto Nobelpremiita (n. [[1852]]) * [[1925]]: [[Conrad von Hötzendorf]], aŭstra generalo, stabestro de [[Aŭstrio-Hungario]] (n. [[1852]]) * [[1935]]: [[Karl Meyer]], germana pedagogo kaj regionhistoriisto (n. [[1845]]) * [[1936]]: [[Lev Kamenev]], [[bolŝeviko|bolŝevika]] gvidanto (n. [[1883]]) * [[1936]]: [[Grigorij Zinovjev]], rusia [[revoluciulo]], prezidanto de la [[Tria Internacio]] (n. [[1883]]) * [[1938]]: [[Aleksandr Kuprin]], rusa verkisto (n. [[1870]]) * [[1940]]: [[Sándor Pethő]], hungara instruisto, ĵurnalisto, historiisto kaj redaktoro (n. [[1885]]) * [[1945]]: [[Carl Theil]], germana progresema edukisto (n. [[1886]]) * [[1955]]: [[Heinrich Spoerl]], germana advokato kaj verkisto (n. [[1887]]) * [[1956]]: [[Alfred Kinsey]], usona biologo kaj esploristo de la homa [[sekso|seksa]] konduto (n. [[1894]]) * [[1963]]: [[Ivan Bahrjanij]], ukraina poeto kaj prozisto (n. [[1906]]) * [[1967]]: [[László Berkesy]], hungara kuracisto, internisto kaj radiologo (m. [[1897]]) * [[1972]]: [[Pál Borgida]], hungara pentristo (n. [[1899]]) * [[1973]]: [[Dezső Pattantyús-Ábrahám]], hungara advokato kaj politikisto (n. [[1875]]) * [[1976]]: [[Eyvind Johnson]], sveda verkisto Nobelpremiita (n. [[1900]]) * [[1977]]: [[Károly Kós]], rumania hungara arkitekto kaj verkisto (n. [[1883]]) * [[1979]]: [[Stan Kenton]], usona ĵaza pianisto kaj kantisto (n. [[1911]]) * [[1980]]: [[Czesław Klimuszko]], pola [[franciskanoj|franciskano]], [[mediumo]] kaj [[parapsikologio|parapsikologo]] (n. [[1905]]) * [[1982]]: [[Anna German]], pola kantistino ([[lirika soprano]]), komponistino, aktorino (n. [[1936]]) * [[1984]]: [[Truman Capote]], usona verkisto (n. [[1924]]) * [[1985]]: [[Samantha Smith]], usona lernantino pledinta por paco, viktimo de aviada katastrofo (n. [[1972]]) * [[1988]]: [[Antonino Immè]], itala filologo (n. [[1901]]) * [[1994]]: [[Hermann Kirchner]], germana inĝeniero kaj entreprenisto subterkonstruada (n. [[1899]]) * [[2000]]: [[Carl Barks]], usona [[bildliteraturisto]], verkisto, kaj pentristo (n. [[1901]]) * [[2001]]: [[Aaliyah]], [[Afrik-usonanoj|afrikusona]] kantistino, aktorino, produktistino, dancistino kaj manekeno (n. [[1979]]) * [[2002]]: [[Karolina Lanckorońska]], pola historiistino pri [[arto]] (n. [[1898]]) * [[2007]]: [[László Gyurkó]], hungara ĵurnalisto, teatrestro kaj politikisto (n. [[1930]]) * [[2012]]: [[Neil Armstrong]], usona [[kosmonaŭto]], la unua [[homo]], kiu surpaŝis la [[luno]]n (n. [[1930]]) * [[2012]]: [[Georg Feuerstein]], germana filozofo el Kanado, [[historio de religioj|historiisto pri religioj]], [[hindologio|hindologo]], [[jogo|jogano]] (n. [[1947]]) * [[2015]]: [[Endre Fejes]], hungara verkisto (n. [[1923]]) * [[2018]]: [[John McCain]], usona [[Usona Senato|senatano]], kandidato por [[Prezidanto de Usono]] (n. [[1936]]) * [[2021]]: [[Ilona Jeneiné Gyulai]], rumana [[rapiro|rapiristino]], mondĉampionino (n. [[1946]]) * [[2026]]: [[Dolly Parton]], usona kantistino (n. [[1946]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: Sankta [[Jozefo Kalasancio]], hispana [[sacerdoto]]; [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]], reĝo de Francio, sanktulo * [[Nacia tago]] en [[Urugvajo]], tago de la sendependiĝo ([[1825]]) * [[Pollando]]: Tago de la pola [[nutraĵo]] (ekde 2013) == Tagoj de [[semajno]] == La '''25-a de aŭgusto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; {{Projektoj|wikinewscat=25-a de aŭgusto}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. [[Kategorio:25-a de aŭgusto| ]] [[Kategorio:Aŭgusto|25]] [[Kategorio:25-a tago de la monato|#08]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0825]] kq8rwn33fmyc4lvgtl874nwf622tcb4 0 5338 9462411 9442391 2026-08-25T15:19:54Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9462411 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''7-a de marto''' estas la 66-a tago de la jaro (la 67-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 299 tagoj restas. Je la 7-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[161]]: [[Romia Imperio]]: [[Marko Aŭrelio]] iĝis [[romia imperiestro]] kune kun sia adopta frato - unuafoje en la [[historio de Romo]] regis du [[imperiestro]]j * [[203]]: [[Romia Imperio]]: [[Perpetua kaj Feliĉita]] estis [[martiro|martirigitaj]] pro sia [[kristanismo|kristana]] [[fido]] - en [[Kartago|kartaga]] [[amfiteatro]] ĵetitaj al [[sovaĝbestoj]] * [[321]]: Romia imperiestro [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio|Konstantino la 1-a]] igis [[dimanĉo]]n libertago (ĝis tiam validis 8-taga [[semajno]]), omaĝe al la dio [[Sol Invictus]] * [[1000]]: Kunveno de [[monarko]]j komenciĝis en [[Gniezno]] - alvenis imperiestro de la Sankta Romia Imperio [[Oto la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 3-a]] renkontiĝante kun la pola duko [[Boleslao la 1-a (Pollando)|Boleslao la 1-a]] * [[1162]]: Germana imperiestro [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]] konkeris kaj detruis [[Milano]]n * [[1330]]: [[Pollando]]: [[Tarnów]] ricevis [[urborajto]]n atribuitan de [[Ladislao la Ulnolonga|Władysław Łokietek]] * [[1524]]: Itala [[esplorado|esploristo]] [[Giovanni da Verrazzano]] metis piedon en [[Nordameriko]] * [[1573]]: [[Konstantinopolo]]: [[Venecia respubliko]] packontraktis kun [[Otomana Imperio]] cedante [[Kipro]]n sub la turkan regadon; Ivan Fedoroviĉ fondis unuan [[presejo]]n en [[Lvovo]] * [[1608]]: [[Gabrielo Báthori]] kun helpo de [[hajdukoj]] supreniris la [[Transilvanio|transilvanan]] princan tronon, ne respektante la [[Listo de regnestroj de Transilvanio|princon de Transilvanio]] [[Sigmundo Rákóczi (1544-1608)|Sigmundo Rákóczi]] * [[1671]]: [[Robert Roy MacGregor]] estis [[bapto|baptita]], estonta skota rabisto kaj elpelito, heroo de la [[romano]] de [[Walter Scott]] * [[1714]]: Aŭstro-franca [[Traktato de Rastatt]] ĉesigis la [[milito de hispana sukcedo|militon de hispana sukcedo]] * [[1785]]: [[Svedio]] ekposedis la [[Okcidentaj Indioj|kariban]] kolonion [[Saint-Barthélemy]] post kiam [[Gustavo la 3-a (Svedio)|Gustavo la 3-a]] aĉetis la insulon de [[Francio]] antaŭan jaron * [[1793]]: [[Francio]]: unuafoja uzo de [[gilotino]] en [[Rueno]] * [[1799]]: [[Franca militiro al Egiptio]]: [[Napoleono|Napoleona]] armeo konkeris post kvartaga sieĝo [[Jafo]]n en [[Palestino]] * [[1814]]: Venko de [[Napoleono|franca]] armeo super la [[Prusio|prusa]]-[[Rusio|rusa]] en batalo de Craonne (regiono [[Pikardio]]) * [[1817]]: En [[Pernambuko]], [[subŝtato]] de Brazilo, eksplodis kontraŭ[[Portugalio|portugala]] [[ribelo]] * [[1837]]: Laŭ [[ukazo]] de [[caro]] [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] en [[Kongresa Pollando]] [[vojevodio]]j estis anstataŭitaj de [[gubernio]]j * [[1871]]: [[José Maria da Silva Paranhos]] iĝis ĉefministro de [[Brazila Imperio]] * [[1876]]: [[Alexander Graham Bell]] patentigis [[telefono]]n * [[1878]]: [[Universitato de Okcidenta Ontario]] fondiĝis kun sidejo en [[Londono (Ontario)|Londono]] * [[1887]]: [[Albanio]]: en la urbo [[Korçë]] malfermiĝis unua [[albana lingvo|albanlingva]] lernejo * [[1900]]: Germana pasaĝera atlantika [[liniŝipo]] ''SS Kaiser Wilhelm der Grosse'' fariĝis unua ŝipo sendanta [[sendrata telegrafio|sendratan telegrafan]] mesaĝon al alia ricevilo * [[1906]]: [[Grandprinclando Finnlando]] donis [[Egala balotrajto en Finnlando|balotrajtojn al virinoj]] * [[1912]]: Norvega [[polusa esplorado|polusa esploristo]] [[Roald Amundsen]] anoncis atingon de [[suda poluso]] * [[1913]]: [[Port Coquitlam (Brita Kolumbio)|Port Coquitlam]] en provinco [[Brita Kolumbio]] iĝis urbo * [[1914]]: [[Albana Princlando]]: princo Wilhelmo Wied akceptis oferton okupi la [[albanoj|albanan]] tronon * [[1916]]: [[Munkeno]]: motora firmao [[BMW]] fondiĝis * [[1918]]: [[Unua mondmilito]]: La [[Germana Regno]] kaj [[Finnlando]] subskribis traktatojn pri [[paco]] kaj [[amikeco]] * [[1924]]: Kadre de [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko]] oni apartigis [[Moldavio|Moldavan]] [[Aŭtonomeco|Aŭtonomecan]] Regionon * [[1927]]: Tertremo en [[Japanio]] postulis pli ol 3 000 viktimojn * [[1934]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Varsovio]] estis subskribita protokolo pri normaligo de [[ekonomio|ekonomiaj]] rilatoj kun [[Germanio]] * [[1936]]: [[Wehrmacht]], rompinte la [[Traktato de Versajlo|Traktaton de Versajlo]] kaj [[Traktatoj de Locarno|Traktatojn de Locarno]] eniris per [[biciklo]]j al malarmigita [[Rejnlando]] * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: [[Moskvo]]: [[Lavrentij Berija]] subskribis ordonon al lokaj estraroj de [[NKVD]] en [[Orientaj Limregionoj|Okcidentaj Ukrainio kaj Belorusio]] por pretigi deportadon de la [[familio]]j de jam ekzilitaj polaj [[oficiro]]j, policanoj kaj ĝendarmoj * [[1941]]: [[Pola Partizana Ŝtato|Pollando]]: akuzita pri [[kunlaborismo]] kun germanaj [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazioj]] juda aktoro Igo Sym estis pafmortigita en sia loĝejo en [[Varsovio]] de [[Roman Rozmiłowski|R. Rozmiłowski]] laŭ verdikto de la [[Asocio de Armita Batalado]] - venĝe [[Gestapo]] prenis 118 [[ostaĝo]]jn, de kiuj ĝi pafmortigis 21 personojn; [[Kairo]]: [[konferenco]] kun partopreno de [[Anthony Eden]], [[John Dill]], [[Archibald Wavell]] kaj [[Jan Smuts]]; [[Grekio]]: unua alveno de Brita Ekspedicia Korpuso al havenoj de [[Pireo]] kaj Volos; [[Beogrado]]: transdono al germana delegito de la kondiĉoj pri aliro de [[Jugoslavio]] al la pakto de trio; plua validigo ''sine die'' de la [[reĝimo de Vichy|franca]]-[[Tajlando|siama]] [[armistico]]; [[Greka-itala milito]]: por subteni grekan armeon en bataloj kontraŭ Italio, la brita ĉefministro [[Winston Churchill|Churchill]] sendis al [[Grekio]] 58 mil britajn kaj aŭstraliajn soldatojn, antaŭe lokitajn en [[Egiptio]]; [[Atlantiko]]: senspure malaperis germana [[submarŝipo]] ''U-47'', kiu sinkigis 30 [[Komerca ŝipo|komercajn ŝipojn]] kaj [[kirasŝipo]]; apud [[Islando]] estis sinkigita de britaj [[korveto]]j ''U-70'' * [[1942]]: [[Birmo|Birma]] Fronto: [[britoj]] evakuiĝis suden de [[Jangono]]; [[Indonezio|Indonezia]] Fronto: sur [[Javo]] [[japanoj]] okupis [[Surabajo]]n * [[1943]]: [[Volinia masakro]]: ĉ. 130 personoj pereis dum [[masakro]] de pola vilaĝo Kaszyce (proksime al [[Przemyśl]]) fare de germanaj-ukrainaj taĉmentoj; [[Operaco Reinhardt]]: al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] estis alveturigitaj 690 judoj de [[Berlino]], el kiuj 447 oni tuj mortigis per [[gaso]]; [[Ekvadoro]]: sensukcesa armea [[puĉo]] * [[1944]]: Decidiĝis unuiĝo de [[Pola Enlanda Armeo]] kaj [[Naciaj Armitaj Fortoj de Pollando]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Podolio]]: trupoj de la sovetunia 1-a kaj 2-a Ukraina Fronto atingis [[Ternopilo]]n kaj [[Braclava Vojevodio|Braclavo]]n; [[Ĉeĉena-Inguŝa ASSR|Ĉeĉeno-Inguŝan ASSR]] estas malfondita, ĝia teritorio eniris [[Stavropola regiono|Stavropolan regionon]]; itala registaro kun marŝalo [[Pietro Badoglio]] turnis sin al registaro de [[Sovetunio]] pri ligo de senperaj diplomatiaj rilatoj * [[1945]]: [[NKVD]] hazarde arestis polan generalon [[August Emil Fieldorf|A. Fieldorf]] — nerekonita, li estis sendita al [[Gulago]] en [[Uralo]]; la sovetunia 2-a Belorusa Fronto konkeris vilaĝojn en [[Pomerio]]; sovetaj kaj polaj [[soldato]]j konkeris [[Starogard Gdański|Starogard]]; apud [[Schivelbein]] pola kaj soveta armeoj likvidis armean korpuson de [[SS (organizo)|SS]]; [[usona aerarmeo]] atakis [[Dortmund]], [[Bielefeld]] kaj [[Soest]]; [[Slovakio]]: trupoj de la sovetunia 2-a Ukraina Fronto konkeris [[Banská Bystrica]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en [[Vestfalio]] usona armeo atingis linion [[Schweich]]-[[Daun]] en montaro [[Ejfelo]], atingis la riveron [[Ahr]] kaj konkeris [[Kolonjo]]n; marŝalo [[Josip Broz Tito|J. Tito]] kreis portempan [[kabineto]]n de [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio|socialisma Jugoslavio]] * [[1946]]: En la [[zono de postmilita Germanio okupita de Sovetunio]] estis fondita la komunisma junulara organizaĵo ''[[Freie Deutsche Jugend]]'' * [[1947]]: En [[Paragvajo]] eksplodis [[enlanda milito]] * [[1948]]: Insularo [[Dodekanesoj]] revenis al [[Grekio]] * [[1950]]: Komunisma [[Pollando]]: [[Leĝdona povo|Leĝdona]] [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] akceptis leĝon pri labordevo; [[Islando]] aliĝis al [[Konsilio de Eŭropo]]; [[Malvarma milito]]: [[Sovetunio]] publike neis ke Klaus Fuchs estis sovetia [[spionado|spiono]] * [[1953]]: [[Stalinismo]]: Ŝtat-Konsilio de [[Pola Popola Respubliko]] ŝanĝis nomon de la urbo [[Katowice]], kies loĝantoj vekiĝis en Stalingrad, samtempe [[Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco]], ankoraŭ konstruata, ricevis la nomon de [[Stalin]] (du tagojn post lia morto), oni ankaŭ ekplanis antaŭ la palaco monumenton al Stalin * [[1965]]: [[Afrikusona Civilrajta Movado]]: [[marŝado el Selma al Montgomery]] de [[senperforto|senperfortaj]] [[aktivismo|aktivuloj]] komencita en [[Alabamo]] * [[1966]]: [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|Prezidanto de la Respubliko]] [[Charles de Gaulle]] anoncis forlason de [[NATO]] fare de [[Francio]] * [[1967]]: [[Sovetunio]] enkondukis 5-[[labortago|labortagan]] [[semajno]]n kun dutaga [[ripozo]] * [[1969]]: [[Golda Meir]] iĝis unua virina [[Ĉefministroj de Israelo|ĉefministro de Israelo]]; [[Muzikalbumo]] de brita art-roka grupo [[Genesis]] ''[[From Genesis To Revelation]]'' aperis * [[1973]]: Malkovro de la [[Kometo Kohoutek|kometo ''Kohoutek'']] * [[1980]]: Petrolŝipo ''Tanio'' rompiĝis apud Portsall ([[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]]) - 8 maristoj mortis, dum 8000 tunoj da [[naftoverŝo|peza brulaĵo]] disvastiĝis sur maro kaj poluis marbordojn de [[Finistère]] kaj [[Côtes-du-Nord]] * [[1981]]: [[Metroo de Erevano]] ekfunkciis en [[Armenio]] * [[1984]]: [[Pola Popola Respubliko]]: okupacia [[striko]] komencita en [[agrikultura lernejo]] apud [[Garwolin]] - kelkcent lernantoj ĝis aprilo protestis kontraŭ forigo de [[kruco]]j * [[1986]]: Sur fundo de [[Atlantika Oceano]] oni trovis [[Kosmopramo Challenger|Kosmopramon Challenger]] kun kadavroj de 7 [[kosmonaŭto]]j * [[1987]]: [[Masakro de Lieyuo]] per [[Tajvano|tajvana]] armeo kontraŭ [[Vjetnamoj|vjetnamaj]] [[rifuĝinto]]j kaj [[Ĉina Popola Respubliko|ĉinaj]] [[fiŝkaptisto]]j * [[1989]]: Post publikigo de la [[romano]] ''[[La satanaj versoj]]'' de [[Salman Rushdie]], [[Irano]] rompis diplomatiajn rilatojn kun [[Britio]]; Pro protestado en [[Tibeto]] [[ĉinoj]] enkondukis [[militjuro]]n * [[1991]]: [[Ŝtatestro]] de [[Litovio]] [[Vytautas Landsbergis]] ricevis norvegan popolan pacpremion - 2.850.000 [[norvega krono|norvegajn kronojn]], surbaze de kiu estis fondita lianoma [[fondaĵo]] * [[1996]]: Unua demokratie elektita parlamento formiĝis en [[Palestino]] * [[2001]]: Generalo [[Ariel Ŝaron]] iĝis [[Ĉefministroj de Israelo|ĉefministro de Israelo]] * [[2003]]: [[Václav Klaus]] iĝis prezidento de Ĉeĥio; malkovro de la [[nanoplanedo]] ''[[Haŭmeo]]'' * [[2004]]: Konservativa [[Nea Dimokratia]] gajnis parlamentan baloton en [[Grekio]] * [[2006]]: [[Barato]]: ne malpli ol 20 personoj pereis kaj 60 vundiĝis en serio de bomb[[atenco]]j en [[Varanasio]] * [[2007]]: [[Karpatoj]]: Transkarpata Regiona Konsilio decidis agnoski [[rutenoj]]n kiel denaskan [[nacieco]]n de [[Transkarpatio]] * [[2009]]: [[Kosma observatorio]] ''[[Misio Kepler|Kepler]]'' komencis serĉi [[Ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemajn planedojn]], kiuj similus al la tera [[planedsistemo]] ([[sunsistemo]]) * [[2010]]: [[Niĝerio]]: kelkcent homoj pereis en [[religio|religia]] [[tumulto]] apud urbo [[Jos (urbo)|Jos]] * [[2011]]: Komenciĝis proceso de estinta prezidento de Francio [[Jacques Chirac]], akuzita pri [[korupto]] kiam li estis urbestro de [[Parizo]]; [[Libia enlanda milito]]: registaraj fortoj komencis [[sieĝo]]n de [[Misrata]] * [[2013]]: [[Siria enlanda milito]]: venko de ribelantoj en la batalo de [[Ar-Raka]]; Respublikana senatano [[Rand Paul]] en [[Usona Senato]] en la tagoj 6–7 marto dum pli ol 12 horoj alparoladis por bloki [[voĉdonado]]n al posteno de [[CIA]] * [[2021]]: [[Papo Francisko]] dum sia [[pilgrimado]] al [[Irako]] vizitis [[Gubernio Ninivo|gubernion Ninivo]] (i.a. rekonstruatan [[Mosulo]]n), kie [[kurdoj]] provizore akceptis [[kristanismo|kristanojn]] post ilia [[persekuto|persekutado]] kune kun [[jezidoj]] fare de [[ISIS]] - oficiale postrestis 250 mil kristanoj, el 1 500 000 [[persono]]j. [[Meso (diservo)|Meso]] en [[Arbil]] finis la viziton * [[2022]]: [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: dum la nokto estis amase pripafataj [[Kievo]], [[Ĥarkivo]], [[Ĉernihivo]] kaj [[Mikolajivo]]; [[Ĉuhujivo]] rekonkerita de ukraina armeo * [[2023]]: ukraina registaro aprobis devigan [[evakuado]]n de infanoj el militaj zonoj; [[Usono]] [[sankcio|sankciigis]] du elektronikajn [[firmao]]jn el [[Kanado]] pro apogo de militagoj en [[Ukrainio]] == Naskiĝoj == * [[189]]: [[Publius Septimius Geta]], romia imperiestro (m. [[211]]) * [[1481]]: [[Baldassare Peruzzi]], itala arkitekto kaj pentristo (m. [[1536]]) * [[1543]]: [[Johann Kasimir von Pfalz-Simmern]], germana princo de [[Palatinato]] (m. [[1592]]) *[[1601]]: [[Johann Michael Moscherosch]], germana politikisto, pedagogo kaj satiristo * [[1671]]: [[Robert Roy MacGregor]] ("Rob Roy"), skota popola heroo (m. [[1734]]) * [[1678]]: [[Filippo Juvarra]], itala arkitekto (m. [[1736]]) * [[1693]]: [[Klemento la 13-a]], papo (m. [[1769]]) * [[1715]]: [[Ewald Christian von Kleist]], germana verkisto kaj oficiro de prusa armeo (m. [[1759]]) * [[1752]]: [[Carl Friedrich Cramer]], germana eldonisto kaj filologo (m. [[1807]]) * [[1765]]: [[Joseph Nicéphore Niépce]], franca fizikisto kaj inventisto, pioniro de fotarto ([[dagerotipio]]) (m. [[1833]]) * [[1785]]: [[Alessandro Manzoni]], itala poeto kaj romanisto (m. [[1873]]) * [[1792]]: [[John Herschel]], angla astronomo, fizikisto kaj kemiisto, malkovrinto de [[Urano (planedo)|Urano]] (m. [[1871]]) * [[1792]]: [[Karl August Büttner]], germana juristo (m. [[1843]]) * [[1799]]: [[František Ladislav Čelakovský]], ĉeĥa poeto, verkisto, kritikisto, tradukisto (m. [[1852]]) * [[1835]]: [[Daniel Giraud Elliot]], usona zoologo, kunfondinto de la [[Usona Muzeo de Natura Historio]], la [[Usona Asocio de Ornitologoj]] kaj la [[Zoologia Societo de Francio]] (m. [[1915]]) * [[1850]]: [[Tomáš Garrigue Masaryk]], ĉeĥa filozofo, unua prezidento de Ĉeĥoslovakio (m. [[1937]]) * [[1862]]: [[Károly Ratkovszky]], hungara arbarkulturisto kaj zoologo (m. nekonata) * [[1870]]: [[Zoltán Thury]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1906]]) * [[1872]]: [[Piet Mondriaan]], nederlanda pentristo (m. [[1944]]) * [[1875]]: [[Tony Jules Gueritte]], franca konstrua inĝeniero kaj [[esperantisto]] konata de paroladoj kaj artikoloj, vivanta en [[Anglio]] (m. nekonata) * [[1875]]: [[Maurice Ravel]], franca komponisto (m. [[1937]]) * [[1877]]: [[Christian Keyßer]], germana misiisto kaj lingvisto (m. [[1961]]) * [[1881]]: [[Ferenc Kolozsvári-Szeszák]], hungara skulptisto (m. [[1919]]) * [[1886]]: [[Fernand Blangarin]], franca suboficiro, partoprenanto de [[ruĝuloj|ruĝulaj]] kongresetoj en [[Ĝenevo]] kaj [[Kembriĝo]], gvidanto de [[laboristo|laboristaj]] [[asocio]]j [[Paco Libereco]], [[Liberiga Stelo]] kaj de [[Laborista Esperanto-movado]], redaktanto de "[[Internacia Socia Revuo]]", kaj kunlaboranto de "[[Le Travailleur Espérantiste]]" (m. [[1914]]) * [[1886]]: [[Sári Somló]], hungara skulptistino, verkistino, poetino (m. [[1970]]) * [[1890]]: [[Gábor Gergelyffy]], hungara komponisto, verkisto (m. [[1970]]) * [[1894]]: [[Ferenc Máthé]], rumania hungara franciskano, redaktoro (m. [[1970]]) * [[1895]]: [[Lajos Ákom]], hungara orgenisto, komponisto (m. [[1961]]) * [[1898]]: [[Pál Bodó]], rumania hungara ĵurnalisto, tradukisto (m. [[1975]]) * [[1902]]: [[Heinz Rühmann]], germana aktoro kaj reĝisoro (m. [[1994]]) * [[1904]]: [[Reinhard Heydrich]], germana-[[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazia]] ĉefo de [[Sicherheitsdienst|sekreta polico]] kaj de politika polico, [[SS (organizaĵo)|SS]]-altrangulo, [[militkrimo|militkrimulo]], unu el ĉefaj arkitektoj de [[holokaŭsto]] (m. [[1942]]) * [[1906]]: [[László Somlai]], hungara pentraĵ-agento, prezidanto de [[Hungara Esperantista Societo Laborista]] (m. [[1971]]) * [[1908]]: [[Anna Magnani]], itala aktorino (m. [[1973]]) * [[1909]]: [[Ryszard Siwiec]], soldato de [[Pola Enlanda Armeo]], filozofo (m. [[1968]]) * [[1911]]: [[Lajos Dánér]], hungara poeto, redaktoro kaj tradukisto (m. [[1964]]) * [[1911]]: [[Sachchidananda Vatsyayan 'Ajneya']], barata verkisto kaj tradukisto (m. [[1987]]) * [[1912]]: [[Verda Majo]] (pseŭdonimo de Hasegawa Teru), japan-devena ĉina [[esperantistino]], konata de la ''[[Verkoj de Verda Majo]]'' (m. [[1947]]) * [[1914]]: [[Lee Young]], usona ĵaz-frapinstrumentisto kaj sondisko-produktanto (m. [[2008]]) * [[1919]]: [[Sándor Kicsi]], hungara historiisto kaj redaktoro (m. [[2004]]) * [[1923]]: [[Jan Rodowicz]], pola [[skoltismo|skolto]] kaj soldato de [[Pola Enlanda Armeo]] (m. [[1949]]) * [[1923]]: [[Thomas Keating]], usona trapisto kaj pastro (m. [[2018]]) * [[1924]]: [[Antal Forró]], rumania hungara pentristo (m. [[1982]]) * [[1924]]: [[Abe Kobo]], japana verkisto, dramaturgo kaj scenaristo (m. [[1993]]) * [[1929]]: [[János Székely]], rumania hungara poeto, dramisto, eseisto (m. [[1992]]) * [[1931]]: [[Miklós Mitruly]], rumania hungara [[folkloristo]] (m. [[2019]]) * [[1931]]: [[Wolfgang Tittelbach-Helmrich]], germana teologo kaj superintendanto evangelia (m. [[2000]]) * [[1936]]: [[Georges Perec]], franca verkisto (m. [[1982]]) * [[1938]]: [[David Baltimore]], usona virusologo kaj mikrobiologo Nobelpremiita (m. [[2025]]) * [[1938]]: [[Albert Fert]], franca fizikisto Nobelpremiita * [[1940]]: [[Rudi Dutschke]], germana studenta aktivulo, marksista sociologo kaj politikisto (m. [[1979]]) * [[1944]]: [[Serge Sire]], franca desegnisto de bildstrioj, kunlaboranta en ''[[La KancerKliniko]]'' kaj en [[kabaredo]] ''[[La ruza kruĉo]]'' * [[1946]]: [[Zsuzsa Koncz]], hungara [[kantistino]] * [[1948]]: [[Juan Eslava Galán]], hispana verkisto kaj publicisto * [[1948]]: [[Wim Jansen]], nederlanda esperantisto (m. [[2024]]) * [[1956]]: [[Bryan Cranston]], usona aktoro, reĝisoro kaj scenaristo * [[1960]]: [[Ivan Lendl]], usona [[tenisisto]] el [[Ĉeĥoslovakio]] * [[1961]]: [[Nicolas Dupont-Aignan]], franca politikisto * [[1961]]: [[Sanae Takaichi]], ĉefministro de Japanio * [[1968]]: [[Zsolt Erőss]], hungara montgrimpanto (m. [[2013]]) * [[1968]]: [[Przemysław Saleta]], pola boksisto, mondĉampiono pri [[piedbato-bokso]], aktoro * [[1973]]: [[Işın Karaca]], turka popkantistino kaj aktorino * [[1974]]: [[Imola Ábrahám]], hungara artistino * [[1980]]: [[Laura Prepon]], usona aktorino * [[1982]]: [[Ágnes Szakács]], rumania hungara scenejdekoraciistino, kostumistino * [[1998]]: [[Amanda Gorman]], usona poetino == Mortoj == * [[-322|322 a.K.]]: [[Aristotelo]], greka [[filozofo]] (n. [[-384|384 a.K.]]) * [[161]]: [[Antonino Pia]], romia imperiestro (n. [[86]]) * [[851]]: [[Nevenoeo]], unua duko de Bretonio (n. nekonata) * [[974]]: [[Johano de Gorzo]], [[abato]], diplomato, sanktulo de [[Loreno]] (n. ĉirkaŭ [[905]]) * [[1111]]: [[Bohemundo de Tarent]], [[normanoj|normana]] kavaliro, [[Antioĥa princlando|princo de Antioĥio]], unu el gvidantoj de la [[unua krucmilito]] (n. [[1058]]) * [[1274]]: [[Tomaso de Akvino]], itala filozofo kaj teologo, [[Doktoro de la Eklezio]], sanktulo (n. [[1225]]) * [[1517]]: [[Maria de Hispanio (Portugalio)|Maria de Hispanio]], princino de [[Aragono]], reĝino de Portugalio (n. [[1482]]) * [[1623]]: [[Nicolaus de Smit]], belga tukfaristo (n. [[1541]]) * [[1625]]: [[Johann Bayer]], germana juristo kaj astronomo (n. [[1572]]) * [[1657]]: [[Hayashi Razan]], japana filozofo, instruisto de [[ŝoguno]]j (n. [[1583]]) * [[1724]]: [[Inocento la 13-a]], papo (n. [[1655]]) * [[1750]]: [[François Roux]], germana filologo, gramatikisto, leksikografo kaj pedagogo (n. [[1674]]) * [[1809]]: [[Johann Georg Albrechtsberger]], aŭstra muzikinstruisto (n. [[1736]]) * [[1875]]: [[John Edward Gray]], brita zoologo kaj ornitologo (n. [[1800]]) * [[1884]]: [[József Lugossy]], hungara lingvisto kaj [[orientalisto]] (n. [[1812]]) * [[1889]]: [[José Olallo Valdés]], kuba pastro, [[flegado|flegisto]], beatigito (n. [[1820]]) * [[1891]]: [[Franc Miklošič]], aŭstra slavisto kaj juristo (n. [[1813]]) * [[1931]]: [[Pál Robicsek]], hungara oficisto kaj ĵurnalisto, redaktoro de "[[La Verda Standardo]]", prezidanto de la [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]] (n. [[1892]]) * [[1932]]: [[Aristide Briand]], ĉefministro de Francio, Nobelpremiito (n. [[1862]]) * [[1933]]: [[John Mabon Warden]], skota [[aktuaro]] kolektinta 5000 librojn pri [[stenografio]], prezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], membro de [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]] (n. [[1856]]) * [[1941]]: [[Günther Prien]], germana oficiro, komandanto de [[U-boato]] (n. [[1908]]) * [[1942]]: [[Konstantyn Dominik]], pola [[episkopo]], profesoro de Supera Porpastra Seminario en [[Pelplin]], kie li fondis [[Esperanto]]-rondon, partoprenanto de [[UK 1912]] (n. [[1870]]) * [[1945]]: [[Adolf Bartels]], germana literaturhistoriisto kaj ĵurnalisto, [[kontraŭjudismo|kontraŭjudisto]] (n. [[1862]]) * [[1946]]: [[Hendrik Adamson]], estona instruisto, [[Esperanto-verkisto]] publikiganta en "[[Literatura Mondo]]", "[[Malgranda Revuo]]", "[[Norda Prismo]]" kaj enestanta en poem-[[antologio]] ''[[Dekdu Poetoj]]'' (n. [[1891]]) * [[1949]]: [[Hieronim Dekutowski]], pola komandanto de la [[Polaj Armitaj Fortoj en Okcidento]], de [[partizano|partizanaj]] taĉmentoj kaj de [[Libero kaj Sendependo]] (n. [[1918]]) * [[1952]]: [[Jogananda]], barata [[jogo|jogano]] kaj guruo (n. [[1893]]) * [[1969]]: [[Magda Simon]], rumania hungara ĵurnalistino, verkistino (n. [[1908]]) * [[1975]]: [[Miĥail Baĥtin]], rusa, soveta filozofo, [[Literaturscienco|literatursciencisto]], lingvisto (n. [[1895]]) *[[1979]]: [[Ernst Leißling]], germana speciala instruisto kaj regionhistoriisto (n. [[1883]]) * [[1983]]: [[Larisa Henijuŝ]], belorusa proza verkistino kaj poetino (n. [[1910]]) * [[1985]]: [[Arkady Fiedler]], pola prozisto, natursciencisto, [[vojaĝisto]] kaj raportisto (n. [[1894]]) * [[1988]]: [[Irma Allodiatoris]], hungara antropologino, scienchistoriistino kaj bibliografino (n. [[1912]]) * [[1984]]: [[Mihály Gündisch]], rumania hungara kuracisto (m. [[1906]]) * [[1997]]: [[Edward Mills Purcell]], usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1912]]) * [[1999]]: [[Stanley Kubrick]], usona reĝisoro (n. [[1928]]) * [[1999]]: [[Georgi Dimov]], bulgara esperantisto, instruinta [[Esperanto]]n en la tuta [[Bulgario]], [[Islando]], [[Finnlando]], [[Pollando]] kaj [[Afriko]], [[Esperanto-vortaristo]], tradukisto, [[fakdelegito]] de [[UEA]] pri [[Ĉe-metodo]] kaj [[turismo]] (n. [[1906]]) * [[1999]]: [[Dezső Palotás]], rumania hungara poeto, verkisto, grafikisto (n. [[1951]]) * [[2002]]: [[Adalberto Huleŝ]], hungara verkisto, poeto, filozofo, tradukisto, profesoro kaj [[Esperanto-verkisto]], laboranto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]] (n. [[1926]]) * [[2001]]: [[Frankie Carle]], usona ĵaza pianisto (n. [[1903]]) * [[2006]]: [[Ali Farka Touré]], malia muzikisto, kantisto, [[gitaristo]] kaj [[mult-instrumentisto]] (n. [[1939]]) * [[2007]]: [[Frigyes Hidas]], hungara komponisto (m. [[1928]]) * [[2012]]: [[Félicien Marceau]], franca verkisto (n. [[1913]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]]: Memoro de [[Perpetua kaj Feliĉita]], [[martirino]]j de [[Kartago]], [[José Olallo Valdés]], kuba pastro * [[Albanio]]: Tago de [[Instruisto]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''7-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; {{Projektoj}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. [[Kategorio:7-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|07]] [[Kategorio:7-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0307]] 626swf2yba0srmof27n0ldvpfgasj14 0 5438 9462362 9363188 2026-08-25T14:29:54Z Aidas 3488 /* Naskiĝoj */ 9462362 wikitext text/x-wiki {{KalendaroDecembro}} {{decembro}} La '''9-a de decembro''' estas la 343-a tago de la jaro (la 344-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 22 tagoj restas. Je la 9-a de decembro okazis, interalie: ==Eventoj== * [[536]]: [[Bizanca Imperio|Bizanca generalo]] [[Belizaro]], nome de [[Justiniano la 1-a]], okupis sen batalo forlasitan de [[gotoj]] [[Romo]]n * [[656]]: Araba kalifo [[Ali ibn Abi Talib]] venkis ribelantojn en t.n. [[kamelo|kamela]] batalo apud [[Basra]] * [[730]]: En batalo de [[Ardabilo]] [[ĥazaroj]] neniigis armeon de [[Umajida Kaliflando]] * [[1165]]: [[Vilhelmo la 1-a (Skotlando)|Vilhelmo la 1-a]] iĝis reĝo de Skotlando * [[1212]]: [[Majenco]]: [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] iĝis [[Listo de Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio|reĝo de Germanio]] * [[1410]]: En [[Nieszawa]] oni subskribis, post la [[batalo de Grunwald]], [[armistico]]n kun la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]], enkonduka al [[pactraktato]] en [[Toruń]], kiu finis la grandan militon (1409-1411) * [[1425]]: [[Malaltaj Landoj]]: papo [[Marteno la 5-a]] fondis [[Katolika universitato de Loveno|Katolikan universitaton de Loveno]] * [[1437]]: Post hastema foriro el [[Bohemio]], reĝo [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo]] mortis en [[Znojmo]] survoje al [[Hungario]] * [[1531]]: [[Meksiko]]: unua apero de [[Nia Damo de Gvadalupo]] * [[1582]]: [[Francio]] akceptis [[Gregoria kalendaro|gregorian kalendaron]] * [[1687]]: [[Jozefo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 1-a]] en la aĝo de 9 jaroj kroniĝis kiel [[Listo de hungariaj ŝtatestroj|reĝo de Hungario]], kiu tiel fariĝis [[feŭdo]] de [[Habsburgoj]] * [[1688]]: [[Glora Revolucio]]: venko de la armeo de [[Vilhelmo la 3-a (Anglio)|Vilhelmo la 3-a]] en batalo de Reading ([[Wiltshire]]) * [[1775]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: post malvenko en batalo britaj aŭtoritatoj estis devigitaj evakuiĝi el la [[kolonio de Virginio]] * [[1824]]: [[Batalo de Ayacucho]] - decida [[batalo]], kadre de militoj por sendependeco de [[Latin-Ameriko]], post kiu finiĝis [[kolonio|kolonia]] regado de la [[Hispana Imperio]] * [[1825]]: [[Konstantin Pavloviĉ]] iĝis imperiestro de la [[Rusia imperio]] * [[1836]]: En [[Sankt-Peterburgo|Peterburgo]] okazis premiero de [[opero]] ''Vivo por la [[caro]]'' kun muziko de [[Miĥail Glinka]] kaj [[libreto]] de Nestor Kukolnik kaj [[Vasilij Ĵukovskij]] * [[1856]]: Brita armeo en milito kontraŭ [[kaĝaroj]] konkeris [[Buŝehro]]n * [[1892]]: Franca astronomo [[Auguste Charlois]] malkovris asteroidon [[349 Dembovsko|Dembowska]]; angla futbalklubo [[Newcastle United F.C.]] fondita * [[1903]]: [[Franca Parlamento]] unuanime malakceptis [[virina balotrajto|virinan balotrajton]] * [[1905]]: [[Dresdeno]]: premiero de la opero [[Salomeo (opero)|''Salomeo'']] de [[Richard Strauss]]; en [[Francio]] estis voĉdonita [[leĝo malkuniganta eklezion kaj ŝtaton]], stariganta [[apartigo de eklezio kaj ŝtato|apartigon de eklezio kaj ŝtato]] * [[1910]]: [[pastro|Pastra]] [[dekonaĵo]] estis abolita en [[Svedio]] * [[1916]]: [[Unua Mondmilito]]: Sur polaj teritorioj, pli frue [[dispartigoj de Pollando|aneksitaj de rusoj]], ekvalidis nova [[valuto]], la [[pola marko]], kies bazo estis dispono de germana [[guberniestro]] generalo Hans von Beseler * [[1917]]: [[Unua Mondmilito]]: Brita armeo konkeris [[Jerusalemo]]n; [[Rumanio]] subskribis [[armistico]]n kun [[Aŭstrio-Hungario]] kaj la [[Germana Regno]]; [[Krimeo]]: en [[Baĥĉisarajo]] fondiĝis plej supera [[institucio]] de [[krime-tataroj]] * [[1918]]: [[Nacia koalicio (Finnlando)|Nacia koalicio]] estis fondita en [[Finnlando]] * [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: registaro de [[Ignacy Jan Paderewski]] demisiis; [[Alexandru Vaida-Voevod]] iĝis [[listo de ĉefministroj de Rumanio|ĉefministro de Rumanio]] * [[1921]]: [[Brazilo]] agnoskis [[de jure]] sendependecon de [[Litovio|litova ŝtato]] * [[1922]]: [[Gabriel Narutowicz]] iĝis unua [[Listo de prezidantoj de Pollando|prezidento de Pollando]] * [[1924]]: [[Hungario]] kaj [[Nederlando]] subskribis [[industrio|industrian]] traktaton * [[1926]]: [[Kim Koo]] iĝis prezidanto de elmigrinta Provizora Registaro de [[Koreio]] * [[1930]]: [[Dua Pola Respubliko]]: En [[Katowice]] kunvenis unuafoje [[Silezio|Silezia]] [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] de la 3-a oficperiodo * [[1931]]: [[Dua Hispana Respubliko]] proklamita: [[Hispana parlamento]] voĉdonis [[Konstitucio de la Hispana Respubliko de 1931|Konstitucion de la Hispana Respubliko]] * [[1937]]: [[Dua japana-ĉina milito]]: batalo pri [[Nankino]] komenciĝis - post falo de la urbo la 13-an de decembro [[japanoj]] efektivigis [[amasbuĉo de Nankino|amasbuĉon de Nankino]] * [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: en [[Zakopane]] komenciĝis tritaga konferenco de reprezentantoj de [[ministerio pri eksteraj rilatoj|ministerioj pri eksteraj rilatoj]] de [[Germanio]] kaj [[Sovetunio]] dediĉita al [[deportado]] de loĝantaro inter la du ŝtatoj; soveta okupado de Pollando: nokte en [[Lvovo]] de la 9-a/10-a de decembro [[NKVD]] arestis kaj malliberigis ĉirkaŭ 2000 polajn [[oficiro]]jn * [[1940]]: [[Okcidenta Dezerta Kampanjo]]: [[Aliancanoj]] frakasis plimulton de la 10-a itala armeo, eniris al [[Cyrenaica]] komencante ofensivon, kiu forigis [[italoj]]n de [[Egiptio]] - britaj kaj [[Komunumo de Nacioj|komunumaj]] trupoj komencis la unuan gravan militan operacon * [[1941]]: [[Lublina geto]] establiĝis; [[Pacifiko]]: [[japanoj]] paraŝutis sur [[Filipinoj]]; [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Ĉinio]] deklaris militon al [[Japanio]], [[Germanio]] kaj [[Italio]], kune kun [[Kubo]], [[Gvatemalo]] kaj [[Filipina Komunumo]] * [[1942]]: [[Ribelo de Zamość]]: taĉmento de [[Kamparanaj Batalionoj]] bruligis 55 [[bieno]]jn de germanaj koloniistoj en vilaĝo Nawóz, el kiuj [[poloj]] estis [[deporto|deportitaj]]; [[Suda Pacifiko]]: sur [[Nov-Gvineo]] aŭstralia 21-a Infanteria Bataliono likvidis lastajn japanajn rezistejojn * [[1943]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de la 2-a Ukraina Fronto de la [[Ruĝa Armeo]] kune kun [[partizano]]j de [[Kirovohrad]] liberigis [[Znamjanka]] ([[Orjola provinco]]) * [[1946]]: Unua el 12 [[Nurenbergaj procesoj]] kontraŭ pli ol 20 [[NSDAP|naziaj]] [[krimo|krimuloj]] komenciĝis * [[1948]]: [[Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj]] akceptis [[Konvencio pri prevento kaj punado de la krimo genocido|Konvencion pri prevento kaj punado de la krimo genocido]] * [[1952]]: [[Granda londona smogo de 1952|Granda londona smogo]] mortigis ĉirkaŭ 12 mil personojn * [[1953]]: [[Makartiismo]]: usona [[General Electric]] anoncis maldungon de [[komunismo|komunistoj]] * [[1956]]: En [[Lodzo]] oni reaktivigis la Asocion de Pola [[Skoltismo]] * [[1958]]: Usona [[antikomunismo|kontraŭkomunista]] politika premgrupo [[Societo John Birch]] fondiĝis * [[1961]]: [[Israelo]]: [[Adolf Eichmann]] prijuĝita kulpa de [[militkrimo]]j dum la dua mondmilito; [[Tanganjikio]] sendependiĝis * [[1962]]: [[Arizono]]: [[Nacia parko Petrified Forest|Nacia Parko de Ŝtoniĝinta Arbaro]] fondiĝis * [[1966]]: [[Barbado]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1967]]: [[Nicolae Ceaușescu]] iĝis gvidanto de [[Rumana Socialisma Respubliko]]; [[Turkio]]: studentoj de [[altlernejo]]j okazigis en [[Ankaro]] manifestacion kontraŭ [[NATO]] * [[1968]]: Usona inventisto [[Douglas Engelbart]] prezentis [[hiperteksto]]n kaj [[komputila muso|komputilan muson]], inventitan en sia [[laboratorio]] * [[1969]]: Usona ministro pri eksterlandaj aferoj [[William P. Rogers]] proponis planon pri [[armistico]] en la [[konsuma milito]] inter [[Israelo]] kaj arabaj [[palestinanoj]] * [[1971]]: [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] aniĝis al [[UN]] * [[1979]]: [[Monda Organizaĵo pri Sano]] atestis tutmondan elradikigon de [[variolo]], igante ĝin unusola homa [[infekta malsano]] tute elradikigita * [[1981]]: Monumento al klasikulo de la [[belorusa literaturo]] [[Maksim Bahdanoviĉ]] estis inaŭgurita en [[Minsko]] * [[1984]]: [[Konfederacio de Sendependa Pollando|Konfederacion de Sendependa Pollando]] forlasis kvar membroj, interalie [[Romuald Szeremietiew]] - la kaŭzo estis manko de interkonsento kun gvidantoj de la [[partio (politiko)|partio]] pri [[konspiro|konspira]] agado * [[1986]]: En [[Parizo]] malfermiĝis [[Musée d'Orsay]] * [[1987]]: En [[Cisjordanio]] kaj [[Gaza Sektoro]] komenciĝis unua [[intifado]] de [[palestinanoj]] * [[1988]]: Testoflugo de la sveda ĉasaviadilo [[Saab JAS 39 Gripen]] * [[1991]]: [[Pollando]]: en [[Toruń]] komencis disaŭdigi [[Radio Maryja]] * [[1992]]: Brita ĉefministro [[John Major]] anoncis en [[House of Commons (Britio)|Ĉambro de komunumuloj]] separon de [[Diana Spencer]] disde [[Karlo, princo de Kimrujo]] * [[2003]]: 6 personoj pereis kaj 13 vundiĝis en [[sinmortigo|sinmortiga]] [[atenco]] fare de du [[ĉeĉenoj|ĉeĉenaj]] teroristoj en [[Moskvo]] * [[2004]]: La Supera Kortumo de [[Kanado]] decidis, ke [[samseksa geedzeco]] estas [[konstitucio|konstitucia]] * [[2005]]: Lasta trafiko de la [[Londona etaĝa buso]] * [[2006]]: [[Christer Fuglesang]] iĝis unua svedo en la kosmo, flugante per [[Kosmopramo Discovery]] * [[2007]]: Vizitanta [[Irako]]n brita ĉefministro [[Gordon Brown]] anoncis transdonon de [[Basra]]-provinco en suda Irako al irakaj sekurecaj taĉmentoj * [[2008]]: En [[Litovio]] ekfunkciis registaro de [[Andrius Kubilius]]; [[Guberniestro]] de [[Ilinojo]] [[Rod Blagojevich]] estis arestita sub riproĉo de [[korupto]] * [[2011]]: En [[Bruselo]] estis subskribita traktato pri aliĝo de [[Kroatio]] al [[Eŭropa Unio]] * [[2012]]: Sub influo de sociaj protestoj en Egiptujo prezidento [[Mohamed Mursi]] nuligis dekretojn, kiuj plivastigis lian regopon * [[2016]]: [[Sud-Koreio|Sudkorea]] parlamento suspendis prezidantecon de [[Bak Geun-Hje]] * [[2017]]: [[Aŭstralio]] iĝis la 26-a lando, kiu validigis [[samseksa edzeco|samseksan edzecon]] * [[2019]]: Monda Kontraŭ[[dopado|dopada]] Agentejo ekskludis [[Rusio]]n por laŭvicaj kvar jaroj partopreni [[Somera Olimpiko 2020|Someran Olimpikon en Tokio]] kaj [[Vintra Olimpiko|Vintran Olimpikon]] en [[Pekino]] ==[[Esperantujo]]== * [[1902]]: [[Esperanto-movado en Ĉeĥio]]: unua [[Esperanto-klubo]] en [[Prago]] estis fondita ==Naskiĝoj== * [[1508]]: [[Gemma Frisius]], nederlanda matematikisto, kartografo, filozofo kaj instrumento-fabrikanto (m. [[1555]]) * [[1571]]: [[Willem Blaeu]], nederlanda [[kartografo]] kaj [[eldonisto]] (m. [[1638]]) * [[1579]]: [[Martín de Porres]], perua dominikano, [[mistiko|mistikulo]], sanktulo (m. [[1639]]) * [[1594]]: [[Gustavo la 2-a Adolfo (Svedio)|Gustavo la 2-a Adolfo]], reĝo de Svedio (m. [[1632]]) * [[1608]]: [[John Milton]], angla poeto (m. [[1674]]) * [[1695]]: [[Franz Anton Danreiter]], aŭstra pejzaĝarkitekto kaj desegnisto (dato de la baptiĝo) (m. [[1760]]) * [[1717]]: [[Johann Joachim Winckelmann]], germana arkeologo kaj verkisto, fondinto de la [[historio de arto]] kaj scienca [[arkeologio]] (m. [[1768]]) * [[1742]]: [[Carl Wilhelm Scheele]], sveda-germana [[apotekisto]] kaj kemiisto, malkovrinto de [[oksigeno]], [[kloro]], [[molibdeno]], [[volframo]], [[glicerino]] kaj de pluraj [[acido]]j (m. [[1786]]) * [[1748]]: [[Claude Louis Berthollet]], franca kuracisto kaj kemiisto, kunkreinto de kemia [[nomenklaturo]] (m. [[1822]]) * [[1751]]: [[Maria Luiza de Parma]], reĝino de Hispanio (m. [[1819]]) * [[1772]]: [[Bálint Kiss]], hungara kalvinana pastro, historiisto (m. [[1853]]) * [[1773]]: [[Armand Augustin Louis de Caulaincourt]], franca [[markizo]], generalo kaj diplomato (m. [[1827]]) * [[1809]]: [[Hermann Sauppe]], germana filologo klasika, pedagogo kaj epigrafisto (m. [[1893]]) * [[1821]]: [[Ferenc Balássy]], hungara historiisto, katolika pastro (m. [[1896]]) * [[1831]]: [[Maurice de Hirsch]], germana entreprenisto kaj mecenato (m. [[1896]]) * [[1837]]: [[Émile Waldteufel]], franca komponisto (m. [[1915]]) * [[1842]]: [[Petro Kropotkin]], rusa sciencisto kaj anarkiisto, teoriisto de [[anarki-komunismo]] (m. [[1921]]) * [[1847]]: [[Sándor Lipthay]], hungara inĝeniero, profesoro (m. [[1905]]) * [[1860]]: [[Otto W. Zeidlitz]], sveda pastro, kunfondinto de [[Esperanto-klubo]] en [[Uppsala]], [[Esperanto-verkisto]] kaj tradukisto (m. [[1943]]) * [[1861]]: [[Hélène Smith]], franca [[mediumo|mediumino]], popularigantino de [[Aŭtomata Skribado]], profesorino de psikologio ĉe la [[Universitato de Ĝenevo]] (m. [[1929]]) * [[1863]]: [[Boris Hrinĉenko]], ukraina verkisto, etnografo, kleriga aganto, tradukisto (m. [[1910]]) * [[1864]]: [[Ernest Deligny]], franca bibliotekisto, [[volapukisto]] kaj esperantisto, ano de 18 [[Universala Kongreso|UK-oj]], enestanta en ''[[Laŭroj]]'' (m. [[1950]]) * [[1868]]: [[Fritz Haber]], germana Nobelpremiita kemiisto (m. [[1934]]) * [[1872]]: [[Antal Kóczé]], hungara ciganmuzikestro (m. [[1926]]) * [[1876]]: [[Sam Jansson]], sveda liceestro, vicprezidanto de [[Sveda Esperanto-Federacio|SEF]], prezidanto de [[Esperanto-movado en Svedio|Sveda Esperanto-Instituto]], nacia direktoro de [[ISOSEK]] kaj gvidanto de radioprogramo pri [[Esperanto]] (m. nekonata) * [[1882]]: [[Joaquín Turina]], hispana komponisto, dirigento de la [[Rusaj Baletoj]] (m. [[1949]]) * [[1882]]: [[Jenő Dálnoki Veress]], hungara pastro kaj fakverkisto (m. [[1968]]) * [[1883]]: [[Aleksandros Papagos]], greka [[marŝalo]], ĉefministro (m. [[1955]]) * [[1889]]: [[Hannes Kolehmainen]], finna [[longdistanca kuro|longdistanca kuristo]] (m. [[1966]]) * [[1891]]: [[Maksim Bahdanoviĉ]], belorusa poeto kaj kunkreinto de la [[belorusa lingvo]] (m. [[1917]]) * [[1892]]: [[Jozefo Alfus]], pola librotenisto kaj esperantisto, kasisto dum [[UK 1931]], kontribuanta al "[[Pola Esperantisto]]" kaj "[[Heroldo de Esperanto]]" (m. [[1969]]) * [[1895]]: [[Pasionaria]], hispana politikistino, gvidantino de la Komunista Partio de Hispanio (m. [[1989]]) * [[1898]]: [[Wacława Potemkowska]], pola verkistino, instruistino, [[sanlaboristo|sanlaboristino]] ĉe la [[Ribelo de Varsovio]] (m. [[1944]]) * [[1901]]: [[Jean Mermoz]], franca aviadisto (m. [[1936]]) * [[1901]]: [[Ödön von Horváth]], aŭstra verkisto (m. [[1938]]) * [[1909]]: [[Erzsébet Bajkó]], hungara verkistino, kunlaborantino de gazetoj (m. [[2008]]) * [[1910]]: [[Henry Lee Giclas]], usona astronomo (m. [[2007]]) * [[1911]]: [[Jan Filip]], ĉeĥa [[sacerdoto]], doktoro de [[teologio]], profesoro, verkisto, [[Esperanto-vortaristo]], konata de ''Kantareto – ĉeĥoslovakaj popolaj kantoj'' (m. [[1971]]) * [[1914]]: [[Herbert Hunger]], aŭstra papirusologo, klasika filologo kaj bizancisto (m. [[2000]]) * [[1916]]: [[Kirk Douglas]], usona aktoro (m. [[2020]]) * [[1917]]: [[György Antal]], hungara muzikpedagogo (m. [[2007]]) * [[1920]]: [[Carlo Azeglio Ciampi]], prezidento de Italio (m. [[2016]]) * [[1921]]: [[Ede Bartos]], hungara aktoro * [[1925]]: [[Ernest Gellner]], brita filozofo, sociologo kaj [[kultura antropologio|socia antropologo]] (m. [[1995]]) * [[1926]]: [[Jan Křesadlo]], ĉeĥa poeto, verkisto, psikologo, poligloto, lingvisto, artisto, tradukisto, komponisto (m. [[1995]]) * [[1929]]: [[Hans-Joachim Näther]], germana [[disidento]], ekzekutita en [[GDR]] en la periodo de [[stalinismo]] (m. [[1950]]) * [[1931]]: [[Vilmos Varga]], rumania hungara aktoro kaj deklamisto ([[2016]]) * [[1932]]: [[Donald Byrd]], usona trumpetisto de [[moderna ĵazo]] (m. [[2013]]) * [[1934]]: [[Judi Dench]], angla aktorino * [[1935]]: [[Paul T. C. Kempeneers]], belga lingvisto kaj esperantisto (m. [[2025]]) * [[1944]]: [[Vaso Papandreu]], greka politikistino, membro de [[Eŭropa Komisiono]] (m. [[2024]]) * [[1946]]: [[Sonia Gandhi]], barata politikistino, parlamentanino, prezidantino de [[Barata Nacia Kongreso]] * [[1953]]: [[John Malkovich]], usona aktoro, reĝisoro kaj [[produktoro (kinematografio)|produktoro]] * [[1954]]: [[Jean-Claude Juncker]], ĉefministro de Luksemburgio, prezidanto de [[Eŭropa Komisiono|Komisiono Juncker (2014–2019)]] * [[1956]]: [[Jean-Pierre Thiollet]], franca eseisto kaj ĵurnalisto * [[1963]]: [[Zurab Ĵvania]], ĉefministro de Kartvelio, biologo, kungvidanto de la [[revolucio de la rozoj]] (m. [[2005]]) * [[1963]]: [[Masako]], imperiestrino de Japanio * [[1964]]: [[Hape Kerkeling]], germana komediisto * [[1965]]: [[Hèctor Alòs i Font]], kataluna komputisto, prezidinto de [[kataluna Esperanto-Junularo|KEJ]], sekretario de [[Kataluna Esperanto-Asocio|KEA]], redaktoro de gazetoj "[[Kata Luno]]", "[[Freqüències]]" kaj"[[Kataluna Esperantisto]]", estrarano de [[Internacia Komitato por Etnaj Liberecoj|IKEL]], kunaŭtoro de ''[[Ek al Leg'!]]'' kaj de [[Listo de Esperanto-vortaroj|esperanto-kataluna vortaro]] * [[1968]]: [[Rozália Lőrinczi]], rumania hungara pupaktorino * [[1968]]: [[Zsolt Sándor]], rumania hungara matematikisto, ekonomikisto kaj universitata instruisto * [[1969]]: [[Attila Balázs]], hungara aktoro * [[1970]]: [[Djalma Feitosa Dias]], brazila futbalisto, membro de la [[brazila nacia teamo de futbalo]] * [[1980]]: [[Simon Helberg]], usona aktoro * [[1993]]: [[Hazel Brugger]], svisa-germana-usona kabaredistino kaj kolumnistino ==Mortoj== * [[1165]]: [[Malkolmo la 4-a]], reĝo de Skotlando, lasta kiu uzis la [[skotoj|skotan]] nomon (n. [[1141]]) * [[1437]]: [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo la 1-a]], imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. [[1368]]) * [[1565]]: [[Pio la 4-a]], papo (n. [[1499]]) * [[1625]]: [[Ubbo Emmius]], germana historiisto, geografo kaj rektoro (n. [[1547]]) * [[1631]]: [[János Rimay]], hungara nobelo, poeto, verkisto, politikisto (n. ĉirkaŭ [[1570]]) * [[1631]]: [[Liborius Wagner]], katolika pastro kaj beatigita [[martiro]] (n. [[1593]]) * [[1641]]: [[Antoon van Dyck]], flandra pentristo (n. [[1599]]) * [[1669]]: [[Klemento la 9-a]], papo (n. [[1600]]) * [[1706]]: [[Petro la 2-a (Portugalio)|Petro la 2-a]], [[regento]] kaj reĝo de Portugalio (n. [[1648]]) * [[1782]]: [[Farkas Cserey]], hungara kortega konsilanto, referanto (n. [[1719]]) * [[1798]]: [[Johann Reinhold Forster]], germana [[natura historio|naturalisto]], okupiĝanta pri [[ornitologio]] en [[Nordameriko]] (n. [[1729]]) * [[1806]]: [[Francisko (Saksio-Koburgo-Saalfeld)]], germana duko (n. [[1750]]) * [[1854]]: [[Almeida Garrett]], portugala verkisto kaj politikisto (n. [[1799]]) * [[1867]]: [[Johann Nikolaus von Dreyse]], germana inĝeniero kaj inventisto (n. [[1787]]) * [[1868]]: [[János Balassa]], hungara kuracisto, kirurgo, akuŝisto, profesoro (n. [[1814]]) * [[1871]]: [[Josef Mánes]], ĉeĥa pentristo (n. [[1820]]) * [[1897]]: [[Josef Svátek]], ĉeĥa historiisto kaj verkisto (n. [[1835]]) * [[1913]]: [[Carl Domanig]], aŭstra verkistoj kaj [[numismatiko|numismatikisto]] (n. [[1851]]) * [[1916]]: [[Natsume Sôseki]], japana verkisto kaj literatura kritikisto (n. [[1867]]) * [[1917]]: [[Alexander Winckler]], germana entreprenisto kaj politikisto (n. [[1839]]) * [[1931]]: [[Mór Szatmári]], hungara ĵurnalisto kaj politikisto (n. [[1856]]) * [[1933]]: [[Sreten Adžić]], serba pedagogo, instruisto, verkisto kaj [[esperantisto]] (n. [[1856]]) * [[1936]]: [[Juan de la Cierva]], hispana inĝeniero, inventisto kaj piloto (n. [[1895]]) * [[1937]]: [[Gustaf Dalén]], sveda Nobelpremiita fizikisto kaj [[inventisto]] (n. [[1869]]) * [[1941]]: [[Dmitrij Mereĵkovskij]], rusa verkisto, poeto, tradukisto, literatura kritikisto kaj filozofo, kunkreinto de la rusa [[Simbolismo (arto)|simbolismo]], unu el ideologoj de la [[Konstitucia Demokratia Partio]] (n. [[1866]]) * [[1945]]: [[Lajos György (franciskano)|Lajos György]], hungara franciskano, historiisto (n. [[1870]]) * [[1953]]: [[István Balló]], hungara instruisto, historiisto (n. [[1871]]) * [[1965]]: [[Branch Rickey]], usona [[basbalo|basbalisto]] (n. [[1881]]) * [[1967]]: [[Charles Léon Hammes]], luksemburga juristo, prezidanto de la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo de EK]] (n. [[1898]]) * [[1977]]: [[Clarice Lispector]], brazila verkistino, ĵurnalistino kaj tradukistino (n. [[1920]]) * [[1987]]: [[François Gall]], rumania hungara-franca pentristo (n. [[1912]]) * [[1991]]: [[Berenice Abbott]], usona fotistino (n. [[1898]]) * [[1999]]: [[Velva Elaine Rudd]], usona botanikistino (n. [[1910]]) * [[2000]]: [[Stanley Kronenberg]], pola-usona [[nuklea fiziko|nuklea fizikisto]] kaj [[filatelisto]] (n. [[1927]]) * [[2002]]: [[Zdena Matyková]], ĉeĥa esperantistino, laboranta en pedagogia sekcio de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio|ĈEA]], tradukistino de porinfanaj libroj, kontribuinta al [[Pola Radio]] (n. [[1913]]) * [[2004]]: [[Andrea Absolonová]], ĉeĥa sportistino kaj aktorino de [[pornografio|pornografiaj]] filmoj (n. [[1976]]) * [[2005]]: [[Ottó Indig (literaturhistoriisto)|Ottó Indig]], hungara literaturhistoriisto (n. [[1936]]) * [[2010]]: [[James Moody (saksofonisto)|James Moody]], usona ĵazmuzikisto, komponisto kaj bandestro (n. [[1925]]) * [[2012]]: [[Béla Abody Nagy]], rumania hungara pentristo (n. [[1918]]) * [[2012]]: [[Patrick Moore]], angla astronomo, verkisto kaj komentisto (n. [[1923]]) * [[2012]]: [[Jenni Rivera]], usona kantistino (n. [[1969]]) * [[2014]]: [[Szidónia Krizsovánszky]], rumania hungara aktorino ([[1944]]) * [[2018]]: [[Riccardo Giacconi]], usona [[astrofizikisto]] Nobelpremiita (n. [[1931]]) * [[2018]]: [[William Blum]], usona verkisto, ĵurnalisto, [[pacismo|pacisto]], socialisto kaj historiisto (n. [[1933]]) * [[2019]]: [[Imre Varga]], hungara skulptisto (n. [[1923]]) * [[2021]]: [[Lina Wertmüller]], itala reĝisorino kaj scenaristino (n. [[1928]]) * [[2025]]: [[Timothy Brian Carr]], brita esperantisto (n. [[1943]]) ==Specialaj tagoj kaj festoj== * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Siro de Pavia]], itala episkopo, sanktulo; [[Johano Diego]], unua [[indianoj|indiana]] sanktulo, viziulo de [[Nia Damo de Gvadalupo]]; [[Liborius Wagner]], germana pastro, martiro, beatulo * Internacia tago kontraŭ [[korupto]] (fiksita de [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] la 31-a de oktobro 2003) ==Tagoj de [[semajno]]== La '''9-a de decembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; {{Projektoj|wikinewscat=9-a de decembro}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. [[Kategorio:9-a de decembro| ]] [[Kategorio:Decembro|09]] [[Kategorio:9-a tago de la monato|#12]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1209]] 79r097x3ij83uxboyc5g50dca9eg16e 0 7184 9462284 9176127 2026-08-25T12:43:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462284 wikitext text/x-wiki {{Heredaĵo de UNESKO}} {{Informkesto geografiaĵo|arkeologia situo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=GB-WIL |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |zomo =14 }} [[Dosiero:Stonehenge back wide.jpg|eta|250ra|{{centre|Stonehenge}}]] '''Stonehenge''' [stoŭnhenĝ] estas [[Neolitiko|neolitika]] [[monumento]] de [[henĝo]] apud [[Amesbury]] en la provinco de [[Wiltshire]] en [[Anglio]]. Laŭ arkeologiaj esploroj la unua ŝtoncirklo estis konstruata ĉirkaŭ [[-5000]], kaj la tuto estis rekonstruata kaj pligrandigata verŝajne inter [[-2500]] kaj [[-2000]] kaj parte rekonstruata dum la [[19-a jarcento]]. La katedrala urbo [[Salisbury]] estas 13 kilometrojn (8 mejlojn) fore, kaj sur la vojo estas la ruino de mezepoka urbo [[Old Sarum]]. ''Stonehenge'' (''henge'' aŭ henĝo havas la signifon de ĉirkaŭanta ronda tranĉeo kun ekstera altaĵeto) estas granda rondforma grupo ([[kromleĥo]]) de 162 starantaj ŝtonegoj t.e. [[megalito]]j. Ĝi ankoraŭ estas sanktejo por modernaj [[druido]]j kaj aliaj [[pagano]]j, sed la zorgorganizaĵo [[English Heritage]] malpermesas alproksimiĝi al la [[ŝtono]]j, precipe dum [[solstico|somera solstico]]. Piedireble ĉirkaŭ ''Stonehenge'' estas altaĵetoj, verŝajne neolitikaj tomboj, kaj neolitika ŝtona "ŝoseo". Dum 1986 ''Stonehenge'' estis deklarata de [[UNESKO]] loko de [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO|Monda Kulturheredaĵo]]. Proksima ŝtonrondo en ''Wiltshire'' estas [[Avebury]], kie vilaĝo kreskis meze de la rondo. == Iamaj funkcioj == Kelkaj markoj montras, kie suno aperas kaj malaperas en specialaj tagoj kiel [[solstico]]j. Oni supozas, ke la konstruintoj de Stonehenge uzis ĝin kiel [[kalendaro|kalendaran]] ilon. Tamen lastatempaj priserĉoj helpitaj de [[National Geographic]] montris, ke la ĉefa funkcio de la monumento estis [[tombejo]] aŭ sepultejo.<ref>El País, [[30a de majo]] [[2008]], Jacinto Antón, "Stonehenge estaba consagrado a los muertos", p. 48.</ref> Tiu sepulteja funkcio daŭris dum multaj jaroj de funkciado de la monumento, laŭ Mike Parker Pearson, [[arkeologo]] de la [[Universitato de Sheffield]]. Iam antaŭe oni konis la ekziston de putoj enhavantaj [[osto]]jn kaj [[cindro]]jn, ĉar kutimis [[kremacio]]. Tiuj priserĉoj baze sur analizoj de radiokarbono pruvis, ke la loko jam estis uzata por sepultejo 5,000 jarojn antaŭ nia erao kaj ĝis multe post la starigo de la megalitoj. Oni enterigis tie almenaŭ dum kvin jarcentoj (3000-2500 aK.) '''240 personojn''', multe pli ol tio antaŭe supozita. Tiuj personoj estus tribestroj kaj samfamilianoj de tiuj, ĉar kun ties restaĵoj estis armiloj. Ankaŭ laŭ tiuj priserĉoj la ekzisto de Stonehenge estas ligata al tiu de la najbara arkeologa vilaĝo nome [[Durrington]], kie estus loĝintaj la konstruintoj de Stonehenge. La rilatoj estas evidentaj: ambaŭ lokoj estas proksimaj, prezentas similan rondoforman protektitan strukturon kaj en Durrington oni trovis ellignan strukturon similan al tiu de Stonehenge kaj en ambaŭ lokoj unu vojo kunigas la lokon kun la rivero Avon. Per tiu vojo ambaŭ lokoj estus kontakte. En Stonehenge oni enterigus la elitanojn kaj la normalajn samvilaĝanojn oni estus lanĉintaj al la rivero. == Mito de druidoj de Stonehenge == Persista mito ekzistas, precipe en [[Britio]], ke la druidoj konstruis Stonehenge kaj uzis ĝin por siaj ritoj.<ref>Stuart Piggott, "The Druids and Stonehenge", ''The South African Archaeological Bulletin'', Vol. 9, No. 36 (Dec., 1954), pp. 138-140. Ligilo: [http://www.jstor.org/stable/3886827 http://www.jstor.org/stable/3886827].</ref> Eble la druidoj uzis Stonehenge, sed estas neniun ateston ajn ke tio okazis do tio malverŝajnas. La druidoj estis keltaj pastroj kiuj prezipe uzis arbarajn maldensejojn por siaj ritoj laŭ la malmultaj fondoj pri la afero. John Audrey estis la unua, kiu spekulativas ke Stonehenge estus druida sanktejo, sed li ne asertis tion ĉi sen singardeco. Sed la pli sensingarda William Stukeley predikis ĝin kvazaŭ fakto. Bonmanieraj viroj, kutime riĉaj, ekkredis ke Stonehenge vere estis templo de druidoj. Pro la kulturaj privilegioj de ili la mito akiris altan statuson kaj iĝis vaste kredita en Britio kaj ankaŭ aliloke. Tial ĝi eniris la [[Nova Epoko|Novan Epokon]] kaj [[novpaganismo]]n. [[Dosiero:Stonehenge_Aotearoa_MRD_11.jpg|eta|maldekstra|{{centre|[[Aotearoo]], Stonehenge en Nov-Zelando}}]] == Vidu ankaŭ == * "Aotearoo" (la [[maoria]] nomo de Nov-Zelando), Stonehenge en [[Nov-Zelando]], en Carterton, [[Velingtona Regiono]], [[Norda Insulo (Nov-Zelando)|Norda Insulo]], kaj * [[Esperance-Urbo|Esperance-urbo]], Stonehenge en Aŭstralio,<ref>[https://esperancestonehenge.com.au/ retejo de Stonehenge en Aŭstralio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230701122439/https://esperancestonehenge.com.au/ |date=2023-07-01 }} en [[Esperance-Urbo]]</ref> estas modernaj, astronomie funkciantaj replikoj de la ŝtonepoka kultejo en Britio. Tamen ili bedaŭrinde ne havas la etoson esti plurmiljaraj. == Ekstera ligilo == {{Artikolo voĉlegita}}: [https://www.youtube.com/watch?v=TAHe8EU_Xn0 rekta ligilo, laŭ stato de januaro 2010] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[File:Stongehenge WV banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Stonehenge| ]] [[Kategorio:5-a jarmilo a.K.]] [[Kategorio:4-a jarmilo a.K.]] [[Kategorio:3-a jarmilo a.K.]] 6h5k33lguiebinisnbn6jmk2zgoljcw 0 7508 9462485 1965426 2026-08-25T21:14:09Z Stefangrotz 91903 ĝermo 9462485 wikitext text/x-wiki La '''ohia ortografia sistemo''' estas tiu, kiu estis uzita por traduki la [[Nova testamento]] en la [[Pensilvanigermana lingvo|pensilvanigermanan]]. Ĝi estas fondita pli sur la [[Angla lingvo|angla]] ortografia sistemo ol estas la [[Bufintona-Barba-Bima ortografio]], kiu estas pli fondita sur la germana skribsistemo.{{ĝermo|lingvo}} [[Kategorio:Skribo]] [[Kategorio:Pensilvanigermana dialekto]] b2yglqxuvsx3pefeet8o53jg3owvvzd 0 7772 9462557 9459641 2026-08-26T03:50:48Z Sj1mor 12103 /* Esperantlingvaj familioj */ Vidu Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj (REF). 9462557 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=grupo de parencoj|taksonomia rango|Familio (biologio)|apa=Familio (apartigilo)}} {{Ne konfuzu2|familiara <ref>'''familiar2a'''. Tiel senceremonia, kiel interne de familio; senĝena: ''familiara esprimo, stilo, gesto, tono''; ''familiaraj manieroj'' B; ''li estas tro familiara kun siaj superuloj''. ☞ ''intima''. '''familiaraĵoj'''. Tro senĝenaj manieroj (<abbr>ekz.</abbr> karesoj). '''familiareco'''. Eco de iu, io familiara, senceremonieco. '''familiariĝi'''. Iĝi familiara kun iu aŭ io.</ref> }} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:W.H. Shumard family, circa 1955.jpg|eta|dekstra|alt=A man, woman, and two children smiling outside of a house|Tipa usona nuklea familio komponita de patrino, patro, kaj gefiloj ĉirkaŭ 1955.]] [[Dosiero:FamiliaOjeda.JPG|eta|300px|[[Etenda familio]] en Hispanio.]] [[Dosiero:Los duques de Osuna y sus hijos.jpg|eta|Portreto de familio, de [[Francisco de Goya|Goya]].]] [[Dosiero:Family by Edwina Sandys.JPG|eta|Gepatroj kaj filo; statua ''Familio'' en la ĝardeno de la [[Palaco de Nacioj]] ([[Ĝenevo]], [[Svisio]]).]] La [[vorto]] '''familio''' devenas de la latina ''familia'' (= familio, parencaro, tutaĵo de enloĝantaj homoj, inkluzive servistoj, en la sama domo), siavice el ''famulus'' (= servisto), enkadre de specife latina radiko. Semantike do familio evoluis el pli vasta signifo, formata per gepatroj kaj gefiloj, kune kun la servistoj vivantaj en la sama loĝejo, aŭ almenaŭ subordigataj al la familia ĉefo. Tiu vasta senco supozas iom da homogeneco kaj kelkajn rilatojn de origino. [[signifo|Striktasignife]] la '''familio''' estas la [[vivo]][[komunumo]] de geedza paro kaj ties [[filo]]j (kernofamilio). En pli vasta [[senco]] ĝi ampleksas ankaŭ [[komunumo]]n el pluraj kernofamilioj kiuj vivas kun komuna [[mastrumo]]. Ĉiukaze temas pri personaro ligita per samsangeco (komuna praularo, eĉ per agnoskita fileco: adoptado), alproksimiĝon (edzeco) aŭ kunloĝado. Membroj de tuja familio povas inkludi edz(in)on, patr(in)on, frat(in)on, kaj fil(in)on. Membroj de [[etenda familio]] povas inkludi geavojn, geonklojn, gekuzojn, genevojn kaj genepojn, krom [[bofilo]]jn. En plej socitipoj la familio estas la ĉefa institucio por sociigo de infanoj. Kiel baza unuo por zorgi kaj eduki gefilojn, antropologoj ĝenerale klasigas familiajn organizadojn kiel patrina familio (nome patrino kaj ŝiaj gefiloj); para (edzo, edzino, kaj iliaj gefiloj; nomita ankaŭ [[nuklea familio]]); avunkula (ekzemple frato, lia fratino, kaj ŝiaj gefiloj); aŭ etenda familio en kiuj gepatroj kaj gefiloj kunloĝas kun aliaj membroj de la familio de unu gepatro. Kiel unuo de sociigo, la familio estas celo de analizoj por [[antropologio|antropologoj]] kaj [[sociologio|familisociologoj]]. [[Seksumado]]n kun samfamiliano oni nomas [[incesto]], kio estas konsiderata [[tabuo]]. Tio ege komplikigus la familiajn rilatojn: se patro seksumas kun filino ekzemple, ŝia filo estus samtempe ŝia filo kaj ŝia nepo ktp. El biologia vidpunkto la renovigo de [[sango]] necesas por la bonfarto de la individuoj; tiel ne nur incesto, sed ankaŭ ripetita [[endogamio]] povas malbonigi la sanon kaj bonfarton de la membroj. La termino "Familio" estas uzata metafore ankaŭ por krei pli inkludajn kategoriojn kiaj [[komunumo]], [[nacio]], [[tutmonda vilaĝo]] kaj [[homaro]], eĉ biologia grupigo de [[vivulo]]j kiu arigas [[genro]]jn ktp. [[Genealogio]] estas fako kiu celas skizi la familiajn stirpojn tra historio. La [[genealogia arbo]] estas skemo kiu intencas montri la diversajn familianojn laŭlonge de [[generacio]]j. Tio estas antikva sistemo kiu jam aperas en la [[Biblio]], kiu klopodas montri la pravecon de la [[elektita popolo]] el [[Adamo kaj Eva]], tra la diversaj grandaj prapatroj, nome [[Noa]], [[Abrahamo]] ktp. Por la [[kristano]]j, tio ripetiĝas por montri la elektitan diecon de [[Jesukristo]]. Historie en diversaj epokoj, regoj, imperioj ktp la genealogia arbo (aŭ almenaŭ la hereda linio) estis grava ilo por pravigi la heredecon de la povo, kaj partikulare por ricevi, dispartigi, arigi la heredajn posedaĵojn aŭ regopostenojn, ekzemple en [[feŭdismo]]. Familio estas ankaŭ grava ekonomika unuo studita en [[familia ekonomiko]], historie por la familia [[agrikulturo]], poste ankaŭ en negocoj kaj artmetioj de la fruepoko de burĝaro en la [[Mezepoko]], poste en la grandaj kapitalismaj familioj ([[Mediĉoj]], [[Rothschild]]). == Diversaj konceptoj == La '''familio''' estas [[biologio|biologia]], [[ekonomio|ekonomia]], [[spirito|spirita]] kaj [[animo|anima]] [[komunumo]] kies ĉefa celo estas la produktado, zorgado kaj [[edukado]] de la ge[[filo]]j por pluigo de la stirpo, la genoj, la linio (plej amplekse la [[specio]]). Ĝia restanta trunko estas la edzeco, tio estas la geedzoj. El la vidpunkto de la socio, '''familio''' estas ĝia baza [[socia institucio|institucio]] aŭ "ĉelo". Aktuale, la tradiciaj celoj ŝanĝis, unue el ekonomia vidpunkto (filoj kiuj ne necese helpas la familian ekonomion), kaj poste el socia vidpunkto (familioj senfilaj, unuseksaj edzoj, adoptado, alternativaj familioj ktp). 'Figurasence', '''familio''' estas logika klaso, kiel aro da individuoj, homoj aŭ aliaj estaĵoj, simile vivantaj kiel familia grupo, kaj ofte pro sama deveno kaj ia simileco. Ekzemple, religia familio, familio de [[planto]]j, familio de [[animalo]]j, familio de [[lingvo]]j, vortofamilio, logikaj familioj. Oni povas koncepti '''familion''' laŭ diversaj vidpunktoj: * familio kiel aro da personaj travivantaj homajn rilatadojn kaj ligojn; * familio kiel ekonomia unuo; * familio kiel intima nesto (kaj kun "homaj rajtoj" al protekto de libereco); * familio kiel ''institucio''; * familio figure kiel ''logika klaso''; * familio kiel ''unua lernejo''; * familio postulanta ''naskoplanadon''; * familio kun ''antaŭa preparo''; * familio ''protektenda de la ŝtato''. Pluraj alia temoj rilatas al la sama afero: laŭforme - ''[[bigamio]]'', ''[[monogamio]]''; ''[[samseksa edziĝo]]'', laŭleĝe - ''[[divorco]]''; individue - ''[[edzo]]'' kaj ''[[edzino]]'', ''[[filo]]'', ''[[klono]]'', ''[[koncipo]]'', ''[[kontraŭkoncipo]]'', [[infano]] ktp. == Familitipoj == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-A0808-0008-001, Berlin, Passanten.jpg|eta|Patrino kun ŝiaj filoj, Berlino, Germanio, 1962.]] La diversspecaj datenoj venantaj de [[etnografio]], [[historio]], [[juro]] kaj socia [[statistiko]], establas ke la homa familio estas institucio kaj ne biologia fakto konstruita sur la natura rilato de parenceco aŭ samsangeco.<ref name="Lacan3801">Lacan 1938–2001, pp. 24–25, 56</ref><ref name="FugierPascal226">Fugier Pascal, 2007, p. 226-8</ref> La malsamaj specoj de familioj troveblas en multaj kuntekstoj, kaj iliaj specifaj funkcioj kaj signifoj dependas plejparte de sia rilato al aliaj sociaj institucioj. Kvankam la koncepto de parenceco origine rilatis al rilatoj de "sango", kulturantropologoj argumentis ke tiu unuo devas kompreni la ideon de "sango" metafore kaj ke multaj socioj komprenas familion tra aliaj konceptoj prefere ol tra genetika distanco.<ref name="Schneider p. 182">Schneider, David 1984 ''A Critique of the Study of Kinship''. Ann Arbor: University of Michigan Press. p. 182</ref> Sociologoj montras specialan intereson en la funkcio kaj statuso de tiuj formoj en plurtavolaj (aparte kapitalismaj) socioj. Laŭ la laboro de akademiuloj [[Max Weber]], Alan Macfarlane, Steven Ozment, Jack Goody kaj Peter Laslett, la enorma transformo kiu kaŭzis modernan geedziĝon en okcidentaj demokratioj estis "instigitaj per la religi-kultura valorsistemo disponigita per elementoj de [[judismo]], komenca [[kristanismo]], katolika [[kanona juro]] kaj la [[reformacio]]".<ref>{{cite web |url=http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |publisher=Religion-online.org |title=The Collapse of Marriage by Don Browning – The Christian Century |date=February 7, 2006 |pages=24–28 |accessdate=2007-07-10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |arkivdato=2007-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |archivedate=2007-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |arkivdato=2007-09-30 }}</ref> Multe da sociologia, historia kaj antropologia esplorado dediĉas sin al la kompreno de tiu vario, kaj de ŝanĝoj en la familio kiuj formiĝas dum tempo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bls.gov/opub/mlr/1981/09/art4full.pdf|titolo=Working wives and mothers: what happens to family life?|alirdato=8a Januaro 2014|aŭtoro=Levitan, Sara|dato=2010}}</ref> [[Dosiero:Wm._Riley_Blankinship,_miner,_with_his_children._Koppers_Coal_Division,_Kopperston_Mine,_Kopperston,_Wyoming_County..._-_NARA_-_540984.jpg|eta|maldekstre|Ministo kun siaj gefiloj, Okcidenta Virginio, Usono, 1946.]] === Para (nuklea) familio === La esprimo "kerna familio" estas ofte uzita, precipe en [[Usono]], por rilati al geedzaj familioj. "Geedza" familio inkludas nur la edzon, la edzinon, kaj fraŭlajn gefilojn kiuj ne estas aĝaj.<ref>[http://oregonstate.edu/instruct/anth370/gloss.html Oregonstate.edu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150207201248/http://oregonstate.edu/instruct/anth370/gloss.html |date=2015-02-07 }}, Nuclear family – "A family group consisting of wife, husband (or one of these) and dependent children." – Definitions of Anthropological Terms – Anthropological Resources – (Court Smith) Department of Anthropology, Oregon State University</ref> Sociologoj distingas inter geedzaj familioj (relative sendependaj de la parencaro de la gepatroj kaj de aliaj familioj ĝenerale) kaj kernaj familioj (kiuj konservas relative proksimajn ligojn kun sia parencaro). La koncepto de fraŭla gefilo tuŝas grave la enhavon de la familio en la modernaj socioj, kiam ne nur oni forlasas la familian hejmon pro geedziĝo sed ankaŭ pro simpla emancipiĝo pro tialoj rilataj al laboro, sendependemo ktp. Tio komplikigas la statistikon konsiderinte, ke ne estas fiksaj aĝoj kaj certecoj pri kiam tio okazas. En multaj landoj ekde la 18-jara aĝo sed ĝis 30-a, 40-a ktp. En aliaj tute tio ne okazas. === Patrina familio === ''Patrina'' aŭ pli precize "Patrinfokusa" familio konsistas el patrino kaj ŝiaj gefiloj. Ĝenerale, tiuj gefiloj estas ŝiaj biologiaj idoj, kvankam adopto de infanoj estas praktiko en preskaŭ ĉiu socio. Tiu speco de familio estas ofta kie virinoj havas la resursojn por vivteni, zorgi kaj eduki siajn infanojn memstare, aŭ kie viroj estas pli moviĝemaj ol virinoj. === Grandfamilio aŭ etenda familio === [[Dosiero:Basankusu - typical fired brick house.jpg|eta|dekstre|Familio el Basankusu, [[Demokrata Respubliko Kongo]], antaŭ tipa brika domo, kun tegmento de palmoj.]] [[Etenda familio]] aŭ ankaŭ la esprimo "grandfamilio" estas ofta, precipe en [[Usono]]. Tiu esprimo havas du apartajn signifojn. Unue, ĝi funkcias kiel sinonimo de "samsanga familio" (''samsanga'' signifas "de la sama sango"). Due, en socioj dominitaj fare de la geedza familio, ĝi rilatas al "[[parencaro]]" (egocentra reto de parencoj kiu etendas preter la hejma grupo) kiuj ne apartenas al la geedza familio. Tiuj tipoj rilatas al idealaj aŭ normigaj strukturoj trovitaj en precizaj socitipoj. Ĉia socio elmontros iun varion en la fakta kunmetaĵo kaj koncepto de familioj. Plej ofte tia familio rilatas al estreco de maskla patro aŭ prapatro, tio estas [[patriarko]], kiel kerno de la sistemo [[Patriarkeco]]. {{Vidu ankaŭ|Familia reunuiĝo}} === Miksita familio === [[Dosiero:P051702-149695.jpg|eta|maldekstra|Maskla samseksa paro kun filo.]] {{Ĉefartikolo|Miksita familio}} La esprimoj ''miksita familio'', ''religita familio'' aŭ ''duonfamilio'' priskribas familiojn kun miksitaj gepatroj: kun unu aŭ ambaŭ gepatroj reedziĝinta, alportante gefilojn de la antaŭa familio en la novan familion.<ref>[http://www.blendedandblessed.com/BlendedBlog.dsp Blended and Blessed]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Encouraging Step-Families, blendedandblessed.com</ref> Ankaŭ en sociologio, precipe en la verkoj de socia psikologo Michael Lamb,<ref>{{Cite web |url=http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |title=Department of Social and Developmental Psychology: PPSIS Faculty, Academic Profile |publisher=Sdp.cam.ac.uk |accessdate=2011-03-26 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |arkivdato=2011-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |archivedate=2011-11-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |arkivdato=2011-11-25 }}</ref> tradicia familio rilatas al "mezaklasa familio kun pan-gajnanta patro kaj hejmpatrino, edziĝinta al unu la alia kaj kreskigante siajn biologiajn gefilojn", kaj netradicia al esceptoj de tiu regulo. La plej multaj el usonaj domanaroj nun estas ne-tradiciaj laŭ tiu difino.<ref>[http://www.glad.org/uploads/docs/cases/gill-v-office-of-personnel-management/2009-11-17-doma-aff-lamb.pdf Civil Action No. 1:09-cv-10309] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101225193923/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/gill-v-office-of-personnel-management/2009-11-17-doma-aff-lamb.pdf |date=2010-12-25 }} paragrafo 17</ref> Laŭ komunikadaj modeloj en familioj, ekzistas certa aro de kredoj ene de la familio kiuj reflektas kiel ĝiaj membroj devus komuniki kaj interrilati. Tiuj familiaj komunikadaj padronoj ekestiĝas de du subestaj aroj de kredoj. Unu estante konversacia orientiĝo (la grado laŭ kiu la graveco de komunikado estas aprezita) kaj duo, [[konformeco]]-orientiĝo (la grado laŭ kiuj familioj devus emfazi similecojn aŭ diferencojn koncerne sintenojn, kredojn, kaj valorojn).<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Reflect & Relate an introduction to interpersonal communication|url=https://archive.org/details/reflectrelateint0000mcco|familia nomo=McCornack|persona nomo=Steven|jaro=2010|loko=Boston/NY|eldoninto=Bedford/St. Martin's|paĝoj=[https://archive.org/details/reflectrelateint0000mcco/page/371 369]–370}}</ref> === Elektofamilio === La termino "familio de elekto", foje ankaŭ "elektita familio" aŭ "elektofamilio," estas aktuale ofta ene de la komunumo [[GLAT]], inter veteranoj, individuoj kiuj suferis familian mistraktadon, kaj tiuj kiuj ne havas kontakton kun siaj biologiaj "gepatroj". Tio referencas al la grupo de persono en la vivo de individuo kiu kontentigas la tipan rolon de familio kiel subtena sistemo. La termino diferencigas inter la "familio de origino" (nome biologia familio aŭ tiu en kiu la persono estis zorgita kaj edukita) kaj tiuj kiuj aktive alprenas tiun idealan rolon.<ref>{{Cite web |url= http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |title= ALGBTICAL LGBT Glossary of Terminology |date= 2005–2006 |website= ALGBTICAL Association for Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Issues in Counseling of Alabama |access-date= 4a de majo, 2016 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2019-12-04 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |arkivdato= 2016-05-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |archivedate= 2016-05-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |arkivdato=2016-05-06 }}</ref> La elektofamilio povas aŭ ne inkludi kelkajn aŭ eĉ ĉiujn el la membroj de la familio de origino. Tiu [[terminologio]] derivas el la fakto ke multaj [[GLAT]]-uloj, post [[elŝrankiĝo]], frontas malakcepton aŭ honton el la familioj en kiuj la personoj estis zorgitaj kaj edukitaj. === Poligamia familio === [[Poligamio]] estas [[geedzeco]] kiu inkludas pli ol du partneroj.<ref>{{Cite web|url=http://www.scienceofrelationships.com/home/2012/8/17/opening-up-challenging-myths-about-consensual-non-monogamy.html|title=Opening Up: Challenging Myths about Consensual Non-Monogamy – Science of Relationships|website=Scienceofrelationships.com|accessdate=12a de aprilo 2017|date=2012-08-17}}</ref><ref name="Zeitzen">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=WIzHjpTJgdQC&pg=PA3|titolo=Polygamy: a cross-cultural analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|eldoninto=Berg|ISBN=978-1-84520-220-0|paĝo=3}}</ref> Kiam viro estas edzo de pli ol unu edzino samtempe, la rilato estis nomita [[poliginio]]; kaj kiam virino estas edzino de pli ol unu edzo samtempe, tio estas nomita [[poliandrio]]. Se geedzeco inkludas multajn geedzojn, tio povas esti nomita [[pluramemo]],<ref>{{cite journal | last1 = McCullough | first1 = Derek | last2 = Hall | first2 = David S. | title = Polyamory – What it is and what it isn't | journal = Electronic Journal of Human Sexuality | volume = 6 | date = February 27, 2003 | url = http://www.ejhs.org/volume6/polyamory.htm | ref = harv }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210093927/http://www.ejhs.org/volume6/polyamory.htm |date=2020-12-10 }}</ref> [[Grupa geedzeco|grupa aŭ kuna geedzeco]].<ref name=Zeitzen/> [[Dosiero:Kwong Sue Duk with his three wives and fourteen children, Cairns, 1904 (9623512597).jpg|eta|maldekstre|Ĉina enmigranto kun siaj tri edzinoj kaj dekkvar gefiloj, [[Cairns]], [[Aŭstralio]], 1904.]] [[Poliginio]] estas formo de plura geedzeco, en kiu viro rajtas havi pli ol unu edzino.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|url=https://archive.org/details/polygamycrosscul0000zeit|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam K.|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|paĝo=[https://archive.org/details/polygamycrosscul0000zeit/page/9 9]}}</ref> En modernaj landoj kiuj permesas poligamion, poliginio estas tipe la nura formo permesita. Poliginio estas praktikata ĉefe (sed ne nur) en partoj de [[Mezoriento]] kaj [[Afriko]]; kaj estas ofte asocia kun [[Islamo]], tamen, estas kelkaj kondiĉoj en Islamo kiun oni devas plenumi por rajti al poliginio. [[Poliandrio]] estas formo de plura geedzeco, en kiu virino rajtas havi pli ol unu edzo.<ref name="Starkweather/Hames 2012">{{cite journal | last1 = Starkweather | first1 = Katherine E. | last2 = Hames | first2 = Raymond | title = A survey of non-classical polyandry | journal = Human Nature | volume = 23 | issue = 2 | pages = 149–172 | doi = 10.1007/s12110-012-9144-x | pmid = 22688804 | date = June 2012 | ref = harv | url = http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1049&context=anthropologyfacpub |issn=1045-6767 }}</ref> Frata poliandrio, en kiu du aŭ eĉ pliaj fratoj estas edzoj de la sama edzino, estas foja formo de poliandrio. Poliandrio estas tradicie praktikata en areoj de Himalajaj montoj, inter Tibetanoj en [[Nepalo]], en partoj de [[Ĉinio]] kaj en partoj de norda [[Barato]]. Poliandrio estas plej ofta en socioj markitaj de alta maskla mortindico aŭ kie maskloj ofte estas for el la cetero de la familio dum konsiderinda tempoperiodo.<ref name="Starkweather/Hames 2012"/> == Parencara terminaro == {{Ĉefartikolo|Listo de familimembroj}} === Gradoj de parenceco === [[Dosiero:Family in a wagon, Lee County, Mississippi, 1935.jpg|eta|300 px|dekstra|Familio surĉare, Kantono Lee, Misisipio, Aŭgusto 1935.]] [[Dosiero:familio.png|eta|dekstra|330px|Parenctabelo en Esperanto.]] Unuagrada parenco kunhavas 50% el onia DNA, kia ĉe ido, patro aŭ praulo. {| class="wikitable" |- ! Parenceco ! Proksimeco ! Genetika<br />koincido |- | Identaj ĝemeloj || neaplikebla || 99.9% |- | Ido || Unuagrada || 50% |- | Patro || Unuagrada || 50% |- | Idaro || Unuagrada || 50% |- | Duonido || Duagrada || 25% |- | Geavoj || Duagrada || 25% |- | Geonkloj || Duagrada || 25% |- | Genevoj || Duagrada || 25% |- | Kuzo || Triagrada || 12.5% |- | Duononklo || Triagrada || 12.5% |- | Duonnevoj || Triagrada || 12.5% |- | Duonkuzo || Kvaragrada || 6.25% |- | Duaranga kuzo || Kvinagrada || 3.125% |- | Triaranga kuzo || Sepagrada || 0.781% |} * [[Bastarda filo]] aŭ ''[[eksterleĝeca filo]]'' estas la filo naskita ekster la edzeco aŭ de nekonata patro (pli malkutime patrino). == Esperantlingvaj familioj == Estas konstateble, ke relative multaj Esperanto-parolantoj havas esperanto-parolantajn familianojn. Ofte gepatro, geavo aŭ prageavo parolis aŭ parolas la lingvon, eble onklo, ofte la kunulo (se ili havas) kaj ankaŭ ofte la infanoj. Ĉe la infanoj tiuj aŭ akiras Esperanton jam ekde beba aĝo (kiel [[denaskuloj]]) aŭ ili eklernas Esperanton pli poste, ofte kiel dek- ĝis dekkvarjaruloj. Oni scias ekzemple ke [[Reinhard Selten]], kies patro parolis Esperanton kaj ankaŭ aktivis en Esperantujo, eklernis Esperanton kiel knabo post la morto de la patro (la patro [[Adolf Selten]] mortis en 1941; Selten eklernis en 1946 aŭ 1947, kiel eble 17-jara knabo<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=J13uiSdYceo&feature=youtu.be&t=2163 Intervjuo kun Selten], min. 36:03</ref>). En aliaj okazoj estas la infano, kiu ekinteresiĝas pri Esperanto. La usona aŭtorino Mara Rockliff rakontas, ke ŝia filino, kiam tiu estis dekunujara (en 2014), vidis filmon pri Esperanto kaj tuj decidis lerni la lingvon. La patrino akompanis ŝian lernadon kaj ekde tiam ili kune vizitis jam plurajn Esperanto-renkontiĝojn<ref>Raporto aperonta en marto 2019 en la retejo de [https://nerdybookclub.wordpress.com/ Nerdy Book Club]</ref>. [[Nikola Rašić]] en sia enketo ĉe kongresanoj ĉirkaŭ 1985 konstatis, ke ĉe 66 % de la enketitoj kun vivkunulo tiu estis ankaŭ Esperantisto. 46 % de la enketitoj kun infanoj informis, ke la infanoj konas Esperanton; ĉe 14 % la infanoj "lernas aŭ lernos"<ref>Nikola Raŝiĉ. Familia rondo. Pisa (edistudio). 1994, p. 153, Tab. 70 kaj 71</ref> Vidu [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj]] (REF). == Familio en kulturo kaj arto == [[Dosiero:Armadio degli argenti, fuga in egitto.jpg|eta|dekstre|Pentraĵo de [[Fra Angelico]] pri la [[Fuĝo al Egiptio]] en śranko de arĝentaĵoj, en la Nacia Muzeo Sankta Marko ([[Florenco]]). Veturanta familio.]] Se oni rigardas al [[Antikveco]], en la [[Grek-latina kulturo]] kaj [[mitologio]] rimarkindas, ke la familio ne ludas speciale gravan rolon kompare kun la rilata rigardo al la afero pri kiu estas la patro de iu filo; ekzemple oni konsideru la diversajn historiojn de la {{J|ekstergeedzeca amrilato}} de Zeŭso (respektive Jupitero) kun diinoj, heroinoj kaj mortontinoj, kio estis fonto de konfliktoj. Simile okazas kun la "familia" historio de aliaj [[rolulo]]j de la klasika mitologio. Ankaŭ en la [[Biblio]] abundas okazoj de neregulaj familioj, kiel ekzemple tiu de la prapatro [[Abrahamo]] kun konflikto inter liaj filoj, la adoptita [[Moseo]] ktp. Tiukadre por la kristana mitologio kio iĝos hegemonia kulturo dum preskaŭ du jarmiloj, la plej konata familio estas denove iu tute neregula: nome tiu komponita de la filo ([[Jesuo]]), kiu estas [[Dio]], la patrino Maria ([[Dipatrino]]) kiu naskis, sed ne koncipis el viro kaj certe ne el sia edzo, kaj la patro ([[Sankta Jozefo]]) kiu ne estis biologia patro. Tiu triopa familio estos reprezentita en [[arto]] oftege dum la du jarmiloj, ĉefe en la dekomenca momento ([[Kristnasko]] kaj adorado en [[Kripo]]), ankaŭ en aliaj ([[Fuĝo al Egipto]]), sed nur dum Jesuo estis infano; por la plej gravaj etapoj de la vivo de Jesuo, la familio malaperas kaj reaperos nur la patrino en la momento de la elkrucigo de la mortinta Jesuo, cetere pare kun [[Sankta Johano]] kaj ne kun Sankta Jozefo. Ankaŭ en [[Islamo]] revenos la bildo de konflikta familio, kiam post la morto de la profeto [[Mahomedo]] la islamanaro disiĝis en du ne reamikemaj branĉoj, nome la [[Sunaismo]] kaj la [[Ŝijaismo]], nome sekvantoj de diversa familia posteularo. Fakte se aperas tiaj konfliktoj en la plej gravaj kernoj de la kultura vivo estas paradokse pro tio, ke oni certas pri la senduba gravo de la familia ĉelo. En la [[Mezepoko]] estas du tre kontrastaj bildoj de familio, iel respegulante la tre diversajn sociajn klasojn. En folklora rakontaro aperas ofte la familio kiel kerno de la popolaj [[fabelo]]j: abandonitaj gefiloj, severaj patroj ktp., kun unu tre ripetita skemo: patro kiu komisias malfacilan mendon al tri filoj, el kiuj nur la plej juna plenumas tion (foje tri filinoj).<ref>Vladimir Propp, Морфология сказки (Morfologio de la fabelo), Akademia, 1928.</ref> En altklasaj familioj, la koncepto rilatas al heredoj kaj ĉefe en la [[reganta klaso]] ĝis la nivelo de gereĝoj kaj geimperiestroj. [[Dosiero:Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Jan van Eyck]], nome ''[[La geedzoj Arnolfini]]'', 1434, [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]], Londono. Kvankam teorie temas nur pri geedzoj, fakte ŝi estas graveda, do temas pri la ekkonstruo de la familia ĉelo.]] En [[pentrarto]] oni komencas per prezento de geedzoj en la [[realismo]] de la [[Flandraj Primitivuloj|Flandra pentrarto]]. Tiuj paroj simbolas la bazon de la kerna familio, ankaŭ ĉelo de la frua etapo de [[kapitalismo]], do familia negocoj rilataj al metioj kaj ĉefe [[komerco]]. Poste la montritaro ampleksiĝas al tuta familio; vidu ekzemple pentraĵoj de reĝaj familioj, kiel [[La familio de Karlo la 4-a]] de [[Francisco de Goya]] jam en la komenco de la [[19a jarcento]] (rigardu la koncernan artikolon por la komplikeco de tiu familio). Meze de la jarcento stabiliĝis en literaturo la hegemonio de la [[realismo|realisma]] romano. Tiel en multaj landoj de Eŭropo enmodiĝis la plaĉo por romanoj kies agado okazas en medioj de burĝaj familioj (kiel ĉefa ĉelo de la burĝa socio), kiuj denove videblas minacataj pro la rekta apero en literaturo de la temo [[adolto]]. Vidu ekzemple [[Madame Bovary]] de [[Gustave Flaubert]] en franca literaturo aŭ [[La Regenta]] de [[Leopoldo Alas]] en hispana romano. Kelkaj el tiuj romanoj, ekzemple de [[Benito Pérez Galdós]], montras en la titolo la vorton "familio". Dum la [[20-a jarcento]], arto denove montris la evoluon kaj ŝanĝojn kiuj estis suferitaj de la tradicia familio. La bulgara romano [[La familio Gerak]] de [[Elin Pelin]] en la [[1920-aj jaroj]] montras la maldolĉan disiĝon de vilaĝa familio. Du jardekojn poste [[La familio de Pascual Duarte]] de [[Camilo José Cela]] montras la absolutan diskomponiĝon de same vilaĝa familio, kies patro freneziĝas, filino prostituiĝas, kripula nepo mortas akcidente kaj finfine la ekzistadisma protagonisto murdas sian maljunan patrinon pro diversaj okazaĵoj. Laŭlonge de la jarcento unue [[kinarto]] kaj poste [[televido]] montris diversajn rigardojn al la senfina temo pri familioj, ĉu kutimaj ĉu problemaj. Televido pro sia kapablo ripeti rolulojn kaj situaciojn en diversaj epizodoj de la sama serio montris en la diversaj landoj ankaŭ tre diversajn modelojn de familioj. [[The Flintstones]] (La ŝtonuloj) estas usona animacia televida serio kiu fantaste priskribas la vivojn de ŝtonepoka laboristo, lia najbaro/plej bona amiko, kaj ties familioj; ĝi estis produktita kaj elsendita en la [[1960-aj jaroj]]. [[Little House on the Prairie]] (Dometo sur prerio) estas usona vakera drama televidserio, en kiu stelulis [[Michael Landon]], [[Melissa Gilbert]] kaj [[Melissa Sue Anderson]], pri familio kiu vivas en farmo en Walnut Grove, Minesoto, en la 1870-aj kaj [[1880-aj jaroj]]; ĝi estis produktita kaj elsendita en la [[1970-aj jaroj]]. [[ALF]] estas usona televidserio elsendita de NBC inter la 22an de septembro 1986 kaj la 24an de marto 1990; la reala nomo de la ĉefrolulo ALF estis Gordon Shumway sed la familio Tanner nomis lin ALF (akronimo de Alien Life Form, do eksterterano) post surteriĝo en la garaĝon de la familio; tiu amuza [[rolulo]] estis iel signo de novaj komponantoj en la tradicia kerno de familio. En hispana televido furoris en la komenco de la 21a jarcento la televidserio "Cuéntame" kiu rakontas la vivo de "normala" familio de vilaĝanoj kiuj elmigris al ĉefurbo Madrido dum la 1970-aj kaj [[1980-aj jaroj]], tio estas la nomita [[Hispana Transiro al la demokratio]]. Samtempe la televidserio "Machos" el [[Ĉilio]] montris konservisman familion komponitan de ses viraj filoj, mejloŝtone en la historio de la ĉilia televido pro la serioza traktado de temoj tabuaj por la konservativa socio tiulanda, kiel la [[samseksemo]], la [[maĉismo]] kaj la [[adolto]]. En la [[2010-aj jaroj]] estis populara en la tuta mondo la serio "[[Modern Family]]", kiu prezentas tre bone strukturitan etendan familion, spite la fakton, ke temas pri dua edzino pli juna kun antaŭa filo, filino kies gefiloj konstante konfliktas adoleske kaj filo en samseksa edzeco kun adoptita filino. == Hejma perforto == {{Ĉefartikolo|Hejma perforto}} [[Dosiero:A_Husband_Beating_his_Wife_with_a_Stick_-_Google_Art_Project.png|eta|Viro batas sian edzinon per bastono. Ĉirkaŭ 1360.]] '''Hejma perforto''', '''hejma violento''', '''familia violento''' aŭ '''familiperforto''', estas modelo de [[konduto]] kiu implikas [[perforto]]n aŭ alian fitraktadon de unu persono kontraŭ alia en hejma kunteksto, kiel ekzemple en [[geedziĝo]] aŭ kunvivado. Ĝi povas esti nomita intimpartnera perforto kiam transigita fare de [[edzo]] aŭ partnero en intima rilato kontraŭ la alia geedzo aŭ partnero, kaj povas okazi en [[Aliseksemo|aliseksemaj]] aŭ [[samseksemo|sam-seksemaj rilatoj]], aŭ inter iamaj geedzoj aŭ partneroj. Hejma perforto ankaŭ povas impliki perforton kontraŭ [[infano]]j, gepatroj, aŭ [[maljunulo]]j, kaj escepte povas esti farita por mem-defendo. Ĝi prenas kelkajn formojn, inkluzive de fizika, [[Vorta mistraktado|parola]], emocia, ekonomia, religia, genera, kaj seksa misuzo, kiu povas intervali de subtilaj, trudaj formoj ĝis edzeca seksperforto kaj ĝis perforta fizika fitraktado kiel ekzemple sufokado, batado, ina genitala kripligo kaj [[Acida atenco|acidĵetado]] kiu rezultas ofte en deformado aŭ morto. Hejmaj murdoj inkludas [[ŝtonumo]]n, bruligon de novedzino, [[honormurdo]]jn, kaj dotmortigojn. Tutmonde, la viktimoj de hejma perforto estas ĉefe [[virino]]j, kaj virinoj plej ofte travivas pli severajn formojn de perforto.<ref>McQuigg, Ronagh J.A. (2011), "Potential problems for the effectiveness of international human rights law as regards domestic violence", en McQuigg, Ronagh J.A. (eld.), [https://books.google.es/books?id=ltJxlsoMV4wC&pg=PR13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false International human rights law and domestic violence: the effectiveness of international human rights law,] Oxford New York: Taylor & Francis, p. 13, ISBN 9781136742088, arkivita el la originalo la 15an de majo 2016, "This is an issue that affects vast numbers of women throughout all nations of the world. [...] Although there are cases in which men are the victims of domestic violence, nevertheless 'the available research suggests that domestic violence is overwhelmingly directed by men against women [...] In addition, violence used by men against female partners tends to be much more severe than that used by women against men. Mullender and Morley state that 'Domestic violence against women is the most common form of family violence worldwide.'"</ref><ref>García-Moreno, Claudia; Stöckl, Heidi (2013), "Protection of sexual and reproductive health rights: addressing violence against women", in Grodin, Michael A.; Tarantola, Daniel; Annas, George J.; et al. (eld.), [https://books.google.es/books?id=kJXM_eptt0MC&pg=PT780&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Health and human rights in a changing world,] Routledge, pp. 780–781, ISBN 9781136688638, arkivita el la originalo la 6an de majo 2016, "Intimate male partners are most often the main perpetrators of violence against women, a form of violence known as intimate partner violence, 'domestic' violence or 'spousal (or wife) abuse.' Intimate partner violence and sexual violence, whether by partners, acquaintances or strangers, are common worldwide and disproportionately affect women, although are not exclusive to them."</ref> En kelkaj landoj, hejma perforto ofte estas vidita kiel pravigita, precipe en kazoj de fakta aŭ ŝajna malfideleco sur la parto de la virino, kaj estas laŭleĝe permesita. Esplorado establis ke tie ekzistas rekta kaj signifa korelacio inter la nivelo en la lando de seksegaleco kaj proporcioj de hejma perforto.<ref>Swan, Suzanne C.; Gambone, Laura J.; Caldwell, Jennifer E.; Sullivan, Tami P.; Snow, David L. (2008). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2968709/ "A Review of Research on Women's Use of Violence With Male Intimate Partners".] Violence and Victims. 23 (3): 301–314. doi:10.1891/0886-6708.23.3.301. PMC 2968709. PMID 18624096.</ref> Foje viroj povas uzi intimpartneran violenton kiel [[memdefendo]]. Hejma perforto estas inter la plej subraportitaj [[krimo]]j tutmonde kaj por viroj kaj por virinoj.<ref>Strong, Bryan; DeVault, Christine; Cohen, Theodore (16a de februaro 2010). [https://books.google.es/books?id=qjvoSOMB5JMC&pg=PA447&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Marriage and Family Experience: Intimate Relationships in a Changing Society.] Cengage Learning. p. 447. ISBN 978-1133597469. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Concannon, Diana (11a de julio 2013). [https://books.google.es/books?id=-KdueQed_sgC&pg=PA30&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Kidnapping: An Investigator's Guide.] Newnes. p. 30. ISBN 978-0123740311. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref> Pro sociaj antaŭjuĝoj koncerne masklan ĉikanadon, viroj renkontas pliigitan verŝajnecon esti preteratentitaj fare de sanlaboristoj.<ref>Riviello, Ralph (1a de julio 2009). [https://books.google.es/books?id=keng9ELAE2IC&pg=PA129&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Manual of Forensic Emergency Medicine.] Jones & Bartlett Learning. p. 129. ISBN 978-0763744625. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Finley, Laura (16a de julio 2013). [https://books.google.es/books?id=AW-jAQAAQBAJ&pg=PA163M&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of Domestic Violence and Abuse.] ABC-CLIO. p. 163. ISBN 978-1610690010. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Hess, Kären; Orthmann, Christine; Cho, Henry (1a de januaro 2016). [https://books.google.es/books?id=QbYaCgAAQBAJ&pg=PA323&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Criminal Investigation.] Cengage Learning. p. 323. ISBN 978-1435469938. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (2004), "Consequences of male abuse – direct and indirect", en Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (eld.), [https://web.archive.org/web/20090104074211/http://www.phac-aspc.gc.ca/ncfv-cnivf/familyviolence/pdfs/Intimate_Partner.pdf Intimate partner abuse against men (PDF),] Ottawa: National Clearinghouse on Family Violence, p. 6, ISBN 9780662379751, Arkivita el la originalo (PDF) la 4an de januaro 2009, Alirita la 8an de majo 2019.</ref> [[Hejma perforto]] estas tre larĝa difino, ofte uzata por inkludi aferojn kiel [[Mistraktado de infanoj]], Mistraktado de patroj, kaj aliaj perfortaj agoj fifaritaj inter familianoj.<ref>Wallace, p. 2</ref> == Familio en soci-politikaj kuntekstoj == La [[Internacia Tago de Familioj]] estas observita je la 15-a de majo ĉiu jaro. La Tago estis proklamita de la Ĝenerala Asembleo de UN en 1993 per rezolucio A/RES/47/237 kaj reflektas la gravecon ke la internacia komunumo metas al familioj. La Internacia Tago provizas ŝancon antaŭenigi konscion de aferoj rilatanta al familioj kaj pliigi scion de la sociaj, ekonomiaj kaj demografiaj procezoj influanta familiojn. En juraj kuntekstoj [[familia reunuiĝo]] estas [[juro|jura]] koncepto aplikebla al parto de familio, kiu restis en devenlando fare de alia parto de la familio kiu jam elmigris kaj eventuale ŝtataniĝis en alia lando: ekz, elmigrinta patro, kiu klopodas venigi sian familion (aŭ parton) al almigrinta lando. == Vidu ankaŭ == * [[Boparenco]] * [[Edzino (familio)]] * [[Edzo (familio)]] * [[Familia diktatoreco]] * [[Hejmo]] * [[Listo de familimembroj]] * [[Nepotismo]] * [[Parenceco]] == Proverbo == Ekzistas nur 2 [[proverbo]]j pri familio en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''En malsata familio mankas harmonio.''}} * {{citaĵo|''Ĉiu familio havas sian kriplulon.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Urszula Krupa (redaktoro), ''Współczesne zagrożenia dla zdrowia, życia i rodziny w dokumentach Parlamentu Europejskiego'' (Nuntempaj minacoj por [[sano]], [[vivo]] kaj familio en dokumentoj de [[Eŭropa Parlamento]]), Fundacja "Nasza Przyszłość" (Fondaĵo "Nia Estonto"), [[Szczecinek]] 2019, p.&nbsp;320, ISBN 978-83-64668-43-2 * ''Rodzina wspólnotą szczęścia'' (La familio komunumo de feliĉo), XXXI-a Internacia Kongreso de Familio, Gaudium, [[Lublin]] 2005, p.&nbsp;242, ISBN 83-89659-23-9 * Piotr Kryczka (redaktoro), ''Rodzina w zmieniającym się społeczeństwie'' (La familio en ŝanĝiĝanta [[socio]]), Redakcja Wydawnictw KUL ([[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"]]), [[Lublin]] 1997, p.&nbsp;329, ISBN 83-228-0518-7 * Chevallier, Denis. "Famille et parenté: une bibliographie". Terrain (france). Konsultita la 8an de Januaro, 2014. [http://terrain.revues.org/document2874.html%20] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080724171236/http://terrain.revues.org/document2874.html |date=2008-07-24 }} * Forbes, Scott, A Natural History of Families, (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2005), ISBN 0-691-09482-9 * Foucault, Michel (1978). The History of Sexuality: Volume I: An Introduction. (New York: Vintage Books). ISBN 978-0-679-72469-8 * Gilroy, Paul, Identity Belonging and the Critique of Pure Sameness in Gilroy, Paul (2000) Against Race: Imagining Political Culture Beyond the Color Line, (Cambridge, Mass.: Belknap Press of Harvard University Press), Ch. I.3, pp.&nbsp;97–133 * Goody, Jack, The Development of the Family and Marriage in Europe (Cambridge University Press, 1980); tradukita al hispana, franca, itala, portugala.[http://books.google.com/books?id=LVkYFGqylfQC The Development of the Family and Marriage in Europe] * Mock, Douglas W., More Than Kin and Less Than Kind, (Belknap Press, 2004), ISBN 0-674-01285-2 * Schneider, David M., American Kinship: a cultural approach (Chicago: University of Chicago Press, 1980). * Tabak I., Mazur J., Granado M.C., Örkenyi Á., Zaborskis A., Aasvee K. & Moreno C. (2012). "Examining trends in parent-child communication in Europe over 12 years". The Journal of Early Adolescence. 32 (1). pp.&nbsp;26–54. doi:10.1177/0272431611419509. Konsultita la 8an de Januaro, 2014. [http://jea.sagepub.com/content/32/1/26.abstract] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121029084919/http://jea.sagepub.com/content/32/1/26.abstract |date=2012-10-29 }} * Ommer, Uwe. 1000 Families: das Familienalbum des Planeten Erde. Taschen, Cologne 2002, ISBN 3-8228-2264-7 [http://www.1000families.eu/1000families/ 1000 Families: das Familienalbum des Planeten Erde] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.edzperanto.org/index.php Edzperanto (serĉado de edz(in)oj por esperantistoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100518071352/http://www.edzperanto.org/index.php |date=2010-05-18 }} {{eo}} * [http://www.esperanto.mv.ru/PMEG/aldonoj/parencoj_familianoj.html Parencoj kaj familianoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050314155044/http://www.esperanto.mv.ru/PMEG/aldonoj/parencoj_familianoj.html |date=2005-03-14 }} {{-}} {{Projektoj|commonscat=Family|q=Familio|ReVo=famili}} {{Havenda artikolo|Familio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Familio| ]] [[Kategorio:Sociologio]] 7jvxu31lhd33w2hmllns7y0wutk7caz 0 8784 9462393 9440408 2026-08-25T15:02:49Z Sj1mor 12103 9462393 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=kemia kombinaĵo kiu emas fordoni protonon aŭ fordonas protonon|gusto|Acida gusto|apa=#}} {{Polurinda}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Acido''' (ĝenerala [[formulo]] estas HA aŭ [H⁺A⁻]) difiniĝas tradicie kiel [[kemia kombinaĵo]] ([[molekulo]] aŭ [[jono]]), kiu, kiam solvita en [[akvo]], generas [[solvaĵo]]n kun [[hidrogeno|hidrogena jono]] ([[protono]] fakte), kaj tiele kontribuas al acideco pli granda ol tiu de [[pura akvo]], t.e. [[pH (kemia parametro)|pH]] malpli ol 7,0. Laŭ la moderna difino de [[Johannes Nicolaus Brønsted]] kaj [[Martin Lowry]], "acido" estas iun ajn kemiaĵo, kiu donas hidrogenan jonon (H⁺) al alia kombinaĵo, kiu nomiĝas "[[bazo (kemio)|bazo]]". Vulgaraj ekzemploj estas [[acetata acido]] (el la [[vinagro]]), [[formika acido]] (el la [[formiko]]j) aŭ [[sulfura acido]] (uzata en veturilaj [[baterio]]j). En la sistemoj "acido/bazo", ne estas ŝanĝoj en [[oksidiĝa nombro]], kontraŭe al la [[redoksa reakcio|redoksaj sistemoj]]. == Historio == Acidoj estis tiel ofte redifinitaj dum la lastaj epokoj, tiel operacie kiel esence, ke la historio de la acidoj devis trapasi ripetitajn signifoŝanĝojn anstataŭ konverĝi al sekura difino. Mineralaj acidoj estis konataj, kvankam per aliaj nomoj, ekde la mezepokaj alkemiistoj en la [[Oriento]] kiuj aparte aprezis la [[sulfata acido|vitriololeon]] kaj la [[reĝakvo]]n (miksaĵon da [[klorida acido|klorida]] kaj [[nitrata acido|nitrata acidoj]]) pro iliaj povoj kiel solvantoj. [[Dosiero:Glauber.png|eta|desktre|200px|[[Johann Rudolph Glauber]], germana apotekisto, alkemiisto kaj kemiisto, pioniro pri eksperimentoj pri acidoj, preparis la [[klorida acido|kloridan acidon]] per traktado de la [[sulfata acido]] kun la [[natria klorido|ordinara salo]], sekvata per distiliĝo.]] Plibonigitaj metodoj pri preparado asociiĝas al [[Andreas Libavius|Andreo Libavo]] (1555-1616) kaj [[Johann Rudolph Glauber]] (1604-1670), cetere, ĉi-lasta preparis la [[klorida acido|kloridan acidon]] per traktado de la [[sulfata acido]] kun la [[natria klorido|ordinara salo]], sekvata per distiliĝo. En liaj manoj, acidoj estis pli uzataj ol antaŭe dum preparado de vasta gamo da neŭtralaj saloj ekde metalaj saloj kaj iliaj oksidoj. Ĉirkaŭ la mezo de la 17-a jarcento, neŭtraligaj reakcioj inter acidoj kaj [[Bazo (kemio)|bazoj]] estis sufiĉe konataj kun ĝiaj naturaj eferveskoj kiuj inspiris la novan [[iatrokemio]]n en la verkaro de [[Franciscus Sylvius]] (1614-1672) kaj Otto Tachenius (1610-1680). Dum la 17-a jarcento, kiam la tradicie materia/forma dualeco cedis al la mekanikaj filozofioj, tiam la teorioj pri acideco respegulis tiun ŝanĝon. Kaj Nicolas Lémery (1645-1715) kaj [[Robert Boyle]] (1627-1691) provis klarigi la percepteblajn proprecojn de la acidoj (amarecon kaj korodecon) laŭ esprimoj je akrepintaj korpuskloj. Sub la influo de [[Isaac Newton]] (1642-1727), hipotezoj pri la formo de la partikloj malfermis la vojon al nova [[ontologio]] en kiu mallongatingaj altiraj-forpuŝaj fortoj asociiĝis al atomoj. Reakcioj inter acidoj kaj bazoj do povis konstruiĝi laŭ neŭtraligaj procezoj pri afinaj fortoj kiuj estis, principe, kvantigeblaj. Reakcioj inter metaloj kaj acidoj estis kandidatoj al provoj je konstruado de [[Elektrona afineco|afineco]]-tabeloj kaj dum la jardeko 1770 la rapido en kiu malsamaj metaloj dissolviĝas en acidoj ekkomparatis. Estis ankaŭ ordinare konsideri la acidojn kiel malsamaj manifestiĝoj de iu universala acido, tamen, alternativa vidpunkto estis disvolviĝonta de [[Antoine Lavoisier|Antono Lavoaziero]] (1743-1794). La "kemia revolucio" ĉe la fino de la 18-a jarcento ofte identiĝis kun la forpuŝo de Lavoaziero rilate al la [[flogistono|flogistona]] teorio favore de iu oksigena teorio pri brulado. Verdire, la oksigena teorio de Lavoaziero estis ĉefe ia teorio pri acideco (t. e., la oksigeno estas la acido-produktanto) pro tio ke ĝi baziĝis sur eksperimentaj rezultoj, ekzemple, kiam [[sulfuro]], [[fosforo]] ktp bruliĝas en aero, ili konvertiĝas en acidoj. La nocio ke la oksigeno estis la [[principo]] de la acideco elmontras ke eĉ Lavoaziero mem emancipiĝis el la tradiciaj konceptoj pri kemiaj principoj kaj kiel [[Claude Louis Berthollet]] (1748-1822) suspektis, la antaŭkono ke ĉiuj acidoj devas enhavi oksigenon estis ĝenerala kredo. [[Dosiero:Sir Humphry Davy, Bt by Thomas Phillips.jpg|eta|maldekstre|200px|[[Humphry Davy]] (1778-1829) elmontris ke la oksigeno estis komponanto de [[alkalo]]j, [[natria hidroksido]] kaj [[kalia hidroksido]] kaj elstarigis, ke ne ekzistas [[oksigeno]] en la [[klorida acido]].]] [[Humphry Davy]] (1778-1829) detruis la teorion de Lavoaziero laŭ tri aspektoj: unue, li elmontris ke la oksigeno estis komponanto de [[alkalo]]j, [[natria hidroksido]] kaj [[kalia hidroksido]]; due, elmontrante ke [[halogenido]]j povas elteni bruladon tiel kiel la oksigeno, do senigante ĝin el ties ununura kondiĉo, kaj trie, elstarigante ke ne ekzistas oksigeno en la [[klorida acido]] - ia konkludo derivita el lia verko pri la elementa naturo de la [[kloro]]. Kvankam Davy asociiĝis la acidecon de la [[klorata acido|klorata]] kaj [[jodata acido|jodata acidoj]] pro la hidrogeno kiun ili enhavis, li ne transformis ĉi-teorion en koheran vidpunkton. <ref>[https://books.google.com.br/books?id=Ian_AwAAQBAJ&pg=PA3&dq=acids+History&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjjy8XA66bTAhWDFpAKHb7eAh8Q6AEISzAF#v=onepage&q=acids%20History&f=false Dictionary of the History of Science], William F. Bynum, E. Janet Browne, Roy Porter</ref> Tamen nur post pluraj jardekoj la ideo pri acideco estis asociita al ĉeesto de [[hidrogeno]] dank'al propono de la germana kemiisto [[Justus von Liebig]] (1803–1873). Sed, klareco estis portita al tiu scienco, kiam [[Svante Arrhenius]] (1859–1927) finfine difinis acidojn kiel "substancoj kiuj liveras hidrogenajn katjonojn al la solvaĵo" dum bazoj estas "substancoj kiuj liberas hidroksilajn anjonojn al la solvaĵo". Li ankaŭ proponis ke la mekanismo laŭ kiu acidoj kaj bazoj interagas por reciproka neŭtraligado okazas per formado de akvo sekvata de la koncerna salo. Pli malfrue, la dana kemiisto [[Johannes Nicolaus Brønsted]] (1879-1947) kaj la angla kemiisto [[Martin Lowry]] (1874-1936) kvankam sendepende, proponis la difinoŝanĝon, konservante la interrilato de la protona liberigo en la acidoj, sed difinante pli amplekse la bazojn kiel ajna substanco kapabla je protona asociiĝo. Tiamaniere ke, mezuradoj de la hidrogenaj jonoj iĝis tranĉaj por difini la nivelojn de acideco, kaj bazoj verdire estis preterlasataj kiel simplaj ricevantoj. Do la antaŭaj difinoj bazitaj sur protonaj kaj hidroksilaj jonoj, estis asociitaj al reakcioj en akva solvaĵo. [[Gilbert Lewis]] (1875–1946) rafinis la acido-bazan koncepton kaj inkluzivis dissociiĝajn eventojn en ne-akvaj solvantoj, tie kie liberaj protonoj ne estis implicitaj. Disvolvita kune kun ĉi-teoriaj konsideraĵoj, la praktika mezurado pri acideco posedas longan historion, kaj ĉi-praktiko kuŝas en la bazo de la [[analiza kemio]] kaj laste en la negocoj pri analizaj instrumentoj. La koncepto pri [[pH (kemia parametro)|pH]] eble estas la plej grava demando kiu faciliĝis ĉi-evoluon. == Laŭ la koncepto de Arrhenius == [[Dosiero:Arrhenius2.jpg|eta|desktre|200px|La svedo [[Svante Arrhenius]] formulis difinon por acidoj kaj [[bazo]]j laŭ la specoj kiujn ili formas ĉe solviĝo en akvo.]] En 1887 la sveda kemiisto [[Svante Arrhenius]] formulis difinon por acidoj kaj [[bazo]]j laŭ la specoj kiujn ili formas ĉe solviĝo en akvo. Acidoj de Arrhenius estas substancoj kiuj solviĝas en akvo, produktante hidrogen-jonoj (H⁺). Bazoj de Arrhenius estas substancoj kiuj solviĝas en akvo, produktante hidroksid-jonojn (OH⁻). [[Klorida acido|Hidrogena klorido]] (HCl) kaj natria hidroksido (NaOH) estas respektive ekzemploj de acido de Arrhenius kaj bazo de Arrhenius. Ili joniĝas en akvo jene: <TT>HCl <SUP><U>akvo</U></SUP>&gt; H<SUP>+</SUP> + Cl<SUP>−</SUP></TT> <TT>NaOH <SUP><U>akvo</U></SUP>&gt; Na<SUP>+</SUP> + OH<SUP>−</SUP></TT> Tial, laŭ Arrhenius la specifaj ecoj de acidoj kaj bazoj, kiel ilia konduto rilate lakmuso, rezultas el la ĉeesto de jonoj H⁺ kaj OH⁻ respektive. Kvankam oni povus konsideri ilin sufiĉaj, almenaŭ sur fundamenta nivelo, la difinoj laŭ Arrhenius havas du malavantaĝojn: * (1) ili taŭgas sole por akvaj solvaĵoj, kaj * (2) la identeco de la acido en akvaj solvaĵoj estas trosimpligita. Pri ĉi tiu lasta punkto oni devas diri ke "liberaj" hidrogen-jonoj (H⁺ ) ne povas ekzisti en akvo - fakto, kiun ne sciis Arrhenius. Hidrogena atomo, kiu konsistas el unu protono kaj unu elektrono, perdinte unu elektrono (pro joniĝo), iĝas nura nukleo - en tiu ĉi kazo do unu protono. La altira povo inter tiu ĉi nuda protono kaj polusa akvo-molekulo estas sufiĉe forta por unuigi la hidrogenan jonon kun la akvomolekulo, formanta hidronian jonon (H₃O⁺). (Por klare apartigi la jonojn, oni resumu: hidrogena jono estas H⁺ , hidroksida jono estas OH⁻, kaj hidronia jono estas H₃O⁺). La ligilo, kiu ligas la protonon al la akvo, estas kunordiga [[kovalenta ligo]], ĉar ambaŭ elektronoj devenas de la oksigena atomo. == Laŭ la koncepto de Brønsted kaj Lowry == [[Dosiero:Thomas Martin Lowry2.jpg|eta|maldekstre|200px|[[Thomas Martin Lowry]] (1874-1936) en 1923 kune kun la dana esploristo [[Johannes Nicolaus Brønsted]] (1879-1947) disvolvis samtempe kaj sendepende ŝanĝis la vizaĝon de la kemio per la teorio pri acido-bazo de la kemiaj substancoj, surbaze de protona acekptado/rifuzado kiu rimarkindigis ĝiajn kreintojn. La teorio tiam iĝis konata kiel Acido-baza teorio de Brønsted-Lowry. ]] En 1923, [[Johannes Nicolaus Brønsted]], dana sciencisto, kaj [[Martin Lowry]], brita sciencisto, proponis - sendepende unu de la alia - preskaŭ samtempe koncepton pri acidoj kaj bazoj, kiu etendis la ideojn de Arrhenius. Ilia difino de acidoj kaj bazoj dependas de tio, kiamaniere tiuj du grupoj da substancoj reakcias unu kun la alia. Acid-baza reakcio estas difinita kiel [[reakcio]] dum kiu protono transiĝas de unu speco al alia. Acido de Brønsted-Lowry estas tiel proton-donanto kaj bazo de Brønsted-Lowry estas proton-akceptanto. Tiuj difinoj * (1) pligrandigas la nombron da substancoj, kiuj povas esti konsiderataj acidoj kaj bazoj, * (2) ne limiĝas al akvaj solvaĵoj kaj * (3) klarigas la fakton, ke la acida speco en akvaj solvaĵoj estas la hidronia jono. Ĉiuj acidoj de Arrhenius estas acidoj de Brønsted-Lowry, kaj ĉiuj bazoj de Arrhenius estas bazoj de Brønsted-Lowry. Sed la malo de tiu ĉi aserto ne estas vera. La teorio de Brønsted-Lowry inkluzivas la teorion de Arrhenius, sed ankaŭ multe pli. === Kvalitoj === Brønsted-Lowry-aj acidoj: * gustas acida generale; * ofte igas pika sento sur mukozoj, ĉefe se fortaj aŭ koncentrataj estas; * reakcias kun kolorindikaj kombinaĵoj, tiele ke ĝi ruĝigas ambaŭ [[lakmuso]]n (lakmuso estas natura vegetaĵa kolorenzo akirebla el likenoj) kaj [[metiloranĝo]]n, sed ne ŝanĝas la koloron de [[fenolftaleino]]; * reakcias kun [[metalo]]j, liberigante [[hidrogeno]]n kaj la metala, [[salo]]n solvantalan; * reakcias kun metalaj [[karbonato]]j, produktante akvon, [[Karbona dioksido|karbonan duoksidon]] kaj salon; * reakcias kun bazo, liberigante salon kun akvo; * reakcias kun metala oksido, produktante akvon kaj salon; * konduktas [[elektro]]n, laŭ la grado de disiĝo; * produktas "solvoniajn" jonojn, tiel hidroniajn jonojn (H₃O⁺) en akvo; * malnaturigas [[proteino]]jn. Fortaj acidoj kaj multaj koncentrataj acidoj estas danĝeraj, ĉar kaŭzas gravajn bruladojn pri eĉ nelongaj kontaktoj. Acidoj estas korodemaj. Generale, acidaj bruladoj kuraciĝas per ellavi abunde la zonon tuŝatan kun fluanta akvo dum 15 minutoj kaj ĵus poste atenti kun tujaj kuracaj zorgoj. En la okazo de treege koncentrataj acidoj, la acido devus unue esti forviŝata tiel multa kiel ebla, alimaniere la hejtgenera miksado de la acido kaj la akvo povus kaŭzi gravajn hejtajn bruladojn. Acidoj povas ankaŭ esti danĝeraj pro aliaj kialoj je ilia acideco: vidu la adekvatan datuman littukon de materia sekureco (angle "MSDS") por havi pli da detaloj. == Forto de acido == '''Forta acido''' estas tiu de aŭta [[baterio]]. Iom '''malforta acido''' estas [[vinagro]].Estas '''mezforta acido''' en la homa [[stomako]]. La mezuro de acideco nomiĝas [[pH (kemia parametro)|pH]]. Sed estas iom inverse. La plej forta acido havas la plej malaltan pH-valoron. Pura [[akvo]] havas pH-valoron 7, oni diras ke ĝi estas ''neŭtra''. Malacidoj, la ([[bazo]]j), havas pH-valoron pli altan ol 7. Por kreski, plantoj bezonas grundon nek tro acidan nek tro malacidan. Malforta acido estas pli facile neŭtrigebla per malacido. Ekzemple [[urtiko]]j kaj [[abelo]]j pikas per acido, kiu estas facile neŭtrigebla per [[natria bikarbonato|bikarbonato]]. Sed se oni brulas propran haŭton per acido de aŭta baterio, endas esti kuracata de kuracisto. Tamen, la acida forto ne estas la nura kialo de veneneco de ĥemiaĵoj. Ekzemple, [[HF]] estas ne aparte forta acido, sed ĝi estas malgraŭ tio tre danĝera. ==Aplikoj de acidoj== ===En industrio=== Acidoj estas fundamentaj reakciiloj en traktado de preskaŭ ĉiuj procezoj en moderna [[industrio]]. Sulfura acido, diprota acido, estas la plej uzata acido en industrio, kaj ankaŭ estas la plej produktata industria kemiaĵo en la mondo. Ĝi estas plejparte uzata en produktado de [[sterko]], [[lesivo]], [[baterio]]j kaj tinktur-[[farbo]]j, same kiel uzata en prilaborado de multaj produktoj kiel ekzemple forigado de malpuraĵoj.<ref>{{Cite web|title = The Top 10 Industrial Chemicals - For Dummies|url = http://www.dummies.com/how-to/content/the-top-10-industrial-chemicals.html|website = dummies.com|access-date = 2016-02-05}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Laŭ la statistikaj datumoj en 2011, la jara produktado de [[sulfata acido]] estis ĉirkaŭ 200 milionoj da tunoj en la mondo.<ref>{{Cite web|title = Sulfuric acid|url = http://www.essentialchemicalindustry.org/chemicals/sulfuric-acid.html|website = essentialchemicalindustry.org|access-date = 2016-02-06|archiveurl = https://web.archive.org/web/20170526004533/http://www.essentialchemicalindustry.org/chemicals/sulfuric-acid.html|archivedate = 2017-05-26}}</ref> Ekzemple, fosfatmineraloj reagas kun sulfata acido por produkti [[fosfata acido|fosfatan acidon]] por la produktado de fosfataj sterkoj, kaj [[zinko]] estas produktita dissolvante zinkoksidon en sulfatan acidon, purigante la solvaĵon kaj produktante elektrogajnon. En la [[kemia industrio]], acidoj reakcias en neŭtraligaj reagoj por produkti salojn. Ekzemple, [[nitrata acido]] reakcias kun [[amoniako]] por produkti [[Amonia nitrato|amonian nitraton]], kio estas grava sterko. Plie, [[Karboksilata acido|karboksilacidoj]] povas esti esterigitaj kun alkoholoj, por produkti [[estero]]jn. Acidoj ofte estas kutime uzataj por forigi ruston kaj alian korodon de metaloj en procezo konata kiel "fortavoligo". Ili povas esti uzataj kiel [[elektrolito]] en [[Pilo|malseka pilo]], kiel [[sulfata acido]] en aŭtomobila baterio. ===Ĉe manĝaĵoj=== [[File:Tumbler of cola with ice.jpg|thumb|Karbonata akvo (H₂CO₃ akveca solvo) estas ofte aldonita al [[Refreŝigaĵo|nealkoholaĵoj]] por produkti eferveskecon.]] [[Tartrata acido]] estas grava ero de iuj ofte uzataj [[manĝaĵo]]j kiel nematuritaj [[mango]]j kaj [[tamarindo]]j. Ankaŭ naturaj fruktoj kaj legomoj enhavas acidojn. [[Citrata acido]] ĉeestas en [[oranĝo]]j, [[citrono]]j kaj aliaj citrusfruktoj. [[Okzalata acido]] ĉeestas en [[tomato]]j, [[spinaco]]j, kaj precipe en [[Karambolfrukto|karamboloj]] kaj [[Rabarbo-reumo|rabarboj]]; rabarbaj folioj kaj nematuraj karamboloj estas toksaj pro altaj koncentriĝoj de okzalacido. [[Askorbata acido]] (vitamino C) estas esenca [[vitamino]] por la [[homa korpo]] kaj ĉeestas en tiaj manĝaĵoj kiel [[embliko]] (''Phyllanthus emblica''), citrono, citrusfruktoj kaj [[gujavo]]. Multaj acidoj povas esti trovitaj en diversaj specoj de manĝaĵoj kiel aldonaĵoj, ĉar ili ŝanĝas ilian guston kaj servas kiel konserviloj. [[Fosfata acido]], ekzemple, estas komponanto de [[kolao]]-trinkaĵoj. [[Acetata acido]] estas uzata en la ĉiutaga vivo kiel [[vinagro]]. [[Citrata acido]] estas uzata kiel konservilo en saŭcoj kaj [[Peklado|peklaĵoj]]. [[Karbonata acido]] estas unu el la plej oftaj acidaj aldonaĵoj, kiuj estas vaste aldonitaj en [[Refreŝigaĵo|nealkoholaĵoj]]. Dum la produktada procezo, CO₂ estas kutime premita por esti solvita en ĉi tiuj trinkaĵoj por generi karbonatan acidon. Karbonata acido estas tre malstabila kaj tendencas malkomponiĝi en akvon kaj CO₂ ĉe ĉambraj temperaturo kaj premo. Tial, kiam boteloj aŭ ladskatoloj de ĉi tiuj specoj de nealkoholaĵoj estas malfermitaj, la nealkoholaĵoj ŝprucas kaj eferveskas kiam CO₂-vezikoj eliras.<ref>{{Citation|title = Method of and apparatus for making and dispensing a carbonated beverage utilizing propellant carbon dioxide gas for carbonating|url = https://patents.google.com/patent/US4304736|date = 8 December 1981|access-date = 2016-02-06|first1 = John R.|last1 = McMillin|first2 = Gene A.|last2 = Tracy|first3 = William A.|last3 = Harvill| first4 = William S. Jr. |last4 = Credle}}</ref> Iuj acidoj estas uzataj kiel [[drogo]]j. [[Aspirino|Acetilsalikata acido]] (Aspirino) estas uzata kiel kontraŭdolorilo kaj por malaltigi [[febro]]jn. ===Ĉe homaj korpoj=== Acidoj ludas gravajn rolojn en la homa korpo. La klorida acido ĉeestanta en la stomako helpas la [[digesto]]n per malkonstruo de grandaj kaj kompleksaj manĝomolekuloj. [[Aminoacido]]j estas postulataj por sintezo de proteinoj necesaj por kresko kaj riparo de korpaj histoj. Ankaŭ [[grasacido]]j estas postulataj por kresko kaj riparo de korpaj histoj. Nukleaj acidoj estas gravaj por la fabrikado de [[DNA]] kaj [[RNA]] kaj transdono de trajtoj al idoj per [[geno]]j. Karbonata acido estas grava por konservado de pH-ekvilibro en la korpo. Homaj korpoj enhavas diversajn organikajn kaj neorganikajn komponaĵojn, inter tiuj dikarboksilacidoj ludas esencan rolon en multaj biologiaj kondutoj. Multaj el tiuj acidoj estas [[aminoacido]]j, kiuj ĉefe utilas kiel materialoj por la sintezo de proteinoj.<ref>{{Cite book|title = 8 - Biological roles of amino acids and peptides - University Publishing Online|url = http://ebooks.cambridge.org/chapter.jsf?bid=CBO9781139163828&cid=CBO9781139163828A114|archive-url = https://web.archive.org/web/20160302214930/http://ebooks.cambridge.org/chapter.jsf?bid=CBO9781139163828&cid=CBO9781139163828A114|url-status = dead|archive-date = 2a de Marto 2016|date = Junio 2012|doi = 10.1017/CBO9781139163828|last1 = Barrett|first1 = G. C.|last2 = Elmore|first2 = D. T.|isbn = 9780521462921}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160302214930/http://ebooks.cambridge.org/chapter.jsf?bid=CBO9781139163828&cid=CBO9781139163828A114 |date=2016-03-02 }}</ref> Aliaj malfortaj acidoj utilas kiel bufroj kun siaj konjugaciitaj bazoj por eviti ke la pH de la korpo suferu grandskalajn ŝanĝojn kiuj estus damaĝaj al ĉeloj.<ref>{{Cite web|url = http://fitsweb.uchc.edu/student/selectives/TimurGraham/Acid_Buffering.html|title = Acid Buffering|year = 2006|access-date = 2016-02-06|website = Acid Base Online Tutorial|publisher = University of Connecticut|last = Graham|first = Timur|archive-url = https://web.archive.org/web/20160213132105/http://fitsweb.uchc.edu/student/selectives/TimurGraham/Acid_Buffering.html|archive-date = 13a de Februaro 2016|url-status = dead}}</ref> Ankaŭ la ceteraj dikarboksilacidoj partoprenas en la sintezo de diversaj biologie gravaj kunmetaĵoj en homaj korpoj. ===Acida katalizo=== Acidoj estas uzataj kiel [[Katalizo|kataliziloj]] en industria kaj organika kemio; ekzemple, [[sulfata acido]] estas uzata en tre grandaj kvantoj en la alkiliga procezo por produkti [[benzino]]n. Kelkaj acidoj, kiel ekzemple sulfuraj, fosforaj kaj kloridaj acidoj, ankaŭ okazigas dehidratiĝon kaj kondensajn reakciojn. En [[biokemio]], multaj [[enzimo]]j utiligas acidan katalizon.<ref name="Voet acid cat">{{cite book |author=Voet, Judith G.|author2=Voet, Donald |title=Biochemistry |url=https://archive.org/details/biochemistry00voet_1|url-access=registration|publisher=J. Wiley & Sons |location=New York |date=2004 |pages=[https://archive.org/details/biochemistry00voet_1/page/496 496–500] |isbn=978-0-471-19350-0 }}</ref> ==Biologia apero== [[Dosiero:Aminoacid.png|thumb|maldekstre|Baza strukturo de [[aminoacido]].]] Multaj biologie gravaj molekuloj estas acidoj. [[Nukleata acido|Nukleataj acidoj]], kiuj enhavas acidajn [[fosfato|fosfatajn grupojn]], estas [[DNA]] kaj [[RNA]]. Nukleataj acidoj enhavas la genetikan kodon kiu determinas multajn el la trajtoj de organismo, kaj estas transdonita de gepatroj al idoj. DNA enhavas la kemian skizon por la sintezo de proteinoj, kiuj konsistas el aminoacidaj subunuoj. [[Ĉelmembrano|Ĉelaj membranoj]] enhavas [[grasacido|grasacidajn]] [[estero]]jn kiel [[fosfolipido]]jn. α-aminoacido havas centran karbonon (la α aŭ alfa karbono) kiu estas kovalente ligita al la [[Karboksilata acido|karboksila grupo]] (tiel ili estas [[Karboksilata acido|karboksilacidoj]]), [[Amino|aminogrupo]], hidrogenatomo kaj varia grupo. La varia grupo, nomita ankaŭ la R-grupo aŭ flanka ĉeno, determinas la identecon kaj multajn el la trajtoj de specifa aminoacido. En [[glicino]], nome la plej simpla aminoacido, la R-grupo estas hidrogenatomo, sed en ĉiuj aliaj aminoacidoj ĝi enhavas unu aŭ plurajn karbonatomojn ligitajn al hidrogenoj, kaj povas enhavi aliajn elementojn kiel ekzemple [[sulfuro]], [[oksigeno]] aŭ [[nitrogeno]]. Kun la escepto de glicino, nature ekzistantaj aminoacidoj estas [[Ĥiraleco|kiralaj]] kaj preskaŭ senescepte ekzistas en la [[Ĥiraleco|L-agordo]]. Peptidoglikano, trovita en kelkaj bakteriaj [[Ĉelmuro|ĉelmuroj]] enhavas kelkajn <small>D</small>-aminoacidojn. Je fiziologia pH, tipe ĉirkaŭ 7, liberaj aminoacidoj ekzistas en ŝargita formo, en kiu la acida karboksila grupo (-COOH) perdas protonon (-COO⁻) kaj la baza aminogrupo (-NH₂) akiras protonon (-NH{{su|b=3|p=+}}). La tuta molekulo havas retan neŭtralan ŝargon kaj estas [[zuiterjono]], kun la escepto de aminoacidoj kun bazaj aŭ acidaj flankaj ĉenoj. [[Aspartata acido]], ekzemple, posedas unu protonitan aminon kaj du deprotonitajn karboksilgrupojn, por neta ŝargo de −1 ĉe fiziologia pH. Grasacidoj kaj grasacidaj derivaĵoj estas alia grupo de karboksilaj acidoj, kiuj ludas gravan rolon en biologio. Tiuj enhavas longajn hidrokarbidajn ĉenojn kaj karboksilacidan grupon sur unu fino. La ĉelmembrano de preskaŭ ĉiuj organismoj konsistas ĉefe el fosfolipida bitavolo, [[micelo]] de hidrofobaj grasacidaj esteroj kun polusaj, hidrofilaj [[Fosfato|fosfataj]] "ĉefaj" grupoj. Membranoj enhavas kromajn komponentojn, kelkaj el kiuj povas partopreni en acid-bazaj reakciojn. En homoj kaj multaj aliaj bestoj, [[klorida acido]] estas parto de la [[Stomaksuko|stomaka acido]] sekreciita ene de la [[stomako]] por helpi hidrolizi [[proteino]]jn kaj [[polisakarido]]jn, same kiel por konverti la neaktivan pro-enzimon, pepsinogenon en la [[enzimo]]n, [[pepsino]]n. Iuj organismoj produktas acidojn por defendo; ekzemple, [[formiko]]j produktas [[Formiata acido|formikan acidon]]. Acid-baza ekvilibro ludas gravegan rolon en reguligado de la spirado ĉe [[mamuloj]]. [[Oksigeno|Oksigena gaso]] (O₂) movas ĉelan spiradon, nome la procezo per kiu bestoj liberigas la kemian [[Potenciala energio|potencialan energion]] stokitan en la manĝaĵoj, produktante [[Karbona dioksido|karbondioksidon]] (CO₂) kiel kromprodukto. Oksigeno kaj karbondioksido estas interŝanĝitaj en la [[pulmo]]j, kaj la korpo respondas al ŝanĝiĝantaj energipostuloj ĝustigante la indicon de [[spirado]]. Ekzemple, dum periodoj de fortostreĉo la korpo rapide malkonstruas konservitajn [[karbonhidrato]]jn kaj grasojn, liberigante CO₂ en la sangan fluon. En akvaj solvaĵoj kiel [[sango]] CO₂ ekzistas en ekvilibro kun [[karbonata acido]] kaj [[Bikarbonato|bikarbonata]] jono. : CO₂ + H₂O <-> H₂CO₃ <-> H+ + HCO₃− Ĝi estas la malpliiĝo en pH kiu signalas al la cerbo spiru pli rapide kaj pli profunde, elpelante la troan CO₂ kaj reliverante al la ĉeloj O₂. [[Dosiero:Aspirin-skeletal.svg|thumb|dekstre|[[Aspirino]] (acetilsalicila acido) estas [[karboksilata acido]].]] [[Ĉelmembrano|Ĉelaj membranoj]] estas ĝenerale netralaseblaj al ŝarĝitaj aŭ grandaj, polusaj molekuloj pro la lipofilaj grasaj acilĉenoj konsistantaj el sia interno. Multaj biologie gravaj molekuloj, inkluzive de kelkaj farmaciaj agentoj, estas organikaj malfortaj acidoj kiuj povas transiri la membranon en sia protonita, neŝargita formo, sed ne en sia ŝargita formo (t.e., kiel la konjugaciita bazo). Tial la agado de multaj drogoj povas esti plibonigita aŭ malhelpita per la uzo de kontraŭacidoj aŭ acidaj manĝaĵoj. La ŝargita formo, aliflanke, estas ofte pli solvebla en sango kaj [[citosolo]], ambaŭ akvaj medioj. Kiam la eksterĉela medio estas pli acida ol la neŭtra pH ene de la ĉelo, iaj acidoj ekzistos en sia neŭtrala formo kaj estos membransolvebla, permesante al ili kruci la fosfolipidan dutavolon. Acidoj kiuj perdas protonon ĉe la intraĉela pH ekzistos en sia solvebla, ŝargita formo kaj povas tiel difuzi tra la citosolo al sia celo. [[Ibuprofeno]], [[aspirino]] kaj [[penicilino]] estas ekzemploj de drogoj, kiuj estas malfortaj acidoj. == Kelkaj acidoj (laŭ alfabeta ordo) == {{Div col|cols = 4}} * [[Adipata acido]] * [[Benzoilacetata acido]] * [[Cianoacetata acido]] * [[Cianoakrilata acido]] * [[Fenilbutirata acido]] * [[Fluorida acido]] * [[Formiata acido]] * [[Forta acido]] * [[Fosfata acido]] * [[Glioksilata acido]] * [[Glutarata acido]] * [[Hidrogena cianido]] * [[Hipobromita acido]] * [[Hipojodita acido]] * [[Jodata acido]] * [[Jodita acido]] * [[Klorida acido]] * [[Laktata acido]] * [[Malforta acido]] * [[Nitrata acido]] * [[Nitrita acido]] * [[Perjodata acido]] * [[Sulfata acido]] * [[Tartrata acido]] {{Div col end}} == Kelkaj acidoj (laŭ kompono) == ===Mineralaj acidoj (neorganikaj acidoj)=== * Hidrogenaj halidoj kaj iliaj solvaĵoj: [[Fluorida acido]] (HF), [[Klorida acido]] (HCl), [[Bromida acido]] (HBr), [[Jodida acido]] (HI) * Halogenaj oksigenacidoj: [[Hipoklorita acido]] (HClO), [[Klorita acido]] (HClO₂), [[Klorata acido]] (HClO₃), [[Perklorata acido]] (HClO₄), kaj korespondaj analogaĵoj por bromino kaj jodino ** [[Hipofluorita acido]] (HFO), la nura konata oxigenacido por fluorino. * [[Sulfata acido]] (H₂SO₄) * [[Fluorosulfata acido]] (HSO₃F) * [[Nitrata acido]] (HNO₃) * [[Fosfata acido]] (H₃PO₄) * Fluoroantimona acido (HSbF₆) * Fluoroborata acido (HBF₄) * Heksafluorofosfora acido (HPF₆) * [[Kromiata acido]] (H₂CrO₄) * [[Borata acido]] (H₃BO₃) ===Sulfonataj acidoj=== [[Sulfonata acido]] havas la ĝeneralan formulon RS(=O)₂–OH, kie R estas organika [[Radikalo (ĥemio)|radikalo]]. * [[Metano-sulfonata acido]] (aŭ mezila acido, CH₃SO₃H) * [[Etanosulfonata acido]] (aŭ ezila acido, CH₃CH₂SO₃H) * [[Benzeno sulfonata acido]] (aŭ bezila acido, C₆H₅SO₃H) * [[p-Tolueno-sulfonata acido]] (aŭ tozila acido, CH₃C₆H₄SO₃H) * [[Trifluoro-metano sulfonata acido]] (aŭ triflata acido, CF₃SO₃H) * Polistirena sulfonata acido (sulfonata [[polistireno]], [CH₂CH(C₆H₄)SO₃H]_n) ===Karboksilataj acidoj=== [[Karboksilata acido]] havas la ĝeneralan formulon R-C(O)OH, kie R estas organika [[Radikalo (ĥemio)|radikalo]]. La karboksila grupo -C(O)OH enhavas [[karbonila grupo|karbonilan grupon]], C=O, kaj [[Hidroksila grupo|hidroksilan grupon]], O-H. * [[Acetata acido]] (CH₃COOH) * [[Citrata acido]] (C₆H₈O₇) * [[Formiata acido]] (HCOOH) * [[Glukonata acido]] HOCH₂-(CHOH)₄-COOH * [[Laktata acido]] (CH₃-CHOH-COOH) * [[Okzalata acido]] (HOOC-COOH) * [[Tartrata acido]] (HOOC-CHOH-CHOH-COOH) ===Halogenataj karboksilataj acidoj=== Halogendo je alfa pozicio pliigas la acidan forton, tiel ke la jenaj acidoj estas ĉiuj pli fortaj ol la [[acetata acido]]. * [[Fluoroacetata acido]] * [[Trifluoroacetata acido]] * [[Kloroacetata acido]] * [[Dukloroacetata acido]] * [[Trikloroacetata acido]] ===Vinilogaj karboksilacidoj=== Normalaj karboksilacidoj estas la rekta kuniĝo de karbonila grupo kaj hidroksila grupo. En vinilogaj karboksilacidoj, karbon-karbona duobla ligo apartigas la karbonil- kaj hidroksil-grupojn. * [[Askorbata acido]] ===Nukleaj acidoj=== * [[DNA|Deoksiribonuklea acido]] (DNA) * [[RNA|Ribonukleata acido]] (RNA) == Vidu ankaŭ == * [[forto de acido]], * [[poliprotona acido]], * [[grasacido]], * [[aminoacido]], * [[acidorezistado]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]]j pri acido en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li estas en acida humoro.''}} * {{citaĵo|''Post dolĉa vino restas acida vinagro.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} ==Bibliografio== * F. Claisse, ''Physics and chemistry of borate fusion''. * Ebbing, D. D., & Gammon, S. D. (2005). ''General chemistry'' (8a eld.). Boston, MA: Houghton Mifflin. ISBN 0-618-51177-6. * [http://www.britannica.com/eb/article-9036278/Geber ''Geber'' en Britannica] * James Huheey, Ellen A Keiter, Richard L Keiter, André Pousse (trad. el angla) kaj Jean Fischer (trad. el angla), ''Chimie inorganique'', Paris Bruxelles, De Boeck, 1996, 964 p. (ISBN 978-2-804-12112-9, BNF 37670940). Ĉefe ĉap. 9, «La chimie des bases et des acides», pp. 318-358. * V. Karpenko, J. A. Norris: ''Vitriol in the History of Chemistry.'' En: ''Chem. Listy.'' Band 96, 2002, S. 997–1005, ([http://www.chemicke-listy.cz/docs/full/2002_12_05.pdf chemicke-listy.cz], PDF, angle) * Pavia, D. L.; Lampman, G. M.; Kriz, G. S. (2004). ''Organic Chemistry'', Volume I. Mason, OH: Cengage Learning. ISBN 0759347271. * Claus Priesner, Karin Figala: ''Alchemie: Lexikon einer hermetischen Wissenschaft.'' Beck, München 1998, ISBN 3-406-44106-8. * Paolo Silvestroni, ''Fondamenti di chimica'', 10a eld., CEA, 1996, ISBN 88-408-0998-8. * T. W. Graham Solomons, ''Chimica organica'', 2a eld., Bologna, Zanichelli, 2001, pp. 58-66, ISBN 88-08-09414-6. * Zumdahl, Steven S. (1997). ''Chemistry'' (4a eld.). Boston: Houghton Mifflin. ISBN 9780669417944. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=acido|ReVo=acid.0o}} * http://www.csudh.edu/oliver/chemdata/data-ka.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011218075412/http://www.csudh.edu/oliver/chemdata/data-ka.htm |date=2001-12-18 }} <!-- en:Listing of strengths of common acids and bases en->eo:(Listante, Printaĵo) (da, de) _strengths_ (da, de) (komuna, vulgara) acidoj kaj (potencigatoj, bazoj, fundamentas) vi:Listing of strengths of common acids and bases --> * http://www.naturligvis.u-net.dk {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080929222449/http://www.naturligvis.u-net.dk/ |date=2008-09-29 }} * http://www.timelinescience.org/resource/students/acid/acid.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060223221224/http://www.timelinescience.org/resource/students/acid/acid.htm/ |date=2006-02-23 }} <!-- da:Brønsted-Lowry --> * http://www.natlex.dk/syrekonst.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051217000207/http://www.natlex.dk/syrekonst.html |date=2005-12-17 }} <!-- da:Natlex --> {{Havenda artikolo|Acido}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Acido-baza kemio]] pnnfun3i2ewvlq7mnc6iapfmnzkjrre 0 9647 9462395 7473548 2026-08-25T15:07:06Z Nvss132 224431 9462395 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} D-ro '''[[Vilhelmo|Vilmos]] Austerlitz''' [austerlic] ankaŭ konata kiel '''Vilhelmo Austerlitz''' (naskiĝis la [[28-an de majo]] [[1873]] en [[Eperjes]], nun [[Prešov]], mortis en la [[27-a de novembro]] [[1949]]) estis [[Hungario|hungara]] esperantisto kaj kuracisto en [[Bardejov|Bártfa]] (Hungara reĝlando, nuntempe [[Bardejov]] en [[Slovakio]]). Li estis aŭtoro de pluraj medicinaj kaj sciencaj verkoj. Kelkaj ekzemploj: * ''Az anatómiai nomeclatura'' (1909) * ''Utazásom Finnországon át az északi sarkkörig'' (1927) * ''Leben u. Wirken von Rabbi M. Austerlitz'' (1928). Li fondis Esperanto-grupon en Bardejov-Bártfa, fariĝis [[UEA]]-delegito kaj sekretario de [[TEKA]]. En [[1925]] li faris vojaĝon tra [[Finnlando]] ĝis la nordpolusa cirklo por propagandi [[Esperanto]]n. Li skribis artikolojn interalie en la [[Internacia Medicina Revuo]]. Post la medicinaj studoj li vivis en Bártfa. Li estis [[Judoj|judo]]. Lia [[filo]] estis la [[rabeno]] [[:hu:Austerlitz Mayer|Mayer Austerlitz]]. == Fontoj == {{EdE|A}} * [https://mek.oszk.hu/04000/04093/html/szocikk/10267.htm] {{Unua}} {{Vivtempo|Austerlitz, Vilmos}} [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] 0axqq16vin11tt0nfyg1uwcufyqclxy 0 10801 9462676 9297302 2026-08-26T06:53:09Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Somerset_numbered_districts_2019.svg|Somerset_numbered_districts_2019.svg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Somerset_numbered_districts_(2019-2023).svg|Somerset_numbered_districts_(2019-2023).svg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[ 9462676 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Graflando |lando = Anglio |mapo=Somerset UK locator map 2010.svg |mapo priskribo=Somerset en Anglio |ĉefurbo = [[Taunton]] |regiono-ISO = GB-SOM |mapo1 lokumilo = iso |kodo = GB-SOM |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |parenco = |parenco_tipo = }} '''Somerset''' (arĥae '''Somersetshire''', eblaj esperantigoj '''Somerseto''' aŭ '''Somersetio''') estas unu el la [[graflandoj de Anglio]]. Ĝi situas en la [[regionoj de Anglio|regiono]] [[sudokcidenta Anglio]]. Ĉefurbo estas [[Taunton]]. La graflanda devizo ''Sumorsǣte ealle'' (ĉiuj homoj de Somerset) devenas el la [[anglosaksa lingvo]] - ĝi bildigas, iom simpligite al nur tradiciaj latinlingvaj literoj - ankaŭ sur rubando de la graflanda blazono. [[Dosiero:Somerset county coat of arms.png|eta|maldekstra|160ra|{{centre|la graflanda blazono}}]] * Industrio - agrikulturo, inĝenier-arto, trinkaĵoj – ĉefe [[cidro]], piedvestoj, manĝaĵpreparado == Komunumoj == * [[Axbridge]] * [[Burnham-on-Sea]] * [[Crewkerne]] * [[Cheddar]] * [[North Petherton]] [[Dosiero:Somerset numbered districts (2019-2023).svg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|distriktoj}}]] == Distriktoj == # [[South Somerset]] # [[Somerset West and Taunton]] # [[Sedgemoor]] # [[Mendip District|Mendip]] # [[Bath and North East Somerset]] ([[Loka regado kaj administrado en Britio#Unuara Instanco|Unuara Instanco]]) # [[North Somerset]] (Unuara Instanco) == En Usono == En [[Norda Ameriko]] kvar [[kantonoj de Usono]] estas [[kantono Somerset|nomataj laŭ la angla graflando]], en [[kantono Somerset (Majno)|Majno]], [[kantono Somerset (Marilando)|Marilando]], [[kantono Somerset (Nov-Ĵerzejo)|Nov-Ĵerzejo]] kaj en [[kantono Somerset (Pensilvanio)|Pensilvanio]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {{Tradiciaj graflandoj de Anglio}} {{ĝermo|Anglio}} [[Kategorio:Somerset| ]] [[Kategorio:Graflandoj de Anglio]] [[Kategorio:Sud-okcidenta Anglio]] 59xywpjfye5fhe7q5o2ify95jyqwnf8 0 11853 9462328 9367146 2026-08-25T13:58:20Z Sj1mor 12103 9462328 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|dato = novembro 2012}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Flag of Anarcho-capitalism.svg|eta|[[Flago]] de anarki-kapitalismo]] '''Anarki-kapitalismo''' aŭ '''anarĥi-kapitalismo''' (ankaŭ nomita '''anarkiismo de [[Proprieto|privataj posedaĵoj]]''', '''libermerkata anarkiismo''' aŭ '''anarki-liberalismo''') estas sintezo de [[individuisma anarkiismo]] kaj [[klasika liberalismo]] (vidu [[libertarianismo]]), kiu opinias, ke ĉiaj formoj de [[registaro]] estas nenecesaj kaj malutilaj, inkluzive (aŭ precipe) pri aferoj pri justeco kaj protektado. Anarki-kapitalistoj antaŭenigas posedrajtojn de individuoj kaj [[libera merkato|liberajn merkatojn]], kiel manieron por organizi ''ĉiajn'' servojn, inkluzive ĉiujn al kiuj registaroj pretendas [[natura monopolo|naturajn monopolojn]], ekzemple [[polico]]n, [[justico]]n kaj la [[armeo]]n. Ili opinias ke la difino de posedrajtoj per [[kontrakto]]j kaj [[mora juro]] estas la universala meĥanismo por solvi konfliktojn. Ili rigardas [[Kapitalismo|kapitalismajn]] [[firmaego]]jn kiuj estas bazitaj sur volontaj kontraktoj kiel pravan kaj efikan manieron per kiu homoj povas organiziĝi; kaj ili rigardas la [[libereco]]n por elekti konkurencan firmaegon aŭ por enkonkurenci sin mem, kiel universalan manieron por konservi kaj antaŭenigi kvaliton de servoj. Ili neas ĉiajn formojn de registara regado, [[Imposto|impostadon]] aŭ reguligadon. Anarki-kapitalismo do estas formo de [[anarkiismo]], sed ĝi estas radikale malsama de la formo de anarkiismo kiu estas konata kiel [[sociala anarkiismo]]. Anarki-kapitalistoj kaj sociala anarkiistoj unue opinias ke la aliaj grave miskomprenas la naturon de potenco, kaj plue la naturon de anarkiismo. Ambaŭ ne uzas [[anarkio]]n kun la senco de [[ĥaoso]] kaj malordo. == Anarki-kapitalismo kiel parto de la tradicio de klasika liberalismo == Anarki-kapitalismo estas speco de klasika liberalismo, kaj anarki-kapitalistoj rigardas sin mem kiel anarkiisman formon de klasika liberalismo kaj ne kiel kapitalisman formon de anarkiismo: ili rigardas neanarkiismajn [[Libertarianismo|libertarianojn]] kiel amikojn kiuj faras relative malgravan (sed tamen signifan) eraron akcepti iun ajn formon de registaro, sed ili rigardas maldekstrajn anarkiistojn kiel danĝerajn [[Anarki-kolektivismo|kolektivistojn]] kun kiuj ili havas malmulte komune. Kiel parto de klasika liberalismo, anarki-kapitalismo estas bazita sur la ideoj de individua libereco kaj [[natura juro]]. Libertarianismaj kleruloj, ekde ĝia komenco, studis tiujn ideoj el dinamika vidpunkto de estiĝanta ordo, kiu lastatempe estas eksplicite rilatigita kun [[cibernetiko]]. Oni povas sekvi ilian tradicion al [[Locke|John Locke]] kaj la [[17-a jarcento|deksepjarcentaj]] anglaj ''[[Levellers]]'', aldone al pli fruaj francaj kaj britaj ekonomikistoj kaj filozofoj; iuj eĉ nomas [[Laozio]]n kaj [[Aristotelo]]n kiel fruajn klasikajn liberalistojn, kaj kelkaj eĉ rigardas Laozion kiel anarkiiston. Kontraŭ-ŝtatismo estas nepra parto de la tradicio de klasika liberalismo—eble ĝia distinga parto—sed aŭ ĉar pesimismo rilate al la neevitebleco de registaro, aŭ ĉar manko de la ĝusta teoria fono, aŭ ĉar timo pri registara subpremo kaj cenzurado, la demando pri kompleta anarki-kapitalismo ne estis diskutita eksplicite kaj malkaŝe ĝis la [[19-a jarcento|deknaŭa jarcento]]. Ĉiuj klasikaj liberalistoj kredas je 'kiel eble malpli da registaro'; anarkiistoj inter ili kredas ke oni povas kaj devas tute senesti je registaroj, dum [[minarkiismo|minarkiistoj]] kredas aŭ akceptas, ke iom da registaro estas necesa aŭ dezirinda ekzemple por efikigi leĝojn. Iuj klasikaj liberalaj pensuloj, ekzemple [[Ayn Rand]], energie kontraŭstaris anarki-kapitalismon. Probable la plejmulto de klasikaj liberalistoj ne pripensis iel la demandon pri registaro, kaj kredas ke registaroj estas io neeviteblaj, se ne teorie, almenaŭ praktike, dum la antaŭvidebla estonteco—por ili, anarkiismo, bone-malbone, estas nur senrilata revo. La plej frua klasika liberalisma pensulo kiu evoluigis kompletan teorion pri anarkiismo estis [[Gustave De Molinari]] je [[1849]], kvankam iuj klasikaj liberalaj anglaj kaj amerikaj revoluciuloj pledis anarkiismon sen teoriado de ĝi, kaj iuj francaj ekonomikistoj komencis teoriadon pri ĝi sen pledi ĝin. Ekzistis tradicio de anarkiisma liberalismo en Eŭropo kaj Usono post Gustave de Molinari, sed ĝi neniam allogis multajn sekvantojn per si mem. Tamen, oni povas nomi [[Paul Emile de Puydt]], [[Henry David Thoreau]], [[Auberon Herbert]], [[Lysander Spooner]], [[Benjamin Tucker]] kaj [[Albert Jay Nock]]. Ne ĝis la [[1950-aj jaroj|1950-a jardeko]] prosperis anarki-kapitalismon, notinde kun [[Murray Rothbard]], kiam la [[Aŭstra Skolo|klasikaj liberalistoj de Aŭstrio]] fuĝigis [[Naciismo]]n, kaj ekinstruis en Usono, kaj nova generacio de pensuloj naskiĝis per la renkontiĝo inter la Eŭropa kaj Amerika tradicioj. Krom Rothbard, aliaj elstaraj anarki-kapitalistoj estas [[David Friedman]], [[Jan Narveson]], [[Anthony de Jasay]], [[Gary Greenberg]], [[Walter Block]] kaj [[Hans-Herman Hoppe]]. == Anarki-kapitalismo kiel parto de la tradicio de Individuisma Anarkiismo == Anarki-kapitalistoj rigardas sin mem kiel parto de la tradicio de individuisma anarkiismo. Laŭ vidpunkto de moralo kaj natura juro, ili opinias ke registaro estas malbona, kaj individuoj devus esti liberaj de ia ajn formo de kolektiva perforta devigo. Tamen, laŭ ekonomika vidpunkto, ili malkonsentas kun kelkaj individuismaj anarkiistoj pri la demando, ĉu kapitalismo estas la sistemo de ekonomiko kiu nature okazus en libera socio. Ĉiuokaze, ili konsentas ke en libera socio, homoj devus esti libera por organiziĝi ekonomike ia ajn kia ili preferus, aŭ en kapitalismaj aferoj aŭ kolektivaj [[kooperativo]]j - ili nur defendas kapitalismon kiel prava elekto inter ĉi tiuj organizaĵoj, kiu ili mem kredas, ke estas la plej efika elekto (sed ne altrudos al aliaj personoj). Multaj liberecanismaj socialistoj opinias, ke la [[socialismo|socialismaj]] opinioj de kelkaj individuismaj anarkiistoj estas nepraj por individuisma anarkiismo, kaj neas anarki-kapitalismajn asertojn, ke ili apartenas al la tradicio de individuisma anarkiismo. Sed individuismaj anarkiistoj ne ŝatas aŭtoritatulojn, kiuj decidas kiu rajtas deklari sin mem esti anarkiisto. == [[Utilismo|Utilisma]] kontraŭ Naturleĝa Aliroj == Libertarianoj ĝenerale, kaj Anarki-kapitalistoj specife, disvolvigis du malsamajn alirojn al siaj teorioj, el utilisma vidpunkto, aŭ el vidpunkto de natura juro. Kelkaj el ili defendas unu aliron kaj malakceptas la alian, dum kelkaj kiel [[Bastiat]], asertas ke ekzistas esenca akordo aŭ korespondo inter la du komplementaj aliroj. === Aliro de Natura Juro === Tiu ĉi (vidu Murray Rothbard kaj lian libron ''[[Power and Market]]'', "Potenco kaj Merkato") argumentas, ke la ekzistado de la [[ŝtato]] estas malmorala, kaj senlima kapitalismo estas la sola etika politika sistemo, aŭ pli ĝuste kontraŭ-politika sistemo. === Utilisma aliro === Tiu ĉi (vidu [[David Friedman]]) argumentas, ke forigo de la ŝtato favore al privataj aferoj estas ekonomike pli efika. === Harmonia aliro === Tiu ĉi argumentas, ke ambaŭ asertoj estas ekvivalentaj. La ideo de posedrajtoj estas baza elemento de anarki-kapitalismo. La aliro de Natura Juro argumentas por la natura rajto de homoj por proprieti siajn proprajn korpojn kaj la rezulton de ilia laboro, kiun ili povas uzi aŭ rifuzi uzi kiel plaĉas al ili, kondiĉe ke ili ne provas uzi<!-- aŭ preni? --> la posedaĵojn de iu alia. La Utilisma aliro argumentas, ke la difinado de posedrajtoj ĉi-maniere estas la plej efika maniero por evitigi detruajn konfliktojn inter individuoj kaj stimuli produktajn penadojn. Fakte, posedrajtoj de la propra korpo kune kun la observado de antaŭaj rajtoj nature necesigas posedrajtojn je la rezultoj de ies propra marĝena laboro, ĉar iu, kiu posedas sian propran korpon, povus rifuzi laboradon se oni rifuzus al si la posedrajton je ĝiaj rezultoj. Anarki-kapitalismo malakceptas ĉiajn "[[pozitiva rajto|pozitivajn rajtojn]]" (ekzemple, la "rajto je protektado per la laboro de aliaj", la "rajto je nutrado per la elspezo de aliaj", la "rajto por ricevi [[minimuma salajro|minimuman salajron]] de aliaj"), kaj defendas ĉiajn "negativajn rajtojn" (ekzemple, la "rajto ne suferi atakon de iu ajn", la "rajto ne suferi ŝteladon de la propra nutraĵo", kaj la "rajto ne suferi konfiskadon de la propra salajro"). Ĝi estas malsama ol minarkiisma libertarianismo nur ĉar ĝi konsideras "protektadon fare de aliaj" ankaŭ pozitiva servo kiun oni devas malakcepti kiel rajto, kaj oni ne povas postuli la protektadon de registaro, sed devus persone preni rimedojn aŭ organiziĝi kun aliaj, por efikigi la respekton de siaj propraj posedrajtoj. == Anarki-Kapitalismo, firmaegoj kaj kontraktoj == Dum anarki-kapitalistoj kredas ke privataj firmaoj, naskitaj el volontaj kontraktoj, estas la plej bona (plej morala kaj plej efika) maniero por konduti homajn aferojn, ili ne subtenas firmaegojn kiel nuntempe subtenataj de registaroj. Plej notinde, ili rigardas [[limigita respondeco|limigitan respondecon]] por firmaegoj kiel granda malutilo farita al ĉiuj personoj, kiuj ne havas la rajton procesi kontraŭ ili por misefiko aŭ ŝuldo. Aliaj nekonvenaj privilegioj inkluzivas diversajn subvenciojn kaj regulojn por oficialaj 'laborantoj' kaj 'dungantoj', apartan protektadon donatan al oficialaj laborkontraktoj kontraŭe al aliaj privataj kontraktoj, ktp. Laŭ anarki-kapitalistoj, kontraktoj ĝenerale, kaj laborkontraktoj specife, estas nur speciala kazo de volontaj interŝanĝoj de posedaĵoj (inkluzive de la propraj tempo kaj laboro, posedaĵoj kaj kapitalo, ktp), en kiuj individuoj rajtas partopreni. Individuoj rajtas lice agi ĉiel ajn per siaj propraj posedaĵoj, por protekti kion ajn ili gajnis de tiaj kontraktoj; sed ili ne rajtas havi apartan protektadon: tio, ke du (aŭ pli) individuoj iam interkonsentis pri io ne signifas, ke ĉiuj subite ŝuldas al ili protektadon inter ili mem, de krompartioj, aŭ de la hazardoj de vivo. Pli ĝenerale, anarki-kapitalistoj rifuzas agnoski al ĉiu ajn la aŭtoritaton de la monopolisto por deklari ĉion ajn 'oficiala' kontraŭe al aliaj 'neoficialaj' aferoj - ĉiu ajn rajtas deklari ĉion ajn 'oficiala' por si, kaj ankaŭ estas libera elekti ĉu li deziras doni valoron al la 'oficiala' stato deklarita de aliaj individuoj. Do 'oficialaj' [[geedzeco]], kontraktoj, dungeco, ktp, ne meritas apartan juran staton laŭ anarki-kapitalistoj—sed, kompreneble, pli oftaj formoj eble havos pli ampleksan [[jurisprudenco]]n ol pli maloftaj formoj, do estos pli malmultekostaj por efektivigi, kio faras ilin pli dezirindaj. == Anarki-kapitalismo kaj perforto == Anarki-kapitalistoj, same kiel klasikaj liberalistoj ĝenerale, pensas ke perforto estu rezervata sole por sindefendo. Ili emas abomeni perfortajn agojn kaj [[revolucio]]jn kiel "normala" maniero por antaŭenigi aŭ trudi iliajn opiniojn, eĉ kontraŭ la registaroj kiujn ili malamas. Ja, la plejmulto da anarki-kapitalistoj pensas ke edukado kaj ŝanĝo de la publika opinio estas la sola ebla maniero por antaŭenigi anarki-kapitalismon; kelkaj kredas je fondi libertarianisman socion ĉe iu teritorio kiu ne estas regata de ŝtatistoj. Kelkaj anarki-kapitalistoj estas plenaj [[pacifismo|pacifistoj]], kvankam multe de ili defendas la neceson de perforta agado kontraŭ [[krimo|krimaj]] agoj, kaj iam [[milito]] mem kontraŭ danĝeraj [[imperiismo|imperiismaj]] aŭ [[terorismo|terorismaj]] fremdaj ŝtatoj. Tamen, kvankam ili do aprobus perforton kiel neceson en specifaj okazoj; kvankam ili agnoskus ke registaroj, kiuj jam havas monopolon je la rimedoj de perforto, estas tiuj kiuj nuntempe faros tiun perforton, ili kredas ke registaro devus cedi tiun monopolon je perforto, kaj lasi individuojn organiziĝi libere por pli bone pritrakti tiajn situaciojn. Ne ekzistas historio de perforto, terorisma aŭ alispeca, farita de anarki-kapitalistoj por trudi sian sistemon al aliaj. Tamen, multaj anarki-kapitalistoj laŭdas la [[Usona milito de sendependeco|usonan militon de sendependeco]], kiu precize konsistis el individuoj, kiuj kunhavis komunajn ideojn kaj kune batalis kontraŭ homoj kiuj provis trudi siajn ideojn al ili; kvankam ili hezitas pri iuj rimedoj uzitaj (impostoj, [[konskripcio]], [[inflacio|inflacia]] mono), kaj pri la rezulto atingita (registaro kiu malrapide iĝis la plej granda registaro en la mondo). == Argumentoj por kaj kontraŭ Anarki-kapitalismo == Ĉar anarki-kapitalismo estas radikala versio de libertarianismo, la samaj ĝeneralaj argumentoj por kaj kontraŭ [[libertarianismo]], neintervena kapitalismo kaj kapitalismo kutime estas aplikeblaj, escepte pri la jura sistemo, pri kiu anarki-kapitalismo estas pli specifa kaj malsama ol la kutima speco de ideologioj de klasika liberalismo. Ofta miskompreno pri libertarianismo ĝenerale, kaj anarki-kapitalismo specife, estas rigardi ilin kiel [[Ekonomiko|ekonomikaj]] aŭ [[Politiko|politikaj]] teorioj. Ili ne estas. Ili estas teorioj pri [[juro]]—pri kio estas lica kaj nelica fari. Ĉi tio specife nuligas la malfajnajn asertojn laŭ kiuj la nuntempa socio aŭ iu ajn socio estas jam libertarianisma, ĉar ĉiuj estas finfine liberaj por obei aŭ malobei kaj elektas toleri la regulojn de la sistemo. Ja, libertarianoj havas teorion de "[[natura juro]]", t.e., kio juro devas esti; kaj dum pozitiva juro (juro kiel oni agnoskas ĝin) ne akordas kun natura juro, la socio ne estas libertarianisma. Specife, la rajto de ĉiu ajn [[secesio|secesii]] el regno, kiun tiu konsideras netaŭga, devas esti respektata. Se ne, tiam [[malkunlaborado]] estas morale prava (vidu [[civila malobeo]]). Aliaj movadoj kun simila kredo je la ekzisto de natura juro argumentas paralele, sed kun malsama ideo pri tio, kion ĉi tiu juro implicas pri [[homa konduto]]. Ekzemple, la [[ekologiismo|Verda Movado]] enhavas fortan specon de tiel nomata verda anarkiismo kun ideo de natura juro bazita sur la scienco de [[ekologio]], kaj pli minimumismaj subtenantoj de "eko-anarkiismo". La konverĝo inter ĉi tiuj movadoj kaj doktrinoj de [[sindikatismo]] kaj anarki-kapitalismo kaŭzas, ke iuj observas ke verda politiko ofte estas libertarianisma, kaj multaj politikaj ideoj, ekzemple, la verda impost-ŝanĝo, similas al rimedoj rekomendata de libertarianoj kaj anarki-kapitalistoj. Tiaj rimedoj, grandskale, emas erozii la specialan staton de ŝuldo (kiu bezonas fortan ŝtaton por garantii kaj kolekti ĝin) sed rigardas profiton kiel la bazon de prospero. Ĉi tiu komuna forto de movadoj kiu havas malsamajn ideojn pri natura juro estas unu el la ĉefaj argumentoj por anarki-kapitalismo: ĝi akomodas diversecon. Kiel ajn ili rigardas diversecon aŭ biologian diversecon kiel valoron, multaj anarki-kapitalistoj akceptas rolon por forta centralizo de iuj povoj, specife se tiuj estiĝas per persvadado kaj bona servado, kaj limigi centralizitan povon limigus posedrajtojn. === Monopolo === Libertarianoj ne kontraŭstaras laŭfaktajn monopolojn (firmaoj kiuj hazarde nuntempe estas la sola provizanto de iu servo), nur laŭjurajn monopolojn (firmoj kies monopolo estas garantiata per leĝo kaj kies konkurantoj estos malhelpataj kaj pelataj per publika perforto). Laŭ libertarianoj, laŭfaktaj monopoloj aŭ kvazaŭ-monopoloj povas ekzisti nur mallongedaŭre, pro ia lastatempa teknika aŭ organizada novenkondukaĵo kiun la konkurantoj ne jam kopiis; ne estas potenco misuzi, ĉar iliaj klientoj ĉiam povas ĉesi aĉeti de ili kaj komenci aĉeti de konkuranto, kiuj leviĝos de mizero al riĉeco je la tago kiam la monopolisto komencas fari 'troajn' postulojn. "Voĉdoni per siaj piedoj kaj sia mono" (t.e., morala aĉetado) anstataŭ "voĉdoni per sia voĉo kaj la mono de ĉiuj aliaj"—individua elekto anstataŭ kolektiva elekto - estas la meĥanismo de libertarianoj ĝenerale, kaj de anarki-kapitalistoj specife. Aplikante ĉi tiun argumenton al la protektado de individuaj posedrajtoj, anarki-kapitalistoj ne timis lokajn monopolojn aŭ oligopolojn en la merkato de justo, dum oni respektas la individuan rajton secesii kaj elekti sian propran peranton por defendado aŭ fondi novan firmaon. Aldone, miskompreno pri la naturo de privataj (aŭ publikaj) sistemoj de protektado kaj justeco ofte estas la fonto de asertoj de kontraŭuloj al anarki-kapitalismo. Ekzemple, maldekstraj anarkiistoj rigardas ĉiujn posedaĵojn kiel privilegio efikigita de la registaro, sed ne eĉ pripensas la eblon aŭ neeviteblecon ke [[armilo|armitaj]] individuoj defendos tion, kion ili asertas esti siaj propraj posedaĵoj, aŭ sole aŭ kunlaborante en grupoj. Pli ĝenerale, kiam oni parolas pri registaroj, sistemoj de justeco, ktp, ili ofte pensas laŭ kolektivismaj rilatoj kaj ne povas eĉ kompreni la individuisman starpunkton de anarki-kapitalistoj kaj individuismaj anarkistoj, kiuj konsideras ĉian ajn kolektivisman decidon kiel premadon de la politika malplimulto fare de la politika plimulto. Ĉi tiaj debatoj estas rigardataj laŭvice kiel ridindaj en si mem de tiuj, kiuj rigardas la "[[politika dekstro|dekstran]]-[[politika maldekstro|maldekstran]] spektron" kiel neakordigeblan kaj artefaritan abstraktaĵon kiu simple instituciigas debaton pri la ekzistanta sistemo de posedrajtoj, anstataŭ pripensi la vivcelojn plenumitajn per tiaj estaĵoj. En ''"[[Greens and Libertarians: the Yin and Yang of our political future]]"'' ("Verduloj kaj Libertarianoj: la [[jino kaj jango]] de nia politika estonteco"), [[Dan Sullivan]], usona libertariano, esploris la tipajn vidpunktojn pri monopolo kaj kreis novan vertikalan spektrumon. Li argumentis ke tiuj du politikaj movadoj malakordis pri la taŭga amplekso por solvoj sed ĝenerale ili rigardas multajn problemojn same, kaj malestimis dekstrajn-maldekstrajn argumentojn. La komuna kredo je natura juro ebligas almenaŭ, ke ili debatos siajn malsamojn amikece, kion la tradicia dislimo inter laborantoj kaj estroj ne permesis. == Kripto-anarkiismo == {{Ĉefartikolo|Kripto-anarkiismo}} La evoluigo de la [[interreto]] kaj [[Ĉifrado|kriptografiaj rimedoj]] kreas novan eblecon por atingi iom de la aspektoj de anarki-kapitalismo ĉe la interreto (aŭ 'en [[ciberspaco]]'). [[pseŭdonimo|Pseŭdonima]] komunikado permesas provizi servojn, precipe informajn servojn (ekzemple, konsultado, tradukado, programado, ktp) sen malkaŝi la identecon de la persono kiu provizas servon kontraŭ anonima [[ĉifromono]]. Ĉar leĝoj ne povas efiki sen koni la identecon de personoj, la rilataj leĝoj iĝas senefikaj. (Ĉar eĉ la loko (lando) de la individuoj estas nekonata, ne estas klare eĉ la leĝoj de kiu ŝtato estos malatentataj. Laŭ unu senco, 'ciberspacon', oni povas rigardi kiel sendependan teritorion. == Simboloj de Anarki-kapitalismo == {{Ĉefartikolo|Anarkiismaj simboloj}} <gallery> Dosiero:Libertatis Æquilibritas.png|''Libertatis Æquilibritas'', la simbolo de anarkio-kapitalismo Dosiero:Flag of Anarcho-capitalism.svg|Flago de anarki-kapitalismo </gallery> == Kritiko == === Justeco kaj defenco === [[Robert Nozick]] en sia libro [[Anarchy, State, and Utopia]] (Anarkio, ŝtato kaj utopio) argumentas, ke anarki-kapitalisma socio neeviteble ŝanĝiĝus al minarĥia ŝtato per ekesto de monopolaj privataj defendaj kaj kortumaj agentejoj, kiuj ne konkurus unu la alian. Laŭ li anarki-kapitalismo gvidus al nestabila sistemo, kiu en reala mondo ne povus elteni. Laŭ [[Paul Birch]] kortuma procedo koncernanta plurajn diversajn [[jurisdikcio]]jn kaj leĝajn sistemojn estus tro komplika kaj kosta kaj pro tio la kampo de privata defendo ŝanĝiĝus laŭ teritorio al natura [[monopolo]].<ref name="city-states">{{citaĵo el la reto | url = http://www.libertarian.co.uk/lapubs/legan/legan028.pdf | titolo = Anarcho-capitalism dissolves into city states | alirdato = 2010-07-05 | familia nomo = Birch | persona nomo = Paul | lingvo = angle | arkivurl = https://web.archive.org/web/20101105101941/http://libertarian.co.uk/lapubs/legan/legan028.pdf | arkivdato = 2010-11-05 }}</ref> === Rajto kaj libereco === Multaj anarki-kapitalistoj kredas, ke la koncepto de negativaj rajtoj devus anstataŭigi la koncepton de pozitivaj rajtoj. Kelkaj kritikoj, inklude [[Noam Chomsky]] tute rifuzas la dividon de rajtoj al pozitivaj kaj negativaj.<ref name="city-states" /> {{Citaĵo1|Anarki-kapitalismo, laŭ mia opinio, estas doktrina sistemo, kiu, se ĝi estus implementita, gvidus al formoj de tiranio kaj subpremado kia havas nur malmultajn ekzemplojn en homara historio. Ne estas eĉ plej malgranda probableco, ke ĝiaj (laŭ mi, teruraj) ideoj estus implemetitaj, ĉar ili rapite detruus ajnan socion, kiu farus tian eraregon. La ideo de “libera kontrakto” inter la reganto (the potentate – rimarko de tradukinto) kaj ĝia malsata subjekto estas malbona ŝerco, eble inda kelkajn momentojn dum akademia seminario ekkoni la rezultojn de tiaj (laŭ mi, absurdaj) pensoj, sed ne aliloke.}} — Noam Chomsky<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://chomsky.info/19961223/ | titolo = On Anarchism | alirdato = 2016-01-09 | familia nomo = Lane | persona nomo = Tom | dato = 1996-12-26 | lingvo = angle}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[La Maŝinaro de Libereco]] * [[Robert Nozick]] * [[Liberalismo]] ** [[Klasika liberalismo]] * [[Libertarianismo]] * [[Anarkiismo]] ** [[Kripto-anarkiismo]] ** [[Panarkiismo]] * [[Kapitalismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mises.org/literature.aspx?action=subject&Id=123 Anarchy: Libertarian Studies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090817131848/http://mises.org/literature.aspx?action=subject&Id=123 |date=2009-08-17 }}, [[Mises Institute]]. * [http://praxeology.net/anarcres.htm About Market Anarchism] * [http://www.Anti-state.com/ anti-state.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080729224637/http://www.anti-state.com/ |date=2008-07-29 }}, the "online center for market anarchism" * [http://www.ozarkia.net/bill/anarchism/faq.html Anarcho-capitalist FAQ]. * [[Bryan Caplan]]'s [http://www.gmu.edu/departments/economics/bcaplan/anarfaq.htm "Anarchism Theory FAQ"]. {{Anarkiismo}} {{ADLS|2005|30}} {{Trad|en|Anarcho-capitalism|768274794}} [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Anarki-kapitalismo| ]] emzj86wmc8jiqmu08qxu1q8fdurkxkc 0 13033 9462696 9362142 2026-08-26T10:02:30Z Verdulo 1002 /* Vidu ankaŭ */ 9462696 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kaunas banner phone booths.jpg|center|775px]] {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:CandlestickTelephoneGal.jpg|eta|Ornama kandela telefono]] [[Dosiero:MN Governor Residence telephone 2007.jpg|eta|Mura lignokesta telefono kun unusola aŭdilo]] '''Telefono''' (kunmetaĵo de la [[greka lingvo|greklingvaj]] esprimoj ''τῆλε'', ''tēle'', "malproksima", kaj ''φωνή'', ''phōnē'', "voĉo") estas aparato por interkomuniki [[aŭdo|aŭde]] kaj [[parolo|parole]]. Komunikadon inter telefonoj estigas [[telefoncentralo]], al kiu telefonoj estas ligitaj diversmaniere: aŭ per [[konduktilo]]j, aŭ per [[radio]]. Historie, unue aperis konduktilaj telefonoj. Ili ĝis nun estas plej stabilaj funkcie, sed devigas uzon en difinita fiksa loko. == Telefontipoj == Laŭ funkcia maniero ekzistas diversaj telefonoj: * per konduktiloj ** [[fiksa telefono]] ** [[publika telefono]] ** [[varma telefonlineo]] ** [[nostalgia telefono]] ** [[mastra telefono]] ** [[telefonista telefono]] ** [[ISDN-telefono]] ** [[Interreta telefono]], ekzemple [[Skajpo]] * porteblaj ** [[kampa telefono]] ** [[riparista telefono]] ** [[sendrata telefono]] * per radioondoj ** [[radiotelefono]] ** [[poŝtelefono]] ** [[satelito|satelitaj]] ** [[saĝtelefono]] * aparte menciindaj ** [[pordotelefono]] ** [[pseŭdotelefono]] ** speciala uzo de telefono: [[telefonradio]], kiun vi ne miskomprenu kun [[radiotelefono]] == Direktado de la voĉo aŭ la mekanika telefono == [[Dosiero:Trådtelefon-illustration.png|eta|Tiel funkcias la infana ludilo telefono]] Oni longe sciis, ke la voĉo estas direktebla. En [[ŝipo]]j oni uzis [[tubo]]jn, ekzemple de observejo de [[matroso]] al [[kapitano]]. Se la matroso ekvidis ion, tuj parolis en la tubon, kiun la kapitano aŭdis. En la [[20-a jarcento]] konata [[ludilo]] estis la [[ŝuo]]pasta ujo. La knaboj kunligis 2 ŝupastajn kovraĵojn per streĉa drato. Pere de tio ili aŭdis unu la alian, ĉar la voĉo sekvis la draton. Nekredebla, sed tio estis invento el [[1667]]. == [[Historio]] == <gallery mode=packed> Antonio Meucci.jpg|Antonio Meucci Johann Philipp Reis-Gelnhausen.JPG|Skulptaĵo pri Johann Philipp Reis Alexander Graham Bell.jpg|Alexander Graham Bell </gallery> Unue [[italio|italdevena]] [[usono|usonano]] [[Antonio Meucci]] kreis telefonon jam en [[1849]], sed tiu ne disvastiĝis pro manko de financoj. Poste [[germanio|germano]] [[Philipp Reis|J. Ph. Reis]] kreis en [[1861]] el [[telegrafo]] tian aparaton, per kiu oni aŭdis nur ritmajn bruojn kaj altajn frekvencojn laŭ la parolo. La [[skotio|skotdevena]] [[kanado|kanadano]] [[Alexander Graham Bell|A. G. Bell]] en [[1876]] disvastigis la telefonon en la tuta mondo.<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/11375/ |title = Alexander Graham Bell Laboratory Notebook, 1875-1876 |website = [[World Digital Library]] |date = 1875-1876 |accessdate = 2013-07-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150203003124/http://www.wdl.org/en/item/11375/ |archivedate = 2015-02-03 }}</ref> Post [[jarcento]] oni oficiale deklaris, ke inventisto de la telefono estas Meucci. Pli frue post la disvastigado de la telefono okazis triopa proceso inter Bell, [[Elisha Gray]] kaj Reis. Tiam Reis malvenkis, ĉar sia telefono ne estis evoluebla kaj perfekta. Ankaŭ Gray malvenkis, ĉar invento de Bell okazis iomete pli frue. Estas fakto, ke Bell sciiĝis pri laborado de Gray, tial li urĝe arkivis sian patenton. [[Dosiero:Portrait elisha gray.jpg|eta|Elisha Gray]] [[Dosiero:Bell System 1877.jpg|eta|Telefonĝermo de [[Alexander Graham Bell|Bell]], [[1877]]]] === Telefonĝermo de Bell === Bell iom hazarde provis diversajn strukturojn: elektromagnetan telefonon, likvan (mergan) telefonon kaj lumtelefonon. La unua sukcesa provo (elektromagneta telefono) konsistis el [[membrano]], permanenta [[magneto]] kaj sur ĝi [[bobeno]]. Sono, kiu estas vibrado de la aero, vibrigas la membranon de la elsenda aparato. Tiu movo de la membrano induktas [[kurento]]n en la magneta kampo, kiu iras al la alia aparato, en kiu per reciproka efiko, ĝi movigas la membranon de la ricevanta aparato. Tiu lasta vibrigas la aeron, redonanta la sonon. En tiu telefonĝermo estas nur unusola aparato, kiu servas por paroli aŭ aŭdi. Komence oni metis la aparaton laŭ la neceso antaŭ la [[buŝo]]n aŭ sur unu el la [[orelo]]n. Baldaŭe oni uzis 2 aparatojn, unu por aŭdi, la alian por paroli. Fine oni uzis ankaŭ tian surmuran telefonon, kie sur la muro estis la elektromagneta telefono kun tre granda magneto. Apude pendis 2 aŭdiloj, kiuj estis samaj, nur la magneto estis malgranda. Sonoradon de la elektromagneta Bell-telefono oni baldaŭe solvis per blovo. Ĉe la membrano oni fiksis [[cilindro]]n, kiu havis truojn en diversaj direktoj. Pli frue interne de la cilindro oni metis malpezan globon, kiu estis pli granda, ol la truoj. Antaŭ ol telefoni la vokanto blovis al la truoj. La aeromovo movigis la globon al diversaj lokoj, dume ĝi ofte tuŝis la membranon. Tial la membrano indukis bruon, kiun la alia telefonanto aŭdis, ĉar tiutempe sen radio kaj similaj estis silento. Hungara [[kuracisto]] [[Endre Hőgyes]] jam en [[1878]] en [[Transilvanio]] kreis helpilon el aparato de Bell por ekzameni la [[orelo]]n. === Merga mikrofono === La supra solvo ne estas perfekta, la aŭdebleco estas malbona. Tial oni provis ankaŭ la likvan mikrofonon. La aŭdilo restis la sama, ol ĉe la supre skribita elektromagneta telefono. En la likva mikrofono estas likvaĵo en ujo (ofte [[hidrargo]]). La likvaĵo kondukas la elektron, tamen ne tiel bone, ol la [[metalo]]. Sur la likvaĵo flosas korpo kun la fiksita membrano. Dum parolado la membrano oscilas, tial la korpo bone-malbone dronas en la likvaĵon. La [[kontinua kurento]] (kiun [[baterio]] donas), tiam havas grandan-malgrandan reziston kaj estiĝas alterna kurento. Tiu ĉe la ricevanto osciligas la membranon. Tio estas la dua elemento de la telefono. Sed anonciĝis problemo: la aŭdilo ne ŝatas la kontimuan kurenton. La solvo estas dividi ĝin per [[transformilo]], kiu estas jam la tria elemento. === Karbona mikrofono === La karbona mikrofono funkcias tre simile. Post la membrano troviĝas grafita (karbona) [[polvo]]. Se la membrano oscilas, premas bone-malbone la polverojn. Se la materialo estas premita, la rezisto estas pli malgranda. Ankaŭ nun estiĝas alterna kurento. La karbonaj mikrofonoj uziĝis ĝis la [[1980-aj jaroj]]. == Neaŭtomataj telefonoj == Neaŭtomataj telefonoj nomiĝas tiuj telefonoj, kiuj povas funkcii rete nur helpe de [[telefonisto]]. Tial ili havas plej ofte [[krankinduktilo]]n, sed ili tute ne havas diskon aŭ butonaron. Post [[Thomas Alva Edison]], [[David E. Hughes|D. E. Hughes]] [hjugs] kaj aliaj prizorgis pri aparta [[mikrofono]] karbona, kiu faris el la kriega telefono de Bell flustran telefonon (anstataŭ laŭta parolado jam sufiĉis flustra parolado). La karbonmikrofono bezonis konstantan kurenton, tial ĉe la telefono oni metis baterion ĝenerale 6-[[Volto|voltan]]. Tiu sistemo nomiĝas loka [[baterio]] (LB). Aŭdilo (Bell-aparato) kaj mikrofono disiĝis per [[transformatoro]]. La transformatoro pligrandigis la linean tension kvaroble. La kompleta telefono havis ankaŭ elektran [[tintilo]]n, krankinduktilon kaj komutilon. La lasta nomiĝas ankaŭ forko pro la komenca formo. Tiu disigas la sonorilon kaj la induktilon de la [[mikrofono]] kaj [[aŭdilo]]. Baze la aŭdilo kuŝas sur la komutilo, kiun oni nomas kutime forko, pro ĝia tiama formo. Turnante la krankinduktilon, alterna kurento (ĉirkaŭe 100 V-oj) signas al la alia simila telefono aŭ centralo. Analoge tintilado aŭdiĝas, se alia telefono aŭ centralo vokas. Kiam oni levas la aŭdilon, la komutilo kuplas la mikrofonon al la [[telefonlineo]], tiam induktilo kaj sonorilo ne povas funkcii. La plej praaj aparatoj enhavis siajn konsistaĵojn sur aŭ en kesto kroĉita ĉe muro. En la komenca periodo ankaŭ la aŭdilo troviĝis ene de la kesto. La voĉo iris el tio laŭ longa [[kaŭĉuko|kaŭĉuka]] [[tubo]], ĉe la fino kun funelo (kiel estas videbla sur la plej supra foto). Tiu solvo protektis la homon kontraŭ [[fulmo]]j. Krom la lignokestaj telefonoj oni uzis ankaŭ [[fero]]skatolajn aparatojn. Tio estas videbla en [[fiksa telefono]], krome aparte menciinda kaj admirinda estas skeleta telefono dekstre videbla. En [[Usono]] faris karieron la [[kandelo]]telefono (iuj konas [[cigno]]kola telefono), kiu estis longa [[kolono]], kiel la kandelo. Supre troviĝis la forko, sube aŭ la [[krankinduktilo]], aŭ nenio (=neaŭtomata aŭ malaŭtomata telefono), aŭ disko (=aŭtomata telefono). Dume en [[Eŭropo]] L.M. Ericsson (erikson) komencis okupiĝi pri telefonado. Vi povas vidi aliajn neaŭtomatajn telefonojn ĉe la enkonduka frazo (kandela telefono) kaj tuj sube. === Cirkvitoj de la simpla aparato === Kiel la desegnaĵo prezentas, en baza stato la komutilo (aŭ ties [[kontakto]]j) montras vojon el la lineo nur al tintilada (sonorila) cirkvito. Vojo de la tintilado estas: lineo, komutilo, [[sonorilo]], [[krankinduktilo]], lineo. Se iu aŭdas tintiladon, suprenlevas la aŭdilon. La komutilaj kontaktoj ĉesigas la vojon por la sonorilo kaj donas vojon al mikrofono kaj aŭdilo. Samtempe la mikrofono ricevas kurenton. Parolado tra la lineo povas okazi. La [[transformatoro]] dividas la mikrofonon kaj la aŭdilon kaj samtempe plifortigas la kurenton al proporcio 1:4. Komence, same tiel, ol la [[telegrafo]], oni uzis inter 2 telefonoj nur unusolan lineon, la alian anstataŭis la [[tero]]. Tiu solvo faris tre simpla la telefoncentralojn, sed pro evoluo de diversaj elektraj aparatoj, ili kaŭzis elektrajn bruegojn dum telefonado. Tial oni devis uzi 2 dratojn por la lineoj. === Telefono kun centra baterio === Pro la oftaj baterioŝanĝoj oni metis la baterion en la telefoncentralon, la mikrofono ricevas tension (ĝenerale 48-voltan) per la lineo. La transformatoro nur disigas, tial proporcio de la bobenoj estas 1:1. La kondensilo baras vojon de rekta kurento en baza stato. Sen kondensilo la bateria kurento havus vojon tra sonorilo, kiu kaŭzus tujan misan voksignon. Tiu solvo estas centra baterio (CB), kiu estas pli perfekta kaj konvena, tamen la LB sistemo ne forgesiĝis, ĉar en provizoraj kaj specialaj lokoj havas avantaĝojn. Rekte LB-telefono ne povas funkcii kun CB-telefono, sed encentrala cirkvito solvas tiun problemon. La CB-sistemo uzas ĝenerale 48 V-jn. La aŭdparolilo ŝanĝis aspekton de la telefono. Finoj de tenilo estas mikrofono kaj aŭdilo. La aŭdebleco ne estis perfekta. La propra parolado forte aŭdiĝis (kvazaŭ eĥiĝis) en la aŭdilo. Oni solvis la problemon per tribobena transformilo. Tiutempe oni komencis produkti la bakelitajn telefonojn, tiuj telefonoj estis pli popularaj, ol la lignaj aŭ metalaj telefonoj. En la CB-sistemo mankas la krankinduktilo. Post levo de la aŭdilo (aŭ aŭdparolilo) la mikrofono ricevas kurenton, en la centralo lumas lampo aŭ io simila. Oni tiam faris telefonojn en surtablaj skatoloj el metalo. === Seneĥa telefono === En la komenca periodo bobeno disigis la aŭdilon kaj la mikrofonon. Tiu solvo ne estis perfekta, ĉar la aparato faris ĝenan eĥon. Komence de la [[20-a jarcento]] krom la primara kaj sekundara bobeno aperis la tria bobeno, kiun havis la aŭdilo. Tiel ĉesis la eĥiĝo. == Aŭtomataj telefonoj == [[Dosiero:TelefonicaTelefono80sCNTE8008-G.jpg|eta|[[Plasto|Plasta]] aŭtomata diska tabla telefono]] Aŭtomataj telefonoj estas tiuj telefonoj, kiuj funkcias en aŭtomata reto, tial ili havas komence diskon aŭ kodilon, baldaŭe butonaron. Oni povas uzi ilin ankaŭ en neaŭtomataj centraloj (en ties reto), sed tiam oni ne uzas la diskon. Escepto estas la LB sistemo, kie la aŭtomataj telefonoj ne povas funkcii. Oni metis la diskan kodilon laŭvice al la mikrofono. ''Pli aliajn informojn legu en la jena artikolo [[Fiksa telefono]]!'' La aŭtomataj [[telefoncentralo]]j unue uzis diskan, turniĝantan kodilon por elekti la deziratan korespondanton. Tiu kodilo elsendis serion de impulsoj reprezentanta la telefon-numeron de la korespondanto. Oni faris skatolojn el la nova materio [[bakelito]]. La telefonoj iĝis pli malgrandaj, pli komfortaj. La bakelitan sekvis la plasta telefono. === Butonaraj telefonoj === [[Dosiero:Philips Screenphone P100-SE.JPG|eta|Plasta aŭtomata tabla butonara telefono kun [[ekrano|ekraneto]], memorilo.]] Dume la centraloj iĝis pli rapidaj, tial anstataŭ disko oni uzis butonaron. Komence la butonoj donis la saman impulsoserion kiel la disko. Unue nur la telefonistoj uzis tiajn telefonojn, ĉar ili tuttage uzis ĝin. La distanco inter aŭtomata centralo kaj telefonistoj estis malpli, ol 50 m-oj. Sekve la butonaro funkciis laŭ rezistoŝanĝo (difinita butono (=cifero) akordis al difinita rezisto). Baldaŭe la butonaro kun elektronikaĵo ([[integra cirkvito]]) (ico) sendis difinitan frekvencoparon al la centro. La karbonmikrofono ne kongruis kun ico, tial oni uzis kristalmikrofonon (piezomikrofonon). La tintilado jam estis elektronika per ico-teknologio. La telefonoj iĝis sveltaj kaj pli malgrandaj. La luksaj telefonoj montras informojn sur ekraneto, havas memorilojn kaj funkcion "senmanan" (laŭtparolilo). Tiuj aparatoj bezonis por la elektronikaĵo baterion, kiu metiĝis en la telefonon. Tiun baterion ne miskomprenu kun la alia baterio, kiu prizorgas la mikrofonon. [[Dosiero:Telecar-cd.jpg|eta|Malnova poŝtelefono por ŝoforoj]] === Diĝitaj telefonoj === Pro evoluo de elektroniko la diĝitaj telefonoj startis. Pro la [[kablo]] aŭ [[kanalo]] la telefonado funkcias inter 300–3400&nbsp;Hz-oj. Sufiĉas, se oni ĉerpas samplon po 8000&nbsp;Hz-oj el la parolo. La elektronikaĵo mezuras ĝin kaj konservas la rezulton en diĝita formo. El tiuj elementoj pakaĵo pretiĝas kaj laŭ metodo de la komputilo la diĝita telefoncentralo sendas ĝin al la vokito, kie la diĝitaĵoj transformiĝas al voĉo. La cifereca sistemo ebligas la telefonadon helpe de [[interreto]]. === Radioondoj === Post invento de [[radio]] aperis ebleco uzi telefonojn enaŭte aŭ eĉ enpoŝe. Malavantaĝoj estis komence limo de radiokanaloj kaj kompare kun aliaj telefonoj pli granda pezo de radiaj telefonoj. Poŝtelefonoj estas speco de radiotelefono. Nun ili estas plej popularaj komunikiloj. Ili estas malgrandaj, funkcias preskaŭ ĉie, kie loĝas homoj. La poŝtelefonoj aŭ kiel ili ankaŭ nomiĝas porteblaj telefonoj revoluciis la tutan homaran komunikadon. Per la etmesaĝa sistemo (EMSO angle SMS) eblas transigi ankaŭ skribajn mesaĝojn kaj intertempe poŝttelefonoj fariĝis kvazaŭ malgrandaj komputiloj, per kiuj eblas ankaŭ aliri la interreton, fari fotojn kaj tuj transsendi ilin al geamikoj, aŭskulti muzikon kaj eĉ rigardi televidon. '''Satelitaj telefonoj''' uzas [[satelito]]jn por komunikado. Malavantaĝo de la simplaj poŝtelefonoj estas tio, ke komunikado povas okazi nur en la ricevotereno de antenoreto. Tial ekzemple sur ŝipo, meze de maro, ne eblas uzi poŝtelefonon. La satelitoj dissendas sur la tutan teron difinitajn radioondojn. Satelita telefono estas multekosta, sed uzeblas ĉie. === Videotelefonoj === {{Ĉefartikolo|Videotelefonio}} [[Videotelefonio]], konata ankaŭ kiel ''videokonferenco'' kaj ''video telekonferenco'', estas dudirekta aŭ plurpunkta ricevado kaj elsendado de aŭdio kaj video signaloj fare de personoj en diferencaj lokoj por samtempa komunikado. Videofonoj estas telefonoj kun video-kamerao kaj [[ekrano]], kapabla de samtempa video kaj aŭdio komunikado. Videotelefonio postulas tiun teknologion por grupo de organiza kunsido pli ol por individuoj, en videokonferenco. == Kronologio de la telefono == === [[19-a jarcento]] === [[Dosiero:Innocenzo Manzetti.PNG|eta|Innocenzo Manzetti]] [[Dosiero:Charles-bourseul-l-enfant-de-douai-qui-1690515.jpg|eta|Charles Bourseul]] [[Dosiero:Die Gartenlaube (1863) b 809 1.jpg|eta|dekstra|Aparato de Reis]] [[Dosiero:Actor portraying Alexander Graham Bell in an AT&T promotional film (1926).jpg|eta|dekstra|Aparato de Bell en 1876 (aktoro, 1926)]] [[Dosiero:Telephone Centennial Issue 1976-13c.jpg|eta|Aparato de Bell sur [[poŝtmarko]]]] [[Dosiero:Reĝo de ĉiuj telefonoj 1.jpg|eta|Germana murkesta telefono (Teirich - Leopolder). Supre la [[tintilo]], pli malsupre la [[funelo|funela]] [[mikrofono]] estas videbla. Sekvas la malfermebla skribotabulo, ene la [[magneto|trimagneta]] [[kranko|krankinduktilo]] kaj la [[aŭdilo]]j. Flanke estas du funeloj kun [[gumo]]tuboj. Sube estas kesto por baterio.]] * En [[1844]] [[Innocenzo Manzetti]] la unua okupiĝis pri "parola telegrafo" (=telefono) * En [[1845]] Manzetti prezentis al la [[ĵurnalisto]]j tian aparaton, kiu elektre sendis voĉojn, sed li ne okupiĝis pri patento * En [[1849]] Antonio Meucci prezentis komunikan aparaton al individuoj en [[Havano]]. * En la [[26-a de aŭgusto]] [[1854]] [[Charles Bourseul]] publikigas fak[[artikolo]]n en [[revuo]] L'Illustration ([[Parizo]]): "Transmission électrique de la parole" [elektra dissendo de parolado], ĉar li hazarde divenis, ke fera lameno tuj apud bobeno muzikadas, kaze de alterna kurento cirkuladas en cirkvito de la bobeno * En 1854 Meucci en [[Nov-Jorko]] funkciigis elektran voĉon per aparato (la unuan telefonan konekton), ĉar lia malsana edzino ne povis forlasi la ĉambron. Bell laboris ĉe li, poste li uzis rezultojn de Meucci. * En [[1860]] Philipp Reis de [[Germanio]] prezentas aparaton. Atestantoj diris, ke ili aŭdis voĉojn el la aparato. * En la [[26-a de oktobro]] [[1861]] Reis publike prezentis sian telefonon antaŭ la Fizika Socio de [[Frankfurto ĉe Odro]]. La distanco inter 2 telefonoj estis 340 [[futo]]j. * En [[1864]] laŭ la [[gazeto]]j Manzetti prezentis "muzikan aŭtomaton" (pratelefonon), sed ne okupiĝis pri patento * En la [[22-a de aŭgusto]] [[1865]] anglaj ĵurnalistoj atakis Reis-on, ke tio estas metodo de Manzetti * En 1865: Meucci skribas al redaktejoj - postulanta - ne Manzetti havas la inventon pri parola telegrafo, ĉar mi (Meucci) jam en 1849 faris tion. Manzetti ne respondas. * En la [[28-a de decembro]] [[1871]] Meucci deklaris intencon por [[patento]] titolita "Sound Telegraph", priskribanta komunikadon de voĉo inter du homoj pere de drato, sed li havis similan aparaton jam pli frue * En [[1872]] Elisha Gray fondis [[firmao]]n Western Electric, kiu okupiĝis pri telegrafoj kaj similaj * En 1872 profesoro Vanderwyde prezentis telefonon de Reis en Nov-Jorko * [[Julio]] de [[1873]]: Thomas Alva Edison eltrovas tion, ke [[rezisto]] de karbonaj polveroj ŝanĝiĝas pro premo aŭ malpremo * [[Majo]] de [[1874]]: Gray inventas elektromagnetan aparaton por elsendado de muzikaj tonoj. * En la [[29-a de decembro]] 1874 Gray prezentas muzikan aparaton tra telegrafodrato en la presbitera [[preĝejo]] en [[Highland Park (Ilinojo)]] * En la [[6-a de aprilo]] [[1875]] Bell arkivis patenton pri elektromagneta telefono, kiu ne povas sendi voĉon al longa distanco * En la [[1-a de julio]] 1875 Bell uzas "pendumilan" telefonon, kiu povis elsendi "malklarajn, sed voĉsimilajn sonojn", sed ne klaran paroladon. Ambaŭ pratelefono konsistis el membrano, magneto kaj bobeno. * En 1875 Thomas Alva Edison eksperimentas kun akustika telegrafio kaj en [[novembro]] konstruas elektro-dinamikan aŭskultilon, sed ne ekspluatas ĝin. * En la [[11-a de februaro]] [[1876]] [[Elisha Gray]] inventis likvan mikrofonon por telefono, sed ne konstruis ĝin. * En la [[14-a de februaro]] 1876 [[advokato]] de Alexander Bell arkivis patenton pri "Plibonigoj en Telegrafio"<ref name="Brown">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.ca/books?ei=WlVTSuiCE4e-yQS--PDiAg&id=V-NUAAAAMAAJ&dq|titolo=Historical first patents: the first United States patent for many everyday things|familia nomo=Brown|persona nomo=Travis|dato=1994|eldono=illustrated|loko=University of Michigan|eldoninto=Scarecrow Press|ISBN=9780810828988|paĝo=179}}</ref>, kio estas la sama, ol de Gray. Estas fakto, ke Bell 2 horojn pli frue arkivis sian patenton. * La 14-an de februaro 1876 Gray arkivis [[patento]]n en [[Vaŝingtono]] tra telegrafa cirkvito, tamen Bell faris la samon iomete pli frue * La [[7-an de marto]] 1876 Bell arkivis novan patenton "Plibonigo en Telegrafio"<ref name="WDL"/> * En [[10-an de marto]] 1876 okazis la unua sukcesa telefonado per likva mikrofono kaj elektromagneta aŭdilo inter Bell kaj sia helpanto Watson: "Sinjoro Watson, venu ĉi tien, mi volas vidi vin!" Estas fakto, ke pli frue ankaŭ Reis telefonadis, sed la komprenebleco ne estis tiel klara<ref name="WDL"/> * La [[16-an de majo]] 1876 Edison arkivis patentopeton por akustika telegrafio * En 1876 la [[Internacia ekspozicio]] okazis en [[Filadelfio (Pensilvanio)]], kie Bell prezentis sian telefonon. Tio malgrandiĝis inter la grandaj diversaj [[maŝino]]j. Tamen la hazardo helpis Bell-on. La vizitanta [[brazilo|brazila]] [[imperiestro]] provis la telefonon, kiu tre plaĉis al li. Tio reeĥiĝis en la gazetaro kaj la novaĵo startis al la mondsukceso. * En 1876 [[Tivadar Puskás]] inventis la [[telefoncentralo]]n, kiu baldaŭ helpis disvastiĝon de la telefonado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.omikk.bme.hu/archivum/angol/htm/puskas_t.htm|titolo=Puskás, Tivadar|alirdato=2010-05-23|eldoninto=Omikk.bme.hu}}</ref> * La [[10-an de aŭgusto]] 1876 Alexander Graham Bell aranĝis la unuan longdistancan telefonadon de la mondo en [[Kanado]]. La distanco estis 6 [[mejlo]]j. * La [[9-an de oktobro]] 1876 Bell aranĝis la unuan dudirektan longdistancan telefonadon inter [[Bostono]] kaj [[Cambridge]] en [[Masaĉuseco]]. [[Dosiero:Bell System 1877.jpg|eta|Sistemo de Bell. Centre estas la "pendumila telefono" inter 2 elektromagnetaj telefonoj. La pendumila telefono staras sur tiu parto, kie la voĉo devas atingi la membranon, tial tio estas nevidebla.]] * La [[30-an de januaro]] [[1877]] Bell arkivis novan patenton pri telefono, uzanta konstantajn magnetojn kaj sonorilon. [[Dosiero:Emile Berliner.jpg|eta|Emile Berliner]] * La [[4-an de marto]] [[1877]] germano [[Emil Berliner]] inventas mikrofonon bazitan sur "loza kontakto" inter du metalelektrodoj, kiu estas plibonigo de la Reis-telefono, poste li arkivis la patenton. Ankaŭ tio estis karbonmikrofono. * En [[1877]] Edison kun siaj kolegoj okupiĝis pri patento de karbonmikrofono, laŭ la supozoj ili prenis unue [[fulgo]]n de [[petrolo]][[lampo]] por akiri karbonan polvon. Poste la fulgon anstataŭis [[grafito|grafiteroj]]. Edison havis patenton pri ĝi la [[27-an de aprilo]] 1877. * En januaro de [[1878]] la unua telefoncentralo ekfunkciis en [[New Haven (Konektikuto)]]. * En 1878 en [[Hungara reĝlando]] [[kuracisto]] [[Endre Hőgyes]] komencis profiti la telefonon dum ekzamenado de malsanuloj. * La [[4-an de februaro]] 1878 Edison prezentis longdistancan telefonvokon en [[Nov-Ĵerzejo]]. La distanco estis 210 [[km]]. * La [[21-an de aŭgusto]] [[1879]] ankaŭ en [[Eŭropo]] ekfunkcias telefoncentralo * En 1879 Telefona Kompanio de Bell preskaŭ bankrotiĝis, sekve la firmao traformiĝis havanta novan estron. Ankaŭ nova invento de iu savis Bell-on. En la sama jaro Telefona Kompanio de Edison ekfunkciis en Londono. * La [[19-an de februaro]] [[1880]] Bell kune kun iu inventis la lumtelefonon * La [[1-an de aprilo]] 1880 okazis la unua sendrata telefonado en Vaŝingtono 213 m-ojn fore * En [[1882]] en [[Meksikurbo]] ekfunkciis filio de Bell-firmao * En [[1886]] inter [[Parizo]] kaj [[Bruselo]] jam funkcias la telefonado * La [[13-an de januaro]] [[1887]] Registaro de Usono okupiĝis pri nuligo de patento de Alexander Graham Bell pro fraŭdo kaj misprezento. * En [[1889]] Kompanio AT&T enfandis ĉiujn Bell-firmaojn * La [[10-an de marto]] [[1891]] aŭtomata [[telefoncentralo]] de [[Almon Brown Strowger]] inventiĝis. En la sama jaro firmao pri aŭtomataj telefoncentraloj de Strowger formiĝis. [[Dosiero:Ericsson Taxen (2).jpg|eta|Skeleta aŭ magnetopieda telefono de Ericsson de 1892. La piedoj estas la magnetoj de la krankinduktilo.]] [[Dosiero:Tendara telefono el la unua mondomilito.jpg|eta|Kampa lignokesta telefono el la unua mondomilito]] * La [[3-an de majo]] [[1892]] patento pri la karbonmikrofono el 1877 estis aljuĝita al Thomas Alva Edison * La [[3-an de novembro]] 1892 centralo de Strowger ekfunkciis en [[Indiano]] kun 75 telefonaj linioj === [[20-a jarcento]] === * Dum la [[1-a mondmilito]] la [[kampa telefono|kampaj telefonoj]] estis oftaj "armiloj" * En [[1915]] en [[Usono]] oni jam telefonadis inter [[Nov-Jorko]] kaj [[San Francisco]] fare de Bell * La [[16-an de januaro]] 1915 en [[Newark (Nov-Ĵerzejo)]] ekfunkciis duonaŭtomata centralo. Tie [[telefonisto]]j faris la kontaktojn, sed ili jam ne devis okupiĝi pri tintilado kaj la postaj farendaj, ĉar tio pretiĝis aŭtomate. * En [[1919]] aperis la diskaj telefonoj * En 1919 AT&T faris pli ol 4,000 mezuradojn de [[kapo]]j por mezuri la plej bonan grandecon de normaj kapaŭskultiloj, tiel ke la lipoj de alvokantoj estus proksime de la mikrofono dum parolado * La [[7-an de januaro]] [[1927]] okazis la unua publika trans-Atlantika telefonvoko laŭ radioondoj * En [[1935]] okazis la unua telefonado ĉirkaŭ la mondo * En [[1946]] okazis la unua komerca [[poŝtelefono|poŝtelefona]] voko * En [[1947]] oni mencias unuafoje sesangulajn [[ĉelo]]jn por poŝtelefonoj * En [[1948]] oni proponis, ke ĉeloturoj estu ĉe la anguloj de la heksagonoj * En [[1961]] oni ekzamenis prembutonajn telefonojn * En [[1963]] la prembutonaj telefonoj estas vendeblaj * En [[1965]] okazis komunikado tra la [[spaco]] * En [[1973]] okazis la unua [[poŝtelefono|poŝtelefona]] parolado, tamen post [[jardeko]] ĝi etendiĝis [[Dosiero:Genevieve-Clark-Bain.jpeg|eta|La virino telefonas per kandela telefono]] == Alia klasifikado == La supre menciita klasifikado estas tro scienca, precipe fakuloj uzas ĝin. Por la publiko oni faris la jenajn: * '''Lignokestaj telefonoj.''' Komence la telefonoj fariĝis kun ligna kovraĵo kaj pendis ilin sur la [[muro]]n. Ofte ili havis 2 aŭdilojn, ne por la 2 [[orelo]]j, sed la alian aŭdilon alia familiano uzis. * '''Metalokestaj telefonoj.''' Baldaŭe parto da telefonoj fariĝis kun metala (kupra, fera) kovraĵo kaj metis ilin sur la [[tablo]]n. * '''Bakelitaj telefonoj.''' [[Dosiero:Bakelittelefon 1947a.jpg|eta|[[Bakelito|Bakelita]] aŭtomata tabla diska telefono]] Komence de la [[20-a jarcento]] la telefonoj fariĝis kun bakelita kovraĵo kaj metis ilin plej ofte sur la tablon. Ili estis nigraj, escepte ili fariĝis en aliaj [[koloro]]j. * '''Plastaj telefonoj.''' Baldaŭe la telefonoj fariĝis kun plasta kovraĵo. Ili prezentiĝis en diversaj koloroj. Komence ili ofte rompiĝis, sed poste oni trovis tiujn plastojn, kiuj estis nerompeblaj. == Menciindaj telefonoj == * {{Flago|Francio}} Francio: ** [[Telefono U43]] * {{Flago|Germanio}} Germanio: ** W-48 tipo: bakelita tabla aparato kun diska kodilo ** FeTaP tipoj: plastaj, tablaj, unue diskaj, poste butonaraj kodiloj ** FeWAp tipoj: plastaj, muraj, unue diskaj, poste butonaraj kodiloj ** tipo "Düsseldorf": tabla aparato kun butonaro ** Siemens Euroset 805: tabla butonara * {{Flago|Hungario}} Hungario: ** CB-24 tipo: metalkesta, precipe tabla aparato ekde [[1924]], ekde [[1927]] ĝi pretiĝis ankaŭ kun diska kodilo ** LB-24 tipo: la supra aparato kun loka baterio ** CB-35 tipo: bakelita, precipe tabla kun diska kodilo ekde [[1935]], ekde tiam la hungaraj aparatoj estis seneĥaj ** LB-37 tipo: bakelita, tabla kun loka baterio ekde [[1937]] ** CB-555 tipo: bakelita, tabla kun diska kodilo ekde [[1955]] [[Dosiero:Ericsson bakelittelefon 1931.jpg|eta|Bakelittelefono de Ericsson]] [[Dosiero:ATTtelephone-large.jpg|eta|Butonara telefono de AT&T]] ** LB-55 tipo: bakelita, tabla kun loka baterio ** CB-667 tipo: plasta, tabla en 6 koloroj kun diska kodilo ekde [[1967]] ** CB-81x tipoj: plasta, kolora, samtempe tabla kaj mura, estas tipo, kie aperis la butonaro * {{Flago|Pollando}} Pollando: ** MB73 krankinduktila telefono de [[1973]] * {{Flago|Svedio}} Svedio: ** skeleta (aŭ magnetopieda) telefono (foton vidu supre ĉe "neaŭtomataj telefonoj"!) ** bakelita telefono ekde [[1931]] (foton vidu ĉe [[Fiksa telefono]]!) ** "Ericofon": plasta kun diska kodilo ** "Dialog" de [[1966]] kun diska kodilo ** "Diavox" de [[1976]] kun butonaro * {{Flago|Usono}} Usono: ** kandelaj telefonoj kun loka aŭ centra baterioj, baldaŭe ankaŭ kun diska kodilo ** butonara telefono de AT&T == Vortoj por respondi telefonvokon == En pluraj landoj oni respondas telefonvokon per vorto simila al la esperanta ''Ha lo!''. Tian esprimon disvastigis precipe la angla vorto “''Hello!''”. Tiu saluto tamen estas neniel universala, kaj anstataŭ speciala salutvorto eblas ankaŭ alimaniere respondi: en iuj landoj (ekzemple en alemana Svislando) oni kutimas diri sian nomon, ĉu tutan, ĉu nur parton, kaj firmaoj kaj oficejoj ofte uzas sian nomon, eventuale aldonante salutvorton. En la svisa armeo ekzistas la regulo, ke oni devas respondi dirante la du lastajn ciferojn de la loka telefonnumero, tiel ke la korekta alvokanto konstatas, ke li elektis la ĝustan numeron, sed ŝpiono ne ricevas iun-ajn informon. La plej bona solvo estas diri sian nomon aŭ firmaon, ĉar kaze de fuŝkontakto tuj estas komprenata, ke la kontakto estas erara. La [[hungaroj]] kredas en ĝi, ke "hello"" devenis el la hungara [[vorto]] "hallom" (=mi aŭdas ĝin). Laŭ tiu legendo Tivadar Puskás ofte uzis tiun vorton ĉe Edison. Laŭ aliaj informoj iomete simila vorto uziĝis en [[Nederlando]], kiam iu staris ĉe riverobordo kaj laŭtvokis la pramiston: "venu ĉi tien!". Ekzemploj pri salutvortoj en diversaj lingvoj: * Ĉine: ''wei'' * [[France]]: ''allô'' [aló] * [[Hispane]], laŭ landoj: ''hola'', ''digame'', ''bueno''. * [[Itale]]: ''pronto'' [prónto] ("preta") * [[Japane]]: ''もしもし'' ''moshi moshi'' [moŝi moŝi] * [[Pole]]: ''słucham'' ("mi aŭskultas") * [[Portugale]]: ''estou'' ("mi estas"), en Brazilo: ''alô'' * [[Ruse]]: ''sluŝaju'' (mi aŭskultas) [[Dosiero:Telefon t-sinus-700.jpg|eta|Moderna [[sendrata telefono]]]] Kaze de la poŝtelefonoj la kutimo ŝanĝiĝis. La vokito jam scias, kiu estas la vokanto (se ne estas kaŝita voko), tial laŭ tio komencas la parolon. Kelkaj ekzemploj: * Kio nova mia filo? * Jes, Sinjoro Direktoro! * Mi revokos Vin post 5 minutoj, ĝis! == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Behrendt, A. (1911): Provo de Teknika Vortaro por Poŝto kaj Telegrafo * Filliatre, R. (1934): Poŝt-Telekomunika Vortaro * Isbrücker (1928): La Evoluo de la Telefono * Lugague, G. (1914): Code International Lugague, F-En-Pt-Sp-D-It-Eo * Wirkberg, J. (1924): A Polyglot Collection of Postal Terms == Vidu ankaŭ == * [[Etimologio]] * [[Vokocentro]] * [[ADSL]] * [[Telefonio]] * [[Telefonlineo]] * [[Telefonnumero]] * [[Telefonprefikso]] * [[Telefoncentralo]] * [[Telefonlibro]] * [[Telefonbudo]] * [[Telekomunikado]] * [[Televokilo]] * [[iPhone]] * Oni povas uzi telefonan [[modemo]]n por konektiĝi al [[Interreto]] per telefona reto. * [[Monopolo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Telefono|ReVo=telefo}} * [https://www.eventoj.hu/steb/ Scienc-Teknika Esperanto-Biblioteko, STEB] <font face="Symbol">®</font face> fako "telekomuniko". * ''[http://www.aleph.com.br/kce/ftp/kelter04.zip La ĉela telefonsistemo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' * Vasco Milanez, Jimes, ''[http://esperanto.luin.nu/eLibrejo/pdf/X28-2 La ĉela telefonsistemo]''{{404}}, en [http://esperanto.luin.nu/eLibrejo eLibrejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060618235456/http://esperanto.luin.nu/eLibrejo/ |date=2006-06-18 }} * [http://www.urbanlegends.hu/2006/11/mit-talalt-fel-puskas-es-bell/ Mit-talalt-fel-puskas-es-bell?] {{hu}} * [Telephone] {{en}} * [http://www.beatriceco.com/bti/porticus/bell/capsule_bell_system.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150524061105/http://www.beatriceco.com/bti/porticus/bell/capsule_bell_system.html |date=2015-05-24 }} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3253174.stm] {{leginda}} {{havenda artikolo|Telefono}} [[Kategorio:Telefono| ]] [[Kategorio:Komunikiloj]] [[Kategorio:Germanaj inventoj]] rmvwaa9kh03bq8kxxlsstnodn9peips 0 14978 9462344 9455027 2026-08-25T14:15:04Z Sj1mor 12103 9462344 wikitext text/x-wiki {{Informkesto skribo |nomo = Fenica alfabeto |tipo = Alfabeto |STtipo = Konsonanta |tipo-priskribo = (Disponigas aldonajn informojn laŭ la ĝenerala tipo) |epoko = (*Epoko dum kiu la sistemo estis uzata.) |lingvoj = [[fenica lingvo]] |fam1 = (Uzu famN por difini la devenon de la skribo. |fam2 = Ĝis 15 devenoj de la skribo povas esti listataj, ... fam1 estas la plej aĝa.) |fam15 = |inventinto = (Uzu anstataŭ famN por artefaritaj skriboj) |fratina = (Por fratinaj skriboj ĉi tie kun komuna deveno) |idoj = [[Hebrea alfabeto]]<br>[[Araba alfabeto]] |parencaj = (Por parencaj sistemoj) |ekzemplo = 62ebad759aa64246957e94cb % D0% 90% D0% BB% D1% 84% D0% B0% D0% B2% D0% B8% D1% 82 % D1% 8D% D1% 81% D0% BF% D0% B5% D1% 80% D0% B0% D0% BD% D1% 82% D0% BE.png |grandeco de ekzemplo = 250px |priskribo de ekzemplo = Fenica alfabeto kompare al la Esperanta. |unikodo = (Por difini la Unikodan blokon) |iso15924 = (Por difini ISO 15924 kvarliteran kodon) }} La '''fenica alfabeto''' (kreita kaj uzita en la antikva lando [[Fenicio]]) estas praalfabeto, de kiu originas ĉiuj nunaj [[alfabeto]]j. Ĝi aperis unuafoje en [[Bibloso]]. Ĝi ne havis [[vokalo]]jn, sed nur 22 [[konsonanto]]jn. == Historio == === Frua historio === Oni ne povas certe diri ĉu la fenica alfabeto estis la unua fonetika alfabeto en la mondo, sed ĝi aĝas pli ol 3000 jaroj kaj de ĝi devenas preskaŭ ĉiuj konataj skribsistemoj de [[Eŭropo]] kaj [[Mezoriento]]. La ekzakta dato de apero de fenica skribo estas nekonata. La unua ekzemplo de fenica skribo estas trovita en [[1922]] en [[Biblo]] sur [[sarkofago]] de Biblia reĝo [[Ahiram]]. La enskribo aspektis jene: [[Dosiero:Sarcophag of Ahiram inscription.png|800ra]] La esploristo kiu malkovris la sarkofagon, Pierre Montet, kredis ke la sarkofago estas kreita en [[-13-a jarcento]]. Do, dum longa tempo oni kredis, ke tio estis la plej frua fenica enskribo. Sed jam en 1980-aj jaroj oni komencis dubi, ke ĝi povis aperi pli frue ol en [[-11-a jarcento]]. Modernaj esploristoj trovis, ke en sama tombo estis grekaj vazoj de [[-7-a jarcento]], kaj do la tombo aĝas de la sama epoko; aliaj, tamen, kredas, ke la vazoj estas metitaj tien fare de tombrabistoj, kiuj loĝis en la tombo dum iom da tempo, priserĉante ĝin por valoraĵoj. En [[1972]] arkeologo Pritchard, esplorante vilaĝon Sarepta (inter [[Sidono]] kaj [[Tiro]]) trovis vazon kun enskrapita enskribo per fenicaj literoj. La vazo estas farita en [[-13-a jarcento]], dum [[Troja milito]]. Nun oni opinias, ke tio estas plej frua ekzemplo de fenica skribo. En tiaj jaroj jam ekzistis variantoj de pralfabetaj fonetikaj skriboj. Ekzemple, en [[Mezopotamio|Mezopotamia]] [[kojnoskribo]] ekzistis fonetika varianto (Akkada silaba kojnoskribo). En [[Antikva Egiptio|Egiptia]] [[hieroglifo|hieroglifiko]] fonetikaj partoj ekzistis ekde epoko de [[Meza Imperio de Egiptio|Meza Imperio]], kaj eventuale ili iĝis pli kaj pli popularaj. Ankoraŭ en tiuj skriboj aperis vortoj, kiuj estis skribitaj pure per fonetikaj signoj (aparte, fremdlandaj nomoj kaj loknomoj). Unuaj ekzemploj de linearaj (t.e. nekojnoskribaj) alfabetaj sistemoj apartenas al [[-14-a jarcento]]. Tio estas [[praĥanaana alfabeto|praĥanaana]] kaj [[prasinaja alfabeto|prasinaja]] alfabetoj. Ili ankoraŭ estas similaj al la fenica skribo kaj kelkaj sciencistoj rigardas ilin kiel pli fruajn variantojn de ĝi. La literoj de protoĥanaana alfabeto ankoraŭ estas bildecaj, kiel [[ideogramo]]j, sed estas uzataj ekskluzive fonetike. La sono estis kvazaŭ montrita per bildeto de iu aĵo, kiu komencas je sama sono. Ekzemple, litero kun sono '''b''' nomiĝis ''beit'' (domo) kaj estis simpligita bildeto de domo. Sed la litero ne plu signifis vorton "domo", nur la sonon '''b''' - kaj male, la sono '''b''' estis skribata nur per ĝi, ne per iu alia litero aŭ ideogramo. Tiu procedo de apero de literoj el piktogramoj estas formo de [[akrofonio]]. La deveno de piktogramoj mem estas neklara; nun la plej verŝajna versio estas prenado de Egiptiaj unukonsonantaj fonetikaj hieroglifoj kun ioma ŝanĝo de ilia fonetika signifo por adaptado al praĥanaana fonologio. El praĥanaana alfabeto, post plia simpligo, aperis la fenica skribo mem, kiu estis simpla [[abĵado]] kun 22 literoj. === Revolucio en skribsistemoj === Kreo de fonetika alfabeto iĝis vera revolucio en skribsistemoj. Antaŭe ideogramaj skriboj estis tre komplikaj kaj nur uzeblaj por specialaj skribistoj, kiuj tutan sian vivon devis lerni novajn kaj novajn ideogramojn. Pro tio simpla popolo kaj eĉ nobeloj estis nealfabetaj kaj devis ĉiam dungi fakulojn kiam necesis skribi aŭ legi ion. Apero de alfabeto en kiu unu litero signifas unu sonon igis skribon atingebla por plimulto de homoj. Krome, "akrofonia" naturo de skribo donas apartan lernan avantaĝon al popoloj, kiej uzis [[Ŝemida lingvaro|ŝemidajn]] lingvojn, kaj pro tio ĝi rapide disvastiĝas inter ili. Kiel lineara alfabeto, fenica skribo havas avantaĝon kontraŭ kojnoskriboj, ĉar ĝi ne dependis de materialo sur kiu oni skribas. Kiam per kojnoskribo oni povis skribi nur sur malseka [[argilo]], per fenica skribo eblis enskrapi skribaĵon sur iu ajn surfaco - ligno, ŝtono, [[ceramiko]] ktp. Fakte, multaj enskriboj de kutima vivo estis enskrapitaj sur fragmentoj de rompitaj vazoj kaj aliaj ceramikaĵoj, kiuj estis tute sentaŭgaj por iu alia celo. Poste, najbaraj popoloj kun aliaj lingvoj ankaŭ prenis la skribsistemon kaj adaptis ĝin por siaj lingvoj. Tiaj alfabetoj (ekzemple, la [[greka alfabeto|greka]]) perdis la "akrofoniecon", sed pro malgranda nombro de lernendaj literoj ĝi tamen estis sufiĉe facila por demokratiigi la skribon kaj disvastigi ĝin inter malaltaj niveloj de socio. La klasoj kiuj profitis nur per skribo, kiel egiptiaj skribistoj aŭ ĉinaj mandarinoj, aŭ tute malaperis en tiuj socioj, aŭ devis ekhavi iujn aldonajn sciojn por konservi sian pozicion. Pro tio [[juro]], [[literaturo]] kaj [[scienco]] ankaŭ ricevis grandan impulson. === Daŭra disvolviĝo === Pro apero de lignaj bordoj, kovritaj je [[vakso]], kaj, poste, [[pergameno]], aperis eblecoj skribi tre rapide. Pro rapida skribo, formo de literoj iĝis pli rondeca, eĉ kursiveca. Disvolviĝo de fenic-devenaj alfabetoj, prenitaj fare de diferaj popoloj, kreis tri branĉojn. En ŝemidlingvaj areoj ĝi transformiĝis al [[aramea skribo]] kaj konservas sian [[abĵado|abĵadecon]]. De tiu branĉo devenas ĉiuj nunaj ŝemidaj abĵadoj kaj kelkaj aliaj alfabetoj. Por la [[greka lingvo|greka]] oni devis adapti la lingvon kaj aldoni simbolojn por [[vokalo]]j. Tion oni faris per redifini literojn kiel ''alef'', ''vav'', ''ain'' ktp., kies sonoj ne ekzistis en la greka, kiel vokaloj. La tria vojo estas kelkaj alfabetoj, kiuj iĝis [[silaba alfabeto|silabaj]], sed nun sciencistoj kredas, ke ili ankaŭ devenas de la aramea. Do, la moderna filogenio de fenic-devenaj skriboj estas: * [[Malgrand-Aziaj alfabetoj]] * [[Malnov-Livia skribo]] ** [[Turdetana skribo]] ** [[Guanĉa skribo]] ** [[Tifinago]] * [[Iberia skribo]] * [[Greka alfabeto]] ** [[Cirila skribo]] ** [[Etruska alfabeto]] *** [[Latina alfabeto]] **** [[Runaj alfabetoj]] * [[Aramea skribo]] ** [[Samarinana skribo]] ** [[Hebrea alfabeto]] ** [[Nabatea skribo]] *** [[Araba alfabeto]] ** [[Siria skribo]] ** [[Ujgura skribo]] *** [[Orĥona runoskribo]] *** [[Mongola skribo]] ** Hindiaj skriboj ([[braĥmio]], [[nagario]]j ktp.) ** [[Kartvela alfabeto]] ** [[Armena alfabeto]] Do, ega parto de nunekzistantaj skribsistemoj rekte aŭ nerekte devenas de la fenica. == La fenica alfabeto == La fenicaj kaj la [[hebrea alfabeto|hebreaj]] liternomoj tre similas, do la nomoj de la hebreaj literoj uziĝas ĉi tie. {| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="border-collapse:collapse; text-align:center;" |- ! rowspan=2 | Litero ! rowspan=2 | Nomo ! rowspan=2 | Signifo ! rowspan=2 | Esperanta litero ! rowspan=2 | IFA ! colspan=5 | Devenintaj literoj |- ! [[Hebrea alfabeto|Hebree]] ! [[Araba alfabeto|Arabe]] ! [[Greka alfabeto|Greke]] ! [[Latina alfabeto|Latine]] ! [[Cirila alfabeto|Cirile]] |- | [[Dosiero:Phoenician aleph.svg|35ra|Aleph]] | ʾālef | Bovo | ’ | /ʔ/ | א | ﺍ | Α α | A a | А а |- | [[Dosiero:Phoenician beth.svg|35ra|Beth]] | bēt | Domo | b | /b/ | ב | ﺏ | Β β | B b | Б б, В в |- | [[Dosiero:Phoenician gimel.svg|35ra|Gimel]] | gīmel | Kamelo | g | /ɡ/ | ג | ﺝ | Γ γ | C c, G g | Г г |- | [[Dosiero:Phoenician daleth.svg|35ra|Daleth]] | dālet | Pordo | d | /d/ | ד | ﺩ | Δ δ | D d | Д д |- | [[Dosiero:Phoenician he.svg|35ra|He]] | hē | Fenestro | h | /h/ | ה | ﮬ | Ε ε | E e | Е е, Є є |- | [[Dosiero:Phoenician waw.svg|35ra|Waw]] | ŭāŭ | Fiŝhoko | w | /w/ | ו | ﻭ | (Ϝ ϝ), Υ υ | F f, U u, V v,<br />W w, Y y | (Ѵ ѵ), У у |- | [[Dosiero:Phoenician zayin.svg|35ra|Zayin]] | zajin | Armilo | z | /z/ | ז | ﺯ | Ζ ζ | Z z | З з |- | [[Dosiero:Phoenician heth.svg|35ra|Heth]] | ḥēt | Muro | ḥ | /ħ/ | ח | ﺡ | Η η | H h | И и |- | [[Dosiero:Phoenician teth.svg|35ra|Teth]] | ṭēt | Rado | ṭ | /tʼ/ | ט | ﻁ | Θ θ | | (Ѳ ѳ), Ф ф |- | [[Dosiero:Phoenician yodh.svg|35ra|Yodh]] | jōd | Mano | y | /j/ | י | ﻱ | Ι ι | I i, J j | Іі, Її, Јј |- | [[Dosiero:Phoenician kaph.svg|35ra|Kaph]] | kaf | Manopalmo | k | /k/ | כ | ﻙ | Κ κ | K k | К к |- | [[Dosiero:Phoenician lamedh.svg|35ra|Lamedh]] | lāmed | Bastono | l | /l/ | ל | ﻝ | Λ λ | L l | Л л |- | [[Dosiero:Phoenician mem.svg|35ra|Mem]] | mēm | Akvo | m | /m/ | מ | ﻡ | Μ μ | M m | М м |- | [[Dosiero:Phoenician nun.svg|35ra|Nun]] | nun | Serpento | n | /n/ | נ | ﻥ | Ν ν | N n | Н н |- | [[Dosiero:Phoenician samekh.svg|35ra|Samekh]] | sāmeĥ | Fiŝo | s | /s/ | ס | س | Ξ ξ, Χ χ | X x | (Ѯ ѯ), Х х |- | [[Dosiero:Phoenician ayin.svg|35ra|Ayin]] | ʿajin | Okulo | ʿ | /ʕ/ | ע | ﻉ | Ο ο | O o | О о |- | [[Dosiero:Phoenician pe.svg|35ra|Pe]] | pē | Buŝo | p | /p/ | פ | ﻑ | Π π | P p | П п |- | [[Dosiero:Phoenician sade.svg|35ra|Sade]] | ṣādē | Papiruso | ṣ | /sʼ/ | צ | ﺹ | (Ϻ ϻ, Ϡ ϡ) | | Ц ц, Ч ч |- | [[Dosiero:Phoenician qoph.svg|35ra|Qoph]] | kōf | Simio | q | /q/ | ק | ﻕ | (Ϙ ϙ) | Q q | (Ҁ ҁ) |- | [[Dosiero:Phoenician res.svg|35ra|Res]] | rēŝ | Kapo | r | /r/ | ר | ﺭ | Ρ ρ | R r | Ρ р |- | [[Dosiero:Phoenician sin.svg|35ra|Sin]] | ŝin | Suno | š | /ʃ/ | ש | ش | Σ σ/ς | S s | С с, Ш ш |- | [[Dosiero:Phoenician taw.svg|35ra|Taw]] | tāŭ | Signo | t | /t/ | ת | ﺕ | Τ τ | T t | Т т |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Fenica alfabeto| ]] tjcoyy8729sd4ek3o0shojcve3mmi6h 0 16523 9462325 8895682 2026-08-25T13:55:40Z Sj1mor 12103 9462325 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Elian-J. FINBERT''', franca [[Judoj|judo]] naskiĝinta en [[1896]] en [[Egipto]], kie li pasigis sian infan-kaj junecaĝon (en urbeto Minet-el-Gamh), mortinta en [[1977]], verkisto, travivis aventuran vivon, farante sin kameliston en la [[Saharo]], ŝafisto en [[Provenco|provencaj]] Alpoj. ==Verkoj== La liaj eldonitaj libroj enspaciĝas de 1929 ĝis 1963. Li verkis multe da diverstemaj libroj : pri siaj spertoj kiel kamelisto en [[Saharo]], kiel ŝafisto en montaron de [[Provenco]], pri Egipto, pri la ŝtato [[Israelo]], pri diversgentaj proverboj, pri la vaguloj de parizaj stratoj (kies vivon li partoprenis por povi verki la libron). sed la verkoj, kiuj plej igis lin fama kaj inde memorinda al la posteularo kaj kulturo estas la libroj, kiuj de la jaro [[1953]] li konsistigis el eksterordinaraj, belaj, interesaj aŭ kortuŝaj rakontoj pri bestoj. Li ankaŭ tenis dum longaj jaroj vicojn da kronikoj en revuoj kaj de radio-elsendoj (« La plej belaj okazaĵoj pri bestoj ») pri tiu sama temo, kiuj ne malmulte kontribuis je fari li konatulo pri tiu temo. En tiu kampo li publikigis inter aliaj : *Kiel vivas kamelo, la ŝipo de l'dezerto (1938) *Ŝafino kaj la paŝtista vivo (1947) *Plej belaj rakontoj pri hundoj (1953) *De formiko ĝis elefanto, la pli belaj rakontoj pri bestoj (1953) *Vivoj de la hundoj famiĝintaj (1954) *Plej belaj rakontoj pri katoj *Plej belaj rakontoj pri birdoj (1956) *Rakontoj pri simioj *Kiel la bestoj amoras? *Vulpo la misamata (1960) *Ĉevaloj (1962) *La plej belaj rakontoj pri simioj kaj elefantoj (1962) *Noara amo mia (1962) Li ricevis en 1974 premion de la franca ''Societo de la Beletristoj'' por la tuto de lia verkaro. Ĉar tiuj libroj kaj artikolvicoj estis verkitaj en jaroj 1950 kiam la stampo de la [[Kartezio|karteziaj]] antaŭjuĝoj pri bestoj kaj dogmo de esenca muro inter tiuj kaj homoj estis ankoraŭ forta, kaj rekoni al la bestoj formon de inteligento - eĉ kapablo « mensogi » kaj ruzi -, konsciencon de sia esto, sentojn, emociojn aspektis kiel herezo, aŭ estis forfiigita kiel naiva sentimentaleco aŭ [[antropomorfismo]], Elian FINBERT en ĉi libroj tre timide, preskaŭ pardonpete sugestis, ke la mirindaj elstare « homecaj » sintenoj, evidentigitaj en tiuj okazaĵoj rakontitaj ne estis klarigeblaj per la nura, tiam ideologie deviga vorto, « [[instinkto]] », dum tio aspektas tiom klare evidenta, se oni nur legas tiujn atestaĵojn.<br> Sed la aro de tiuj okazaĵoj, kvankam ne sciencaj eksperimentoj sed rakontoj trovitaj en gazetoj, raportitaj de atestantoj, ktp, konsistigas valoregan dokumentaron por la studo kaj pri penso pri la kapabloj intelektaj aŭ la sentoj kaj diversaj emocioj evidenteblaj de bestoj.<br> Sed kiel diris [[Rupert Sheldrake]] "la sumaĵo da akiritaj konoj far la diversaj bestoposedantoj teme de la animala konduto ĝenerale rigardatas kiel anekdotan; ĝi estas tial flankenlasita de formala scienco" kaj restas tiel ne utiligita. Unu inter liaj lastaj libroj estis pri lia dudekjara vivo dum lia egipta infanaĝo kun simiino, kies vivo kaj morto efektis lian vivon por ĉiam. ==En Esperanto aperis== * 2016, ''La plej belaj rakontoj pri hundoj'', de Elian-J. Finbert, MAS, tradukis [[Roland Platteau]], ISBN 978-2369600640 == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|q=Elian-J. Finbert}} * [http://r.platteau.free.fr/ElianFINBERT.html Emociigaj eltiraĵoj el liaj libroj] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Finbert, Elian-J.}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] 01bolv296zmqvnc4jy30o2jmkma0i14 0 18480 9462309 9356465 2026-08-25T13:35:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462309 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Su_Dongpo.JPG|eta|Su Ŝi]] '''Su Ŝi''' ({{lang-zh|蘇軾}}) ([[1037]]-[[1101]]) estis poeto kaj politikisto dum [[dinastio]] [[Dinastio Song|Song]]. Lia ĝentila nomo estas ''Zidan'' ({{lang|zh|子瞻}}), li mem nomis sin ''Dongpo Ĝuŝi'' ({{lang-zh|東坡居士|t=''tiu, kiu loĝis en DongPo''}}) kaj ofte citatas kiel '''Su Dongpo''' ({{lang|zh|蘇東坡}}). [[Armand Su]] esperantigis unu el lia plej fama poemo: Pasis for dek jaroj inter viv’ kaj morto.<br /> La sopir’ jam ĉesis, tamen en memoro<br /> ŝia tomb’ soleca trovas sin en foro.<br /> Kien mi konfesu de l’ dolor’ la vorton?<br /> Ŝi min ne rekonos pli jam post dek jaroj,<br /> kun vizaĝo polva, blankaj tempi-haroj.<br /> Jen subite ŝi revenis je dormhoro,<br /> ĉe l’ fenestro hela kombis ŝi la harojn.<br /> Ni nin fiksrigardis en larmoj amaraj.<br /> Nun eksciis mi jam, kie la doloro?<br /> En la luna lumo, ĉe l’ eta pin-monto<br /> kuŝas ŝia tombo en transtera mondo.<br /> (el la ĉina: Armand Su) [[Dosiero:Su shi-calligraphy.jpg|eta|maldekstra|180ra|<!-- [[Kaligrafio]] per Su Ŝi -->]] == Vidu ankaŭ == * [[Cio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.chinapage.com/poet-e/sushi2e.html poemoj de Su Ŝi ĉine kaj angle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040205121943/http://www.chinapage.com/poet-e/sushi2e.html |date=2004-02-05 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Su, Ŝi}} [[Kategorio:Ĉinlingva literaturo]] k17q1byhxmemgycetr3vf1vzbsu3emb 0 18578 9462629 9411736 2026-08-26T05:27:19Z Sj1mor 12103 9462629 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|observilo|la samnoma [[konstelacio]]|[[Teleskopo (konstelacio)]]}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Kp189-teleskopoj.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri teleskopoj]] '''Teleskopo''' estas [[astronomia instrumento]] por observi malproksimajn objektojn per akumulado kaj [[Fokuso (optiko)|fokusado]] de [[elektromagneta radiado]]. Ĝi estas eble la plej grava [[astronomio|astronomia]] [[ilo]]. Teleskopoj pligrandigas la ŝajnan [[angula grandeco|angulan grandecon]] de objektoj, krom ilia ŝajna [[heleco]]. Estas tradiciate, ke [[Galilejo]] estis la unua, kiu uzis teleskopon por astronomiaj celoj. La vorto "teleskopo" kutime signifas [[optika teleskopo|optikan teleskopon]], sed ekzistas teleskopoj por la plejparto de la [[elektromagneta spektro|spektro]] de [[elektromagneta radiado]]. [[Radioteleskopo|Radiaj teleskopoj]] estas fokusitaj [[radio|radiaj]] [[anteno]]j, kutime konstruitaj kvazaŭ grandaj pelvoj. La pelvo foje konsistas el [[konduktivo|konduktiva]] drata maŝo kies truoj estas pli malgrandaj ol la [[ondolongo]] de la ricevenda radiado. Radiaj teleskopoj ofte funkcias duope, aŭ plurope, por sintezi grandan "virtualan" aperturon, kiu estas simila laŭ grandeco al la distanco inter la teleskopoj. La plej granda estas preskaŭ same larĝa kiel la Tero. Oni nun ankaŭ aplikas aperturan sintezon al optikaj teleskopoj. [[Ikso-radioj|Ikso-radiaj]] kaj [[gamaradio|gamaradiaj]] teleskopoj havas malfacilaĵon, ĉar tiaj radioj trairas la plimultajn metalojn kaj vitrojn. Ili uzas ringajn "deturnetantajn" spegulojn, faritajn el [[pezaj metaloj]], kiuj reflektas la radiojn nur kelke grade. Ĉi tia spegulo kutime estas sekco de rotacianta [[parabolo]]. == Historio == [[Dosiero:Kepler CCD matrix.jpg|eta|Por registri bildojn, modernaj teleskopoj tipe uzas [[lumkaptilo]]n anstataŭ filmon. Jen la detektilo de la [[Misio Kepler|Kepler]]-kosmoŝipo]] La plej fruaj konataj funkciantaj teleskopoj estis la refraktaj teleskopoj kiujn inventis en Nederlando en 1608 [[Hans Lippershey]] kaj [[Zacharias Janssen]], fabrikistoj de okulvitroj en Middelburg, kaj [[Jacob Metius]] en [[Alkmaar]].<ref>[http://galileo.rice.edu/sci/instruments/telescope.html galileo.rice.edu '''The Galileo Project > Science > The Telescope''' by Al Van Helden ''"The Hague discussed the patent applications first of Hans Lipperhey of Middelburg, and then of Jacob Metius of Alkmaar... another citizen of Middelburg, Sacharias Janssen had a telescope at about the same time but was at the Frankfurt Fair where he tried to sell it"'']</ref> [[Galileo Galilei|Galileo]] aŭdis pri la nederlandaj teleskopoj en junio 1609, konstruis la propran en unu monato, <ref>[http://books.google.com/books?id=Lq1rd1ecFCYC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=Galileo++Dutch+telescope+in+June+1609&source=bl&ots=BXPFWi9EYE&sig=QKgRU4Fuj5lSSrY3OHNtlOk983M&hl=en&sa=X&ei=F7hbUMDmHqmP0QGLooDoAg&ved=0CDcQ6AEwAg#v=onepage&q=Galileo%20%20Dutch%20telescope%20in%20June%201609&f=false Aleck Loker, Profiles in Colonial History, page 15]</ref> kaj multe plibonigis ĝin en la sekva jaro. La ideo ke la [[objektivo]] (lumkolektilo), povus esti spegulo anstataŭ lenso estis esplorata baldaŭ post la invento de la refrakta teleskopo.<ref>[http://books.google.com/books?id=2LZZginzib4C&pg=PA40&dq=intitle:Stargazer+digges+coins&lr=&as_brr=0&ei=BIwrSc6pB4OClQT4zfyxBg#PPA108,M1 Stargazer - By Fred Watson, Inc NetLibrary, Page 109]</ref> La eblaj avantaĝoj de uzado de [[parabola reflektilo]] - redukti [[sfera aberacio|sferan aberacion]] kaj manko de [[kromata aberacio]] - sekvigis multajn proponojn kaj plurajn provojn konstrui [[reflekta teleskopo|reflektajn teleskopojn]].<ref>Attempts by [[Niccolò Zucchi]] and [[James Gregory (astronomer and mathematician)|James Gregory]] and theoretical designs by [[Bonaventura Cavalieri]], [[Marin Mersenne]], and Gregory among others</ref> En 1668, [[Isaac Newton]] konstruis la unuan praktikan reflektan teleskopon, laŭ plano kiu nun portas lian nomon, la Neŭtona reflektoro. La invento de la [[akromata lenso]] en 1733 parte korektis kolorajn aberaciojn esence proprajn al simpla lenso kaj ebligis konstrui malpli longajn, pli kapablajn refraktajn teleskopojn. Reflektaj teleskopoj, kvankam ne limigitaj de koloraj problemoj propraj al refraktiloj, estas malhelpataj de la uzo de speguloj el rapide senbriliĝemaj spegulumaj metaloj, uzataj dum la 18-a kaj frua 19-a jarcentoj. Tiun problemon moderigis speguloj el arĝentotegita vitro en 1857,<ref>[http://www.madehow.com/inventorbios/39/Jean-Bernard-L-on-Foucault.html madehow.com - Inventor Biographies - Jean-Bernard-Léon Foucault Biography (1819-1868)]</ref> kaj aluminiizitaj speguloj en 1932.<ref>[http://www.cambridge.org/uk/astronomy/features/amateur/files/p28-4.pdf Bakich sample pages Chapter 2, Page 3 ''"John Donavan Strong, a young physicist at the California Institute of Technology, was one of the first to coat a mirror with aluminum. He did it by thermal vacuum evaporation. The first mirror he aluminized, in 1932, is the earliest known example of a telescope mirror coated by this technique."'']</ref> La maksimuma fizika grando por refraktaj teleskopoj estas proksimume 1 metro. Tio diktas ke la vasta plejmulto da grandaj optikaj esploraj teleskopoj konstruitaj depost la komenco de la 20-a jarcento estis reflektaj. La plej grandaj reflektaj teleskopoj havas objektivon pli grandan ol 10 metroj. En la 20-a jarcento estis evoluigitaj teleskopoj kiuj funkcias en vasta gamo da ondolongoj ek de [[radia telekskopo|radioondoj]] ĝis [[gamaradia teleskopo|gamaradioj]]. La unua radia teleskopo ekfunkciis en 1937. Poste, vaste diversaj kompleksaj astronomiaj instrumentoj estis evoluigitaj. == Specoj de optikaj teleskopoj == Klasikaj teleskopoj estis uzantaj lensojn. Unue ekzistis la tipoj laŭ Kepler kaj Galilejo. Por konstrui pli grandajn teleskopojn oni uzas spegulojn en formo de parabolo. * Teleskopo ''Newton'' (oculaire: okulario ; miroir principal : granda spegulo ; miroir secondaire : dua spekulo) [[Dosiero:Telescope newton schema.png| |]] * Teleskopo ''Cassegrain'' [[Dosiero:Telescope cassegrain principe.png]] * Teleskopo ''Schmidt'' [[Dosiero:Telescope schmidt cassegrain complet.png]] Por pligrandigi la sensivecon por malhelaj objektoj kaj speciale la disigeblecon, oni kombinas teleskopojn. Angle tion oni nomas "array". La [[Ege Granda Teleskopo]] (akronime EGT; angle ''Extremely Large Telescope''; aŭ mallonge ELT), antaŭe angle ''European Extremely Large Telescope'' (E-ELT), estas venontgeneracia optika teleskopo konstruata por la Eŭropa Suda Observatorio (ESO). Ĝi havos primaran spegulon kun diametro de 39.3 metroj kaj malĉefa spegulo kun diametro de 4.2 metroj, kiuj estos kunmetita de 798 sesangulaj spegulelementoj. Tio igos ĝin la plej granda optika teleskopo de la mondo en la videbla kaj infraruĝa gamo. === Aliaj gravaj teleskopoj === * [[Tre Granda Teleskopo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kern.punkto.info/2020/12/19/kp189-teleskopoj/ KP189 Teleskopoj. La plej grava ilo de astronomoj], epizodo de la podkasto [[Kern.punkto]], aperinta 2020-12-09 {{eo}} == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:USA.NM.VeryLargeArray.02.jpg|eta|dekstra|200ra|La [[Very Large Array]] ĉe Socorro, New Mexico, Usono.]] * [[Astronomia Instrumentaro]] * [[Lorno]] * [[Radioteleskopo]] * [[Aerteleskopo]] * [[Kosma observatorio]] * [[Primara spegulo]] * [[Sekundara spegulo]] {{Projektoj|ReVo=telesk}} {{Portalo|Astronomio}} [[Kategorio:Astronomiaj instrumentoj]] [[Kategorio:Teleskopoj| ]] qyx8ou8ok4ydwtovh9js8fjpzsdtio3 0 18805 9462592 9056840 2026-08-26T04:57:41Z Sj1mor 12103 9462592 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Granda aŭko |koloro = pink |dosiero = Alca impennisAMF064LB.png |dosiero larĝo=250px |priskribo de dosiero = Granda aŭko de George Edward Lodge |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Ĥaradrioformaj]] ''Charadriiformes'' |familio = [[Aŭkedoj]] ''Alcidae'' |genro = '''''Pinguinus''''' |genro aŭtoritato = [[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]], 1791 |specio = '''Granda aŭko''' ''P. impennis'' |statuso = EX |formortinta = ĉirkaŭ [[1844]] |dunomo = ''Pinguinus impennis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =GreatAukMap.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''granda aŭko''' (''Pinguinus impennis'', eksa ''Alca impennis'') estis [[birdo]] de la familio de [[Aŭkedoj]], nuntempe jam formortinta. Ĝi estis la ununura [[specio]] de la genro '''Pinguinus''', giganta [[aŭko]] el la [[Atlantiko]]; ĝi ne povis flugi kaj survivis ĝis antaŭ nelonge, sed finfine estis formortinta. Ĝi altis 75 centimetrojn kaj tiel estis la plej granda el la [[aŭkedoj]]. Oni ĉasis ĝin facile ĉar ne estis fluganta birdo, por nutraĵo kaj por [[matraco]]j de almenaŭ la [[8-a jarcento]]. La granda aŭko, kimre ''pen gwyn'' ("blanka kapo", kio aludas al la blankaj makuloj sur ĝia kapo), estis origine nomata ''[[pingveno]]''. Kiam esplorantoj trovis similajn birdojn sur la suda hemisfero, ankaŭ tiuj ricevis la nomon ''pingveno''. == Disvastiĝo == [[Dosiero:Keulemans-GreatAuk.jpg|maldekstra|eta|250ra]] La granda aŭko troviĝis en multaj lokoj sur insuloj oriente de [[Kanado]], [[Gronlando]], [[Islando]], [[Norvegio]], [[Irlando]] kaj [[Britio]], sed estis ĉasata ĝis nuligo. Restaĵoj trovitaj en [[Florido]] pruvas, ke iam vintris pli sude ĝis tie kaj ĝis almenaŭ la 14a jarcento (Weigel 1958, Brodkorb 1960). La lasta paro estis mortigita je [[3-a de julio]] [[1844]] sur insulo ĉe [[Islando]]. == Aspekto == [[Dosiero:greatauk-london.jpg|eta|120|maldekstra|Specimeno, [[Natural History Museum]], [[Londono]]]] Ĝi longis stare ĝis 75&nbsp;cm kaj pezis ĉirkaŭ 5&nbsp;kg (Livezey 1988). Pro tio la nefluganta Granda aŭko estis la plej granda de la [[aŭkedo]]j. Ĝi havis blankajn kaj brilnigrajn plumojn. La piedoj estis nigraj. Piedaj retoj estis brunnigraj. La beko estis nigra kun blankaj trasulkoj. Estis areo de blankaj plumoj ambaŭflanke de la kapo inter la beko kaj ĉiu okulo. Ĝi havis ruĝbrunajn okulojn. Junuloj havis malpli elstarajn sulkojn en la beko kaj havis makulitajn blankonigrajn kolojn. == Ekologio == Ĝi estis bonega naĝanto kaj uzis subakve ĝiajn flugilojn kiel naĝilojn. Male al aliaj aŭkoj la granda aŭko ne povis flugi, kaj tial ĝi estis facila kaptaĵo por homoj. Ĉefa manĝaĵo estis fiŝo, plej ofte inter 12 kaj 20&nbsp;cm, sed foje eĉ ĝis la duono de la longo de la propra birdo; baze sur restaĵoj asociitaj kun ostoj de la Granda Aŭko de insulo [[Funk]] kaj ekologiaj kaj morfologiaj konsideroj, ŝajnas, ke la [[Brevoortia tyrannus]] kaj la [[eperlano]] estis iliaj favorataj predoj (Olson ''et al.'' 1979). La granda aŭko piediris malrapide kaj foje uzis siajn flugilojn por helpi sin trairi malfacilan grundon. Ili havis malmultajn naturajn predantojn, ĉefe grandajn [[maraj mamuloj]] kaj [[rabobirdo]]j, kaj malhavis timon al homoj. Neflugkapablo kaj maltimo kaŭzis sian malforton antaŭ homoj, kiuj ĉasis ilin facile por manĝo, plumoj kaj por specimenaj kolektaĵoj por muzeoj kaj privataj kolektoj. [[Dosiero:GreatAukEggIpswichMuseum.jpg|eta|Ovo, Ipswich Museum, [[Suffolk]]]] La granda aŭko demetis nur unu ovon jare, kiu estis kovata sur malferma grundo, kaj la ido eloviĝis en junio. La ovoj estis helflavecaj kun malhelaj punktoj aŭ strioj plej oftaj ĉe la pinto kaj sufiĉe grandaj (110-140 x 70-84&nbsp;mm). == Formorto==<!-- Ardeola51:91 --> La granda aŭko estis ĉasata industrie por manĝo (viando), ovoj kaj [[lanugo]] almenaŭ ekde la [[8-a jarcento]]. Eĉ antaŭ ĉasado de loka loĝantaro estas konata ekde Malfrua [[Ŝtonepoko]] en [[Skandinavio]] kaj Orienta Norda Ameriko (Greenway 1967), kaj el frua [[5-a jarcento]] ĉe [[Labrador]] (Jordan & Olson 1982) kie la birdo ŝajne venis nur kiel vaganto. Oni trovis personon entombigitan ĉe [[Port au Choix]], [[Novlando]], ĉirkaŭ la jaro [[-2000|2000 a.n.e.]], kiu ŝajnas vesti vestaĵon faritan el pli ol 200 haŭtoj de Granda Aŭko kun siaj kapoj kiel ornamaĵo (Tuck 1976). [[Glaciepoko]] povis malpliigi la loĝantaron, sed industria ĉasado pro plumoj draste neniigis ĝin. Tiam specimenoj de Granda Aŭko kaj siaj ovoj iĝis dezirindaj kolektataj kaj ovokolekto finigis la loĝantaron de la specio. Ĉe [[Stac an Armin]], [[St Kilda]], [[Skotio]], julie de 1840, oni vidis la lastan Grandan aŭkon de la Brita Insularo, kiu estis mortigita de du loĝantoj de St Kilda. Haswell-Smith diris, ke ili faras tion ĉar pensas, ke temas pri [[sorĉistino]]. La lasta loĝantaro vivis en insulo [[Geirfuglasker]] ("Roko de Granda aŭko") ĉe Islando. La insulo estis vulkana rokaĵo ĉirkaŭita de klifoj, kio estis neatingebla de homoj, sed en 1830 tiu roko submerĝis kaj la birdoj translokiĝis al najbara insulo [[Eldey]] kiu estis atingebla el unu flanko. La lasta paro, kiu kovis ovon, estis mortigita tie la [[3an de julio]] [[1844]] de Jon Brandsson kaj Sigurdr Islefsson, kvankam posta informo pri vidaĵo en 1852 ĉe Grand Banks de Novlando estis akceptita de IUCN (BirdLife International 2004). Nune ĉirkaŭ 75 ovoj de Granda Aŭko restas en muzeokolektoj, kaj ĉirkaŭ sama kvanto de haŭtoj. Kvankam oni kolektis milojn da ostoj ekde la [[19a jarcento]] ĉe insulo [[Funk]] ĝis epoko de [[Neolitiko]], restas nur eta kvanto da kompletaj skeletoj (Luther 1996). <gallery> Dosiero:Pinguinus impennis.jpg| Dosiero:Alca impennis, Nordisk familjebok.png| Dosiero:Riesenalk.JPG| </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.rom.on.ca/biodiversity/auk {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051218142700/http://www.rom.on.ca/biodiversity/auk/ |date=2005-12-18 }} * http://birds.cornell.edu/birdsofna/excerpts/auk.html * http://bna.birds.cornell.edu/BNA/account/Great_Auk * http://www.justmake.no/pdf.php?articleid=1264&kundeid=567&sprakid=1 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928200126/http://www.justmake.no/pdf.php?articleid=1264&kundeid=567&sprakid=1 |date=2007-09-28 }} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aŭkedoj]] [[Kategorio:Formortintaj birdoj]] 3otwql5uhcj2q13awu49zmedla5vv0n 0 19490 9462648 9384148 2026-08-26T05:51:06Z Sj1mor 12103 9462648 wikitext text/x-wiki {{ne konfuzu|varieblo}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Variablo''' aŭ '''varianto'''<ref>Varianto = Variablo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#varianto_kd]</ref> estas kunteksta "matematikeca" nomo de objekto ([[nombro]], [[kvanto]], [[vektoro]], [[matrico]], [[Funkcio (matematiko)|funkcio]], geometria [[objekto]], elemento de [[aro]] ktp), kiu povas ŝanĝiĝi en la koncerna kunteksto. La termino estas ĉefe uzata en [[matematiko]], [[fiziko]] kaj [[komputado]]. La "malo" de variablo estas [[konstanto]], kiu servas por nomi objekton neŝanĝeblan en la koncerna kunteksto. Ofte oni uzas [[latino|latinajn]] literojn "x", "y", "z" (kaj aliajn) por reprezenti variablojn. Kaj se oni skribas nombron antaŭ la variablo, tio signifas multiplikadon. Ekzemple, 2x reprezentas duoble x. En kuntekstoj, en kiuj oni samtempe bezonas multajn malsamajn variablojn, oni uzas diversajn [[diakrito]]jn (ekzemple, x', U^*, Ē, Ĝ) kaj aldonas [[Indico|indice]], simbolojn, literojn aŭ aliajn variablojn (ekzemple, x₁, x₂, xⁱ, x^', x^'_k, U^* kaj simile). Principe, oni povas uzi ajnan literon (kelkfoje, pli ol unu), eĉ de nelatina alfabeto (ofte uziĝas la greka alfabeto, sed foje eĉ la hebrea aŭ cirila, kaj diversaj [[litertipo]]j). Tamen oni kutime evitas la literon "o" ĉar ĝi povas kaŭzi [[konfuzo]]n pro simileco al nulo. Kaj la [[Minusklo|minuskla]] greka litero "π" estas uzata por konstanto 3.14159265..., do oni normale ne uzas ĝin por variablo. La signifoj de la termino ''variablo'' en matematiko kaj en [[komputoscienco]] estas iom malsamaj. En matematiko, variablo estas kvanto kun iu (eble ne sciata) valoro. En multaj programlingvoj, variablo estas nura ujo por konservi datumon. Tiu diferenco evidentiĝas en la sintakso. En matematiko, oni uzas la signon "=" por reprezenti egalecon, do <math>x=1</math> signifus ke <math>x</math> ''havas'' la valoron 1, kaj <math>1=x</math> havas la saman signifon. Eble konfuze, en multaj [[programlingvoj]] (ekz-e "C"), oni uzas la saman signon "=" por reprezenti asignon de valoro al variablo (ekzemple, <tt>x=1</tt> signifas ke oni ''donas'' al la variablo <tt>x</tt> la valoron 1) kaj <tt>1=x</tt> estus esprimo nevalida, ĉar 1 ne estas variablo. (Tamen la sintakso varias inter lingvoj: ekzemple, <tt>x:=1</tt> en Paskalo.) Rilata konfuza afero estas tio, ke en matematiko, <math>x=x+1</math> estus ekvacio falsa (ĉar sendepende de la valoro de <math>x</math>, oni povas subtrahi ĝin ambaŭflanke kaj ricevi la evidente falsan ekvacion <math>0=1</math>), sed en komput-programo <tt>x=x+1</tt> estas valida [[Komando (komputado)|komando]] signifanta, ke necesas adicii 1 al <tt>x</tt>, remetante la rezulton en la variablon <tt>x</tt>. == Vidu ankaŭ == * [[Dependa kaj sendependa variabloj]] * [[Probablodistribuo]] * [[Evento (probablo-teorio)]] * [[Hazardo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=variab}}{{ĝermo}} [[Kategorio:Variablo (matematiko)| ]] 57c3xynqly497gg8q81zmj27wq9dqrr 9462649 9462648 2026-08-26T05:51:15Z Sj1mor 12103 9462649 wikitext text/x-wiki {{ne konfuzu2|varieblo}} {{Informkesto organizaĵo}} '''Variablo''' aŭ '''varianto'''<ref>Varianto = Variablo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#varianto_kd]</ref> estas kunteksta "matematikeca" nomo de objekto ([[nombro]], [[kvanto]], [[vektoro]], [[matrico]], [[Funkcio (matematiko)|funkcio]], geometria [[objekto]], elemento de [[aro]] ktp), kiu povas ŝanĝiĝi en la koncerna kunteksto. La termino estas ĉefe uzata en [[matematiko]], [[fiziko]] kaj [[komputado]]. La "malo" de variablo estas [[konstanto]], kiu servas por nomi objekton neŝanĝeblan en la koncerna kunteksto. Ofte oni uzas [[latino|latinajn]] literojn "x", "y", "z" (kaj aliajn) por reprezenti variablojn. Kaj se oni skribas nombron antaŭ la variablo, tio signifas multiplikadon. Ekzemple, 2x reprezentas duoble x. En kuntekstoj, en kiuj oni samtempe bezonas multajn malsamajn variablojn, oni uzas diversajn [[diakrito]]jn (ekzemple, x', U^*, Ē, Ĝ) kaj aldonas [[Indico|indice]], simbolojn, literojn aŭ aliajn variablojn (ekzemple, x₁, x₂, xⁱ, x^', x^'_k, U^* kaj simile). Principe, oni povas uzi ajnan literon (kelkfoje, pli ol unu), eĉ de nelatina alfabeto (ofte uziĝas la greka alfabeto, sed foje eĉ la hebrea aŭ cirila, kaj diversaj [[litertipo]]j). Tamen oni kutime evitas la literon "o" ĉar ĝi povas kaŭzi [[konfuzo]]n pro simileco al nulo. Kaj la [[Minusklo|minuskla]] greka litero "π" estas uzata por konstanto 3.14159265..., do oni normale ne uzas ĝin por variablo. La signifoj de la termino ''variablo'' en matematiko kaj en [[komputoscienco]] estas iom malsamaj. En matematiko, variablo estas kvanto kun iu (eble ne sciata) valoro. En multaj programlingvoj, variablo estas nura ujo por konservi datumon. Tiu diferenco evidentiĝas en la sintakso. En matematiko, oni uzas la signon "=" por reprezenti egalecon, do <math>x=1</math> signifus ke <math>x</math> ''havas'' la valoron 1, kaj <math>1=x</math> havas la saman signifon. Eble konfuze, en multaj [[programlingvoj]] (ekz-e "C"), oni uzas la saman signon "=" por reprezenti asignon de valoro al variablo (ekzemple, <tt>x=1</tt> signifas ke oni ''donas'' al la variablo <tt>x</tt> la valoron 1) kaj <tt>1=x</tt> estus esprimo nevalida, ĉar 1 ne estas variablo. (Tamen la sintakso varias inter lingvoj: ekzemple, <tt>x:=1</tt> en Paskalo.) Rilata konfuza afero estas tio, ke en matematiko, <math>x=x+1</math> estus ekvacio falsa (ĉar sendepende de la valoro de <math>x</math>, oni povas subtrahi ĝin ambaŭflanke kaj ricevi la evidente falsan ekvacion <math>0=1</math>), sed en komput-programo <tt>x=x+1</tt> estas valida [[Komando (komputado)|komando]] signifanta, ke necesas adicii 1 al <tt>x</tt>, remetante la rezulton en la variablon <tt>x</tt>. == Vidu ankaŭ == * [[Dependa kaj sendependa variabloj]] * [[Probablodistribuo]] * [[Evento (probablo-teorio)]] * [[Hazardo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=variab}}{{ĝermo}} [[Kategorio:Variablo (matematiko)| ]] rj7oyo4cxlgn1xcgijqgae88tvw8pjg 0 19902 9462517 8536839 2026-08-25T23:12:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462517 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Theodore Kaczynski | dosiero = Theodore Kaczynski.jpg | grandeco de dosiero = | priskribo = Kaczynski arestata | dato de naskiĝo = {{dato|22|majo|1942}} | loko de naskiĝo = [[Ĉikago]], [[Ilinojo]], [[Usono]] |Alinomo = La Unabomber | dato de morto = | loko de morto = }} '''Theodore KACZYNSKI''' [kazin'ski/kaĉinski] (naskiĝis la {{daton|22|majo|1942}} - mortis la 10-an de junio 2023) estis [[usono|usona]] [[teroristo]], kiu provis kontraŭbatali tion, kion li perceptis kiel la malbonecon de la progreso teknologia, per komenci kampanjon (kiu daŭris por preskaŭ 18 jaroj) de sendi poŝtajn bombojn al diversaj personoj, ligitaj al la modernaj teknikoj, mortigante tri kaj vundante 29. Li estis la celo de la plej kosta homĉaso de [[FBI]]. Li estis arestita en aprilo 1996, juĝita kaj kondamnita en majo 1998 je dumviva mallibereco. Per minaco li sukcesis, ke usonaj gazetoj publikigu tekston, en kiu li prezentas siajn ideojn kaj celojn sub la titolo "Industria Socio kaj ĝia Futuro", la tendencon de tiu ĉi pli kaj pli forigi ĉiujn individuajn liberojn kaj pli kaj pli totalisme estri la individuajn vivojn li taksis nepra, kaj tial li konkludis, ke oni entute detruu la modernan teknikan civilizacion. Kiel multaj radikalaj revoluciuloj li konsentis, ke "ekstermi la industrian socion" povus havi, eŭfemisme dirite, ankaŭ "negativajn konsekvencojn", sed ke "nu! vi ne povas manĝi la kukon kaj samtempe havi ĝin plu". Laŭ li [[Industria revolucio]] kondukis al teknologia sistemo dependanta pri socia ekonomia kaj politika ordo, kiu neniigas personan liberecon, kaj detruas naturon. "Tiu sistemo ne ekzistas por kontentigi la bezonojn homajn, kaj ne kapablas al tio. La homaj deziroj kaj konduto fakte modifendas por taŭgi je la bezonoj de la sistemo." En tiu teksto li ankaŭ mallaŭdas la usonan "maldekstro"n - ne sama afero kiel la "maldekstro" en Eŭropo, en Usono oni tiel nomas ĝenerale tiujn, kiuj luktas por rajtoj de minoritatoj kaj admonas pri la "politika konveneco" (''political correctness'') - sed ĝenerale ne estas socialismanoj - kiujn li difinas kiel supersociigitajn, komformismajn homojn, kun komplekso de malsupereco kaj flankendirektita agresemo al tiuj, kiuj ne pensas kiel ili. Kelkaj rigardis lin kiel frenezulon (kaj li mem dumtempe provis tion cele eskapi je mortpuno), sed aliaj diris, ke publiko '''deziris''' vidi Kaczynski kiel frenezulon, ĉar liaj ideoj estas tro ekstremaj por ke oni rigardu ilin sen malkomforto. Tiu teksto estis poste eldonita (volonte, ne pro minacpremo) libroforme en pluraj landoj, tiel en Francio en 1996 kun antaŭparolo de [[Annie Lebrun]]. Antaŭ sia malkovriĝo li estis nomata, kaj foje plu estas aludita tiel nun, "Unabomber" (ankaŭ, sed malpli komune, "Unibomber", "Unabomer", por ''UNiversity and Airline BOMber''). Li diris, ke la libro, kiu rivelis al li liajn ideojn antaŭe instinktajn, estis la verko de [[Jacques Ellul]] "la teknologia socio". == Liaj atencoj == Lian unuan insidan pakaĵon li sendis je la fino de majo [[1978]] al profesoro [[Buckley Crist]] de la universitato Northwestern. La pakaĵo estis trovita en veturila haltejo de la [[Ilinojo|ilinoja]] universitato de [[Ĉikago]] kun skribita adreso por reveno tiu de la profesoro Crist kaj adresita al profesoro E.J. Smith de la Instituto plurteknika de Rensselaer en [[Nov-Jorkio]]. La pakaĵo estis sendata al Crist. Suspektema pri pakaĵo nesendata de li, li informis la polico de la universitatejo. Policano, nomata [[Terry Marker]], malfermis la pakaĵon kiun eksplodis; Marker nur estis iomete vundita. == Vidu ankaŭ == * [[anarki-primitivismo]] * [[Jacques Ellul]] * [[John Zerzan]] * [[Bernard Charbonneau]] * [[William Thoreau]] * [[Edward Abbey]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.unabombertrial.com/manifesto/index.html Lia manifesto rete legebla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040402102046/http://www.unabombertrial.com/manifesto/index.html |date=2004-04-02 }} {{en}} * [http://www.primitivism.com/kaczynski.htm Teksto de intervjuo kun li] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150510025156/http://www.primitivism.com/kaczynski.htm |date=2015-05-10 }} (eble la plej bona resumo de liaj motivoj kaj penso en tri paĝojn longa teksto, angle) * [http://www.voxnr.com/cc/di_varia/EEFFuAlAFVaJerDaUQ.shtml de sia malliberejo li plu konsilas pri kiel oponi la nunan socion (france)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.theatlantic.com/issues/2000/06/chase.htm iu, kiu studis en sama universitato, provas kompreni (angle)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kaczynski, Ted}} [[Kategorio:Usonaj teroristoj]] eig220uf3c413d8ftz357oblcubzvvn 0 19908 9462636 9230682 2026-08-26T05:31:18Z Sj1mor 12103 9462636 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Johann Christian GÜNTHER''' (naskiĝis la [[8-a de aprilo|8-an de aprilo]], [[1695]] en [[Strzegom]], [[Silezio]], mortis la [[15-a de marto|15-an de marto]], [[1723]] en [[Jena]]) estis [[Germanio|germana]] [[verkisto]] de la [[Baroko]]. Li verkis germanlingve kaj [[Latina lingvo|latine]]. == Vivo == Jam en la lernejo de [[Świdnica]] Günther furoris pro sia talento poeta. En [[Wittenberg]] li studis medicinon sed entrudiĝis en tiam sovaĝan studentan vivon tiel, ke li ekkverelegis kun la patro. Lia poeta talento denove brilis, kvankam li ĵetis - kiel ofte estis la kazo tiam - la perlojn antaŭ la porkojn. En [[Lepsiko]], kie li daŭrigis la studojn, li trovis en la persono de [[Johann Burckhardt Mencke]] mecenaton, kiu konvinkis lin vivi pli trankvilan vivon. Lia poemo farita okaze de la Packontrakto de Passarowitz/Požarevac (1718) famigis lin, sed gajni la gracon de princo [[Eŭgeno de Savojo]] ne eblis. Proponite fare de Mencke al la pola reĝo kaj al la princo-elektisto de Saksio kiel kortega poeto li malsukcesis. Kaŭzo estis lia apero antaŭ la reĝo [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)]] en stato de ebrieco. Poste li revenis en Germanlandon kaj vivis de la bonfaroj de amikoj, ĉar la patra domo restis fermita al li. Günther pli kaj pli kadukiĝis. Por ne tute perei li denove ekstudentis: li volis fini la medicinajn studojn en [[Jena]], sed vane. == Graveco == Liaj poemoj plenas de viveco fantazia kaj sentimenta, de forteco kaj lerteco prezentada, de humuro kaj fleksebleco lingva. Ĉio kvazaŭ venis el propraj travivaĵoj. Certe troviĝas en ili krom noblaĵoj ankaŭ multaj lascivaj kaj banalaj aferoj. Neintence tiu geniulo venkis la teoriojn falsajn de la tiutempe moda, kleriga poemado. El la amopoemoj la unuaj datumas ankoraŭ el la tempoj de Świdnica; la knabinon li nomis Magdalis aŭ Leonore. En Lepsiko li havis alian knabinon kiun li denove nomis Leonore. Sed la unua amo restis fidela al li. En 1721 li fianĉiĝis al filino de pastoro kiu kantatas poeme kiel Phyllis. == Listo de verkoj == * ''Die von Theodosio bereute Eifersucht'' (tragedio, 1715) * ''Ode an den Prinzen Eugen'' (odo, 1718) * ''Der entlarvte Crispinus'' (verssatiro, 1718) * ''Leonorenlieder'' (poemoj, 1714, 1715, 1719) * ''Sammlung von theils noch nie gedruckten, theils schon herausgegebenen Deutschen und Lateinischen Gedichten'' (poemoj, 4 vol., eld. 1724-1735) == Fonto == Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 8. Leipzig 1907, p. 524, kio [http://www.zeno.org/nid/2000672289X legeblas tie ĉi interrete.] {{Projektoj}} == En Esperanto aperis == * ''Adiaŭo de la malfidela amatino''. En: Germana antologio. - Gerlingen : Bleicher, 1985. - p.&nbsp;326-327 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gunther, Johann Christian}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] bu537lp29v6y2i55g0qkkrq39riwzch 11 27959 9462277 9461851 2026-08-25T12:33:14Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Ukrainaj ne-novaĵoj */ 9462277 wikitext text/x-wiki La nova sistemo anstataŭ protekti la ĉefpaĝon kontraŭ vandaloj nur igas, ke la korektado de vandalaĵoj multe pli malfacilas. La lastatempa vandalo estis 82.64.124.84 :<strike>Kiel ĝi malfacilas? Kio estas "nova" pri ĝi?</strike> Ho, jes. Vi pravas. "Malnovaj versioj" ne ekzistas.--[[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 11:41, 27. Nov 2004 (UTC) == Funebra koloro == Mi respektas la emocion de la anonimulo, kiu grizigis la aktualaĵan parton de la ĉefpaĝo (verŝajne) pro la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]]. Mi respektas ankaŭ lian anonimecon. Ni tamen ne troigu. Ĉiuminute mortas homoj, ĉiutage mortas gravuloj. -- [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 21:52, 2. Apr 2005 (UTC) ---- Umberto vi pravas ke ekipo ankaŭ estas ilaro, fakte devus esti homekipo (ne virekipo!) sed ĉar ilaro ne povas postvivi mi opinias ke ekipo sufiĉas (laŭ la principo de sufiĉo). Cetere en la nova vortaro Nederlanda - Esperanto legeblas "bemanning" = 1 virekipo; '''ekipo'''; personaro 2 maristaro; ŝipanaro. --Verdulo 17:25, 4. Aŭg 2005 (UTC)-- Vidu tiun novaĵon de Panamo: http://raporto.info/2005/08/05/panamo-milionoj-da-papilioj-migras-tra-panamo/ Eble estus bona prezenti ĝin (kun foto!) en la aktualaĵoj kaj profiti de la okazo por lanĉi alvokon al plenigo de artikolo pri papilioj (kaj kompreneble artikolon pri Tiu ĉi speco da papilioj. La temo estas tre teĥnika kaj indus estis traktita en Enciklopedio, almenaŭ per superrigarda sistematiko (estas dekoj da miloj da specioj fakte!) kaj artikloj kun fotoj pri kiel eble plej da papilioj laŭ la disponeploj kaj eltrovaĵoj de la Vikipediistoj tramonde. [[Vikipediisto:Eliott]] Antaunelonge mi legis malghojan artikolon en http://newspaper.moe-online.ru/view/15710.html?module=4&year=2011&month=7 pri la vivo kaj forpaso de la esperantisto Ivan Kulakov el la urbo Voronejh. --[[Uzanto:Klarisa|Klarisa]] ([[Uzanto-Diskuto:Klarisa|diskuto]]) 09:08, 24 Feb. 2012 (UTC) == Milito inter Ĉado kaj Sudano == Iu forigis mian aldonon pri ĉi tiu milito, ĉar estis "nenia informo pri vereco". Se vi volas konfirmi ĝin, vidu la sekvantajn ligilojn: *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4556576.stm] (angle) *[http://www.n24.de/politik/ausland/index.php/n2005122320392600002] (germane) *[http://www.elwatan.com/2005-12-25/2005-12-25-33054] (france) ""Der Tschad sieht sich wegen Übergriffen im Osten des Landes im "Kriegszustand" mit dem Nachbarland Sudan."" Ĉado vidas "militan staton", ĉar okazis ĉelima [[konflikto]], bataleto ĉe urbo Adre. Tio ne estas [[milito]]. Ne gravas eldiro de idiotaj politikistoj. == Nuntempeco de novaĵpaĝo == Iu, aŭ kelkaj homoj, ĝistagigu la novaĵpaĝon regule. Nun ĝi estas senvalora, nur malofte iu aldonas novaĵon. Sed se la listo kun novaĵoj je ĉiu tago estus nuntempiganta, ĝi havus grandan valoron. Kaj nuntempigi ne estas grandega laboro, do tio povendus. Mia demando estas: kiu volus fari tion regule? Je unu el du tagoj estas bona ankaŭ, sed regule! --[[Vikipediisto:Roeland|Roeland van Beek]] 14:57, 8. Apr 2006 (UTC) :Estas facile ĝisdatigi la aferon kaj precipe SEN EŬROPCENTRISMO. Kopii la anglan, germanan, francan paĝon kaj informiĝi ĉe [http://www.nhk.or.jp/english/index.html NHK] ekzemple pri aziaj novaĵoj. Mi povas zorgi pri ĝi, sed helpuloj estas bonvenitaj!--[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 08:27, 18. Apr 2006 (UTC) == Ĉednestrio == Neniam en mia vivo mi aŭdis pri "Ĉednestrio" sed nur pri "Transnistrio". Kial oni ne uzas la internacian vorton? Kaj nun la novaĵpaĝo estas ŝlosita kaj neniu povas korekti la erarojn pri inventitaj nomoj de landoj. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:24, 24-a de majo 2006 (UTC) : Ĉednestrio mem nomas sin ''Приднестровье'', nome, do, Ĉe-Dnestr-io. Ankaŭ, ŝajne, en siatempa artikolo en E-gazeto "Kontakto" ĉednestria ĵurnalistino-esperantistino uzis precize tiun formon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 07:53, 25. Maj 2006 (UTC) Se ni uzas "Dnistro" por la rivero, tiam vere la nomo estas korekta... Sed "Trans" ankaŭ havas signifon en Esperanto, ĉar la mem proklamita respubliko troviĝas sur la alia lado de la rivero Nistro. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 20:53, 26-a de majo 2006 (UTC) : Tamen ja en Esperanto la rivero nomiĝas '''Dnestro'''. Pri la prepozicio ''trans'': vidpunkte el la respubliko, kiu nomas sin Ĉednestrio, ĝi certe ne estas ''trans'' la rivero, nek ĝi estas "sur la alia bordo", ĉu ne? En artikoloj, kiuj rakontas pri Moldavio, povas esti racie skribi "transdnestraj teritorioj" aŭ simile, sed en artikolo, kiu rakontas pri la ŝtateca unuo Ĉednestrio estas logike uzi la memnomon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 20:20, 26. Maj 2006 (UTC) == Ĉu renomi la paĝon? == Kial ĉi tiu paĝo nomiĝas tiel strange? Ĉu renomi ĝin al normala esperanto teksto? Se ni konservus la nunan nomon, kial do ne [[ĈefPaĝoMondAktualaĵo]]? [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] la dudeksepan de majo de dumil ses je la dek kvin kaj kvardek tri (UTC) : Nu fakte estus logike renomi la ŝablonon. Stranga neĝustaloka hoismo. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 16:01, 27. Maj 2006 (UTC) == Kial la paĝo estas ŝlosita? == Mi vidas strangan stilon en la lastaj novaĵoj, kiel "rumania ĉefurbo" sŭ "turkia ministro" anstataŭ "rumana ĉefurbo" kaj "turka ministro". Do, ŝajnas ke unu sola persono deziras elekti la novaĵojn por ĉiuj spite la fakton ke li/ŝi ne ŝajnas regi tre bone Esperanton. Eĉ en la angla vikipedio ekzistas paĝo kie iu ajn povas aldoni novaxojn (la plej gravaj estas selektataj por la ĉefa paĝo). Mi kredas ke la Esperanta vikipedio devas havi la saman. Kaj ankaŭ havi eblecon korekti la erarojn. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:11, 5-a de junio 2006 (UTC) : La paĝo estas fermita por neensalutintaj (do, hazardaj) personoj. Tion tre saĝe faris iu el la administrantoj por eviti vandalismon. : La ceteron de via kritiko mi ne emas respondi ĝis kiam vi lernos esti pli afabla — memoru, ke Vikipedio ne eblas sen kunlaboro; estu kunlaborema, sed ne konfliktema. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 15:47, 5. Jun 2006 (UTC) == 21-a de decembro, ŝengen == Estis: * '''21-a de decembro''': La [[Pollando]], [[Litovio]], [[Hungario]], [[Latvio]], [[Estonio]], [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]] kaj [[Malto]] enkondukas al la strefo [[Schengen]]- la strefo sen lima kontrolo en [[Eŭropa Unio]]. Unue, kial "la" antaŭ nomoj de landoj? Due, kio estas "strefo"? --[[Vikipediisto:Zmila|Zmitro]] 06:14, 22. Dec 2007 (UTC) :Klare, estis simple fuŝo. Dankon pro la atentigo: delonge la frazeto estas senriproĉa en la listeto [[decembro de 2007]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 27 jun. 2026 (UTC) ==Elektra seĝo== Ne estis Usono, sed la ŝtato Nebrasko, kies supra kortumo ĵus forigis la elektran seĝon. Nebrasko estis la lasta usona ŝtato kiu uzis elektron kiel la ''solan'' metodon de ekzekutado. Tamen en kelkaj aliaj ŝtatoj, la kondamnito ankoraŭ rajtas elekti inter elektra kaj venena ekzekuto. Mi bedaŭras ke Usono certe ne "forigas tute la elektran seĝon por la ekzekutado de mortpunoj." --[[Vikipediisto:Jmb|Jmb]] 22:41, 11. Feb 2008 (UTC) == Aŭtoro de romano 2001: A Space Odyssey. == Romano? angla, Novel (romance), aŭ Romance (a novel) aŭ Roman, a, laŭ "ENGLISH-ESPERANTO DICTIONARY BY J. C. O'CONNOR, Ph.Dr., M.A. AND C. F. HAYES" Eble min malsprita. == Vaclav Klaus == Mi ne komprenas? Ĝi ne estas la grava informo ke Klaus uzis vorton "Esperanto"? Forigu ĝin.--[[Vikipediisto:Divi leschi genus amo|Divi leschi genus amo]] 11:53, 22. Jun 2008 (UTC) == Спец- == Mi kredas, ke la vortoj "specoperacioj" kaj "speciaj organoj" ne taŭgas. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 10:42, 13. Sep 2010 (UTC) :Eble jes, sed kiel alie reflekti ĉi tiujn realaĵojn? ''Polico'' kaj ''milico'' ne taŭgas, ĉar temas pri pli vasta nocio. ''Rajtdefendantaj organoj'' estus nacilinvaĵo. ''Sekretservoj'' oni povas apliki nur al FSB. Do kion fari?--[[Uzanto:RG72|RG72]] 10:38, 14. Sep 2010 (UTC) :: „Specialaj servoj“ aŭ „specialaj institucioj“ do. La radiko en Eo estas special-, mallongigi ĝin ĝis „spec-“ ne estas en tradicio de la lingvo Esperanto (kontraste al la rusa). [[Uzanto:Amikeco|Slavik IVANOV]] 22:34, 15. Sep 2010 (UTC) == Ligiloj al arkivoj == Malsupre ĉe la kadro de la novaĵkesto sur la Ĉefpaĝo estas teksto kun ligiloj: "Arkivoj por majo • aprilo • marto • februaro". La ligilolisto videble malnoviĝis; bonvolu ĝisdatigi ĝin. Dankon. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 20:53, 17. Dec 2010 (UTC) == Reporting on Gotovina == If EO.Wiki reported on Gotovina [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3536776 (04:15), 16 Apr. 2011 ] by [[Uzanto:RG72]] - and the news was ''posted'' until [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3539946 (14:35), 18 Apr. 2011] then EO.Wiki should publish that the generals are '''Acquitted of All Charges''' on 16 Nov. 2012‎. The news should be published for at least the same duration as was the previous news.-- [[Uzanto:Vrjednik|Vrjednik]] ([[Uzanto-Diskuto:Vrjednik|diskuto]]) 23:17, 17 Nov. 2012 (UTC) == Stilo kaj gramatiko == La jena ''Aktualaĵo'' meritas atenton:<br />{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} * (25/10/2016) {{Flagikono|Vatikano}} La [[Katolika Eklezio]] anoncis ke senvivaj restaĵoj kremaciitaj devu resti en malprofantero, sed nek en hejmoj, nek disĵetitaj. Por fariĝi komprenebla, ĝi '''bezonas''' redakton laŭ la teksto sur kiu ĝi estas bazita. Mi provizore forigis ĝin.{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} Ĉu iu povus helpi? Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:40, 27 okt. 2016 (UTC) == Malaprobita ŝanĝo == Saluton! {{Ping|Kani|Lingveno|RG72|DtheZombie|montri=ne}} Mi malaprobis la lastan ŝanĝon de la paĝo. La aldonita aktualaĵo estas nekomprenebla, pro la lingvouzo. Mi, [[Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#Stilo kaj gramatiko|kiel antaŭe]], preferas nenion ŝanĝi en la aldono de la uzanto [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|mi kontaktis lin]]), ĉar mi ne konas la fontotekston. Mi esperas, ke mi agas saĝe. Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 22:16, 28 okt. 2016 (UTC) :Ankaŭ mi ne tute komprenis la sencon de unu vorto, nur ĝenerale kaptis la ideon pri kontraŭ al la netradiciaj sepultomanieroj.--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:20, 29 okt. 2016 (UTC) ::Do ĝi estis redaktita ĉar vi malaprobas? Kial? Ĉu mi regulon rompis? Mi vidis tion en multaj aktualaĵaj retpaĝoj. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 07:44, 29 okt. 2016 (UTC) :::{{Ping|DtheZombie|Kani|RG72|montri=ne}}Estimata Zombio, via redakto estas malaprobita pro la lingvouzo, tio estas, la teksto estas nekomprenebla (pro la gramatiko kaj stilo). Patrolanto povus aǔ redakti la tekston aǔ malaprobi la ŝanĝon de la paĝo. Ĉar mi mem ne konas fontotekston, tial mi trovas pli saĝe ne lasi la aldonitan aktualaĵon aperi sur la ĉefpaĝo. Mi esperas, ke vi komprenas. Frate vin salutas [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) :Mi ricevis sciigon ke mi estis menciita en tiu diskuto sed mi ne vidas tiun mencion. Tamen mi povas doni mian opinion pri la komentita novaĵo kiu tro rilatas al gazetara kampanjo ĉirkaŭ la [[Tago de la Mortintoj]] kaj al diverspopolaj funebraj kutimoj kaj al ties forigo. Mi aprobas la forigon pro tri tialoj. Unue la vorto ''malprofantero'' sonas kvazaŭ volapukaĵo, tamen facile oni anstataŭs per "religiigita tero (preĝejo aŭ tombejo)". Dua tialo estas ke ne la [[Katolika Eklezio]] anoncis tion, kiel tro simple diris plej parto de la gazetaro, sed katolika institucio kun diversaj nomoj kiu estas la nunaĵo de la [[Inkvizicio]]: tio portus nin al polemiko. Trie, la kompliko de tiu novaĵo meritus plenan artikolon kiu klarigus diversajn aspektojn: ankaŭ tio portus nin al polemiko. Tiele mi preferas forgesi la aferon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 nov. 2016 (UTC) ::Dankon, kara Kani, por la opinio. Mi reagis al [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] kaj ankau <nowiki>{{Ping}}-ligis vin</nowiki> al mia respondo. Pardonon, ke tio kauzis embarason. Mi nur ne deziris agi memstare per malaprobo de shangho. Koran dankon! Frate [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:50, 1 nov. 2016 (UTC) ::: Mi bedaŭras sed mi ne komprenas. Se estas rilate mi, ĉu iu min diris malmulvorte (nur ĉar mi volas kompreni plene) kio estas la problemo? Se ne estas rilate mi, mi bedaŭras due. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 21:03, 1 nov. 2016 (UTC) ::::Estimata Zombio, estu en paco... nenia problemo estas rilate vin. Kani skribis sole nur pri tio, kial li konsentas pri la neaperigo de la teksto, kiu estas malaprobita. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 21:11, 1 nov. 2016 (UTC) :::::Ah okej, mi ne pensis tiel sed mi ne sciis. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 02:41, 2 nov. 2016 (UTC) ==La fontotekstoj== ĉi tie estas la fontotekstoj (anglaj) ke mi uzis por la aktualaĵo hodiaŭ *http://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2016/2016/11/10/more-anti-trump-protests-held-across-us/93597936/ *http://www.dailynews.com/general-news/20161110/anti-trump-marches-at-ucla-usc-draw-large-crowds kaj la angla paĝo pri ĉi tiu havas multajn fontojn. *https://en.wikipedia.org/wiki/Protests_against_Donald_Trump#Post-election_protests --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 20:59, 14 nov. 2016 (UTC) == Fonto de novaĵoj == Saluton! Pluraj eroj novaĵas pri ''katastrofoj, mortoj kaj akcidentoj''. Tamen indas aldoni ankaŭ malpli ŝokajn informojn. Jen [http://www.unmultimedia.org/radio/english/ fidinda fonto] de tiaj novaĵoj. Mi ĵus aldonis novaĵon ekz. pri ''eksperimenta vakcino kontraŭ ebolo''. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 17:15, 25 dec. 2016 (UTC) :Responde al via sugesto, mi aldonis informon pri elekto de Miss Universo la {{daton|30|1|2017}}. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:03, 30 jan. 2017 (UTC) ---- ===Pliaj fontoj=== Indas aldoni de tempo al tempo ankaŭ novaĵojn el [[Esperantujo]]. Jen pliaj du fontoj: *http://sezonoj.ru/ - Novaĵretejo de [[La Ondo de Esperanto|LOdE]] *https://www.monato.be/ - Retejo de [[Monato (gazeto)|Monato]] Jam de pluraj tagoj nur ''mortoj kaj atencoj'' koniĝas.<br /> [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 16:31, 20 jan. 2017 (UTC) == Atako en Magdeburgo == [[:Uzanto:Baba79]] nuligis mian redakton, reveniginte la vorton "kontraŭislama" al novaĵo pri terorisma atako en Magdeburgo, argumentante ke tio estas la fakto kaj la fakto grava, kaj ke ne eblas forigi ĝian mencion sen respektiva diskuto. Do mi komencas la diskuton. Jen miaj argumentoj: # Ni ne scias kio estas '''aktualaj''' religiaj kaj politikaj opinioj de la atakinto. Se li iam deklaris sian kontraŭsilaman pozicion, tio tute ne signifas ke li plu sekvas ĝin. # Eĉ se supozi ke li plu estas "kontraŭislama", tio neniel kontribuas al la novaĵo, ĉar tio neniel klarigas kial li decidis ataki homojn en la '''Kristnaska''' foiro. Ĝis nun kristanajn aranĝojn en Eŭropo, Rusio, Azio kaj Afriko atakis islamistoj kaj ili klare diris kial ili faris tion. Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara. # Fine kaj plej grave: en '''novaĵoj''' ni menciu nur faktojn kaj nur gravajn informojn pri ili, sen kiuj ili apenaŭ kompreneblas. Ĉi-foje la gravaj faktoj estas ke Kristnaska foiro en Magdeburgo estis atakita de civitano de Sauda Arabio, lando kies civitanoj regule partoprenas similajn atakojn tra la mondo. Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa kiel informojn pri lia persona vivo, koloro de la okuloj kaj preferataj aŭtomarkoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:30, 24 dec. 2024 (UTC) :Saluton, :1: Ĝis nun nenio indikas, ke liaj lontraŭislamaj opinioj estas pasintecaj; en la fonto, kiun mi provizis, nenio aludas tiel. :2 kaj 3: Miascie la motivoj de la atakinto plu estas malklaraj, ĉi-kaze neniu ero de lia personeco pli suspekteblas ol alia (ĉu civitaneco, religia opinio, hobio ktp) por klarigi ilin. Tamen la problemo estas redakteca problemo: se oni informas ke saudaraba civitano mortigis atakante kristnaskan bazaron, bedaŭrinde plejparto de legantoj konkludos ke ekzistas rekta kaŭzeca rilato inter la civitaneco kaj la fiago, kio plu estas tute nepruvite. Do, el ĵurnalista vidpunkto, gravas precizigi la fakton, kiu klare montras ke realo estas pli malsimpla ol rasismula reflekso: tio estas ke la atakinto ne estas ekstrema islamisto, eĉ male. :Ĉi-teme vi memkontraŭdiras, asertante ke ''"Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara."'' kaj tuj poste ''"Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa"''. Tute nova malklara afero, kiu estus troa?? :Mi do opinias mian aldonaĵon gravegan por bone pridemandi sin pri la afero. [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 13:16, 30 dec. 2024 (UTC) De ĵurnalisma vidpunkto necesas mencii nur faktojn kaj opiniojn, klare apartigante unuajn de la duaj. Civitaneco estas la fakto kaj ĝi ebligas almenaŭ iel identigi la atakinton, ne diri simple "ulo" aŭ "viro". Mi dubas ke ni devas multe zorgi pri rasismo, stimulanta germanojn konsideri la islamanojn defaŭltaj teroristoj — en multaj aliaj landoj ne estas tiel kaj ni kreas internacian enciklopedion, do apenaŭ devas multe zorgi pri rasisma socio de iu aparta lando. "Kontraŭislamaj" opinioj estas nur parto de la mondrigardo de tiu ĉi ulo, eble li ankaŭ ne ŝatas hundojn, preferas blondulinojn kaj kolektas poŝtmarkojn. Ĉu ni menciu ĉiujn liajn opiniojn kaj vidpunktojn? Fakte, akcentante je lia laŭdira kontraŭislamismo vi nur plian fojon atentigas rasismajn antaŭjuĝojn, anticipe diskutante kun ili. Estas same kiel skribi en novaĵoj "edukita nigrulo", anticipe diskutante kun rasistoj, konsiderantaj ĉiujn nigrulojn stultaj kaj subedukitaj. Ni koncentriĝu je kreado de la '''enciklopedio''', ne je diskutoj kun germanaj aŭ iuj ajn aliaj rasistoj kaj iliaj antaŭjuĝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 18:31, 30 dec. 2024 (UTC) == Ukrainaj ne-novaĵoj == Hieraŭ mi forigis evidente neenciklopedian novaĵon pri mortigo de biciklanto en Ukrainio. La verkinto restarigis ĝin, sin pravigante per politikaj motivoj ("agresema ŝtato, fiere raportas, nomaĉas" ks). Lastatempe regule aperas similaj novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio, kies tasko estas registri internacie gravajn eventojn. Se ni raportos pri ĉiu mortigo de civilulo en Ukrainio, Rusio, Gazo, Irako, Kongo, Afganio, Libio, Venezuelo ka, Vikipedio ĉesos esti la enciklopedio kaj transformiĝos je klono de tutmondaj novaĵagentejoj. Antaŭ jaroj mi komencis forigi tiaĵojn, blinde kopiitajn de pola naciisto el polaj kronikoj, sed ĝis nun alia administranto daŭrigas tiun temporaban laboron. Ankaŭ ukrainaj raportaĵoj finfine estos forigitaj kiel neenciklopediaĵoj, necesas nur decidi ĉu ni faros tion nun aŭ lasos tiun taskon al estontaj administrantoj, kiuj sendube kore dankos nin? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:09, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ne raportas pri ĉiuj rusiaj militkirmoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj, ĉar ili okazas ĉiutage. Mi ne publikigis ĉi tiun novaĵon pro la murdo de senkulpa civilulo, sed pro la insolenta raporto fare de la '''oficiala''' Telegram-kanalo de la Rusiaj Armitaj Fortoj. :Ĉu vi povus montri ekzeplojn de «novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio»? Ĉu vi temas pri abomenaj amasmurdoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:25, 24 aŭg. 2026 (UTC) * La novaĵo estis baldaŭ forigita el la Telegram-kanalo, do evidente temas pri eksceso de plenumanto. Eble nun okazas rilata enketado. Ukrainaj militistoj publikigis sennombrajn videojn, registrinte kiel ili turmentas aŭ murdas rusiajn militkaptitojn, ofendas kaj murdas civilulojn. Neniu el ili kaŝas siajn vizaĝojn, ĉar ili scias ke neniu estos punita — en Ukrainio ili estas herooj. Ĉu ni raportu pri ĉiu tiaspeca video? Estus ridinde. * Jen ekzemploj: ** ''Rusio atakis Peĉenihi (Ĥarkiva Provinco, Ukrainio) per krozmisiloj «Banderol»: 10 homoj pereis, 18 estis vunditaj.'' (ĉiutage okazas pluraj reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj) ** ''Laŭ raporto de la Unuiĝintaj Nacioj, julio 2026 fariĝis unu el la plej mortigaj monatoj ekde la komenco de la milito por la ukrainiaj civiluloj, kun 437 mortintoj (el kiuj 17 infanoj) kaj 2610 vunditoj (el kiuj 166 infanoj).'' (estas eĉ ne "plej granda nombro", sed "inter plej grandaj" — ĉu ni raportu pri ĉiuj tiaj monatoj dum ĉiuj militoj?). Vikipedio estas la enciklopedio, ne propagandilo aŭ ĉiutaga ĵurnalo. Konsultu en iu ajn biblioteko iun ajn paperan enciklopedion pri iu ajn milito. Nenie vi trovos informojn pri tiaj rutinaĵoj de la militado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:43, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi scias pri la mistraktoj de la militkaptitoj fare de ukrainia flanko, sed ili ne estas «sennombrajn» kaj la kvanto estas signife malpligranda ol la mistraktoj fare de rusia flanko. Mi trovis neniun videon kie ukrainiaj soldatoj mistraktas kaj murdas civilulojn. Mi trovis, tamen, videojn de mistraktoj fare de rekrutistoj, ne filmitaj de rekrutistoj mem. Ukrainiaj soldatoj estas herooj kiuj protektas la landon kontraŭ la invadantoj. :Pri ekzemploj: :1. Ne okazas ĉiutage reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj. Lasta atako kontraŭ Rusio kiu kaŭzis similan nombron de viktimoj okazis la 10-an de Aŭgusto. :2. La plej mortigaj monatoj estis la komencaj, poste la kvanto de viktimoj malkreskis sed en julio 2026 la kvanto de viktimoj kreskis abrupte. Tio ne okazas ĉiumonate. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:57, 24 aŭg. 2026 (UTC) l7uh12s6fg04fywp1l5hf9bpvnmlc04 9462394 9462277 2026-08-25T15:04:52Z RG72 11847 /* Ukrainaj ne-novaĵoj */ 9462394 wikitext text/x-wiki La nova sistemo anstataŭ protekti la ĉefpaĝon kontraŭ vandaloj nur igas, ke la korektado de vandalaĵoj multe pli malfacilas. La lastatempa vandalo estis 82.64.124.84 :<strike>Kiel ĝi malfacilas? Kio estas "nova" pri ĝi?</strike> Ho, jes. Vi pravas. "Malnovaj versioj" ne ekzistas.--[[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 11:41, 27. Nov 2004 (UTC) == Funebra koloro == Mi respektas la emocion de la anonimulo, kiu grizigis la aktualaĵan parton de la ĉefpaĝo (verŝajne) pro la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]]. Mi respektas ankaŭ lian anonimecon. Ni tamen ne troigu. Ĉiuminute mortas homoj, ĉiutage mortas gravuloj. -- [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 21:52, 2. Apr 2005 (UTC) ---- Umberto vi pravas ke ekipo ankaŭ estas ilaro, fakte devus esti homekipo (ne virekipo!) sed ĉar ilaro ne povas postvivi mi opinias ke ekipo sufiĉas (laŭ la principo de sufiĉo). Cetere en la nova vortaro Nederlanda - Esperanto legeblas "bemanning" = 1 virekipo; '''ekipo'''; personaro 2 maristaro; ŝipanaro. --Verdulo 17:25, 4. Aŭg 2005 (UTC)-- Vidu tiun novaĵon de Panamo: http://raporto.info/2005/08/05/panamo-milionoj-da-papilioj-migras-tra-panamo/ Eble estus bona prezenti ĝin (kun foto!) en la aktualaĵoj kaj profiti de la okazo por lanĉi alvokon al plenigo de artikolo pri papilioj (kaj kompreneble artikolon pri Tiu ĉi speco da papilioj. La temo estas tre teĥnika kaj indus estis traktita en Enciklopedio, almenaŭ per superrigarda sistematiko (estas dekoj da miloj da specioj fakte!) kaj artikloj kun fotoj pri kiel eble plej da papilioj laŭ la disponeploj kaj eltrovaĵoj de la Vikipediistoj tramonde. [[Vikipediisto:Eliott]] Antaunelonge mi legis malghojan artikolon en http://newspaper.moe-online.ru/view/15710.html?module=4&year=2011&month=7 pri la vivo kaj forpaso de la esperantisto Ivan Kulakov el la urbo Voronejh. --[[Uzanto:Klarisa|Klarisa]] ([[Uzanto-Diskuto:Klarisa|diskuto]]) 09:08, 24 Feb. 2012 (UTC) == Milito inter Ĉado kaj Sudano == Iu forigis mian aldonon pri ĉi tiu milito, ĉar estis "nenia informo pri vereco". Se vi volas konfirmi ĝin, vidu la sekvantajn ligilojn: *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4556576.stm] (angle) *[http://www.n24.de/politik/ausland/index.php/n2005122320392600002] (germane) *[http://www.elwatan.com/2005-12-25/2005-12-25-33054] (france) ""Der Tschad sieht sich wegen Übergriffen im Osten des Landes im "Kriegszustand" mit dem Nachbarland Sudan."" Ĉado vidas "militan staton", ĉar okazis ĉelima [[konflikto]], bataleto ĉe urbo Adre. Tio ne estas [[milito]]. Ne gravas eldiro de idiotaj politikistoj. == Nuntempeco de novaĵpaĝo == Iu, aŭ kelkaj homoj, ĝistagigu la novaĵpaĝon regule. Nun ĝi estas senvalora, nur malofte iu aldonas novaĵon. Sed se la listo kun novaĵoj je ĉiu tago estus nuntempiganta, ĝi havus grandan valoron. Kaj nuntempigi ne estas grandega laboro, do tio povendus. Mia demando estas: kiu volus fari tion regule? Je unu el du tagoj estas bona ankaŭ, sed regule! --[[Vikipediisto:Roeland|Roeland van Beek]] 14:57, 8. Apr 2006 (UTC) :Estas facile ĝisdatigi la aferon kaj precipe SEN EŬROPCENTRISMO. Kopii la anglan, germanan, francan paĝon kaj informiĝi ĉe [http://www.nhk.or.jp/english/index.html NHK] ekzemple pri aziaj novaĵoj. Mi povas zorgi pri ĝi, sed helpuloj estas bonvenitaj!--[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 08:27, 18. Apr 2006 (UTC) == Ĉednestrio == Neniam en mia vivo mi aŭdis pri "Ĉednestrio" sed nur pri "Transnistrio". Kial oni ne uzas la internacian vorton? Kaj nun la novaĵpaĝo estas ŝlosita kaj neniu povas korekti la erarojn pri inventitaj nomoj de landoj. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:24, 24-a de majo 2006 (UTC) : Ĉednestrio mem nomas sin ''Приднестровье'', nome, do, Ĉe-Dnestr-io. Ankaŭ, ŝajne, en siatempa artikolo en E-gazeto "Kontakto" ĉednestria ĵurnalistino-esperantistino uzis precize tiun formon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 07:53, 25. Maj 2006 (UTC) Se ni uzas "Dnistro" por la rivero, tiam vere la nomo estas korekta... Sed "Trans" ankaŭ havas signifon en Esperanto, ĉar la mem proklamita respubliko troviĝas sur la alia lado de la rivero Nistro. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 20:53, 26-a de majo 2006 (UTC) : Tamen ja en Esperanto la rivero nomiĝas '''Dnestro'''. Pri la prepozicio ''trans'': vidpunkte el la respubliko, kiu nomas sin Ĉednestrio, ĝi certe ne estas ''trans'' la rivero, nek ĝi estas "sur la alia bordo", ĉu ne? En artikoloj, kiuj rakontas pri Moldavio, povas esti racie skribi "transdnestraj teritorioj" aŭ simile, sed en artikolo, kiu rakontas pri la ŝtateca unuo Ĉednestrio estas logike uzi la memnomon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 20:20, 26. Maj 2006 (UTC) == Ĉu renomi la paĝon? == Kial ĉi tiu paĝo nomiĝas tiel strange? Ĉu renomi ĝin al normala esperanto teksto? Se ni konservus la nunan nomon, kial do ne [[ĈefPaĝoMondAktualaĵo]]? [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] la dudeksepan de majo de dumil ses je la dek kvin kaj kvardek tri (UTC) : Nu fakte estus logike renomi la ŝablonon. Stranga neĝustaloka hoismo. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 16:01, 27. Maj 2006 (UTC) == Kial la paĝo estas ŝlosita? == Mi vidas strangan stilon en la lastaj novaĵoj, kiel "rumania ĉefurbo" sŭ "turkia ministro" anstataŭ "rumana ĉefurbo" kaj "turka ministro". Do, ŝajnas ke unu sola persono deziras elekti la novaĵojn por ĉiuj spite la fakton ke li/ŝi ne ŝajnas regi tre bone Esperanton. Eĉ en la angla vikipedio ekzistas paĝo kie iu ajn povas aldoni novaxojn (la plej gravaj estas selektataj por la ĉefa paĝo). Mi kredas ke la Esperanta vikipedio devas havi la saman. Kaj ankaŭ havi eblecon korekti la erarojn. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:11, 5-a de junio 2006 (UTC) : La paĝo estas fermita por neensalutintaj (do, hazardaj) personoj. Tion tre saĝe faris iu el la administrantoj por eviti vandalismon. : La ceteron de via kritiko mi ne emas respondi ĝis kiam vi lernos esti pli afabla — memoru, ke Vikipedio ne eblas sen kunlaboro; estu kunlaborema, sed ne konfliktema. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 15:47, 5. Jun 2006 (UTC) == 21-a de decembro, ŝengen == Estis: * '''21-a de decembro''': La [[Pollando]], [[Litovio]], [[Hungario]], [[Latvio]], [[Estonio]], [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]] kaj [[Malto]] enkondukas al la strefo [[Schengen]]- la strefo sen lima kontrolo en [[Eŭropa Unio]]. Unue, kial "la" antaŭ nomoj de landoj? Due, kio estas "strefo"? --[[Vikipediisto:Zmila|Zmitro]] 06:14, 22. Dec 2007 (UTC) :Klare, estis simple fuŝo. Dankon pro la atentigo: delonge la frazeto estas senriproĉa en la listeto [[decembro de 2007]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 27 jun. 2026 (UTC) ==Elektra seĝo== Ne estis Usono, sed la ŝtato Nebrasko, kies supra kortumo ĵus forigis la elektran seĝon. Nebrasko estis la lasta usona ŝtato kiu uzis elektron kiel la ''solan'' metodon de ekzekutado. Tamen en kelkaj aliaj ŝtatoj, la kondamnito ankoraŭ rajtas elekti inter elektra kaj venena ekzekuto. Mi bedaŭras ke Usono certe ne "forigas tute la elektran seĝon por la ekzekutado de mortpunoj." --[[Vikipediisto:Jmb|Jmb]] 22:41, 11. Feb 2008 (UTC) == Aŭtoro de romano 2001: A Space Odyssey. == Romano? angla, Novel (romance), aŭ Romance (a novel) aŭ Roman, a, laŭ "ENGLISH-ESPERANTO DICTIONARY BY J. C. O'CONNOR, Ph.Dr., M.A. AND C. F. HAYES" Eble min malsprita. == Vaclav Klaus == Mi ne komprenas? Ĝi ne estas la grava informo ke Klaus uzis vorton "Esperanto"? Forigu ĝin.--[[Vikipediisto:Divi leschi genus amo|Divi leschi genus amo]] 11:53, 22. Jun 2008 (UTC) == Спец- == Mi kredas, ke la vortoj "specoperacioj" kaj "speciaj organoj" ne taŭgas. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 10:42, 13. Sep 2010 (UTC) :Eble jes, sed kiel alie reflekti ĉi tiujn realaĵojn? ''Polico'' kaj ''milico'' ne taŭgas, ĉar temas pri pli vasta nocio. ''Rajtdefendantaj organoj'' estus nacilinvaĵo. ''Sekretservoj'' oni povas apliki nur al FSB. Do kion fari?--[[Uzanto:RG72|RG72]] 10:38, 14. Sep 2010 (UTC) :: „Specialaj servoj“ aŭ „specialaj institucioj“ do. La radiko en Eo estas special-, mallongigi ĝin ĝis „spec-“ ne estas en tradicio de la lingvo Esperanto (kontraste al la rusa). [[Uzanto:Amikeco|Slavik IVANOV]] 22:34, 15. Sep 2010 (UTC) == Ligiloj al arkivoj == Malsupre ĉe la kadro de la novaĵkesto sur la Ĉefpaĝo estas teksto kun ligiloj: "Arkivoj por majo • aprilo • marto • februaro". La ligilolisto videble malnoviĝis; bonvolu ĝisdatigi ĝin. Dankon. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 20:53, 17. Dec 2010 (UTC) == Reporting on Gotovina == If EO.Wiki reported on Gotovina [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3536776 (04:15), 16 Apr. 2011 ] by [[Uzanto:RG72]] - and the news was ''posted'' until [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3539946 (14:35), 18 Apr. 2011] then EO.Wiki should publish that the generals are '''Acquitted of All Charges''' on 16 Nov. 2012‎. The news should be published for at least the same duration as was the previous news.-- [[Uzanto:Vrjednik|Vrjednik]] ([[Uzanto-Diskuto:Vrjednik|diskuto]]) 23:17, 17 Nov. 2012 (UTC) == Stilo kaj gramatiko == La jena ''Aktualaĵo'' meritas atenton:<br />{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} * (25/10/2016) {{Flagikono|Vatikano}} La [[Katolika Eklezio]] anoncis ke senvivaj restaĵoj kremaciitaj devu resti en malprofantero, sed nek en hejmoj, nek disĵetitaj. Por fariĝi komprenebla, ĝi '''bezonas''' redakton laŭ la teksto sur kiu ĝi estas bazita. Mi provizore forigis ĝin.{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} Ĉu iu povus helpi? Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:40, 27 okt. 2016 (UTC) == Malaprobita ŝanĝo == Saluton! {{Ping|Kani|Lingveno|RG72|DtheZombie|montri=ne}} Mi malaprobis la lastan ŝanĝon de la paĝo. La aldonita aktualaĵo estas nekomprenebla, pro la lingvouzo. Mi, [[Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#Stilo kaj gramatiko|kiel antaŭe]], preferas nenion ŝanĝi en la aldono de la uzanto [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|mi kontaktis lin]]), ĉar mi ne konas la fontotekston. Mi esperas, ke mi agas saĝe. Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 22:16, 28 okt. 2016 (UTC) :Ankaŭ mi ne tute komprenis la sencon de unu vorto, nur ĝenerale kaptis la ideon pri kontraŭ al la netradiciaj sepultomanieroj.--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:20, 29 okt. 2016 (UTC) ::Do ĝi estis redaktita ĉar vi malaprobas? Kial? Ĉu mi regulon rompis? Mi vidis tion en multaj aktualaĵaj retpaĝoj. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 07:44, 29 okt. 2016 (UTC) :::{{Ping|DtheZombie|Kani|RG72|montri=ne}}Estimata Zombio, via redakto estas malaprobita pro la lingvouzo, tio estas, la teksto estas nekomprenebla (pro la gramatiko kaj stilo). Patrolanto povus aǔ redakti la tekston aǔ malaprobi la ŝanĝon de la paĝo. Ĉar mi mem ne konas fontotekston, tial mi trovas pli saĝe ne lasi la aldonitan aktualaĵon aperi sur la ĉefpaĝo. Mi esperas, ke vi komprenas. Frate vin salutas [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) :Mi ricevis sciigon ke mi estis menciita en tiu diskuto sed mi ne vidas tiun mencion. Tamen mi povas doni mian opinion pri la komentita novaĵo kiu tro rilatas al gazetara kampanjo ĉirkaŭ la [[Tago de la Mortintoj]] kaj al diverspopolaj funebraj kutimoj kaj al ties forigo. Mi aprobas la forigon pro tri tialoj. Unue la vorto ''malprofantero'' sonas kvazaŭ volapukaĵo, tamen facile oni anstataŭs per "religiigita tero (preĝejo aŭ tombejo)". Dua tialo estas ke ne la [[Katolika Eklezio]] anoncis tion, kiel tro simple diris plej parto de la gazetaro, sed katolika institucio kun diversaj nomoj kiu estas la nunaĵo de la [[Inkvizicio]]: tio portus nin al polemiko. Trie, la kompliko de tiu novaĵo meritus plenan artikolon kiu klarigus diversajn aspektojn: ankaŭ tio portus nin al polemiko. Tiele mi preferas forgesi la aferon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 nov. 2016 (UTC) ::Dankon, kara Kani, por la opinio. Mi reagis al [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] kaj ankau <nowiki>{{Ping}}-ligis vin</nowiki> al mia respondo. Pardonon, ke tio kauzis embarason. Mi nur ne deziris agi memstare per malaprobo de shangho. Koran dankon! Frate [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:50, 1 nov. 2016 (UTC) ::: Mi bedaŭras sed mi ne komprenas. Se estas rilate mi, ĉu iu min diris malmulvorte (nur ĉar mi volas kompreni plene) kio estas la problemo? Se ne estas rilate mi, mi bedaŭras due. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 21:03, 1 nov. 2016 (UTC) ::::Estimata Zombio, estu en paco... nenia problemo estas rilate vin. Kani skribis sole nur pri tio, kial li konsentas pri la neaperigo de la teksto, kiu estas malaprobita. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 21:11, 1 nov. 2016 (UTC) :::::Ah okej, mi ne pensis tiel sed mi ne sciis. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 02:41, 2 nov. 2016 (UTC) ==La fontotekstoj== ĉi tie estas la fontotekstoj (anglaj) ke mi uzis por la aktualaĵo hodiaŭ *http://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2016/2016/11/10/more-anti-trump-protests-held-across-us/93597936/ *http://www.dailynews.com/general-news/20161110/anti-trump-marches-at-ucla-usc-draw-large-crowds kaj la angla paĝo pri ĉi tiu havas multajn fontojn. *https://en.wikipedia.org/wiki/Protests_against_Donald_Trump#Post-election_protests --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 20:59, 14 nov. 2016 (UTC) == Fonto de novaĵoj == Saluton! Pluraj eroj novaĵas pri ''katastrofoj, mortoj kaj akcidentoj''. Tamen indas aldoni ankaŭ malpli ŝokajn informojn. Jen [http://www.unmultimedia.org/radio/english/ fidinda fonto] de tiaj novaĵoj. Mi ĵus aldonis novaĵon ekz. pri ''eksperimenta vakcino kontraŭ ebolo''. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 17:15, 25 dec. 2016 (UTC) :Responde al via sugesto, mi aldonis informon pri elekto de Miss Universo la {{daton|30|1|2017}}. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:03, 30 jan. 2017 (UTC) ---- ===Pliaj fontoj=== Indas aldoni de tempo al tempo ankaŭ novaĵojn el [[Esperantujo]]. Jen pliaj du fontoj: *http://sezonoj.ru/ - Novaĵretejo de [[La Ondo de Esperanto|LOdE]] *https://www.monato.be/ - Retejo de [[Monato (gazeto)|Monato]] Jam de pluraj tagoj nur ''mortoj kaj atencoj'' koniĝas.<br /> [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 16:31, 20 jan. 2017 (UTC) == Atako en Magdeburgo == [[:Uzanto:Baba79]] nuligis mian redakton, reveniginte la vorton "kontraŭislama" al novaĵo pri terorisma atako en Magdeburgo, argumentante ke tio estas la fakto kaj la fakto grava, kaj ke ne eblas forigi ĝian mencion sen respektiva diskuto. Do mi komencas la diskuton. Jen miaj argumentoj: # Ni ne scias kio estas '''aktualaj''' religiaj kaj politikaj opinioj de la atakinto. Se li iam deklaris sian kontraŭsilaman pozicion, tio tute ne signifas ke li plu sekvas ĝin. # Eĉ se supozi ke li plu estas "kontraŭislama", tio neniel kontribuas al la novaĵo, ĉar tio neniel klarigas kial li decidis ataki homojn en la '''Kristnaska''' foiro. Ĝis nun kristanajn aranĝojn en Eŭropo, Rusio, Azio kaj Afriko atakis islamistoj kaj ili klare diris kial ili faris tion. Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara. # Fine kaj plej grave: en '''novaĵoj''' ni menciu nur faktojn kaj nur gravajn informojn pri ili, sen kiuj ili apenaŭ kompreneblas. Ĉi-foje la gravaj faktoj estas ke Kristnaska foiro en Magdeburgo estis atakita de civitano de Sauda Arabio, lando kies civitanoj regule partoprenas similajn atakojn tra la mondo. Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa kiel informojn pri lia persona vivo, koloro de la okuloj kaj preferataj aŭtomarkoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:30, 24 dec. 2024 (UTC) :Saluton, :1: Ĝis nun nenio indikas, ke liaj lontraŭislamaj opinioj estas pasintecaj; en la fonto, kiun mi provizis, nenio aludas tiel. :2 kaj 3: Miascie la motivoj de la atakinto plu estas malklaraj, ĉi-kaze neniu ero de lia personeco pli suspekteblas ol alia (ĉu civitaneco, religia opinio, hobio ktp) por klarigi ilin. Tamen la problemo estas redakteca problemo: se oni informas ke saudaraba civitano mortigis atakante kristnaskan bazaron, bedaŭrinde plejparto de legantoj konkludos ke ekzistas rekta kaŭzeca rilato inter la civitaneco kaj la fiago, kio plu estas tute nepruvite. Do, el ĵurnalista vidpunkto, gravas precizigi la fakton, kiu klare montras ke realo estas pli malsimpla ol rasismula reflekso: tio estas ke la atakinto ne estas ekstrema islamisto, eĉ male. :Ĉi-teme vi memkontraŭdiras, asertante ke ''"Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara."'' kaj tuj poste ''"Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa"''. Tute nova malklara afero, kiu estus troa?? :Mi do opinias mian aldonaĵon gravegan por bone pridemandi sin pri la afero. [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 13:16, 30 dec. 2024 (UTC) De ĵurnalisma vidpunkto necesas mencii nur faktojn kaj opiniojn, klare apartigante unuajn de la duaj. Civitaneco estas la fakto kaj ĝi ebligas almenaŭ iel identigi la atakinton, ne diri simple "ulo" aŭ "viro". Mi dubas ke ni devas multe zorgi pri rasismo, stimulanta germanojn konsideri la islamanojn defaŭltaj teroristoj — en multaj aliaj landoj ne estas tiel kaj ni kreas internacian enciklopedion, do apenaŭ devas multe zorgi pri rasisma socio de iu aparta lando. "Kontraŭislamaj" opinioj estas nur parto de la mondrigardo de tiu ĉi ulo, eble li ankaŭ ne ŝatas hundojn, preferas blondulinojn kaj kolektas poŝtmarkojn. Ĉu ni menciu ĉiujn liajn opiniojn kaj vidpunktojn? Fakte, akcentante je lia laŭdira kontraŭislamismo vi nur plian fojon atentigas rasismajn antaŭjuĝojn, anticipe diskutante kun ili. Estas same kiel skribi en novaĵoj "edukita nigrulo", anticipe diskutante kun rasistoj, konsiderantaj ĉiujn nigrulojn stultaj kaj subedukitaj. Ni koncentriĝu je kreado de la '''enciklopedio''', ne je diskutoj kun germanaj aŭ iuj ajn aliaj rasistoj kaj iliaj antaŭjuĝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 18:31, 30 dec. 2024 (UTC) == Ukrainaj ne-novaĵoj == Hieraŭ mi forigis evidente neenciklopedian novaĵon pri mortigo de biciklanto en Ukrainio. La verkinto restarigis ĝin, sin pravigante per politikaj motivoj ("agresema ŝtato, fiere raportas, nomaĉas" ks). Lastatempe regule aperas similaj novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio, kies tasko estas registri internacie gravajn eventojn. Se ni raportos pri ĉiu mortigo de civilulo en Ukrainio, Rusio, Gazo, Irako, Kongo, Afganio, Libio, Venezuelo ka, Vikipedio ĉesos esti la enciklopedio kaj transformiĝos je klono de tutmondaj novaĵagentejoj. Antaŭ jaroj mi komencis forigi tiaĵojn, blinde kopiitajn de pola naciisto el polaj kronikoj, sed ĝis nun alia administranto daŭrigas tiun temporaban laboron. Ankaŭ ukrainaj raportaĵoj finfine estos forigitaj kiel neenciklopediaĵoj, necesas nur decidi ĉu ni faros tion nun aŭ lasos tiun taskon al estontaj administrantoj, kiuj sendube kore dankos nin? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:09, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ne raportas pri ĉiuj rusiaj militkirmoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj, ĉar ili okazas ĉiutage. Mi ne publikigis ĉi tiun novaĵon pro la murdo de senkulpa civilulo, sed pro la insolenta raporto fare de la '''oficiala''' Telegram-kanalo de la Rusiaj Armitaj Fortoj. :Ĉu vi povus montri ekzeplojn de «novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio»? Ĉu vi temas pri abomenaj amasmurdoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:25, 24 aŭg. 2026 (UTC) * La novaĵo estis baldaŭ forigita el la Telegram-kanalo, do evidente temas pri eksceso de plenumanto. Eble nun okazas rilata enketado. Ukrainaj militistoj publikigis sennombrajn videojn, registrinte kiel ili turmentas aŭ murdas rusiajn militkaptitojn, ofendas kaj murdas civilulojn. Neniu el ili kaŝas siajn vizaĝojn, ĉar ili scias ke neniu estos punita — en Ukrainio ili estas herooj. Ĉu ni raportu pri ĉiu tiaspeca video? Estus ridinde. * Jen ekzemploj: ** ''Rusio atakis Peĉenihi (Ĥarkiva Provinco, Ukrainio) per krozmisiloj «Banderol»: 10 homoj pereis, 18 estis vunditaj.'' (ĉiutage okazas pluraj reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj) ** ''Laŭ raporto de la Unuiĝintaj Nacioj, julio 2026 fariĝis unu el la plej mortigaj monatoj ekde la komenco de la milito por la ukrainiaj civiluloj, kun 437 mortintoj (el kiuj 17 infanoj) kaj 2610 vunditoj (el kiuj 166 infanoj).'' (estas eĉ ne "plej granda nombro", sed "inter plej grandaj" — ĉu ni raportu pri ĉiuj tiaj monatoj dum ĉiuj militoj?). Vikipedio estas la enciklopedio, ne propagandilo aŭ ĉiutaga ĵurnalo. Konsultu en iu ajn biblioteko iun ajn paperan enciklopedion pri iu ajn milito. Nenie vi trovos informojn pri tiaj rutinaĵoj de la militado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:43, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi scias pri la mistraktoj de la militkaptitoj fare de ukrainia flanko, sed ili ne estas «sennombrajn» kaj la kvanto estas signife malpligranda ol la mistraktoj fare de rusia flanko. Mi trovis neniun videon kie ukrainiaj soldatoj mistraktas kaj murdas civilulojn. Mi trovis, tamen, videojn de mistraktoj fare de rekrutistoj, ne filmitaj de rekrutistoj mem. Ukrainiaj soldatoj estas herooj kiuj protektas la landon kontraŭ la invadantoj. :Pri ekzemploj: :1. Ne okazas ĉiutage reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj. Lasta atako kontraŭ Rusio kiu kaŭzis similan nombron de viktimoj okazis la 10-an de Aŭgusto. :2. La plej mortigaj monatoj estis la komencaj, poste la kvanto de viktimoj malkreskis sed en julio 2026 la kvanto de viktimoj kreskis abrupte. Tio ne okazas ĉiumonate. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:57, 24 aŭg. 2026 (UTC) Iom da realo ekster propagandaj fabeloj. * Ukrainaj soldatoj estas ne herooj, sed sklavoj, kiujn kaptas surstrate rekrutigistoj kvazaŭ senhejmajn hundojn kaj pelas al la morto subgarde de naciistaj taĉmentoj. Ĉiutage ukrainanoj afiŝas en Telegram-kanaloj abundon da videoj, montrante kiel iliajn parencojn kaj najbarojn kaptas ĉashundoj de Zelenskij kaj enbusigas por forveturigi al la morto. Aperis eĉ specifa vorto {{l-uk|бусифікація}} (enbusigo), kiu en 2024 estis agnoskita kiel ukraina vorto de la jaro. Temas pri la tragedio de la plurmiliona popolo, ostaĝigita de koruptita diktaturo kaj venenata de nazia propagando. Herooj ne dronas, nek pagas monon al la rekrutigistoj por fuĝi de la naciisma infero, je kiu transformis iam la plej prosperan respublikon de Sovetunio, ties regantoj. [[Dosiero:Aleo de Anĝeloj 05.jpg|eta|Aleo de Anĝeloj en Donecko, 2023.]] * Ekde 2014, kiam en Kievo post ŝtatrenverso la potencon kaptis naciistoj, ili ne kaŝis siajn intencojn murdi, forpeli aŭ asimili ĉiujn ne-ukrainojn. En 2014 ukraina prezidanto Pjotr Poroŝenko promesis en la perlamento: [https://yandex.ru/video/preview/4784646240217037039 "Niaj infanoj iros al lernejoj kaj infanĝardenoj — iliaj infanoj sidos en subterejoj"]. Li plenumis sian promeson, sendinte armeon kontraŭ civitanoj de Ukrainio, kiuj kuraĝis rifuzi naciismon kaj postulis rajton plu paroli sian denaskan lingvon kaj konsideri kontraŭfaŝistojn herooj kaj la naziojn aĉuloj. Tro grandaj deziroj, ĉu ne? Ekde tiam la urboj kaj vilaĝoj en Donbasoj estis ĉiutage bombataj senelekte, multe da civiluloj, inkluzive infanojn, pereis. ** En julio 2014 ukrainaj "herooj" pripafis Gorlovkon, pereis 21 homoj, ĉiuj estis civiluloj. Inter ili estis [https://ru.ruwiki.ru/wiki/Горловская_Мадонна?ysclid=mt8p7x9nuj252050101&utm_referrer=https://yandex.ru/ 23-jara Kristina], kiu ĝis lasta momento penis protekti per sia korpo 10-monatan filinon. Lokanoj nomis ŝin "Madono de Gorlovka". Ekde tian la {{dato|27|7}} estas omaĝata kiel Tago de la Infanoj Viktimoj de la Milito en Donbaso. Tiel aperis la Aleo de Anĝeloj en Donecko — la plej trista loko, kiun mi vidis iam ajn. Mi vizitis ĝin en julio 2023, kiam ukraina armeo ankoraŭ staris rande de la urbo kaj ĉiutage pripafis ĝin per kanonoj, mortigante hazardajn civilulojn surstrate kaj longigante liston de junaj viktimoj de ukrainaj "herooj". ** En aŭgusto 2014 ukraina armeo pripafis plaĝon en Zugreso, 19 homoj pereis, 40 estis vunditaj — ĉiuj estis civiluloj, multe da infanoj [https://yandex.ru/video/preview/1779043807570851124 ]. Ili faris tion senhalte. En marto 2022 ukraina misilo [[:n:Ukraina misilo mortigis 21 homojn en Donecko|mortigis 21 homojn]] en la centro de Donecko. Ktp ktp dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane. Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi. ** La {{daton|8|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis kamionon sur la Krimea ponto, mortiginte 5 hazardajn civlulojn. Ili dungis junan tataron-ŝoforon por transporti kvazaŭ civilan kargon, sed farĉis lian kamionon per eksplodaĵoj kaj mortigis lin, [https://www.spb.kp.ru/daily/27455.5/4659438/ geedzojn-ĉiĉeronojn], kiuj veturis al Krimeo por fari plian historian filmon, kaj kelkajn aliajn veturantojn. ** La {{daton|20|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis aŭton kun juna ĵurnalistino [[Darja Dugina]]. ** La {{daton|2|3|2023}} ukrainaj "herooj" invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon. [https://yandex.ru/video/preview/8464991197690202324 10-jara knabo] sukcesis forkuri kaj forkunduki al sekura loko du malpli aĝajn knabinojn kaj nur poste trovis ke li mem estas vundita. Kiu estas heroo — ĉu teroristoj murdantaj ĉiun ajn senelekte aŭ knabo savanta knabinojn? ** En junio 2024 ukrainaj "herooj" atakis per flugrobotoj aŭton en kiu veturis familio de civiluloj en Kurska provinco. [https://chr.aif.ru/kursk/incidents/hotel-spasti-ranenuyu-devochku-kak-pogib-kurskiy-student-pri-atake-bpla?ysclid=mt8rc7tdqk978446469 Studento kiu estis apude] alkuris por savi vunditan knabinon, sed venis plia flugroboto kaj mortigis ankaŭ lin. Brila venko de Ukrainio! ** La {{daton|30|12|2024}} ukrainaj "herooj" [https://www.rbc.ru/society/19/01/2024/65a840ed9a7947c2832f26b8 pripafis la centran placon de Belgorodo] per grapolbomboj, mortiginte 25 kaj vundinte pli ol 100 homojn, inter ili infanoj venintaj per festi Novjaron apud la novjara abio kaj glitejo. Ukraina ĵurnalisto Dmitrij Gordon afiŝis foton de mortaj civiluloj surplace kaj subskribis: "NBonan novjaron, aĉuloj!" ** La {{daton|8|7|2025}} ukrainaj "herooj" atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis [https://www.kp.ru/daily/27723/5112532/ 5-jara knabo] kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi? ** La {{daton|22|5|2026}} ukrainaj "herooj" [https://yandex.ru/video/preview/14407146203784572316 atakis per flugrobotoj] amasloĝejon de pedagogia instituto en Starobelsko — ili sukcesis mortigi 21 studentojn kaj vundi 42. Kaj tio ne estis rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj, sed celkonscia atako, ja neniu milita objekto troviĝas en tiu areo. ** La {{daton|17|6|2026}} ukrainaj "herooj" [https://rg.ru/2026/06/17/reg-cfo/nichego-ne-sviato.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.ru%2F atakis en Brjanska provinco] buson kun junaj futbalistoj el Belorusio — edzino de trejnisto pereis, 8 homoj (inkluzive 6 infanojn) estis vunditaj. * Ukrainaj "herooj" famiĝis kiel torturistoj kaj murdistoj de militkaptitoj kaj civiluloj. En Ukrainio, venenita de nazia propagando, tio estas konsiderata heroaĵo, do ili ne kŝas siajn vizaĝojn kaj ofte publikigas tiajn videojn. ** [https://yandex.ru/video/preview/4037700392366507547 murdo de vunditaj rusiaj soldatoj] ** [https://m.my.mail.ru/mail/dhtvtyyfz1000/video/_vanswers/182.html ukraina "heroo" ponardas militkaptiton al okulo] ** [https://yandex.ru/video/preview/1929108132184771969 murdo de grupo da militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/570352165881000362 torturado de militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/10132085896554643965 kion faras ukrainaj "herooj"] La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar oficiala ideologio de la Kieva reĝimo estas ukraina naciismo, kies radikoj sin bazas je la Ukraina Ribela Armeo kunlaborinta kun nazioj. Do estas tute logike, ke la Kieva diktaturo amase detrus monumentojn al la kontraŭfaŝistoj kaj instalas tiujn al nazioj kaj iliaj kunlaborantoj. La monumento al Miĥail Bulgakov [https://yandex.ru/video/preview/13157548394208329527 estis forigita], ĉar tiu granda loĝanto de Kievo jam antaŭ cent jaroj mokis ukrainajn naciistojn kaj perfortan ukrainigon kiun ili komencis tiam, sed aperis pluraj monumentoj al nazioj: [https://yandex.ru/video/preview/711185542011561985 memortabulo al SS-Hauptsturmführer], [https://yandex.ru/video/preview/4779606360307912947 SS-divizio Galicio], kaj aliaj murdistoj. Kiam en Kanado parlamentanoj [[:n:Kanada parlamento aplaŭdis al veterano de SS-divizio|aplaŭdis ukrainan veteranon de SS-divizio]], ĉar en Nordameriko kaj Okcidenta Eŭropo evidente ankoraŭ ne estas kutime glori naziojn, eĉ se ili "batalis kontraŭ rusoj dum la Dua mondmilito" (kiel oni prezentis tiun ĉi "heroon"). Sed la ukraina diasporo kaj Kievo tute ne komprenis kio estas la problemo, ĉar por ili SS kaj aliaj nazioj delonge estas oficialaj (!) herooj de Ukrainio. Do en Kanado delonge estis instalita [[:n:Kanada polico protektas nazian monumenton|monumento al SS-divizio]] — ukrainaj "herooj" memoras siajn ideajn praulojn kaj adoras ilin. Ĉu vi spektis [https://yandex.ru/video/preview/4744254459423036874 videon], en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine. Lian korpon oni trovis post liberigo de la regiono, kies kampoj estis kovritaj je la korpoj de murditaj civiluloj, kion [https://www.nytimes.com/2025/07/12/world/europe/ukraine-russia-kursk.html atestis eĉ ĵurnalistino] de [[The New York Times]]. Resume. Nun okazas la plej granda batalado ekde la [[Korea milito]]. Rusio militas kontraŭ la tuta NATO, uzanta ukrainajn sklavojn kiel kanonviandon. Multe da perforto, sango, kruelaĵoj kaj senkulpaj viktimoj ĉiutage de ambaŭ flankoj. Se ĉiutage aldoni priajn informojn de ambaŭ flankoj — la enciklopedio transformiĝos je kroniko de la milito en Ukrainio. Finfine la milito finiĝos, la cerbolava propagando malaktiviĝos kaj venontaj generacioj forigos tiujn ĉi rubaĵojn — same kiel nun estas forigataj polaj naciismaĵoj, amasiĝintaj dum jaroj. Mi proponas simple ne amasigi ilin, ĉar tio estas vana laboro — la rubaĵoj neeviteble iros al rubujo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:04, 25 aŭg. 2026 (UTC) gats27jcgr3zjqtq05u9rn1juttz61z 9462396 9462394 2026-08-25T15:08:24Z RG72 11847 /* Ukrainaj ne-novaĵoj */ 9462396 wikitext text/x-wiki La nova sistemo anstataŭ protekti la ĉefpaĝon kontraŭ vandaloj nur igas, ke la korektado de vandalaĵoj multe pli malfacilas. La lastatempa vandalo estis 82.64.124.84 :<strike>Kiel ĝi malfacilas? Kio estas "nova" pri ĝi?</strike> Ho, jes. Vi pravas. "Malnovaj versioj" ne ekzistas.--[[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 11:41, 27. Nov 2004 (UTC) == Funebra koloro == Mi respektas la emocion de la anonimulo, kiu grizigis la aktualaĵan parton de la ĉefpaĝo (verŝajne) pro la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]]. Mi respektas ankaŭ lian anonimecon. Ni tamen ne troigu. Ĉiuminute mortas homoj, ĉiutage mortas gravuloj. -- [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 21:52, 2. Apr 2005 (UTC) ---- Umberto vi pravas ke ekipo ankaŭ estas ilaro, fakte devus esti homekipo (ne virekipo!) sed ĉar ilaro ne povas postvivi mi opinias ke ekipo sufiĉas (laŭ la principo de sufiĉo). Cetere en la nova vortaro Nederlanda - Esperanto legeblas "bemanning" = 1 virekipo; '''ekipo'''; personaro 2 maristaro; ŝipanaro. --Verdulo 17:25, 4. Aŭg 2005 (UTC)-- Vidu tiun novaĵon de Panamo: http://raporto.info/2005/08/05/panamo-milionoj-da-papilioj-migras-tra-panamo/ Eble estus bona prezenti ĝin (kun foto!) en la aktualaĵoj kaj profiti de la okazo por lanĉi alvokon al plenigo de artikolo pri papilioj (kaj kompreneble artikolon pri Tiu ĉi speco da papilioj. La temo estas tre teĥnika kaj indus estis traktita en Enciklopedio, almenaŭ per superrigarda sistematiko (estas dekoj da miloj da specioj fakte!) kaj artikloj kun fotoj pri kiel eble plej da papilioj laŭ la disponeploj kaj eltrovaĵoj de la Vikipediistoj tramonde. [[Vikipediisto:Eliott]] Antaunelonge mi legis malghojan artikolon en http://newspaper.moe-online.ru/view/15710.html?module=4&year=2011&month=7 pri la vivo kaj forpaso de la esperantisto Ivan Kulakov el la urbo Voronejh. --[[Uzanto:Klarisa|Klarisa]] ([[Uzanto-Diskuto:Klarisa|diskuto]]) 09:08, 24 Feb. 2012 (UTC) == Milito inter Ĉado kaj Sudano == Iu forigis mian aldonon pri ĉi tiu milito, ĉar estis "nenia informo pri vereco". Se vi volas konfirmi ĝin, vidu la sekvantajn ligilojn: *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4556576.stm] (angle) *[http://www.n24.de/politik/ausland/index.php/n2005122320392600002] (germane) *[http://www.elwatan.com/2005-12-25/2005-12-25-33054] (france) ""Der Tschad sieht sich wegen Übergriffen im Osten des Landes im "Kriegszustand" mit dem Nachbarland Sudan."" Ĉado vidas "militan staton", ĉar okazis ĉelima [[konflikto]], bataleto ĉe urbo Adre. Tio ne estas [[milito]]. Ne gravas eldiro de idiotaj politikistoj. == Nuntempeco de novaĵpaĝo == Iu, aŭ kelkaj homoj, ĝistagigu la novaĵpaĝon regule. Nun ĝi estas senvalora, nur malofte iu aldonas novaĵon. Sed se la listo kun novaĵoj je ĉiu tago estus nuntempiganta, ĝi havus grandan valoron. Kaj nuntempigi ne estas grandega laboro, do tio povendus. Mia demando estas: kiu volus fari tion regule? Je unu el du tagoj estas bona ankaŭ, sed regule! --[[Vikipediisto:Roeland|Roeland van Beek]] 14:57, 8. Apr 2006 (UTC) :Estas facile ĝisdatigi la aferon kaj precipe SEN EŬROPCENTRISMO. Kopii la anglan, germanan, francan paĝon kaj informiĝi ĉe [http://www.nhk.or.jp/english/index.html NHK] ekzemple pri aziaj novaĵoj. Mi povas zorgi pri ĝi, sed helpuloj estas bonvenitaj!--[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 08:27, 18. Apr 2006 (UTC) == Ĉednestrio == Neniam en mia vivo mi aŭdis pri "Ĉednestrio" sed nur pri "Transnistrio". Kial oni ne uzas la internacian vorton? Kaj nun la novaĵpaĝo estas ŝlosita kaj neniu povas korekti la erarojn pri inventitaj nomoj de landoj. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:24, 24-a de majo 2006 (UTC) : Ĉednestrio mem nomas sin ''Приднестровье'', nome, do, Ĉe-Dnestr-io. Ankaŭ, ŝajne, en siatempa artikolo en E-gazeto "Kontakto" ĉednestria ĵurnalistino-esperantistino uzis precize tiun formon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 07:53, 25. Maj 2006 (UTC) Se ni uzas "Dnistro" por la rivero, tiam vere la nomo estas korekta... Sed "Trans" ankaŭ havas signifon en Esperanto, ĉar la mem proklamita respubliko troviĝas sur la alia lado de la rivero Nistro. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 20:53, 26-a de majo 2006 (UTC) : Tamen ja en Esperanto la rivero nomiĝas '''Dnestro'''. Pri la prepozicio ''trans'': vidpunkte el la respubliko, kiu nomas sin Ĉednestrio, ĝi certe ne estas ''trans'' la rivero, nek ĝi estas "sur la alia bordo", ĉu ne? En artikoloj, kiuj rakontas pri Moldavio, povas esti racie skribi "transdnestraj teritorioj" aŭ simile, sed en artikolo, kiu rakontas pri la ŝtateca unuo Ĉednestrio estas logike uzi la memnomon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 20:20, 26. Maj 2006 (UTC) == Ĉu renomi la paĝon? == Kial ĉi tiu paĝo nomiĝas tiel strange? Ĉu renomi ĝin al normala esperanto teksto? Se ni konservus la nunan nomon, kial do ne [[ĈefPaĝoMondAktualaĵo]]? [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] la dudeksepan de majo de dumil ses je la dek kvin kaj kvardek tri (UTC) : Nu fakte estus logike renomi la ŝablonon. Stranga neĝustaloka hoismo. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 16:01, 27. Maj 2006 (UTC) == Kial la paĝo estas ŝlosita? == Mi vidas strangan stilon en la lastaj novaĵoj, kiel "rumania ĉefurbo" sŭ "turkia ministro" anstataŭ "rumana ĉefurbo" kaj "turka ministro". Do, ŝajnas ke unu sola persono deziras elekti la novaĵojn por ĉiuj spite la fakton ke li/ŝi ne ŝajnas regi tre bone Esperanton. Eĉ en la angla vikipedio ekzistas paĝo kie iu ajn povas aldoni novaxojn (la plej gravaj estas selektataj por la ĉefa paĝo). Mi kredas ke la Esperanta vikipedio devas havi la saman. Kaj ankaŭ havi eblecon korekti la erarojn. [[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:11, 5-a de junio 2006 (UTC) : La paĝo estas fermita por neensalutintaj (do, hazardaj) personoj. Tion tre saĝe faris iu el la administrantoj por eviti vandalismon. : La ceteron de via kritiko mi ne emas respondi ĝis kiam vi lernos esti pli afabla — memoru, ke Vikipedio ne eblas sen kunlaboro; estu kunlaborema, sed ne konfliktema. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 15:47, 5. Jun 2006 (UTC) == 21-a de decembro, ŝengen == Estis: * '''21-a de decembro''': La [[Pollando]], [[Litovio]], [[Hungario]], [[Latvio]], [[Estonio]], [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]] kaj [[Malto]] enkondukas al la strefo [[Schengen]]- la strefo sen lima kontrolo en [[Eŭropa Unio]]. Unue, kial "la" antaŭ nomoj de landoj? Due, kio estas "strefo"? --[[Vikipediisto:Zmila|Zmitro]] 06:14, 22. Dec 2007 (UTC) :Klare, estis simple fuŝo. Dankon pro la atentigo: delonge la frazeto estas senriproĉa en la listeto [[decembro de 2007]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 27 jun. 2026 (UTC) ==Elektra seĝo== Ne estis Usono, sed la ŝtato Nebrasko, kies supra kortumo ĵus forigis la elektran seĝon. Nebrasko estis la lasta usona ŝtato kiu uzis elektron kiel la ''solan'' metodon de ekzekutado. Tamen en kelkaj aliaj ŝtatoj, la kondamnito ankoraŭ rajtas elekti inter elektra kaj venena ekzekuto. Mi bedaŭras ke Usono certe ne "forigas tute la elektran seĝon por la ekzekutado de mortpunoj." --[[Vikipediisto:Jmb|Jmb]] 22:41, 11. Feb 2008 (UTC) == Aŭtoro de romano 2001: A Space Odyssey. == Romano? angla, Novel (romance), aŭ Romance (a novel) aŭ Roman, a, laŭ "ENGLISH-ESPERANTO DICTIONARY BY J. C. O'CONNOR, Ph.Dr., M.A. AND C. F. HAYES" Eble min malsprita. == Vaclav Klaus == Mi ne komprenas? Ĝi ne estas la grava informo ke Klaus uzis vorton "Esperanto"? Forigu ĝin.--[[Vikipediisto:Divi leschi genus amo|Divi leschi genus amo]] 11:53, 22. Jun 2008 (UTC) == Спец- == Mi kredas, ke la vortoj "specoperacioj" kaj "speciaj organoj" ne taŭgas. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 10:42, 13. Sep 2010 (UTC) :Eble jes, sed kiel alie reflekti ĉi tiujn realaĵojn? ''Polico'' kaj ''milico'' ne taŭgas, ĉar temas pri pli vasta nocio. ''Rajtdefendantaj organoj'' estus nacilinvaĵo. ''Sekretservoj'' oni povas apliki nur al FSB. Do kion fari?--[[Uzanto:RG72|RG72]] 10:38, 14. Sep 2010 (UTC) :: „Specialaj servoj“ aŭ „specialaj institucioj“ do. La radiko en Eo estas special-, mallongigi ĝin ĝis „spec-“ ne estas en tradicio de la lingvo Esperanto (kontraste al la rusa). [[Uzanto:Amikeco|Slavik IVANOV]] 22:34, 15. Sep 2010 (UTC) == Ligiloj al arkivoj == Malsupre ĉe la kadro de la novaĵkesto sur la Ĉefpaĝo estas teksto kun ligiloj: "Arkivoj por majo • aprilo • marto • februaro". La ligilolisto videble malnoviĝis; bonvolu ĝisdatigi ĝin. Dankon. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 20:53, 17. Dec 2010 (UTC) == Reporting on Gotovina == If EO.Wiki reported on Gotovina [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3536776 (04:15), 16 Apr. 2011 ] by [[Uzanto:RG72]] - and the news was ''posted'' until [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&diff=next&oldid=3539946 (14:35), 18 Apr. 2011] then EO.Wiki should publish that the generals are '''Acquitted of All Charges''' on 16 Nov. 2012‎. The news should be published for at least the same duration as was the previous news.-- [[Uzanto:Vrjednik|Vrjednik]] ([[Uzanto-Diskuto:Vrjednik|diskuto]]) 23:17, 17 Nov. 2012 (UTC) == Stilo kaj gramatiko == La jena ''Aktualaĵo'' meritas atenton:<br />{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} * (25/10/2016) {{Flagikono|Vatikano}} La [[Katolika Eklezio]] anoncis ke senvivaj restaĵoj kremaciitaj devu resti en malprofantero, sed nek en hejmoj, nek disĵetitaj. Por fariĝi komprenebla, ĝi '''bezonas''' redakton laŭ la teksto sur kiu ĝi estas bazita. Mi provizore forigis ĝin.{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} Ĉu iu povus helpi? Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:40, 27 okt. 2016 (UTC) == Malaprobita ŝanĝo == Saluton! {{Ping|Kani|Lingveno|RG72|DtheZombie|montri=ne}} Mi malaprobis la lastan ŝanĝon de la paĝo. La aldonita aktualaĵo estas nekomprenebla, pro la lingvouzo. Mi, [[Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#Stilo kaj gramatiko|kiel antaŭe]], preferas nenion ŝanĝi en la aldono de la uzanto [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|mi kontaktis lin]]), ĉar mi ne konas la fontotekston. Mi esperas, ke mi agas saĝe. Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 22:16, 28 okt. 2016 (UTC) :Ankaŭ mi ne tute komprenis la sencon de unu vorto, nur ĝenerale kaptis la ideon pri kontraŭ al la netradiciaj sepultomanieroj.--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:20, 29 okt. 2016 (UTC) ::Do ĝi estis redaktita ĉar vi malaprobas? Kial? Ĉu mi regulon rompis? Mi vidis tion en multaj aktualaĵaj retpaĝoj. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 07:44, 29 okt. 2016 (UTC) :::{{Ping|DtheZombie|Kani|RG72|montri=ne}}Estimata Zombio, via redakto estas malaprobita pro la lingvouzo, tio estas, la teksto estas nekomprenebla (pro la gramatiko kaj stilo). Patrolanto povus aǔ redakti la tekston aǔ malaprobi la ŝanĝon de la paĝo. Ĉar mi mem ne konas fontotekston, tial mi trovas pli saĝe ne lasi la aldonitan aktualaĵon aperi sur la ĉefpaĝo. Mi esperas, ke vi komprenas. Frate vin salutas [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) :Mi ricevis sciigon ke mi estis menciita en tiu diskuto sed mi ne vidas tiun mencion. Tamen mi povas doni mian opinion pri la komentita novaĵo kiu tro rilatas al gazetara kampanjo ĉirkaŭ la [[Tago de la Mortintoj]] kaj al diverspopolaj funebraj kutimoj kaj al ties forigo. Mi aprobas la forigon pro tri tialoj. Unue la vorto ''malprofantero'' sonas kvazaŭ volapukaĵo, tamen facile oni anstataŭs per "religiigita tero (preĝejo aŭ tombejo)". Dua tialo estas ke ne la [[Katolika Eklezio]] anoncis tion, kiel tro simple diris plej parto de la gazetaro, sed katolika institucio kun diversaj nomoj kiu estas la nunaĵo de la [[Inkvizicio]]: tio portus nin al polemiko. Trie, la kompliko de tiu novaĵo meritus plenan artikolon kiu klarigus diversajn aspektojn: ankaŭ tio portus nin al polemiko. Tiele mi preferas forgesi la aferon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 nov. 2016 (UTC) ::Dankon, kara Kani, por la opinio. Mi reagis al [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] kaj ankau <nowiki>{{Ping}}-ligis vin</nowiki> al mia respondo. Pardonon, ke tio kauzis embarason. Mi nur ne deziris agi memstare per malaprobo de shangho. Koran dankon! Frate [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:50, 1 nov. 2016 (UTC) ::: Mi bedaŭras sed mi ne komprenas. Se estas rilate mi, ĉu iu min diris malmulvorte (nur ĉar mi volas kompreni plene) kio estas la problemo? Se ne estas rilate mi, mi bedaŭras due. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 21:03, 1 nov. 2016 (UTC) ::::Estimata Zombio, estu en paco... nenia problemo estas rilate vin. Kani skribis sole nur pri tio, kial li konsentas pri la neaperigo de la teksto, kiu estas malaprobita. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 21:11, 1 nov. 2016 (UTC) :::::Ah okej, mi ne pensis tiel sed mi ne sciis. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 02:41, 2 nov. 2016 (UTC) ==La fontotekstoj== ĉi tie estas la fontotekstoj (anglaj) ke mi uzis por la aktualaĵo hodiaŭ *http://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2016/2016/11/10/more-anti-trump-protests-held-across-us/93597936/ *http://www.dailynews.com/general-news/20161110/anti-trump-marches-at-ucla-usc-draw-large-crowds kaj la angla paĝo pri ĉi tiu havas multajn fontojn. *https://en.wikipedia.org/wiki/Protests_against_Donald_Trump#Post-election_protests --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 20:59, 14 nov. 2016 (UTC) == Fonto de novaĵoj == Saluton! Pluraj eroj novaĵas pri ''katastrofoj, mortoj kaj akcidentoj''. Tamen indas aldoni ankaŭ malpli ŝokajn informojn. Jen [http://www.unmultimedia.org/radio/english/ fidinda fonto] de tiaj novaĵoj. Mi ĵus aldonis novaĵon ekz. pri ''eksperimenta vakcino kontraŭ ebolo''. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 17:15, 25 dec. 2016 (UTC) :Responde al via sugesto, mi aldonis informon pri elekto de Miss Universo la {{daton|30|1|2017}}. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:03, 30 jan. 2017 (UTC) ---- ===Pliaj fontoj=== Indas aldoni de tempo al tempo ankaŭ novaĵojn el [[Esperantujo]]. Jen pliaj du fontoj: *http://sezonoj.ru/ - Novaĵretejo de [[La Ondo de Esperanto|LOdE]] *https://www.monato.be/ - Retejo de [[Monato (gazeto)|Monato]] Jam de pluraj tagoj nur ''mortoj kaj atencoj'' koniĝas.<br /> [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 16:31, 20 jan. 2017 (UTC) == Atako en Magdeburgo == [[:Uzanto:Baba79]] nuligis mian redakton, reveniginte la vorton "kontraŭislama" al novaĵo pri terorisma atako en Magdeburgo, argumentante ke tio estas la fakto kaj la fakto grava, kaj ke ne eblas forigi ĝian mencion sen respektiva diskuto. Do mi komencas la diskuton. Jen miaj argumentoj: # Ni ne scias kio estas '''aktualaj''' religiaj kaj politikaj opinioj de la atakinto. Se li iam deklaris sian kontraŭsilaman pozicion, tio tute ne signifas ke li plu sekvas ĝin. # Eĉ se supozi ke li plu estas "kontraŭislama", tio neniel kontribuas al la novaĵo, ĉar tio neniel klarigas kial li decidis ataki homojn en la '''Kristnaska''' foiro. Ĝis nun kristanajn aranĝojn en Eŭropo, Rusio, Azio kaj Afriko atakis islamistoj kaj ili klare diris kial ili faris tion. Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara. # Fine kaj plej grave: en '''novaĵoj''' ni menciu nur faktojn kaj nur gravajn informojn pri ili, sen kiuj ili apenaŭ kompreneblas. Ĉi-foje la gravaj faktoj estas ke Kristnaska foiro en Magdeburgo estis atakita de civitano de Sauda Arabio, lando kies civitanoj regule partoprenas similajn atakojn tra la mondo. Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa kiel informojn pri lia persona vivo, koloro de la okuloj kaj preferataj aŭtomarkoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:30, 24 dec. 2024 (UTC) :Saluton, :1: Ĝis nun nenio indikas, ke liaj lontraŭislamaj opinioj estas pasintecaj; en la fonto, kiun mi provizis, nenio aludas tiel. :2 kaj 3: Miascie la motivoj de la atakinto plu estas malklaraj, ĉi-kaze neniu ero de lia personeco pli suspekteblas ol alia (ĉu civitaneco, religia opinio, hobio ktp) por klarigi ilin. Tamen la problemo estas redakteca problemo: se oni informas ke saudaraba civitano mortigis atakante kristnaskan bazaron, bedaŭrinde plejparto de legantoj konkludos ke ekzistas rekta kaŭzeca rilato inter la civitaneco kaj la fiago, kio plu estas tute nepruvite. Do, el ĵurnalista vidpunkto, gravas precizigi la fakton, kiu klare montras ke realo estas pli malsimpla ol rasismula reflekso: tio estas ke la atakinto ne estas ekstrema islamisto, eĉ male. :Ĉi-teme vi memkontraŭdiras, asertante ke ''"Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara."'' kaj tuj poste ''"Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa"''. Tute nova malklara afero, kiu estus troa?? :Mi do opinias mian aldonaĵon gravegan por bone pridemandi sin pri la afero. [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 13:16, 30 dec. 2024 (UTC) De ĵurnalisma vidpunkto necesas mencii nur faktojn kaj opiniojn, klare apartigante unuajn de la duaj. Civitaneco estas la fakto kaj ĝi ebligas almenaŭ iel identigi la atakinton, ne diri simple "ulo" aŭ "viro". Mi dubas ke ni devas multe zorgi pri rasismo, stimulanta germanojn konsideri la islamanojn defaŭltaj teroristoj — en multaj aliaj landoj ne estas tiel kaj ni kreas internacian enciklopedion, do apenaŭ devas multe zorgi pri rasisma socio de iu aparta lando. "Kontraŭislamaj" opinioj estas nur parto de la mondrigardo de tiu ĉi ulo, eble li ankaŭ ne ŝatas hundojn, preferas blondulinojn kaj kolektas poŝtmarkojn. Ĉu ni menciu ĉiujn liajn opiniojn kaj vidpunktojn? Fakte, akcentante je lia laŭdira kontraŭislamismo vi nur plian fojon atentigas rasismajn antaŭjuĝojn, anticipe diskutante kun ili. Estas same kiel skribi en novaĵoj "edukita nigrulo", anticipe diskutante kun rasistoj, konsiderantaj ĉiujn nigrulojn stultaj kaj subedukitaj. Ni koncentriĝu je kreado de la '''enciklopedio''', ne je diskutoj kun germanaj aŭ iuj ajn aliaj rasistoj kaj iliaj antaŭjuĝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 18:31, 30 dec. 2024 (UTC) == Ukrainaj ne-novaĵoj == Hieraŭ mi forigis evidente neenciklopedian novaĵon pri mortigo de biciklanto en Ukrainio. La verkinto restarigis ĝin, sin pravigante per politikaj motivoj ("agresema ŝtato, fiere raportas, nomaĉas" ks). Lastatempe regule aperas similaj novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio, kies tasko estas registri internacie gravajn eventojn. Se ni raportos pri ĉiu mortigo de civilulo en Ukrainio, Rusio, Gazo, Irako, Kongo, Afganio, Libio, Venezuelo ka, Vikipedio ĉesos esti la enciklopedio kaj transformiĝos je klono de tutmondaj novaĵagentejoj. Antaŭ jaroj mi komencis forigi tiaĵojn, blinde kopiitajn de pola naciisto el polaj kronikoj, sed ĝis nun alia administranto daŭrigas tiun temporaban laboron. Ankaŭ ukrainaj raportaĵoj finfine estos forigitaj kiel neenciklopediaĵoj, necesas nur decidi ĉu ni faros tion nun aŭ lasos tiun taskon al estontaj administrantoj, kiuj sendube kore dankos nin? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:09, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ne raportas pri ĉiuj rusiaj militkirmoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj, ĉar ili okazas ĉiutage. Mi ne publikigis ĉi tiun novaĵon pro la murdo de senkulpa civilulo, sed pro la insolenta raporto fare de la '''oficiala''' Telegram-kanalo de la Rusiaj Armitaj Fortoj. :Ĉu vi povus montri ekzeplojn de «novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio»? Ĉu vi temas pri abomenaj amasmurdoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:25, 24 aŭg. 2026 (UTC) * La novaĵo estis baldaŭ forigita el la Telegram-kanalo, do evidente temas pri eksceso de plenumanto. Eble nun okazas rilata enketado. Ukrainaj militistoj publikigis sennombrajn videojn, registrinte kiel ili turmentas aŭ murdas rusiajn militkaptitojn, ofendas kaj murdas civilulojn. Neniu el ili kaŝas siajn vizaĝojn, ĉar ili scias ke neniu estos punita — en Ukrainio ili estas herooj. Ĉu ni raportu pri ĉiu tiaspeca video? Estus ridinde. * Jen ekzemploj: ** ''Rusio atakis Peĉenihi (Ĥarkiva Provinco, Ukrainio) per krozmisiloj «Banderol»: 10 homoj pereis, 18 estis vunditaj.'' (ĉiutage okazas pluraj reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj) ** ''Laŭ raporto de la Unuiĝintaj Nacioj, julio 2026 fariĝis unu el la plej mortigaj monatoj ekde la komenco de la milito por la ukrainiaj civiluloj, kun 437 mortintoj (el kiuj 17 infanoj) kaj 2610 vunditoj (el kiuj 166 infanoj).'' (estas eĉ ne "plej granda nombro", sed "inter plej grandaj" — ĉu ni raportu pri ĉiuj tiaj monatoj dum ĉiuj militoj?). Vikipedio estas la enciklopedio, ne propagandilo aŭ ĉiutaga ĵurnalo. Konsultu en iu ajn biblioteko iun ajn paperan enciklopedion pri iu ajn milito. Nenie vi trovos informojn pri tiaj rutinaĵoj de la militado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:43, 24 aŭg. 2026 (UTC) :Mi scias pri la mistraktoj de la militkaptitoj fare de ukrainia flanko, sed ili ne estas «sennombrajn» kaj la kvanto estas signife malpligranda ol la mistraktoj fare de rusia flanko. Mi trovis neniun videon kie ukrainiaj soldatoj mistraktas kaj murdas civilulojn. Mi trovis, tamen, videojn de mistraktoj fare de rekrutistoj, ne filmitaj de rekrutistoj mem. Ukrainiaj soldatoj estas herooj kiuj protektas la landon kontraŭ la invadantoj. :Pri ekzemploj: :1. Ne okazas ĉiutage reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj. Lasta atako kontraŭ Rusio kiu kaŭzis similan nombron de viktimoj okazis la 10-an de Aŭgusto. :2. La plej mortigaj monatoj estis la komencaj, poste la kvanto de viktimoj malkreskis sed en julio 2026 la kvanto de viktimoj kreskis abrupte. Tio ne okazas ĉiumonate. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:57, 24 aŭg. 2026 (UTC) Iom da realo ekster propagandaj fabeloj. * Ukrainaj soldatoj estas ne herooj, sed sklavoj, kiujn kaptas surstrate rekrutigistoj kvazaŭ senhejmajn hundojn kaj pelas al la morto subgarde de naciistaj taĉmentoj. Ĉiutage ukrainanoj afiŝas en Telegram-kanaloj abundon da videoj, montrante kiel iliajn parencojn kaj najbarojn kaptas ĉashundoj de Zelenskij kaj enbusigas por forveturigi al la morto. Aperis eĉ specifa vorto {{l-uk|бусифікація}} (enbusigo), kiu en 2024 estis agnoskita kiel ukraina vorto de la jaro. Temas pri la tragedio de la plurmiliona popolo, ostaĝigita de koruptita diktaturo kaj venenata de nazia propagando. Herooj ne dronas, nek pagas monon al la rekrutigistoj por fuĝi de la naciisma infero, je kiu transformis iam la plej prosperan respublikon de Sovetunio, ties regantoj. [[Dosiero:Aleo de Anĝeloj 05.jpg|eta|Aleo de Anĝeloj en Donecko, 2023.]] * Ekde 2014, kiam en Kievo post ŝtatrenverso la potencon kaptis naciistoj, ili ne kaŝis siajn intencojn murdi, forpeli aŭ asimili ĉiujn ne-ukrainojn. En 2014 ukraina prezidanto Pjotr Poroŝenko promesis en la perlamento: [https://yandex.ru/video/preview/4784646240217037039 "Niaj infanoj iros al lernejoj kaj infanĝardenoj — iliaj infanoj sidos en subterejoj"]. Li plenumis sian promeson, sendinte armeon kontraŭ civitanoj de Ukrainio, kiuj kuraĝis rifuzi naciismon kaj postulis rajton plu paroli sian denaskan lingvon kaj konsideri kontraŭfaŝistojn herooj kaj la naziojn aĉuloj. Tro grandaj deziroj, ĉu ne? Ekde tiam la urboj kaj vilaĝoj en Donbasoj estis ĉiutage bombataj senelekte, multe da civiluloj, inkluzive infanojn, pereis. ** En julio 2014 ukrainaj "herooj" pripafis Gorlovkon, pereis 21 homoj, ĉiuj estis civiluloj. Inter ili estis [https://ru.ruwiki.ru/wiki/Горловская_Мадонна?ysclid=mt8p7x9nuj252050101&utm_referrer=https://yandex.ru/ 23-jara Kristina], kiu ĝis lasta momento penis protekti per sia korpo 10-monatan filinon. Lokanoj nomis ŝin "Madono de Gorlovka". Ekde tian la {{dato|27|7}} estas omaĝata kiel Tago de la Infanoj Viktimoj de la Milito en Donbaso. Tiel aperis la Aleo de Anĝeloj en Donecko — la plej trista loko, kiun mi vidis iam ajn. Mi vizitis ĝin en julio 2023, kiam ukraina armeo ankoraŭ staris rande de la urbo kaj ĉiutage pripafis ĝin per kanonoj, mortigante hazardajn civilulojn surstrate kaj longigante liston de junaj viktimoj de ukrainaj "herooj". ** En aŭgusto 2014 ukraina armeo pripafis plaĝon en Zugreso, 19 homoj pereis, 40 estis vunditaj — ĉiuj estis civiluloj, multe da infanoj [https://yandex.ru/video/preview/1779043807570851124 ]. Ili faris tion senhalte. En marto 2022 ukraina misilo [[:n:Ukraina misilo mortigis 21 homojn en Donecko|mortigis 21 homojn]] en la centro de Donecko. Ktp ktp dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane. Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi. ** La {{daton|8|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis kamionon sur la Krimea ponto, mortiginte 5 hazardajn civlulojn. Ili dungis junan tataron-ŝoforon por transporti kvazaŭ civilan kargon, sed farĉis lian kamionon per eksplodaĵoj kaj mortigis lin, [https://www.spb.kp.ru/daily/27455.5/4659438/ geedzojn-ĉiĉeronojn], kiuj veturis al Krimeo por fari plian historian filmon, kaj kelkajn aliajn veturantojn. ** La {{daton|20|8|2022}} ukrainaj "herooj" eksplodigis aŭton kun juna ĵurnalistino [[Darja Dugina]]. ** La {{daton|2|3|2023}} ukrainaj "herooj" invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon. [https://yandex.ru/video/preview/8464991197690202324 10-jara knabo] sukcesis forkuri kaj forkunduki al sekura loko du malpli aĝajn knabinojn kaj nur poste trovis ke li mem estas vundita. Kiu estas heroo — ĉu teroristoj murdantaj ĉiun ajn senelekte aŭ knabo savanta knabinojn? ** En junio 2024 ukrainaj "herooj" atakis per flugrobotoj aŭton en kiu veturis familio de civiluloj en Kurska provinco. [https://chr.aif.ru/kursk/incidents/hotel-spasti-ranenuyu-devochku-kak-pogib-kurskiy-student-pri-atake-bpla?ysclid=mt8rc7tdqk978446469 Studento kiu estis apude] alkuris por savi vunditan knabinon, sed venis plia flugroboto kaj mortigis ankaŭ lin. Brila venko de Ukrainio! ** La {{daton|30|12|2024}} ukrainaj "herooj" [https://www.rbc.ru/society/19/01/2024/65a840ed9a7947c2832f26b8 pripafis la centran placon de Belgorodo] per grapolbomboj, mortiginte 25 kaj vundinte pli ol 100 homojn, inter ili infanoj venintaj per festi Novjaron apud la novjara abio kaj glitejo. Ukraina ĵurnalisto Dmitrij Gordon afiŝis foton de mortaj civiluloj surplace kaj subskribis: "NBonan novjaron, aĉuloj!" ** La {{daton|8|7|2025}} ukrainaj "herooj" atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis [https://www.kp.ru/daily/27723/5112532/ 5-jara knabo] kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi? ** La {{daton|22|5|2026}} ukrainaj "herooj" [https://yandex.ru/video/preview/14407146203784572316 atakis per flugrobotoj] amasloĝejon de pedagogia instituto en Starobelsko — ili sukcesis mortigi 21 studentojn kaj vundi 42. Kaj tio ne estis rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj, sed celkonscia atako, ja neniu milita objekto troviĝas en tiu areo. ** La {{daton|17|6|2026}} ukrainaj "herooj" [https://rg.ru/2026/06/17/reg-cfo/nichego-ne-sviato.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.ru%2F atakis en Brjanska provinco] buson kun junaj futbalistoj el Belorusio — edzino de trejnisto pereis, 8 homoj (inkluzive 6 infanojn) estis vunditaj. * Ukrainaj "herooj" famiĝis kiel torturistoj kaj murdistoj de militkaptitoj kaj civiluloj. En Ukrainio, venenita de nazia propagando, tio estas konsiderata heroaĵo, do ili ne kŝas siajn vizaĝojn kaj ofte publikigas tiajn videojn. ** [https://yandex.ru/video/preview/4037700392366507547 murdo de vunditaj rusiaj soldatoj] ** [https://m.my.mail.ru/mail/dhtvtyyfz1000/video/_vanswers/182.html ukraina "heroo" ponardas militkaptiton al okulo] ** [https://yandex.ru/video/preview/1929108132184771969 murdo de grupo da militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/570352165881000362 torturado de militkaptitoj] ** [https://yandex.ru/video/preview/10132085896554643965 kion faras ukrainaj "herooj"] [[Dosiero:Керівництво Галичини вітає добровольців. На передньому плані - Голова Військової Управи полк. Бізанц..jpg|eta|Parado de volontuloj de la ukraina SS-divizio. Lvivo, 1943.]] La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar oficiala ideologio de la Kieva reĝimo estas ukraina naciismo, kies radikoj sin bazas je la Ukraina Ribela Armeo kunlaborinta kun nazioj. Do estas tute logike, ke la Kieva diktaturo amase detrus monumentojn al la kontraŭfaŝistoj kaj instalas tiujn al nazioj kaj iliaj kunlaborantoj. La monumento al Miĥail Bulgakov [https://yandex.ru/video/preview/13157548394208329527 estis forigita], ĉar tiu granda loĝanto de Kievo jam antaŭ cent jaroj mokis ukrainajn naciistojn kaj perfortan ukrainigon kiun ili komencis tiam, sed aperis pluraj monumentoj al nazioj: [https://yandex.ru/video/preview/711185542011561985 memortabulo al SS-Hauptsturmführer], [https://yandex.ru/video/preview/4779606360307912947 SS-divizio Galicio], kaj aliaj murdistoj. Kiam en Kanado parlamentanoj [[:n:Kanada parlamento aplaŭdis al veterano de SS-divizio|aplaŭdis ukrainan veteranon de SS-divizio]], ĉar en Nordameriko kaj Okcidenta Eŭropo evidente ankoraŭ ne estas kutime glori naziojn, eĉ se ili "batalis kontraŭ rusoj dum la Dua mondmilito" (kiel oni prezentis tiun ĉi "heroon"). Sed la ukraina diasporo kaj Kievo tute ne komprenis kio estas la problemo, ĉar por ili SS kaj aliaj nazioj delonge estas oficialaj (!) herooj de Ukrainio. Do en Kanado delonge estis instalita [[:n:Kanada polico protektas nazian monumenton|monumento al SS-divizio]] — ukrainaj "herooj" memoras siajn ideajn praulojn kaj adoras ilin. Ĉu vi spektis [https://yandex.ru/video/preview/4744254459423036874 videon], en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine. Lian korpon oni trovis post liberigo de la regiono, kies kampoj estis kovritaj je la korpoj de murditaj civiluloj, kion [https://www.nytimes.com/2025/07/12/world/europe/ukraine-russia-kursk.html atestis eĉ ĵurnalistino] de [[The New York Times]]. Resume. Nun okazas la plej granda batalado ekde la [[Korea milito]]. Rusio militas kontraŭ la tuta NATO, uzanta ukrainajn sklavojn kiel kanonviandon. Multe da perforto, sango, kruelaĵoj kaj senkulpaj viktimoj ĉiutage de ambaŭ flankoj. Se ĉiutage aldoni priajn informojn de ambaŭ flankoj — la enciklopedio transformiĝos je kroniko de la milito en Ukrainio. Finfine la milito finiĝos, la cerbolava propagando malaktiviĝos kaj venontaj generacioj forigos tiujn ĉi rubaĵojn — same kiel nun estas forigataj polaj naciismaĵoj, amasiĝintaj dum jaroj. Mi proponas simple ne amasigi ilin, ĉar tio estas vana laboro — la rubaĵoj neeviteble iros al rubujo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:04, 25 aŭg. 2026 (UTC) na5vla3h9o5cl5e068p4y64at5p6sto 0 30121 9462338 9363667 2026-08-25T14:10:54Z Sj1mor 12103 /* En la esperantlingva literaturo */ 9462338 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | stilo = Biblio }} [[Dosiero:Cain leadeth abel to death tissot.jpg|eta|Kaino kaj [[Habelo]]]] [[Dosiero:Bartolomeo_Manfredi_-_Cain_Kills_Abel,_c._1615,_Kunsthistorisches_Museum_(Vienna).jpg|eta|[[Bartolomeo Manfredi]] ĉ. 1615, [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]]]] [[Dosiero:Ghent_Altarpiece_A_-_Cain_-_Abel_-_murder.jpg|eta|''La murdo de Habelo fare de sia frato Kaino'', Altara dekoracia peco de [[Gento (urbo)|Gent]] ĉ la 15-a jarcento]] '''Kaino''' (hebree '''&#1511;&#1497;&#1503;''' "posedo") laŭ [[Genezo]] ([[Biblio]]) estis la unua filo de [[Adamo]] kaj [[Eva]]. Li estis terkultivisto. Pro tio laŭ ĉapitro 4 de Genezo li koleriĝis, kiam li oferis al [[Dio]] el siaj fruktoj kaj vidis ilin neakceptataj, dum la unuenaskitaj ŝafoj kaj la ŝafa grasaĵo de lia frato [[Habelo|Habel]] estis akceptitaj. Koleriĝinte li mortbatis Habelon kaj estis la unua mortiginto de la juda-kristana [[mitologio]]. Tamen Dio faris sur li "signon" por marki lin, kaj minacis al tiu, kiu mortigos Kainon, "sepoblan punon". En kelkaj kulturoj oni nomas rekonilon de krimeco "kaina marko". Kain foriris al la lando "[[Nod]]", kiu situis "oriente de [[Edeno]]", kaj per tio metis la bazon por [[holivudo|holivuda]] filmo. == En la esperantlingva literaturo == * La drama [[poemo]] '''[[Cain (teatraĵo)|Kaino]]''' de [[George Byron]] estis tradukita el la [[angla]] al Esperanto fare [[Antoni Kofman]] kaj publikigita en [[1896]] en volumo de 102 paĝoj. Nuntempe tiu ĉi tradukaĵo el la [[Inkunablo|inkunabla]] periodo de Esperanto estas konsultebla en ''Legolibroj II''; tio estas ''Ludovikologia Dokumentaro VIII'' (LD VIII) en la serio de l' Plena Verkaro de Zamenhof de [[ITO Kanzi|itô kanzi]]. * [[Peko de Kain]], [[novelo]] originale esperantlingve verkita de [[Ivan Ŝirjaev]]. == Vidu ankaŭ == * [[Kainaj]] * ''[[Balada de Caín]]'' de [[Manuel Vicent]] <!-- {{Biblia persono|pat=[[Adamo]]|fil=[[Ĥanoĥo]]|lib=[[Genezo]]}} --> {{Projektoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo]] [[Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo]] [[Kategorio:Personoj cititaj en La Dia Komedio (Purgatorio)]] [[en:Cain and Abel#Cain]] iot4hlr5uzt1xseoh3zkeqcsj899w2q 0 31866 9462421 9437337 2026-08-25T15:49:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462421 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Svitavy (stacidomo)}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Svitavy | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Zwittau}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Svitavy | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Náměstí Míru (Svitavy).jpg | dosiero_priskribo = Placo de Paco en Svitavy <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Svitavy CZ flag.svg | blazono = Svitavy znak 2.jpeg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Pardubice | distrikto = Distrikto Svitavy | municipo = Svitavy | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Hřebečsko | parto = | rivero = Svitava | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Svitava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Svitavy | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 435 | lat_d = 49 | lat_m = 45 | lat_s = 20 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 28 | long_s = 10 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 31.33 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1256 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = [[David Šimek]] | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = senpartia <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 568 02 ĝis 570 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ053 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0533 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0533 577731 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 4 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 4 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 20 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.svitavy.cz www.svitavy.cz] | commons = Svitavy | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Svitavy''' ({{lang-de|Zwittau}}) estas distrikta urbo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas en [[regiono Pardubice]], surlime inter [[Bohemio]] kaj [[Moravio]], en larĝa malaltaĵo 17&nbsp;km sude de urbo [[Česká Třebová]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). En septembro [[2008]] estis tie malfermita [[Esperanto-Muzeo en Svitavy|Esperanto-Muzeo]]. En la urbo funkcias aktiva E-klubo kaj ankaŭ la oficiala retejo de la urbo funkcias en esperanto. Ekde oktobro 2011 la urbo estas oficiala sidejo de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua ĉeĥa vilaĝo ĉe travadejo trans rivero [[Svitava]] estis sur loko de la hodiaŭa urbo fondita de premonstratoj el [[Litomyšl]] en la tn. Trstěnická-pado ĉirkaŭ duono de la [[12-a jarcento]]. Unuafoje Svitavy rememorigas sin en la jaro [[1256]], kiam tiu ĉi parto de bohemia-moravia limo estis koloniigata de [[olomouc]]a episkopo Bruno el Schauenburk. La vilaĝo ricevis nomon laŭ rivero Svitava (pura, klara). Por loĝigi estis alvokitaj ankaŭ vilaĝanoj el [[Germanio]], el orienta [[Frankujo]], [[Bavario]] kaj [[Silezio]]. En duono de la [[13-a jarcento]] Svitavy estis avancigita je urbo. Al fino de la [[14-a jarcento]] estis konstruitaj remparoj kun tri pordegoj. Dum [[husmovado|husanaj]], la [[Tridekjara milito|tridekjara]], napoleonaj kaj prusaj militoj la urbo suferis pro trairoj de la armeoj, ĉar ĝi situis en grava kuniglinio. Trafikigo de fervojo kontribuis al evoluo de la urbo, precipe fondo de teksindustrio. En oktobro de la jaro [[1938]] la urbo estis aldonita al okupigzono de [[Sudetoj]] kaj ĝi estis okupita de la germanaj armeoj. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Vidindaĵoj == Svitavy havas valoran historian kernon, al kiu apartenas precipe longforma ĉefplaco kun la dua plej longa arkado en [[Ĉeĥio]] kaj aro da valoraj urbanaj domoj, pluraj preĝejoj restaĵoj de la remparoj kaj barokaj statuoj. Al la plej karakterizaj domoj en Svitavy apartenas malnova urbodomo kaj najbara domo ''"U mouřenína"'' ''("Ĉe Maŭro")''. La plej malnova preĝejo en Svitavy estas nuna tombejpreĝejo de Sankta [[Egidio]] (ĉeĥe ''Jiljí''). El la urbaj [[remparo]]j konserviĝis sole restaĵo de remparo kun duoncirkla [[bastiono]]. El pluaj konstruaĵoj meritas atentemon precipe Urba muzeo kaj Domo de Ottendorfer. En [[Publika spaco|publikaj spacoj]] staras vico da monumentoj kaj statuoj. === Urbaj domoj === * '''Ĉefplaco''' - náměstí Míru (placo de Paco) longforma placo ĉirkaŭita de arkadoj, komence de la 21-a jarcento amplekse kaj senteme rekonstruita, ĉirkaŭita de plejparte barokaj kaj klasikismaj domoj * '''Malnova urbodomo''' - origine renesanca konstruaĵo kun turo, amplekse rekonstruita postr incendio en 1781 kaj sekve en 1849 – por sia celo ĝi servis ĝis 1933 (krome en ĝi parte troviĝis ankaŭ urba monŝparejo, juĝejo, policejo kun malliberejo), nuntempe ĝi uzatas por komercaj celoj. Sur fasado de la urbodomo estas lokigita blazono de la urbo (kapo de virkapro inter du turoj), surture troviĝas turka duonluno. * '''Domo „Ĉe la Maŭro“''' - najbara al la malnova urbodomo, ligita kun ĝi je nivelo de etaĝo per kunigkoridoro. En 1776 en ĝi tranoktis la aŭstra imperiestro [[Jozefo la 2-a]]. Nuntempe sidejo de la turisma informcentro. * '''[[Domo de Ottendorfer]]''' – ruĝbrika historiisma konstruaĵo kun turo, apartenanta al la tipaj simboloj de la urbo, konstruigita en 1892 de la usona ĵurnalisto, filantropo kaj loka naskiĝinto kaj [[Valentin Oswald Ottendorfer]] surloke de lia naskiĝdometo. Origine sidejo de la publika Biblioteko de Ottendorfer, ĝis la dua mondmilito la plej ampleksa kaj plej moderna germanlingva biblioteko en Moravio (reston de la kolekto nuntempe prizorgas Urba muzeo kaj galerio), poste urba kulturdomo. Ekde 2008 en la teretaĝo troviĝas [[Esperanto-Muzeo en Svitavy|Esperanto-Muzeo]] kaj teejo, la supra kultursalonego daŭre servas kiel koncertejo. * '''Vilao de Langr (Nuntempa urbodomo)''' – historiisma konstruaĵo kun riĉa stuka ornamo, situanta rande de la Urba parko de Jan Palach, konstruita en 1892 de arkitekto Hugo Wanderley, filo de profesoro Germano Wanderley, aŭtoro de la projekto, kiu i.a. projektis ankaŭ la Domon de ottendorfer. La domo apartenis al unu el la plej riĉaj familioj de Svitavy, lokaj entreprenistoj kaj urbestranoj. Dum ekonomia krizo luita al la urba monŝparejo, kiu en 1933 luis la domon al la urbo, kiu en 1942 definitive aĉetis ĝin kaj transklokigis al ĝi sian urbodomon. Amplekse rekonstruita en 1989. * '''Malnova monŝparejo''' – novklasikisma konstruaĵo el 1902, situanta sur la ĉefplaco, en 1990-aj jaroj interne ornamita per skulptaĵoj de Olbram Zoubek. Nuntempe sidejo de banko. * '''Konstruaĵo de iamaj orfejo kaj maljunulejo''' – kun elementoj de itala renesanco, estigita en 1886 el la financa subteno de Valentin Oswald Ottendorfer. Nuntempe sidejo de bazlernejo. * '''Urba Fortifika Muro''' - konserviĝis nur malgranda parto de la urba murego kaj unu bastiono <gallery> Náměstí Míru (Svitavy).jpg|Ĉefplaco Dům U mouřenína a Stará radnice,Svitavy.JPG|Malnova urbodomo kaj domo "Ĉe la Maŭro" Ottendorferova vila 4.JPG|[[Domo de Ottendorfer]] Langrova vila, Svitavy 3.JPG|Vilao de Langr, nuntempa urbodomo </gallery> === Ekleziaj konstruaĵoj === * '''[[Preĝejo Vizito de Virgulino Maria (Svitavy)|Preĝejo de Vizito de Virgulino Maria]]''' sur la ĉefplaco – origine verŝajne romanika konstruaĵo, estigita ĉ,. 1250, gotika kun baroka adapto, kun alirebla belvida turo * '''Tombejpreĝejo de Sankta Egidio''' – origine romanika baziliko el duono de la 12-a jarcento, trinava konstruaĵo kun emporoj super flankaj navoj, frubaroke rekonstruita , kun valora baroka interna ornamo, en najbareco de valora gotikdevena romkatolika paroĥejo * '''Preĝejo de Sankta Jozefo''' - trinava dutura novromanika baziliko en 1896, origine nomata Ruĝa preĝejo, laŭ ruĝaj brikoj, el kiuj ĝi estas konstruita * '''Monaĥejo de gracoplenaj fratulinoj''' de la ordeno de Sankta Vincenco el Paula, fondita en 1871 kaj servinta kiel malsanulejo, precipe porinfana, kaj maljunulejo – nuntempe „Hejmo sur vojkruciĝo“, zorgante precipe pri mense handikapitaj virinoj <gallery> Svitavy.jpg|Preĝejo de Vizito de Virgulino Maria Kostel svatého Josefa (Svitavy) 1.JPG|Preĝejo de Sankta Jozefo </gallery> === Muzeoj, galerioj kaj aliaj kulturaj institucioj === * '''[[Urba Muzeo kaj Galerio (Svitavy)|Urba muzeo kaj galerio]]''' - troviĝas en vilao, konstruita en 1892 en stilo de historiiga germana renesanco kaj origine aparteninta al de la iama urbestro kaj elstara entreprenisto Johann Budig. En 1947 estis en la konfiskita konstruaĵo lokita urba muzeo, pli poste estis alkonstruita dekstraflanka alo. La unua muzea kolekto estis fondita jam en 1894 kaj unue metita en la urba orfejo. Inter daŭraj ekspozicioj estas ''„Serĉado de la stelo de David“'' – biografia prezento de [[Oskar Schindler]], Justuloj inter nacioj, unika ''„Historio de tolaĵlavado kaj lavtekniko“'', fotoekspozicio ''„Ekhaltoj de Svitavy“'' pri fotaĵoj de la urbo el komenco de la 20-a jarcento kaj ''„Vilaoj de Svitavy“'' dediĉitaj al lokaj arkitekturaj juveloj de familia loĝado. Krome la muzeo organizas porokazajn temajn ekspoziciojn kaj en la galeria parto ekspoziciojn de la regiona figurarto. Komence de junio la muzeo organizadas Muzean nokton kun riĉa programo kaj dum la tuta jaro okazigas prelegojn, diskutojn kaj aliaj kulturaranĝojn. Direktorino de la muzeo Blanka Čuhelová estas membrino de la Muzea grupo de Esperanto-Muzeo kaj aktive subtenas ĝian aktivecon. En koridoro de la Domo de Ottendorfer estas prezentita muzea fotoekspozicio pri vivo kaj verkaro de [[Valentin Oswald Ottendorfer]]. En la teretaĝo de la Domo de Ottendorfer krome situas: * '''[[Esperanto-Muzeo en Svitavy|Esperanto-Muzeo]]''' - fondita en 2008, prizorgata de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]. Ĝi prezentas daŭran ekspozicion kaj ĉiujare aktualigatan teman ekspozicion (ekde septembro 2015 ''"Kun Esperanto ĉirkaŭ la mondo"''), okazigas klerigajn kaj kulturajn aranĝojn por esperantistoj kaj por ĝenerala publiko, prizorgas bibliotekon kaj arkivon k.a. * '''Moderna kulturcentro FABRIKA''' * '''Urba biblioteko''' - entenas ankaŭ kolekton de esperantlingva literaturo <gallery> Městské_muzeum_a_galerie,_Svitavy.JPG|Urba Muzeo kaj Galerio Svitavy muzeum exp praček.JPG|Muzea ekspozicio pri historio de tolaĵlavado Sv-tabuleto.jpg|Tabuleto apud enirejo en la Esperanto-Muzeon Svitavy Muzeo de esperanto.JPG|[[Esperanto-Muzeo en Svitavy|Esperanto-Muzeo]] interne Svitavy kulturni centrum Fabrika.JPG|Kulturcentro "Fabrika" </gallery> === Teatraj ensembloj === * Divadlo TRÁM * [[DOcela MAlé divadlo]] [http://www.divadlodoma.g6.cz/ Retejo de la ensemblo] * Jabloň (ensemblo de Drama infanĝardeno en Svitavy) * Bubliny (ensemblo de Drama infanĝardeno en Svitavy) * Zaklep * Céčko == Societoj == * [http://www.ic.svitavy.cz/cs/m-28-spolky-a-zajmova-cinnost/ Komuna retejo] * Klubo Laurus * Klubo de senioroj * Klubo de milita historio * Klubo de ĉeĥaj turistoj * Klubo de amikoj de Esperanto * TOM Brontíci (Movado Brontosŭro) * JUNÁK (skoltoj) * TOM Zálesáci Svitavy (junaj turistoj) * Ateliero Gertruda * Junpionira grupo Vysočina Svitavy * Fotoklubo * Fajroestingistoj * Maĵoretoj * Klubo de filatelistoj * Abelbredistoj Svitavy === Muzikaj grupoj === * Big Band Svitavy * Blov-orkestro Astra Svitavy (kapelestro Pavel Pospíšil) * Blov-orkestro Svitavská dvanáctka (kapelestro Roman Kalvoda) * Infana blov-orkestro ZUŠ Svitavy * Jarda Gang Svitavy (kapelestro Jaroslav Dvořák) * Do větru (En la venton -folkloro, ĵazo) * FAITH * Fialový expres (Viola ekspreso) * BezLimitu (world rock) * Kantĥoro IUVENTUS * Kanafas * Los Hongos (kapelo de Svitavsko-Mýto) * SIN JOY * Povijan * Syfon * Varianta * The Pink Panthers, * Kowalski === Statuoj kaj monumentoj === * '''Bronza skulptaĵo de Patrina amo''' – financita de la loka mecenato Valentin Oswald Ottendorfer omaĝe al lia patrino Katharina kaj la patrino sento ĝenerale. Verko de akademia profesoro el Stutgart Adolf von Donndorf kaj skulptisto Johann Tomola el Brno. En la mondo ekzistas sole kvar ekzempleroj de tiu unika artverko: en [[Novjorko]] en Union Square (1881), Svitavy (1892), [[Weimar]] (1895) kaj [[Stuttgart]](1898). * '''Maria [[Pestkolono]]''' – verko de nekonata aŭtoro, troviĝanta sur la ĉefplaco starigita en 1703 post pesta epidemio en la 16-a kaj 17-a jarcentoj. La marian statuon ĉirkaŭas tri patrodonoj de la urbo - [[Sankta Sebastiano]], [[Sankta Floriano]] kaj Sankta [[Johano Nepomuka]]. En groto de la kolono troviĝas statuo de [[Sankta Rozalia]]. * '''Akvofontano de [[Sankta Floriano]]''' el 1783, situanta apud la pestokolono * '''Baroka skulptaĵo de la Sankta Triunuo''' el 1734, verko de la skolo de Jiří František Pacák (1670 - 1742), influita de [[Matthias Bernhard Braun]] * '''Statuo de Sankta [[Johano Nepomuka]]''' el 1708, verko de nekonata majstro, situanta antaŭ la preĝejo de Sankta Egidio * '''Baroka Pieto''' el 1713 sur la strato Pražská * '''Monumento omaĝe al [[Oskar Schindler]]''' – troviĝas vid-al-vide al lia naskiĝdomo en la strato Poličská kaj estis inaŭgurita en 1994 okaze de la solena premiero de la filmo de [[Steven Spielberg]] ''„La listo de Schindler“'' * '''Statuo de liberigo''' el 1948 de skulptisto Josef Kadlec, situas antaŭ la vilao de Sigmund <gallery> Park Jana Palacha, socha Mateřské lásky, Svitavy.JPG|Skulptaĵo de Patrina amo Svitavy oskar schindler memorial - cz.jpg|Monumento omaĝe al [[Oskar Schindler]] </gallery> === Naturo === * '''Parko de Jan Palach''' – fondita en 1890 lige kun konstruado de la vilao de Langr, en 1946 ricevis nomon laŭ Edvard Beneš kaj estis publike alirebligita. En 1993 ĝi estis renomita laŭ Jan Palach kaj en 1999-2001 la tuta preskaŭ duhektara areo estis amplekse rekonstruita. Ĝia ĉefa artornamo estas Statuo de Patrino amo, * '''Fiŝlago Rosnička''' – ripozloko situanta nordoriente de la antaŭurbo, banejo kaj centro de akvosportoj, okazloko de muzikaj festivaloj, motorciklaj konkursoj kaj aliaj aranĝoj. Startoloko de instrupago ''„Al fontoj de la rivero Svitava“'' kun 7 informtabuloj * '''Instrupado''' ''„Bohemia-moravia limlando – mikroregiono Svitavy“'', eliranta el la urbocentro, kun 9 ekhaltoj == Famaj personoj == * [[Oskar Schindler]], [[justulo inter la popoloj]], germana entreprenisto,kiu dum la [[dua mondmilito]] savis ĉirkaŭ mil ducent judojn en sia fabriko * [[Valentin Oswald Ottendorfer]], mecenato kaj [[filantropo]] kiu fine de la [[19-a jarcento]] konstruigis en la urbo malsanulejon, orfejon kun maljunulejo kaj publikan bibliotekon, la plej belan konstruaĵon en la urbo, kie nun troviĝas [[Esperanto-Muzeo en Svitavy]] == Lernejoj == === Infanĝardenoj === * Mateřská škola Svitavy, Větrná 11 * Speciální mateřská škola Svitavy * Mateřská škola Svitavy, Pražská 2A&nbsp;*Mateřská škola Svitavy, Marie Majerové 13 * Mateřská škola Svitavy, Milady Horákové 27 * Mateřská škola Svitavy – Lány === Elementaj lernejoj === * Základní škola Svitavy, T .G. Masaryka 27 * Základní škola Svitavy, Riegrova 4 * Základní škola Svitavy, náměstí Míru 7 * Základní škola Svitavy, Sokolovská 1 * Základní škola Svitavy, Felberova 2 * Základní škola a mateřská škola Svitavy – Lačnov * Speciální základní škola Svitavy, Milady Horákové 44 * Základní umělecká škola Svitavy, T.G. Masaryka 25A === Mezlernejoj === * [[Gimnazio Svitavy]], Sokolovská 1638 * Střední zdravotnická škola, Purkyňova 9 * Obchodní akademie a VOŠ ekonomická, T.G. Masaryka 20 * Střední odborné učiliště Svitavy, Nádražní 1083 == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|Stendal|Germanio}} * {{ĝemeleco|Weesp|Nederlando}} * {{ĝemeleco|Plochingen|Germanio}} * {{ĝemeleco|Banská Štiavnica|Slovakio}} * {{ĝemeleco|Žiar nad Hronom|Slovakio}} == Ĉirkaŭaĵo == * [[Litomyšl]] - renesancstila urba monumentrezervejo kun reprezenta kastelo, naskiĝloko de komponisto [[Bedřich Smetana]] * [[Polička]] - urbo kun unike konservita mezepoka muregaro kun bastionoj, naskiĝloko de komponisto [[Bohuslav Martinů]] * [[Svojanov (burgo)|Svojanov]] - mezepoka burgo * [[Nové Hrady]] - monumenta rokoka kastelo * [[Dolní Újezd]] - regiona vilaĝmuzeo * [[Moravská Třebová]] - malfrurenesanca kastleo kun valoraj kolektoj, akvaparko * [[Žďárské vrchy]] (Montetoj de Žďár) - protektata pejzaĝregiono * [[Maštale|Toulovcovy Maštale]] - naturrezervejo kun sabloŝtona t.n.rokurbo == Atingebleco per trajno == [[Dosiero:Svitavy nádraží 1.JPG|[[Svitavy (stacidomo)|Stacidomo en Svitavy]]|eta|dekstra|205ra]] Tra Svitavy kondukas grava elektrizita linio numero 260 de [[Česká Třebová]] al [[Brno]]. Svitavy estas bone atingebla per [[trajno]], regulaj konektoj estas al [[Brno]] kaj [[Prago]] (sed ne haltas ĉi tie longdistancaj trajnoj, nur rapidtrajnoj, do ne [[EuroCity]] kaj [[InterCity]]). Krome estas trajnoj de Svitavy, kiuj veturas al [[Polička]] (temas pri fervoja linio numero 261). [[Dosiero:Esperanto-arbo en Svitavy.JPG|eta|Esperanto-arbo en Svitavy|maldekstra|alt=Esperanto-arbo en Svitavy]] == Esperanta agado == * En la urbo aktivas Esperanto-klubo fondita en [[1933]]. Ĝi kunorganizas regionajn E-renkontiĝojn, okazigas Infanajn tagojn, prizorgas Esperanto-Muzeon. La ĉefa gvidantino de la klubo estas [[Libuše Dvořáková]], ekde [[oktobro 2011]] vicprezidantino de Ĉeĥa Esperanto-Asocio. * En [[julio 2009]] okazis en Svitavy internacia renkontiĝo EKOTUR. * En [[oktobro 2009]] okazis en Svitavy konferenco de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]]<ref>http://www.esperanto.cz/eo/akce/konferenco-de-e-a-esperanto-asocio-130.html</ref>, dum kiu okazis ankaŭ seminario pri laboro kun retpoŝto, interreto kts. * Ĉiujare en decembro okazas en Esperanto-Muzeo porinfanaj kreaj atelieroj Marcipana Kristnasko <ref>http://www.esperanto.cz/eo/akce/marcipana-kristnasko-en-esperanto-muzeo-354.html</ref> * De la [[26-a de oktobro|26-a]] ĝis la [[30-a de oktobro]] [[2011]] okazis en Svitavy la unua [[Esperanta Vikimanio]]. * En [[aprilo 2012]] estis en Svitavy plantita esperanto-arbo - tilio<ref>http://svitavsky.denik.cz/zpravy_region/dalsi-zamenhofuv-esperantsky-objekt-ve-svitavach-20120421.html</ref>. * De la [[14-a de julio|14-a]] ĝis la [[20-a de julio]] [[2012]] okazis en Svitavy Internacia Esperanto-Konferenco de [[OSIEK]]<ref>http://www.esperanto.cz/eo/akce/internacia-esperanto-konferenco-de-osiek-452.html</ref>. * De la [[7-a de marto|7-a]] ĝis la [[9-a de marto]] [[2014]] okazis en Svitavy unua CENTREJO, al kiu venis junuloj de [[ĈEJ]], [[Pola Esperanto-Junularo|PEJ]], [[SKEJ]] kaj ankaŭ de [[E@I]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://mladez.esperanto.cz/?p=1246&lang=eo |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-03-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140322114022/http://mladez.esperanto.cz/?p=1246&lang=eo |arkivdato=2014-03-22 }}</ref> * En jaro 2016 okazis oficiala antaŭkongreso de [[UEA (apartigilo)|UEA]] antaŭ la [[Universala Kongreso de Esperanto|UKo]] en [[Nitra]]. * [[98-a SAT-Kongreso 2025]] okazos de la {{Dato|12|07|2025}} ĝis la {{Dato|19|07|2025}}.<ref>[https://satesperanto.org/spip.php?article5594 Gvidrezolucio de la 97a SAT-Kongreso]</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto-Muzeo en Svitavy]] * [https://eo.m.wikivoyage.org/wiki/Kategorio:Esperanto-urboj Kategorio Esperanto-urboj] en [[Vikivojaĝo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.svitavy.cz Oficiala urba retpaĝaro] ĉeĥe, germane, angle, ESPERANTE * [http://www.muzeum.esperanto.cz/ Esperanto-Muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090628080125/http://muzeum.esperanto.cz/ |date=2009-06-28 }} ĉeĥe, esperante, prospektoj en la angla, germana, rusa * [http://www.muzeum.svitavy.cz/ Urba muzeo kaj galerio] ĉeĥe, germane, angle * [http://www.svitavy.cz/mapa/mapa.htm/ Kolora urbomapo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Svitavy}} {{Municipoj de Regiono Pardubice|Distrikto Svitavy}} [[Kategorio:Svitavy| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Svitavy]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Svitavy]] [[Kategorio:Havantoj de retpaĝaro en Esperanto]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Urboj en dislimejo de Bohemio kaj Moravio]] [[Kategorio:Setlejoj en Svitava montetaro]] cttbchndbrh8519zzi7mcexbglu6blq 0 32062 9462329 9431688 2026-08-25T14:01:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462329 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Federacia subŝtato |lando = Meksiko |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo=situo de Baja California Sur en Meksiko |ĉefurbo = [[La Paz (Meksiko)|La Paz]] |regiono-ISO = MX-BCS |mapo1 lokumilo = iso |kodo = MX-BCS |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |ĉefulo tipo = Subŝtatestro }} '''Suda Malsupra Kalifornio''' (hispane ''Baja California Sur'' [baxa kaliˈfornja ˈsur], proksimume Baĥa kaliFORnja SUR) estas [[subŝtatoj de Meksiko|federacia subŝtato]] de [[Meksiko]]. Ĝi konsistigas la sudan parton de [[Kalifornia Duoninsulo]], kies alia parto estas la provinco [[Malsupra Kalifornio|Baja California]]. Baja California Sur havas areon de {{unuo|70000|km²}} kaj loĝantaron de proksimume {{unuo|0.4}} milionoj da homoj; ĝi do estas samarea al Baja California, sed havas nur kvinonon de ties loĝantaro. En la provinco ekzistas entute 5 komunumoj (Vd. ankaŭ la [[Listo de komunumoj en Baja California Sur|liston de komunumoj en Baja California Sur]]. Tion klarigas interalie la malbonaj trafikaj konektoj: La cetero de Meksiko estas atingebla nur tra 500 km longa Baja California aŭ trans la [[Kalifornia Golfo]], larĝa pli ol 100 km. La ĉefurbo nomiĝas [[La Paz (Meksiko)|La Paz]] kaj situas en la suda triono. La provinca kodo laŭ [[ISO 3166-2]] estas "MX-BCS". Pro la malmulteco de la eksterurbaj loĝantoj la provinco dividiĝas en nur kvin komunumojn ([[municipo]]jn): [[Comondú]], [[La Paz (komunumo)]], [[Loreto (komunumo)]], [[Los Cabos]] kaj [[Mulegé (komunumo)]]. == Faŭno kaj flaŭro == <center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=800px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Faŭno kaj flaŭro de Suda Malsupra Kalifornio''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:RanchoPuntaSanCristobal31.JPG|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Dosidicus_gigas.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Atrina maura 94908760.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Sardine photo3 exp.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Sula leucogaster 4.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Dezerta igvano]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Dosidicus gigas]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Atrina maura]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Sardinoj ''[[Sardinops sagax]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Bruna sulo]] |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:California Quail mail in Golden Gate Park.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:MountainLion.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:White shark.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Kajikia audax.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Zalophus californianus - Morro Bay.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Kalifornia koturno]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Pumo]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Blanka ŝarko]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Kajikia audax]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|{{Ill|lingvo=d|trad=Q379732|eo=Kalifornia marleono}} |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Parkinsonia_microphylla_kz22.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Cobra cascavel 280707- 23 04 40s - 49 06 55w REFON (4)a.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Antilocapra americana.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Coragyps-atratus-002.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Desert Bighorn Sheep Joshua Tree 4.JPG|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Parkinsonia microphylla]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Bojsiningo]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Antilokapro]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Nigra katarto]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Kanada ŝafo]] |- |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Boojum tree 02.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Phoenix dactylifera1.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Coreopsis gigantea 6.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Bear Canyon Trail at Sabino Canyon.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Dosiero:Pinus ponderosa 9681.JPG|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Fouquieria columnaris]]'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Daktilpalmo]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Coreopsis gigantea]]'' |} </center> === Faŭno === Ambaŭ marbordoj de Suda Malsupra Kalifornio abundas je migraj marbestoj, kiuj estas motoroj de la [[subakvado|subakva]] [[ekoturismo]]. Interalie migras tra ĝiaj akvoj {{j|ĝiba baleno}} de meza decembro ĝis Aprilo (oceana bordo) kaj rajoj en la genro ''[[Mobula]]'' de majo ĝis julio (golfa bordo). [[Sardino]]j kaj [[skombro]]j kaj ilia predanto, la bekfiŝo ''[[Kajikia audax]]'', pasas tra la pacifikaborda [[Golfo Magdalena]] de meza oktobro ĝis decembro.<ref name="BBC"/> Maraj specioj: * Martelŝarkoj (''Sphyrna lewini'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://vanguardia.com.mx/tech/3199184-el-tiburon-martillo-en-extincion-EYVG3199184|titolo=El tiburón martillo, en extinción|alirdato=2025-01-31|dato=2009-12-24|verko=vanguardia.com.mx|lingvo=es-MX}}</ref> * Mantarajo (''Manta birostris'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pelagioskakunja.org/manuals/manual-de-buenas-practicas-de-interaccion-con-las-mantas-gigantes-de-la-reina#:~:text=La%20manta%20gigante%20(Mobula%20birostris,Paz%20en%20Baja%20California%20Sur.|titolo=Manual de buenas prácticas de interacción con las mantas gigantes de La Reina|alirdato=2025-01-31|verko=Pelagios Kakunja|lingvo=en-US}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://revistadigital.mx/mexicodesconocido/mantas-gigantes-en-la-paz/|titolo=Mantas gigantes en La Paz, Baja California Sur|alirdato=2025-01-31|verko=mag21|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sudcalifornios.com/item/flora-y-fauna-de-bcs-mantarraya-gigante|titolo=Flora y fauna de BCS: Mantarraya Gigante - Sudcalifornios|alirdato=2025-01-31|verko=sudcalifornios.com}}</ref> * Flavnaĝila tinuso (''Thunnus albacares'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.msn.com/es-mx/noticias/mundo/d%C3%ADa-de-atunes-aleta-amarilla-en-cabo-san-lucas-baja-california-sur-uno-de-los-peces-m%C3%A1s-preciados-en-la-pesca-deportiva/ar-AA1rEY6I|titolo=MSN|alirdato=2025-01-31|verko=www.msn.com}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://notiosonora.mx/2020/01/11/estados-donde-se-produce-el-atun-aleta-amarilla/|titolo=ESTADOS DONDE SE PRODUCE EL ATÚN ALETA AMARILLA|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Ruiz|persona nomo=Alejandro Robles|dato=2020-01-11|verko=NOTIO Sonora|lingvo=es|arkivurl=https://web.archive.org/web/20250131045441/https://notiosonora.mx/2020/01/11/estados-donde-se-produce-el-atun-aleta-amarilla/|arkivdato=2025-01-31}}</ref> * Korifeno (''Coryphaena hippurus'')<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0185-38802015000400283|titolo=Movimientos horizontales y verticales del dorado (Coryphaena hippurus) en la bahía de La Paz, México|familia nomo=Hernández-Tlapale|persona nomo=Cristina|familia nomo2=Ketchum|persona nomo2=James Thomas|dato=00/2015|gazeto=Ciencias marinas|volumo=41|numero=4|paĝoj=283–295|alirdato=2025-01-31|lingvo=es|issn=0185-3880|doi=10.7773/cm.v41i4.2560|familia nomo3=Marín-Enríquez|persona nomo3=Emigdio|familia nomo4=Muhlia-Melo|persona nomo4=Arturo|familia nomo5=Hernández-Tlapale|persona nomo5=Cristina|familia nomo6=Ketchum|persona nomo6=James Thomas|familia nomo7=Marín-Enríquez|persona nomo7=Emigdio|familia nomo8=Muhlia-Melo|persona nomo8=Arturo}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://repositoriodigital.ipn.mx/handle/123456789/14329|titolo=Dinámica poblacional del dorado (Coryphaena hippurus) en Baja California Sur, México: implicaciones para su manejo|familia nomo=Zúñiga Flores|persona nomo=Marcela Selene|dato=2009|eldoninto=Instituto Politécnico Nacional. Centro Interdisciplinario de Ciencias Marinas|alirdato=2025-01-31|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://espacioimasd.unach.mx/index.php/Inicio/article/view/352|titolo=Distribución potencial actual del Dorado (Coryphaena hippurus) en el ecosistema pelágico de la costa sureste del Océano Pacifico Méxicano|familia nomo=Mayorga|persona nomo=Manuel Alejandro Ruiz|familia nomo2=Paradela|persona nomo2=Tamara Rioja|dato=2024-10-01|gazeto=Espacio I+D, Innovación más desarrollo|volumo=13|numero=38|alirdato=2025-01-31|lingvo=es|issn=2007-6703|doi=10.31644/IMASD.38.2024.a04|familia nomo3=Reyes|persona nomo3=Arturo Carrillo|familia nomo4=Rasgado|persona nomo4=Francisco López|familia nomo5=López|persona nomo5=Leonel Santizo}}</ref> * Kalmarego ''Dosidicus gigas''<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.redalyc.org/journal/4499/449944864003/|titolo=Caracterización del consumidor de calamar gigante en Baja California Sur, México|familia nomo=Méndez|persona nomo=Iliana Enriqueta Montaño|familia nomo2=González|persona nomo2=Luis Alberto Hernández|gazeto=Corpoica|volumo=16|numero=1|paĝoj=41–50|alirdato=2025-01-31|familia nomo3=Mayoral|persona nomo3=Hiram Lomelí|familia nomo4=Díaz|persona nomo4=Francisco Javier Mesías|familia nomo5=Arce|persona nomo5=Adanelly Ávila}}</ref> * Salikokoj (''Litopenaeus stylirostris'', ''Farfantepenaeus californensis'', ''Sicyonia penicillata'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/agricultura/bajacaliforniasur/articulos/la-pesqueria-de-camaron-en-baja-california-sur?idiom=es#:~:text=Las%20especies%20de%20camar%C3%B3n%20que,Camar%C3%B3n%20Japon%C3%A9s%20(Sicyonia%20penicillata).&text=La%20Pesquer%C3%ADa%20de%20Camar%C3%B3n%20en%20Baja%20California%20Sur.|titolo=La Pesquería de Camarón en Baja California Sur|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Sur|persona nomo=Representación AGRICULTURA Baja California|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/imipas/acciones-y-programas/acuacultura-camaron-blanco-del-pacifico|titolo=Acuacultura Camarón blanco del Pacífico|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Sustentable|persona nomo=Instituto Mexicano de Investigación en Pesca y Acuacultura|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref> * Helikoj (''Panopea globosa'' kaj pluraj aliaj specioj)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/imipas/acciones-y-programas/acuacultura-almeja-generosa#:~:text=Las%20almejas%20de%20sif%C3%B3n%20Panopea,de%20Baja%20California%20y%20Sonora.|titolo=Acuacultura Almeja generosa|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Sustentable|persona nomo=Instituto Mexicano de Investigación en Pesca y Acuacultura|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://airegulasolutions.com/Post/acuerdo-veda-almeja-generosa-modificacion-2025/3683|titolo=Acuerdo que modifica el similar por el que se establece veda temporal para el aprovechamiento de almeja generosa (Panopea globosa) en Bahía Magdalena, Baja California Sur, publicado el 16 de abril de 2021.|alirdato=2025-01-31|dato=2025-01-31|verko=AI Regula Solutions}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/semarnat/articulos/caracoles-de-mexico|titolo=Caracoles de México|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Naturales|persona nomo=Secretaría de Medio Ambiente y Recursos|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref> * Griza baleno (''Eschrichtius robustus'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/profepa/articulos/ballena-gris-eschrichtius-robustus-321413?idiom=es#:~:text=La%20ballena%20gris%20es%20una,m%C3%A1s%20de%209%20mil%20kil%C3%B3metros.&text=La%20temporada%20de%20avistamiento%20de,,%20Oaxaca,%20Sonora%20y%20Sinaloa.|titolo=Ballena gris (Eschrichtius robustus)|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Ambiente|persona nomo=Procuraduria Federal de Proteccion al|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/semarnat/articulos/conoce-mas-de-la-ballena-gris?idiom=es|titolo=Conoce más de la ballena gris|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Naturales|persona nomo=Secretaría de Medio Ambiente y Recursos|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://simec.conanp.gob.mx/ficha_monitoreo.php?id=5&menu=1|titolo=Ficha Monitoreo S I M E C {{!}} Comisión Nacional de Áreas Naturales Protegidas {{!}} Gobierno {{!}} gob.mx|alirdato=2025-01-31|verko=simec.conanp.gob.mx}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1870-90362019000100157|titolo=Impacto Socioeconómico del Turismo de la ballena gris (Eschrichtius robustus), en dos localidades de la Reserva de la Biosfera El Vizcaíno, Baja California Sur, México|familia nomo=Troyo-Vega|persona nomo=Benjamín|familia nomo2=Arnaud|persona nomo2=Gustavo|dato=2019-06|gazeto=El periplo sustentable|numero=36|paĝoj=157–183|alirdato=2025-01-31|lingvo=es|issn=1870-9036|familia nomo3=Swartz|persona nomo3=Steven|familia nomo4=Ortega-Rubio|persona nomo4=Alfredo|familia nomo5=Troyo-Vega|persona nomo5=Benjamín|familia nomo6=Arnaud|persona nomo6=Gustavo|familia nomo7=Swartz|persona nomo7=Steven|familia nomo8=Ortega-Rubio|persona nomo8=Alfredo}}</ref> * Marleono (''Zalophus californianus'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://mexico.inaturalist.org/guide_taxa/997217|titolo=Lobo marino californiano (Mamíferos silvestres de Baja California Sur) · iNaturalist Mexico|alirdato=2025-01-31|verko=iNaturalist Mexico|lingvo=es-MX|arkivurl=https://web.archive.org/web/20250131045441/https://mexico.inaturalist.org/guide_taxa/997217|arkivdato=2025-01-31}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/conanp/articulos/lobo-marino-de-california|titolo=Registros de lobos marinos de California en Bahía de Loreto|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Protegidas|persona nomo=Comisión Nacional de Áreas Naturales|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0185-38802015000400269|titolo=Current status of the California sea lion (Zalophus californianus) and the northern elephant seal (Mirounga angustirostris) at the San Benito Archipelago, Mexico|familia nomo=Elorriaga-Verplancken|persona nomo=Fernando R.|familia nomo2=Ferretto|persona nomo2=Giulia|dato=00/2015|gazeto=Ciencias marinas|volumo=41|numero=4|paĝoj=269–281|alirdato=2025-01-31|lingvo=en|issn=0185-3880|doi=10.7773/cm.v41i4.2545|familia nomo3=Angell|persona nomo3=Olivia C.|familia nomo4=Elorriaga-Verplancken|persona nomo4=Fernando R.|familia nomo5=Ferretto|persona nomo5=Giulia|familia nomo6=Angell|persona nomo6=Olivia C.}}</ref> * Martestudoj leda (''Dermochelys coriacea''), oliveca (''Lepidochelys olivacea''), nigra kelonio (''Chelonia mydas agassizi''), kareto (''Caretta caretta'') <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://oem.com.mx/elsudcaliforniano/local/cinco-especies-de-tortugas-marinas-habitan-las-costas-de-baja-california-sur-20787469|titolo=Cinco especies de tortugas marinas habitan las costas de Baja California Sur - El Sudcaliforniano {{!}} Noticias Locales, Policiacas, sobre México, Baja California Sur y el Mundo|alirdato=2025-01-31|verko=oem.com.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.asupmatoma.org/conoce/tortugas-marinas-de-b-c-s/|titolo=Tortugas marinas de Baja California Sur – ASUPMATOMA {{!}} Campamento Tortuguero|alirdato=2025-01-31|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://noro.mx/baja-california-sur/baja-california-sur-5especies-tortugas/|titolo=Baja California Sur alberga 5 especies de tortugas marinas en sus costas - Noro|alirdato=2025-01-31|dato=2024-12-20|verko=noro.mx|lingvo=es-ES}}</ref> * Vakito (''Phocoena sinus'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/profepa/articulos/vaquita-marina-la-marsopa-mas-pequena-del-mundo?idiom=es#:~:text=La%20vaquita%20marina%20(Phocoena%20sinus,-059-SEMARNAT-%202010.|titolo=Vaquita marina, la marsopa más pequeña del mundo|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Ambiente|persona nomo=Procuraduria Federal de Proteccion al|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/semarnat/articulos/vaquita-marina-la-marsopa-del-golfo-de-california|titolo=Vaquita marina, la marsopa del Golfo de California|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Naturales|persona nomo=Secretaría de Medio Ambiente y Recursos|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://apps1.semarnat.gob.mx:8443/dgeia/informe15/tema/recuadros/recuadro4_2.html|titolo=Recuadro|alirdato=2025-01-31|verko=apps1.semarnat.gob.mx|lingvo=es|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20241104055147/https://apps1.semarnat.gob.mx:8443/dgeia/informe15/tema/recuadros/recuadro4_2.html|alirdato=2024-11-04}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://animalpolitico.com/tendencias/estilo-de-vida/observadores-comunitarios-vaquita-marina-baja-california|alirdato=2025-01-31|verko=animalpolitico.com}}</ref> * Balenŝarko (''Rhincodon typus'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://oem.com.mx/elsudcaliforniano/local/suspenden-avistamiento-de-tiburon-ballena-en-la-paz-21427309|titolo=Suspenden avistamiento de tiburón ballena en La Paz - El Sudcaliforniano {{!}} Noticias Locales, Policiacas, sobre México, Baja California Sur y el Mundo|alirdato=2025-01-31|verko=oem.com.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://noro.mx/baja-california-sur/suspenden-avistamiento-de-tiburon-ballena-en-la-paz-bcs/|titolo=Suspenden el avistamiento de tiburón ballena en La Paz por baja presencia de ejemplares - Noro|alirdato=2025-01-31|dato=2025-01-30|verko=noro.mx|lingvo=es-ES}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/semarnat/prensa/bahia-de-la-paz-nueva-area-de-refugio-para-el-tiburon-ballena|titolo=Bahía de la Paz, nueva área de refugio para el tiburón ballena|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Naturales|persona nomo=Secretaría de Medio Ambiente y Recursos|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref> * Pekteno (''Argopecten circularis'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/agricultura/bajacaliforniasur/articulos/se-reactiva-la-captura-de-almeja-catarina-en-baja-california-sur?idiom=es#:~:text=La%20almeja%20catarina%20(Agropecten%20circularis,de%20La%20Paita%20en%20Per%C3%BA.|titolo=Se reactiva la captura de almeja catarina en Baja California Sur.|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Sur|persona nomo=Representación AGRICULTURA Baja California|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://bcs.posta.com.mx/mexico/recuperan-mas-de-una-tonelada-de-almeja-catarina-en-baja-california-sur/vl1750701|titolo=Recuperan más de una tonelada de almeja Catarina en Baja California Sur|alirdato=2025-01-31|dato=2021-01-01|verko=POSTA Baja California Sur|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://repositoriodigital.ipn.mx/handle/123456789/15391|titolo=Explotación y cultivo de la almeja catarina Argopecten circularis en B.C.S.|familia nomo=Tripp Quezada|persona nomo=Arturo|dato=1985|eldoninto=Instituto Politécnico Nacional. Centro Interdisciplinario de Ciencias Marina|alirdato=2025-01-31|lingvo=es}}</ref> * Pinao (''Atrina'' spp.)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gob.mx/imipas/acciones-y-programas/acuacultura-callo-de-hacha|titolo=Acuacultura Callo de hacha|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Sustentable|persona nomo=Instituto Mexicano de Investigación en Pesca y Acuacultura|verko=gob.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.scielo.cl/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0718-19572016000300017|titolo=Crecimiento y supervivencia del callo de hacha Atrina maura (Bivalvia: Pinnidae) cultivado en la costa sureste del Golfo de California, México|familia nomo=Góngora-Gómez|persona nomo=Andrés Martín|familia nomo2=García-Ulloa|persona nomo2=Manuel|dato=2016-12|gazeto=Revista de biología marina y oceanografía|volumo=51|numero=3|paĝoj=665–673|alirdato=2025-01-31|issn=0718-1957|doi=10.4067/S0718-19572016000300017|familia nomo3=Hernández-Sepúlveda|persona nomo3=Juan Antonio|familia nomo4=Domínguez-Orozco|persona nomo4=Ana Laura|familia nomo5=Sainz-Hernández|persona nomo5=Juan Carlos}}</ref> Teraj specioj * Kojoto (''Canis latrans'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sudcalifornios.com/item/flora-y-fauna-sudcalifornia-coyote#:~:text=El%20coyote%20(Canis%20latrans,%20que,de%20la%20palabra%20n%C3%A1huatl%20c%C3%B3yotl.|titolo=Flora y fauna sudcalifornia: Coyote - Sudcalifornios|alirdato=2025-01-31|verko=sudcalifornios.com}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://mexico.inaturalist.org/guide_taxa/997209|titolo=Coyote (Mamíferos silvestres de Baja California Sur) · iNaturalist Mexico|alirdato=2025-01-31|verko=iNaturalist Mexico|lingvo=es-MX|arkivurl=https://web.archive.org/web/20250131050652/https://mexico.inaturalist.org/guide_taxa/997209|arkivdato=2025-01-31}}</ref> * Lavurso (''Procyon lotor'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://mexico.inaturalist.org/guide_taxa/997221#:~:text=El%20mapache%20boreal%20y%20racuna,omn%C3%ADvoro%20y%20de%20tama%C3%B1o%20mediano.|titolo=Mapache (Mamíferos silvestres de Baja California Sur) · iNaturalist Mexico|alirdato=2025-01-31|verko=iNaturalist Mexico|lingvo=es-MX|arkivurl=https://web.archive.org/web/20250211092907/https://mexico.inaturalist.org/guide_taxa/997221#:~:text=El%20mapache%20boreal%20y%20racuna,omn%C3%ADvoro%20y%20de%20tama%C3%B1o%20mediano.|arkivdato=2025-02-11}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0065-17372017000200394|titolo=Nuevos registros para el mapache Procyon lotor (Carnivora: Procyonidae) y el tlalcoyote, Taxidea taxus (Carnivora: Mustelidae) en Chihuahua y Durango, México|familia nomo=Gómez-Valenzuela|persona nomo=Cristina|familia nomo2=Flores-Zamarripa|persona nomo2=Félix J.|dato=00/2017|gazeto=Acta zoológica mexicana|volumo=33|numero=2|paĝoj=394–397|alirdato=2025-01-31|lingvo=es|issn=0065-1737|familia nomo3=Fernández|persona nomo3=Jesús A.|familia nomo4=Gómez-Valenzuela|persona nomo4=Cristina|familia nomo5=Flores-Zamarripa|persona nomo5=Félix J.|familia nomo6=Fernández|persona nomo6=Jesús A.}}</ref> * Vespertoj (pluraj specioj)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://mexico.inaturalist.org/guides/9282|titolo=Mamíferos silvestres de Baja California Sur · iNaturalist Mexico|alirdato=2025-01-31|verko=iNaturalist Mexico|lingvo=es-MX|arkivurl=https://web.archive.org/web/20250131050653/https://mexico.inaturalist.org/guides/9282|arkivdato=2025-01-31}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://terrapeninsular.org/murcielagos-en-la-peninsula-de-baja-california/|titolo=Murciélagos en la península de Baja California|alirdato=2025-01-31|familia nomo=robchino|dato=2017-06-21|verko=Terra Peninsular A.C.|lingvo=es-MX}}</ref> * Leporo (''Lepus californicus'')<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2007-33642012000200006|titolo=Reproducción y densidad de la liebre cola-negra (Lepus californicus) en relación a factores ambientales, en la Reserva de la Biosfera Mapimí, Desierto Chihuahuense|familia nomo=Portales-Betancourt|persona nomo=Gloria L.|familia nomo2=Hernández Laundré|persona nomo2=Lucina|dato=00/2012|gazeto=Therya|volumo=3|numero=2|paĝoj=172–183|alirdato=2025-01-31|lingvo=es|issn=2007-3364|doi=10.12933/therya-12-68|familia nomo3=Laundré|persona nomo3=John W.|familia nomo4=Cervantes|persona nomo4=Fernando A.}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://animalia.bio/es/black-tailed-jackrabbit?environment=248|titolo=Datos de Liebre de california, dieta, hábitat e imágenes en Animalia.bio|alirdato=2025-01-31|verko=animalia.bio}}</ref> * Kuniklo (''Sylvilagus audubonii'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://ciencia.unam.mx/leer/1242/los-conejos-y-liebres-que-viven-en-mexico#:~:text=Conejo%20del%20desierto%20(Sylvilagus%20audubonii,la%20liebre%20de%20cola%20negra.|titolo=Los conejos y las liebres que viven en México|alirdato=2025-01-31|familia nomo=Salvador|persona nomo=Denys González Cordova, Ernesto Núñez Flores, Roberto Ramírez García, Julio César Romero|verko=Ciencia UNAM|lingvo=es-MX}}</ref> * Serpentoj (pluraj specioj, interalie krotaloj)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://oem.com.mx/elsudcaliforniano/tendencias/el-calor-despierta-especies-venenosas-de-baja-california-sur-13383997#:~:text=En%20la%20regi%C3%B3n%20habitan%20al,crotalus%20enyo%20cerralvensis,%20crotalus%20oreganus.|titolo=El calor “despierta” especies venenosas de Baja California Sur - El Sudcaliforniano {{!}} Noticias Locales, Policiacas, sobre México, Baja California Sur y el Mundo|alirdato=2025-01-31|verko=oem.com.mx|lingvo=es}}</ref><ref name="dup-0-91" /><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://oem.com.mx/elsudcaliforniano/gossip/en-bcs-habitan-8-especies-de-serpientes-cascabel-3-son-endemicas-19831447|titolo=En BCS habitan 8 especies de serpientes cascabel, 3 son endémicas - El Sudcaliforniano {{!}} Noticias Locales, Policiacas, sobre México, Baja California Sur y el Mundo|alirdato=2025-01-31|verko=oem.com.mx|lingvo=es}}</ref><ref name="dup-0-91">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.bcs.gob.mx/especies-de-serpientes-importantes-para-mantener-equilibrio-ecologico-de-bcs/|titolo=Especies de serpientes importantes para mantener equilibrio ecológico de BCS – Gobierno de Baja California Sur|alirdato=2025-01-31|verko=www.bcs.gob.mx}}</ref> * Dezerta igvano (''Dipsosaurus dorsalis'')<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://dspace.cibnor.mx:8080/handle/123456789/3092#:~:text=%22La%20iguana%20del%20desierto,%20Dipsosaurus,vegetaci%C3%B3n%20y%20los%20factores%20clim%C3%A1ticos.|titolo=DISTRIBUCIÓN, ABUNDANCIA Y USO DE LA VEGETACIÓN DE Dipsosaurus dorsalis (BAIRD y GIRARD, 1852) EN DOS AMBIENTES DESÉRTICO-TROPICALES|familia nomo=Rodrigo|persona nomo=Ayala Gutiérrez,|dato=2021|alirdato=2025-01-31|lingvo=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20211205231433/http://dspace.cibnor.mx:8080/handle/123456789/3092|alirdato=2021-12-05}}</ref> === Flaŭro === * Fabacaj arboj ''Parkinsonia microphylla''<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://oem.com.mx/elsudcaliforniano/gossip/el-palo-verde-y-su-adaptabilidad-en-bcs-19839134|titolo=El Palo Verde y su adaptabilidad en BCS - El Sudcaliforniano {{!}} Noticias Locales, Policiacas, sobre México, Baja California Sur y el Mundo|alirdato=2025-01-31|verko=oem.com.mx|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sudcalifornios.com/item/flora-y-fauna-sudcalifornia-palo-verde|titolo=Flora y fauna sudcalifornia: PALO VERDE - Sudcalifornios|alirdato=2025-01-31|verko=www.sudcalifornios.com|lingvo=es-es|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20240620145423/http://www.sudcalifornios.com/item/flora-y-fauna-sudcalifornia-palo-verde|alirdato=2024-06-20}}</ref> kaj prozopo (''Prosopis glandulosa'')<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.scielo.org.ar/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1851-23722006000100010|titolo=Los Mezquites Mexicanos: Biodiversidad y Distribución Geográfica|familia nomo=Palacios|persona nomo=Ramón A.|dato=2006-07|gazeto=Boletín de la Sociedad Argentina de Botánica|volumo=41|numero=1-2|paĝoj=99–121|alirdato=2025-01-31|issn=1851-2372}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://ri.conicet.gov.ar/handle/11336/30488|titolo=Los Mezquites Mexicanos: Biodiversidad y Distribución Geográfica|familia nomo=Palacios|persona nomo=Ramon Antonio|dato=2006-07-28|alirdato=2025-01-31|issn=0373-580X}}</ref> * Dezerta arbusto ''Larrea tridentata''<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.conabio.gob.mx/malezasdemexico/zygophyllaceae/larrea-tridentata/fichas/ficha.htm|titolo=Larrea tridentata - ficha informativa|alirdato=2025-01-31|verko=www.conabio.gob.mx}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sudcalifornios.com/item/flora-y-fauna-sudcalifornia-gobernadora-larrea-tridentata-2|titolo=Flora y Fauna Sudcalifornia: GOBERNADORA (LARREA TRIDENTATA) - Sudcalifornios|alirdato=2025-01-31|verko=sudcalifornios.com}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://oem.com.mx/elsudcaliforniano/tendencias/conoce-los-usos-de-la-gobernadora-planta-de-las-mas-utilizadas-en-sudcalifornia-19660540|titolo=Conoce los usos de la "Gobernadora", planta de las más utilizadas en sudcalifornia - El Sudcaliforniano {{!}} Noticias Locales, Policiacas, sobre México, Baja California Sur y el Mundo|alirdato=2025-01-31|verko=oem.com.mx|lingvo=es}}</ref> * Cilindropuntio (''Cylindropuntia'' spp.)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sudcalifornios.com/item/flora-y-fauna-sudcalifornia-choya-pelona|titolo=Flora y fauna sudcalifornia: CHOYA PELONA - Sudcalifornios|alirdato=2025-01-31|verko=sudcalifornios.com}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://enciclovida.mx/especies/146215|titolo=Choya de Baja California (Cylindropuntia californica)|alirdato=2025-01-31|familia nomo=CONABIO|verko=EncicloVida|lingvo=es-MX}}</ref> * Ekinokakto (''Echinocactus'' spp.)<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://cienciasagricolas.inifap.gob.mx/index.php/agricolas/article/view/2017/4095|titolo=Caracterización molecular de bacterias rizosféricas asociadas a Echinocactus platyacanthus en invernadero y silvestres|familia nomo=Virgen|persona nomo=Leilani Itzel Salinas|familia nomo2=Hernández|persona nomo2=María Eugenia de la Torre|dato=2020-05-12|gazeto=Revista Mexicana de Ciencias Agrícolas|volumo=11|numero=3|paĝoj=531–542|alirdato=2025-01-31|lingvo=es|issn=2007-9230|doi=10.29312/remexca.v11i3.2017|familia nomo3=Garrido|persona nomo3=José Félix Aguirre|familia nomo4=Saad|persona nomo4=Hugo César Ramírez}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sudcalifornios.com/item/flora-y-fauna-sudcalifornia-19-biznaga|titolo=Flora y fauna sudcalifornia: LA BIZNAGA DE AGUA - Sudcalifornios|alirdato=2025-01-31|verko=sudcalifornios.com}}</ref> * Fukierioj (''Fouquieria columnaris'')<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.hertzmexico.com/blog/viaja/valle-de-los-cirios:-tesoro-de-baja-california/#:~:text=El%20nombre%20%22Valle%20de%20los,asemeja%20a%20un%20candelabro%20gigante.|titolo=Renta de autos Hertz México, obtén las mejores ofertas al dar clic aquí|alirdato=2025-01-31|verko=www.hertzmexico.com|lingvo=es}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://terrapeninsular.org/el-cirio-especie-endemica-de-baja-california/|titolo=El cirio, especie endémica de Baja California|alirdato=2025-01-31|familia nomo=robchino|dato=2016-06-20|verko=Terra Peninsular A.C.|lingvo=es-MX}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://resonanciacientifica.coscyt.mx/ciencia/importancia-biocultural-de-la-planta-de-cirio-fouquieria-columnaris-a-traves-de-la-comunicacion-visual/|titolo=Importancia Biocultural de la planta de Cirio (Fouquieria columnaris) a través de la Comunicación Visual|alirdato=2025-01-31|familia nomo=coscyt|dato=2024-01-18|verko=Resonancia Científica|lingvo=es}}</ref> kaj ''Fouquieria diguetii''<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sudcalifornios.com/secciones/postales-de-bcs/item/flora-y-fauna-sudcalifornia-palo-adan-fouquieria-diguetii|titolo=Flora y Fauna Sudcalifornia: Palo Adan (Fouquieria diguetii) - Sudcalifornios|alirdato=2025-01-31|verko=sudcalifornios.com}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.spadefootnursery.com/fouquieria/palo-adn-fouquieria-diguetii|titolo=Palo Adán (Fouquieria diguetii)|alirdato=2025-01-31|verko=Spadefoot Nursery, Inc.|lingvo=en-US}}</ref> == Geografio == === Limoj === {{Geografia ĉirkaŭaĵo |Centro=Suda Malsupra Kalifornio |Norde = [[Malsupra Kalifornio]] {{MEX}} |Nordoriente = [[Malsupra Kalifornio]] {{MEX}} |Oriente = [[Kalifornia Golfo]] |Sudoriente = [[Kalifornia Golfo]] |Sude = [[Kalifornia Golfo]], [[Pacifiko]] |Sudokcidente = [[Pacifiko]] |Okcidente = [[Pacifiko]] |Nordokcidente = [[Malalta Kalifornio]] {{MEX}} }} [[Dosiero:Mulege oasis.jpg|maldekstra|eta|232x232px|Oazo de Mulegé.]] Ĝi limas norde kun la ŝtato [[Malsupra Kalifornio]], kiu situas norde de 28°N, oriente kun la [[Kalifornia Golfo]] kaj okcidente kun la [[Pacifika Oceano]]. Ĝia ĉefurbo estas [[La Paz (Meksiko)|La Paz]]. Ĝi vastas 73 475&nbsp;km², t.e. 3.8 % de la teritorio de [[Meksiko]]. Norde situas la marbordaj lagunoj San Ignacio kaj Ojo de Liebre, kiu estas reproduktejoj de la [[griza baleno]] kaj protektiĝas de la federa registaro. En la sama regiono troviĝas la monda biosfera rezervejo {{Ill|lingvo=d|trad=Q432483|eo=Dezerto El Vizcaíno}}. [[Dosiero:Iles de Basse-Californie Sud.jpg|eta|288x288px|Insuloj de Suda Malsupra Kalifornio]] === Insuloj === Ĝi posedas 20 insulojn, el kiuj 3 estas apud la pacifika marbordo: [[Insulo Magdalena (Malsupra Suda Kalifornio)|Insulo Magdalena]], [[Insulo Santa Margarita]] kaj [[Insulo Natividad]]. 17 estas en la Kalifornia Golfo: [[Insulo Espíritu Santo (Malsupra Suda Kalifornio)|Insulo Espíritu Santo]], [[Insulo Danzante]], [[Insulo Islitas]], [[Insulo Las Ánimas]], [[Insulo Jacques Cousteau]] aŭ Cerralvo, [[Insulo Partida]], {{Ill|lingvo=d|trad=Q670647|eo=Rocas Alijos}}, [[Insulo San Diego]], [[Insulo San Francisco (Malsupra Suda Kalifornio)|Insulo San Francisco]], [[Insulo San José (Malsupra Suda Kalifornio)|Insulo San José,]] [[Insulo San Marcos]], [[Insulo Santa Catalina (Malsupra Suda Kalifornio)|Insulo Santa Catalina,]] [[Insulo Santa Cruz (Malsupra Suda Kalifornio)|Insulo Santa Cruz,]] [[Insulo Tortuga (Malsupra Suda Kalifornio)|Isla Tortuga]], Coronados,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.toursloreto.com/es/isla-coronados/|titolo=TOUR A ISLA CORONADO, LORETO BAJA CALIFORNIA SUR|alirdato=2025-10-05|dato=2016-09-23|verko=Loreto Sea and Land Tours|lingvo=es}}</ref> [[Insulo del Carmen (Malsupra Suda Kalifornio)|Carmen]], Monserrat.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sudcalifornios.com/item/postales-de-bcs-isla-monserrat-loreto-baja-california-sur|titolo=Islas de Sudcalifornia: ISLA MONSERRAT, LORETO, BAJA CALIFORNIA SUR - Sudcalifornios|alirdato=2025-10-05|verko=www.sudcalifornios.com}}</ref> === Montoj === La precipaj montoj kaj montetoj estas la Montaro La Laguna, la vulkano Las Tres Vírgenes kaj Monto Salsipuedes. == Ekonomio == [[Dosiero:Vista Del malecon de Noche.JPG|eta|Nokta aspekto de la ''Malecón'' (apudmara vojo)'']] [[Dosiero:Playa Balandra.JPG|eta|Plaĝo Balandra|222x222px]] === Turismo === Turismo estas unu el la precipaj fontoj de enspezoj por Malsupra Suda Kalifornio kaj ĝi estas unu el la plej gravaj celoj de turismo en la lando. Turistoj ĉefe iras al plaĝoj aŭ faras ekoturismon. Ĝi estas ŝatata de [[subakvado|subakvistoj]], kiuj vizitas por spekti migrantajn marbestojn.<ref name="BBC">Ward, Terry. 2026. "Six of the world's most extraordinary places to dive". ''BBC Travel''. [https://www.bbc.co.uk/travel/article/20260409-six-of-the-worlds-most-extraordinary-places-to-dive]</ref> ===Agrikulturo=== Pluraj kultivejoj kaj forcejoj ekzistas, kie oni produktadas tomatojn, mangojn, melongenojn, kukurbojn, maizon, kapsiketojn, kapsikojn, kaj melonojn. === Fiŝkaptado === La mortigado de fiŝoj estas alia ĉefa ekonomia aktiveco de la ŝtato. Ĝi estas unu el la ĉefaj liverantoj al [[Usono]], [[Japanujo]], [[Kanado]], [[Islando]], kaj aliaj. === Minado === Salproduktado kaj minado estas farataj en Malsupra Suda Kalifornio de la kolonia epoko ĝis la nuno. En 2019, la [[kupro|kupraj]] minejoj produktis 17 084 tunojn, kio igis ĝin la kvina plej kuproprodukta ŝtato de la lando. Ankaŭ [[zinko]], rokaj aldonaĵoj, argilo, kaj gruzo produktiĝas. En 2019 Malsupra Suda Kalifornio estis la plej produkta ŝtato de la lando por [[sablo]], [[fosforito]], salo kaj [[gipso]].<ref>{{citaĵo el libro|titolo=Anuario Estadístico de la Minería Mexicana, 2020|dato=2021|url=https://www.sgm.gob.mx/productos/pdf/Anuario_2020_Edicion_2021.pdf|alirdato=16-a de septembro 2022|eldonejo=Servicio Geológico Mexicano}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Meksikaj loknomoj]] * [[Laguna-montaraj sekaj arbaroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.gbcs.gob.mx/ Registara retpaĝejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060613103602/http://www.gbcs.gob.mx/ |date=2006-06-13 }} * http://cp.alternativo.net/bcs.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060213171336/http://cp.alternativo.net/bcs.php |date=2006-02-13 }} * http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_bajasur {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050404101127/http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_bajasur |date=2005-04-04 }} * http://www.inegi.gob.mx/geo/default.asp?e=03&c=124 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061001231132/http://www.inegi.gob.mx/geo/default.asp?c=124&e=03 |date=2006-10-01 }} == Referencoj == {{referencoj}} {{mx}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Baja California Sur| ]] 8ft3wshfdx1jzo2x90kbui2gykpl5w4 0 32593 9462544 9072167 2026-08-26T02:20:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462544 wikitext text/x-wiki '''Tokato''' ([[Itala lingvo|itale]] "tuŝata") estas peco de [[klasika muziko]] por [[klavarinstrumento]], ĝenerale emfazanta la lertecon de la ludanto. Pli malofte la nomo aplikiĝas al verkoj por pluraj instrumentoj (la malfermiĝo de la opero ''[[Orfeo]]'' de [[Claudio Monteverdi]] estas notinda ekzemplo). La formo unue aperis en la malfrua [[Renesanca muziko|renesanca]] periodo. Ĝi originis en norda Italio. Kelkaj eldonaĵoj el la 1590-aj jaroj inkluzivas tokatojn de komponistoj kiel [[Girolamo Diruta]], [[Adriano Banchieri]], [[Claudio Merulo]], [[Andrea Gabrieli|Andrea]] kaj [[Giovanni GABRIELI]], [[Luzzasco Luzasschi]] kc. Tio estas klavaraj komponaĵoj, en kiuj unu mano, kaj sekve la alia, ludas virtuozajn rapidaĵojn kaj brilajn kaskadajn tonsinsekvojn kontraŭ akorda akompano en la alia mano. Inter la komponistoj laborantaj en Venecio en tiu tempo estis la juna [[Hans Leo Hassler]], kiu studadis kun la du Gabrieli; li reportis kun si la formon al Germanio. Ĝuste en Germanio ĝi spertis sian plej altan disvolviĝon, kulmine en la verkado de [[Johann Sebastian Bach]] post pli ol cent jaroj. La baroka tokato, komence je [[Girolamo Frescobaldi]], estas pli sekciigita kaj pliigita je longeco, ekstremeco kaj virtuozeco, kompare kun sia renesanca aspekto, kaj atingis kulminon de superabundo egalan al la impona detalo aperanta en la samperioda arkitekturo. Ofte ĝi prezentas rapidajn virtuozaĵojn kaj [[arpeĝo]]jn alternantajn kun akordaj aŭ [[Fugo|fugaj]] partoj. Iafoje mankas regula pulso, kaj preskaŭ ĉiam estas [[Improvizado|improviza]] etoso. Aliaj barokaj komponistoj de tokatoj en la periodo antaŭ Bach inkluzivas [[Michelangelo Rossi]], [[Johann Jakob Froberger]], [[Jan Pieterszoon Sweelinck]], [[Alessandro Scarlatti]], kaj [[Dietrich Buxtehude]]. La tokatoj de Bach okupas lokon inter la plej famaj ekzemploj de la formo. Liaj tokatoj por orgeno estas brilaj improvizaj komponaĵoj, kaj ilin ofte sekvas sendependa [[Fugo|fuga]] movimento. En tiaj okazoj la tokato estas uzata anstataŭ la kutime pli firma [[preludo]]. Liaj tokatoj por klaviceno estas plursekciaj verkoj, kiuj inkluzivas fugan verkadon kiel parton de sia strukturo. Preter la baroka periodo tokatoj troviĝas malpli ofte; tiel [[Robert Browning]] uzis la motivon de tokato de [[Baldassare Galuppi]] por elvoki pensojn de homa pasemeco (vidu ligilon). Estas tamen kelkaj notindaj ekzemploj: [[Robert Schumann]] kaj [[Prokofjev]] ambaŭ verkis tokaton por [[piano]] sola, kaj same faris [[Maurice Ravel]] kiel parton de ''[[Le Tombeau de Couperin]]''. La tokata formo estis tre grava en la franca romantika orgena skolo, kies fundamenton [[Jacques-Nicolas Lemmens]] kreis per sia ''Fanfaro''. Tokatoj en tiu ĉi stilo kutime konsistas el rapidaj akordaj sinsekvoj kombinitaj kun potenca melodio (ofte ludata per la pedalo). La plej famaj ekzemploj estas la fermaj movimentoj de la ''Simfonio n-ro 5'' de [[Charles-Marie Widor]] kaj la Finalo de la ''Simfonio n-ro 1'' de [[Louis Vierne]]. ==Eksteraj ligiloj== {{Projektoj|ReVo=tokat}} Angle: *[http://eir.library.utoronto.ca/rpo/display/poem297.html Robert BROWNING, "Tokato de Galuppi" eldonita 1855] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050908090937/http://eir.library.utoronto.ca/rpo/display/poem297.html |date=2005-09-08 }} e-teksto [[Kategorio:Muzikaj formoj]] aunk9uxjgjp0q2wqnahneornm6kwp8i 0 34259 9462296 238849 2026-08-25T13:21:09Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Leningrada Provinco]] 9462296 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Leningrada Provinco]] 9o5ggoubkmpn1p9789cof3bsfmkt01d 0 34260 9462298 238850 2026-08-25T13:21:29Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Leningrada Provinco]] 9462298 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Leningrada Provinco]] 9o5ggoubkmpn1p9789cof3bsfmkt01d 0 34686 9462477 9382549 2026-08-25T19:28:42Z Cicihwahyuni6 213052 9462477 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Nintendo.svg|eta|Nintendo-logoo]] '''Nintendo ''' ({{lang-ja|任天堂株式会社|t=nintendō kabuŝiki-gajŝa}}; [[hepburne]]: Nintendō Kabushiki-gaisha) estas [[Japanio|japana]] akcia [[kompanio]], mondfama fabrikanto de [[ludilo]]j kaj [[videoludilo]]j. Ĝia ĉefa oficejo situas en Japanio, en [[Kiota gubernio]], en [[Kioto]]. Nntempa direktoro de Nintendo estas [[Shigeru Miyamoto|MIJAMOTO Ŝigeru]]. == Historio == [[Dosiero:Gameboy.jpg|eta|180px|Bildo de [[Game Boy]], granda sukceso de Nintendo]] * [[1889]] [[23-a de septembro]] [[Yamauchi Fusajiro|FUSAĜIRŌ Jamaguĉi]] establis malgrandan entreprenon por fabriki Japanan ludkarton [[Hanafudao]]n . * [[1947]] [[20-a de novembro]] Komenco de la kompanio * [[1959]] Nintendo kontraktis kun [[Disney]] por uzi Disney-ajn rolantojn sur Nintendo-a [[ludkarto]]. La kontrakto sukcesis kaj profitis almenaŭ 600 000 kartoj po 1 jaro. * [[1980]] [[Game & Watch]] * [[1983]] [[Family Computer]] (Famicom) * [[1985]] [[Nintendo Entertainment System]] * [[1989]] [[Game Boy]] * [[1990]] [[Super Family Computer]] (Super Famicom) * [[1991]] [[Super Nintendo Entertainment System]] * [[1996]] [[Nintendo 64]] * [[2001]] [[Game Boy Advance]] * [[2001]] [[Nintendo GameCube]] * [[2003]] [[Game Boy Advance SP]] * [[2004]] [[Nintendo DS]] * [[2004]] [[Game Boy Micro]] * [[2006]] [[Nintendo DS Lite]] * [[2006]] [[Wii]] * [[2011]] [[Nintendo 3DS]] * [[2012]] [[Wii U]] * [[2014]] [[New Nintendo 3DS]] * [[2016]] [[NES Classic Edition]] * [[2017]] [[Nintendo Switch]] == [[Videoludo]]j ludeblaj per Nintendo == <!-- la mallonga listo plene restu, ĉar alikaze iuj biografiaj artikoloj riskas esti "artikolaj orfoj". --> * [[Dark Souls]] * [[Undertale]] * [[:Kategorio:Videoludoj ludeblaj per Nintendo]] * [[:Kategorio:Videoludoj de Nintendo]] == Videoludoj eldonita per Nintendo == <!-- la mallonga listo plene restu, ĉar alikaze iuj biografiaj artikoloj riskas esti "artikolaj orfoj". --> * [[Mario (videoludo)|Mario]] * [[Super Mario World]] * [[Super Smash Bros. Melee]] * [[Donkey Kong]] * [[The Legend of Zelda]] * [[The Legend of Zelda: Ocarina of Time]] * [[Super Mario 64]] * [[Kirby (serio)|Kirby]] * [[Donkey Kong 64]] * [[Pokémon Red kaj Blue]] * [[:Kategorio:Videoludoj de Nintendo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nintendo.co.jp Nintendo Japanio Oficiala Retpaĝo (www.nintendo.co.jp)] * [http://www.nintendo.com Nintendo de Usono Oficiala Retpaĝo (www.nintendo.com)] * [http://www.nintendo-europe.com/ Nintendo Eŭropo Oficiala Retpaĝo (www.nintendo-europe.com)] * [http://www.nintendo.ca/ Nintendo Kanado Oficiala Retpaĝo (www.nintendo.ca)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050208091650/http://www.nintendo.ca/ |date=2005-02-08 }} * [http://www.nintendo.com.au/ Nintendo Aŭstralio Oficiala Retpaĝo (www.nintendo.com.au)] * [http://www.nintendo.no Nintendo Norvegio Oficiala Retpaĝo (www.nintendo.no)] * [http://www.nintendo.se Nintendo Svedio Oficiala Retpaĝo (www.nintendo.se)] * [http://www.nintendo.gr Nintendo Grekio Oficiala Retpaĝo (www.nintendo.gr)] <gallery> Dosiero:Nintendo Headquarters - panoramio.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Nintenda ĉefa stabejo en [[Kioto|Kioto, Japanio]]. --> Dosiero:GameCube-Console-Set.png|<!-- thumb|maldekstra|180px|Nintendo _GameCube_ --> </gallery> {{-}} {{Projektoj|commonscat=Nintendo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nintendo| ]] [[Kategorio:Kioto]] [[Kategorio:Japanaj videoludaj firmaoj]] net25ewnt5yizz6o8bkkhp8ybez1hkc 0 35738 9462556 9456352 2026-08-26T03:35:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462556 wikitext text/x-wiki '''Tradukscienco''' aŭ foje '''traduktologio'''<ref name=":1">Hurtado Albir, Amparo (2001). ''Traducción y Traductología: Introducción a la traductología''. Madrid: Cátedra. <small>ISBN 84-376-1941-6</small>.</ref> aŭ '''tradukaj studoj''', estas branĉo de [[lingvistiko]], kiu studas la [[traduko|tradukado]]n (skriba aktiveco) aŭ interpretadon (buŝa aktiveco) inter lingvoj (precipe fare de homoj). Pri [[komputila tradukado]] (ankaŭ "[[Maŝintradukado|maŝtradukado]]") okupiĝas precipe [[komputila lingvistiko]] kaj [[korpusa lingvistiko]]. Kiel kirurgio, tradukado postulas juĝon, precizecon kaj sperton<ref>(en) Luis Magrinyà, ''[https://wordswithoutborders.org/read/article/2014-02/viva-translation/ Vivu Translation!]'', [[Words Without Borders]], la 1-an de februaro 2014.</ref>. Tradukado estas konvertiĝo de fontlingvo (L1) al cellingvo (L2). Fontoteksto estas la teksto kiun oni tradukas. Lingvo de la fontoteksto nomiĝas fontlingvo (L1). La lingvo en kiun la teksto estas tradukata nomiĝas cellingvo (L2). Tradukscienco rilatas al diversaj tradukaj kampoj: * [[Interpretado (tradukado)|interpretado]], * [[dublado]] * [[lokaĵigo (lingva)]] * [[Literatura tradukisto|literatura tradukado]] * tradukado de [[Kanto|kantoj]] * [[specialigita tradukado]] (tradukoj de scienca kaj teknika tekstoj) * [[Subtekstoj|subtekstigo]]. Estas tri manieroj traduki: * proksima tradukado, * libera tradukado * maŝinhelpata tradukado. [[Traduko|Tradukoj]] konstruas pontojn inter kulturoj, transdonas literaturajn trezorojn kaj donas novan vivon al pensoj naskiĝintaj en aliaj lingvoj. Ĉar tradukscienco estas formo de lingvo-kontakto, ĝi ankaŭ traktas aspekton de la [[interkultura komunikado]], ĉar la plej malfacila tasko dum tradukado situas en la semantika parto de la lingvo kaj sekve ĝiaj frazeologioj kaj ĉiuj eblaj kulturaj aludoj. Ekzemploj estas la terminoj kiuj varias laŭ la sociaj reguloj (ĉefe terminoj pri la socia kaj politika organizo en diversaj civilizacioj, nekompreneblaj sen la kulturhistoriaj scioj) aŭ kiuj ne ekzistas en iuj lingvokomunumoj<ref name=":0">Michel Duc Goninaz, Kelkaj rimarkoj pri la problemoj de tradukado, en : Detlev Blanke, Ulrich Lins, La arto labori kune, Universala Esperanto-Asocio, Rotterdamo, 2010, p. 395-397.</ref>. Specifaj vortumoj kaj tekstoj pri la vivo de la [[esperanto-komunumo]] ankaŭ estas malfacile aŭ tute ne tradukeblaj<ref name=":0" />. Pro ĝia multidisciplina naturo, la tradukologio pruntas multajn [[Koncepto|konceptojn]] kaj [[Procedo|procedojn]] de aliaj studkampoj inter aliaj : [[kompara literaturscienco]], [[informatiko]], [[historio]], [[lingvistiko]], [[filologio]], [[filozofio]], [[socia psikologio]], [[semiotiko]] aŭ [[terminologio]]<ref name=":1" />. La rusa teoriisto de la tradukarto, [[Kornej Ĉukovskij|Kornej Ĉukovski]], skribas jenon en sia libro "''Supera Arto''" (Moskvo, 1963): "''Ĉiu epoko indas la tradukon, kiun ĝi daŭre toleras, kaj ankaŭ la tradukon, kiun ĝi admiras." Post longaj historiaj kaj teoriaj ekskursoj, post multaj konkretaj observoj li konkludas, ke la nocio "ĝusteco" estas ŝanĝebla kaj ke "ĉiu epoko kreas propran imagon pri tio, kion signifas ĝusta traduko.''" == Organizaĵoj == La ĉefaj internaciaj asocioj de tradukistoj kaj interpretistoj estas AIIC, FIT, IAPTI, ATA, WASLI kaj la akademiaj estas CIUTI kaj IATIS. == Traduktrejnado == [[Tradukistoj sen landlimoj]] organizas traduktrejnajn kursojn kiel enkonduko al traduklaboro ene de la platformo: ''Basic Translator Training'' (Baza traduktrejnado) aŭ ''Introduction to Machine Translation and Post Editing'' (Maŝintradukado kaj posta prilaborado) Brazila Muziko organizas traduktrejnajn kursojn kiel enkonduko al tradukado de kantoj kaj helpas trovi la konsilojn tiurilatajn. == Bibliografio == === En Esperanto === En daŭro de jardekoj aperis multaj artikoloj, eseoj, studoj, libroj pri la tradukarto. Pri tiu ĉi grava parto de la Esperanta kulturo verkis plej elstaraj esperantistaj tradukistoj, poetoj, eseistoj: * [[b:Manlibro_pri_tradukado|Manibro pri tradukado]] - Vikilibroj * ''[[Laŭlum]] (Li Shijun), Kurso pri la Traduka Arto de Esperanto'', eldonejo Sinolingua<ref>(eo) Xie Ruifeng, [http://espero.chinareports.org.cn/2023-06/10/content_86956493.htm Okazis memorkunveno por 100-a datreveno de naskiĝo de Laŭlum]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, El Popola Ĉinio, la 10-an de junio 2023.</ref> <ref>(zh) [http://www.chinatoday.com.cn/zw2018/ss/202306/t20230611_800333968.html La 100-a Datreveno de la Naskiĝo de S-ro Li Shijun Okazis en Pekino], China Today, la 11-an de junio 2023.</ref>. * [[Edmond Privat]]: ''[[Esprimo de Sentoj en Esperanto]]'' (1957), * [[Kálmán Kalocsay|Kalman Kalocsay]]: ''[[Kiel Verki kaj Traduki Poemojn]]''(976), * [[Fernando de Diego]]: ''Pri Esperanta Tradukarto''(1979), * K. Kalocsay, G. Waringhien, R. Bernard: ''[[Parnasa Gvidlibro]]'' (1984, tria eldono), * [[Gaston Waringhien]]: ''Ankoraŭ pri la Traduk-arto'' (1983), * [[William Auld]]: ''La Internacia Lingvo kiel Belarta Tradukilo'' (1978), * William Auld: ''Pri la Traduko de Poezio'' (1965), * [[Atanas Atanasov]] - Ada: ''La Arto Traduki'' (1983) * [[Venelin Mitev]] en sia "Tradukarto", gvidlibro pri tradukado (1999), dediĉas krom tekston pri la historio de la tradukarto, ankaŭ ĉapitrojn al la tradukado de [https://docplayer.es/48032402-Praktika-uzado-de-la-internacia-lingvo-por-teknikistoj-ingenieroj-kaj-diversaj-fakuloj.html sciencaj kaj teknikaj tekstoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221119231112/https://docplayer.es/48032402-Praktika-uzado-de-la-internacia-lingvo-por-teknikistoj-ingenieroj-kaj-diversaj-fakuloj.html |date=2022-11-19 }}<ref>(eo) Tradukado de sciencaj kaj teknikaj tekstoj, [https://web.archive.org/web/20060221170533/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tradukarto/15.htm arkivita] de la originalo per [[Wayback Maŝino|Wayback maŝino]], la 5-an de aprilo 2012.</ref>, poezio, prozo, teatraĵoj, al demandoj pri [https://web.archive.org/web/20060221170114/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tradukarto/09.htm stilo], [https://web.archive.org/web/20060221170320/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tradukarto/11.htm neologismoj], [https://web.archive.org/web/20060221170052/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tradukarto/08.htm helpiloj] ktp, sed ankaŭ al la [https://web.archive.org/web/20060221170557/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tradukarto/16.htm devoj kaj rajtoj de tradukistoj].,1991, eld. [[Bulgara Esperanto-Asocio|Bulgara Esperanto-Aoscio]]. *Nina Danylyuk, [https://mail.google.com/mail/u/0/#inbox/WhctKKXHDWpTXxMhjRzbrtNKdMXLclLmwJkhqzWZxnrTZPfQVrmwZHHNPMdXtVWQdswDgXG?projector=1&messagePartId=0.1 La problemo de traduko de la etnaj realaĵoj en la beletraj tekstoj], Informilo [http://aktivulo.net/eo/content/komunikoj-pri-agado. EKO]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (novembro 2021) de ILEI kaj UEA *[[André Albault]], ''Pripenso okaze de tradukado'', eseo p. 18, [[La Gazeto]], n-ro 129, 2007. *[[Detlev Blanke|Blanke, Detlev]], ''Tradukscienco kaj Esperanto - kelkaj aspektoj''", en : C. Kiselman, red., Symposium on Communication across Cultural Boundaries/[[Simpozio]] pri [[interkultura komunikado]], [[Dobřichovice|Dobrichovice]]: [[KAVA-PECH|Kava-Pech]], 2005.<ref>[[Venelin Mitev|Mitev, Venelin]], [https://web.archive.org/web/20060221165810/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tradukarto/06.htm Kiel traduki - ĝuste aŭ libere?] en: [https://web.archive.org/web/20051107214543/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tradukarto.htm Tradukarto]1991, [[Bulgara Esperanto-Asocio]].</ref> *[[André Cherpillod]], ''La Tradukarto kaj Ties Problemoj'', (2003), eld. La Blanchetière. *''Matura tradukarto por matura lingvo''. Recenzo de "La tradukarto kaj ties problemoj" de [[André Cherpillod]] fare de [[Claus J. Günkel|Claus “Nikolao” Günkel]], p. 28, "[[La Gazeto]]", n-ro 114, 2004. *[[Fernando de Diego]] (1979), Pri Esperanta tradukarto === En la angla lingvo === *(en) [[Humphrey Tonkin]] (2010), ''The Translator as Mediator of Cultures'' (La tradukisto kiel peranto de kulturoj)<ref>(en) ''[https://www.goodreads.com/book/show/8906240-the-translator-as-mediator-of-cultures The Translator as Mediator of Cultures]'',Studies in World Language Problems #3, Goodreads, </ref> *(en) Anthony Pym (2010). ''Exploring Translation Theories''. [[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]''. *(en) Jeremy Munday (2008). ''Introducing Translation Studies''. [[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]''. *(en) K. Kaindl, W. Kolb, D.Schlager, ''Literary Translator Studies'' (2021), Benjamins publications *George Steiner (1975). ''After Babel''. Oxford and New York: Oxford University Press. == Vidu ankaŭ == * [[Korpusa lingvistiko]] * [[Korpuso]] * [[Internacia federacio de tradukistoj (FIT)]] * [[Internacia tago pri tradukado]] * [[Juvenes Translatores]] * [[Tradukistoj sen landlimoj]] * [[Eŭropa Societo por Tradukaj Studoj (EST)]] * [[Tradukisto]] * [[Literatura tradukisto]] * [[Traduko]] * [[Terminologio]] * [[TED (prelegoj)#Tradukistoj de TED (antaŭe Malfermita Traduka Projekto - OTP)|TED-tradukistoj]] * [[Korpusa lingvistiko#Tradukstudoj|Kvalito de tradukoj]] * [[Montserrat Franquesa]], profesoro pri tradukologio, [[literatura tradukisto|literatura tradukistino]] kaj esperantistino. * [[Tobiasz Kubisiowski]], esperantisto kiu magistris pri tradukscienco<ref>(eo) [https://www.liberafolio.org/2023/08/11/esperantistaj-recenzantoj-atentas-la-tradukon/ Esperantistaj recenzantoj atentas la tradukon], Libera Folio, 2023-08-11</ref> * [[Komputilizita tradukado]] * ''[[Index Translationum]]'' * [[Traduka Movado|Traduka movado]] * [[Souleymane Bachir Diagne#Tradukarto|Souleymane Bachir Diagne]] * [[Paul Ricoeur#Lingva gastamo|Paul Ricoeur]] * [[Crowdin]] (multlingva tradukado per nuba komputado) * {{iwiki|Netradukeblo|Netradukeblo|ru| Непереводимость}} == Rilataj artikoloj == * [[Interpretado (tradukado)]] * [[Sinkronigo]] (lingva) * [[Supratekstigo]] * [[Subtekstoj]] * [[Maŝintradukado#Tradukiloj al aŭ el esperanto|Maŝintradukado]] * [[Lokaĵigo (lingva)]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|ReVo=tradukologi|ReVo titolo=Tradukologio}} * (en, fr) [http://www.ceatl.eu/ CEATL] : retejo de la Konsilio de la eŭropaj asocioj de literaturaj tradukistoj * (eo) [https://uea.org/aktuale/komunikoj/2021/Mesagxo-de-UEA-okaze-de-Internacia-Tradukada-Tago-2021 Mesaĝo de UEA okaze de Internacia Tradukada Tago 2021], Gazetara Komuniko de UEA, N-ro 986 (2021-09-30) * (angla) ''[https://elearn.translatorswb.org/course/view.php?id=16 Basic Translator Training]'' (Baza traduktrejnado) aŭ ''[https://elearn.translatorswb.org/course/view.php?id=12 Introduction to Machine Translation and Post Editing]'' (Maŝintradukado kaj posta prilaborado) * (angla) [https://www.slideshare.net/slideshow/some-strategies-of-translating-culturally-bound-expressions-and-words/31661031 Pri strategioj traduki kulturligitajn esprimojn] * (eo) [https://www.liberafolio.org/2023/08/11/esperantistaj-recenzantoj-atentas-la-tradukon/ Esperantistaj recenzantoj atentas la tradukon], Libera Folio, 2023-08-11 * (eo) [https://www.brazilamuziko.com/p/kurso-de-tradukado.html Brazila Muziko kun ligiloj al retejoj kun konsiloj por kantotradukado] * (eo) [http://www.tekstoj.nl/esperanto/artikoloj/terminaro.htm Terminareto pri tradukado] == Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Tradukoscienco| ]] hhd3x0lbfhg5avu0heytmnvmaqv6xs5 0 38973 9462351 8613160 2026-08-25T14:20:57Z Sj1mor 12103 9462351 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}'''PCI-Express''' - estas buso normigata far [[PCI-SIG]]. La buso antaŭ normigo titoliĝis '''3GIO'''. La buso ne estas kongrua al buso [[PCI]]. '''PCI-Express''' estas seria buso komutata laŭ arkitekturo ''punkto-punkto''. La buso estas tre variebla, ĉar por transdono de datumoj eblas uzi 1, 2, 4, 8, 16 kaj 32 liniojn. == Teknika priskribo de buso '''PCI-Express 32-bit''' == * frekvenco: 250 MHz; * traifiko:1,6 GB ds; * 32-bita; * 32 liniojn; <gallery> Dosiero:PCI-Express-Bus.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Ein_ PCI-Express-_Anschluss_ _mit_ 16 _Lanes_ --> Dosiero:PCI-Express-Bus-1-lane.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Ein_ PCI-Express-_Anschluss_ _mit_ _einer_ _Lane_ --> Dosiero:Gigabyte GV-NX62TC256D8 Rev 1.0.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|PCI-Express [[_Grafikkarte_]] --> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[ISA]] * [[AGP]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|komputiko}} [[Kategorio:Busoj]] cr3t520ufw6gza7ewgpd5da1sqfejzo 0 41008 9462368 9447874 2026-08-25T14:36:59Z Sj1mor 12103 9462368 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita 3 monatojn pli frue. Danke al tio la komunikado inter la du urbopartoj iĝis 2–3-pble pli rapida<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{l-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Konstruado de la gastokorto en la urbo komenciĝis la {{JULGREGDATO|19|5|1821|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj estis finita en 1834. La nuna Komercejo origine estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo<ref name="по Сретенской18"/>. En la 1970-aj tie funkciis vendejo "Infana Mondo" ({{l-ru|Детский мир}}). En julio 2016 komenciĝis restaŭrado kaj rekonstruado de la ejo kaj en aŭgusto 2017 la muzeo estis malfermita. Sur areo je {{unuo|360|m|2}} aperis daŭra kaj provizoraj ekspozicioj, suvenira butiko kaj kafejo "En Sretenskaja" ({{l-ru|На Сретенской}}, do ''En la Kandelfesta strato'')<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/237848.html | titolo = "Торговые ряды" в Ялуторовске позволят гостям увидеть множество интересных экспонатов | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Бабенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171222102711/https://t-l.ru/237848.html | arkivdato = 2017-12-22 | citaĵo = }}</ref>. Dum la rekonstruo oni forigis masivajn ferajn ŝutrojn por videbligi arkajn fenestrojn. La kafejo estis lokita en la sama ejo, kie en la 1990-aj jaroj funkciis la unua en la urbo bakejo, produktinta [[bastonpano]]jn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/205029.html | titolo = "Детский мир" меняет профиль | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-01-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En la lernejo de la 2-a grado lernis [[Pavel Fitin]], estonta estro de la spionservo de Sovetunio en 1939–1946. Li naskiĝis en vilaĝo [[Oĵogino (Kurgana provinco)|Oĵogino]] ([[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]]) en 1907, finis lernejon en Jalutorovsko kaj ĉi tie iĝis membro de [[komsomolo]], kion atestas memortabulo el nigra marmoro instalita la {{daton|14|8|2014}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/179521.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память чекиста Павла Фитина | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Владимир Беседа | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20141019202956/https://t-l.ru/179521.html | arkivdato = 2014-10-19 | citaĵo = }}</ref>. Samtempe tie lernis [[German Tarasov]], komandestro de la 249-a pafista divizio (1-a formiĝo), kion atestas memortabulo el nigra marmoro. Post la Dua mondmilito tie funkciis sepjara lernejo N 7, kiun frekventis infanoj de apudaj kvartaloj, inkluzive de vilaĝo Lesosplav ([[Flosigado]]), situinta trans rivero Tobolĉik (Toboleto)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/215662.html | titolo = За партой шесть десятков лет назад | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Кравченко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180207124233/https://tyumedia.ru/215662.html | arkivdato = 2018-02-17 | citaĵo = }}</ref>. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris la ejon kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj<ref name="Каким будет дом-музей"/>. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko de Solomon Ajzenŝtadt, rabeno de Jalutorovsko kaj Tjumeno. Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado. Interalie tie loĝis familio de Sergej Antonov, ministro de vianda kaj lakta industrioj de Sovetunio en 1965–1984<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/198413.html | titolo = Дом-музей предпринимателя и мецената Саввы Мамонтова появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-10-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151025130606/https://t-l.ru/198413.html | arkivdato = 2015-10-25 | citaĵo = }}</ref><ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === {{ĉefartikolo|Strato Revolucio (Jalutorovsko)}} En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 52 sidas redakcio de la ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kiu origine nomiĝis "Kolĥoza Vero" ({{l-ru|Колхозная правда}}). La {{daton|5|5|2017}} sur la konstruaĵo estis solene inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro omaĝe al la redakcianoj, partoprenintaj la [[Dua mondmilito|Duan mondmiliton]]. La ceremonion partoprenis veterano de tiu milito Nikolaj Sokolov. Apude surmure aperis grafitio, bildiganta estontan redaktoron Nikolaj Jermilov en militista uniformo skribi ion surpapere — ĝi estas kreita surbaze de foto el la redakcia arĥivo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/225913.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о журналистах-фронтовиках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-05-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170505084913/https://t-l.ru/225913.html | arkivdato = 2017-05-05 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso, fondita la {{daton|9|11|1927}} kadre de regionografa sekcio ĉe la urba librejo kaj en 1996 transformita je la Jalutorovska Muzea Komplekso<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]], translokita tien en 1959<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/150376.html | titolo = Музей в Ялуторовске больше, чем музей | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskoje Bogatstvo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150514015839/https://tyumedia.ru/150376.html | arkivdato = 2015-05-14 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocisto Kolmakov. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Nun ĝi funkcias de majo ĝis la fino de septembro, sed oni planas fari ĝin vizitebla tutjare<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/323518.html | titolo = Концепцию нового городского сада разработают в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Карандашева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220623234405/https://t-l.ru/323518.html | arkivdato = 2022-06-23 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Sekvas kruciĝo kun strato Tjumenskaja (Tjumena), kie dekstre staras unuetaĝa brika domo (strato Tjumenskaja, 52), konstruita en 1912 por la urbaj dumao kaj administracio ({{l-ru|городская управа}}). En sovetia periodo tie funkciis tipografio, poste cirka studio "Romantikulo" ({{l-ru|Романтик}}), aktuale — plurfunkcia centro de ŝtataj servoj "Miaj Dokumentoj". En 2013 dum riparado oni trovis sub la tegmento dokumentojn de la Jalutorovska Distrikta Juĝejo, urbaj dumao kaj administracio kaj poŝtejo, transdonitaj al loka muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | titolo = Белые, красные — кто их разберёт... | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250813213818/https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | arkivdato = 2025-08-13 | citaĵo = }}</ref>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}, spektantoj de la unua filmo estis ĝiaj konstruistoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/215197.html | titolo = Кинотеатр в Ялуторовске вновь откроется 30 ноября | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-09-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160927131241/https://t-l.ru/215197.html | arkivdato = 2016-09-27 | citaĵo = }}</ref>. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. === Strato Novikov === En okcidenta parto de la strato troviĝas Verda bulvardo, kiun oni planas transformi je galerio de eminentaj urbanoj. La {{daton|27|6|2019}} tie aperis busto de negocisto Aleksandr Balakŝin fare de Vladimir Ŝarapov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/265993.html | titolo = Бюст купца Александра Балакшина появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190821093430/https://t-l.ru/265993.html | arkivdato = 2019-08-21 | citaĵo = }}</ref>. Samjare la artisto eklaboris pri busto de negocistino Jekaterina Guseva. Ties portreto mankis, do li kreis imagitan personon dum la aŭtoritatoj petis la urbanojn helpi pri eltrovo de fotoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/272018.html | titolo = Память купчихи Екатерины Гусевой планируют увековечить в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-10-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191119172817/https://t-l.ru/272018.html | arkivdato = 2019-11-19 | citaĵo = }}</ref>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En marto — decembro 1917 en la urbo estis eldonata ĵurnalo "[[:Commons:Category:Narodnaya Volya (newspaper in Yalutorovsk)|Popola Volo]]" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato. Ĝia redakcio konsistis precipe el [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj subtenis la [[Provizora Registaro de Rusio|Provizoran Registaron]] kaj kontraŭis la [[bolŝevistoj]]n. En majo 1917 en la urbo estis fondita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon, Olga Petrovna Bogorodskaja, Ŝmejil ({{l-ru|Шмейль}}). Sed en julio estis fondita alia grupo, subestre de I. S. Korkin, la redaktoro de "Popola Volo", kaj veterano de la partio Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ^{[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]}, la unua redaktoro de "Popola Volo"<ref name="Popola Volo71">{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_71,_24_ноября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 71 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-24 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|12|8|1917}} "Popola Volo" informis ke en la urbo estis establita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de I. S. Korkin kaj Marfa Dmitrijevna Ĉukavina kiel sekretario. Al la grupo aliĝis proksimume 20 membroj. Ĝi informis ke ties fondon iniciatis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Al ĝi aliĝis la Jemurtla grupo kun sama nombro de la membroj, kaj ambaŭ petis aliĝon al la gubernia organizaĵo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_45,_12_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 45 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-12 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Baldaŭ estiĝis konflikto kadre de kiu la unua grupo subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon kaj Olga Petrovna Bogorodskaja forte kontraŭis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko, pridubis lian revolucian biografion kaj eĉ agitadis kontraŭ partia listo dum baloto al la [[Rusia Konstitucifara Asembleo]]. La {{daton|1|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita artikolo, kritikanta tiun ĉi konduton kaj konfirmanta revoluciajn meritojn de Ivanickij-Vasilenko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_67,_02_ноября.pdf | titolo = Политическое хулиганство | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 67 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-02 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tamen ĝuste li etis elektita kiel kandidato al la Rusia Konstitucifara Asembleo fare de loka partia grupo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_68,_05_ноября.pdf | titolo = Тобольский избирательный округ | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 68 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-05 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|24|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita oficiala decido de la Tobolska gubernia Komitato de la Partio de Socialistoj-Revoluciuloj, ke sole grupo de Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj I. S. Korkin estas oficiale agnoskita de la partio dum la grupo de Jurij Eglon kaj Olga Bogorodskaja estas nepartia kaj malfondenda<ref name="Popola Volo71"/>. Baldaŭ estiĝis konflikto inter la distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj [[Stanislav Groĥovskij]], prezidanto de la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiu eĉ estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|1|10|1917}} surbaze de progimnazio malfermiĝis dimanĉa lernejo por plenkreskuloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_56,_21_сентября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 56 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-09-21 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la 1930-aj oni decidis krei en Jalutorovsko produktejojn de nutraĵoj kaj konstruaj materialoj. La {{daton|23|2|1936}} ekfunkciis fabriko de seka lakto, konstruita laŭ ordono N 443 de la Popola Komisariato de Nutraĵindustrio de Sovetunio. Ĝi produktis ĉefe sengrasigitan lakton kaj kazeinon. En 1938 aldoniĝis produktado de ova pulvoro, laktokonservaĵoj kaj butero, inkluzive de tiuj fandita kaj ĉokolada. Dum la Dua mondmilito ekfunkciis produktado de plantotrinkaĵoj ("[[Malto (bierfarejo)|malta]] lakto"). Vintre 1942 komenciĝis sendado de seka lakto, seka acidlakto kaj ova pulvoro al la sieĝita Leningrado. En 1953 la fabriko estis transformita je la Jalutorovska Lakta-Konserva Fabriko. Fine de la 1960-aj ĝi estis grave rekonstruita kaj ricevis statuson de kombinato, unu el plej grandaj de tiu ĉi tipo en Sovetunio. En 1970-aj komenciĝis produktado de [[kondensita lakto]], kiu iĝis speciale populara<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/293717.html | titolo = Сухое молоко для Ленинграда | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-07-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250908092524/https://tyumedia.ru/293717.html | arkivdato = 2025-09-08 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo sur granda pato farita sur la Jalutorovska Ripara Fabriko, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis novan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2017 oni unuan fojon sukcesis transversi la patkukon, kvankam ĝi iom fendiĝis kaj rompiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/222545.html | titolo = В Ялуторовске на Масленицу впервые удалось перевернуть трехметровый блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170227120043/https://t-l.ru/222545.html | arkivdato = 2017-02-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. La {{daton|25|6|2022}} estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}. Ĝin faris teamo de lokaj komercistoj, laborintaj 4 horojn; patkuko de la dua teamo estis 8 cm malpli granda<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/325519.html | titolo = Самый большой блин в России испекли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Анжела Лебедева | redaktinto = | dato = 2022-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220625135217/https://t-l.ru/325519.html | arkivdato = 2022-06-25 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Sporto == Stadiono "Junost" ({{l-ru|Юность}}, do ''Junaĝo'') troviĝas en strato Karmaluk, ĉe orienta flanko de la [[Decembrista bosko]]. En 2019–2020 ĝi estis komplete rekonstruita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/268606.html | titolo = Более тридцати восьми миллионов рублей направлено из областного бюджета на реконструкцию стадиона Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-08-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190824065405/https://t-l.ru/268606.html | arkivdato = 2019-08-24 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias sportejo "Delfin" ({{l-ru|Дельфин}}) kun naĝejo kaj ekzercejo, malfermita en strato Mendelejev en la {{daton|7|7|2022}}. La urbanoj voĉdonis por ĝia konstruado en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/326108.html | titolo = Новый бассейн с фитнес-залом открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220809134758/https://t-l.ru/326108.html | arkivdato = 2022-08-09 | citaĵo = }}</ref> kaj en [[junio 2020]] ĝi komenciĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/284087.html | titolo = В Ялуторовске начали строить крытый бассейн | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200610083824/https://t-l.ru/284087.html | arkivdato = 2020-06-10 | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko, kie ekfunkciis orfejo-internulejo N 87. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|23|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov<ref name="В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/190476.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области, принявших детей в годы войны | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Шевцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-04-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260530172121/https://t-l.ru/190476.html | arkivdato = 2026-05-30 | citaĵo = }}</ref>. === Decembrista bosko === {{Ĉefartikolo|Decembrista bosko}} [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|[[Decembrista bosko]]. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo [[Decembrista bosko]] ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. === Parko de Aleksandr Kaul === La parko estis kreita en 1958 laŭ iniciato de Aleksandr Kaul de la fabriko de seka lakto. Ĝi situas en translinia urboparto inter la stratoj Sovetskaja, Zeljonij, Pavlik Morozov, Komsomolskaja, Sirin. Oni plantis 9 mil acerojn, fraksenojn, betulojn ktp. En 2020 ĝi estis elektita de urbanoj kiel prioritata por plibeligo kaj rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/279859.html | titolo = Ялуторовчане выбрали парк Кауля для благоустройства | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200416172246/https://t-l.ru/279859.html | arkivdato = 2020-04-16 | citaĵo = }}</ref>. === Skvaro de Julia Drunina === La {{daton|22|7|2017}} oni plantis ĉerizujojn en la skvaro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/229528.html | titolo = Вишневая аллея появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170719072430/https://t-l.ru/229528.html | arkivdato = 2017-06-19 | citaĵo = }}</ref>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalaas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, kunfondinto de la muzeo kaj ĝia direktoro en 1930–1947<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. Monumento omaĝe al la batalantoj de la 1276-a artileria regimento de la 384-a pafista divizio estis instalita en strato Sovetskaja la {{daton|8|9|2020}} laŭ iniciato de regionografo Pavel Beloglazov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/289838.html | titolo = Монумент в память о бойцах 1276 полка установили в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-09-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200917080638/https://t-l.ru/289838.html | arkivdato = 2020-09-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM^{[[:en:Grader|en]]}, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. En 2007 surbaze de produktejo de la urba nutraĵkombinato ({{l-ru|горпищекомбинат}}) estis kreita sukeraĵeja fabriko "Kuraĵ" (Kuraĝo), kiu produktis la unuajn manĝaĵojn en 2008<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/249382.html | titolo = Александр Моор: фабрика "Кураж" появилась благодаря хорошей инвестиционной среде | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дарья Казакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211202041916/https://t-l.ru/249382.html | arkivdato = 2021-12-02 | citaĵo = }}</ref>. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon en la translinia urboparto de la dua korpuso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 en triĉambra ligna domo malfermiĝis infana muziklernejo, kie oni instruis ludi [[bajano]]n kaj [[pianego]]n<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/341540.html | titolo = Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161909/https://t-l.ru/341540.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] muziklernejo estis unuigitata kun ĝi. Ekde [[februaro 2017]] ĝi nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 2023 en ĝi lernis {{unuo|1000}} infanoj<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет"/>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{l-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Transporto == La {{daton|21|10|2014}} estis malfermita nova ponto trans Tobolo je la 78-a km de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] en sudorienta urborando. La antaŭa ponto estis konstruita en 1987 kaj ekde 2005 malkongruis al la normoj pro eluziteco kaj trioble pli granda ŝarĝo ol estis planite origine. Samtempe oni larĝigis la ponton ĝis 4 vojstrioj kaj kreis tonelan [[Eksternivela vojkruciĝo|eksternivelan vojkruciĝon]] por ebligi sekurajn turnojn al vilaĝo Pamjatnoje kaj Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/182614.html | titolo = Владимир Якушев: открытие моста через Тобол - знаковое событие для региона | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Наталья Плотникова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171004063738/https://t-l.ru/182614.html | arkivdato = 2017-10-04 | citaĵo = }}</ref>. La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] hwoszd9jzt8fv5wtf6nknm5gj0wp6dc 9462576 9462368 2026-08-26T04:24:46Z Sj1mor 12103 9462576 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. La norda parto, situanta trans la fervojo, nomiĝas la ''translinia'' ({{l-ru|залинейная|t=zalinejnaja}}) kaj estis prikonstruita pli malfrue. Ĝi formiĝis en la 20-a jarcento, sed nun tie loĝas 13 mil homoj, do triono de la urbanoj. La {{daton|24|6|2023}} estis malfermita viadukto trans la fervojo, kuniginta la du urbopartojn ĉe la stratoj Krasnoarmejskaja (sude) kaj Sirin (norde). La konstruaĵo havas longecon pli ol 2,1 km, el kiuj la viadukto mem — 354 metroj. Ĝi estis konstruita ekde 2022 de la tjumena kompanio "Mostostroj-11" kaj finita 3 monatojn pli frue. Danke al tio la komunikado inter la du urbopartoj iĝis 2–3-oble pli rapida<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/344329.html | titolo = В Ялуторовске запустили движение по новому путепроводу | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Оксана Корнеенкова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230624225027/https://t-l.ru/344329.html | arkivdato = 2023-06-24 | citaĵo = }}</ref>. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} Botanikisto Miĥail Sijazov, veninta de Omsko en julio 1889, priskribis la urbon tiel: {{Citaĵo |teksto = Situo de la eta Jalutorovsko estas sufiĉe alloga. La urbo estas konstruita rande de la granda, iom ondeca ebenaĵo, 1½ verstojn for de [[Tobolo]], kaj apartiĝas de la rivero per larĝa, malalta kaj malseka herbejo, ĉiujare inundata de printempa akvo. De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al Tjumeno, la alia al Iŝimo kaj Omsko. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. [...] Ĉirkau Jalutorovsko estas multe da marĉoj; la plej granda el ili estas Pustoŝkino sur ebenaĵo okcidente de la urbo; longecon ĝian oni difinas proksimume je 10 verstoj. Herbejo inter la urbo kaj la rivero estas distranĉita je marĉoj kaj lagetoj. [...] La tuta dekstra bordo estas dense superkreskita je saliko, borderanta per verda muro bonegajn [[inundebenaĵo]]jn — urbaj kaj kamparanaj falĉejoj. La vojo al tiuj ĉi falĉejoj iras ĉe aleo de salikaj arbustoj dekstren de pramejo; kaj se oni veturos maldekstren, oni venos al loko, distranĉita je malaltaĵoj superkreskitaj je malalta betularo, salikaro kaj tremolaro. Printempe Tobolo elbordiĝas je grandega areo, atingas la urbon, sed la altaĵojn ĝi ne inundas. Laŭ la tuta dekstra bordo etendiĝas vico da lagoj: Vasiliskino, Stariĉka [Malnova Riverujo], Kalaĉik [Bulketo], Pritĉina jama [Pritĉin-kavo], Sumki [Sakoj], Krivoje [Kurba] kun apartiĝinta de ĝi Kamiŝinoje [Scirpa], Saĥarnoje [Sukera], Osinovo [Tremola]. |aŭtoro = [[Miĥail Sijazov]] |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj [1892]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Местоположение маленького Ялуторовска весьма привлекательно. Город построен на краю обширной, слегка волнистой равнины, в 1½ верстах от Тобола, и отделяется от реки широким, низменным и сырым лугом, ежегодно заливаемым весенней водой. С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. [...] В окрестностях Ялуторовска много болот; наибольшее из них есть Пустошкино на равнине к западу от города; длину его определяют верст в 10. Луг между городом и рекою весь изрезан болотами и озерками. [...] Весь правый берег густо зарос тальником, окаймляющим зеленой стеною роскошные поёмные луга — городские и крестьянские покосы. Дорога на эти покосы идет аллеей ивовых кустов направо от перевоза; а если возьмешь налево, попадешь в местность, пересеченную увалами, заросшими мелким березняком, тальником и осинником. Весною Тобол разливается на громадное пространство, доходит до самого города, но увалов не топит. По всему правому берегу тянется ряд озер: Василискино, Старичка, Калачик, Каланово, Притчина яма, Сумки, Кривое с отделившимся от него Камышным, Сахарное, Осиново. }} === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{l-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Konstruado de la gastokorto en la urbo komenciĝis la {{JULGREGDATO|19|5|1821|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} kaj estis finita en 1834. La nuna Komercejo origine estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo<ref name="по Сретенской18"/>. En la 1970-aj tie funkciis vendejo "Infana Mondo" ({{l-ru|Детский мир}}). En julio 2016 komenciĝis restaŭrado kaj rekonstruado de la ejo kaj en aŭgusto 2017 la muzeo estis malfermita. Sur areo je {{unuo|360|m|2}} aperis daŭra kaj provizoraj ekspozicioj, suvenira butiko kaj kafejo "En Sretenskaja" ({{l-ru|На Сретенской}}, do ''En la Kandelfesta strato'')<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/237848.html | titolo = "Торговые ряды" в Ялуторовске позволят гостям увидеть множество интересных экспонатов | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Бабенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171222102711/https://t-l.ru/237848.html | arkivdato = 2017-12-22 | citaĵo = }}</ref>. Dum la rekonstruo oni forigis masivajn ferajn ŝutrojn por videbligi arkajn fenestrojn. La kafejo estis lokita en la sama ejo, kie en la 1990-aj jaroj funkciis la unua en la urbo bakejo, produktinta [[bastonpano]]jn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/205029.html | titolo = "Детский мир" меняет профиль | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-01-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En la lernejo de la 2-a grado lernis [[Pavel Fitin]], estonta estro de la spionservo de Sovetunio en 1939–1946. Li naskiĝis en vilaĝo [[Oĵogino (Kurgana provinco)|Oĵogino]] ([[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]]) en 1907, finis lernejon en Jalutorovsko kaj ĉi tie iĝis membro de [[komsomolo]], kion atestas memortabulo el nigra marmoro instalita la {{daton|14|8|2014}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/179521.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память чекиста Павла Фитина | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Владимир Беседа | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20141019202956/https://t-l.ru/179521.html | arkivdato = 2014-10-19 | citaĵo = }}</ref>. Samtempe tie lernis [[German Tarasov]], komandestro de la 249-a pafista divizio (1-a formiĝo), kion atestas memortabulo el nigra marmoro. Post la Dua mondmilito tie funkciis sepjara lernejo N 7, kiun frekventis infanoj de apudaj kvartaloj, inkluzive de vilaĝo Lesosplav ([[Flosigado]]), situinta trans rivero Tobolĉik (Toboleto)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/215662.html | titolo = За партой шесть десятков лет назад | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Кравченко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-10-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180207124233/https://tyumedia.ru/215662.html | arkivdato = 2018-02-17 | citaĵo = }}</ref>. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris la ejon kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj<ref name="Каким будет дом-музей"/>. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko de Solomon Ajzenŝtadt, rabeno de Jalutorovsko kaj Tjumeno. Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado. Interalie tie loĝis familio de Sergej Antonov, ministro de vianda kaj lakta industrioj de Sovetunio en 1965–1984<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/198413.html | titolo = Дом-музей предпринимателя и мецената Саввы Мамонтова появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-10-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151025130606/https://t-l.ru/198413.html | arkivdato = 2015-10-25 | citaĵo = }}</ref><ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === {{ĉefartikolo|Strato Revolucio (Jalutorovsko)}} En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 52 sidas redakcio de la ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kiu origine nomiĝis "Kolĥoza Vero" ({{l-ru|Колхозная правда}}). La {{daton|5|5|2017}} sur la konstruaĵo estis solene inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro omaĝe al la redakcianoj, partoprenintaj la [[Dua mondmilito|Duan mondmiliton]]. La ceremonion partoprenis veterano de tiu milito Nikolaj Sokolov. Apude surmure aperis grafitio, bildiganta estontan redaktoron Nikolaj Jermilov en militista uniformo skribi ion surpapere — ĝi estas kreita surbaze de foto el la redakcia arĥivo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/225913.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о журналистах-фронтовиках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-05-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170505084913/https://t-l.ru/225913.html | arkivdato = 2017-05-05 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso, fondita la {{daton|9|11|1927}} kadre de regionografa sekcio ĉe la urba librejo kaj en 1996 transformita je la Jalutorovska Muzea Komplekso<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]], translokita tien en 1959<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/150376.html | titolo = Музей в Ялуторовске больше, чем музей | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskoje Bogatstvo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150514015839/https://tyumedia.ru/150376.html | arkivdato = 2015-05-14 | citaĵo = }}</ref>. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocisto Kolmakov. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Nun ĝi funkcias de majo ĝis la fino de septembro, sed oni planas fari ĝin vizitebla tutjare<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/323518.html | titolo = Концепцию нового городского сада разработают в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Карандашева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-05-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220623234405/https://t-l.ru/323518.html | arkivdato = 2022-06-23 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Sekvas kruciĝo kun strato Tjumenskaja (Tjumena), kie dekstre staras unuetaĝa brika domo (strato Tjumenskaja, 52), konstruita en 1912 por la urbaj dumao kaj administracio ({{l-ru|городская управа}}). En sovetia periodo tie funkciis tipografio, poste cirka studio "Romantikulo" ({{l-ru|Романтик}}), aktuale — plurfunkcia centro de ŝtataj servoj "Miaj Dokumentoj". En 2013 dum riparado oni trovis sub la tegmento dokumentojn de la Jalutorovska Distrikta Juĝejo, urbaj dumao kaj administracio kaj poŝtejo, transdonitaj al loka muzeo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | titolo = Белые, красные — кто их разберёт... | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Pravda | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250813213818/https://tyum-pravda.ru/2017/07/12/belye-krasnye-kto-ikh-razberjot/ | arkivdato = 2025-08-13 | citaĵo = }}</ref>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}, spektantoj de la unua filmo estis ĝiaj konstruistoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/215197.html | titolo = Кинотеатр в Ялуторовске вновь откроется 30 ноября | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-09-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160927131241/https://t-l.ru/215197.html | arkivdato = 2016-09-27 | citaĵo = }}</ref>. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. === Strato Novikov === En okcidenta parto de la strato troviĝas Verda bulvardo, kiun oni planas transformi je galerio de eminentaj urbanoj. La {{daton|27|6|2019}} tie aperis busto de negocisto Aleksandr Balakŝin fare de Vladimir Ŝarapov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/265993.html | titolo = Бюст купца Александра Балакшина появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190821093430/https://t-l.ru/265993.html | arkivdato = 2019-08-21 | citaĵo = }}</ref>. Samjare la artisto eklaboris pri busto de negocistino Jekaterina Guseva. Ties portreto mankis, do li kreis imagitan personon dum la aŭtoritatoj petis la urbanojn helpi pri eltrovo de fotoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/272018.html | titolo = Память купчихи Екатерины Гусевой планируют увековечить в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-10-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20191119172817/https://t-l.ru/272018.html | arkivdato = 2019-11-19 | citaĵo = }}</ref>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En marto — decembro 1917 en la urbo estis eldonata ĵurnalo "[[:Commons:Category:Narodnaya Volya (newspaper in Yalutorovsk)|Popola Volo]]" ({{l-ru|Народная воля}}), organo de la Jalutorovska Distrikta Ekzekutiva Komitato. Ĝia redakcio konsistis precipe el [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj subtenis la [[Provizora Registaro de Rusio|Provizoran Registaron]] kaj kontraŭis la [[bolŝevistoj]]n. En majo 1917 en la urbo estis fondita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon, Olga Petrovna Bogorodskaja, Ŝmejil ({{l-ru|Шмейль}}). Sed en julio estis fondita alia grupo, subestre de I. S. Korkin, la redaktoro de "Popola Volo", kaj veterano de la partio Aleksandr Ivanickij-Vasilenko ^{[[:ru:Иваницкий-Василенко, Александр Алексеевич|ru]]}, la unua redaktoro de "Popola Volo"<ref name="Popola Volo71">{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_71,_24_ноября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 71 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-24 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|12|8|1917}} "Popola Volo" informis ke en la urbo estis establita grupo de socialistoj-revoluciuloj subestre de I. S. Korkin kaj Marfa Dmitrijevna Ĉukavina kiel sekretario. Al la grupo aliĝis proksimume 20 membroj. Ĝi informis ke ties fondon iniciatis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko. Al ĝi aliĝis la Jemurtla grupo kun sama nombro de la membroj, kaj ambaŭ petis aliĝon al la gubernia organizaĵo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_45,_12_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 45 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-12 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Baldaŭ estiĝis konflikto kadre de kiu la unua grupo subestre de Jurij Ivanoviĉ Eglon kaj Olga Petrovna Bogorodskaja forte kontraŭis Aleksandr Ivanickij-Vasilenko, pridubis lian revolucian biografion kaj eĉ agitadis kontraŭ partia listo dum baloto al la [[Rusia Konstitucifara Asembleo]]. La {{daton|1|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita artikolo, kritikanta tiun ĉi konduton kaj konfirmanta revoluciajn meritojn de Ivanickij-Vasilenko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_67,_02_ноября.pdf | titolo = Политическое хулиганство | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 67 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-02 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tamen ĝuste li etis elektita kiel kandidato al la Rusia Konstitucifara Asembleo fare de loka partia grupo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_68,_05_ноября.pdf | titolo = Тобольский избирательный округ | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 68 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-11-05 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|24|11|1917}} en "Popola Volo" estis publikigita oficiala decido de la Tobolska gubernia Komitato de la Partio de Socialistoj-Revoluciuloj, ke sole grupo de Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj I. S. Korkin estas oficiale agnoskita de la partio dum la grupo de Jurij Eglon kaj Olga Bogorodskaja estas nepartia kaj malfondenda<ref name="Popola Volo71"/>. Baldaŭ estiĝis konflikto inter la distrikta komisaro Aleksandr Ivanickij-Vasilenko kaj [[Stanislav Groĥovskij]], prezidanto de la Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiu eĉ estis arestita laŭ decido de loka juĝejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_50,_29_августа.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 50 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-08-29 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|1|10|1917}} surbaze de progimnazio malfermiĝis dimanĉa lernejo por plenkreskuloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Народная_воля_(Ялуторовск)._1917,_№_56,_21_сентября.pdf | titolo = Хроника | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Народная воля | volumo = | numero = 56 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1917-09-21 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la 1930-aj oni decidis krei en Jalutorovsko produktejojn de nutraĵoj kaj konstruaj materialoj. La {{daton|23|2|1936}} ekfunkciis fabriko de seka lakto, konstruita laŭ ordono N 443 de la Popola Komisariato de Nutraĵindustrio de Sovetunio. Ĝi produktis ĉefe sengrasigitan lakton kaj kazeinon. En 1938 aldoniĝis produktado de ova pulvoro, laktokonservaĵoj kaj butero, inkluzive de tiuj fandita kaj ĉokolada. Dum la Dua mondmilito ekfunkciis produktado de plantotrinkaĵoj ("[[Malto (bierfarejo)|malta]] lakto"). Vintre 1942 komenciĝis sendado de seka lakto, seka acidlakto kaj ova pulvoro al la sieĝita Leningrado. En 1953 la fabriko estis transformita je la Jalutorovska Lakta-Konserva Fabriko. Fine de la 1960-aj ĝi estis grave rekonstruita kaj ricevis statuson de kombinato, unu el plej grandaj de tiu ĉi tipo en Sovetunio. En 1970-aj komenciĝis produktado de [[kondensita lakto]], kiu iĝis speciale populara<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/293717.html | titolo = Сухое молоко для Ленинграда | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2025-07-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250908092524/https://tyumedia.ru/293717.html | arkivdato = 2025-09-08 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Kulturo == Jalutorovsko havas statuson de la ''patkuka ĉefrubo de Rusio'' ({{l-ru|блинная столица России}}). La ideo aperis en 2007 kiam dum la [[Butera Semajno]] oni decidis baki grandan patkukon. La plado estis bakita surstrate dum la festo sur granda pato farita sur la Jalutorovska Ripara Fabriko, sed transversi ĝin oni malsukcesis — la delikata patkuko rompiĝis. La iniciantoj daurigis la klopodojn kaj en 2016 kreis novan paton kun diametro {{unuo|270|cm}} kaj malaltaj randaĵoj, tamen tio ne donis fruktojn. En 2017 oni unuan fojon sukcesis transversi la patkukon, kvankam ĝi iom fendiĝis kaj rompiĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/222545.html | titolo = В Ялуторовске на Масленицу впервые удалось перевернуть трехметровый блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Борис Олейник | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170227120043/https://t-l.ru/222545.html | arkivdato = 2017-02-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2019 estis farita nova pato kun diametro {{unuo|3,02|metroj}}, kio je 32 cm superis grandecon de la pato de Tambovo, kie en 2015 estis farita patkuka rekordo. Tiujare oni sukcesis transversi la patkukon, do ĝi kaj la pato estis listigitaj en la Libro de rekordoj de Rusio. La {{daton|25|6|2022}} estis farita nova rekordo — la patkuko kun diametro {{unuo|295|cm}}. Ĝin faris teamo de lokaj komercistoj, laborintaj 4 horojn; patkuko de la dua teamo estis 8 cm malpli granda<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/325519.html | titolo = Самый большой блин в России испекли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Анжела Лебедева | redaktinto = | dato = 2022-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220625135217/https://t-l.ru/325519.html | arkivdato = 2022-06-25 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2022/06/26/reg-urfo/samyj-bolshoj-blin.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Ft-l.ru%2F | titolo = В Ялуторовске испекли самый большой в России блин | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Горбунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-06-26 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. == Sporto == Stadiono "Junost" ({{l-ru|Юность}}, do ''Junaĝo'') troviĝas en strato Karmaluk, ĉe orienta flanko de la [[Decembrista bosko]]. En 2019–2020 ĝi estis komplete rekonstruita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/268606.html | titolo = Более тридцати восьми миллионов рублей направлено из областного бюджета на реконструкцию стадиона Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-08-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190824065405/https://t-l.ru/268606.html | arkivdato = 2019-08-24 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias sportejo "Delfin" ({{l-ru|Дельфин}}) kun naĝejo kaj ekzercejo, malfermita en strato Mendelejev en la {{daton|7|7|2022}}. La urbanoj voĉdonis por ĝia konstruado en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/326108.html | titolo = Новый бассейн с фитнес-залом открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Вера Коршунова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-07-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220809134758/https://t-l.ru/326108.html | arkivdato = 2022-08-09 | citaĵo = }}</ref> kaj en [[junio 2020]] ĝi komenciĝis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/284087.html | titolo = В Ялуторовске начали строить крытый бассейн | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200610083824/https://t-l.ru/284087.html | arkivdato = 2020-06-10 | citaĵo = }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko, kie ekfunkciis orfejo-internulejo N 87. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|23|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov<ref name="В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/190476.html | titolo = В Ялуторовске увековечили память о подвиге жителей области, принявших детей в годы войны | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгения Шевцова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-04-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260530172121/https://t-l.ru/190476.html | arkivdato = 2026-05-30 | citaĵo = }}</ref>. === Decembrista bosko === {{Ĉefartikolo|Decembrista bosko}} [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|[[Decembrista bosko]]. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo [[Decembrista bosko]] ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. === Parko de Aleksandr Kaul === La parko estis kreita en 1958 laŭ iniciato de Aleksandr Kaul de la fabriko de seka lakto. Ĝi situas en translinia urboparto inter la stratoj Sovetskaja, Zeljonij, Pavlik Morozov, Komsomolskaja, Sirin. Oni plantis 9 mil acerojn, fraksenojn, betulojn ktp. En 2020 ĝi estis elektita de urbanoj kiel prioritata por plibeligo kaj rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/279859.html | titolo = Ялуторовчане выбрали парк Кауля для благоустройства | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анжела Лебедева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200416172246/https://t-l.ru/279859.html | arkivdato = 2020-04-16 | citaĵo = }}</ref>. === Skvaro de Julia Drunina === La {{daton|22|7|2017}} oni plantis ĉerizujojn en la skvaro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/229528.html | titolo = Вишневая аллея появится в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-07-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170719072430/https://t-l.ru/229528.html | arkivdato = 2017-06-19 | citaĵo = }}</ref>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalaas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, kunfondinto de la muzeo kaj ĝia direktoro en 1930–1947<ref name="Музей в Ялуторовске больше, чем музей"/>. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. Monumento omaĝe al la batalantoj de la 1276-a artileria regimento de la 384-a pafista divizio estis instalita en strato Sovetskaja la {{daton|8|9|2020}} laŭ iniciato de regionografo Pavel Beloglazov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/289838.html | titolo = Монумент в память о бойцах 1276 полка установили в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-09-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20200917080638/https://t-l.ru/289838.html | arkivdato = 2020-09-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM^{[[:en:Grader|en]]}, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. En 2007 surbaze de produktejo de la urba nutraĵkombinato ({{l-ru|горпищекомбинат}}) estis kreita sukeraĵeja fabriko "Kuraĵ" (Kuraĝo), kiu produktis la unuajn manĝaĵojn en 2008<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/249382.html | titolo = Александр Моор: фабрика "Кураж" появилась благодаря хорошей инвестиционной среде | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дарья Казакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20211202041916/https://t-l.ru/249382.html | arkivdato = 2021-12-02 | citaĵo = }}</ref>. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2023 oni anoncis konstruadon en la translinia urboparto de la dua korpuso de la mezlernejo de Decembristoj, situanta en strato Sovetskaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/349096.html | titolo = Второй корпус школы имени Декабристов построят в залинейной части Ялуторовска | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-09-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161211/https://t-l.ru/349096.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1958 en triĉambra ligna domo malfermiĝis infana muziklernejo, kie oni instruis ludi [[bajano]]n kaj [[pianego]]n<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/341540.html | titolo = Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-29 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Инна Пахомова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260529161909/https://t-l.ru/341540.html | arkivdato = 2026-05-29 | citaĵo = }}</ref>. En 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] muziklernejo estis unuigitata kun ĝi. Ekde [[februaro 2017]] ĝi nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 2023 en ĝi lernis {{unuo|1000}} infanoj<ref name="Детской музыкальной школе Ялуторовска исполнилось 65 лет"/>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{l-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Transporto == La {{daton|21|10|2014}} estis malfermita nova ponto trans Tobolo je la 78-a km de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] en sudorienta urborando. La antaŭa ponto estis konstruita en 1987 kaj ekde 2005 malkongruis al la normoj pro eluziteco kaj trioble pli granda ŝarĝo ol estis planite origine. Samtempe oni larĝigis la ponton ĝis 4 vojstrioj kaj kreis tonelan [[Eksternivela vojkruciĝo|eksternivelan vojkruciĝon]] por ebligi sekurajn turnojn al vilaĝo Pamjatnoje kaj Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/182614.html | titolo = Владимир Якушев: открытие моста через Тобол - знаковое событие для региона | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Наталья Плотникова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20171004063738/https://t-l.ru/182614.html | arkivdato = 2017-10-04 | citaĵo = }}</ref>. La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] 5r4jyyq792b5l4xfb1wo2hehjumwr4d 0 41761 9462575 9105326 2026-08-26T04:16:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462575 wikitext text/x-wiki Translima luo (angle '''Cross-Border-Leasing''' (plue TLL: '''CBL''') signifas [[luado]]n trans la ŝtatlimoj, tio estas kiam la luiganto kaj luanto havas siajn sidejojn en diversaj landoj. == Bazaj informoj == TLL estas uzata plej ofte por eluzi la impostajn, leĝajn avantaĝojn, eblecojn de la du landoj kaj tiel ŝparante [[imposto]]n. Plej ofte okazas kontraktoj kun longa [[kurtempo]] kaj reluado de la lizingita objekto direkte al doninto (vendinto). Tiuj kurtempoj baziĝas je la impostaj leĝoj de kelkaj usonaj federaciaj ŝtatoj kiel [[Delaware]] kaj [[Novjorko (federacia ŝtato)|Novjorko]]: ĝi validas fakte kaj laŭ la usona juro kiel posedo-transdono. TLL estis eksportita kadre de la [[globalismo]] el Usono al aliaj ŝtatoj (Germanio, Britio, Japanio kaj Danio). Pro la diversaj juraj komprenoj de la landoj, ekzistas fakte du [[posedanto]]j por unu kaj sama objekto. Kvankam la "luanto" enskribas ankaŭ kiel "luiganto" [[enspezo]]n kaj plibonigas per tio sian [[bilanco]]n. Tiun bilancotrukon ebligas la [[dereguligo|dereguligaj]] disponoj en la [[Usono]] dum la 1990-aj jaroj. Tiel estiĝas impostoŝparaĵo surbaze de la [[amortizo]]j, kiun la usona banko dividas kun la komunumo, kiu luigas la objekton – la komunumo ricevas maksimume 5% de la tuta transakcia volumeno, la t.n. ''"kontantvaloran avantaĝon"''. Multaj eŭropaj komunumoj povis plibonigi sian mastrumadon per TLL. Per TLL enspezis ekz. la urbo [[Recklinghausen]] ĉ. 5 milionojn da dolaroj, sed kontraŭ la sumo, la usona investisto ricevas rajtojn je la komuna malpurakva kanalaro. == Objekto, kontraktaj praktikoj kaj tipoj == Por la TLL-kontraktoj plej bone taŭgas la longdaŭraj urbaj instalaĵoj kun minimuma valoro de (stato 2004) 150 milionoj da eŭroj. La kontrakta tipo ĝis 1999 estis ĉefe la "vendu kaj reluu" ("sale and lease back"), poste preskaŭ senescepte la tipo "lua kaj serva kontrakto" ("lease and service contract"). Ĉe la unua tipo, oni forvendis kaj reluis ekz. fervojojn, ĉe la dua oni vendis la publikan posedaĵon je 100 jaroj kaj samtempe oni reluis tion je pli mallonga tempo (24-30 jaroj). Oni ofte miskomprenas TLL kiel forvendon de io, sed tio okazas nur laŭ usona impostdeviga vidpunkto, laŭ germana vidpunkto (okaze de TLL-kontrakto en Germanio) ne okazas vendo. Praktike, oni luas komunajn [[akvopuriga sistemo|akvopurigajn sistemojn]], [[kanalo|kanalsistemojn]], [[energiocentralo]]jn, [[trinkakvo]]sistemojn, [[fervojo]]jn kaj [[metroo]]jn, [[relaro]]n, [[foira halo|foirajn halojn]] kaj eĉ [[lernejo]]jn je usonaj firmaoj por 100 jaroj kaj samtempe oni reluas ilin. La usona investisto pagas por la tuta lutempo la luan [[rentumo]]n en unu sumo. Tio validas en [[Usono]] kiel "[[investo]]" kaj ebligas [[amortizo]]n (dekalkulon). La [[komunumo]] reluas la instalaĵon por malpli longa tempo kaj ricevas la eblon reaĉeti la instalaĵon post fino de la lutempo. La luan procenton por la lua tempo kaj la reaĉetan valoron – el la ricevita rentuma antaŭpago de la usona investisto – rezervas la luanto en banko. Tiu lasta pagas el la rezervita sumo la aktualan luprezon al la usona investisto kaj fine de la lutempo eĉ la reaĉetan prezon. La provizora avantaĝo por la komunumo estas la diferenco inter la ricevitaj lu-elpagoj kaj la donitaj lu-elpagoj, inkluzive la reaĉetan prezon. Problemoj: # Kompenso ĉe difektiĝo de la instalaĵo; kontraŭ la komunumo. # Laŭkontraktaj repagoj sumas pli multe ol ricevita mono (pro kontanta mono). # La pli frua libera posedanto nun havas devojn kaj kontraŭ ĝi validas pretendoj kaj postuloj, kiuj estas sekurigitaj per garantia juro: laŭ usona imposta juro, sufiĉas la "ekonomia posedo", laŭ germana leĝo la komunumo restas la posedanto. Tiel ekzistas du posedantoj de la sama objekto, kio havas riskon pri perdo. # En ĉiuj kontraktoj oni aldonas Usonon kiel juĝejan sidejon. # Oni ne tradukas la kontraktojn, ofte pli ol 10 000 paĝajn, al nacia lingvo kaj ne informas la loĝantaron aŭ la urban konsilion pri la detaloj. Oni ankaŭ en Usono mem rimarkis, ke temas pri ŝajnaj negocoj, tiel la usona senato en 2004 voĉdonis ŝanĝon de impostaj leĝoj, kiuj malebligas pluajn ŝajn-negocojn kun TLL. == Ekzemploj == * [[Aachen]]: translima luo enlime: La fondaĵo Moena, al kiu apartenas [[Aldi]] Süd aĉetis en 1997 la [[rubobruliga instalaĵo|rubobruligan instalaĵon]] (volumeno 325 milionoj da €) de la urbo Aachen kaj reluigis ĝin je 30 jaroj. * [[Dresdeno]]: fervojaj instalaĵoj kaj akvopuriga instalaĵo (volumeno 480 milionoj da usonaj dolaroj). * [[Düsseldorf]]: malpurakva instalaĵo (1 miliardo da USD). == Eksteraj ligiloj == * http://www.das-gibts-doch-nicht.de/seite1437.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050421234735/http://www.das-gibts-doch-nicht.de/seite1437.php |date=2005-04-21 }} [[Kategorio:Juro]] fu5y49oi66ovw5mtvjr362diwg6y1zb 0 42388 9462619 8597323 2026-08-26T05:12:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462619 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = {{Malgrande|Trolebusa transporto en Gento}} | dosiero = Trolleybus Gent.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = La Genta trolebuso ĉe la Korenmarkt | loko = [[Gento (urbo)|Gento]]<br />{{Belgio}} | transportsistema speco = [[trolebuso]] | komenco de funkciado = {{Dato|25|03|1989}} | fino de funkciado = {{Dato|14|07|2009}} | longeco de sistemo = {{Unuo|8.5|km}} | linioj = 1 | veturiloj = 20 | stacioj = 26 | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = | markoj = | posedanto = | transportisto = [[De Lijn]] | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} [[Gento (urbo)|Gento]] interalie danke al la belga [[vaflobakila politiko]] ekhavis [[trolebuso]]n. Ĝi funkcias ekde la 25a de marto 1989 je la 8,5km longa trajekto de Gentbrugge Meersemdries al Mariakerke Post. Ekde la jaro 1991 la trolebuso estas ekspluatata de la kompanio De Lijn. Iam oni planis plilongigi la linion 3, sed tio neniam estis realigita. Pro longdaŭraj laboroj sur la stratoj la trolebusoj dum pli ol jaro ne plu veturis tra Gento. Je la [[9a de aprilo]] [[2004]] la lasta trolebuso veturis kaj ne estis certe ĉu ĝi revenos. Ekde la [[15a de oktobro]] [[2005]] denove en Gento funkcias (la intertempe 16-jaraĝaj) trolebusoj. Tamen, komence de 2009 oni decidis ke, post 20 jaroj, la trolebuso malaperu de Gento. Oni planis laborojn je la [[Korenmarkt]] pro kio iel ajn ne eblus uzi tiajn busojn dum longa tempo. Laŭ oficialaj deklaroj oni anstataŭigus la gentajn trolebusojn per hibridaj busoj, sed provizore tamen estas normalaj busoj tie. Nun ekzistas delonge plano krei tramon je la linio 3. 15 trolebusoj estas venditaj al la bulgara urbo [[Trolebusa transporto en Plovdiv|Plovdiv]]. Trolebuson 7408 oni gardas en muzeo kaj n-ro 7411 estas aĉetita de privatulo, ankaŭ por muzeo. == Trolereto en Gento == * Linio 3: Mariakerke (Post) - Gentbrugge (Meersemdries) Ekspluatanto: [[De Lijn]] == Vidu ankaŭ == * [[Trolebusa transporto en la mondo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.trams-trolleybus.be/TBGand.html historio de la trolebuso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050920163815/http://www.trams-trolleybus.be/TBGand.html |date=2005-09-20 }} (en la [[franca lingvo]]) * [http://trolleybus.ligne54.be/nl-inbelgium.htm la trolebuso en Belgio] (en la [[nederlanda lingvo]]) [[Kategorio:Trolebusa transporto en Belgio|Gento]] [[Kategorio:Transporto en Gento]] [[Dosiero:TrolleyGhent.jpg|eta|maldekstra|180ra|<!-- nl:Trolleybus richting Mariakerke nl->eo:Trolebuso _richting_ _Mariakerke_ -->]] {{-}} p14w0uwmfsewdaxz3cmyx9t4876fdnl 0 43681 9462484 690739 2026-08-25T21:12:11Z Stefangrotz 91903 informkesto + ĝermo 9462484 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tom ELLIOTT''' ([[1926]]-[[1999]]), unu el la plej elstaraj kaj laboremaj esperantistoj aŭstraliaj, forpasis la [[18-a de junio|18-an de junio]] en [[Matraville]]. Lerninte mem [[Esperanto]]n en [[1960]], li tuj prenis sur sin taskon tutvive plenumotan: estri la tutlandan [[libroservo]]n. Krome li longtempe servis kiel [[sekretario]] (1966-69) kaj plurmandata [[prezidanto]] de [[Sidneja Esperanto-Societo]], administranto de la landa Esperanto-revuo kaj [[kotizperanto]] de [[UEA]]. [[Radio-elektronikisto]] kaj fakulo pri komputilaj [[trafikkontrolsistemo]]j, li uzis siajn lertojn ankaŭ por la publikigo de multaj aŭstraliaj Esperanto-eldonaĵoj. {{Ĝermo|Esperantisto}} [[Kategorio:Aŭstraliaj esperantistoj|Elliott, Tom]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1926|Elliott, Tom]] [[Kategorio:Mortintoj en 1999|Elliott, Tom]] 6kzj5k9tupx7tume8pbvq6jcw0zislw 0 44919 9462717 9450875 2026-08-26T11:04:39Z Crosstor 3176 /* Instruistoj (elekto) */ 9462717 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = | fondodato = [[1991]] | urbo = [[Budapeŝto]], [[Vieno]] | gvidanto = Michael Ignatieff |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AT-9 |situo sur mapo= VienoOSM |situo sur mapo2= Vieno |zomo = 14 | retejo = }} La '''Mez-Eŭropa Universitato''' ({{lang-en|Central European University}}, ankaŭ '''CEU''') estas [[privata universitato]] kun [[kampuso]] en [[Vieno]] (antaŭe en [[Budapeŝto]]), kiu estas akreditita en [[Aŭstrio]] kaj [[Usono]] Ĝi estis fondita en [[1991]], kun financa apogo de [[George Soros]]. La universitato celas kontribui al la evoluo de [[Malfermita socio|malfermitaj socioj]] per [[edukado]] en la [[Postkomunismo|postkomunismaj landoj]], (vidu [[Orienta Bloko]]). [[Dosiero:CEU Nador-utca 0337-2009.jpg|eta|Centra domo de la universitato]] En [[2017]], CEU havis 1448 studentojn el 117 landoj kaj kunlaborantaron de 723 homoj el pli ol 40 landoj<ref>(en) ”''[https://www.ceu.edu/about About CEU]''” (Pri CEU), Central European University. 2018.</ref>. Ĝi ofertas programojn en gradoj de [[Magistro|Master]] kaj [[Ph.D]] en [[sociaj sciencoj]], [[juro]], [[ekonomio]] kaj [[matematiko]]. En [[2017]] la [[kabineto]] faris paŝojn por ĉesigi la universitaton, rezulte oni fondis filian universitaton en [[Vieno]]<ref>(en) Walker, Shaun (3-an de decembro 2018). ”'''[https://www.theguardian.com/world/2018/dec/03/dark-day-freedom-george-soros-affiliated-central-european-university-quits-hungary Dark day for freedom': Soros-affiliated university quits Hungary]''”</ref>. En Budapeŝto la universitato funkciigis la plej multajn el ĝiaj operacioj en Budapeŝto ĝis septembro [[2019]]. [[Dosiero:Central European University. - Frankel Leó Street, 2016 Budapest.jpg|eta|maldekstre|Apartenaĵo de la universitato]] == Rektoroj == * 1991-1993: [[William Newton-Smith]] (Prezidanto de la Estraro) * 1993-1996: [[Alfred Stepan]] * 1997-1999: [[Josef Jařab]] * 1999-2009: [[Yehuda Elkana]] * 2009-2016: [[John Shattuck]] * 2016-2021: [[Michael Ignatieff]] * 2021- : [[Shalini Randeria]] == Instruistoj (elekto) == * [[Péter Balázs (politikisto)]] * [[Lajos Bokros]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[András Bragyova]] * [[László Csaba]] * [[András Gerő]] * [[Kinga Göncz]] * [[Elemér Hankiss]] * [[György Karsai]] * [[Gábor Klaniczay]] * [[Botond Kőszegi]] * [[M. Mária Kovács]] * [[Tamás Meszerics]] * [[Péter Mihályi]] * [[Kálmán Mizsei]] * [[András Stipsicz]] * [[Júlia Szalai]] * [[György Endre Szőnyi]] * [[Kata Tisza]] * [[Balázs Trencsényi]] * [[Diána Ürge-Vorsatz]] * [[Éva Voszka]] == Studentoj (elekto) == * [[Gabriella Erdélyi]] * [[Zoltán Gál (geografo)]] * [[Anna Kende]] * [[Zoltán Kovács (subministro)]] * [[Ferenc Kumin]] * [[Tivadar Magyari]] * [[Csongor István Nagy]] * [[Zoltán Pogátsa]] * [[Gábor Scheiring]] * [[Balázs Szepesi]] * [[Előd Takáts]] * [[Balázs Trencsényi]] * [[Péter Ungár]] == Aliaj universitatanoj == * [[Dóra Perczel-Forintos]], [[psikologo]] == Vidu ankaŭ == * [[Michael Ignatieff]] * [[Lívia Járóka]] * [[Malferma socio]] * [[Fondaĵoj pri malferma socio]] == Eksteraj ligiloj == [http://www.ceu.hu Central European University] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:CEU protest 20170402 171630.jpg|eta|maldekstre|Protesto por la libera universitato en 2017 ĉe alia universitato|340x340ra]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj de Budapeŝto]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1991]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1990-1999]] so9nrrfugmikgbwcdamsmzl4yykbaxd 0 47215 9462377 8824306 2026-08-25T14:50:08Z Sj1mor 12103 9462377 wikitext text/x-wiki '''Norma premo''' estas normigita [[premo]] uzata por difini mezurkondiĉojn. Ĝi estas malsama laŭ la konsiderita [[fako (figure)|fako]]. En [[fiziko]], la norma premo valoras '''{{formatnum:101325}} [[paskalo]]jn''' laŭ [[DIN]] 1343<ref>DIN 1343 „Referenzzustand, Normzustand, Normvolumen; Begriffe, Werte, Ausgabe'' Januaro 1990.</ref><ref>{{Citaĵo el libro |aŭtoro=U. Grigull |titolo=''Normvolumen und Normkubikmeter'' |bibliotekakodo=''Brennstoff, Wärme, Kraft'' |volumo=19 |numero=12 |dato=1967 |paĝoj=p. 561–563 |url=https://www.td.mw.tum.de/fileadmin/w00bso/www/Forschung/Publikationen_Grigull/037.pdf PDF |alirdato=2016-08-18|lingvo=germane}}</ref> . Ĝi proksimume egalas al averaĝa [[atmosfero|atmosfera]] premo en [[Tero]] ĉe [[nivelo de maro]]. Ĝi estis inventita, ĉar multajn [[procezo]]jn oni faras en kutimaj kondiĉoj de konstruaĵo aŭ malfermita ĉielo. Sed precize prikalkuli la procezojn eblas nur kun certa preciza premo, ĉar multaj procezoj (plejparte [[bolado]]) dependas de ekstera premo. :'''1 [[atmosfero|atm]] = 1,0333227 [[at]] = 760 [[mm]][[Hg]] = 1 013,25 m[[baro (unuo)|bar]] = {{formatnum:101325}} [[Paskalo|Pa]] = {{formatnum:101325}}[[Neŭtono (unuo)|N]]/[[metro|m]]²''' En [[ĥemio]], la norma premo valoras '''{{formatnum:100000}} [[paskalo]]jn''' laŭ [[IUTAK]], ekde [[1982]]<ref>[http://goldbook.iupac.org/html/S/S05921.html Gold Book] norma premo (S05921), versio=2.3.3</ref> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Normaj kondiĉoj]] * [[Norma stato]] [[Kategorio:Normoj]] 5iewkb0mc583g7xihty4pmw9qoe4ve4 0 47344 9462577 9103824 2026-08-26T04:28:14Z Sj1mor 12103 9462577 wikitext text/x-wiki '''Muzikgrupo''', ankaŭ '''muzika grupo''' aŭ '''muzikistaro''' estas grupo konsistanta el [[muzika instrumento|instrumentistoj]] kaj/aŭ [[Kantado|kantistoj]], kiu plejparte muzikas por distri aŭskultantaron. == Bando == [[Dosiero:Banda de música de La Borriquita.JPG|eta|Hispana urba muzikbando]] '''Bando''' (en la [[itala lingvo|itala]] kaj [[hispana lingvo|hispana]] ''banda'', en la [[franca lingvo|franca]] ''bande'') estas en muzika senco [[muzika ensemblo]], kiu povas pro sia forta sono ankaŭ prezenti liberaere. En latinidaj landoj ''bando'' estas [[blovmuzikistaro]], kaj ĝi estas la origino de la moderna ''bando'': Tiu ĉi estas precipe en la [[popularmuziko]], [[ĵazo]], [[popmuziko]] kaj [[rokmuziko]] la nomo por [[socia grupo|grupo]] de [[muzikisto]]j, kiuj sub unueca nomo kuniĝis por ne determinita tempospaco, por kune muziki. === Bandoj en Italujo kaj Hispanujo === Blovorkestroj en Italujo kaj Hispanujo konsistas precipe el [[klarneto]]j, [[fluto]]j, [[trumpeto]], [[trombono]]j, [[tubjo]]j kaj [[frapinstrumento]]j; saksofonoj kaj pluaj lignoblovinstrumentoj aliĝas nur laŭokaze (aparte se temas pri simfoniaj blovorkestroj). La ensembloj kutime rekrutiĝas el unu loko kaj ludas en ties muzika kaj festa vivo gravan rolon. Tie ili estas respondecaj por la muzika kadrigo de la ekleziaj procesioj same kiel por la publika prezentado de koncerta muziko. Ankaŭ la edukado de nova generacio de muzikantoj okazas esence per la bandoj. === La „modernaj“ bandoj === [[Dosiero:JazzFuneralWratten.jpg|eta|La ''Algiers Brass Band'' dum ĵaza funebromarŝo en [[Novorleano]]]] [[Dosiero:The Beatles wax dummes (2).jpg|eta|La bando Beatles kiel vakspupa aranĝo en [[Hongkongo]]]] La plioftiĝinta uzo de la vorto bando devenas de la ''[[marŝbando]]'', malgrand- ĝis mezgrandformata [[ĵaz]]bando kun (plejofte) unuope okupitaj [[blovinstrumento|blovinstrumentaj]] voĉoj.<ref>Wieland Ziegenrücker/Peter Wicke, ''Sachlexikon Popularmusik'', 1987, p. 33</ref> Proksimume 1750 en angla Nordameriko unuafoje aperis la termino „muzikbando“ por blovmuzikistaroj, kiuj paradis je publikaj kaj militaj okazoj.<ref>Richard K. Hansen, a.a.O., p. 14</ref> Unu el la unuaj fruaj ekzemploj por civile organizitaj bandoj estas tiu de Josiah Flagg el 1767, kiu ĝis 1773 prezentis dum kvin koncertoj en [[Bostono]].<ref>William Carter White, ''A History of Military Music in America'', 1944, p. 14</ref> La unuaj ĵazbandoj estis idoj de latunblovaj bandoj el Novorleano, kiuj marŝis je strataj paradoj aŭ je sociaj okazoj, ekzemple funebroj.<ref>[http://books.google.de/books?id=tqkRibY3RHoC&pg=PA73&dq=first+jazzbands&hl=de&sa=X&ei=1HO3UaLTDuSN4ATnpIGoBg&ved=0CEMQ6AEwAQ#v=onepage&q=first%20jazzbands&f=false Dirk Sutro, ''Jazz for Dummies'', 2011, p. 73]</ref> Komence oni nomis spontane formiĝantajn kunvenojn de pluraj ĵazmuzikistoj bandoj, pli malfrue necesis tempe ne limigita kaj organizita kunlaborado. Je tio oni distingis inter bandoj el [[nigrulo]]j kaj [[kreolo]]j, la bandoj tute ne havis blankulajn membrojn.<ref>[http://books.google.de/books?id=oAĉ9Kc7BJ4C&printsec=frontcover&dq=early+jazz+bands&hl=de&sa=X&ei=ZXi3UeaOF6z24QT12oGQBA&ved=0CFsQ6AEwBA#v=onepage&q=early%20jazz%20bands&f=false Daniel Hardy, ''Exploring Early Jazz'', 2002, p. 199 sj]</ref> La ''Eagle Band'' de [[Buddy Bolden]] jam ekde 1907 apartenis al la fruaj muzikaj ensembloj, kiuj oficiale titoliĝis „bando“. == Muzika ensemblo == Muzika ensemblo estas la termino por [[ensemblo]] aŭ grupo de du aŭ pli da muzikistoj, kiuj kune ludas muzikon. [[Orkestro]] estas ekzemplo de muzika ensemblo. == Literaturo == * K. Koch: [http://www.berliner-zeitung.de/archiv/das-blasorchester-der-italienischen-luftwaffe-gab-ein-konzert-in-der-staatsoper-berlin-verdis-welt,10810590,9876608.html Klarigoj pri itala muzikbando en la gazeto ''Berliner Zeitung'', 12-an de februaro 2001] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402092721/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/das-blasorchester-der-italienischen-luftwaffe-gab-ein-konzert-in-der-staatsoper-berlin-verdis-welt,10810590,9876608.html |date=2015-04-02 }} ==Vidu ankaŭ== * [[Ĉefkantisto]] * [[Orkestro]] * [[Muziko]] * [[Turneo]] ==Referencoj== {{referencoj}} {{projektoj|n=Kategorio:Muzikaj grupoj|ReVo=grup.muzik0o}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj grupoj| ]] sqsudz7xwxn5uwqarecn7umyj8ifun4 9462578 9462577 2026-08-26T04:28:24Z Sj1mor 12103 9462578 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Muzikgrupo''', ankaŭ '''muzika grupo''' aŭ '''muzikistaro''' estas grupo konsistanta el [[muzika instrumento|instrumentistoj]] kaj/aŭ [[Kantado|kantistoj]], kiu plejparte muzikas por distri aŭskultantaron. == Bando == [[Dosiero:Banda de música de La Borriquita.JPG|eta|Hispana urba muzikbando]] '''Bando''' (en la [[itala lingvo|itala]] kaj [[hispana lingvo|hispana]] ''banda'', en la [[franca lingvo|franca]] ''bande'') estas en muzika senco [[muzika ensemblo]], kiu povas pro sia forta sono ankaŭ prezenti liberaere. En latinidaj landoj ''bando'' estas [[blovmuzikistaro]], kaj ĝi estas la origino de la moderna ''bando'': Tiu ĉi estas precipe en la [[popularmuziko]], [[ĵazo]], [[popmuziko]] kaj [[rokmuziko]] la nomo por [[socia grupo|grupo]] de [[muzikisto]]j, kiuj sub unueca nomo kuniĝis por ne determinita tempospaco, por kune muziki. === Bandoj en Italujo kaj Hispanujo === Blovorkestroj en Italujo kaj Hispanujo konsistas precipe el [[klarneto]]j, [[fluto]]j, [[trumpeto]], [[trombono]]j, [[tubjo]]j kaj [[frapinstrumento]]j; saksofonoj kaj pluaj lignoblovinstrumentoj aliĝas nur laŭokaze (aparte se temas pri simfoniaj blovorkestroj). La ensembloj kutime rekrutiĝas el unu loko kaj ludas en ties muzika kaj festa vivo gravan rolon. Tie ili estas respondecaj por la muzika kadrigo de la ekleziaj procesioj same kiel por la publika prezentado de koncerta muziko. Ankaŭ la edukado de nova generacio de muzikantoj okazas esence per la bandoj. === La „modernaj“ bandoj === [[Dosiero:JazzFuneralWratten.jpg|eta|La ''Algiers Brass Band'' dum ĵaza funebromarŝo en [[Novorleano]]]] [[Dosiero:The Beatles wax dummes (2).jpg|eta|La bando Beatles kiel vakspupa aranĝo en [[Hongkongo]]]] La plioftiĝinta uzo de la vorto bando devenas de la ''[[marŝbando]]'', malgrand- ĝis mezgrandformata [[ĵaz]]bando kun (plejofte) unuope okupitaj [[blovinstrumento|blovinstrumentaj]] voĉoj.<ref>Wieland Ziegenrücker/Peter Wicke, ''Sachlexikon Popularmusik'', 1987, p. 33</ref> Proksimume 1750 en angla Nordameriko unuafoje aperis la termino „muzikbando“ por blovmuzikistaroj, kiuj paradis je publikaj kaj militaj okazoj.<ref>Richard K. Hansen, a.a.O., p. 14</ref> Unu el la unuaj fruaj ekzemploj por civile organizitaj bandoj estas tiu de Josiah Flagg el 1767, kiu ĝis 1773 prezentis dum kvin koncertoj en [[Bostono]].<ref>William Carter White, ''A History of Military Music in America'', 1944, p. 14</ref> La unuaj ĵazbandoj estis idoj de latunblovaj bandoj el Novorleano, kiuj marŝis je strataj paradoj aŭ je sociaj okazoj, ekzemple funebroj.<ref>[http://books.google.de/books?id=tqkRibY3RHoC&pg=PA73&dq=first+jazzbands&hl=de&sa=X&ei=1HO3UaLTDuSN4ATnpIGoBg&ved=0CEMQ6AEwAQ#v=onepage&q=first%20jazzbands&f=false Dirk Sutro, ''Jazz for Dummies'', 2011, p. 73]</ref> Komence oni nomis spontane formiĝantajn kunvenojn de pluraj ĵazmuzikistoj bandoj, pli malfrue necesis tempe ne limigita kaj organizita kunlaborado. Je tio oni distingis inter bandoj el [[nigrulo]]j kaj [[kreolo]]j, la bandoj tute ne havis blankulajn membrojn.<ref>[http://books.google.de/books?id=oAĉ9Kc7BJ4C&printsec=frontcover&dq=early+jazz+bands&hl=de&sa=X&ei=ZXi3UeaOF6z24QT12oGQBA&ved=0CFsQ6AEwBA#v=onepage&q=early%20jazz%20bands&f=false Daniel Hardy, ''Exploring Early Jazz'', 2002, p. 199 sj]</ref> La ''Eagle Band'' de [[Buddy Bolden]] jam ekde 1907 apartenis al la fruaj muzikaj ensembloj, kiuj oficiale titoliĝis „bando“. == Muzika ensemblo == Muzika ensemblo estas la termino por [[ensemblo]] aŭ grupo de du aŭ pli da muzikistoj, kiuj kune ludas muzikon. [[Orkestro]] estas ekzemplo de muzika ensemblo. == Literaturo == * K. Koch: [http://www.berliner-zeitung.de/archiv/das-blasorchester-der-italienischen-luftwaffe-gab-ein-konzert-in-der-staatsoper-berlin-verdis-welt,10810590,9876608.html Klarigoj pri itala muzikbando en la gazeto ''Berliner Zeitung'', 12-an de februaro 2001] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402092721/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/das-blasorchester-der-italienischen-luftwaffe-gab-ein-konzert-in-der-staatsoper-berlin-verdis-welt,10810590,9876608.html |date=2015-04-02 }} ==Vidu ankaŭ== * [[Ĉefkantisto]] * [[Orkestro]] * [[Muziko]] * [[Turneo]] ==Referencoj== {{referencoj}} {{projektoj|n=Kategorio:Muzikaj grupoj|ReVo=grup.muzik0o}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj grupoj| ]] 4fy12jimfedja0o5c13l7ik6cz3rj8c 0 47748 9462632 9446381 2026-08-26T05:30:21Z Sj1mor 12103 9462632 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Infraruĝa radiado''' (aŭ transruĝa radiado) estas [[elektromagneta radiado]], kies ondolongo estas pli granda ol 780&nbsp;nm; la supran limon de la ondolongoj oni difinas iom arbitre per 1&nbsp;mm, responde al [[frekvenco]] de 300&nbsp;GHz. [[Dosiero:Infrared dog.jpg|eta|dekstra|300px|Bildo de hundeto en infraruĝa lumo.]] [[Dosiero:Wide-field Infrared Survey Explorer first-light image.jpg|eta|dekstra|260px|Bildo de spaca [[teleskopo]] infraruĝa montras (falsaj koloroj) bluan, verdan kaj ruĝan korespondajn al ondolongoj de 3,4, 4,6 kaj 12 μm, respektive.]] La minimuma ondolongo estas difinita per la vidkapablo de la homa [[okulo]], kiu finiĝas ĉe [[lumo]] de la menciita ondolongo de 780&nbsp;nm. Lumo iom sub tiu longo estas perceptata kiel ruĝa; tial la nomo "infraruĝa" aŭ "transruĝa". Teknike oni jene dividas la gamon de infraruĝaj ondolongoj: * proksima infraruĝo: 0,78 – 1,4 μm; tia radiado estas uzata en [[telekomunikado]] per [[vitrofibro]]j. * mallongonda infraruĝo: 1,4 – 3 μm; tia radiado estas forte absorbata en akvo kaj ne povas profunde penetri en akvon. * mezonda aŭ intera infraruĝo: 3 – 8 μm * longonda infraruĝo: 8 – 15 μm * malproksima infraruĝo: 15 – 1000 μm; ĝi atingas la tre altajn radiofrekvencojn. Infraruĝa radiado estas uzata por hejtado kaj por telekomunikado, aŭ per vitraj fibroj aŭ tra la aero. Ĉi-lasta sistemo estas uzata de hejmaj [[teleregilo]]j kaj inter [[komputilo]]j kaj iliaj [[flankaparato]]j (vidu [[IrDA]]). Kelkaj [[besto]]j kapablas vidi proksiman infraruĝon, ekzemple [[serpento]]j. Eblas fari fotojn en infraruĝa lumo; ili utilas ne nur por vido dum nokto, sed ekzemple por trovi varmo-likaĵojn de domoj. Infraruĝaj vidigiloj estas uzataj en [[armeo]]j por vidi en nokto sen atentigi pri si per lumigiloj. == Historio == [[Dosiero:William Herschel01.jpg|eta|upright|La infraruĝa radiado estis malkovritaj en [[1800]] de [[William Herschel]].]] La infraruĝa radiado estis malkovritaj en [[1800]] de [[William Herschel]], angla [[astronomo]] germandevena. Herschel metis [[termometro]]n el [[hidrargo]] en la [[Frekvenca spektro|spektron]] akiritan per vitra prismo cele al la mezuro de la [[varmo]] eligita de ĉiu koloro. Li malkovris, ke la varmo estas pli forta ĉe la [[ruĝa]] koloro de la [[Frekvenca spektro|spektro]] kaj observis, ke tie ne estas [[lumo]]. Herschel publikigis siajn rezultojn en 1800 antaŭ la [[Reĝa Societo de Londono]].<ref> Herschel, William (1800). [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000054592520&view=1up&seq=3 «Eksperimentoj pri la refrangebleco de la nevideblaj sunradioj».] Philosophical Transactions of the Royal Society of London 90: 284-292. JSTOR 107057. </ref> Tiu estis la unua eksperimento, kiu pruvis, ke la varmo povas esti transmitita per nevidebla formo de lumo. Herschel nomis tiun radiadon "varmaj radioj", nomo tre populara laŭlonge de la 19-a jarcento, kiu finfine estis anstataŭita per la pli moderna esprimo ''infraruĝa radiado''. La termino "infraruĝa" ne aperis ĝis fino de la 19-a jarcento.<ref> En 1867, la franca fizikisto [[Alexandre Edmond Becquerel]] stampis la terminon ''infra-rouge'' (infraruĝa): Becquerel, Edmond (1867). [https://books.google.es/books?id=SyWP1zBJiv0C&pg=PA141&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''La Lumiere: Ses causes et ses effets''] [Lumo: ties kaŭzoj kaj efikoj] (en franca). Parizo, Francio: Didot Frères, Fils et Cie. pp. 141-145. La vorto ''infra-rouge'' estis tradukita al angla kiel "infrared" en 1874, en traduko de artikolo de Vignaud Dupuy de Saint-Florent (1830-1907), inĝeniero de la franca armeo, kiu atingis la rangon de kolonela leŭtenanto kaj kiu dediĉis sin al fotografio kiel ŝatokupo. de Saint-Florent (10a de Aprilo 1874). [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433060399015&view=1up&seq=188 «Fotografio en naturaj koloroj».] The Photographic News 18: 175-176. De la p. 176: "Pri infraruĝaj radioj, ili povas esti absorbitaj pere de malforta solvaĵo de kupra sulfato, ..." Vidu ankaŭ: Rosenberg, Gary (2012). [https://www.americanscientist.org/article/infrared-dating «Letero al eldonistoj: Datado per infraruĝaj».] American Scientist 100 (5): 355.</ref>​ Aliaj gravaj datoj estas jenaj:<ref name="Miller"> Miller, ''Principles of Infrared Technology'' (Van Nostrand Reinhold, 1992), kaj Miller kaj Friedman, ''Photonic Rules of Thumb'', 2004. ISBN 978-0-442-01210-6 </ref> * 1737: [[Émilie du Châtelet]] antaŭdiris tion kio nuntempe estas konata kiel infraruĝa radiado en ''{{lang|fr|Dissertation sur la nature et la propagation du feu}}''.<ref>En 1737, Du Châtelet prezentis anonime sian eseon - ''{{lang|fr|Dissertation sur la nature et la propagation du feu}}'' (Disertacio pri la naturo kaj propagado de fajro) - al la ''{{lang|fr|Académie Royale des Sciences}}'', kiu estis proponinta la naturon de fajro kiel temo de konkurso. Ŝia eseo publikiĝis kiel libro en 1739 kaj dua eldono en 1744. Vidu: {{Cite book|last1=Du Chatelet|first1=Émilie|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k756786?rk=643780;0|title=Dissertation sur la nature et la propagation du feu|date=1744|publisher=Prault, Fils|edition=2nd|location=Paris, France|language=fr|trans-title=Dissertation on the nature and propagation of fire}} De (Châtelet, 1744), p. 70: {{lang|fr|"Une expérience bien curieuse ... une plus grande chaleur que les ''violets'', &c. ... " ... " ... les ''rouges'' échauffent davantage que les ''violets'', les ''jaunes'' que les ''bleus'', &c. car ils sont des impressions plus fortes sur les yeux; ... "|italic=}} ("Tre kurioza eksperimento (se eblas) estus kunigi separate sufiĉajn homogenajn radiojn [de ĉiu koloro de la sunspektro] por pruvi ĉu la originaj radioj, kiuj ekscitas en ni la senton de malsamaj koloroj, ne havus malsamajn brulpovojn; ĉu la ''ruĝaj'', por ekzemplo, donus pli grandan varmon ol la ''violaj'', ktp. ... " ... " ... la ''ruĝaj'' varmigas pli ol ''violaj'', la ''flavaj'' [pli] ol la ''bluaj'', ktp., ĉar ili faras pli fortajn impresojn en la okuloj; ... ").</ref> * 1830: [[Leopoldo Nobili]] konstruis la unuan "termopilon", kiel detektilo de infraruĝaj.<ref>Vidu: * {{cite journal|last1=Nobili|first1=Leopoldo|title=Description d'un thermo-multiplicateur ou thermoscope électrique|journal=Bibliothèque Universelle|date=1830|volume=44|pages=225-234|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000052859885 ;view=1up;seq=237|trans-title=Priskribo de termo-multobligilo aŭ elektra termoskopio|language=fr}} * {{cite journal|last1=Nobili|last2=Melloni|title=Recherches sur plusieurs phénomènes calorifiques entreprises au moyen du thermo-multiplicateur|journal=Annales de Chimie et de Physique|date=1831|volume=48|pages=198-218|url=https://babel. hathitrust.org/cgi/pt?id=uva.x002487856;view=1up;seq=202|series=2ª serie|trans-title=Esplorado pri kelkaj termikaj fenomenoj realigitaj pere de termomultobligilo|language=fr}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130724230918/http://babel/ |date=2013-07-24 }} {{Citaĵo el la reto|url=http://babel/|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2022-11-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130724230918/http://babel/|arkivdato=2013-07-24}} * {{cite book|last1=Vollmer|first1=Michael|last2=Möllmann|first2=Klaus-Peter|title=Infrared Thermal Imaging: Fundamentals, Research and Applications|date=2010|publisher=Wiley-VCH|location=Berlin, Germany|pages=1–67|edition=2a|url=https://books.google.com/books?id=ClU_DwAAQBAJ&pg=SA1-PA67|isbn=9783527693290}}</ref> * 1840: [[John Herschel]] produktis la unuan termobildon, nomita [[Termografio|termogramo]].<ref>{{cite journal |last1=Herschel |first1=John F.&nbsp;W. |title=On chemical action of rays of solar spectrum on preparation of silver and other substances both metallic and nonmetallic and on some photographic processes |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1840 |volume=130 |pages=1–59 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000054592933;view=1up;seq=47 |bibcode=1840RSPT..130....1H |doi=10.1098/rstl.1840.0002|s2cid=98119765 }} The term "thermograph" is coined on p. 51: " ... I have discovered a process by which the calorific rays in the solar spectrum are made to leave their impress on a surface properly prepared for the purpose, so as to form what may be called a thermograph of the spectrum, ... ".</ref> * 1860: [[Gustav Kirchhoff]] formulis la [[Leĝo de Kirchhoff pri radiado|teoremon de la nigra korpo]] <math>E = J(T, n)</math>.<ref>Vidu: * {{cite journal |last1=Kirchhoff |title=Ueber den Zusammenhang von Emission und Absorption von Licht und Warme |journal=Monatsberichte der Königlich-Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin (Ĉiumonataj Informoj de la Reĝa Akademio Prusia de Filozofio de Berlino) |date=1859 |pages=783-787 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015049219333 ;view=1up;seq=811 |trans-title= Pri la rilato inter la elsendado kaj la absorbado de la lumo kaj de la varmo |language=de}} * {{cite journal |last1=Kirchhoff |first1=G. |title=Ueber das Verhältnis zwischen dem Emissionsvermögen und dem Absorptionsvermögen der Körper für Wärme und Licht |journal=Annalen der Physik und Chemie |date=1860 |volume=109 |issue=2 |pages=275-301 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951 d00326548g;view=1up;seq=291 |trans-title= Pri la rilato inter la kapablo de elsendado de la korpoj kaj la kapablo de absorbado de varmo kaj lumo |language=de|bibcode=1860AnP...185..275K |doi=10.1002/andp.18601850205 }} * Traduko al angla: {{cite journal |last1=Kirchhoff |first1=G. |title=Pri la rilato inter la kapablo de elsendado de diversaj korpoj kaj la kapablo de absorbado de varmo kaj lumo |journal=Philosophical Magazine |date=1860 |volume=20 |pages=1-21 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000068485634;view=1up;seq=19 |series=4th series}}</ref> * 1873: [[Willoughby Smith]] malkovris la fotokonduktivecon de [[seleno]].<ref>Vidu: * {{cite journal|last1=Smith|first1=Willoughby|title=La agado de la lumo sur la seleno|journal=Journal of the Society of Telegraph Engineers|date=1873|volume=2|issue=4|pages=31-33|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112007449892;view=1up;seq=67|doi=10.1049/jste-1.1873.0023}}. * {{cite journal|last1=Smith|first1=Willoughby|title=Efiko de la lumo sur la seleno dum la pasado de elektra kurento|journal=Nature|date=20a de Februaro 1873|volume=7|issue=173|page=303|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112007449892 ;view=1up;seq=67|doi=10.1038/007303e0|bibcode=1873Natur...7R.303.|doi-access=}}</ref> * 1878: [[Samuel Pierpont Langley]] inventis la unuan [[bolometro]]n, nome aparaton kapablan mezuri malgrandajn fluktuadojn de [[temperaturo]] kaj, tial, la potencon de la fontoj de la malproksima infraruĝa radiado. La unuaj detektiloj de infraruĝa radiado estis [[bolometro]]j, nome instrumentoj kiuj kaptas la radiadon pere de la pliigo de temperaturo produktita en absorba detektilo.<ref>Vidu: * {{cite journal |last1=Langley |first1=S.&nbsp;P. |title=La bolometro |journal=Proceedings of the American Metrological Society |date=1880 |volume=2 |pages=184-190 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433090766035;view=1up;seq=282}} * {{cite journal |last1=Langley |first1=S.&nbsp;P. |title= La bolometro kaj la radiada energio |journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences |date=1881 |volume=16 |pages=342-358 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044106428089;view=1up;seq=360 |doi=10.2307/25138616 |jstor=25138616}}</ref> * 1879: La [[Leĝo de Stefan-Boltzmann]] formulis empirie, ke la potenco radiita de nigra korpo estas proporcia al ''T'' ⁴.<ref>{{cite journal |last1=Stefan |first1=J. |title=Über die Beziehung zwischen der Wärmestrahlung und der Temperatur |journal=Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften [Wien]: Mathematisch-naturwissenschaftlichen Classe (Protokoloj de la Imperia Akademio de Filozofio [en Vieno]: Mathematisch-naturwissenschaftlichen Classe) |date=1879 |volume=79 |pages=391-428 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044093294874;view=1up;seq=419 |trans-title=Pri la rilato inter la radiado de varmo kaj la temperaturo |language=de}}</ref> * 1880-aj kaj [[1890-aj jaroj]]: [[John William Strutt Rayleigh|Lordo Rayleigh]] kaj [[Wilhelm Wien]] solvis parton de la ekvacio de la nigra korpo, sed ambaŭ solvoj diverĝis en partoj de la elektromagneta spektro. Tiu problemo nomiĝis "katastrofo de la ultraviola kaj katastrofo de la infraruĝa".<ref>Vidu: * {{cite journal |last1=Wien |first1=Willy |title=Ueber die Energieverteilung im Emissionsspektrum eines schwarzen Körpers |journal=Annalen der Physik und Chemie |date=1896 |volume=58 |pages=662-669 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89048352850 ;view=1up;seq=676 |series=3ª serie |trans-title=Pri la distribuo de energio en la spektro de elsendado de nigra korpo |language=de}} * Traduko al angla: {{cite journal |last1=Wien |first1=Willy |title=On the division of energy in the emission-spectrum of a black body |journal=Philosophical Magazine |date=1897 |volume=43 |issue=262 |pages=214–220 |doi=10.1080/14786449708620983 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015024088695;view=1up;seq=226 |series=5th series}}</ref> * 1892: Willem Henri Julius publikigis la infraruĝajn spektrojn de 20 organikaj komponaĵoj mezuritaj per bolometro laŭ mezurunuoj de angula translokigo.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=K1AVAAAAIAAJ&q=Bolometrisch+Ondersoek+van+Absorptiespectra&pg=PA44 |title=Bolometrisch onderzoek van absorptiespectra |last=Julius |first=Willem Henri |date=1892 |publisher=J. Müller |language=nl}}</ref> [[Dosiero:Max Planck Nobel 1918.jpg|eta|upright|[[Max Planck]] en 1918, nome la jaro en kiu oni atribuis al li la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] pro sia verko pri [[Kvantuma mekaniko|kvantuma teorio]].]] * 1901: [[Max Planck]] publikigis la [[Leĝo de Planck|ekvacion de la nigra korpo]] kaj la korespondan teoremon. Li solvis la problemon per kvantigado de la ebligitaj transigoj de energio.<ref>Vidu: * {{Cite journal|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=coo.31924056107224;view=1up;seq=516|title=Ueber eine Verbesserung der Wien'schen Spectralgleichung|last1=Planck|first1=M.|date=1900|journal=Verhandlungen der Deutschen Physikalischen Gesellschaft|volume=2|pages=202-204|language=de|trans-title=Pri plibonigo de la spektra ekvacio de Vieno}} * {{Cite journal|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=coo.31924056107224;view=1up;seq=551|title=Zur Theorie des Gesetzes der Energieverteilung im Normalspectrum|last1=Planck|first1=M.|date=1900|journal=Verhandlungen der Deutschen Physikalischen Gesellschaft|volume=2|pages=237-245|language=de|trans-title=Pri la teorio de la leĝo de distribuado de energio en la normala spektro}} * {{Cite journal|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=coo.31924066378310 ;view=1up;seq=585|title=Ueber das Gesetz der Energieverteilung im Normalspectrum|last1=Planck|first1=Max|date=1901|journal=Annalen der Physik|volume=4|issue=3|pages=553-563|serie=4ª serie|language=de|bibcode=1901AnP...309..553P|doi=10.1002/andp.19013090310|trans-title=Pri la leĝo de distribuado de energio en la normala spektro}}}</ref> * 1905: [[Albert Einstein]] disvolvigis la teorion de la [[fotoelektra efiko]].<ref>Vidu: * {{cite journal|last1=Einstein|first1=A.|title=Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt|journal=Annalen der Physik|date=1905|volume=17|issue=6|pages=132-148|url=https://archive. org/stream/annalenderphysi108unkngoog#page/n150/mode/2up|serie=4ª serie|trans-title=Pri la heŭristika vidpunkto rilata al la produktado kaj transformado de la lumo|language=de|bibcode=1905AnP...322..132E|doi=10.1002/andp.19053220607|doi-access=}} * Traduko al angla: {{cite journal|last1=Arons|first1=A. B.|last2=Peppard|first2=M. B.|title=Einstein's proposal of the photon concept—a translation of the Annalen der Physik paper of 1905|journal=American Journal of Physics|date=1965|volume=33|issue=5|pages=367–374|bibcode=1965AmJPh..33..367A|doi=10.1119/1.1971542|s2cid=27091754|url=https://semanticscholar.org/paper/aba2955e7f52c8d95f4e25a0fe5ddefdbdef7d4a}} Available at [https://web.archive.org/web/20141121114532/http://www.esfm2005.ipn.mx/ESFM_Images/paper1.pdf Wayback Machine].</ref> * 1905-1908: [[William Coblentz]] publikigis la infraruĝajn spektrojn en mezurunuoj de ondolongo (mikrometroj) por kelkaj kemiaj komponaĵoj en ''Investigations of Infra-Red Spectra''.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=qVUoHbyKbDsC&q=coblentz,+william+weber&pg=PP7 |title=Investigations of Infra-red Spectra: Part I, II |last=Coblentz |first=William Weber |date=1905 |publisher=[[Carnegie Institution of Washington]] }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/investigationsi01coblgoog |title=Investigations of Infra-red Spectra: Part III, IV |last=Coblentz |first=William Weber |date=1905 |publisher=Washington, D.C., Carnegie Institution of Washington |others=University of Michigan }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/investigationsof03coblrich |title=Investigations of Infra-red Spectra: Part V, VI, VII |last=Coblentz |first=William Weber |date=August 1905 |publisher=Washington, D.C. : Carnegie Institution of Washington |others=University of California Libraries }}</ref> * 1917: [[Theodore Case]] disvolvigis la detektilon de sulfido de [[taliumo]]; brita sciencisto konstruis la unuan serĉilon kaj detektilon de infraruĝaj radioj (''Infrared search and track'', IRST) kapabla detekti [[aviadilo]]jn je distanco de unu [[mejlo]] (1,6&nbsp;km). * 1935: Saloj de plumbo: unua gvidilo de [[misilo]]j en la [[Dua Mondmilito]]. * 1938: Yeou Ta antaŭdiris, ke la piroelektra efiko povus esti uzita por detekti la infraruĝan radiadon.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTXABAAAQBAJ&q=yeou+ta+1938&pg=PA406|title=Waste Energy Harvesting: Mechanical and Thermal Energies|page=406|publisher=Springer Science & Business Media|year=2014|isbn=9783642546341|access-date=2020-01-07}}</ref> * 1945: La Zielgerät 1229 "Vampir" estis enkondukita kiel la unua portebla infraruĝa aparato por militaplikaĵoj. * 1952: [[Heinrich Welker]] kultivis sintezajn kristalojn de india antimonido (InSb). * 1950-aj kaj 1960-aj jaroj: Nomenklaturo kaj radiometriaj mezurunuoj estis difinitaj de Fred Nicodemenus, G. J. Zissis kaj R. Clark; [[Robert Clark Jones]] difinis la ''D''. * 1958: W. D. Lawson ([[Royal Radar Establishment]] en Malvern) malkovris la proprecojn de detektado de infraruĝa radiado ĉe la [[Kadmia telurido|telurido de kadmio kaj hidrargo]] (HgCdTe).<ref name=Reine>{{cite document|url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s11664-015-3737-1.pdf|title= Intervjuo kun Paul W. Kruse pri la frua historio de la HgCdTe (1980)|author=Marion B. Reine|year=2015|access-date=2020-01-07|doi=10.1007/s11664-015-3737-1|s2cid=95341284}}</ref> * 1958: Oni disvolvis la [[misilo]]jn Falcon kaj Sidewinder per infraruĝa teknologio. * 1960s: Paul Kruse kaj liaj kolegoj de la Esplorcentro [[Honeywell]] pruvis la uzadon de HgCdTe kiel efika [[Kemia kombinaĵo|kombinaĵo]] por la detektado per infraruĝa radiado.<ref name="Reine" /> * 1962: J. Cooper pruvis la piroelektran detektadon.<ref>{{Cite journal|title=Termika piroelektra detektilo de rapida reago |year=1962|author=J Cooper|journal = Journal of Scientific Instruments|volumen = 39|issue = 9|pages = 467-472|doi=10.1088/0950-7671/39/9/308|bibcode = 1962JScI...39..467C}}</ref> * 1964: W.&nbsp;G. Evans malkovris infraruĝajn termoricevilojn en fajrema [[skarabo]]. * 1965: Unua manlibro pri infraruĝa radiado; unuaj generiloj de komercaj bildoj (Barnes, Agema (nuntempe parto de FLIR Systems Inc.)); referencteksto de Richard Hudson; F4 TRAM FLIR de Hughes Aircraft Company; fenomenologio pionira de Fred Simmons kaj A. T. Stair; oni kreis la laboratorion de [[Nokta vidkapablo|nokta vido]] de la usona armeo (nuntempa ''Night Vision and Electronic Sensors Directorate'' (NVESD)), kaj Rachets disvolvis tie modelojn por detektado, rekognosko kaj identigo. * 1970: [[Willard Boyle]] kaj [[George E. Smith]] proponis la CCD en la [[Laboratorioj Bell]] por la [[videotelefonio]]. * 1973: Programo de komuna modelo iniciatita de la NVESD.<ref>{{Cite web|url=https://c5isr.ccdc.army.mil/inside_c5isr_center/nvesd/history/|title=History of Army Night Vision|publisher=C5ISR Center|access-date=2020-01-07}}{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 1978: La astronomio per infraruĝaj bildoj alvenis al sia kapablaro, oni planis observatoriojn, oni inaŭguris la Infraruĝan Teleskopion de [[NASA]] en [[Mauna Kea]]; oni produktis arojn de 32&nbsp;×&nbsp;32 kaj 64&nbsp;×&nbsp;64 uzante InSb, HgCdTe kaj aliajn materialojn. * 2013: La 14an de februaro, esploristoj disvolvis [[cerbo|cerban enplantaĵon]] kiu havigas al [[rato]]j la kapablon percepti la infraruĝan lumon, kio por la unua fojo havigis al [[Organismo|vivaj estaĵoj]] novajn kapablojn, anstataŭ simple anstataŭigi aŭ pliigi la jam ekzistintajn kapablojn.<ref>{{cite journal |url=https://www.wired.co.uk/news/archive/2013-02/14/implant-gives-rats-sixth-sense-for-infrared-light |title=Implantaĵo havigas al ratoj sesan senson por la infraruĝa lumo |journal=Wired UK |date=14a de februaro 2013 |access-date=14a de februaro 2013 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130217055046/http://www.wired.co.uk/news/archive/2013-02/14/implant-gives-rats-sixth-sense-for-infrared-light |date=2013-02-17 }}</ref> == Uzado de infraruĝa radiado == [[Dosiero:Television_remote_control.jpg|eta|maldekstra|Televida teleregilo; teleregiloj ĝenerale uzas infraruĝan radiadon.]] La infraruĝa radiado estas uzata en la ekipaĵoj por nokta vidkapablo kiam la kvanto de lumo videbla estas nesufiĉa por vidi la objektojn. La radiado estas ricevita kaj poste montrita sur [[ekrano]]. La plej varmaj objektoj iĝas la plej lumvideblaj. Nuntempa tre ofta uzado estas tiu de la [[teleregilo]]j je distanco kiuj ĝenerale uzas infraruĝan radiadon anstataŭ radiondojn ĉar tiu ne interferas kun aliaj signaloj kiel ekzemple kun la signaloj de [[televido]]. La infraruĝa radiado estas uzata ankaŭ por komuniki je mallonga distanco [[komputilo]]jn kun la periferia ekipaĵaro. La aparatoj kiuj uzas tiun tipon de komunikado ĝenerale plenumas normigaron publikigitan de la ''Infrared Data Association''.<ref>[https://www.irda.org/ Infrared Data Association]</ref> La lumo uzita en la [[optika fibro|optikaj fibroj]] estas ĝenerale de infraruĝa radiado. === Proksima infraruĝa radiado === La proksima infraruĝa radiado estas la regiono de ondolongo plej mallonga en la infraruĝa spektro, inter la lumo videbla kaj la averaĝa infraruĝa radiado, proksimume inter 800 kaj 2500 nanometroj, kvankam ne estas difino universale akceptita. === Industriaj elsendiloj de infraruĝa radiado === Alia inter multaj aplikaĵoj de la infraruĝa radiado estas tiu de la uzado de ekipaĵoj por elsendado de infraruĝa radiado en la [[Industrio|industria sektoro]]. En tiu sektoro la aplikaĵoj okupas ampleksan gamon, sed en tiu oni povas elstarigi ties uzadon en aplikaĵoj kiel la sekigado de [[farbo]]j kaj [[verniso]]j, sekigado de papero, termofiksado de plastoj, antaŭvarmigado de [[lutado|lutaĵoj]], kurbigo, hardigado kaj lamenigo de vitro, inter aliaj. La radiado sur la difinita materialo povas esti plilongigita aŭ momenta konsiderante aspektojn kiel la distanco el la elsendiloj ĝis la materialo, la pasrapideco de la materialo (kiel ĉe la produktoĉenoj) kaj la temperaturo celatingenda. Ĝenerale, se paroli pri ekipaĵoj elsendaj de infraruĝa radiado, oni distingas kvar tipojn laŭ la ondolongo uzataj de ili jene: # Elsendiloj de infraruĝa radiado de mallonga ondo. # Elsendiloj de infraruĝa radiado de rapida mezlonga ondo. # Elsendiloj de infraruĝa radiado de mezlonga ondo. # Elsendiloj de infraruĝa radiado de longa ondo. === Dumnokta vidado === {{Ĉefartikolo|Nokta vidkapablo}} [[Dosiero:Nightvision.jpg|eta|Du [[Usono|usonaj]] soldatoj fotitaj nokte dum la [[Iraka milito]] viditaj pere de bildintensigilo.]] La infraruĝa radiado estas uzata en la ekipaĵoj por nokta vidkapablo kiam la kvanto de lumo videbla estas nesufiĉa por vidi la objektojn.<ref name="hownightvisionworks" /> La radiado estas ricevita kaj poste montrita sur ekrano. La plej varmaj objektoj iĝas la plej lumvideblaj. La aparatoj de nokta vidado funkcias pere de procezo kiu postulas la konverton de la fotonoj de la media lumo en elektronoj kiuj poste estas amplifitaj pere de kemi-elektra procezo kaj rekonvertitaj en videbla lumo.<ref name="hownightvisionworks" /> La fontoj de infraruĝa lumo povas esti uzataj por pliigi la median lumon disponeblan por ties konverto fare de la [[noktovidilo]]j, tiel pliigante la videblecon en la malhelo sen uzi reale fonton de lumo videbla.<ref name="hownightvisionworks" >[https://www.atncorp.com/hownightvisionworks «How Does Night Vision Work».] American Technologies Network Corporation. Konsultita la 12an de Aŭgusto 2007. </ref> La uzado de infraruĝa lumo kaj de noktovidilo ne devas esti konfuzata kun la termika bildigaro, kiu kreas bildojn bazitajn sur la diferencoj de temperaturo de la surfaco detektante la infraruĝan radiadon (varmo) kiu elsendatas el la objektoj kaj el la medio.<ref> Bryant, Lynn (11a de junio 2007). [https://web.archive.org/web/20070728055934/http://www.video-surveillance-guide.com/how-does-thermal-imaging-work.htm How does thermal imaging work? A closer look at what is behind this remarkable technology] «Kiel funkcias la termika bildo? Pli proksima alrigardo al tio kio estas malantaŭ tiu elstara teknologio». Arkivita el la originalo la 28an de julio 2007. Konsultita la 12an de Aŭgusto 2007. </ref>​ === Termografio === {{Ĉefartikolo|Termografio}} [[Dosiero:OpelOmegaBCaravanThermography ty 200609205col1.jpg|eta|275px|maldekstre|Termografio de aŭto, kie oni observas la temperaturojn de ĝiaj partoj.]] La infraruĝa radiado povas esti uzata por determini dedistance la temperaturon de la objektoj (se oni konas la elsendecon). Tio estas nomata "termografio", aŭ ĉe tre varmaj objektoj estas nomata "pirometrio". La termografio (termika bildo) esta uzara ĉefe en militaj kaj industriaj aplikaĵoj, sed tia teknologio jam alvenis al la publika [[merkato]] kiel infraruĝaj kameraoj en [[aŭto]]j pro la granda reduktado de la produktadkostoj. La termografiaj kameraoj detektas la radiadon en la infraruĝa rango de la elektromagneta spektro (proksimume inter 9 000 kaj 14 000 nanometroj aŭ 9-14 μm) kaj produktas bildojn de tiu radiado. Ĉar la infraruĝa radiado estas elsendita de ĉiuj objektoj laŭ ties temperaturo, laŭ la leĝo de la radiado de la nigra korpo, la termografio ebligas "vidi" la medion kun aŭ sen videbla lumo. La kvanto de radiado elsendita de objekto pliiĝas laŭ la [[temperaturo]], pro kio la termografio ebligas vidi la variaĵojn de temperaturo (de tie ties nomo). === Varmigado === [[Dosiero:Hooded dryer for infrared hair drying at hair salon - shown from three perspectives.jpg|eta|desktre|240px|Infraruĝa [[harsekigilo]] por harfrizejo, ĉirkaŭ 2010-aj jaroj.]] Infraruĝa radiado povas esti uzata kiel intenca varmofonto. Por ekzemplo, ĝi estas uzata en infraruĝaj [[saŭno]]j por varmigi la uzantojn. Ĝi povas esti uzata ankaŭ en aliaj varmigaj aplikaĵoj, kiel por forigi [[glacio]]n el [[flugilo]]j de [[aviadilo]] (de-glaciigo).<ref> White, Richard P. (2000) "Infrared deicing system for aircraft" [https://patents.google.com/patent/US6092765 U.S. Patent 6,092,765] </ref> Infraruĝa radiado povas esti uzata ankaŭ en [[kuirado]], konata kiel rostado aŭ eĉ [[Kradrostaĵo|kradrostado]]. Energia avantaĝo estas ke la IR energio varmigas nur netravideblajn objektojn, kiel manĝaĵojn, anstataŭ la aeron ĉirkaŭ ili. Infraruĝa radiado estas ankaŭ iĝanta pli populara en industriaj fabrikprocezoj, ekz. por traktado de ŝirmiloj, formado de [[plasto]]j, retraktado, plastoŝirmigo, kaj pressekigado. En tiuj aplikaĵoj, infraruĝaj varmigiloj anstataŭas konvekciajn [[forno]]jn kaj varmigadon per kontakto. === Malvarmigado === Vario de teknologioj aŭ de proponitaj teknologioj profitas el infraruĝaj elsendoj por malvarmigi konstruaĵojn aŭ aliajn sistemojn. La regiono LWIR (8–15&nbsp;μm) estas speciale utila ĉar kelka radiado de tiuj ondolongoj povas foriri al spaco tra la atmosfera "infraruĝa fenestro". Tiel surfacoj de la nomita pasiva tag-radiada malvarmigo (''passive daytime radiative cooling'', PDRC) kapablas realigi sub-mediajn malvarmajn temperaturojn sub rekta sunintenseco, kio plibonigas teran [[varmotransdono]]n al la ekstera spaco kontraŭ nula [[energio|energikonsumado]] aŭ [[poluado]].<ref name=":5">{{Cite journal |last=Chen |first=Meijie |last2=Pang |first2=Dan |last3=Chen |first3=Xingyu |last4=Yan |first4=Hongjie |last5=Yang |first5=Yuan |date=October 2021 |title=Passive daytime radiative cooling: Fundamentals, material designs, and applications |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/eom2.12153 |journal=EcoMat |volume=4 |quote=Passive daytime radiative cooling (PDRC) dissipates terrestrial heat to the extremely cold outer space without using any energy input or producing pollution. It has the potential to simultaneously alleviate the two major problems of energy crisis and global warming. |via=Wiley}}</ref><ref name=":023">{{Cite journal |last=Munday |first=Jeremy |date=2019 |title=Tackling Climate Change through Radiative Cooling |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S254243511930354X |url-status=live |journal=Joule |volume=3 |issue=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222090634/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S254243511930354X |archive-date=2022-02-22 |access-date=2022-09-27 |quote=By covering the Earth with a small fraction of thermally emitting materials, the heat flow away from the Earth can be increased, and the net radiative flux can be reduced to zero (or even made negative), thus stabilizing (or cooling) the Earth. |via=ScienceDirect}}</ref> Surfacoj de PDRC minimumigas la mallongondan [[albedo|sunreflekton]] por malpliigi varmakiron dum oni retenas fortan longondan infraruĝan [[Varmoradiado|varmoradiadan]] [[varmotransdono]]n (LWIR).<ref name=":1">{{Cite journal |last=Wang |first=Tong |last2=Wu |first2=Yi |last3=Shi |first3=Lan |last4=Hu |first4=Xinhua |last5=Chen |first5=Min |last6=Wu |first6=Limin |date=2021 |title=A structural polymer for highly efficient all-day passive radiative cooling |url=https://www.nature.com/articles/s41467-020-20646-7 |url-status=live |journal=Nature Communications |volume=12 |issue=365 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725003719/https://www.nature.com/articles/s41467-020-20646-7 |archive-date=2022-07-25 |access-date=2022-09-27 |quote=Accordingly, designing and fabricating efficient PDRC with sufficiently high solar reflectance (𝜌¯solar) (λ ~ 0.3–2.5 μm) to minimize solar heat gain and simultaneously strong LWIR thermal emittance (ε¯LWIR) to maximize radiative heat loss is highly desirable. When the incoming radiative heat from the Sun is balanced by the outgoing radiative heat emission, the temperature of the Earth can reach its steady state. |via=nature.com}}</ref><ref name=":4422">{{Cite journal |last=Zevenhovena |first=Ron |last2=Fält |first2=Martin |date=Junio 2018 |title=Radiative cooling through the atmospheric window: A third, less intrusive geoengineering approach |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0360544218304936 |journal=Energy |volume=152 |quote= |via=Elsevier Science Direct}}</ref> Imagita je tutmonda skalo, tiu malvarmiga metodo estis proponita kiel rimedo por malrapidigi kaj eĉ renversi la procezojn de [[tutmonda varmiĝo]], dum kelkaj ĉirkaŭkalkuloj proponas tutmondan surfacarean ŝirmadon de ĉirkaŭ 1-2% por ekvilibrigi la tutmondajn varmofluojn.<ref name=":032">{{Cite journal |last=Munday |first=Jeremy |date=2019 |title=Tackling Climate Change through Radiative Cooling |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S254243511930354X |url-status=live |journal=Joule |volume=3 |issue=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222090634/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S254243511930354X |archive-date=2022-02-22 |access-date=2022-09-27 |quote=If only 1%–2% of the Earth’s surface were instead made to radiate at this rate rather than its current average value, the total heat fluxes into and away from the entire Earth would be balanced and warming would cease. |via=ScienceDirect}}</ref><ref name=":442">{{Cite journal |last=Zevenhovena |first=Ron |last2=Fält |first2=Martin |date=June 2018 |title=Radiative cooling through the atmospheric window: A third, less intrusive geoengineering approach |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0360544218304936 |journal=Energy |volume=152 |quote=With 100 W/m2 as a demonstrated passive cooling effect, a surface coverage of 0.3% would then be needed, or 1% of Earth's land mass surface. If half of it would be installed in urban, built areas which cover roughly 3% of the Earth's land mass, a 17% coverage would be needed there, with the remainder being installed in rural areas. |via=Elsevier Science Direct}}</ref> === Komunikado === [[Dosiero:Hitachi aircon remote control in Japan 20140910.jpg|eta|250px|maldekstre|Teleregilo por [[klimatizilo]].]] IR datumtransmisio estas uzata en mallonggama komunikado inter komputperiferiaĵoj kaj personaj [[poŝkomputilo]]j. Tiuj aparatoj kutime kongruas kun normigoj publikigitaj de [[IrDA]], nome ''Infrared Data Association''. [[Teleregilo]]j kaj aparatoj de IrDA uzas infraruĝajn [[Lum-eliganta diodo|lumeligantajn diodojn]] ([[LED]]-ojn) por elsendi infraruĝan radiadon kiuj povas esti koncentrita per [[lenso]] en radiaro kiun la uzanto celas al la detektilo. La radifasko estas modulata, t.e. (mal)ŝaltita, laŭ kodo kiun la ricevilo interpretas. Kutime oni uzas tre proksiman IR (sub 800 nm) pro praktikaj tialoj. Tiu ondolongo estas efike detektita per malmultekostaj [[silicio|siliciaj]] [[fotodiodo]]j, kiujn la ricevanto uzas por konverti la detektitan radiadon en [[elektra kurento]]. Tiu elektra signalo estas pasata tra [[alta-pasa filtrilo]] kiu retenas la rapidajn pulsojn pere de la IR transmisiilo sed forfiltras malrapide ŝanĝanta infraruĝan radiadon el la media lumo. Infraruĝa komunikado estas utila por hejma uzado en areoj de alta loĝdenseco. IR ne penetras murojn kaj tiel ĝi ne interferas kun aliaj aparatoj kiuj estus en apudaj ĉambroj. Infraruĝa estas la plej ofta rimedo por [[teleregilo]]j kiuj regas aplikaĵojn. Infraruĝaj teleregiloj kiel RC-5, SIRC, estas uzataj por komuniki per infraruĝa radiado. Optika komunikado en libera spaco uzanta infraruĝajn laserojn povas esti relative malmultekosta rimedo por instali komunikilon en urba areo funkciantan je ĝis 4 gigabajtoj/s, kompare kun la kosto enterigi kablon de [[optika fibro]], escepte pro la radiada damaĝo. "Ĉar la okulo ne povas detekti IR, palpebrumi aŭ fermi la okulojn por eviti aŭ malpliigi la damaĝon ne okazas."<ref>[https://www.ishn.com/gdpr-policy?url=https%3A%2F%2Fwww.ishn.com%2Farticles%2F94815-dangers-of-overexposure-to-ultraviolet-infrared-and-high-energy-visible-light Dangers of Overexposure to ultraviolet, infrared and high-energy visible light] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221014004013/https://www.ishn.com/gdpr-policy?url=https://www.ishn.com/articles/94815-dangers-of-overexposure-to-ultraviolet-infrared-and-high-energy-visible-light |date=2022-10-14 }} | 2013-01-03. ISHN. Alirita en 2017-04-26.</ref> Infraruĝaj laseroj estas uzataj por havigi la lumon por komuniksistemoj per optika fibro. Infraruĝa lumo kun ondolongo de ĉirkaŭ 1,330 nm (malplej granda [[Disperso (optiko)|disperso]]) aŭ 1,550 nm (plej bona transmisio) estas la plej taŭgaj elektoj por normigaj siliciaj fibroj. IR datumtransmisio de ĉifritaj aŭdiversioj de presitaj signaloj estas nun esplorata kiel helpilo por personoj kun nesufiĉa [[vidkapablo]] pere de la projekto RIAS (''Remote Infrared Audible Signage'', Dedistanca Infraruĝa Aŭdebla Signalaro). Transmisii IR datumojn el unu aparato al alia estas foje referencata kiel "radiado". === Spektroskopio === [[Dosiero:Osiris-Rex Ovirs gsfc 20150619 2015-12655 019-023.jpg|eta|dekstre|230px|Instrumento OVIRS de projekto OSIRIS-REx estas kaj videbla kaj infraruĝa spektrometro.]] Infraruĝa vibro-spektroskopio (vidu ankaŭ preskaŭ-infraruĝa spektroskopio) estas tekniko kiu povas esti uzata por identigi [[molekulo]]jn pere de analizo de iliaj konstituaj ligiloj. Ĉiu kemia ligilo en molekulo vibras je frekvenco karaktera de tiu ligilo. Grupo de atomoj en molekulo (ekz., CH2) povas havi plurajn manierojn osciladi okazigitajn per la apartigaj kaj ligaj movadoj de la grupo kiel tuto. Se [[oscilado]] kondukas al ŝanĝo en [[dupoluso]] en la molekulo tiam ĝi absorbos [[fotono]]n kiu havas la saman frekvencon. La vibrofrekvencoj de plej molekuloj korespondas al la frekvencoj de infraruĝa lumo. Tipe, tiu tekniko estas uzata por studi organikajn komponaĵojn uzante lumradiadon el mez-infraruĝa, 4,000–400 cm−1. Tiel oni registras spektron de ĉiuj frekvencoj de absorbado en unu provaĵo. Tio povas esti uzata por akiri informaron pri la kompono de la provaĵo laŭ la kemiaj grupoj kiuj ĉeestas kaj ankaŭ pri ties pureco (por ekzemplo, humida provaĵo montros ampleksan absorbadon de O-H ĉirkaŭ 3200 cm−1). La unuo kiu esprimas radiadon en tiu aplikado, cm−1, estas la spektroskopia ondonombro. Ĝi estas la frekvenco dividita per la [[lumrapido]] en vakuo. === Meteologio === [[Dosiero:NOAA Shares First Infrared Imagery from GOES-17 (43904870711).gif|eta|maldekstre|IR satelita bildo de kumulonimbusaj nuboj super la [[Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj|Grandaj Ebenaĵoj]] de Usono.]] [[Vetersatelito]]j ekipitaj per skanradiometroj produktas termikajn aŭ infraruĝajn bildojn, kiuj povas poste ebligi trejnitan analiziston determini la altecojn kaj tipojn de [[nubo]]j, kalkuli la temperaturon kaj de la tero kaj de la surfacakvo, kaj lokigi trajtojn de la oceana surfaco. Tiu skanado estas farita tipe en la gamo 10.3–12.5 μm (kanaloj IR4 kaj IR5). Nuboj kun altaj kaj malvarmaj pintoj, kiel [[ciklono]]j aŭ [[kumulonimbuso]]j, estas ofte montritaj ruĝe aŭ nigre, pli malaltaj pli varmaj nuboj kiel [[stratuso]]j aŭ [[stratokumuluso]]j estas montrataj blue aŭ grize, dum intermezaj nuboj nuancas kongrue al tio. Varmaj tersurfacoj estas montrataj malhelgrize aŭ nigre. Malavantaĝo de la infraruĝa bildaro estas ke malalta nubo kiel stratuso aŭ [[nebulo]] povas havi temperaturon similan al la ĉirkaŭa tero aŭ marsurfaco kaj tio ne montriĝas. Tamen, uzante la diferencon laŭ brileco de la IR4 kanalo (10.3–11.5 μm) kaj de la preskaŭ-infraruĝa kanalo (1.58–1.64 μm), malalta nubo povas esti distingita, produktante satelitan bildon de nebulo. La ĉefa avantaĝo de infraruĝo estas ke la bildoj povas esti produktitaj dumnokte, ebligante kontinuan sekvencon de la studota vetero. Tiuj infraruĝaj bildoj povas montri oceanajn kirlaĵojn kaj vorticojn kaj mapigi oceanfluojn kiel tiu de la [[Golfa Marfluo]], kio estas ege valora al la [[fiŝkapta industrio]]. Fiŝkaptistoj kaj terkulturistoj estas tre interesataj en la kono de la temperaturoj kaj de tero kaj de akvo por protekti siajn rikoltojn kontraŭ [[frosto]] aŭ pliigi siajn kaptaĵojn el la maro. Oni povas montri eĉ la fenomenojn de [[El Niño]]. Uzante kolorig-ciferecitajn teknikojn, la griznuancaj termikaj bildoj povas esti konvertitaj al kolorigitaj por pli facila identigo aŭ dezirata informaro. La ĉefa akvovapora kanalo je 6.40 ĝis 7.08 μm povas esti bildigita pere de kelkaj vetersatelitoj kaj montras la kvanton de malsekeco kiu estas en la [[atmosfero]]. === Astronomio === [[Dosiero:Carina Nebula in infrared light (captured by the Hubble Space Telescope).jpg|eta|300px|[[Carina Nebula]] en infraruĝa lumo kaptita pere de la Ampleksa Kampokamerao 3 de la [[Kosmoteleskopo Hubble]].]] [[Astronomo]]j observas objektojn en la infraruĝa parto de la elektromagneta spektro uzante optikajn instrument-komponantojn, kiel [[spegulo]]jn, [[lenso]]jn kaj solidstatajn ciferecajn [[detektilo]]jn. Pro tiu tialo, tiu fako estas klasita kiel parto de la ''optika astronomio''. Por formi bildon, la komponantoj de infraruĝa teleskopo bezonas esti zorgeme ŝirmitaj el varmofontoj, kaj la detektiloj estas malvarmigitaj uzante likvan [[heliumo]]n. La sensiveco de Ter-bazitaj infraruĝaj [[teleskopo]]j estas tre limigita fare de la [[akvovaporo]] en la atmosfero, kiu absorbas parton de la infraruĝa radiado kiu alvenas el la spaco ekster elektitaj atmosferaj fenestroj. Tiu limigo povas esti almenaŭ parte mildigita metante la teleskopan [[observatorio]]n je alta altitudo, aŭ eĉ forportante la teleskopon per [[balono]] aŭ [[aviadilo]]. [[Kosmoteleskopo]]j ne suferas pro tiu malavantaĝo, kaj tiel la ekstera spaco estas konsiderata la ideala loko por la infraruĝa astronomio. == Bildoj == <gallery> Dosiero:Atmosfaerisk spredning.png|Atmosfera infraruĝa radiado. Dosiero:Mobile-infrared.jpeg|Movebla aparato per infraruĝa radiado. Dosiero:Infrared.svg|Hejtado per infraruĝa radiado. </gallery> == Notoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.irda.org IrDA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080522132313/http://www.irda.org/ |date=2008-05-22 }} * [http://www.sciencedirect.com/science/journal/13504495 Transruĝa Fiziko kaj Teknologio] * [http://scienceofspectroscopy.info/wiki/index.php?title=Infrared_Spectroscopy Transruĝa Spektroesploro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060527211210/http://scienceofspectroscopy.info/wiki/index.php?title=Infrared_Spectroscopy |date=2006-05-27 }} * [http://www.idarek.boo.pl/download/download.php?op=getit&id=5 Skemo pri Infraruĝa radiado]{{404|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.omega.com/literature/transactions/volume1/historical1.html Infrared: A Historical Perspective] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070807034953/http://www.omega.com/literature/transactions/volume1/historical1.html |date=2007-08-07 }} (Omega Engineering) * [http://yengal-marumugam.blogspot.com/2011/06/sirc-part-i-basics.html SIRC Protocol ] * [http://www.ocinside.de/html/modding/usb_ir_receiver/usb_ir_receiver.html How to build a USB infrared receiver to control PC's remotely] * [https://web.archive.org/web/20060114051647/http://imagers.gsfc.nasa.gov/ems/infrared.html Infrared Waves]: detailed explanation of infrared light. (NASA) * [https://archive.org/details/philtrans08733349 Herschel's original paper from 1800 announcing the discovery of infrared light] * [http://www.thethermograpiclibrary.org/index.php/Cat%C3%A9gorie:Library The thermographic's library], collection of thermogram * [http://colourlex.com/project/ir-reflectography/ Infrared reflectography in analysis of paintings] at ColourLex * Molly Faries, [http://www.nap.edu/read/11413/chapter/8 Techniques and Applications – Analytical Capabilities of Infrared Reflectography: An Art Historian s Perspective], in Scientific Examination of Art: Modern Techniques in Conservation and Analysis, Sackler NAS Colloquium, 2005 * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Infrared|revizio=1115756252}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Radiación infrarroja|revizio=146594357}} {{Havenda artikolo|Infraruĝa radiado}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektromagneta radiado]] [[Kategorio:Optiko]] og1a59qfs7934dpqe92v8uq7lu9ia5p 0 47749 9462633 9412341 2026-08-26T05:30:40Z Sj1mor 12103 9462633 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:UV-handlamp_hg.jpg|eta|Portebla ultraviola lampo]] '''Ultraviola''' aŭ '''transviola radiado''' (mallongigite '''UV''') estas [[elektromagneta radiado]] kun [[ondolongo]] inter 380 [[nm]] kaj 10 [[nm]]. La supran limon de ĝia ondolongaro formas la viola [[lumo]], kiu estas la plej [[frekvenco|altfrekvenca]] [[lumo]] videbla por la homa [[okulo]]. La suba limo estas arbitre fiksita; radiadon kun pli mallongaj ondoj oni nomas [[rentgena radiado|rentgena]] aŭ X-radiado. Ofte oni jene dividas la ultraviolajn radiojn (UV) laŭ la ondolongo: * '''UVA''', 380–315 nm; nomataj ankaŭ "nigra lumo"; tiaj radioj trairas ordinaran [[vitro]]n kaj bronzigas la homan [[haŭto]]n. Ili estas uzataj ankaŭ por [[fluoresko|fluoreskigi]] certajn substancojn. Interalie ili lumigas [[dento]]jn kaj tolaĵojn lavitajn per modernaj [[lavmaŝino]]j * '''UVB''', 315–280 nm; tiaj radioj ne trairas ordinaran vitron; ili bronzigas, sed ankaŭ brulumigas la homan haŭton kaj kaŭzas haŭtan [[kancero]]n. * '''UVC''', 280–10 nm; ĝi utilas por mortigi malutilajn [[mikroorganismo]]jn; tiu efiko baziĝas sur la alta [[energio]] de la ultraviolaj [[fotono]]j, kiu kapablas difekti la strukturon de vivantaj [[ĉelo]]j; sub 200 nm ĝi kapablas [[jono|jonigi]] [[atomo]]jn. [[Aero]] [[sorbo|sorbas]] radiadon sub ondolongo de 200 nm. Pura [[nitrogeno]] tamen tralasas UV-radiojn ĝis ondolongo de 150 nm. UV-radiado ĉeestas en sunlumo, kaj konsistigas ĉirkaŭ 10% de la tuta elektromagneta radiado eligita de la [[Suno]]. Tiu ĉi elradias ĉiujn tri specojn, sed pro la ŝirmo de la [[atmosfero]] preskaŭ nur UVA atingas la surfacon de la [[Tero]]; nur 1 % estas UVB kaj UVC. Pro la difektiĝo de la [[ozona tavolo]] tiu parto nun pligrandiĝas. Kvankam long-ondolonga ultraviola ne estas konsiderata joniga radiado ĉar al ĝiaj fotonoj mankas la energio por ionigi atomojn, ĝi povas kaŭzi kemiajn reakciojn kaj kaŭzas multajn substancojn brili aŭ fluoriĝi . Sekve, la kemiaj kaj biologiaj efikoj de UV estas pli grandaj ol simplaj varmaj efikoj, kaj multaj praktikaj aplikoj de UV-radiado devenas de ĝiaj interagoj kun organikaj molekuloj. UV-lumo permesas al [[korpo (biologio)|korpo]] produkti [[D-vitamino]]n (specife per UVB), kiu estas esenca al vivo; tamen ekscesa eksponiĝo produktas [[noca|nocajn]] efikojn, kiuj tipe superas la avantaĝojn<ref name="who.int">[http://www.who.int/uv/faq/uvhealtfac/en/index1.html "The known health effects of UV, Ultraviolet radiation and the INTERSUN Programme" (La konataj sanefikoj de ultraviola radiado]</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|titolo= Arkivo de MOS|url= http://www.who.int/uv/faq/uvhealtfac/en/index1.html|dato= 16a de oktobro 2016 , [[Monda Organizaĵo pri Sano]].|alirdato= 2019-06-21|arkivurl= https://web.archive.org/web/20161016090300/http://www.who.int/uv/faq/uvhealtfac/en/index1.html|arkivdato= 2016-10-16}}</ref>. Mallongonda ultraviola lumo damaĝas DNA kaj steriligas surfacojn, kun kiuj ĝi kontaktiĝas. Por homoj, sunbruno kaj sunbruligo estas konataj efikoj de ekspozicio de la haŭto al UV-lumo, kune kun pliigita risko de haŭta kancero. La kvanto de UV-lumo produktita de la Suno signifas, ke la Tero ne povus subteni vivon sur seka grundo, se la plej granda parto de tiu lumo ne estus filtrita de la atmosfero. Pli energia, pli mallonga ondolonga "ekstrema" UV sub 121 nm jonigas aeron tiel forte, ke ĝi estas sorbita antaŭ ol ĝi atingas la teron. Aliflanke, brila [[sunlumo]] produktas [[serotonino]]n, kiu agas sur homan [[humoro]]n. La produktado de serotonino estas rekte proporcia al la kvanto da sunlumo, kiun ricevas la korpo<ref>Korb, Alex, [https://www.psychologytoday.com/blog/prefrontal-nudity/201111/boosting-your-serotonin-activity "Boosting Your Serotonin Activity"]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url= https://www.psychologytoday.com/blog/prefrontal-nudity/201111/boosting-your-serotonin-activity|titolo= Aktivigi serotoninoproduktadon|dato= 17a de novembro 2011|alirdato= 1a de aŭgusto 2017 . ''Psychology Today''.|arkivurl= https://archive.is/20170801135657/https://www.psychologytoday.com/blog/prefrontal-nudity/201111/boosting-your-serotonin-activity|arkivdato= 2017-08-01}}</ref>. [[Dosiero:Pipefitter welder kutzo.jpg|eta|altdekstre|315ra|UV-radiado ankaŭ estas produktita per elektraj arkoj. Arkveldistoj devas porti okulan protekton kaj kovri sian haŭton por eviti fotokeratiton kaj seriozan sunbruligon.]] Krom la suno, UV ankaŭ estas produktita per elektraj arkoj kaj specialigitaj lumoj, kiel ekzemple hidrarg-vaporaj lampoj, sunbrunigaj lampoj kaj nigraj lumoj . La pli malalta ondolonga limo de homa vizio estas kutime laŭ 400 nm, do ultraviolaj radioj estas nevideblaj por homoj, kvankam iuj homoj povas percepti lumon je iomete pli mallongaj ondolongoj ol tiuj. Insektoj, birdoj kaj iuj mamuloj povas vidi preskaŭ transviolan lumon (t.e., iom pli mallongajn ondolongojn ol tio, kion homoj povas vidi). == Malkovro == La malkovro de la ultraviola radiado estas asociita al la eksperimentado de la malheligo/malheliĝo de la arĝentosaloj se eksponitaj al la sunlumo. En 1801 la germana fizikisto [[Johann Wilhelm Ritter]] malkovris, ke la nevideblaj radioj situaj ĝuste malantaŭ la viola ekstremo de la [[videbla spektro]] estas speciale efikaj malheligante paperon trempitan je [[Arĝenta klorido]]. Li nomis tiujn radiojn "desoksidaj radioj" por emfazi ilian kemian reaktivecon kaj por distingi ilin disde la «varmaj radioj» (malkovritaj de [[William Herschel]]) kiuj troviĝas ĉe la mala flanko de la videbla spektro. Tuj poste oni adoptis la terminon «kemiaj radioj». Tiu du terminoj restis sufiĉe popularaj laŭlonge de la 19-a jarcento. Finfine tiuj terminoj estis anstataŭitaj per pli modernaj terminoj, kiaj estas ''ultraviola radiado'' kaj ''[[infraruĝa radiado]]'' respektive.<ref name="hockberger"> Hockberger, P. E. (2002). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?cmd=Retrieve%5C&db=pubmed%5C&dopt=Abstract%5C&list_uids=12511035 «A history of ultraviolet photobiology for humans, animals and microorganisms».] Photochem. Photobiol. 76. 561-579. </ref><ref>{{cite book|last1=Beeson|first1=Steven|last2=Mayer|first2=James W|title=Patterns of light: chasing the spectrum from Aristotle to LEDs|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-0-387-75107-8|page=149|chapter=12.2.2 Discoveries beyond the visible|date=2007-10-23}}</ref> En 1878, la steriliga efiko de kurtondolonga lumo per mortigado de bakterioj estis malkovrita. Ĉirkaŭ 1903, la plej efikaj ondolongoj povis esti proksimume de 250 nm. En 1960, oni establis la efikon de ultraviola radiado sur [[DNA]].<ref>{{cite book |first1=James |last1=Bolton |first2=Christine |last2=Colton |title=The Ultraviolet Disinfection Handbook |publisher=American Water Works Association |year=2008 |isbn=978-1 58321-584-5 |pages=3–4}}</ref> La malkovro de la ultraviola radiado kun ondolongoj sub 200 nm, nomita "vakua ultraviola" ĉar ĝi estas forte sorbita de la oksigeno en aero, estis farita en 1893 fare de germana fizikisto Victor Schumann.<ref name="Lyman"> La [[ozona tavolo]] protektas vivantajn estaĵojn kontraŭ tio.{{Cite journal | last = Lyman | first = Theodore | author-link = Theodore Lyman IV | title = Victor Schumann | journal = The Astrophysical Journal | volume = 38 | issue = 1 | pages = 1–4 | year = 1914 | bibcode = 1914ApJ....39....1L | doi = 10.1086/142050 | doi-access = free }}</ref> La divido de UV en UVA, UVB, kaj UVC estis decidita "unuanime" fare de komitato de la Dua Internacia Kongreso pri Lumo la 17-an de aŭgusto 1932, ĉe la Kastelo de [[Christiansborg]] en [[Kopenhago]].<ref>{{Cite journal |last=Coblentz |first=W. W. |date=1932-11-04 |title=The Copenhagen Meeting of the Second International Congress on Light |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.76.1975.412 |journal=Science |language=en |volume=76 |issue=1975 |pages=412–415 |doi=10.1126/science.76.1975.412 |issn=0036-8075}}</ref> == Videbleco == La ultraviolaj radioj estas nevideblaj por la majoritato de la homaj estaĵoj. La [[kristalino|homa okullenso]] blokas la plej parton de la radiado en la ondolonga rango de 300-400 nm (nanometroj); la pli mallongaj ondolongoj estas blokitaj fare de la [[korneo]].<ref> M A Mainster (2006). [[iarchive:sim_british-journal-of-ophthalmology_2006-06_90_6/page/784/mode/2up|«Lentes intraoculares bloqueadoras de la luz violeta y azul: fotoprotección frente a fotorrecepción».]] British Journal of Ophthalmology 90 (6): 784-792. PMC 1860240. PMID 16714268. doi:10.1136/bjo.2005.086553. </ref> Al homoj mankas ankaŭ adaptaĵoj kiel kolorriceviloj por ultraviolaj radioj. Tamen, la [[lumsensilo]]j de la [[retino]] estas sensiblaj al la proksimaj ultraviolaj radioj, kaj la personoj al kiuj mankaj kristalino (kondiĉo konata kiel "afaĥio") perceptas la proksimaj ultraviolaj radioj kiel blankecblua aŭ blankecviola.<ref> David Hambling (29a de Majo 2002). [https://www.theguardian.com/science/2002/may/30/medicalscience.research «Let the light shine in».] The Guardian. Arkivita el la originalo la 23an de Novembro 2014. Konsultita la 2an de Januaro 2015. </ref> En kelkaj kondiĉoj, la infanoj kaj junaj plenkreskuloj povas vidi ultraviolan ĝis ondolongoj de ĉirkaŭ 310 nm.<ref name="LynchLivingston2001"> Lynch, David K.; Livingston, William Charles. [https://books.google.es/books?id=4Abp5FdhskAC&pg=PA231&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Koloro kaj lumo en la naturo] (eldono de 2001). Cambridge: Cambridge University Press. p. 231. ISBN 978-0-521-77504-5. Arkivita el la originalo la 31an de Decembro 2013. Konsultita la 12an de Oktobro 2013. «La limoj de la totala rangaro de sensebleco de la okulo etendiĝas el ĉirkaŭ 310 ĝis 1050 nanometroj». </ref><ref name="Dash2009"> Dash, Madhab Chandra; Dash, Satya Prakash (2009). [https://web.archive.org/web/20131231214338/http://books.google.com/books?id=7mW4-us4Yg8C&pg=PA213#v=onepage&q&f=false Fundamentals Of Ecology 3E] Tata McGraw-Hill Education. p. 213. ISBN 978-1-259-08109-5. Arkivita el google.com/books?id=7mW4-us4Yg8C&pg=PA213 el la originalo la 31an de Decembro 2013. Konsultita la 18an de Oktobro 2013.. «Normale la homa okulo reagas al lumradioj de 390 ĝis 760 nm. Tio povas esti pliampleksita al rango de 310 ĝis 1.050 nm en artefaritaj kondiĉoj. » </ref> La preskaŭ-ultraviola radiado estas videbla ĉe insektoj, kelkaj mamuloj kaj [[birdoj]]. La malgrandaj birdoj havas kvaran kolor-ricevilon por ultraviolaj radioj; tio havigas al birdoj «veran» ultraviolan vidkapablon.<ref> Bennington-Castro, Joseph. [https://web.archive.org/web/20160507082220/http://io9.gizmodo.com/want-ultraviolet-vision-youre-going-to-need-smaller-ey-1468759573 «Want ultraviolet vision? You're going to need smaller eyes.».] Arkivita el la originalo la 7an de Majo 2016. Alirita la 10an de Aŭgusto 2022.</ref><ref name="HuntCarvalho2009"> Hunt, D. M.; Carvalho, L. S.; Cowing, W. L.; Davies (2009). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2781856/ «Evolution and spectral tuning of visual pigments in birds and mammals».] Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 364 (1531): 2941-2955. ISSN 0962-8436. PMC 2781856. PMID 19720655. doi:10.1098/rstb.2009.0044. </ref> ==Sundevena ultraviola radiado== [[File:Ozone altitude UV graph.svg|thumb|maldekstre|Niveloj de ozono je variaj altitudoj ([[w:Dobson unit|DU/km]]) kaj blokado de diferencaj gamoj de ultraviola radiado: Esence, la tuta UVC estas blokita de diatoma oksigeno (100–200 nm) aŭ de ozono (triatoma oksigeno) (200–280 nm) en la atmosfero. La ozona tavolo tiam blokas plej multe de UVB. Dume, UVA estas apenaŭ tuŝita de ozono, kaj la plej granda parto de ĝi atingas la Teron. UVA konsistigas preskaŭ la tutan UV-lumon kiu penetras la atmosferon de la Tero.]] Tre varmaj objektoj elsendas UV-radiadon (vidu artikolon pri [[Nigra-korpa radiado]]). La [[Suno]] elsendas ultraviolan radiadon je ĉiuj ondolongoj, inkluzive de la ekstrema ultraviola kie ĝi krucas en ikso-radiojn je 10 nm. Ekstreme varmaj [[stelo]]j (kiel ekzemple tiuj de O- kaj B-specoj) elsendas proporcie pli da UV-radiado ol la Suno. [[Sunlumo]] en spaco ĉe la supro de la atmosfero de Tero estas kunmetita de proksimume 50% da infraruĝa lumo, 40% da videbla lumo, kaj 10% ultraviola lumo, por totala intenseco de proksimume 1400 W/m² en vakuo.<ref>{{cite web|title=Solar radiation |url=http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter3/Ency_Atmos/Radiation_Solar.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101070344/http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter3/Ency_Atmos/Radiation_Solar.pdf|archive-date=1a de Novembro 2012|url-status=live}}</ref> La atmosfero blokas proksimume 77% de la UV de la Suno, kiam la Suno estas plej alta sur la ĉielo (ĉe [[zenito]]), kun sorbado pliiĝanta ĉe pli mallongaj UV-ondlongoj. Ĉe grundnivelo kun la suno ĉe zenito, sunlumo estas 44% da videbla lumo, 3% da ultraviola, kaj la cetero infraruĝa.<ref>{{cite web|title=Introduction to Solar Radiation|url=http://www.newport.com/Introduction-to-Solar-Radiation/411919/1033/content.aspx |website=newport.com|url-status=live|archive-date=29a de Oktobro 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029234117/http://www.newport.com/Introduction-to-Solar-Radiation/411919/1033/content.aspx}}</ref><ref>{{cite web|title=Reference Solar Spectral Irradiance: Air Mass 1.5|url=http://rredc.nrel.gov/solar/spectra/am1.5/|access-date=2009-11-12|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928011257/http://rredc.nrel.gov/solar/spectra/am1.5/ASTMG173/ASTMG173.xls|archive-date=28a de Septembro 2013}}</ref> De la ultraviola radiado kiu atingas la surfacon de la Tero, pli ol 95% estas la plej longaj ondolongoj de UVA, kaj la malgranda cetero UVB. Preskaŭ neniu UVC atingas la surfacon de la Tero.<ref name="Skin Cancer Foundation">{{citation|url=http://www.skincancer.org/prevention/uva-and-uvb/understanding-uva-and-uvb|title=Understanding UVA and UVB|access-date=2012-04-30|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501231522/http://www.skincancer.org/prevention/uva-and-uvb/understanding-uva-and-uvb|archive-date=1a de Majo 2012}}</ref> La frakcio de UVA kaj UVB kiu restas en UV-radiado post trapasado de la atmosfero estas tre dependa de nubkovraĵo kaj atmosferaj kondiĉoj. En "parte nubaj" tagoj, ankaŭ pecetoj de blua ĉielo montriĝanta inter nuboj estas fontoj de (disaj) UVA kaj UVB, kiuj estas produktitaj per [[Disĵeto de Rayleigh|Rayleigh-disvastigo]] laŭ la sama maniero kiel la videbla blua lumo de tiuj partoj de la ĉielo. UVB ankaŭ ludas gravan rolon en plantevoluo, ĉar ĝi influas la plej multajn el la plantaj hormonoj.<ref name="Vanhaelewyn et al. 2016">{{citation|url=https://academic.oup.com/jxb/article/67/15/4469/1750169|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708010101/https://academic.oup.com/jxb/article/67/15/4469/1750169|title=Hormone-controlled UV-B responses in plants|bibcode=2016JEBot..67.4469V |url-status=dead|archive-date=8a de Julio 2016 |last1=Vanhaelewyn |first1=Lucas |last2=Prinsen |first2=Els |last3=Van Der Straeten |first3=Dominique |last4=Vandenbussche |first4=Filip |journal=Journal of Experimental Botany |date=2016 |volume=67 |issue=15 |pages=4469–4482 |doi=10.1093/jxb/erw261 |pmid=27401912 |hdl=10067/1348620151162165141 |hdl-access=free }}</ref> Dum totala nuba kovro, la kvanto de sorbado pro nuboj estas tre dependa de la dikeco de la nuboj kaj latitudo, kaj neniu klara mezurado korelacias specifan dikecon kaj sorbadon de UVA kaj UVB.<ref>{{Cite journal|last1=Calbó |first1=Josep|last2=Pagès|first2=David|last3=González|first3=Josep-Abel|date=2005|title=Empirical studies of cloud effects on UV radiation: A review |journal=Reviews of Geophysics|language=en|volume=43|issue=2|at=RG2002 |doi=10.1029/2004RG000155|bibcode=2005RvGeo..43.2002C |issn=1944-9208|hdl=10256/8464|s2cid=26285358 |hdl-access=free}}</ref> La pli mallongaj grupoj de UVC, same kiel eĉ pli-energia UV-radiado produktita de la Suno, estas absorbitaj de oksigeno kaj generas la [[ozono]]n en la [[ozontavolo]] kiam solaj oksigenatomoj produktitaj per UV-[[fotolizo]] de dioksigeno reagas kun pli da dioksigeno. La ozona tavolo estas precipe grava en blokado de plejparto de UVB kaj la cetera parto de UVC ne jam blokita de ordinara oksigeno en aero. == Blokiloj, absorbiloj kaj fenestroj == [[Dosiero:Sunbum sunscreen spf 30.jpg|eta|dekstre|160ra|Tuboskatolo SPF 30 vendata en Usono. Sunprotektiloj kontraŭ la UV radiado gravas por la sano.]] Ultraviolaj absorbiloj estas molekuloj uzataj en organikaj materialoj ([[polimero]]j, [[farbo]]j, ktp.) por absorbi UV-radiadon por redukti la UV-degeneron (foto-oksidado) de materialo. La absorbiloj povas mem degradiĝi laŭ la tempopaso, do monitorado de absorbilniveloj en vetersuferantaj materialoj estas necesa. En [[Sunprotektilo|sunkremo]], ingrediencoj kiuj sorbas UVA/UVB-radiojn, kiel ekzemple avobenzono, oksibenzono<ref>{{cite journal |last1=Burnett |first1=M. E. |last2=Wang |first2=S. Q. |year=2011 |title=Current sunscreen controversies: a critical review |journal=Photodermatology, Photoimmunology & Photomedicine |volume=27 |issue=2| pages=58–67 |doi=10.1111/j.1600-0781.2011.00557.x |pmid=21392107| s2cid=29173997 |doi-access=}}</ref> kaj oktila metoksicinamato, estas [[Organika kombinaĵo|organikaj kemiaj]] absorbiloj aŭ "blokiloj". Ili estas komparataj al neorganikaj absorbiloj/"blokiloj" de UV-radiado, kiel ekzemple [[titana dioksido]] kaj zinkoksido.<ref>{{Cite journal |last=Dransfield |first=G.P. |date=2000-09-01 |title=Inorganic Sunscreens |url=https://academic.oup.com/rpd/article-abstract/91/1-3/271/1727863?redirectedFrom=fulltext |journal=Radiation Protection Dosimetry |volume=91 |issue=1–3 |pages=271–273 |doi=10.1093/oxfordjournals.rpd.a033216 |issn=0144-8420}}</ref> Por vestaĵo, la ultraviola protektofaktoro (UPF) reprezentas la rilatumon de sunbruliga UV sen kaj kun la protekto de la [[ŝtofo]], simila al sunprotekta faktoro (SPF) rangigoj por [[sunprotektilo]]. Normaj someraj ŝtofoj havas UPF-ojn de ĉirkaŭ 6, kio signifas, ke ĉirkaŭ 20% de UV trapasos. Suspenditaj [[nanopartiklo]]j en vitralo malhelpas UV-radiojn kaŭzi kemiajn reakciojn kiuj ŝanĝas bildkolorojn. Aro da vitralaj kolor-referencaj ĉipoj estas planita por esti uzata por kalibri la kolorfotilojn por la 2019-datita [[Eŭropa Kosma Agentejo|EKA]] Mars-rover-misio, ĉar ili restos nevelkitaj pro la alta nivelo de UV ĉeestanta sur la surfaco de [[Marso (planedo)|Marso]]. Ordinara vitro, kiel fenestrovitro, estas parte [[Travideblo|travidebla]] al UVA, sed estas [[Opakeco|opaka]] al pli mallongaj ondolongoj, pasigante proksimume 90% de la lumo super 350 nm, sed blokante pli ol 90% de la lumo sub 300 nm.<ref>{{cite web | title = Soda Lime Glass Transmission Curve | url = http://www.sinclairmfg.com/datasheets/optical3.html | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120327213950/http://www.sinclairmfg.com/datasheets/optical3.html | archive-date = 27a de Marto 2012 | access-date = 20a de Januaro 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pgo-online.com/intl/katalog/curves/B270_kurve.html|title=B270-Superwite Glass Transmission Curve|website=Präzisions Glas & Optik|access-date=2017-01-13|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709022735/https://www.pgo-online.com/intl/katalog/curves/B270_kurve.html|archive-date=9a de Julio 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pgo-online.com/intl/katalog/curves/whitefl_kurve.html|title=Selected Float Glass Transmission Curve|website=Präzisions Glas & Optik|access-date=2017-01-13|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151019025929/http://www.pgo-online.com/intl/katalog/curves/whitefl_kurve.html|archive-date=19a de Oktobro 2015}}</ref> Studo trovis ke aŭtofenestroj permesas, ke 3-4% de ĉirkaŭa UV trapasas, precipe se la UV estis pli granda ol 380 nm.<ref name="UV exposure in cars">{{cite journal |last1=Moehrle |first1=Matthias |last2=Soballa |first2=Martin |last3=Korn |first3=Manfred |title=UV exposure in cars |journal=Photodermatology, Photoimmunology & Photomedicine |date=2003 |volume=19 |issue=4 |pages=175–181 |doi=10.1034/j.1600-0781.2003.00031.x |pmid=12925188 |s2cid=37208948 |language=en |issn=1600-0781}}</ref> Aliaj specoj de aŭtaj fenestroj povas redukti transdonon de UV pli granda ol 335 nm.<ref name="UV exposure in cars" /> Kunfandita kvarco, depende de kvalito, povas esti travidebla eĉ por vakui UV-ondolongojn. Kristala [[kvarco]] kaj kelkaj kristaloj kiel CaF₂ kaj MgF₂ transdonas bone malsupre de 150 nm aŭ 160 nm ondolongoj.<ref>{{cite web | url=https://www.newport.com/n/optical-materials | title=Optical Materials | publisher=Newport Corporation | access-date=14a de Junio 2020 | archive-date=11a de Junio 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200611014515/https://www.newport.com/n/optical-materials | url-status=live }}</ref> La vitro de Wood estas profunda violblua bari-natria silikata [[vitro]] kun proksimume 9% da nikela (II) oksido evoluigita dum la [[Unua Mondmilito]] por bloki videblan lumon por sekretaj komunikadoj. Ĝi permesas kaj infraruĝan taglumon kaj ultraviolajn noktajn komunikadojn ĉar ĝi estas travidebla inter 320 nm kaj 400 nm kaj ankaŭ la pli longajn infraruĝajn kaj ĝust-apenaŭ videblajn ruĝajn ondolongojn. Ĝia maksimuma UV-transsendo estas je 365 nm, unu el la ondolongoj de [[Hidrargovapora lampo|hidrargaj lampoj]]. == Artefaritaj fontoj == === "Nigraj lumoj" === [[Dosiero:Two black light lamps.jpg|eta|maldekstre|200ra|Du nigralumaj lampoj]] ''Nigraluma lampo'' elsendas long-ondan UVA-radiadon kaj malmulte da videbla lumo. Fluoreskaj nigralumaj lampoj funkcias simile al aliaj [[ampolo|fluoreskaj lampoj]], sed uzas [[fosforo]]n sur la interna tubsurfaco kiu elsendas UVA-radiadon anstataŭe de videbla lumo. Kelkaj lampoj uzas optikan filtrilon de tre blupurpura Wood-vitro, kiu blokas preskaŭ ĉiun videblan lumon kun ondolongoj pli longaj ol 400 nanometroj.<ref> {{cite web |title=Insect-O-Cutor |url=http://www.insect-o-cutor.com/ioclibrary/blacklight.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130604215247/http://www.insect-o-cutor.com/ioclibrary/blacklight.pdf |archive-date=4a de Junio 2013 }}</ref> La purpura brilo eligita de tiuj tuboj ne estas la ultraviola mem, sed videbla purpura lumo de la 404 nm spektra linio de hidrargo kiu eskapas filtrita per la tegaĵo. Aliaj nigraj lumoj uzas simplan vitron anstataŭe de la pli multekosta Wood-vitro, tiel ke ili prezentiĝas helbluaj al la okulo dum funkciado. Oni produktas ankaŭ inkandeskajn nigrajn lumojn, uzante filtriltegaĵon sur la koverto de inkandeska ampolo kiu absorbas videblan lumon. Ĉi tiuj estas pli malmultekostaj sed tre malefikaj, elsendante nur malgrandan frakcion de procento de sia potenco kiel UV. Hidrargo-vaporaj nigraj lumoj en rangigoj ĝis 1 kW kun UV-eliganta fosforo kaj koverto el la vitro de Wood estas uzitaj por teatraj kaj koncertoj. Nigraj lumoj estas uzitaj en aplikoj en kiuj ekstera videbla lumo devas esti minimumigita; ĉefe por observi ''[[fluoresko]]n'', la koloran brilon, kiun multaj substancoj eligas kiam elmetitaj al UV-lumo. Ankaŭ UVA / UVB elsendantaj bulboj estas venditaj por aliaj specialaj celoj, kiel sunbrunigaj lampoj kaj reptili-bredado. ===Kurtondaj ultraviolaj lampoj=== [[Dosiero:Кварцевая лампа.JPG|eta|desktre|220ra|Komerca ĝermocida lampo en viandovendejo.]] Kurtondaj UV-lampoj estas faritaj uzanta lampotubon sen fosfortegaĵo, kunmetita el fandita kvarco aŭ ''vycor'', ĉar ordinara vitro sorbas UVC. Tiuj lampoj elsendas ultraviolan lumon kun du pintoj en la UVC-gamo ĉe 253.7 nm kaj 185 nm pro la [[hidrargo]] ene de la lampo, same kiel iom da videbla lumo. De 85% ĝis 90% de la UV produktita per tiuj lampoj estas je 253.7 nm, dum nur 5-10% estas je 185 nm.<ref>{{cite book |last1=Rodrigues |first1=Sueli |last2=Fernandes |first2=Fabiano Andre Narciso |title=Advances in Fruit Processing Technologies |date=18a de Majo 2012 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-5153-1 |page=5 |url=https://books.google.com/books?id=XyXOBQAAQBAJ |language=en |access-date=22a de Oktobro 2022 |archive-date=5a de Marto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305221819/https://books.google.com/books?id=XyXOBQAAQBAJ |url-status=live }}</ref> La kunfandita kvarctubo pasigas 253.7 nm da radiado, sed blokas 185 nm ondolongon. Tiaj tuboj havas du aŭ tri fojojn la UVC-potencon de regula fluoreska lampa tubo. Tiuj malaltpremaj lampoj havas tipan efikecon de ĉirkaŭ 30-40%, signifante ke por 100 vatoj da elektro konsumita per la lampo, ili produktos po ĉirkaŭ 30-40 vatojn da totala UV-produktaĵo. Ili ankaŭ elsendas bluetblankan videblan lumon, pro la aliaj spektraj linioj de hidrargo. Tiuj "ĝermocidaj" lampoj estas uzataj vaste por desinfektado de surfacoj en laboratorioj kaj nutraĵ-prilaboraj industrioj.<ref>Minkin, J. L., & Kellerman, A. S. (1966). ''A bacteriological method of estimating effectiveness of UV germicidal lamps''. Public Health Reports, 81(10), 875.</ref> ===Inkandeskaj lampoj=== [[Dosiero:Germicidal UV discharge tube glow.jpg|eta|150ra|maldekstre|Bakteri-mortigaj lampoj estas simplaj malaltpremaj hidrargaj vaporsenŝargoj en fuzikvarca koverto.]] Ankaŭ "nigralumaj" [[ampolo|inkandeskaj lampoj]] estas faritaj el inkandeska ampolo kun filtrila tegaĵo kiu sorbas plej videblan lumon. Halogenlampoj kun fuzikvarcaj kovertoj estas utiligitaj kiel nekostaj UV-lumfontoj en la proksima UV-intervalo, de 400 ĝis 300 nm, en kelkaj sciencaj instrumentoj. Pro sia [[Nigra korpo|nigrakorpa]] spektro, filamenta ampolo estas tre malefika ultraviola fonto, elsendante nur frakcion de procento de sia energio kiel UV, kiel klarigite per la nigrakorpa spektro. ===Gas-ŝargigaj lampoj=== {{Ĉefartikolo|Gas-ŝargiga lampo}} Specialigitaj UV-[[Gas-ŝargiga lampo|gasŝargigaj lampoj]] enhavantaj malsamajn gasojn produktas UV-radiadon ĉe specialaj spektraj linioj por sciencaj celoj. [[Argono|Argonaj]] kaj [[deŭterio|deŭteriaj]] arklampoj estas ofte uzitaj kiel stabilaj fontoj, ĉu senfenestraj aŭ kun diversaj fenestroj kiel ekzemple magnezia fluorido.<ref> Klose, Jules Z.; Bridges, J. Mervin; Ott, William R. (Junio 1987). [https://www.nist.gov/system/files/documents/calibrations/sp250-3.pdf Radiometric standards in the V‑UV (PDF).] ''NBS Measurement Services'' (Report). NBS Special Publication. U.S. National Institute of Standards and Technology. 250–3. Arkivita (PDF) el la originalo la 11an de Junio 2016.</ref> Tiuj ofte estas la elsendantaj fontoj en UV-spektroskopia ekipaĵo por kemia analizo. Aliaj UV-fontoj kun pli kontinuaj elsendospektroj inkludas ksenonajn arklampojn (ofte uzitajn kiel sunlumsimuliloj), deŭteriajn arklampojn, hidrarg-ksenonajn arklampojn, kaj metal-halogenidajn arklampojn. La ekscimerlampo, UV-fonto evoluigita en la komenco de la [[2000-aj jaroj]], vidas kreskantan uzon en sciencaj kampoj. Ĝi havas la avantaĝojn de alta intenseco, alta efikeco, kaj funkciado ĉe diversaj ondolongaj gamoj en la vakuan ultraviolan radiadon. ===Ultraviolaj LED-oj=== [[File:UV LED Fluoresence.jpg|thumb|upright|A 380&nbsp;nanometer UV LED makes some common household items fluoresce.]] [[Lum-eliganta diodo|Lum-elsendantaj diodoj]] (LED-oj) povas esti produktitaj por elsendi radiadon en la ultraviola gamo. En 2019, post signifaj progresoj dum la antaŭaj kvin jaroj, UVA-LED-oj de 365 nm kaj pli longa ondolongo estis haveblaj, kun efikecoj de 50% ĉe 1.0 W-produktado. Nuntempe, la plej oftaj specoj de UV LED-oj estas en 395 nm kaj 365 nm ondolongoj, el kiuj ambaŭ estas en la UVA-spektro. La taksita ondolongo estas la pinta ondolongo kiun la LED-oj estingas, sed lumo ĉe kaj pli altaj kaj pli malaltaj ondolongoj ĉeestas.<ref>{{cite journal |last1=Bhattarai |first1=Trailokya |last2=Ebong |first2=Abasifreke |last3=Raja |first3=M.Y.A. |title=A Review of Light-Emitting Diodes and Ultraviolet Light-Emitting Diodes and Their Applications |journal=Photonics |date=May 2024 |volume=11 |issue=6 |page=491 |doi=10.3390/photonics11060491 |doi-access=free |bibcode=2024Photo..11..491B }}</ref> La pli malmultekostaj kaj pli oftaj 395 nm UV LED-oj estas multe pli proksimaj al la videbla spektro, kaj eligas purpuran koloron. Aliaj UV LED-oj pli profunde en la spektron ne elsendas tiom da videbla lumo.<ref>{{cite web |title=What is the difference between 365&nbsp;nm and 395&nbsp;nm UV LED lights? |website=waveformlighting.com |url=https://www.waveformlighting.com/tech/what-is-the-difference-between-365-nm-and-395-nm-uv-led-lights |access-date=2020-10-27 |archive-date=22 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522101632/https://www.waveformlighting.com/tech/what-is-the-difference-between-365-nm-and-395-nm-uv-led-lights |url-status=live }}</ref> LED-oj estas uzataj por aplikoj kiel UV-kuracaj aplikoj, ŝargado de brilantaj objektoj kiel pentraĵoj aŭ ludiloj, kaj lumoj por detektado de falsa mono kaj korpaj fluidoj. UV LED-oj estas uzataj ankaŭ en ciferecaj presaplikoj kaj inertaj UV-kuracaj medioj. Ĉar teknologiaj progresoj komenciĝantaj en la komenco de la 2000-aj jaroj plibonigis sian produktadon kaj efikecon, ili fariĝis ĉiam pli realigeblaj alternativoj al pli tradiciaj UV-lampoj por uzado en UV-kuracado-aplikoj, kaj la evoluo de novaj UV-LED-kuracsistemoj por pli alte intensecaj aplikoj estas grava temo de esplorado en la kampo de UV-kuraca teknologio.<ref>{{cite journal |last1=Patil |first1=Renuka Subhash |last2=Thomas |first2=Jomin |last3=Patil |first3=Mahesh |last4=John |first4=Jacob |title=settings Order Article Reprints Open AccessReview To Shed Light on the UV Curable Coating Technology: Current State of the Art and Perspectives |journal=Journal of Composites Science |date=2023 |volume=7 |issue=12 |pages=513 |doi=10.3390/jcs7120513 |doi-access=free }}</ref> UVC-LED-oj disvolviĝas rapide, sed eble postulas provojn por kontroli efikan desinfektadon. Citaĵoj por grand-area desinfektado estas por ne-LED UV-fontoj<ref> {{cite journal |last1=Boyce |first1=J.M. |year=2016 |title=Modern technologies for improving cleaning and disinfection of environmental surfaces in hospitals |journal=Antimicrobial Resistance and Infection Control |volume=5 |issue=1 |page=10 |pmid=27069623 |pmc=4827199 |doi=10.1186/s13756-016-0111-x |doi-access=free }} </ref> konataj kiel ĝermocidaj lampoj.<ref name="Liverpool, UVGI" > {{cite web |title=Ultraviolet germicidal irradiation |page=3 |publisher=[[University of Liverpool]] |url=https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/radiation/pdf/UV_germicidal.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806185506/https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/radiation/pdf/UV_germicidal.pdf |archive-date=2016-08-06 }} </ref> Krome, ili estas uzataj kiel liniofontoj por anstataŭigi deŭteri-lampojn en likvokromatografiaj instrumentoj.<ref> {{cite news |title=UV‑C LEDs Enhance Chromatography Applications |website=GEN Eng News |url=http://www.genengnews.com/gen-articles/uvc-leds-enhance-chromatography-applications/5880 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104020423/http://www.genengnews.com/gen-articles/uvc-leds-enhance-chromatography-applications/5880 |archive-date=4a de Novembro 2016 }} </ref> ===Ultraviolaj laseroj=== Gasaj laseroj, laseraj diodoj kaj solidsubstancaj laseroj povas esti produktitaj por elsendi ultraviolajn radiojn, kaj estas haveblaj laseroj, kiuj kovras la tutan UV-gamon. La nitrogengasa lasero uzas elektronikan ekscitadon de nitrogenmolekuloj por elsendi radion kiu estas plejparte UV. La plej fortaj ultraviolaj linioj estas de 337.1 nm kaj 357.6 nm en ondolongo. Alia speco de altenergiaj gaslaseroj estas ekscimer-laseroj. Ili estas vaste uzataj laseroj elsendantaj en ultraviolaj kaj vakuaj ultraviolaj ondolongoj. Nuntempe, UV-argon-fluoridaj ekskimeraj laseroj funkciigantaj ĉe 193 nm estas rutine uzitaj en [[Integra cirkvito|integracirkvita]] produktado per fotolitografio. La nuna ondolonga limo de produktado de kohera UV estas proksimume 126 nm, karakterizaĵo de la Ar₂* ekscimera lasero. Rektaj UV-elsendantaj laserdiodoj estas haveblaj je 375 nm.<ref>{{cite web | title=UV laser diode: 375&nbsp;nm center wavelength | website=Thorlabs | location=United States / Germany | series=Product Catalog | language=en | url=http://www.thorlabs.de/newgrouppage9.cfm?objectgroup_id=5400 | access-date=14a de Decembro 2014 | archive-date=15a de Decembro 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141215055051/http://www.thorlabs.de/newgrouppage9.cfm?objectgroup_id=5400 | url-status=live }}</ref> UV-diod-pumpitaj solidsubstancaj laseroj estis montritaj uzante [[cerio]]-ŝanĝitajn litiajn stronci-aluminiajn fluorkristalojn (Ce:LiSAF), procezon evoluigitan en la 1990-aj jaroj ĉe la [[Nacia Laboratorio Lawrence Livermore]].<ref name="Marshall1996"> Marshall, Chris (1996). [https://web.archive.org/web/20080920155324/https://www.llnl.gov/str/Marshall.html ''A simple, reliable ultraviolet laser: The Ce:LiSAF'' (Report).] [[Nacia Laboratorio Lawrence Livermore]]. Arkivita el la originalo la 20an de Septembro 2008. Alirita la 11an de Januaro 2008.</ref> Ondolongoj pli mallongaj ol 325 nm estas komerce generitaj en diod-pumpitaj solidsubstancaj laseroj. Ultraviolaj laseroj povas esti faritaj ankaŭ aplikante frekvenckonverton al malalt-frekvencaj laseroj. Ultraviolaj laseroj havas aplikojn en [[industrio]] (laser-gravurado), [[medicino]] ([[dermatologio]], kaj keratektomio), [[kemio]] (MALDI), liberaera sekura komunikado, [[komputado]] (optika stokado), kaj fabrikado de [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]]. ===Agordebla vaku-ultraviola radiado (VUV)=== La gamo de vakua ultraviola radiado (V-UV, 100-200 nm) povas esti generita per ne-linia 4-onda miksado en gasoj per suma aŭ subtraha frekvencmiksado de 2 aŭ pli pli longaj ondolongaj laseroj. Tiu generado estas ĝenerale farita en gasoj (ekz. [[kriptono]], [[hidrogeno]], kiuj estas du-fotonaj resonancaj proksime de 193 nm)<ref name=straussfunk/> aŭ metalvaporoj (ekz. [[magnezio]]). Farante unu el la laseroj agordebla, la V-UV povas esti agordebla. Se unu el la laseroj resonancas kun transiro en gaso aŭ vaporo tiam la V-UV-produktado estas intensigita. Tamen, resonancoj generas ankaŭ ondolongan disvastigon, kaj tiel la fazkongruo povas limigi la agordeblan gamon de la 4-onda mikso. Diferenca frekvencmikso (t.e., f{{sub|1}} + f{{sub|2}} − f{{sub|3}}) havas avantaĝon super suma frekvencmiksado ĉar la fazkongruo povas havigi pli grandan agordon.<ref name=straussfunk/> Aparte, diferencfrekvenco miksanta du fotonojn de [[Argono|Ar]]-[[Fluoro|F]] (193 nm) ekscimera lasero kun agordebla videbla aŭ proksime de IR-lasero en hidrogeno aŭ kriptono havigas resonance plifortigitan agordeblan V-UV-kovron de 100 nm ĝis 200 nm.<ref name=straussfunk>{{cite journal |last1 = Strauss |first1 = C.E.M. |last2 = Funk |first2 = D.J. |year = 1991 |title = Broadly tunable difference-frequency generation of VUV using two-photon resonances in H{{sub|2}} and Kr |journal = Optics Letters |volume = 16 |issue = 15 |pages = 1192–4 |doi = 10.1364/ol.16.001192 |pmid = 19776917 |bibcode = 1991OptL...16.1192S |url = https://www.osapublishing.org/ol/fulltext.cfm?uri=ol-16-15-1192&id=10705 |access-date = 2021-04-11 |archive-date = 29a de Majo 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240529134804/https://opg.optica.org/captcha/(S(c0bdkdggeh50wqakxbxp1vlf))/?guid=AEC4DC11-0A8D-48DC-8B6E-84817B588FB2 |url-status = live |url-access= subscription }}</ref> Praktike, la manko de taŭgaj gas/vaporĉelaj fenestromaterialoj super la litia fluorida detranĉa ondolongo limigas la agordan gamon al pli longa ol proksimume 110 nm. Agordeblaj V-UV-ondlongoj ĝis 75 nm estis atingitaj uzante senfenestrajn konfiguraciojn.<ref name="O2Ar">{{Cite journal |last1 = Xiong |first1 = Bo |last2 = Chang |first2 = Yih-Chung |last3 = Ng |first3 = Cheuk-Yiu |year = 2017 |title = "Quantum-state-selected integral cross sections for the charge transfer collision of O+2 (a4 Π u 5/2,3/2,1/2,−1/2: v+=1–2; J+) [O+2 (X2 Π g 3/2,1/2: v+=22–23; J+) ] + Ar at center-of-mass collision energies of 0.05–10.00 eV" |journal = Phys. Chem. Chem. Phys. |volume = 19 |issue = 43 |pages = 29057–29067 |bibcode = 2017PCCP...1929057X |pmid = 28920600 |doi = 10.1039/C7CP04886F |url = http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2017/cp/c7cp04886f |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20171115202941/http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2017/cp/c7cp04886f |archive-date = 15a de Novembro 2017 |url-access = subscription }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115202941/http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2017/cp/c7cp04886f |date=2017-11-15 }}</ref> ===Plasmaj kaj sinkrotronaj fontoj de ekstrema UV=== Laseroj estis uzitaj por nerekte generi ne-koheran ekstreman UV (E-UV) radiadon je 13.5 nm por ekstrema ultraviola litografio. La E-UV ne estas elsendita per la lasero, sed prefere per elektrontransiroj en ekstreme varma [[stano]] aŭ ksenona [[plasmo]], kiu estas ekscitita per ekscimera lasero.<ref>{{cite web |title=E‑UV nudges toward 10&nbsp;nm |website=EE Times |url=http://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1322626 |url-status=dead |access-date=26a de Septembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015014640/http://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1322626 |archive-date=15a de Oktobro 2014 }} </ref> Tiu tekniko ne postulas sinkrotronon, tamen povas produkti UV ĉe la rando de la ikso-radia spektro. Sinkrotronaj lumfontoj povas produkti ankaŭ ĉiujn ondolongojn de UV, inkluzive de tiuj ĉe la limo de la UV kaj ikso-radiaj spektroj je 10 nm. == Aplikaĵoj == La ultraviola lumo povas utili al nombraj praktikaj aplikaĵoj. Oni uzas ĝin por la steriligo de akvo kaj manĝaĵoj, por la [[lutado]] de industria arko, por traktado lumkemia de inkoj, farboj, plastoj, por medicina traktado de [[diagnozo]] kaj terapio, kiel ĉe la ultraviolaj lampoj uzitaj en dermatologio kaj kosmetika bronzigo (kvazaŭsunbruneciĝo).<ref> Sliney, David H. (2003). [https://web.archive.org/web/20161130190429/http://www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/Documentacion/TextosOnline/EnciclopediaOIT/tomo2/49.pdf «Radiación Ultravioleta».] Enciclopedia de Seguridad y Salud en el Trabajo de la OIT 49: 49.7. Arkivita el la originalo la 30an de Novembro 2016. Konsultita la 28an de Februaro 2016. </ref>​ == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Hu, S; Ma, F; Collado-Mesa, F; Kirsner, R. S. (Julio 2004). [https://jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/archderm.140.7.819 "UV radiation, latitude, and melanoma in US Hispanics and blacks".] Arch. Dermatol. 140 (7): 819–824. doi:10.1001/archderm.140.7.819. PMID 15262692. * Strauss, CEM; Funk, DJ (1991). "Broadly tunable difference-frequency generation of VUV using two-photon resonances in H2 and Kr". Optics Letters. 16 (15): 1192–4. Bibcode:1991OptL...16.1192S. doi:10.1364/ol.16.001192. PMID 19776917. * Hockberger, Philip E. (2002). "A History of Ultraviolet Photobiology for Humans, Animals and Microorganisms". Photochemistry and Photobiology. 76 (6): 561–569. doi:10.1562/0031-8655(2002)0760561AHOUPF2.0.CO2. PMID 12511035. S2CID 222100404. * Allen, Jeannie (6a de Septembro 2001). [https://earthobservatory.nasa.gov/features/UVB Ultraviolet Radiation: How it Affects Life on Earth.] Earth Observatory. [[NASA]], USA. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=ultraviol|ReVo titolo=Ultraviola}} * [[Fluoresko]] * [[Infraruĝa radiado]] * [[Lumo]] * [[Melatonino]] * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Radiación ultravioleta|revizio=145066366}} {{Havenda artikolo|Ultraviola radiado}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ultraviola radiado| ]] [[Kategorio:Elektromagneta radiado]] [[Kategorio:Optiko]] p9cc1alx26lfnc4w61ao88n831xv2be 0 48737 9462671 9347964 2026-08-26T06:34:49Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Haus_der_Rothschilds_in_der_frankfurter_Judengasse.jpg|Haus_der_Rothschilds_in_der_frankfurter_Judengasse.jpg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Haus_der_Rothschilds_in_der_Frankfurter_Judengasse.jpg|Haus_der_Rothschilds_in_der_Frankfurter_Judeng 9462671 wikitext text/x-wiki {{Informkesto dinastio}} [[Dosiero:Haus der Rothschilds in der Frankfurter Judengasse.jpg|250ra|eta|dekstra|Domo de Rothschildidoj en Frankfurto ĉe Majno]] La familio '''Rothschild''' estas unu el la plej signifaj mondaj financaj dinastioj. En la hodiaŭa tempo ili estas aktivaj en multaj agadsferoj, interalie en investaj bankaferoj kaj vinberaferoj. Laŭdevene [[germanoj|germanaj]] [[aŝkenazoj|aŝkenazaj judoj]] el [[Frankfurto ĉe Majno]], ili disvastigis siajn aktivecojn tra la tuta Eŭropo, kaj kelkaj el ili ricevis [[Aŭstrio|aŭstraj]]n kaj [[Unuiĝinta Reĝlando|britaj]]n [[Nobelo|nobel]]-[[Titolo#Nobelaj titoloj|titoloj]]n. == La deveno == La fondinto de la dinastio Rothschild estas '''[[Mayer Amschel Rothschild]]''' (prononco {{prononco|mája anŝl rótŝilt}}, {{l-he|מאיר אנשל רוטשילד}} [majr anŝl rótŝilt], naskonome Mayer Amschel Bauer, naskiĝinta la 23-an de februaro 1744 en Frankfurto ĉe Majno, mortinta la 19-an de septembro 1812 samloke). Li akiris spertojn en la financaferoj ĉe bankiera familio de [[Oppenheimer]] en [[Hanovro]]. Post la morto de sia patro [[:en:Amschel Moses Rothschild|Moses Amschel Bauer]] (1710-1755) li heredis lian vendejon en la frankfurta [[geto]] kaj alinomis sin al Mayer Amsel Rothschild, laŭ ruĝa ŝildo, kiu pendis antaŭ la domo de patro. Pase de la tempo li fariĝis tre influa kaj riĉa financisto, precipe danke al profitdonaj aĉetoj kaj [[transakcio]]j kaj ankaŭ danke al tio, ke li fariĝis administranto de grandega posedaĵo de [[Vilhelmo la 1-a de Hessen-Kassel]]. Mayer Amsel Rothschild geedziĝis la 29-an de aŭgusto 1770 kun Gutele Schnapper (1753 – 1849), ili havis komune kvin filojn kaj kvin filinojn. Li disvastigis sian financan imperion trans la limojn de Germanio per tio, ke li sendadis la filojn en kvin urbojn en diversaj eŭropaj landoj, por ke ili komencu entrepreni tie (Frankfurto ĉe Majno, [[Vieno]], [[Londono]], [[Napolo]] kaj [[Parizo]]). Okaze de malfavora situacio en unu lando la fratoj devis reciproke helpi unu la alian, kio fakte okazis, dum la tuta tempo de ilia vivo ili mallarĝe kunlaboris; ĉiu en sia nova patrujo fondis sian branĉon de la dinastio. La familia riĉaĵo estis plu konservota pere de interkonsentitaj geedziĝoj inter kuzoj el la unua aŭ la dua genuo, la kapo de la familio devis resti en Frankfurto. En la jaro 2005 Mayer Amsel Rothschild estis markita de ĵurnalo [[Forbes]] kiel la sepa plej influa entreprenisto de ĉiuj tempoj kaj kiel "fondinto de la internaciaj financaferoj". == La unua generacio == {{Kadrigo|Amschel Mayer Rothschild.jpg|100px}} * '''[[Amschel Mayer Rothschild]]''' (1773 – 1855), rezidejo: ''[[Frankfurto ĉe Majno]]''. Amschel estis la plej aĝa filo, post sia patro li transprenis la vendejojn en Frankfurto ĉe Majno kaj li fariĝis kapo de la familio. Frankfurto restis loko, kie la tuta familio renkontiĝis. {{Kadrigo|Salomon Rothschild.jpg|100px}} * '''[[Salomon Mayer Rothschild]]''' (1774 – 1855), rezidejo: ''[[Vieno]]''. Li fariĝis fondinto de la aŭstra dinastio Rothschild, kiu estis unu el la ĉefaj financantoj de reĝimo de [[Klemens von Metternich|Metternich]] kaj per tio de la tuta [[Germana Federacio|Germana socio]]. Al Solomon devene ne estis ebligite aĉeti parcelon, sed en la 1822 li estis kun la fratoj enkondukita en la nobelaran staton kaj li aĉetis kvanton de parceloj. En la jaro 1835 li akiris [[koncesio]]n por konstruado de [[Norda fervojo de imperiestro Ferdinando]], li fariĝis ankaŭ posedanto de [[Ferfabriko Vítkovice]]. {{Kadrigo|Nathan Rothschild.jpg|100px}} * '''[[Nathan Mayer Rothschild]]''' (1777 – 1836), rezidejo: ''[[Londono]]''. Inter la jaroj 1790 kaj 1800 li agadis kiel komercisto kun teksaĵo en [[Manchester]]. En la jaro 1811 li fondis en Londono bankon ''N. M. Rothschild & Sons'', kiu funkcias ĝis hodiaŭ. Li investis ankaŭ en [[Brita Kompanio de Orientaj Indioj|Britan Kompanion de Orientaj Indioj]]. La posedaĵon li perlaboris inter la jaroj 1813 ĝis 1815 dum [[napoleonaj militoj]], kiam li sukcesis financi britan armeon de [[Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington]] (1769-1852) en [[Hispanio]] kaj [[Portugalio]] (Eŭropo tiutempe estis sub [[kontinenta blokado]] de Napoleono). En la jaro 1818 li donis al [[Prusio|prusia]] registaro grandan pruntedonon; emisojn de [[obligacio]] kaj la pruntedonoj restis ĉefa agado de lia banko. {{Kadrigo|Carl Mayer Rothschild.jpg|100px}} * '''[[Carl Mayer von Rothschild]]''' (1788 – 1855), rezidejo: ''[[Napolo]]''. Li transloĝiĝis Napolon en la jaro 1821, kie li administris la financojn de aŭstraj soldatoj. Li fondis bankan institucion, sed kiu ekzistis nur ĝis la jaro 1863. Pli poste li alinomis sin el Kalman Rothschild je Carl Mayer von Rothschild. {{Kadrigo|James M. de Rothschild (1792-1868).jpg|100px}} * '''[[James de Rothschild]]''' (1792 – 1868), rezidejo: ''[[Parizo]]''. Li estis la plej juna el la kvin fratoj, en la jaro 1812 li foriris Parizon, kie li fondis bankan instituton ''Rothschild Frères''; pli poste li ŝanĝis la nomon el Jakob Rothschild al James de Rothschild. Li fariĝis unu el la plej signifaj francaj financistoj kaj deĵoris kiel konsilanto de francaj reĝoj. Li financis konstruadon de francaj fervojoj kaj minejoj kaj helpis Francion superi krizon post malvenkita [[Prusia-francia milito]]. Lian bankon naciigis komune kun ceteraj en la jaro 1982 [[François Mitterrand]]. Ĉiuj fratoj estis la 29-an de septembro 1822 enkondukitaj de Aŭstrio en la nobelaran staton kaj ili rajtis uzi titolon ''Freiherr'' – [[barono]]. == Pluaj signifaj Rothschildidoj == [[Dosiero:Rothschild family tree.png|250ra|dekstra|eta|Genealogia arbo de la familio Rotschild]] (laŭ datoj de naskiĝoj) * [[Anselm Salomon von Rothschild]] (1803 – 1874), fondinto de aŭstra kompanio ''Creditanstalt''. * [[Lionel Nathan de Rothschild]] (1808 – 1879), bankiero kaj la unua juda membro de brita suba asembleo – [[House of Commons (Britio)|House of Commons]]. * [[Mayer Carl von Rothschild]] (1820 – 1886), en la jaro 1853 li konstruis kastelon ''Rennhof''. * [[Nathaniel Meyer von Rothschild]] (1836 – 1905), viena bankiero. * [[Nathan Mayer Rothschild, la 1-a barono Rothschild]] (1840 – 1915), brita bankiero, en la jaro 1885 li fariĝis [[samtavola ŝutado|peer]]. * [[Ferdinand Rothschild]] (1839 – 1899), li estis kunfondinto de brita loĝio de [[framasonismo|framasonistoj]] nomita laŭ li: ''Ferdinand Rothschild Lodge No. 2420''. * [[Edmond James de Rothschild]] (1845 – 1934), franca [[cionismo|cionisto]], [[filantropo]], [[mecenato]] kaj kolektinto. * [[Maximilian von Goldschmidt-Rothschild]] (1843 – 1940), germana bankiero, mecenato kaj kolektinto de arto. * [[Albert Salomon Anselm von Rothschild]] (1844 – 1911), unu el la plej signifaj reprezentantoj de la aŭstra branĉo de Rotschild. * [[Lionel Walter Rothschild|Lionel Walter Rothschild, la 2-a barono Rothschild]] (1868 – 1937), brita bankiero kaj zoologo. * [[Louis Nathaniel von Rothschild]] (1882 – 1955), la lasta grava reprezentanto de la viena branĉo de Rothschild. * [[Philippe de Rothschild]] (1902 – 1988), heredinto de vinberejo [[Château Mouton Rothschild]] ĉe [[Bordeaux]]. * [[Pauline Fairfax-Potter, baronino de Rothschild]] (1908 − 1976), usona moda ikono, [[dezajno|dezajnistino]] kaj verkistino. * [[Guy de Rothschild]] (1909 – 2007), franca bankiero, industriisto, li ankaŭ okupiĝis per ĉevalaj sportoj. * [[Elie de Rothschild]] (1917 − 2007), franca bankiero kaj vinberposedanto. * [[Simon de Rothschild, la 5-a barono Rothschild]] (* 1972), la eksa direktoro de ''Canadian Northern Railway''. * [[David Mayer de Rothschild]] (* 1978), brita aventuremulo, ekologo kaj ĉefulo de ''Adventure Ecology''. == Aktivecoj de familianoj Rothschild == Dum la dekjaroj post la morto de Mayer Amsel Rothschild, liaj idoj fariĝis la plej signifaj bankieroj de Eŭropo, pli signife ili kontribuis al industriigo de Eŭropo kaj ili financis krom alia fervojojn aŭ konstruaĵon de [[Sueza Kanalo]]. Helpe de aparta sistemo de pruntedonoj ili farigis la francan registaron sendependan de la preno de impostoj de la parlamento. La familianoj Rothschild ankaŭ trovis ekŝaton en kolektado de valoraj objektoj kaj en [[filantropio]]. === Konstruaferoj === [[Dosiero:Waddesdon.JPG|eta|220ra|dekstra|Waddesdon Mannor]] En la jaroj 1874 - 1889 estis laŭmende de [[Ferdinand von Rothschild]] konstruita rezidejo de Rothschild en la angla [[Buckinghamshire]]: [[Waddesdon Manor]], kie troviĝas arkivo pli ol 15000 buteloj da vino el la vinberejoj de Rothschild. [[James de Rothschild]] konstruis inter la jaroj 1855 - 1859 kastelon [[Ferrières en Brie]], fine de la 19-a jarcento [[Nathaniel Meyer von Rothschild]] konstruis [[Schloss Rothschild]]-on en [[Malsupra Aŭstrio]]. === Vinberaferoj === Rothschild-familianoj estas ĝis hodiaŭ tre aktivaj en la vinberaferoj. Nathaniel, la tria filoj de Nathan, akiris en la jaro 1853 [[Château Mouton Rothschild]]-on ĉe [[Bordeaux]], [[James de Rothschild]] akiris en la jaro 1868, mallongtempe antaŭ sia morto, la faman [[vinberejo]]n [[Château Lafite Rothschild]]. [[Edmond James de Rothschild]] fariĝis en la jaro 1873 proprumanto de [[Château Clarke]] kaj subtenis ankaŭ konstruadon de pluaj vinberejoj, krom aliaj ankaŭ ĉe la unuaj novepokaj judaj vilaĝanoj en [[Palestino]]. === Cionismo === Rothschild estis favorantoj de estiĝo de la memstara juda ŝtato, [[Edmond de Rothschild|Edmond James de Rothschild]] estis patrono de la unuaj novepokaj judaj vilaĝoj en Palestino. [[Balfour-deklaro]], en kiu la brita registaro esprimis sin por la fondo de la juda hejmlando en Palestino, estis adresita al [[Walter Rothschild, la 2-a barono Rothschild]], la prezidanto de la brita cionisma organizaĵo. == Rothschild en populara kulturo == Okazintaĵoj de la dinastio Rothschild estis filmitaj en vico da filmoj, ekz. en holivuda filmo ''The house of Rothschild'' el la jaro 1934 aŭ en muzikalo ''The Rothschilds'' el la jaro 1970. Dum la germana nazia reĝimo la Rothschild-oj estis donataj kiel ekzemplo de fortanta influo kaj nehonesteco de la juda loĝantaro en la propaganda filmo ''Der Ewige Jude'' ("la Eterna Judo", [[d:Q165642|en vikidatumoj]]). En [[Francio]] la nomo Rothschild estas asociita kun ekstrema riĉeco, {{fremdlingve|fr|''le goût Rothschild''}} signifas tre pompa maniero de la vivo; same tiel kiel en [[Israelo]], kie estas disvastigita diraĵo ''"se mi estus Rothschild"''. === Konspiraj teorioj === Danke al sia grandega riĉeco kaj la influo la familio Rothschild figuras en kvanto de [[antisemitismo|antisemitismaj]] kaj [[konspira teorio|konspiraj teorioj]]. La usona verkisto [[Ezra Pound]] dum siaj radio-dissendigaj programeroj el [[Italio]] dum la [[dua mondmilito]] kulpigis ilin el tio, ke pere de la bankaj domoj ili kaŭzigis ambaŭ mondmilitojn, por ke ili sekve profitis post ili el pruntedonoj al [[centra banko|centraj bankoj]] de ruinigitaj landoj. Sed Pound devis esti post la milito juĝita pro perfido, sed li ne estis proklamita kiel kapabla antaŭiri antaŭ juĝo kaj pluajn tridek jarojn li pasigis en sanatorio por mensmalsanuloj. Rothschild aperas en teorio de [[Iluminatoj]] kiel unu el dek tri dinastioj, kiuj regas al la mondo, aŭ en teorio [[New World Order (konspiro)|New World Order]], kie ili estas komune kun [[Rockefeller]], [[DuPont]], [[Vanderbilt]] kaj [[Bush|membroj de familio de Bush]] ununuraj ĝustaj regantoj de la monda agado. == Rothschild hodiaŭ == La familio Rothschild hodiaŭ posedas grandan nombron da entreprenoj kaj institutoj, el kiuj la plej signifaj estas jenaj: En 2003 unuiĝis francaj kaj britaj bankoj posedataj de Rothschild sub komunan [[konzerno]]n ''Concordia BV'', kun direktoro [[David René de Rothschild]]. Ĝis hodiaŭ funkcias instituto ''[[N. M. Rothschild & Sons]]'', kiu specialiĝas pri konsilado dum akvizicioj (en tiu ĉi tereno ĝi estas en [[Unuiĝinta Reĝlando]] la dua plej signifa). En la jaro 2006 ĝi havis profiton (antaŭ impostado) 83,2 milionojn da [[Brita pundo|britaj pundoj]] kaj aktivaĵojn je proksimume 5,5 miliardojn da britaj pundoj. Ido de [[James de Rothschild|James]], [[Edmond Adolphe de Rothschild]] (1926 – 1997), fondis ''LFC Rothschild Group'' kun sidejo en [[Ĝenevo]], kiu ensumigas kelkajn pluajn entreprenojn de Rothschild; ĝi specialiĝas pri prizorgado de posedaĵoj (''asset management''), privataj bankaferoj, vinberaferoj, luksaj hoteloj kaj [[jaĥto|ĵaĥtistaj]] konkursoj. En ''LFC Rothschild Group'' nuntempe prezidas Benjamin Rothschild, filo de Edmond Adolph. [[Jakob Rothschild, la 4-a barono Rothschild]] estas posedanto de ''RIT Capital Partners'', nuntempe la plej granda investa [[trusto]] en Unuiĝinta Reĝlando. == Vidu ankaŭ == * [[:Kategorio:Pereintaj nigrakarbaj minejoj en Ostrava|Pereintaj nigrakarbaj minejoj en Ostrava]] * [[Ferfabriko Vítkovice]] {{Commons|Rothschild}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rothschild| ]] [[Kategorio:Anglaj bankistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj bankistoj]] [[Kategorio:Francaj bankistoj]] [[Kategorio:Germanaj bankistoj]] [[Kategorio:Italaj bankistoj]] [[Kategorio:Svisaj bankistoj]] [[Kategorio:Usonaj bankistoj]] [[Kategorio:Konspiraj teorioj pri judoj]] [[Kategorio:Nobelaj familioj]] [[Kategorio:Judaj familioj]] [[Kategorio:Germanaj familioj]] [[Kategorio:Francaj familioj]] [[Kategorio:Usonaj filantropoj]] 0bhkfo5n35dh2zt2x6c2phx1yiii0d0 0 49553 9462380 9304167 2026-08-25T14:50:21Z Sj1mor 12103 9462380 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Ciro (apartigilo)}} {{Informkesto gravulo | titolo = Reĝo de [[Persio]] | regado = 559-530 a.Kr. | dosiero = | dato de naskiĝo = ĉirkaŭ [[-600|600 a.Kr.]] | dato de morto = ĉirkaŭ [[-530|530 a.Kr.]] | devena nomo = {{lang-fa|کوروش بُزُرگ}} - Kūruš }} '''Ciro la 2-a'''<ref>"Ciro" laŭ [[PIV]] kaj laŭ la [[Londona Biblio|Biblio tradukita de Zamenhof]], https://vortaro.net/#Ciro_kd : "tiele diras la Eternulo pri sia sanktoleito Ciro ^X"</ref> (''Kūruš''; en moderna [[persa lingvo]]: کوروش بزرگ Kuroŝ-e Bozorg, vivis ĉirkaŭ la jaroj 575 – 530&nbsp;a.&nbsp;K.), ofte nomata '''Ciro la Granda''' <ref>[[Ksenofono]], ''Anabasis'' I. IX; vidu ankaŭ M. A. Dandamaev "Cyrus II", en ''Irana Enciklopedio''.</ref> estis reĝo de la [[aĥemenida dinastio]] de [[Persio]] (inter la jaroj 559-530&nbsp;a.&nbsp;K.)<ref>{{harv|Dandamaev|1989|p=71}}</ref> kaj fondinto de la [[aĥemenida dinastio|persa aĥemenida imperio]].<ref name="schmitt-EI-i">[[#refachaemenids-EI|Schmitt]] Aĥemenida dinastio (i. The clan and dynasty)</ref> La aĥemenida dinastio, en malnova persa lingvo ''Haksāmaniŝija'', fondita de Ciro post venko super la lasta [[medoj|meda]] reĝo (550 a. K.), etendigis sian regaĵon sur la centra ebenaĵo de Irano kaj granda parto de [[Mezopotamio]]: Liaj konkeroj ampleksiĝis al [[Medoj|Medio]], [[Lidio]] kaj [[Babilono]], ekde la [[Mediteraneo]] ĝis la montoĉeno [[Hindukuŝo]], kreante tiel la plej grandan imperion de tiu epoko. La imperio fondita de Ciro ekzistis dum pli ol ducent jaroj, ĝis ĝia fina konkero fare de [[Aleksandro la Granda]] en 332 antaŭ nia erao. La regado de Ciro la 2-a daŭris inter 29 kaj 31 jarojn. Ciro konstruis sian imperion konkerante unue la Medan Imperion, poste la Lidian Imperion kaj poste la Nov-Babilonan Imperion. Antaŭ aŭ post Babilono, li gvidis ekspedicion en centra Azio, kiu rezultigis gravajn kampanjojn kiuj estis priskribitaj kiel enkonduko "en submetiĝon al ĉiu nacio senescepte"<ref>[[#refcah-iv|Cambridge Ancient History IV]] Ĉapitro 3c. p. 170. La citaĵo estas de la greka historiisto [[Herodoto]].</ref>. Ciro ne riskis en Egiptio, ĉar li mem mortis en batalo, kontraŭbatalante la masagetojn de [[Sirdarjo]] en 530 a.K.<ref>Beckwith, Christopher. (2009). ''Imperioj de la Silka Vojo: Historio de Centra Eŭrazio ekde la Bronzepoko ĝis la Nuno''. Princeton kaj Oksfordo: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13589-2. Paĝo 63.</ref> Li estis sukcedita de sia filo, [[Kambizo la 2-a]], kiu sukcesis aldoni pliajn teritoriojn al la imperio konkerante [[Antikva Egiptio|Egiptio]]n, [[Nubio]]n, kaj [[Cirenio]]n dum sia mallonga regado. Ciro la 2-a respektis la morojn kaj religiojn de la landoj kaj teritorioj kiujn li konkeris<ref name=cyrus-EI-iii-religious>[[#refIranicaCyrus|Dandamayev]] Cyrus (iii. Cyrus the Great) Cyrus's religious policies.</ref>. Estas dirite en Tutmonda Historio, ke la rolo de la [[aĥemenida dinastio]] fondita de Ciro fontis en la sukcesa modelo je centralizita administrado kaj establiĝo de registaro laboranta por la avantaĝoj kaj profitoj de siaj subuloj.<ref name=schmitt-EI-i/>. Fakte, la administrado de la imperio pere de [[satrapio]]<nowiki/>j kaj la vivprincipo je formado de registaro ĉe [[Pasargado]] estis la verkoj de Ciro<ref name=cah-vol4>[[#refcah-iv|The Cambridge Ancient History Vol. IV]] p. 42. See also: G. Buchaman Gray and D. Litt, ''The foundation and extension of the Persian empire'', Chapter I in ''The Cambridge Ancient History Vol. IV'', 2nd edition, published by The University Press, 1927. P. 15. Excerpt: ''The administration of the empire through satrap, and much more belonging to the form or spirit of the government, was the work of Cyrus&nbsp;...''</ref>. Kio foje estas konataj kiel la [[ekzilo babilona|Edikto de Restarigo]] (fakte du ediktoj) priskribitaj en la Biblio kiel realigaĵoj de Ciro la 2-a lasis daŭran heredaĵon en la juda religio, kie, pro liaj politikoj en Babilono, estas referita en la juda [[Biblio]] (''[[Malnova Testamento]]'') kiel ''[[Mesio]]'' (Jesaja 44:24, 26-45:3, 13, "la sanktoleita"<ref>{{citaĵo el la reto|1=|aŭtoro=Jona Lendering|titolo=Messiah – Roots of the concept: From Josiah to Cyrus|eldonisto=livius.org|jaro=2012|alirdato=January 26, 2012|url=http://www.livius.org/men-mh/messiah/messiah_04.html|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100713165951/http://www.livius.org/men-mh/messiah/messiah_04.html|arkivdato=2010-07-13}}</ref>), kaj estas la nura ne-judo tiel nomata<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBR&Volume=19&Issue=5&ArticleID=3 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150126065526/http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBR&Volume=19&Issue=5&ArticleID=3 |arkivdato=2015-01-26 }}</ref>. Ciro la 2-a estas ankaŭ bone konata pro siaj atingoj rilate al [[homaj rajtoj]], politiko, kaj armea strategio, same kiel la influo kiun li ekzercis sur orientajn kaj okcidentajn civilizojn. Origine el Persis, kiu temas pri la nuna moderna irana regiono [[Fars]], Ciro ludis decidan rolon en difinado de la [[nacia identeco]] de moderna [[Irano]]<ref>{{citaĵo el libro| |titolo=Birth of the Persian Empire |author1=Vesta Sarkhosh Curtis |author2=Sarah Stewart |eldoninto=I. B. Tauris |jaro=2005 |paĝo=7 |url=https://books.google.com/?id=a0IF9IdkdYEC&pg=PA7|ISBN=978-1-84511-062-8}}</ref><ref>{{citaĵo el libro| |titolo=The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period |aŭtoro=Amelie Kuhrt |eldoninto=Routledge |paĝo=47 |url=https://books.google.com/books?id=S6BevAUWSGAC&pg=PA47 |ISBN=9781134076345 |datoj=2007-12-03}}</ref><ref>{{citaĵo el libro||titolo=Defining Iran: Politics of Resistance|aŭtoro=Shabnam J. Holliday|eldoninto=Ashgate Publishing, Ltd. |jaro=2011 |paĝoj=38–40 |url=https://books.google.com/books?id=J-7dsRInkOEC&pg=PA38|ISBN=9781409405245}}</ref> . Ciro kaj, efektive, la aĥemenida influo en la praa mondo ankaŭ etendiĝis ĝis [[Ateno]], kie multaj atenanoj adoptis aspektojn de la pers-aĥamenida kulturo kiel sian propran, en reciproka kultura interŝanĝo<ref>{{citaĵo el libro||titolo=Athens and Persia in the Fifth Century BC: A Study in Cultural Receptivity|aŭtoro=Margaret Christina Miller|eldoninto=Cambridge University Press|jaro=2004|paĝo=243|url=https://books.google.com/?id=oĜMMD5rXBQC&pg=PA243|ISBN=9780521607582}}</ref>. == Nomo == [[Dosiero:Standard of Cyrus the Great (Blue).svg|eta|dekstra|Standardo de Ciro la Granda]] Ciro estas la esperantigita formo de lia nomo kiu eniris en la okcidentajn lingvojn pere de la [[greka lingvo|greklingva nomo]] Κύρος (Küros), kiu samtempe deriviĝas el la [[malnovpersa lingvo|malnovpersa vorto]] Kūruŝ. En la [[persa lingvo|moderna persa]] li nomiĝas کوروش Kuroŝ. Pri ĝia [[etimologio]], la klasikaj aŭtoroj [[Ktezio]] kaj [[Plutarĥo]] rilatigis ĝin kun la vorto ‘suno’, kvankam la modernaj aŭtoroj ĝenerale preferas rilatigi ĝin kun la vorto ‘juna’ aŭ ‘tiu kiu humiligas sian malamikon en parola disputo’. La kromnomo «la Granda» estas uzata en la grekaj fontoj, kiuj ankaŭ nomas lin «la Aĝa» (aŭ «la Pli aĝa»), por diferencigi lin de la posta [[Ciro la Juna]]. == Originoj == [[Dosiero:Jean Charles Nicaise Perrin - Cyrus and Astyages - WGA17209.jpg|eta|maldekstre|Pentraĵo kie la reĝo [[Astjago]] sendas [[Harpago]]n mortigi la junan Ciron]] ===Frua vivo=== Ciro la 2-a estis filo de [[Kambizo la 1-a]] de [[Anŝano]], de la aĥemenida dinastio, kaj, laŭ [[Herodoto]], de [[Mandana de Medujo|Mandana]], filino de la meda reĝo [[Astjago]] kaj de [[Arjenis]], princino de la reĝlando [[Lidio]]. Laŭ Herodoto, Astjago havis sonĝon kiu estis interpretita de lia kortego kiel prognozo ke lia nepo ribeliĝus kontraŭ li kaj iĝus la venonta reĝo. Pro tio ĉi, Mandano kiu estis graveda je Ciro estis alvokita reen al Ektabano kie la nepo estus mortigota de Harpago. Harpago delegis la taskon al Mitradato, unu el la sacerdotoj de Astjago kiu kreskigis la infanon kaj kiu diris ke la infano naskiĝis malviva. Kiam Ciro estis 10-jaraĝa, Astjago suspektis ke la konduto de la knabo estis tro nobla kaj intervjuis lin kaj Harpagon. Post la konfeso de Harpago, Astjago sendis Ciron reen al Irano por vivi kun siaj gepatroj. Tamen, Astjago alvokis la filon de Harpago, senkapigis lin, rostis kelkajn partojn boligante la reston kaj trompis Harpagon donante lian filon kiel manĝaĵon. Post la manĝado, la servistoj de Astjago alportis al Harpago la kapon kaj la ekstremaĵojn (brakoj kaj gamboj) tiel ke li povis ekkompreni ke li manĝis sian propran filon<ref>''Stories of the East From Herodotus'', p. 79–80</ref>. En alia versio, Ciro estis prezentita kiel la filo de malriĉa familio kiu laboris por la meda kortego. Tiuj homrakontoj estas, aliflanke, kontraŭdiritaj de la atestaĵo mem de Ciro, kiu estis antaŭita kiel reĝo de Irano fare de lia patro, avo kaj praavo<ref>Amélie Kuhrt, ''The Ancient Near East: c.3000–330 BC'', Routledge Publishers, 1995, p.661, ISBN 0-415-16762-0</ref>. Ĉe lia reveno, Ciro geedziĝis kun Kasandano, kiu estis aĥemenida kaj la filino de Farnaspo kun kiu li havis du filojn, Kambizo la 2-a kaj [[Smerdio]]n kune kun tri filinoj, Atosa, Artistona, kaj Roksana<ref>{{citaĵo el libro||titolo=The Earthly republic: Italian humanists on government and society|aŭtoro=Benjamin G. Kohl, Ronald G. Witt, Elizabeth B. Welles|eldoninto=Manchester University Press ND|jaro=1978|paĝo=198|url=https://books.google.com/?id=EQfpAAAAIAAJ&pg=PA198&dq=Cyrus's+love+for+Cassandane#v=onepage&q&f=false|ISBN=978-0-7190-0734-7}}</ref> . Ciro kaj Kasanda amegis sin. Post ŝia morto, Ciro insistis pri publika funebro ĉie en la regno. La Kroniko de Nabonido deklaras ke Babilono funebris Kasandan dum ses tagoj (identigitaj de la 21a al la 26a de marto 538 a.K.). Post la morto de lia patro, Ciro heredis la persan tronon ĉe Pasargado kiu estis vasalo de Astjago. Rimarkindas ankaŭ ke [[Strabono]] diris ke Ciro estis origine nomita Agradato de siaj bogepatroj. Tial, verŝajne dum reunuigado kun lia origina familio, sekvante la nomkutimojn, la patro de Ciro, Kambizo la 1-a, nomas lin Ciro laŭ sia avo, kiu estis Ciro la 1-a. Lia deveno el duflankaj, patra kaj patrina, reĝaj familioj povus doni al li certan [[Legitimeco|legitimecon]] sur la tronoj de [[Medujo]] kaj [[Lidio]], pro kio eblas supozi ke temas pri inventita oficiala [[propagando]]. Tamen, la dinastiaj aliancoj estis tre oftaj. La antaŭuloj de Ciro gvidis la persajn grupojn kiuj establiĝis en la montara regiono de la oriento de la antikva reĝlando [[Elamo]] (sudokcidento de nuna [[Irano]]) ekde komencoj de la 7a jarcento a.K, sub [[Aĥaemeno]], legenda fondinto de la aĥemenida dinastio. Ili posedis la titolon «reĝo de Anŝano», urbo el forta elama tradicio, kaj ekde la 6a jarcento a.K. estis vasaloj de la reĝlando Medujo. La reĝa loĝejo de Ciro situis en [[Pasargado]], proksime de Anŝano; sed eble jam en tiu momento ekuziĝis [[Susa]], alia urba centro de [[Elamo]], kiel alterna ĉefurbo. ===Dinastia historio=== La persa dominado kaj regado en la irana altebenaĵo komencis per etendaĵo de la aĥemenida dinastio, kiu plivastigis sian pli fruan dominadon eventuale de la 9-a jarcento a.K. La eponima fondinto de tiu ĉi dinastio estis [[Aĥaemeno]] (en [[malnovpersa lingvo]] ''Haksāmaniŝ''). La [[aĥemenidoj]] estas la posteuloj de Aĥaemeno, kiel Dario la Granda, la naŭa reĝo de la dinastio, spuras sian genealogion al li kaj deklaras "tial ni estas nomitaj aĥemenidoj". Aĥaemeno konstruis la ŝtaton Parsumaŝo en la sudokcidento de Irano kaj estis sukcedita de Tejspo, kiu adoptis la titolon "Reĝo de Anŝano" post kaptado de Anŝan-urbocentro kaj pligrandigado de sia regno por inkluzivi la Alparojn mem. Antikvaj dokumentoj mencias ke Tejspo havis filon nomitan Ciro la 1-a, kiu ankaŭ sukcedis sian patron kiel "reĝo de Anŝano". Ciro la 1a havis fraton kies nomo estas registrita kiel [[Arjaramno]]. En 600 a.K., Ciro la 1-a estis sukcedita de sia filo [[Kambizo la 1-a]], kiu regis ĝis 559 a.K. Ciro la 2-a estis filo de Kambizo la 1-a, kiu nomis sian filon laŭ sia patro, Ciro la 1-a<ref>From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire By Briant, Pierre, Translated by Peter T. Daniels, ISBN 978-1-57506-120-7, see page 63</ref>. Ekzistas pluraj surskriboj de Ciro la 2-a kaj pli postaj reĝoj kiuj nomas Kambizon la 1a la "granda reĝo" kaj "reĝo de Anŝano". Inter tiuj estas kelkaj fragmentoj en la [[Ciro-cilindro]] kie Ciro nomas sin "filo de Kambizo, granda reĝo, reĝo de Anŝano"<ref>Visual representation of the divine and the numinous in early Achaemenid Iran: old problems, new directions; Mark A. Garrison, Trinity University, San Antonio, Texas; last revision: 3 March 2009, [http://www.religionswissenschaft.uzh.ch/idd/prepublications/e_idd_iran.pdf see page: 11]</ref>. Alia surskribo mencias Kambizon kiel "potenca reĝo" kaj "aĥemenida", kiu laŭ la scienca opinio estis gravurita sub Dario kaj konsiderita pli postan falsaĵon de Dario<ref>Dandamev, M. A., Cambyses http://www.iranicaonline.org/articles/cambyses-opers Encyclopaedia Iranica, Encyclopaedia Iranica Foundation, 1990, isbn=0-7100-9132-X</ref><ref>{{harv|Dandamaev|1989|p=9}}</ref>. Tamen, [[Kambizo la 2-a]] kies patrinflanka avo estas Farnaspo estas nomita de [[Herodoto]] kiel "plia aĥemenido". La raporto de Ksenofono en Ciropedio plue nomas la edzinon de Kambizo kiel Mandano kaj mencias Kambizon kiel reĝon de antikva Irano. Tiuj konsentas kun la propraj surskriboj de Ciro, ĉar Anŝano kaj Parso estis malsamaj nomoj de la sama lando. Tiuj ankaŭ konsentas kun aliaj ne-iranaj raportoj, krom ĉe unu punkto de Herodoto deklarante ke Kambizo ne estis reĝo sed "perso el bona familio". Tamen, en iuj aliaj fragmentoj, la raporto de Herodoto estas malĝusta ankaŭ en la nomo de la filo de Ĉiŝpiŝo, kiun li mencias kiel Kambizo sed, laŭ modernaj akademiuloj, devus esti Ciro la 1-a. La tradicia vido bazita sur arkeologia esplorado kaj la genealogio donita en la [[Behistun-surskribo]] kaj fare de Herodoto diras ke Ciro la 2-a estis aĥemenido. Tamen estis indikite de M. Waters ke Ciro estas neparenca al la aĥemenidoj aŭ Dario la Granda kaj ke lia familio estis el Tejspa kaj Anŝana origino anstataŭ la aĥemenida. == Ekspansio == [[Dosiero:Cyrus' Empire-es.svg|Konkeroj de Ciro.|eta|dekstra]] === Konkero de Medujo === Ĉirkaŭ la jaro 559&nbsp;a.&nbsp;K., Ciro la 2-a sukcedis sian patron Kambizo la 1-a. Laŭ [[Herodoto]], Ciro ribeliĝis kontraŭ la meda suverenulo [[Astjago]], kiun li sukcesis eltronigi post ricevo de la helpo de [[Harpago]], komandanto de la meda armeo. Tiutempaj fontoj diras, subtenante tion kion Herodoto skribis, ke en la jaro 550&nbsp;a.&nbsp;K. (''[[Kroniko de Nabonido]]'', aŭ ''[[Mezopotamiaj kronikoj|Kroniko de Babilono]]'' N-ro 7),<ref>Ĉiuj referencoj pri la ''Kroniko de Nabonido'' kaj la ''Ciro-cilindro'' baziĝas sur James Pritchard 1969, ''Ancient Near Eastern texts relating to the Old Testament''. Véase bibliografía.</ref> aŭ 553&nbsp;a.&nbsp;K. ([[Nabonido-cilindro|Sipar-cilindro]]), Astjago atakis Ciron, sed li estis liverita al la reĝa perso de liaj trupoj mem. Ciro do prenis [[Ekbatano]]n, la meda ĉefurbo kaj translokigis ĝian trezoron al Persio. Rimarkindas la ofteco per kiu Herodoto menciis medodevenajn generalojn en la militkampanjoj de Ciro, inter ili Harpago. Ekbatano iĝis la somera rezidejo de la persaj regantoj. Tamen, eblas trovi kontraŭpersiajn priskribojn en la tradicioj, eble el meda origino, kompilitaj de la greka historiisto Ktezio, kaj en la [[Behistun-surskribo]], kiu priskribas ribelojn en Medujo ĉirkaŭ la jaro 521 a.K., ĉirkaŭ ok jarojn post la morto de Ciro. ===Konkero de Lidio === [[Dosiero:Kroisos stake Louvre G197.jpg|eta|Greka glaso kiu reprezentas la lidian reĝon [[Krezo]], antaŭ ol esti bruligita sur ŝtipo laŭ ordono de Ciro.]] Nur la okcidenta landimo de la areo el meda influo estis la [[Kızılırmak|rivero Haliso]] ([[Anatolio]], nuna [[Turkio]]), kiu disigis ĝin de la reĝlando [[Lidio]]. [[Krezo]], reĝo de Lidio, estis bofrato de la eltronigita Astjago, ekzistante do pergeedziĝa alianco inter la du regnoj. Laŭ Herodoto, li konsultis la [[orakolejo de Delfo]] pri la konveno aŭ ne ataki la persojn, kaj tiku ĉi respondis ke se li tion farus, li detruus grandan imperion<ref>Rollinger, Robert, "[http://www.achemenet.com/ressources/souspresse/annonces/Rollinger-Iran.pdf The Median "Empire", the End of Urartu and Cyrus's the Great Campaign in 547 B.C.]"; Lendering, Jona, "[http://www.livius.org/men-mh/mermnads/547.html The End of Lydia: 547?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130906224122/http://www.livius.org/men-mh/mermnads/547.html |date=2013-09-06 }}".</ref> . Tial do, Krezo transiris la riveron Haliso kaj konfrontis Ciron en la [[batalo ĉe la rivero Haliso]], ne atingante definitivan venkon por neniu el la du batalantoj. Krezo retiriĝis por pro la malvarmaj sezonoj kaj atendi kromfortojn e sia aliancito [[Amoso la 2-a]] de Egiptio kaj de la greka urbo [[Sparto]], sed estis persekutita de la persoj ĝis lia ĉefurbo, [[Sardeso]], kaj tie sieĝita. Sardeso falis kaj, ekbruligonte en la ŝtipo, la vivo de Krezo estis pardonita de Ciro. La granda imperio, detruita, estis sia propra imperio<ref name="histories1">Herodotus, ''The Histories, [http://classics.mit.edu/Herodotus/history.mb.txt Book I] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110629060743/http://classics.mit.edu/Herodotus/history.mb.txt |date=2011-06-29 }}'', 440 BC. Translated by George Rawlinson.</ref> Tion ĉi rakontas Herodoto, kion oni devas singarde kredi. Tamen, la Kroniko de Nabonido informas ke en la somero de la jaro 547 a.K., Ciro «konkeris la landon Li[...]» kaj mortigis ĝian reĝon. La kojnoformaj simboloj kiuj reprezentas la konkeritan regnon ŝajnas esti «Lidio». La afero estas ke ĝi tute kontraŭas la rakonton de Herodoto: en la stacio pri la konkero de Sardeso kaj pri la morto de Krezo.<ref>Kelkaj aŭtoroj proponis aliajn interpretojn kiel alternativo al la vorto ''Lidio''. Vidu Rollinger 2004 en la bibliografio.</ref> La unuaj jaroj de la persa konkero de Lidio estis iom kaosaj<ref name="croesus">''[http://www.livius.org/men-mh/mermnads/croesus.htm Croesus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110629171925/http://www.livius.org/men-mh/mermnads/croesus.htm |date=2011-06-29 }}'': Fifth and last king of the Mermnad dynasty.</ref>. Paktio, lidiano taskigita pri la trezoro de Sardeso, vidis ribelon kiu sieĝis Sardeson. Tiu ĉi ribelo estis subpremita de la satrapo Mazareso, kiu iom poste mortis. Lia sukcedinto Harpago gvidis la konkeron de la grekaj urboj de [[Malgranda Azio]].<ref>The life and travels of Herodotus, Volume 2, by James Talboys Wheeler, 1855, pp.271–274</ref> ===Konkero de Babilono === [[Dosiero:The Conquests of Cyrus the Great.png|eta|maldekstra|La Aĥemenida Imperio sub la regado de Ciro ampleksiĝis ekde la nunaj [[Turkio]], [[Israelo]], [[Kartvelio]] kaj [[Arabio]] en la okcidento ĝis [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]], la rivero [[Induso]] ([[Pakistano]]) kaj [[Omano]] en la oriento. Persio iĝis la plej ampleksa imperio en la konata historio.]] Ĝis la jaro 540 a.K., Ciro konkeris [[Elamo]]n kaj ĝian ĉefurbon, [[Suzo]]<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.achemenet.com/ressources/enligne/arta/pdf/2004.003-Tavernier.pdf |titolo=Some Thoughts in Neo-Elamite Chronology|lasta=Tavernier|unua=Jan|page=27}}</ref>. La Kroniko de Nabonido registras ke, antaŭ la batalo, Nabonido ordigis kulto-statuojn de malproksimaj periferiaj babilonaj urboj por esti alportitaj en la ĉefurbon, sugestante ke la konflikto komenciĝis eventuale en la vintro de 540 a.K..<ref>Kuhrt, Amélie. "Babylonia from Cyrus to Xerxes", in ''The Cambridge Ancient History: Vol IV&nbsp;— Persia, Greece and the Western Mediterranean'', pp. 112–138. Ed. John Boardman. Cambridge University Press, 1982. ISBN 0-521-22804-2</ref> Je la komenco de oktobro, Ciro batalis en la batalo de [[Opiso]], proksime de la strategia ĉerivera urbo Opiso ĉe la Tigriso, norde de Babilono. La babilona armeo estis venkita, kaj la [[10-an de oktobro]], Siparo estis kaptita sen batalo, kun malmulto ĝis neniu rezisto de la loĝantaro<ref>Kroniko de Nabonido, [http://www.livius.org/cg-cm/chronicles/abc7/abc7_nabonidus3.html 14] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120211040755/http://www.livius.org/cg-cm/chronicles/abc7/abc7_nabonidus3.html |date=2012-02-11 }}.</ref> . Verŝajne Kiroso okupiĝis pri intertraktadoj kun la babilonaj generaloj por akiri kompromison sur ilia parto kaj tial eviti armitan konfrontiĝon. Nabonido restis en la ĉefurbo tiutempa kaj baldaŭ fuĝis al la ĉefurbo, [[Babilono]], kiun li ne vizitis dum jaroj. Du tagojn poste, la [[7-an de oktobro]], la soldatoj de Gubaru eniris Babilonon, denove sen ia rezisto de la babilonaj armeoj, kaj arestis Nabonidon<ref>Tolini, Gauthier, ''Quelques éléments concernant la prise de Babylone par Cyrus'', Paris. "Il est probable que des négociations s'engagèrent alors entre Cyrus et les chefs de l'armée babylonienne pour obtenir une reddition sans recourir à l'affrontement armé." [http://www.achemenet.com/ressources/enligne/arta/pdf/2005.003-Tolini.pdf p. 10] (PDF)</ref>. Herodoto klarigis ke por plenumi tiun atingon, la persoj uzis basenon fositan pli frue de la babilona reĝino Nitokriso por protekti Babilonon kontraŭ la medaj atakoj, devojigante la riveron [[Eŭfrato]] en kanalon tiel ke la akvonivelo falis "al la alteco de la mezo de la femuro de viro", kio permesis al la invadaj trupoj marŝi tra la fluejo por eniri en la urbon dum la nokto. La 29-an de oktobro, Ciro mem eniris en la urbon kaj arestis Nabonidon<ref>La Harran-steleo H2 – A, kaj la [[Kroniko de Nabonido]] (sepdek jaroj kiam Nabonido estis en Babilono antaŭ la 10a de oktobro ĉar li revenis el Harran kaj partoprenis en la Akitu de Nisanu [4an de aprilo], 539 a.K.</ref>. Antaŭ la invado de Ciro al Babilono, la novbabilona imperio konkeris multajn regnojn. Aldone al Babilonio mem, Ciro verŝajne integrigis ĝiajn subnaciajn unuojn en sia [[Imperio]] mem, inkluzive de [[Sirio]], [[Judeo]], kaj [[Arabia Petraea]]<ref>M.A. Dandamaev, "Cyrus II", in ''Encyclopaedia Iranica''; P. Briant, ''From Cyrus to Alexander'', pp. 44–49.</ref>, kvankam ekzistas neniuj rektaj signoj de tiu fakto<ref>{{citaĵo el libro||lasta=Potts|unua=Daniel|titolo=Mesopotamian civilization: the material foundations|jaro=1996|eldoninto=Cornell University Press|ISBN=978-0-8014-3339-9|url=https://books.google.com/?id=OdZS9gBu4KwC&pg=PA23&dq=Cyrus+babylon+diverted+the+Euphrates+river+into+a+canal#v=onepage&q&f=false|paĝoj=22–23}}</ref><ref>Nabonidus Chronicle, [http://www.livius.org/cg-cm/chronicles/abc7/abc7_nabonidus3.html 18] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120211040755/http://www.livius.org/cg-cm/chronicles/abc7/abc7_nabonidus3.html |date=2012-02-11 }}.</ref>. Post prenado de Babilono, Ciro la 2-a proklamis sin "reĝo de [[Sumero]] kaj Akado, reĝo de Babilono, reĝo da la kvar anguloj de la mondo" en la fama [[Ciro-cilindro]], kiu estas surskribo deponita en la fundamentoj de la templo [[Esagilo]] dediĉita al la ĉefa babilona dio, Marduk. La teksto de la cilindro kondamnas Nabonidon tiel sendian kaj bildigis la venkan Ciron plezurigante la dion [[Marduk]]. === La orientaj provincoj === Ekzistis dilemo pri la epoko kiam estis konkeritaj la orientaj provincoj de la Imperio, kiuj apartenis al la nunaj [[Afganio]], [[Taĝikio]], [[Uzbekio]] kaj [[Turkmenio]]. Ili estis loĝataj de [[Sogdio|sogdoj]], [[Baktrio|baktrianoj]] kaj [[arjoj]], [[iranaj popoloj|irandevenaj]] hindeŭropaj popoloj kaj intime ligitaj al la medoj kaj persoj. Ili estas menciitaj kiel persaj satrapioj (provincoj) en la jaro 521&nbsp;a.&nbsp;K. ([[Behistun-surskribo]]), pro kio ili estis parto de la Imperio de Ciro (lia sukcedinto Kambizo la 2-a ne povis konkeri ilin ĉar liaj militkampanjoj koncentriĝis en Egiptio). Ciro eble heredis ilin el la meda regno, aŭ konkeri post la aneksiĝo de [[Lidio]], laŭ la grekaj historiistoj [[Herodoto]] kaj [[Ktezio]]. === Sirio kaj Palestino=== La regiono de [[Sirio]]-[[Palestino]], kiu estis parto de la Novbabilona Imperio, estis pace submetita al li. Ciro permesis la revenon al [[Jerusalemo]] de la judaj komunumoj deportitaj al [[Babilono]] ([[Libro de Ezra|Ezra]]), tiel kiel, laŭ arkeologiaj datumoj, de grupoj deportitaj ([[arameoj]]) al ilia origina loko en Sirio. La [[Fenicio|fenicoj]] ne montris rezistadon, kaj en ĝi establiĝis kvazaŭ persa protektorato. ==Morto== La detaloj pri la morto de Ciro varias laŭ la raportoj. La raporto de Herodoto en liaj Historioj disponigas la duan plej longan detalon, en kiu Kiroso trovis sian sorton en furioza batalo kontraŭ la masagetoj, tribo el la sudaj dezertoj de Ĥorezmo kaj Kizilkumo en la plej suda parto de la stepaj regionoj de nuntempa Kazaĥio kaj Uzbekio, sekvante la konsilon de Krezo por ataki ilin en sia propra teritorio<ref name="mass">{{citaĵo el la reto |1= |url=http://www.fordham.edu/halsall/ancient/tomyris.html |titolo=Ancient History Sourcebook: Herodotus: Queen Tomyris of the Massagetai and the Defeat of the Persians under Cyrus |eldonisto=Fordham.edu |alirdato={{FormatoDato|2012-12-30}} |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110628220048/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/tomyris.html |arkivdato=2011-06-28 }}</ref>. La masagetoj estis similaj al la [[skitoj]] en ilia vest- kaj vivmanieroj. Ili batalis surĉevale kaj piede. Por akiri ŝian sferon, Ciro unue sendis geedziĝ-proponon al ilia reganto, Tomiriso, propono kiun ŝi rifuzis. Li tiam komencis sian provon preni perforte masagetajn regionojn, per konstruado de pontoj kaj uzado de militŝipoj laŭ lia flanko de la rivero Jaksarto, aŭ [[Sirdarjo]], kiu apartigis ilin. Sendante al li averton por ĉesigi la intervenon, en kiu ŝi deklaris ke ŝi atendis lian neobeemon ĉiuokaze, Tomiriso defiis lin por renkonti ŝiajn fortojn en honorinda militado, invitante lin al loko en ŝia lando je distanco de unu tagmarŝo de la rivero, kie iliaj du armeoj formale engaĝiĝus. Li akceptis ŝian oferton, sed, sciinte ke la masagetoj ne konis la vinon kaj ĝiajn ebriigajn efikojn, li starigis tendaron kun amaso da ili malantaŭe, kunportante liajn plej bonajn soldatojn kaj forlasante la malplej kapablajn tie<ref name="mass"/><ref>[http://www.physics.uc.edu/~sitko/women.html#Tomyris Tomyris, Queen of the Massagetae, Defeats Cyrus the Great in Battle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141229200608/http://www.physics.uc.edu/~sitko/women.html#Tomyris |date=2014-12-29 }} Herodotus, ''The Histories''</ref>. La generalo de la armeo de Tomiriso, kiu ankaŭ estis ŝia filo Spargapizo, kaj triono de la masagetaj soldatoj mortigis la grupon de Ciro kaj foriris tie kaj, trovante la tendaron liverkapabla kun manĝaĵo kaj vino, senscie ebriiĝis, malpliigante ilian kapablon defendi sin, kiam ili tiam estis surprize atakitaj<ref>{{citaĵo el libro||titolo=The historian's craft in the age of Herodotus|aŭtoro=Nino Luraghi|eldoninto=Oxford University Press US|jaro=2001|paĝo=155|url=https://books.google.com/?id=UhjV5AlYBLsC&pg=PA155&dq=Herodotus+on+multiple+version+of+Cyrus's+death#v=onepage&q&f=false|ISBN=978-0-19-924050-0}}</ref>. Ili estis sukcese venkitaj, kaj, kvankam li estis kaptita, Spargapizo sinmortigis kiam li reakiris sobrecon. Post aŭdado pri tio ĉi, Tomiriso denuncis la taktikojn de Ciro kiel malsincerajn kaj ĵuris venĝon, gvidante duan ondon de soldatoj en batalo. Ciro la 2-a estis finfine mortigita, kaj liaj fortoj sufere spertis amasajn viktimojn en kio, laŭ Herodoto, estis la plej furioza batalo de lia militista kariero kaj la praa mondo<ref name=ilya>{{citaĵo el libro||titolo=The Cambridge history of Iran: The Median and Achaemenian periods, Volume 2|aŭtoro=Ilya Gershevitch|eldoninto=Cambridge University Press|jaro=1985|paĝoj=392–398|url=https://books.google.com/?id=kMLKgzj5afMC&pg=PA392&dq=four+winged+cyrus+the+great#v=onepage&q=four%20winged%20cyrus%20the%20great&f=false|ISBN=978-0-521-20091-2}}</ref>. Kiam ĝi estis finiĝinta, Tomiriso ordigis la korpon de Ciro alportita al ŝi, senkapigis lin kaj trempis sian kapon en ujo da sango en simbola venĝo-gesto pro la morto de ŝia filo. Tamen, kelkaj akademiuloj pridubas tiun version, plejparte ĉar Herodoto skribis ke tiu okazaĵo estis unu el multaj versioj de la morto de Ciro kiun li aŭdis de supozeble fidinda fonto kiu rakontis al li ke neniu estis tie por vidi la sekvon.<ref>Dandamayev,Muhammad A.,CYRUS iii. Cyrus II The Great, Encyclopædia Iranica,Vol. VI, Fasc. 5, pp. 516-521</ref>. ===Entombigo=== [[Dosiero:Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|eta|'''[[Pasargado]]''': la tombo de Ciro]] Ciro, kies mortaj restaĵoj estis enterigitaj en sia ĉefurbo Pasargado, kie hodiaŭ kalkŝtona tombo (konstruita ĉirkaŭ 540-530 a.K.) daŭre ekzistas kiun multaj kredas esti lia. Kaj [[Strabono]] kaj Arjano donas preskaŭ samajn priskribojn de la tombo, surbaze de la ĉeestinta raporto de Aristobulo de Potideo, kiu laŭ la peto de [[Aleksandro la Granda]] vizitis la tombon du fojojn<ref>Strabo, ''[[Geographica]]'' 15.3.7; Arrian, ''[[Anabasis Alexandri]]'' 6.29</ref> . Kvankam la ĉefurbo mem nun estas en ruinoj, la tombo de Ciro la 2-a restis plejparte sendifekta; kaj la tombo estis parte reestigita por rebati sian naturan plimalboniĝon dum la jarcentoj. Laŭ [[Plutarĥo]], lia tomba surskribo diris, ''Ho viro, kiu ajn vi estas kaj de kie ajn vi venas, ĉar mi scias ke vi venos, mi estas Ciro kiu gajnis por la persoj sian imperion. Ne tial enviu al mi tiun peceton da tero kiu kovros miajn ostojn''<ref>''Life of Alexander'', 69, in ''Plutarch: The Age of Alexander'', translated by Ian Scott-Kilvert (Penguin Classics, 1973), p.326.; similar inscriptions give Arrian and Strabo.</ref>. Kojnoskriba indico de [[Babilono]] pruvas ke Ciro mortis ĉirkaŭ decembro 530 a.K., kaj ke lia filo Kambizo la 2-a fariĝis reĝo. Kambizo daŭrigis la vastiĝpolitikon de sia patro, kaj konkeris Egiptujon por la Imperio, sed baldaŭ mortis post nur sep jaroj da regado. Li estis sukcedita aŭ de la alia filo de Ciro, Smerdio, aŭ trompanto pozanta kiel Smerdio, kiu iĝis la sola reganto de Irano dum sep monatoj, ĝis li estis mortigita de Dario la Granda<ref name=Cleveland>{{citaĵo el libro||aŭtoro=((grk.) [[Lucius Flavius Arrianus]]), (en.) Arrian (trans.), Charles Dexter Cleveland|titolo=A compendium of classical literature:comprising choice extracts translated from Greek and Roman writers, with biographical sketches|jaro=1861|eldoninto=Biddle|paĝo=313|url=https://books.google.com/?id=SaU1AAAAMAAJ&pg=PA313&dq=tomb+of+cyrus+the+great#v=onepage&q=tomb%20of%20cyrus%20the%20great&f=false}}</ref>. La tradukitaj antikvaj romiaj kaj grekaj raportoj donas vivecan priskribon de la tombo kaj geometrie kaj estetike. La geometria formo de la tombo ŝanĝis malgranda tra la jaroj, daŭre konservante grandan ŝtonon el kvarangula formo en la bazo, sekvita de piramideca sinsekvo de pli malgrandaj rektangulaj ŝtonoj, ĝis kelkaj slaboj, la strukturo estas limigita per konstruaĵo, kun arkaĵa tegmento kunmetita de piramideca ŝtono, kaj malgranda malfermaĵo aŭ fenestro ĉe la flanko. Ene de tiu konstruaĵo estis ora ĉerko, ripozante sur tablo kun oraj apogiloj, en kies interno la korpo de Ciro la 2-a estis enterigita. Sur lia ripozejo, estis kovraĵo el [[gobelino]]j kaj [[tapiŝo]]j de la plej bonaj haveblaj babilonaj materialoj, utiligante delikatajn man-teknikojn. Sub lia lito estis bela ruĝa tapiŝo, kovrante la mallarĝan rektangulan areon de lia tombo. Tradukitaj grekaj raportoj priskribas la tombon kvazaŭ ĝi estis ĉirkaŭita de la Pasargadaj ĝardenoj, ĉirkaŭitaj de arboj kaj ornam-arbustoj, kun grupo de aĥemenidaj protektantoj konataj kiel "magiistoj", kiuj staris proksime al la tombo por protekti ĝin kontraŭ disraboj<ref name=Cleveland /><ref>{{citaĵo el libro||titolo=Persia past and present|aŭtoro=Abraham Valentine Williams Jackson|jaro=1906|eldoninto=The Macmillan Company|paĝo=278|url=https://books.google.com/?id=7pdCAAAAIAAJ&pg=PA278&dq=tomb+of+cyrus+the+great#v=onepage&q=tomb%20of%20cyrus%20the%20great&f=false}}</ref>. Jarojn poste, en la rezultinta kaoso kreita pro la invado al Irano fare de Aleksandro la Granda kaj post la malvenko de Dario la 3-a, La tombo de Ciro la granda estis rompita kaj la plejmulto el ĝiaj luksaĵoj estis prirabitaj. Kiam Aleksandro atingis la tombon, li estis terurigita pro la maniero en kiu la tombo estis traktita, kaj dubis pri la magiistoj kaj akuzis ilin en tribunalo. En kelkaj raportoj, la decido de Aleksandro meti la magiistojn sub juran akuzon estis pli koncerne lian provon subfosi ilian influon kaj lian elmontron de potenco en lia lastatempe konkerita imperio, ol pro la tombo de Ciro. Kiel ajn, Aleksandro la Granda ordonis al Aristobulo plibonigi la staton de la tombo kaj reestigi ĝian internon. La konstruaĵo postvivis la pason de la jaroj, invadojn, internajn dislimojn, sinsekvajn imperiojn, registarajn ŝanĝojn kaj revoluciojn. La lasta elstara persa figuro kiu kaptigis la atenton pri la tombo estis [[Mohammad Reza Pahlavi]] (Ŝaho de Irano) la lasta oficiala monarko de Irano, dum siaj festadoj de 2,500 jaroj da monarkio<ref>{{citaĵo el libro||titolo=The Monthly review|aŭtoro=Ralph Griffiths, George Edward Griffiths|eldoninto=1816|paĝo=509|url=https://books.google.com/?id=hogCAAAAYAAJ&pg=PA509&dq=Cyrus+influence+on+persian+identity#v=onepage&q=Cyrus%20influence%20on%20persian%20identity&f=false|jaro=1816}}</ref> Regardless, Alexander the Great ordered Aristobulus to improve the tomb's condition and restore its interior.<ref name=Cleveland />. Same kiel [[Aleksandro la Granda]] antaŭ li, la Ŝaho de Irano volis apelacii al la heredaĵo de Ciro por pravigi sian propran regadon kiel etendaĵo. [[Unuiĝintaj Nacioj]] rekonas la tombon de Ciro la 2-a kaj la Ĝardenojn de Pasargado kiel [[Monda heredaĵo]] de [[Unesko]]. == La Imperio == [[Dosiero:Cyrus II le Grand et les Hébreux.jpg|dekstra|eta|Ciro la 2-a permesanta al la hebrea popolo reveni al Jerusalemo kaj rekonstrui la urbon]] === Politiko=== Ciro fondis la imperion kiel multŝtata imperio regita de kvar elstaraj ŝtatoj; [[Pasargado]], [[Babilono]], [[Suzo]] kaj [[Ekbatano]]. Li permesis certan kvanton da regiona memstareco en ĉiu ŝtato, sub la formo de [[satrapio|satrapia sistemo]]. La Satrapio estis administra unuo, kutime organizita sur geografia bazo. La 'satrapo' (guberniestro) estis la vasala reĝo, kiu administris la regionon, "generalo" kiu estris armean rekrutadon kaj certigis ordon, kaj "ŝtata sekretario" kiu konservis la oficialajn registraĵojn. La generalo kaj la ŝtata sekretario raportis rekte al la satrapio same kiel la centra administracio<ref>{{citaĵo el libro||titolo=Art and empire|aŭtoro=John Curtis, Julian Reade, Dominique Collon|eldoninto=The Trustees of the British Museum by British Museum Press.|jaro=1995|url=https://books.google.com/?id=BLGfAAAAMAAJ&q=Conscripts+and+tributes+in+achaemenid+empire&dq=Conscripts+and+tributes+in+achaemenid+empire|ISBN=978-0-7141-1140-7}}</ref>. Dum lia regado, Ciro konservis la regpovon de vasta regiono de konkeritaj regnoj, atingitaj per retenado kaj vastigado de la satrapio. Plia organizo de lastatempe konkeritaj teritorioj en provincoj regitaj de satrapioj, estis daŭrigita de [[Dario la Granda]] kiel sia posteulo. La imperio de Ciro estis bazita sur tributo kaj soldatservantoj de la multaj partoj de sia sfero.<ref>[http://avaxhome.ws/ebooks/history_military/available_sources.html ''From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722202031/http://avaxhome.ws/ebooks/history_military/available_sources.html |date=2011-07-22 }} by Pierre Briant</ref>. Per lia militistaro boninformita, Ciro kreis fake organizitan armeon inkluzive de la trupo Nemortuloj, konsistado el 10,000 tre trejnitaj soldatoj. Li ankaŭ formis novigan poŝton ĉie en la imperio, surbaze de pluraj poŝto-stacioj nomitaj ''Ĉapar Ĥaneh''<ref>Peter Wilcox, Angus MacBride: ''Rome's Enemies: Parthians And Sassanid Persians'' [angle: "Malamikoj de Romo: Partoj kaj Sasanidaj Persoj"], eldonejo ''Osprey Publishing'', 1986, ISBN 0-85045-688-6, paĝo 14</ref><ref>''Persepolis Recreated'', eldonejo ''NEJ International Pictures''; unua eldono (2005), ISBN 978-964-06-4525-3, ASIN: B000J5N46S</ref>. La konkeroj de Ciro ekigis novan epokon en la epoko de imperio, kie vasta superŝtato, konsistanta el multaj dekduoj da landoj, vetkuroj, religioj, kaj lingvoj, estis regita sub ununura administracio kondukita de centra administracio. Tiu sistemo daŭris jarcentojn, kaj estis retenita kaj de la invadaj [[seleŭkio|seleŭkianoj]] dum ilia regado super [[Irano]], kaj poste de iranaj dinastioj inkluzive de la [[partoj]] kaj [[sasanidoj]].<ref>{{citaĵo el la reto||lasta=Boyd|unua=Julian P.|titolo=The Papers of Thomas Jefferson|url=http://www.archive.org/stream/papersofthomasje015727mbp/papersofthomasje015727mbp_djvu.txt|alirdato=18 August 2010}}</ref> === Ideologio kaj propagando imperiaj === La persa imperio estas universalisma imperio. Krome «reĝo de Anŝano» (tre ofta) kaj «reĝo de Persio», Ciro akceptas la titolojn «reĝo de la Mondo» kaj «reĝo de la kvar ekstremoj de la Tero», ambaŭ babilondevenaj, samkiel «reĝo de Babilono» kaj la arkaika «reĝo de [[Sumero]] kaj [[akada Imperio|Akado]]». La malamikoj de Ciro estas insultitaj, kadre de propaganda kampanjo pri legitimado. [[Astjago|Astjago de Medujo]] estas priskribita de [[Herodoto]] (kiu baziĝas sur persaj tradicioj) kiel kruela kaj despota reĝo. Krome, [[Krezo]] estis kiu transiris la riveron Halis kaj atakis Ciron, kiu nur respondis al la agreso. Rilate al Babilono, en la [[Ciro-cilindro]] kaj aliaj sacerdotaj fontoj, la religia politiko de [[Nabonido]], samkiel la reĝo mem estas primokataj. Eĉ tiel, la tradicioj kompilitaj de Herodoto kaj [[Beroso la ĥaldeo]] skribis ke Ciro donis altajn politikajn postenojn kaj al Krezo kaj al Nabonido. Ciro elstaris pro sia politiko pri koncedoj al la submetitaj popoloj, kiuj en multaj kazoj, akceptis bone la submetiĝon, al kiuj li nur postulas tributon, rekrutadon kaj plentempan garnizonon. Li malakceptis do, la amasan deportadon kiun entreprenis liaj antaŭuloj asiriaj kaj babilonaj kaj ofte de liaj persaj antaŭuloj. Ciro permesis la revenon de la deportitaj popoloj al iliaj originaj landoj, kiel la judoj, kiuj povis reveni al [[Jerusalemo]]. Ciro estis konata pro siaj inventoj en la konstruprojektoj. Li plue evoluigis la teknologiojn kiujn li trovis en la konkeritaj kulturoj kaj uzis ilin en konstruado de la palacoj de Pasargado. Li ankaŭ estis fama pro la aparta ŝato al ĝardenoj. La lastatempaj elfosadoj en lia ĉefurbo malkovris la ekziston de la pasargada persa ĝardeno kaj reton de irigacikanaloj. Pasargado estis loko por du grandiozaj palacoj ĉirkaŭitaj de majesta reĝa ĝardeno kaj vastaj formalaj ĝardenoj; inter ili estis la kvar-kvaronigitaj murĝardenoj de "Paradisia" per pli ol 1000 metroj da kanaloj faritaj el ĉizita kalkŝtono, dizajnita por plenigi malgrandajn basenojn po 16 metroj kaj akvaj diversaj specoj de sovaĝa kaj loka floraro. La dizajno kaj koncepto de Paradisia estis esceptaj kaj estis uzita poste kiel modelo por multaj praaj kaj modernaj ĝardenoj, iam-ajn poste. La [[heredaĵo]] de Ciro estis sentita eĉ same malproksime kiel povas esti [[Islando]] kaj kolonia [[Ameriko]]. Multaj el la prapatroj de [[Usono]] serĉis inspiron de Ciro la 2-a tra verkoj kiel ekzemple Cyropaedia. Thomas Jefferson, ekzemple, posedis kopion. La angla kuracisto kaj filozofo, sinjoro [[Thomas Browne]] skribis diskurson ''La Ĝardeno de Ciro'' en 1658 en kiu Ciro estas prezentita kiel arketipa "saĝa reganto" - en tempo kiam la Protektorato de Kromvelo okazis en angla historio. === Administrado === [[Dosiero:Cyrus II (The Great).jpg|maldekstra|eta|Reliefo de Ciro en [[Pasargado]].]] Estas multnombraj atestoj pri la ekzisto de satrapoj aŭ provincaj regantoj dum la regado de Ciro, malgraŭ tio ke fragmento de la verko de Herodoto pensigus ke ili estis poste enkondukitaj de [[Dario la Granda]]. Dum la regado de Ciro la satrapoj pri kiuj oni scias estas ekskluzive persaj, kvankam ekzistas konsiderinda nombro de medoj kun altrangaj pozicioj, inter kiuj [[Harpago]] ŝajnas havi elstaran postenon. Kvankam la elementojn kiaj la satrapoj esprimas inovaciojn en la nova persa imperio, eblas observi altan kontinuecon en multaj aspektoj de la konkeritaj socioj, inter ili la administra. Ekzemple, multaj ŝtatlaboristoj babilonaj kiuj ekigis sian karieron dum regado de Nabonido daŭrigis ĝin seninterrompe dum la regado de Ciro. Kelkaj regionoj kiaj [[Kilikio]], [[Likio]] aŭ la [[Antikva Grekio|grekaj]] kaj feicaj urboj ŝajnis havi altgradan memstarecon lokskale.<ref>Por tu ĉi sekcio, vidu Briant 2002: 63-64; 80-81.</ref> === Religio === Kvankam estas ĝenerale kredite ke la instruoj de [[zaratuŝtrismo]], la oficiala religio de la Persa Imperio, havis influon en la agoj de Ciro kaj liaj politikoj, ĝis nun neniu klara indico estis trovita indikante ke Ciro praktikis specifan religion. Pierre Briant skribis ke surbaze de la nesufiĉaj informoj kiujn ni havas, "ŝajnas sufiĉe malzorgeme provi rekonstrui la religion de Ciro". Liaj liberalaj kaj toleremaj opinioj rilate al aliaj religioj igis kelkajn akademiulojn konsideri Ciron kiel zaratuŝtrisman reĝon. Rimarkindas la religia tolerado aplikita al Ciro kaj siaj posteuloj. Ciro ne enmiksiĝis en la religion de la konkeritaj popoloj pro tio ke la [[zaratuŝtrismo]] (oficiala religio de Persio ekde Dario la 1-a) instigis la toleremon kaj respekton al ĉiuj kredoj sen altrudo de aliaj ajnaj kredoj (Jasna 31,11). En Babilono (la ''[[Ciro-cilindro]]'' kaj sacerdota fonto pri Nabonido) estas konsiderata de la sacerdotaro kiel sendito de [[Marduk]] por reestabligi la ordon post la religiaj reformoj de Nabonido. Kiel rezulto de la politikoj de Ciro, la judoj honoris lin kiel dignan kaj justan reĝon. Li estas la nura gojo elektita kiel [[Mesio]], die el-elektita gvidanto, en la [[Tanaĥo]] (Jesaja 45:1-6). Jesaja 45:12-14: "Mi faris la teron kaj kreis la homon sur ĝi; Mi per Miaj manoj etendis la ĉielon kaj aranĝis ĉiujn ĝiajn apartenaĵojn. Mi starigis lin por justeco, kaj ĉiujn liajn vojojn Mi ebenigos; li rekonstruos Mian urbon kaj forliberigos Miajn ekzilitojn, ne pro elaĉeto nek pro donacoj, diras la Eternulo Cebaot" Kiel la teksto indikas, Ciro finfine liberigis la nacion de [[Israelo]] de ĝia ekzilo sen kompenso aŭ tributo. Tradicie, la tuta libro de Jesaja verŝajne datas de antaŭ la regado de Ciro ĉirkaŭ 120 jaroj. Tiuj specialaj vojoj (Jesaja 40-55, ofte referitaj kiel dua Jesajo) estas, laŭ la modernaj kritikaj akademiuloj, aldonaĵoj de alia verkinto ĉe la fino de la babilona ekzilo (ĉ. 536 a.K.). Dum la [[Libro de Jesaja]] 1-39 (konata kiel praa Jesaja) vidis la detruon de Israelo tiel baldaŭa, kaj la restarigon en la estonteco, posta Jesaja parolas pri la detruo en la pasinteco ([[Jesaja]] 42:24-25), kaj la restarigon kiel baldaŭa (Jesaja 42:1-9). Oni rimarku la ŝanĝojn en tempa perspektivo de ([[Jesaja]] 39:6-7), kie la babilona kaptiteco estas vidata malproksime en la estonteco, kompare al (Jesaja 43:14), kie la hebreoj estas parolitaj kiel kaptitoj jem en Babilono. Laŭ la tradicia projekcio, tiuj finaj ĉapitroj estis skribitaj de la sama verkinto Jesaja, kiu parolis pri estonta situacio de kiu li havis profetan scion. ==Cilindro de Ciro== [[Dosiero:Cyrus Cylinder.jpg|eta|La [[Ciro-cilindro]].]] Unu el la malmultaj pluvivaj fontoj de informoj kiuj povas esti datigitaj rekte el la tempo de Ciro, estas la [[Ciro-cilindro]], dokumento en la formo de argila cilindro gravurita per akada kojnskribo. Ĝi estis metita en la fundamentojn de la [[Esagilo]] (la templo de [[Marduk]] en [[Babilono]]) kiel fundamenta deponaĵo sekvante la persan konkeron en 539 a.K. Ĝi estis malkovrita en 1879 kaj hodiaŭ estas konservita en la [[Brita Muzeo]] en [[Londono]]<ref>H.F. Vos, "Archaeology of Mesopotamia", p. 267 in ''The International Standard Bible Encyclopedia'', ed. Geoffrey W. Bromiley. Wm. B. Eerdmans Publishing, 1995. ISBN 0-8028-3781-6</ref>. La teksto de la cilindro kondamnas la senpovigitan babilonan reĝon Nabonido kiel malpia kaj bildigas Ciron kiel agrablan reĝon antaŭ la ĉefa dio [[Marduk]]. Ĝi daŭras priskribante Ciron kiel pliboniganton de la vivo de la civitanoj de Babilono, la deportitaj popoloj revenigitaj al siaj originaj landoj kaj reestiganto de la temploj kaj kultejoj<ref name="Pritchard">"The Ancient Near East, Volume I: An Anthology of Texts and Pictures". Vol. 1. Eld. James Pritchard. Princeton University Press, 1973.</ref>. Kvankam ne menciite en la teksto, la repatriigo de la [[judoj]] de ilia "[[ekzilo babilona|babilona kaptiteco]]" estis interpretita kiel parto de tiu politiko<ref>{{citaĵo el la reto||titolo=British Museum: Cyrus Cylinder|url=http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/c/cyrus_cylinder.aspx|eldonisto=British Museum|alirdato=28 October 2009}}</ref>. En la 1970-aj jaroj la ŝaho de Irano adoptis la Ciro-cilindron kiel politikan simbolon, uzante ĝin "kiel centran bildon en sia festado de 2500 jaroj da irana monarkio" kaj asertante ke ĝi estis "la unua ĉarto de homaj rajtoj en la historio". Tiu vido estis kontestita de kelkaj kiel "sufiĉe anakronisma" kaj tendenca, ĉar la moderna koncepto pri homaj rajtoj estis tre fremda al la samtempuloj de Ciro kaj ne estas menciita en la cilindro. La cilindro, tamen, iĝis parto de la kultura identeco de Irano<ref name="BM-Cyrus">British Museum explanatory notes, "Ciro-cilindro": En Irano, la cilindro aperis en moneroj, banknotoj kaj stampoj. La babilona dokumento iĝis parto de la kultura irana identeco."</ref>. [[Unuiĝintaj Nacioj]] deklaris ke la restaĵo estas "antikva deklaracio de homaj rajtoj" ekde 1971<ref>{{citaĵo el novaĵo||titolo=Cyrus Cylinder|aŭtoro=The telegraph|alirdato=15 December 2010|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/2420263/Cyrus-cylinders-ancient-bill-of-rights-is-just-propaganda.html|location=London|verkaĵo=The Daily Telegraph|datoj=16 July 2008}}</ref>, aprobita de la tiama ĝenerala sekretario [[Sithu U Thant]], post kiam li ricevis kopion fare de la fratino de la Ŝaho de Irano". La Brita Muzeo priskribas la cilindron kiel "instrumenton de antikva mezopotamia propagando" kiu "reflektas longan tradicion en Mezopotamio kie, jam en la 3a jarmilo a.K, la reĝoj komencis iliajn regadojn kun deklaracioj pri reformoj". La cilindro emfazas la kontinuecon de Ciro sekvante la linion de la antaŭaj babilonaj regantoj, asertante lian virton kiel tradicia babilona reĝo kalumniante lian antaŭulon<ref name="BM-Cyrus" /><ref>John Curtis, Nigel Tallis, Beatrice Andre-Salvini. ''Forgotten Empire'', p. 59. University of California Press, 2005. ({{Google books|kJnaKu9DdNEC|restricted online copy|page=59}})</ref><ref>See also Amélie Kuhrt, "Babylonia from Cyrus to Xerxes", in ''The Cambridge Ancient History: Vol IV – Persia, Greece and the Western Mediterranean'', p. 124. Ed. John Boardman. Cambridge University Press, 1982. ISBN 0-521-22804-2</ref>. Neil MacGregor, Direktoro de la [[Brita Muzeo]], deklaris ke la cilindro estis "la unua provo kiun ni scias pri administrado de socio, ŝtato kun malsamaj naciecoj kaj kredoj - nova speco de ŝtatistarto." Li klarigis ke "Ĝi eĉ estis priskribita kiel la unua deklaracio de homaj rajtoj, kaj dum tio neniam estis la intenco de la dokumento - la moderna koncepto de homaj rajtoj malfacile ekzistis en la praa mondo - ĝi enkarnigis la esperon kaj aspirojn de multaj"<ref>{{citaĵo el novaĵo| |url=http://www.al-monitor.com/pulse/fa/contents/articles/opinion/2013/03/cyrus-cylinder-iran-religious-freedom-minority-rights.html |titolo=Cyrus Cylinder a Reminder of Persian Legacy of Tolerance |aŭtoro=Barbara Slavin |eldoninto=Al-Monitor |datoj=6 March 2013 |alirdato=21 September 2013}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * <span style="font-variant:small-caps">Briant</span>, P. (2002): ''From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire'', Eisenbrauns. ISBN 978-1-57506-120-7 * <span style="font-variant:small-caps">Dandamayev</span>, M. (1993): "[https://web.archive.org/web/20100124160623/http://www.iranica.com/newsite/articles/v6f5/v6f5a026.html Cyrus II the Great]", en E. Yarshater (ed.) ''Encyclopædia Iranica''. * <span style="font-variant:small-caps">Lendering</span>, J.: [http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus.html "Cyrus"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141007160002/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus.html |date=2014-10-07 }}, en [http://www.livius.org www.livius.org]. * <span style="font-variant:small-caps">[[Mario Liverani|Liverani]]</span>, M. (1995): ''La antikva Oriento: historio, socio kaj ekonomio''. * <span style="font-variant:small-caps">Oppenheim</span>, A. L. (1969), tradukisto: «Babylonian and Assyrian Historical Texts», en ''Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament'', eldonita de James Pritchard. * <span style="font-variant:small-caps">Rollinger</span>, R. (2004): «The Median Empire, the End of Urartu and Cyrus, the Great Campaign in 547 BC», en ''Proceedings of the 1st International Conference on Ancient Cultural Relations Between Iran and West Asia, Tehran 2004'', disponebla [http://www.achemenet.com/ressources/souspresse/annonces/Rollinger-Iran.pdf en la reto (pdf)]. * <span style="font-variant:small-caps">Schmitt</span>, R. (1993): «[https://web.archive.org/web/20100124160623/http://www.iranica.com/newsite/articles/v6f5/v6f5a026.html Cyrus, the name]», en E. Yarshater (ed.): ''Encyclopædia Iranica''. * <span style="font-variant:small-caps">Shapur Shabizi</span>, A. (1993): «», en E. Yarshater (ed.) ''Encyclopædia Iranica''. * <span style="font-variant:small-caps">Tolini</span>, G. (2005): "Quelques éléments concernant la prise de Babylone par Cyrus (octorbe 539 av. J.-C)", en ''Arta'' ''(Achaemenid Research Texts and Archaeology)'', disponebla [http://web.archive.org/web/http://www.achemenet.com/ressources/enligne/arta/pdf/2003.003.pdf en la reto (pdf)]. * <span style="font-variant:small-caps">Waters</span>, M. (2004): «Cyrus and the Achaemenids», en ''Iran'', n.°&nbsp;41. * <span style="font-variant:small-caps">Yildiz</span>: E. (2001): ''La arameoj de Arpado'', p.&nbsp;10, disponebla [http://www.arabismo.com/totes.php3?directori=semitico en la reto]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|q=Ciro la 2-a}} * [[Grek-persaj militoj]] * [[Ciro-cilindro]] * [[Ciro la 1-a]] * [[Ciro la Juna]] * [[7209 Ciro]] {{elstara}} {{ADLS|2015|42}} <!-- ĝis semajno 44 --> {{Bibliotekoj}} {{havenda artikolo}} [[kategorio:Aĥemenidoj]] [[Kategorio:Persa imperio]] [[Kategorio:Zaratuŝtrismo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 6-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento a.K.]] 59yi54sgo87xqpa6jhxzkht7sf1r2aj 0 49762 9462601 9455495 2026-08-26T05:00:33Z Sj1mor 12103 9462601 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juliusz de Leliwa-Słowacki''' ({{prononco|ˈjulʲjuʃ dɛ lɛliva swɔvat͡ski}}, esperantigite '''Juliuŝ de Leliva-Slovacki''') (naskiĝis la [[4-an de septembro]] [[1809]] en [[Kremenec]], [[Ternopila provinco]], [[Ukrainio|Ukrainia parto]] de la [[Cara Imperio]], mortis la [[3-an de aprilo]] [[1849]] en [[Parizo]], [[Francio]]) estis pola [[poeto]] de [[romantikismo]], [[dramo (verko)|dramisto]] kaj [[epistolisto]] [[Armenoj|armendevena]]. Aŭtoro de [[genezo|geneza]] filozofio, epizode ligita kun la [[pola mesianismo]], ankaŭ [[mistikulo]]. Unu el la plej famaj [[Romantikismo|romantikaj poetoj]]. Kune kun [[Adam Mickiewicz]], [[Zygmunt Krasiński]] kaj [[Cyprian Norwid]] estas konsiderata [[profeto]] de [[Pollando]]. [[Dosiero:Juliusz Słowacki.PNG|eta|dekstra|180px|Juliusz SŁOWACKI]]Lia kreado distingiĝis per [[mistikismo]], grandioza riĉeco de [[imago]], [[poezio|poeziaj]] [[metaforo]]j kaj lingvo. Kiel lirikisto famiĝis per [[kanto]]j aludantaj al [[Azio|Oriento]], [[popolo|popolaj]] fontoj kaj [[slavoj|slavaj]] inspiroj. Verkisto de teatraĵoj, ŝatata nur post sia morto pro sia lingva lerteco kaj sia lirika kaj filozofa maniero paroli pri la realaĵo. Lia verkaro unuigas [[romantikismo]]n de la [[Norda Eŭropo]] kun la [[klasikismo|klasika tradicio]] de la [[Suda Eŭropo]]. En 1831, Słowacki elmigris kiel politika rifuĝinto al [[Francio]], kie montriĝis kiel nacia poeto, kiam verkis sian poemon ''La slava papo'' en 1848. Li postlasis grandan influon al postaj poetoj, interalie: [[Antoni Lange]], [[Krzysztof Kamil Baczyński]], [[Jan Lechoń]]. Januare 2009 [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] proklamis 2009 Jaro de Juliusz Słowacki. == Vivo == === Juneco === Li naskiĝis en Polaj [[Orientaj Limregionoj]]. Lia patro Euzebiusz estis instruisto pri [[pola literaturo]] en la [[Liceo de Krzemieniec]] kaj [[Universitato Vilno]]. La patrino Salomea Januszewska post morto de la edzo okupiĝis pri [[edukado]] de la filo. En la hejmo regis [[etoso]] de [[amo]] al [[klasikismo|klasikaj aŭtoroj]]. Lia patrino gvidis [[literatura salono|literaturan salonon]], danke al tio li ekkonis plurajn personecojn kiel [[Adam Mickiewicz]]. Post studoj de [[juro]] (en la jaroj 1825–1828) en Vilno forveturis al Krzemieniec, kie dum kelkaj monatoj restis kun la patrino. Februare 1829 forveturis al [[Varsovio]]. Fine de marto iĝis praktikanto en Registara Komisiono de Enspezoj kaj Trezoro. Komence de 1830 en [[jarlibro]] ''Melitele'' sennome debutis per poezia [[romano]] "Hugo". Post eksplodo de la [[novembra ribelo]] kontraŭ [[Rusia Imperio]] la poeto, nekapabla soldatservi kun [[armilo]], januare 1831 eklaboris en la [[ribelo|ribela]] Diplomatia Buroo de princo [[Adam Jerzy Czartoryski]]. En marto forlasis Varsovion kaj tra [[Vroclavo]] iris al [[Dresdeno]]. Vespere la 25-an de julio, kadre de [[diplomatio|diplomatia]] misio komisiita de la ribela Nacia Registaro, li ekiris kun urĝaj leteroj al polaj reprezentantoj en [[Parizo]] kaj [[Londono]]. Veturante tra [[Leipzig]], [[Weimar]], [[Eisenach]], [[Fulda]], [[Frankfurto]], [[Majenco]], [[Metz]] kaj [[Verdun]], la 31-an de julio tagmeze atingis Parizon. Venonttage per luita [[ŝipo]] de [[Calais]] tranavigis al [[Dover]] kaj atingis Londonon. === Elmigrado === Ravita de Londono li restis tie ĝis septembro. Al la [[kontinento]] revenis tra la ondoŝvela [[Dover-kaleza Markolo]] kun la intenco iom resti en Francio. Fine de 1832 Słowacki decidis forveturi al [[Svislando]]. Pro la fakto, ke li sentis sin disrevigita pri Parizo, kiun pritaksis decide pli malbone ol Londonon, malesperigita per rilatoj inter la pola [[migrado|enmigrantaro]], kaj ankaŭ pro publikigo de Dziady (Avoj), parto III (1832) de [[Adam Mickiewicz]], en kiu August Bécu (la bopatro de Słowacki), simboligita de la figuro de Doktoro, estis prezentita en negativa lumo. La 30-an de decembro 1832 forlasis Parizon kaj setlis apud [[Lemano]], en Pâquis, antaŭurbo de [[Ĝenevo]]. La tempon dediĉis al verkado, longaj vizitoj en [[biblioteko]]j, ekskursoj per boato tra la [[lago]] kaj pluraj societaj renkontoj. Tiutempe eldonis la 3-an volumon de ''Poezje'' (Poeziaĵoj) (1833). Komence de aŭgusto 1834 kune kun la pola familio Wodziński foriris en longan [[ekspedicio]]n en [[Alpoj]]. Per ŝipo tra Lemano ili atingis [[Rodano-Alpoj|Villeneuve]], de kie startis supren de la [[valo]] de [[Rodano]]. Sur [[mulo]]j trairis [[monto]]jn atingante [[Spiez]], poste per ŝipo tra la [[lago de Thun]] kaj la [[lago de Brienz]] alvenis al la fama [[akvofalo]] Giessbach (alfluejo de [[Aro (rivero)|Aro]]). De tie denove tra la montoj, tra [[Grindelwald]] kaj montaro Gothard kun la fama Teufelsbrücke apud la rivero [[Reuss]] ili atingis [[Kvarkantona Lago|Kvarkantonan Lagon]] kun la [[kapelo]] je [[Wilhelm Tell]]. La reveno okazis laŭ la [[rado|rada]] vojo tra [[Lucerno]] kaj [[Berno]] al Ĝenevo. La ekskurso fruktis per multe da belaj [[verso]]j, estante ankaŭ la fono por la plej bela ama [[poemo]] titolita ''En Svisujo''. == Kreado == Malgraŭ tio, ke Słowacki vivis apenaŭ 40 jarojn, lia [[literaturo|literatura]] kreado estis abunda kaj diversa. La [[poeto]] postlasis 13 [[dramo]]jn, inter kiuj [[Baladina]] kaj [[Kordian]], preskaŭ 20 [[poemo]]jn, centojn da [[verso|versaĵoj]], [[letero]]j kaj unu [[romano]]n. Li ankaŭ kreis unu koheran [[filozofio|filozofian]] sistemon, kiun nomis [[Genezo|geneza]] filozofio. == Aperis en Esperanto == {{Projektoj|wikisource=aŭtoro:Juliusz Słowacki|wikiquote=Juliusz Słowacki}} * [http://eo.wikisource.org/wiki/En_Svisujo En Svisujo], trad. de [[Antoni Grabowski]], [[El Parnaso de Popoloj]], 1913. * [http://eo.wikisource.org/wiki/http://eo.wikisource.org/wiki/Himno_dum_subiro_de_l%27_suno_sur_maro Himno dum subiro de l' suno sur maro]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, trad. de [[Antoni Grabowski]], [[El Parnaso de Popoloj]], 1913. * ''[[Mazepa]]'', [[tragedio]] en 5 aktoj. El la [[Pola lingvo|pola]] tradukis ĝin [[Antoni Grabowski]]. La 87-paĝa libreto estis eldonata de [[Hachette]] en [[Parizo]] en la jaro [[1912]] en la serio "[[Esperanto: Kolekto de la Revuo|Kolekto de la Revuo]]". * ''La patro de pestuloj'', trad. de [[Antoni Grabowski]], 1910 * ''[[Baladina]]'', [[tragedio]] (aŭ romantika [[Dramo (verko)|dramo]]) en kvin [[Akto|aktoj]]. trad. [[Lidia Ligęza]] kadre de projekto de [[Bjalistoka Esperanto-Societo]] en 2020. == Vidu ankaŭ == * [[Pola mesianismo]] * [[Mesianismo]] * [[Maria Wodzińska]] == Eksteraj ligiloj == * [http://michal.kosmulski.org/slowacki/index2.html Slowacki´s biography] * [http://slowacki.chez.com A multilingual site created by Dr. Z. W. Wolkowski for the sesquicentennial of Słowacki's death, containing biographical texts, poetry, translations and other information about the poet] <gallery> Dosiero:Juliusz Slowacki.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Juliusz SŁOWACKI. --> Dosiero:Herb Leliwa.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|[[_Leliwa_]] Mantelo de (Brakoj, Brakas, Lateroj, Lateras). --> </gallery> {{-}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Slowacki, Juliusz}} [[Kategorio:Profetoj]] [[Kategorio:Poloj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Pollingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj poetoj]] [[Kategorio:Polaj dramistoj]] [[Kategorio:Pollingvaj poetoj]] 7ukwrgkuibw0z0h6315qvrxripp5q4p 0 50732 9462312 8588610 2026-08-25T13:39:17Z Sj1mor 12103 9462312 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ilo | nomo = | bildo = Blechschere.jpg | bilda priskribo = Ĉizojo | bilda grandeco = 200px | aliaj nomoj = | klasifiko = [[serurista instrumentaro]] | tipoj = | uzata por = distranĉado de malmolaj materialoj | inventinto = | produktanto = | modelo = | rilataj = [[tranĉtenajlo]] }} '''Ĉizojo''' estas ilo por distranĉi aĵojn, per du [[klingo]]j, moviĝantaj unu renkonten al la alia. La principo laù kiu disrompiĝas pecoj kuŝas en aplikado de du preterpasantajn fortojn, do tranĉas per ''tondostreĉo'', same kiel [[tondilo]]j. Ankaŭ ekzistas kelkaj ĉizojoj (ĉefe maŝinaj) kiuj funkcias kiel [[tranĉpinĉilo]]j, kiuj uzas rekte oponitaj fortoj, do per ''premstreĉo''. Kutimaj tondiloj estas destinitaj por tondi jen dikajn pecojn, jen el malmolaj materialoj — [[lado]]n, paperbloko, ktp. Oni povas partigi la familion de la ĉizojoj en tri subfamiliojn: :1: la manaj ĉizojoj, :2: la surstablaj ĉizojoj, uzante hom-forton, sed bezonantaj stabilan bazon. :3: la ĉizoj-maŝinoj, kiuj funkcias per motoro. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Materialprilaboraj iloj]] bgtyj1sib4uvbtacplux8a70v7ej953 9462314 9462312 2026-08-25T13:41:14Z Sj1mor 12103 9462314 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ilo | nomo = | bildo = Blechschere.jpg | bilda priskribo = Ĉizojo | bilda grandeco = 200px | aliaj nomoj = | klasifiko = [[serurista instrumentaro]] | tipoj = | uzata por = distranĉado de malmolaj materialoj | inventinto = | produktanto = | modelo = | rilataj = [[tranĉtenajlo]] }} '''Ĉizojo''' estas ilo por distranĉi aĵojn, per du [[klingo]]j, moviĝantaj unu renkonten al la alia. La principo laù kiu disrompiĝas pecoj kuŝas en aplikado de du preterpasantajn fortojn, do tranĉas per ''tondostreĉo'', same kiel [[tondilo]]j. Ankaŭ ekzistas kelkaj ĉizojoj (ĉefe maŝinaj) kiuj funkcias kiel [[tranĉpinĉilo]]j, kiuj uzas rekte oponitaj fortoj, do per ''premstreĉo''. Kutimaj tondiloj estas destinitaj por tondi jen dikajn pecojn, jen el malmolaj materialoj — [[lado]]n, paperbloko, ktp. Oni povas partigi la familion de la ĉizojoj en tri subfamiliojn: :1: la manaj ĉizojoj, :2: la surstablaj ĉizojoj, uzante hom-forton, sed bezonantaj [[stablo|stablan]] bazon. :3: la ĉizoj-maŝinoj, kiuj funkcias per motoro. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Materialprilaboraj iloj]] 4j1a0nncunok7vnx7hrek3cd43q8cv0 0 52012 9462710 9159292 2026-08-26T10:29:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462710 wikitext text/x-wiki {{informkesto universitato | titolkoloro = | fonkoloro = | nomo = Universitato Corvinus de Budapeŝto | kromnomo = |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Corvinus eng logo.jpg | grandeco de bildo = | bildopriskribo = | moto = ''Scientia mea – adiutor meus''<br>Mia scio estas mia helpanto | fondodato = [[1948]] | malfondo = | speco = | urbo = [[Budapeŝto]], [[Hungario]] | gvidanto = | titolo de la gvidanto = | lingvoj = [[Hungara lingvo]] | nivelo = | nombro de studentoj = {{nombro|11500}} | nombro de kunlaborantoj = | el tio profesoroj = | jara budĝeto = | fondaĵokapitalo = | fetiĉo = | adreso = 1093 Budapest, Fővám tér 8. | telefono = | retejo = | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = HU-BU | situo sur mapo = Centra Budapeŝto | situo sur mapo2 = Budapeŝto | zomo = 16 | mapotitolo = }} [[Dosiero:Corvinus foepulet.jpg|eta|La ĉefa domego de la universitato laŭ [[Danubo]]]] La '''Universitato Corvinus de Budapeŝto''' ({{Lang-hu|Budapesti Corvinus Egyetem}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://en.study-hungary.com/universities/corvinus-university |titolo=Study in Hungary: Corvinus University of Budapest |alirdato=2014-05-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170104073200/http://en.study-hungary.com/universities/corvinus-university |arkivdato=2017-01-04 }}</ref>) estas unu el la plej grandaj [[universitato]]j de [[Budapeŝto]]. == Historio == [[Ĝermo]] de la universitato estis ekonomia [[fakultato]] de [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]], kiu sendependiĝis en [[1920]]. Inter 1934–1948 ĝi funkciis kiel parto de [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato palatino József]]. En [[1948]] la fakultato denove sendependiĝis sub nomo Hungara Ekonomia Universitato.. En [[1953]] ĝi alinomiĝis post [[Karl Marx]] (Ekonomika Universitato Karl Marx). Post multfoja traorganizado, post [[1991]] portis ĝi la nomon Ekonomika Universitato de Budapeŝt (''Budapesti'' ''Közgazdaságtudományi Egyetem''). Dum la altlerneja, universitata integrado en [[2000]] ĝi estis kunfandita kun la Ŝtatadministra Altlernejo (''Államigazgatási Főiskola'') kaj baptiĝis kiel Budapeŝta Ekonomika kaj Ŝtatadministra Universitato (''Budapesti Közgazdaságtudományi és Államigazgatási Egyetem''). En [[2003]] oni aligis la budapeŝtajn fakultatojn de [[Universitato Reĝo Sankta Stefano]] de [[Gödöllő]] (''Szent István Egyetem'') (pli frue Ĝardenkulturika Universitato), post tio nomiĝis Universitato Corvinus de Budapeŝto (''Budapesti Corvinus Egyetem''). [[Dosiero:Budapesti Corvinus Egyetem új épülete corrected&cropped.jpg|eta|Moderna konstruaĵo de la universitato]] La elstaraj profesoroj de la Universitato kunlaboris en prilaboro de la ekonomiaj reformoj de 1968. George Bush parolis en la Universitato (1989?) antaŭ Marx-statuo kaj tiel li deklaris la venkon de la [[kapitalismo]]. == Rektoroj == * 2021-2023 [[Előd Takáts]] * 2016–2021 [[András Lánczi]] * 2012–2016 [[Zsolt Rostoványi]] * 2003–2011 [[Tamás Mészáros]] * 2000–2003 [[Attila Chikán]] * 1997–2000 [[Tibor Palánkai]] * 1991–1997 [[Rudolf Andorka]] * 1985–1991 [[Csaba Csáki]] * 1984–1985 [[Miklós Szuhay]] * 1980–1984 [[Ernő Csizmadia]] * 1974–1979 [[Iván T. Berend]] * 1968–1973 [[Kálmán Szabó]] * 1963–1967 [[Zsigmond Pál Pach]] * 1957–1963 [[László Háy]] * 1953–1956 [[Béla Fogarasi]] * 1950–1953 [[Tamás Nagy (ekonomikisto)]] * 1948–1950 [[László Rudas]] == Famaj iamaj studentoj (elekto) == {{Ĉefartikolo|Studentoj de Universitato Corvinus de Budapeŝto}} {{Div col|cols = 2}} * [[Gordon Bajnai]] * [[György Bolgár]] * [[Imre Boros]] * [[Sándor Burány]] * [[László Csaba]] * [[Imre Dunai]] * [[Szabolcs Fazekas]] * [[Ádám Ficsor]] * [[István Gyenesei]] * [[László Herczog]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Zsigmond Járai]] * [[Gábor Juhász]] * [[Béla Katona (ministro)]] * [[György Matolcsy]] * [[Péter Medgyessy]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] * [[Miklós Németh]] * [[Ferenc Somogyi]] * [[Péter Szijjártó]] * [[György Szilvásy]] * [[György Szabó (ministro)]] * [[Pál Szabó (ministro)]] * [[Erika Szűcs]] * [[István Stadinger]] * [[István Varga (ministro)]] * [[Mihály Varga]] * [[János Veres]] {{Div col end}} == Instruistoj (elekto) == {{Ĉefartikolo|Instruistoj de Universitato Corvinus de Budapeŝto}} {{Div col|cols = 2}} * [[László Andor]] * [[Iván Berend]] * [[Hanna Bokorné Szegő]] * [[Attila Cosovan]] * [[György Csanádi (juristo)]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Imre Forgács]] * [[Ágnes Gereben]] * [[Sándor Gyimesi]] * [[István Hagelmayer]] * [[József Hatvany]] * [[Ilona Kovács (literaturisto)]] * [[György Kövér]] * [[András Lánczi]] * [[Andor László]] * [[Hugó Márki]] * [[Gábor Máthé]] * [[Tamás Mészáros]] * [[Tamás Nagy (ekonomikisto)]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Iván Pető]] * [[Árpád Prandler]] * [[Pál Quittner]] * [[Zsolt Rostoványi]] * [[Tamás Sárközy]] * [[Péter Takács (juristo)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] {{Div col end}} == Studentoj, poste instruistoj (elekto) == {{Ĉefartikolo|Studentoj, poste instruistoj de Universitato Corvinus de Budapeŝto}} {{Div col|cols = 2}} * [[Gyula Barna]] * [[Magdolna Csath]] * [[Ádám Csepeti]] * [[József Dancsó]] * [[Ádám Farkas (ekonomo)]] * [[Ferenc Forgó]] * [[István Hagelmayer]] * [[Iván Illés]] * [[Géza Kovács (futurologo)]] * [[Csaba László (ministro)]] * [[Márton Lengyel]] * [[Károly Lotz (ministro)]] * [[István Magas]] * [[Imre Menyhay]] * [[Tamás Mészáros]] * [[Péter Mihályi]] * [[József Móczár]] * [[György Nógrádi]] * [[Erzsébet Nováky]] * [[László Radácsi]] * [[Zsolt Rostoványi]] * [[Antal Stark]] * [[Balázs Szepesi]] * [[Miklós Szuhay]] * [[Előd Takáts]] * [[Magdolna Tóth (agronomo)]] * [[Miklós Virág]] * [[Éva Voszka]] {{Div col end}} == Ligoj == * [http://www.corvinusegyetem.hu/ oficialaj paĝoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050313002416/http://www.corvinusegyetem.hu/ |date=2005-03-13 }} {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj de Budapeŝto|Corvinus]] eqwtna9fubl77xzwjjsvoba0wcnje2v 0 53157 9462558 9221486 2026-08-26T03:53:22Z Sj1mor 12103 9462558 wikitext text/x-wiki '''Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj''' temas pri [[rusa]]j kaj [[ukraina]]j fontaj vortoj plene adoptitaj en Esperantolingvo kaj farotaj esperantaj kun kelkaj manieroj. == Esperantigo == Ili estas jam delonge sukcese esperantigitaj. Por esperantigi nomojn kaj lokoj kiel subŝtatoj (provincoj) de Rusio, la sekva sekcio "Cirila-Esperanta Transliterumo" estas citinda. * Росси́я: [[Rusio]] (alternative ''Ruslando'' aŭ ''Rusujo'')<ref name="PIV">[[PIV]]</ref><ref name="BOKAREV">[http://www.esperanto.mv.ru/Vortaro Esperanta-rusa vortaro de Bokarev]</ref><ref name="KONDRATJEV">[http://eoru.ru Rusa-Esperanta kaj Esperanta-rusa vortaroj de Kondratjev]</ref> * Москва́: [[Moskvo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Санкт-Петербу́рг: [[Sankt-Peterburgo|(Sankt-)Peterburgo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" />, [[Leningrado]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Новосиби́рск: [[Novosibirsko]]<ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Ни́жний Но́вгород: [[Niĵni-Novgorodo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" />, Niĵni(j)-Novgorodo<ref name="KONDRATJEV" /> * Сама́ра: [[Samaro]]<ref name="KONDRATJEV" /> * Омск: [[Omsko]]<ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Каза́нь: [[Kazano]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" />, [[Kazanjo]]<ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Волгогра́д: [[Volgogrado]]<ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Росто́в-на-Дону́: [[Rostovo sur Dono]]<ref name="BOKAREV" />, Rostovo ĉe Dono<ref name="KONDRATJEV" /> * А́страхань: [[Astraĥano]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Азо́в: [[Azovo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Гро́зный: [[Grozno]]<ref name="PIV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Владивосто́к: [[Vladivostoko]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Калинингра́д: [[Kaliningrado]]<ref name="PIV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Ко́льский полуо́стров: [[Kola duoninsulo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Комсомо́л: [[Komsomolo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Башки́рия: [[Baŝkirio]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Не́ман: [[Nemano]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Хаба́ровск: [[Ĥabarovsko]]<ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Аму́р: [[Amuro]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Во́лга: [[Volgo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Охо́тское мо́ре: [[Oĥotska Maro]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Алексе́й: Aleksio<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Менделе́ев: [[Mendelevo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Пу́шкин: [[Puŝkino]]<ref name="PIV" /> * Ива́н: [[Ivano]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> == Cirila-Esperanta Transliterumo == Ekzistas pluraj nomoj, por kiuj ankoraŭ ne ekzistas tradicia esperantigo: plej unue, estas familinomoj kaj nomoj de malpli grandaj loĝlokoj. <!--Plimulto de rusaj literoj signifas saman fonemon sendepende de pozicio en vorto, kaj do havas tre norman esperantigon. --> La celo de tiu ĉi sekcio estas '''ne starigi metodon''' de transskribo de la rusia en Esperanton, '''nek reguli''' transskribon en la Esperanta vikipedio sed nur '''klarigi metodon''' de transskribo de la rusa en Esperanton. Ne povas krei unuecan transliteruman sistemon, ĉar rusaj literoj, ofte samkiel aliaj, ne nepre respondas al la fonemoj de Esperantaj literoj. En krampoj estas klarigeto de rusa fonologio. Palataligi signifas, ke la sono de iuj rusaj konsonantoj povas iĝi ''molaj'' antaŭ iuj vokaloj: Ekzemple "Нет" estas elparolata kiel {{IFA3|nʲet}}<ref>http://listen2russian.com/lesson03/a/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131009155516/http://listen2russian.com/lesson03/a/ |date=2013-10-09 }} Ĉi tie oni povas aŭskulti la prononcon de "Нет".</ref> aŭ "njet" en Esperantalfabeto, anstataŭ "net" laŭ ĉi tiu prova unu-al-unua transliterumo. * а = a * б = b * в = v (elparolata senvoĉe kiel '''f''' antaŭ senvoĉa konsonanto kaj silabfine;<ref>[http://www.omniglot.com/writing/russian.htm Omniglot.com "Russian (Русский язык)"]</ref> palataligite kiel '''vj''' antaŭ palataliganta vokalo) * г = g (same kiel '''k''' aŭ '''gj''') * д = d (same kiel '''t''' aŭ '''dj''') * ж = ĵ * з = z (same kiel '''s''' aŭ '''sj''') * и = i * й = j * к = k (same kiel '''kj''') * л = l (same kiel '''lj''') * м = m (same kiel '''mj''') * н = n (same kiel '''nj''') * о = o * п = p (same kiel '''pj''') * р = r (same kiel '''rj''') * с = s (same kiel '''sj''') * т = t (same kiel '''tj''') * у = u * ф = f (same kiel '''fj''') * х = ĥ * ц = c * ч = ĉ * ш = ŝ * щ = ŝĉ * э = e Kelkaj aliaj literoj<!--, tamen,--> ankaŭ ne havas precizan analagon en Esperanto aŭ signifas malsamajn sonojn depende de pozicio en vorto. Jen tabelo, <!--proponata-->por ekzemplo de <!--por unueca esperantigo -->transliterumo de vortoj kun tiaj literoj <!--en Esperanta Vikipedio-->; ĝi baziĝas sur simila tabelo, kiun proponas la unua leciono de la klasika kurso de Esperanto por ruslingvanoj (de [[Boris Kolker]]): * 'щ' = ŝĉ: Vereŝĉagin, Ŝĉusev, Ŝĉebetovka, Blagoveŝĉensk; * 'ы' = i: Kujbiŝev, Ribakov, Siktivkar, Groznij (Грозный), Beliĥ, Ĉernovci; * 'е' = * ''e'' post konsonantoj: Fedorenko, Vasilevskij, Iĵevsk, Tuapse; * ''je'' en aliaj kazoj: Jesenin, Dmitrijev, Mendelejev, Gurjev; * 'ё' = * ''o'' post ''л'', ''ш'', ''щ'', ''ч'': Mogilov, Gumilov, Liĥaĉov, Ŝĉolkovo; * ''jo'' en aliaj kazoj: Jolkin, Fjodorov, Okajomov, Solovjov; * 'ю' = * ''u'' post ''л'', ''ш'', ''щ'', ''ч'': Ludmila, Lubimov, Iluŝin, Kluĉi, Mamlutka, Luba; * ''ju'' en aliaj kazoj: Jutkeviĉ, Neftejugansk, Izjum, Temrjuk, Vjugin; * 'я' = * ''a'' post ''л'', ''ш'', ''щ'', ''ч'': Ĉelabinsk, Polana, Ŝalapin, Lapunov, Gala; * ''ja'' en aliaj kazoj: Jalta, Krasnojarsk, Pjatigorsk, Uljanovsk, Tatjana, Majja; * 'ь' = * antaŭ 'и', 'о' – j: Iljiĉ, Zaĥarjin, Ruĵjin; * antaŭ aliaj vokaloj estas ellasata: Grigorjev, Prokofjev, Oĵerelje, Darja; * fine de vortoj kaj antaŭ konsonantoj: + fine de vortoj kaj inter konsonantoj estas ellasata: Tiraspol, Uralsk, Ilmen, Ĥarkov, Ust-Labinsk ks.; * 'ъ' estas ellasata: Podjablonskij, Objaĉevo, Izjurov. <!--Tiu ĉi sistemo estas preskaŭ universale akceptata kaj intuitiva por ruslingvanoj. -->Ekzistas, tamen, iuj variantoj, aparte pri literoj ''я'', ''ё'', ''ю'', ''е'' kaj ''ь''. Ofte, oni uzas literon ''j'' eĉ en okazoj kiam laŭ suprelistitaj reguloj ĝi estas ellasenda, aparte en okazoj kiam ĝi estas grava por signifo. Se en Vikipedio ekzistas alisistemaj esperantigoj (''Jaroslavlj'' ka.), bezonatas alia interkonsento<!--kreo de alidirektiloj kaj movo de artikoloj (kun eventuala mencio de aliaj esperantigoj en la teksto de la artikolo: vidu kiel tio estas farita en artikolo [[Kazan]])-->. === Duoblaj konsonantoj === Laŭ tiu klarigos sekvas, ke duoblaj konsonantoj, ekzemple en Spassk ({{lang-ru|Спасск}}), restas duoblaj konsonantoj ankaŭ en esperantlingva latinalfabetigo. Ĉar en Esperanto oni laŭeble evitas duoblajn konsonantojn, estus demando ĉu forfaligi duoblajn konsonantojn se akceptiĝas plena esperantigo de vorto. Tamen, ĉar esperantigon ĉiukaze oni nur apliku se troveblas almenaŭ unu, pli bone pluraj eksteraj referencoj pri efektiva uzado de tiu esperantigo en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, la decidon fakte eblas lasi al la efektiva uzo, do al la eksteraj referencoj. Kiam estus pluraj malsamaj alternativoj en eksteraj referencoj, eblos unuope diskuti kiun alternativon sekvi en vikipedio. == Uzo en la ukraina == <!-- Ĉu krei apartan artikolon? --> Preskaŭ la sama sistemo povas esti uzata por [[ukraina lingvo]], sed kun kelkaj diferencoj. # La litero '''г''', el la rusa transskribata per '''g''', el la ukraina transskribiĝas kiel '''h'''. La maloftan sonon '''g''' en la ukraina oni skribas per alia litero, nome '''ґ'''. # La literoj '''і''' kaj '''и''' en la ukraina ĉiam transskribiĝas kiel '''i'''. La ukraina litero '''ї''', ne ekzistanta en la rusa, transskribiĝas kiel '''ji''', sed post vokaloj oni ankaŭ povas transskribi ĝin per '''i'''. # La litero '''е''' ĉiam transskribiĝas per '''e'''. Per '''je''' oni transskribu nur unike ukrainan literon '''є'''. <!--Same kiel en la rusa, tiu sistemo estas preskaŭ universale kaj intuitive uzata. -->Tamen se ekzistas iuj uzataj alisistemaj variantoj, pri kiuj ukrain-lingvanoj ne havas konsenton, oni ĉiam kreu aldirektigojn kaj menciu aliajn esperantigojn en teksto de artikolo. == Uzo en la bulgara == <!-- Ĉu krei apartan artikolon? --> Kun kelkaj diferencoj la sama sistemo povas esti uzata ankaŭ por la [[bulgara lingvo]]. En la bulgara, kiel konate, pluraj alilingvaj cirilaj literoj ne ekzistas<!-- ё э ы ... -->, do ili simple malatentatas. Щ en la bulgara estas [ŝt] kaj Ъ estas vokalo, mankanta en Esperanto kaj nomata [[ŝvao]], en la bulgara plej ofte transdonata per „a“ . do Несебър iĝas [[Nesebar|Nesebar(o)]]. <!-- Bonus ankoraŭ aparta klarigo pri ь /◌ʲ/ dua "j" --> == Vidu ankaŭ == * [[Vikipedio:Diskutejo/Rusa kaj rusia|Kiam oni uzu formon "rusia"?]] * [http://www.ukrainio.org.ua/dosieroj/ulej/Mapo_de_Ukrainio.png Esperantalfabeta mapo de Ukrainio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130731230352/http://www.ukrainio.org.ua/dosieroj/ulej/Mapo_de_Ukrainio.png |date=2013-07-31 }} * [[ISO 9]]: Cirila-Esperanta transliteriga sistemo * [[Esperantigo de vortoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Esperantigo vortoj rusa ukraina fontoj}} [[Kategorio:Esperantigo de vortoj|Rusa]] [[Kategorio:Rusa lingvo]] [[Kategorio:Ukraina lingvo]] 4ya2bn8u0yzw7coyyvwulpxmca3hkr9 9462614 9462558 2026-08-26T05:08:28Z Filozofo 3592 /* Duoblaj konsonantoj */ Lingvaj plibonigoj por klareco 9462614 wikitext text/x-wiki '''Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj''' temas pri [[rusa]]j kaj [[ukraina]]j fontaj vortoj plene adoptitaj en Esperantolingvo kaj farotaj esperantaj kun kelkaj manieroj. == Esperantigo == Ili estas jam delonge sukcese esperantigitaj. Por esperantigi nomojn kaj lokoj kiel subŝtatoj (provincoj) de Rusio, la sekva sekcio "Cirila-Esperanta Transliterumo" estas citinda. * Росси́я: [[Rusio]] (alternative ''Ruslando'' aŭ ''Rusujo'')<ref name="PIV">[[PIV]]</ref><ref name="BOKAREV">[http://www.esperanto.mv.ru/Vortaro Esperanta-rusa vortaro de Bokarev]</ref><ref name="KONDRATJEV">[http://eoru.ru Rusa-Esperanta kaj Esperanta-rusa vortaroj de Kondratjev]</ref> * Москва́: [[Moskvo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Санкт-Петербу́рг: [[Sankt-Peterburgo|(Sankt-)Peterburgo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" />, [[Leningrado]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Новосиби́рск: [[Novosibirsko]]<ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Ни́жний Но́вгород: [[Niĵni-Novgorodo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" />, Niĵni(j)-Novgorodo<ref name="KONDRATJEV" /> * Сама́ра: [[Samaro]]<ref name="KONDRATJEV" /> * Омск: [[Omsko]]<ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Каза́нь: [[Kazano]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" />, [[Kazanjo]]<ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Волгогра́д: [[Volgogrado]]<ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Росто́в-на-Дону́: [[Rostovo sur Dono]]<ref name="BOKAREV" />, Rostovo ĉe Dono<ref name="KONDRATJEV" /> * А́страхань: [[Astraĥano]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Азо́в: [[Azovo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Гро́зный: [[Grozno]]<ref name="PIV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Владивосто́к: [[Vladivostoko]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Калинингра́д: [[Kaliningrado]]<ref name="PIV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Ко́льский полуо́стров: [[Kola duoninsulo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Комсомо́л: [[Komsomolo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Башки́рия: [[Baŝkirio]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Не́ман: [[Nemano]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Хаба́ровск: [[Ĥabarovsko]]<ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Аму́р: [[Amuro]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Во́лга: [[Volgo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Охо́тское мо́ре: [[Oĥotska Maro]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Алексе́й: Aleksio<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Менделе́ев: [[Mendelevo]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> * Пу́шкин: [[Puŝkino]]<ref name="PIV" /> * Ива́н: [[Ivano]]<ref name="PIV" /><ref name="BOKAREV" /><ref name="KONDRATJEV" /> == Cirila-Esperanta Transliterumo == Ekzistas pluraj nomoj, por kiuj ankoraŭ ne ekzistas tradicia esperantigo: plej unue, estas familinomoj kaj nomoj de malpli grandaj loĝlokoj. <!--Plimulto de rusaj literoj signifas saman fonemon sendepende de pozicio en vorto, kaj do havas tre norman esperantigon. --> La celo de tiu ĉi sekcio estas '''ne starigi metodon''' de transskribo de la rusia en Esperanton, '''nek reguli''' transskribon en la Esperanta vikipedio sed nur '''klarigi metodon''' de transskribo de la rusa en Esperanton. Ne povas krei unuecan transliteruman sistemon, ĉar rusaj literoj, ofte samkiel aliaj, ne nepre respondas al la fonemoj de Esperantaj literoj. En krampoj estas klarigeto de rusa fonologio. Palataligi signifas, ke la sono de iuj rusaj konsonantoj povas iĝi ''molaj'' antaŭ iuj vokaloj: Ekzemple "Нет" estas elparolata kiel {{IFA3|nʲet}}<ref>http://listen2russian.com/lesson03/a/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131009155516/http://listen2russian.com/lesson03/a/ |date=2013-10-09 }} Ĉi tie oni povas aŭskulti la prononcon de "Нет".</ref> aŭ "njet" en Esperantalfabeto, anstataŭ "net" laŭ ĉi tiu prova unu-al-unua transliterumo. * а = a * б = b * в = v (elparolata senvoĉe kiel '''f''' antaŭ senvoĉa konsonanto kaj silabfine;<ref>[http://www.omniglot.com/writing/russian.htm Omniglot.com "Russian (Русский язык)"]</ref> palataligite kiel '''vj''' antaŭ palataliganta vokalo) * г = g (same kiel '''k''' aŭ '''gj''') * д = d (same kiel '''t''' aŭ '''dj''') * ж = ĵ * з = z (same kiel '''s''' aŭ '''sj''') * и = i * й = j * к = k (same kiel '''kj''') * л = l (same kiel '''lj''') * м = m (same kiel '''mj''') * н = n (same kiel '''nj''') * о = o * п = p (same kiel '''pj''') * р = r (same kiel '''rj''') * с = s (same kiel '''sj''') * т = t (same kiel '''tj''') * у = u * ф = f (same kiel '''fj''') * х = ĥ * ц = c * ч = ĉ * ш = ŝ * щ = ŝĉ * э = e Kelkaj aliaj literoj<!--, tamen,--> ankaŭ ne havas precizan analagon en Esperanto aŭ signifas malsamajn sonojn depende de pozicio en vorto. Jen tabelo, <!--proponata-->por ekzemplo de <!--por unueca esperantigo -->transliterumo de vortoj kun tiaj literoj <!--en Esperanta Vikipedio-->; ĝi baziĝas sur simila tabelo, kiun proponas la unua leciono de la klasika kurso de Esperanto por ruslingvanoj (de [[Boris Kolker]]): * 'щ' = ŝĉ: Vereŝĉagin, Ŝĉusev, Ŝĉebetovka, Blagoveŝĉensk; * 'ы' = i: Kujbiŝev, Ribakov, Siktivkar, Groznij (Грозный), Beliĥ, Ĉernovci; * 'е' = * ''e'' post konsonantoj: Fedorenko, Vasilevskij, Iĵevsk, Tuapse; * ''je'' en aliaj kazoj: Jesenin, Dmitrijev, Mendelejev, Gurjev; * 'ё' = * ''o'' post ''л'', ''ш'', ''щ'', ''ч'': Mogilov, Gumilov, Liĥaĉov, Ŝĉolkovo; * ''jo'' en aliaj kazoj: Jolkin, Fjodorov, Okajomov, Solovjov; * 'ю' = * ''u'' post ''л'', ''ш'', ''щ'', ''ч'': Ludmila, Lubimov, Iluŝin, Kluĉi, Mamlutka, Luba; * ''ju'' en aliaj kazoj: Jutkeviĉ, Neftejugansk, Izjum, Temrjuk, Vjugin; * 'я' = * ''a'' post ''л'', ''ш'', ''щ'', ''ч'': Ĉelabinsk, Polana, Ŝalapin, Lapunov, Gala; * ''ja'' en aliaj kazoj: Jalta, Krasnojarsk, Pjatigorsk, Uljanovsk, Tatjana, Majja; * 'ь' = * antaŭ 'и', 'о' – j: Iljiĉ, Zaĥarjin, Ruĵjin; * antaŭ aliaj vokaloj estas ellasata: Grigorjev, Prokofjev, Oĵerelje, Darja; * fine de vortoj kaj antaŭ konsonantoj: + fine de vortoj kaj inter konsonantoj estas ellasata: Tiraspol, Uralsk, Ilmen, Ĥarkov, Ust-Labinsk ks.; * 'ъ' estas ellasata: Podjablonskij, Objaĉevo, Izjurov. <!--Tiu ĉi sistemo estas preskaŭ universale akceptata kaj intuitiva por ruslingvanoj. -->Ekzistas, tamen, iuj variantoj, aparte pri literoj ''я'', ''ё'', ''ю'', ''е'' kaj ''ь''. Ofte, oni uzas literon ''j'' eĉ en okazoj kiam laŭ suprelistitaj reguloj ĝi estas ellasenda, aparte en okazoj kiam ĝi estas grava por signifo. Se en Vikipedio ekzistas alisistemaj esperantigoj (''Jaroslavlj'' ka.), bezonatas alia interkonsento<!--kreo de alidirektiloj kaj movo de artikoloj (kun eventuala mencio de aliaj esperantigoj en la teksto de la artikolo: vidu kiel tio estas farita en artikolo [[Kazan]])-->. === Duoblaj konsonantoj === El tiu klarigos sekvas, ke duoblaj konsonantoj, ekzemple en "Spassk" ({{lang-ru|Спасск}}), restas duoblaj konsonantoj ankaŭ en esperantlingva latinalfabetigo. Ĉar en Esperanto oni laŭeble evitas duoblajn konsonantojn, aperas demando, ĉu forfaligi duoblajn konsonantojn, se akceptiĝas plena esperantigo de vorto. Tamen, ĉar esperantigon ĉiukaze oni apliku nur se troveblas almenaŭ unu (aŭ, preferinde, pluraj) eksteraj referencoj pri efektiva uzado de tiu esperantigo en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, la decidon fakte eblas lasi al la efektiva uzo, do al la eksteraj referencoj. Kiam estus pluraj malsamaj alternativoj en eksteraj referencoj, eblos unuope diskuti, kiun alternativon sekvi en vikipedio. == Uzo en la ukraina == <!-- Ĉu krei apartan artikolon? --> Preskaŭ la sama sistemo povas esti uzata por [[ukraina lingvo]], sed kun kelkaj diferencoj. # La litero '''г''', el la rusa transskribata per '''g''', el la ukraina transskribiĝas kiel '''h'''. La maloftan sonon '''g''' en la ukraina oni skribas per alia litero, nome '''ґ'''. # La literoj '''і''' kaj '''и''' en la ukraina ĉiam transskribiĝas kiel '''i'''. La ukraina litero '''ї''', ne ekzistanta en la rusa, transskribiĝas kiel '''ji''', sed post vokaloj oni ankaŭ povas transskribi ĝin per '''i'''. # La litero '''е''' ĉiam transskribiĝas per '''e'''. Per '''je''' oni transskribu nur unike ukrainan literon '''є'''. <!--Same kiel en la rusa, tiu sistemo estas preskaŭ universale kaj intuitive uzata. -->Tamen se ekzistas iuj uzataj alisistemaj variantoj, pri kiuj ukrain-lingvanoj ne havas konsenton, oni ĉiam kreu aldirektigojn kaj menciu aliajn esperantigojn en teksto de artikolo. == Uzo en la bulgara == <!-- Ĉu krei apartan artikolon? --> Kun kelkaj diferencoj la sama sistemo povas esti uzata ankaŭ por la [[bulgara lingvo]]. En la bulgara, kiel konate, pluraj alilingvaj cirilaj literoj ne ekzistas<!-- ё э ы ... -->, do ili simple malatentatas. Щ en la bulgara estas [ŝt] kaj Ъ estas vokalo, mankanta en Esperanto kaj nomata [[ŝvao]], en la bulgara plej ofte transdonata per „a“ . do Несебър iĝas [[Nesebar|Nesebar(o)]]. <!-- Bonus ankoraŭ aparta klarigo pri ь /◌ʲ/ dua "j" --> == Vidu ankaŭ == * [[Vikipedio:Diskutejo/Rusa kaj rusia|Kiam oni uzu formon "rusia"?]] * [http://www.ukrainio.org.ua/dosieroj/ulej/Mapo_de_Ukrainio.png Esperantalfabeta mapo de Ukrainio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130731230352/http://www.ukrainio.org.ua/dosieroj/ulej/Mapo_de_Ukrainio.png |date=2013-07-31 }} * [[ISO 9]]: Cirila-Esperanta transliteriga sistemo * [[Esperantigo de vortoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Esperantigo vortoj rusa ukraina fontoj}} [[Kategorio:Esperantigo de vortoj|Rusa]] [[Kategorio:Rusa lingvo]] [[Kategorio:Ukraina lingvo]] qiejr2mmtfjdjhp6g3wsjimckvvqvet 0 56470 9462677 9434026 2026-08-26T06:54:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462677 wikitext text/x-wiki {{PorA|iam ajn okazanta aŭ okazinta varmiĝo aŭ klimatŝanĝo|klimata ŝanĝo}} {{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Averaĝa surfacaeraj temperaturoj de 2011–21 kompare kun tiuj de 1956–76.}} <!--[[Dosiero:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|eta|altdekstre=1.35|alt=The global map shows sea temperature rises of 0.5 to 1 degree Celsius; land temperature rises of 1 to 2 degree Celsius; and Arctic temperature rises of up to 4 degrees Celsius.]]--> [[Dosiero:Kp197-klimata-krizo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri tutmonda varmiĝo kaj klimata ŝanĝiĝo.]] '''Tutmonda varmiĝo''' estas nuntempe progresanta plialtiĝo de la averaĝa [[temperaturo]] de la [[atmosfero]] kaj [[oceano]]j de la [[Tero]] kaj ties rilataj efikoj. La termino [[klimata ŝanĝo|klimata ŝanĝiĝo]] referencas al ĉiu ajn historia ŝanĝiĝo de la klimato. Multaj linioj de scienca pruvaro montras, ke la klimata sistemo varmiĝas.<ref>[Chapter 2: Observations: Atmosphere and Surface] {{Harvnb|Hartmann|Klein Tank|Rusticucci|Alexander|2013}} http://www.climatechange2013.org/images/report/WG1AR5_Chapter02_FINAL.pdf FAQ 2.1, "Evidence for a warming world comes from multiple independent climate indicators, from high up in the atmosphere to the depths of the oceans. They include changes in surface, atmospheric and oceanic temperatures; glaciers; snow cover; sea ice; sea level and atmospheric water vapour. Scientists from all over the world have independently verified this evidence many times."</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://epa.gov/climatechange/endangerment/myths-facts.html|titolo=Myth vs Facts....|jaro=2013|eldoninto=EPA (US)|alirdato=2015-02-08|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111206110610/http://epa.gov/climatechange/endangerment/myths-facts.html|arkivdato=2011-12-06}}The U.S. Global Change Research Program, the National Academy of Sciences, and the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) have each independently concluded that warming of the climate system in recent decades is 'unequivocal'. This conclusion is not drawn from any one source of data but is based on multiple lines of evidence, including three worldwide temperature datasets showing nearly identical warming trends as well as numerous other independent indicators of global warming (e.g., rising sea levels, shrinking Arctic sea ice).</ref> La nuntempa plialtiĝo de la tutmonda averaĝa temperaturo estas pli rapida ol antaŭaj ŝanĝoj, kaj estas okazigita ĉefe pro tio ke homoj brulas [[Fosilia brulaĵo|fosiliajn brulaĵojn]].<ref>{{harvnb|IPCC SR15 Ch1|2018|p=54|ps=: Since 1970 the global average temperature has been rising at a rate of {{GdC|1.7}} per century, compared to a long-term decline over the past 7,000 years at a baseline rate of {{GdC|0.01}} per century (NOAA, 2016; Marcott et al., 2013). These global-level rates of human-driven change far exceed the rates of change driven by geophysical or biosphere forces that have altered the Earth System trajectory in the past (e.g., Summerhayes, 2015; Foster et al., 2017); even abrupt geophysical events do not approach current rates of human-driven change.}}</ref><ref name=Lynas_2021>{{cite journal |last1=Lynas |first1=Mark |last2=Houlton |first2=Benjamin Z. |last3=Perry |first3=Simon |title=Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature |journal= Environmental Research Letters |date=19 October 2021 |volume=16 |issue=11 |page=114005 |doi=10.1088/1748-9326/ac2966 |bibcode=2021ERL....16k4005L |s2cid=239032360 |doi-access=free | issn=1748-9326}}</ref> Uzado de fosiliaj brulaĵoj, [[senarbarigo]], kaj kelkaj praktikoj fare de [[agrikulturo]] kaj [[industrio]] pliigas la elsendojn de [[Forceja gaso|forcejaj gasoj]], ĉefe de [[karbona dioksido]] kaj de [[metano]].<ref name="auto2">{{harvnb|Our World in Data, 18 September|2020}}</ref> Forcejaj gasoj [[Forceja efiko|absorbas iom de la varmo]] kiun la Tero radias post ĝi varmiĝas el la sunlumo. Plej grandaj kvantoj de tiuj gasoj kaptas pli da varmo en la malalta atmosfero de la Tero, okazigante la tutmondan varmiĝon. Pro la klimata ŝanĝiĝo, [[Dezertigo|dezertoj estas ampleksiĝantaj]], dum [[varmondo]]j kaj [[Arbara incendio|incendioj en naturo]] estas iĝantaj pli kaj pli oftaj.<ref>{{harvnb|IPCC SRCCL|2019|p=7|ps=: Since the pre-industrial period, the land surface air temperature has risen nearly twice as much as the global average temperature (high confidence). Climate change... contributed to desertification and land degradation in many regions (high confidence).}}; {{harvnb|IPCC SRCCL|2019|p=45|ps=: Climate change is playing an increasing role in determining wildfire regimes alongside human activity (medium confidence), with future climate variability expected to enhance the risk and severity of wildfires in many biomes such as tropical rainforests (high confidence).}}</ref> Pliiĝanta varmiĝo en [[Arkto]] estas kontribuanta al fandado de [[permafrosto]], retiriĝo de [[glaĉero]]j ekde 1850 kaj perdo de marglacio.<ref>{{harvnb|IPCC SROCC|2019|p=16|ps=: Over the last decades, global warming has led to widespread shrinking of the cryosphere, with mass loss from ice sheets and glaciers (very high confidence), reductions in snow cover (high confidence) and Arctic sea ice extent and thickness (very high confidence), and increased permafrost temperature (very high confidence).}}</ref> Pli altaj temperaturoj estas okazigintaj ankaŭ [[Uragano|pli intensajn uraganojn]], [[sekego]]n, kaj aliajn [[vetero|ekstremajn veterojn]].<ref>{{Harvnb|IPCC AR6 WG1 Ch11|2021|p=1517}}</ref> Rapida media ŝanĝo en [[Montano (ekologio)|montoj]], [[koralrifo]]j, kaj [[Arkto]] estas pelanta multajn speciojn relokiĝi aŭ eĉ [[Formorto|formortiĝi]].<ref>{{Cite web|author=EPA|date=19 January 2017|title=Climate Impacts on Ecosystems|url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127185656/https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction|archive-date=27a de Januaro 2018|access-date=5a de Februaro 2019|quote=Mountain and arctic ecosystems and species are particularly sensitive to climate change... As ocean temperatures warm and the acidity of the ocean increases, bleaching and coral die-offs are likely to become more frequent.}}</ref> Eĉ se la klopodoj por malpliigi estontan varmiĝon estas sukcesaj, kelkaj efikoj pluos dum jarcentoj. Inter tiuj menciendas [[Marakvo|oceanvarmiĝo]], [[oceana acidiĝo]] kaj [[marnivela leviĝo]].<ref>{{harvnb|IPCC SR15 Ch1|2018|p=64|ps=: Sustained net zero anthropogenic emissions of {{CO2}} and declining net anthropogenic non-{{CO2}} radiative forcing over a multi-decade period would halt anthropogenic global warming over that period, although it would not halt sea level rise or many other aspects of climate system adjustment.}}</ref> La tutmonda varmiĝo minacas la popolojn per pliiĝantaj [[inundo]]j, ekstrema varmo, pliiĝanta manko de [[agrikulturo|manĝaĵoj]] kaj de [[Akvomalabundo|akvo]], pliiĝo de malsanoj, kaj [[Ekonomio|ekonomiaj perdoj]]. Ankaŭ [[Ekologia migrado|homa migrado]] kaj tiurilataj konfliktoj povas esti rezulto de la tutmonda varmiĝo.<ref name="auto3">{{harvnb|Cattaneo|Beine|Fröhlich|Kniveton|2019}}; {{harvnb|IPCC AR6 WG2|2022|pp=15, 53}}</ref> La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) konsideras la klimatan ŝanĝon la plej granda minaco al la tutmonda sano en la 21-a jarcento.<ref>{{harvnb|IPCC AR5 SYR|2014|pp=13–16}}; {{harvnb|WHO, Nov|2015}}: "Climate change is the greatest threat to global health in the 21st century. Health professionals have a duty of care to current and future generations. You are on the front line in protecting people from climate impacts – from more heat-waves and other extreme weather events; from outbreaks of infectious diseases such as malaria, dengue and cholera; from the effects of malnutrition; as well as treating people who are affected by cancer, respiratory, cardiovascular and other non-communicable diseases caused by environmental pollution."</ref> Socioj kaj ekosistemoj suferos pli severajn riskojn sen adoptado de decidoj kiuj mildigu la varmiĝon.<ref>{{harvnb|IPCC AR6 WG2|2022|p=19}}</ref> Adaptado al klimata ŝanĝiĝo pere de klopodoj kiel [[inundo]]-kontrolo aŭ uzado de [[Kserofito|sekeg-rezistaj kultivoj]] parte povus malpliigi la riskojn de la klimata ŝanĝo, kvankam bedaŭrinde jam oni atingis kelkajn limojn al tia adaptado.<ref>{{harvnb|IPCC AR6 WG2|2022|pp=21–26; 2504}};{{harvnb|IPCC AR6 SYR SPM|2023|pp=8–9}}: "Effectiveness15 of adaptation in reducing climate risks16 is documented for specific contexts, sectors and regions (high confidence)...Soft limits to adaptation are currently being experienced by small-scale farmers and households along some low-lying coastal areas (medium confidence) resulting from financial, governance, institutional and policy constraints (high confidence). Some tropical, coastal, polar and mountain ecosystems have reached hard adaptation limits (high confidence). Adaptation does not prevent all losses and damages, even with effective adaptation and before reaching soft and hard limits (high confidence)."</ref> Pli malriĉaj landoj estas responsaj de [[Klimata justeco|pli malgranda parto de la tutmondaj elsendoj]], sed ankaŭ havas malpli grandan kapablon adaptiĝi kaj estas pli frapeblaj de la klimata ŝanĝo. Multajn efikojn de la klimata ŝanĝo jam oni sentis je la nuntempa varmigonivelo de {{GdC|1.2}}. Aldona varmigo pliigos tiujn efikojn kaj povas malbonigi la endanĝerigitajn lokojn, kiel ĉe la fandado de la [[Gronlando|Gronlanda glacikovro]].<ref>{{harvnb|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021|p=71}}</ref> Laŭ la [[Pariza interkonsento]] de 2015, la landoj kolektive interkonsentis teni varmigon "bone sub {{GdC|2}}". Tamen, kadre de plendoj pri la interkonsento, la tutmonda varmiĝo ankoraŭ atingos ĉirkaŭ {{GdC|2.7}} je la fino de la jarcento.<ref name="UNEP2021">{{harvnb|United Nations Environment Programme|2021|p=36|ps=: "A continuation of the effort implied by the latest unconditional NDCs and announced pledges is at present estimated to result in warming of about {{GdC|2.7}} (range: 2.2–{{GdC|3.2}}) with a 66 per cent chance."}}</ref> Limigi la varmigon al {{GdC|1.5}} postulos duonigi la elsendojn je ĉirkaŭ 2030 kaj atingi elsendojn [[Karbona neŭtraleco|nulajn]] ĉirkaŭ 2050.<ref>{{harvnb|IPCC SR15 Ch2|2018|pp=95–96|ps=: In model pathways with no or limited overshoot of {{GdC|1.5}}, global net anthropogenic {{CO2}} emissions decline by about 45% from 2010 levels by 2030 (40–60% interquartile range), reaching net zero around 2050 (2045–2055 interquartile range)}}; {{harvnb|IPCC SR15|2018|loc=SPM C.3|p=17|ps=:All pathways that limit global warming to {{GdC|1.5}} with limited or no overshoot project the use of carbon dioxide removal (CDR) on the order of 100–1000 GtCO2 over the 21st century. CDR would be used to compensate for residual emissions and, in most cases, achieve net negative emissions to return global warming to {{GdC|1.5}} following a peak (high confidence). CDR deployment of several hundreds of GtCO2 is subject to multiple feasibility and sustainability constraints (high confidence).}}; {{harvnb|Rogelj|Meinshausen|Schaeffer|Knutti|Riahi|2015}}; {{harvnb|Hilaire et al.|2019}}</ref> Malpliigi elsendojn postulas generadon de [[elektro]] el fontoj kun malmulta aŭ neniu karbono anstataŭ bruligi fosiliajn brulaĵojn. Tiu ŝanĝo inkludas iompostioman malpliigon de la uzado de [[elektra centralo|elektraj centraloj]] nutritaj el karbono kaj natura gaso, pliigon de uzado de [[Ventoenergio|venta]], [[Sunenergio|suna]], [[nuklea energio]]j kaj aliaj tipoj de renovigeblaj energio, kaj [[Energiŝparo|reduktadon de energikonsumado]]. Necesas, ke [[Renoviĝanta energio|elektro generita el fontoj kiuj ne elsendas karbonon]] anstataŭu la fosiliajn brulaĵojn por akiri energion por transportado, varmigado (respektive malvarmigado) de konstruaĵoj, kaj funkciado de industriaj instalaĵoj.<ref>{{harvnb|United Nations Environment Programme|2019|loc=Table ES.3|p=xxiii}}; {{harvnb|Teske, ed.|2019|p=xxvii, Fig.5}}.</ref><ref>{{harvnb|United Nations Environment Programme|2019|loc=Table ES.3 & p. 49}}; {{harvnb|NREL|2017|pp=vi, 12}}</ref> Karbono povas esti ankaŭ forigita al la atmosfero, ekzemple pere de [[Rearbarigo|pliigo de la arbara kovro]] kaj agtikulturo per metodoj kiuj kaptu karbonon en la grundon.<ref name="IPCC SRCCL Summary for Policymakers 2019 18">{{harvnb|IPCC SRCCL Summary for Policymakers|2019|p=18}}</ref> == La fenomeno == [[Dosiero:Temperaturshangho.png|eta|dekstre|350ra|Averaĝa [[temperaturo]] sur la [[tero|tergloba]] [[surfaco]] inter [[1856]] kaj [[2004]].]] Nuntempe eblas konstati ĝeneralan varmiĝon de la atmosfero de nia planedo. En la lastaj tridek jaroj la averaĝa temperaturo sur la tergloba surfaco plialtiĝis 0,5 {{GdC|}}. La [[homo]] kaŭzis tion per enaerigo de [[metano]], [[karbona dioksido]], kaj aliaj [[forcejaj gasoj]] ekde la [[industriiĝo|industriigo]]. La natura [[forceja efiko]] igas la atmosferon 3 [[celsia grado|celsiajn]] gradojn pli varma, ĉefe pro la [[akvovaporo]], la plej grava forceja gaso. Sen konsidero de aliaj ŝanĝoj diras teorio, ke plimultigo de la karbona dioksido en la atmosfero kaŭzas plivarmigon de la planeda surfaco. La Interregistara Komitato pri Klimata Ŝanĝiĝo de [[UN|Unuiĝintaj Nacioj]], subtenate de la naciaj sciencaj akademioj de la [[G8|G8-ŝtatoj]], esprimis sciencan prijuĝon, laŭ kiu la mezuma planeda temperaturo ekde la komenco de la [[20-a jarcento]] plialtiĝis 0.6 ± 0.2 celsiajn gradojn kaj plej "multe el la varmiĝo observata dum la lastaj 50 jaroj estas atribuebla al homaj agadoj". Restas necerta la amplekso de la klimata ŝanĝo, kiun oni observos estonte. [[Antropoceno]] estas proponita geologia epoko de la tera historio, kiu komenciĝus ekde la komenco de grandaj homaj influoj al geologio kaj ekosistemoj de la Tero. Unu el la plej gravaj el tiuj homaj influoj estas interalie homkaŭzita tutmonda varmiĝo. == La grado de la varmiĝo == La ciferoj de la Brita Meteologia Oficejo indikas, ke la jaroj ekde [[2000]] estis meznombre {{GdC|0,18}} ({{GdF|0,32}}) pli varmaj ol la [[1990-aj]] jaroj. Ekde la [[1970-aj]] jaroj ĉiu jardeko vidas pliigon de proksimume la sama skalo. La unua jardeko de [[21-a jarcento]] estas "nedisputeble" la plej varma ekde kalkuloj komenciĝis, deklaris en [[decembro 2009]] la Brita Meteologia Oficejo kaj la [[Monda Organizaĵo pri Meteologio]] (mallonge: MOM). [[2009]] estis verŝajne la kvina plej varma en 160-jara observado. MOM sciigis, ke tutmondaj temperaturoj estas {{GdC|0,44}} ({{GdF|0,79}}) super la longatempa ordinara temperaturo. "Ni vidis superajn mezumajn temperaturojn en pluraj kontinentoj, kaj nur en [[Nordameriko]] regis kondiĉoj kun plu malvarmaj temperaturoj ol mezume," diris la Ĝenerala Sekretario de WMO [[Michel Jarraud]]. "Ni estas en varmiĝa tendenco - ni tute ne dubas pri tio." Ĉe tio [[NASA]] sugestas, ke nova tutmonda temperaturrekordo estos "fiksita en la sekvontaj unu aŭ du jaroj", inkluzive de danke al influo de [[El Niño]]. Aliaj esploristoj, kvankam, kredas pli probable, ke temperaturoj restos stabilaj dum unu jardeko ĉar aliaj naturaj cikloj tenas la oceanan surfacon relative malvarmeta, rapida varmiĝo probable alvenos poste.<ref>[http://www.eventeo.net/web/index.php/tutmonde/99-tutmonde/1768-tiu-jardeko-estas-rekorde-varma Tiu ĉi jardeko estas rekorde varma] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100716000603/http://www.eventeo.net/web/index.php/tutmonde/99-tutmonde/1768-tiu-jardeko-estas-rekorde-varma |date=2010-07-16 }} {{eo}}</ref> == Efikoj == [[Dosiero:Soil moisture and climate change.svg|eta|altdekstre=1.35|La sesa informo de ''IPCC Assessment'' notas, ke ŝanĝoj en averaĝa grunda malsekeco povas damaĝegi agrikulturon kaj ekosistemojn. Reduktado en grunda malsekeco je unu [[norma devio]] signifas, ke averaĝe grunda malsekeco proksimume kongruos kun la naŭa plej seka jaro inter 1850 kaj 1900 en tiu loko.]] === Mediaj efikoj === La mediaj efikoj de la klimata ŝanĝo estas grandaj kaj longatingaj, [[oceano|damaĝante oceanojn]], glacion kaj la veteron ĝenerale. Ŝanĝoj povas okazi laŭgrade aŭ rapide. La pruvaro por tiuj efikoj venas el studado de la klimata ŝanĝo en la pasinteco, el modelado, kaj el modernaj observoj.<ref>{{harvnb|Hansen|Sato|Hearty|Ruedy|2016}}; {{harvnb|Smithsonian, 26 June|2016}}.</ref> Ekde la 1950-aj jaroj, [[sekego]] kaj varmondoj estis aperintaj samtempe kun pliiĝanta ofteco.<ref>{{harvnb|USGCRP Chapter 15|2017|p=415}}.</ref> Ekstreme malsekaj aŭ sekaj eventoj ene de la periodo de la [[musono]] pliiĝis en Barato kaj en Orienta Azio.<ref>{{harvnb|Scientific American, 29 April|2014}}; {{harvnb|Burke|Stott|2017}}.</ref> La pluvindico kaj intenseco de [[uragano]]j kaj tajfunoj plej verŝajne estas pliiĝanta,<ref name="USGCRP-2017">{{Harvnb|USGCRP Chapter 9|2017|p=260}}.</ref> kaj la geografia teritorio plej verŝajne estas etendiĝante al polusoj kiel konsekvenco de la klimata varmigo.<ref>{{cite journal |first1=Joshua |last1=Studholme |first2=Alexey V. |last2=Fedorov |first3=Sergey K. |last3=Gulev |first4=Kerry |last4=Emanuel |first5=Kevin |last5=Hodges |url=https://www.nature.com/articles/s41561-021-00859-1 |title=Poleward expansion of tropical cyclone latitudes in warming climates |date=29a de Decembro 2021 |journal= Nature Geoscience |volume=15 |pages=14–28 |doi=10.1038/s41561-021-00859-1 |s2cid=245540084}}</ref> Ofteco de {{J|tropika ciklono}} ne pliiĝis kiel rezulto de la klimata ŝanĝo.<ref>{{cite web |title=Hurricanes and Climate Change |url=https://www.c2es.org/content/hurricanes-and-climate-change/ |website=[[Center for Climate and Energy Solutions]] |date=10a de Julio 2020}}</ref> [[Dosiero:Sea level history and projections.svg|eta|altdekstre=1.35|Historia rekonstruado de la marnivelo kaj antaŭvidoj ĝis 2100 publikigitaj en 2017 fare de la usona Esplorprogramo pri Tutmonda Ŝanĝo<ref>{{harvnb|NOAA|2017}}.</ref>.]] Tutmonda marnivelo estas plialtiĝante kiel konsekvenco de la glacia fandiĝo, nome de la fandiĝo de la [[Gronlando|Gronlanda]] kaj de la [[Antarkta glacitavolo]]j, kaj de la termika etendo. Inter 1993 kaj 2020, la plialtiĝo pliiĝis laŭlonge de la tempo, averaĝe 3.3&nbsp;±&nbsp;0.3&nbsp;mm jare.<ref>{{harvnb|WMO|2021|p=12}}.</ref> Laŭlonge de la 21a jarcento, la IPCC antaŭvidas, ke en supozebla okazo de tre altaj elsendoj la marnivelo povus plialtiĝi je 61–110&nbsp;cm.<ref>{{Harvnb|IPCC SROCC Ch4|2019|p=324}}: GMSL (global mean sea level, red) will rise between 0.43&nbsp;m (0.29–0.59&nbsp;m, likely range) (RCP2.6) and 0.84&nbsp;m (0.61–1.10&nbsp;m, likely range) (RCP8.5) by 2100 (medium confidence) relative to 1986–2005.</ref> Pliiĝanta oceanvarmo estas malfortiĝanta kaj minacanta dispecigi la Antarktajn glaĉerpecojn, riskante grandan fandadon de la glacitavolo<ref>{{harvnb|DeConto|Pollard|2016}}.</ref> kaj la eblon de 2-metra marnivela plialtiĝo ĉirkaŭ 2100 se pluas altaj elsendoj.{{sfn|Bamber|Oppenheimer|Kopp|Aspinall|2019}} Klimata ŝanĝo kondukis al jardekoj de [[Malpliiĝo de la arkta glacitavolo|malpliiĝo kaj maldikiĝo de la Arkta glacitavolo]].<ref>{{harvnb|Zhang|Lindsay|Steele|Schweiger|2008}}</ref> Kvankam oni supozas, ke senglaciaj someroj estos raraj je {{GdC|1.5}} gradoj de varmiĝo, ili povus okazi unufoje ĉiun trian ĝis dekan jaron je varmiĝnivelo de {{GdC|2}}.<ref>{{harvnb|IPCC SROCC Summary for Policymakers|2019|p=18}}</ref> Pli altaj atmosferaj koncentriĝoj de CO₂ kondukis al ŝanĝoj en la oceana kemikompono. Pliiĝo en la dissolvo de CO₂ estas okazigante, ke [[Oceana acidiĝo|oceanoj acidiĝas]].<ref>{{Harvnb|Doney|Fabry|Feely|Kleypas|2009}}.</ref> Krome, la oceanaj oksigen-niveloj estas malpliiĝantaj ĉar [[oksigeno]] estas malpli solvebla en pli varma akvo.<ref>{{harvnb|Deutsch|Brix|Ito|Frenzel|2011}}</ref> Tiel mortaj zonoj en la oceanoj, nome regionoj en kiuj estas malmulta oksigeno, estas etendiĝantaj.<ref>{{harvnb|IPCC SROCC Ch5|2019|p=510}}; {{cite web |title=Climate Change and Harmful Algal Blooms |date=5a de Septembro 2013 |url=https://www.epa.gov/nutrientpollution/climate-change-and-harmful-algal-blooms |publisher= United States Environmental Protection Agency (EPA) |access-date=11a de Septembro 2020}}</ref> === Riskopunktoj kaj longdaŭraj efikoj === Pli altaj gradoj de pliiĝo de tutmonda varmiĝo pliigas la riskon suferi riskopunktojn — sojloj trans kiuj precizaj efikoj ne plu estos eviteblaj eĉ se oni malaltigas la temperaturojn.<ref>{{Harvnb|IPCC SR15 Ch3|2018|p=283}}.</ref><ref>{{Cite journal |last1=Armstrong McKay |first1=David I. |last2=Staal |first2=Arie |last3=Abrams |first3=Jesse F. |last4=Winkelmann |first4=Ricarda |last5=Sakschewski |first5=Boris |last6=Loriani |first6=Sina |last7=Fetzer |first7=Ingo |last8=Cornell |first8=Sarah E. |last9=Rockström |first9=Johan |last10=Lenton |first10=Timothy M. |date=9a de Septembro 2022 |title=Exceeding {{GdC|1.5}} global warming could trigger multiple climate tipping points |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abn7950 |journal=[[Science (gazeto)|Science]] |language=en |volume=377 |issue=6611 |pages=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950 |pmid=36074831 |hdl=10871/131584 |s2cid=252161375 |issn=0036-8075}}</ref> Ekzemplo estas la kolapso de la glacitavoloj de [[Okcidenta Antarkto]] kaj de Gronlando, kie temperatura plialtiĝo de 1.5 ĝis {{GdC|2}} povas fari, ke la glacitavoloj fandiĝu, kvankam la temposkalo de fandiĝo estas necerta kaj dependas de estonta plivarmiĝo.<ref name=NESSC2018>{{Cite web|url=https://www.nessc.nl/tipping-points-ice-sheets/|title=Tipping points in Antarctic and Greenland ice sheets|date=12a de Novembro 2018|website=NESSC|access-date=25a de Februaro 2019}}</ref><ref name="SR15">{{Harvnb|IPCC SR15 Summary for Policymakers|2018|p=7}}</ref> Kelkaj grand-skalaj ŝanĝoj povas okazi subite en neatendite mallonga tempoperiodo, kiel malfunkciiĝo de kelkaj [[marfluo]]j kiel ĉe la Atlantika Turnofluo Sudena (AMOC).<ref name="ccsp abrupt climate change">{{harvnb|Clark|Weaver|Brook|Cook|2008}}</ref> Aliaj riskopunktoj povas esti ankaŭ nerenversebla damaĝo al ekosistemoj kiel ĉe la [[Amazona pluvarbaro]] kaj la [[koralrifo]]j.<ref>{{cite web |last1=Pearce |first1=Rosamund |last2=Prater |first2=Tom |title=Nine Tipping Points That Could Be Triggered by Climate Change |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-nine-tipping-points-that-could-be-triggered-by-climate-change/ |publisher=CarbonBrief | date=10a de Februaro 2020 |access-date=27a de Majo 2022}}</ref> Inter long-daŭraj efikoj de la klimata ŝanĝo en oceanoj menciindas plue glacifando, [[Oceano|oceanvarmiĝo]], plialtigo de la marnivelo kaj la oceana acidiĝo.<ref>{{harvnb|IPCC AR6 WG1 Summary for Policymakers|2021|p=21}}</ref> Laŭ temposkalo de jarcentoj ĝis jarmiloj, la enormeco de la klimata ŝanĝo estas markita ĉefe de la antropogenaj elsendoj de CO₂. Tio okazas pro la longa atmosfera vivodaŭro de la CO₂.<ref>{{Harvnb|IPCC AR5 WG1 Ch12|2013|pp=88–89|loc=FAQ 12.3}}</ref> La oceana enpreno de CO₂ estas tiom malrapida ke la oceana acidiĝo pluos dum centoj ĝis miloj da jaroj.{{sfn|IPCC AR5 WG1 Ch12|2013|p=1112}} Oni ĉirkaŭkalkulas, ke tiuj elsendoj estis plilongigintaj la nunan interglacian periodon ĉe almenaŭ 100 000 jaroj.<ref>{{harvnb|Crucifix|2016}}</ref> La plialtigo de la marnivelo pluos dum multaj jarcentoj, kaj oni ĉirkaŭkalkulis plialtiĝon de 2.3 m/{{GdC|}} post 2000 jaroj.<ref>{{harvnb|Smith|Schneider|Oppenheimer|Yohe|2009}}; {{harvnb|Levermann|Clark|Marzeion|Milne|2013}}</ref> === Naturo === Lastatempa varmiĝo pelis multaj surterajn kaj nesalakvajn speciojn direkte al polusoj kaj al pli altaj [[altitudo]]j.<ref>{{harvnb|IPCC SR15 Ch3|2018|p=218}}.</ref> Pli altaj atmosferaj niveloj de CO₂ kaj etendiĝintaj kreskosezono rezultis en tutmonda verdiĝo. Tamen, varmondoj kaj sekego estis malpliigintaj la produktivecon de la [[ekosistemo]]j en kelkaj regionoj. La estonta ekvilibro de tiuj kontraŭaj efikoj ne estas klara.{{Sfn|IPCC SRCCL Ch2|2019|p=133}} La klimata ŝanĝo kontribuis al la ekspansio de pli sekaj klimataj zonoj, same kiel al la [[Dezertiĝado|ekspansio de dezertoj]] en la [[subtropiko]]j.<ref>{{harvnb|IPCC SRCCL Summary for Policymakers|2019|p=7}}; {{harvnb|Zeng|Yoon|2009}}.</ref> La grando kaj rapido de la tutmonda varmiĝo estas faranta nedeziratajn subitajn ŝanĝojn en la ekosistemoj.{{Sfn|Turner|Calder|Cumming|Hughes|2020|p=1}} Ĝenerale, oni timas, ke la klimata ŝanĝo rezultos en la [[formorto]] de multaj specioj.{{Sfn|Urban|2015}} La oceanoj varmiĝis pli malrapide ol la tero, sed plantoj kaj oceanaj animaloj estas migrantaj al la pli malvarmaj polusoj pli rapide ol la surteraj specioj.<ref>{{harvnb|Poloczanska|Brown|Sydeman|Kiessling|2013}}; {{harvnb|Lenoir|Bertrand|Comte|Bourgeaud|2020}}</ref> Ĝuste same kiel surtere, varmondoj en la oceano okazas pli ofte pro la klimata ŝanĝo, damaĝante ampleksan gamon de organismoj kiel koraloj, [[algo]]j, kaj [[marbirdoj]].<ref>{{harvnb|Smale|Wernberg|Oliver|Thomsen|2019}}</ref> Oceana acidiĝo malhelpas la [[Kalcio|kalciiĝo de marorganismoj]] kiel [[mitulo]]j, [[ciripedoj]] kaj koraloj por produkti ŝelojn kaj skeletojn; kaj varmondoj [[Koralblankigo|blankigis la koralrifojn]].{{Sfn|IPCC SROCC Summary for Policymakers|2019|p=13}} Aperego de damaĝaj [[algo]]j helpita de la klimata ŝanĝo kaj de [[eŭtrofiĝo]] de pli malaltaj oksigenniveloj, damaĝas la [[manĝoreto]]jn kaj okazigas grandan perdon de marvivantuloj.<ref>{{harvnb|IPCC SROCC Ch5|2019|p=510}}</ref> La marbordaj ekosistemoj estas sub aparta danĝero. Preskaŭ la duono de la tutmondaj malsekejoj malaperis pro la klimata ŝanĝo kun aliaj efikoj de la homa agado.{{Sfn|IPCC SROCC Ch5|2019|p=451}} {| class="center toccolours" |+ '''Efikoj de la klimata ŝanĝo sur la medio''' |<gallery mode="packed" heights="120" style="line-height:120%"> File:Bleachedcoral.jpg|alt=Underwater photograph of branching coral that is bleached white|Ekologia kolapso. [[Koralblankigo|Koralblankiĝo]] pro temperatura plialtiĝo damaĝis la aŭstralian [[Granda Barilrifo|Grandan Barilrifon]] kaj minacas la [[koralrifo]]jn tutmonde.<ref>{{Cite web |url=https://sos.noaa.gov/datasets/coral-reef-risk-outlook/ |title=Coral Reef Risk Outlook |date=2a de Januaro 2012 |access-date=4a de Aprilo 2020 |publisher= National Oceanic and Atmospheric Administration |quote=At present, local human activities, coupled with past thermal stress, threaten an estimated 75 percent of the world's reefs. By 2030, estimates predict more than 90% of the world's reefs will be threatened by local human activities, warming, and acidification, with nearly 60% facing high, very high, or critical threat levels.}}</ref> File:Orroral Valley Fire viewed from Tuggeranong January 2020.jpg|alt=Photograph of evening in a valley settlement. The skyline in the hills beyond is lit up red from the fires.|Ekstrema vetero. Sekego kaj altaj temperaturoj malbonigis la situacion de la aŭstraliaj [[arbarincendio]]j de 2020.<ref>{{harvnb|Carbon Brief, 7 January|2020}}.</ref> File:National Park Service Thawing permafrost (27759123542).jpg|alt=The green landscape is interrupted by a huge muddy scar where the ground has subsided.|La varmiĝo en [[Arkto]]. [[Ĉiamfrosta grundo#Procezo|Permafrosta varmiĝo]] subfosas infrastrukturojn kaj liberigas [[metano]]n, nome forceja gaso, inter aliaj elterigoj pri kiuj oni konas ne la tuton.<ref name="Turetsky 2019">Turetsky et al. 2019</ref> File:Endangered arctic - starving polar bear edit.jpg|alt=An emaciated polar bear stands atop the remains of a melting ice floe.|[[Habitatdetruado]]. Multaj [[arktaj animaloj]] dependas de la marglacio, kiu estis malaperinta en la varmiĝanta Arkto.<ref>{{harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch28|2014|p=1596|ps=: "Within 50 to 70 years, loss of hunting habitats may lead to elimination of polar bears from seasonally ice-covered areas, where two-thirds of their world population currently live."}}</ref> File:Mountain Pine Beetle damage in the Fraser Experimental Forest 2007.jpg|alt=Photograph of a large area of forest. The green trees are interspersed with large patches of damaged or dead trees turning purple-brown and light red.|[[Invadaj specioj|Plagopropagado]]. Mildaj vintroj permesis pin-[[skarabo]]jn survivi kaj mortigi grandajn etendojn de arbaroj.<ref>{{Cite web |url=https://www.nps.gov/romo/learn/nature/climatechange.htm |title=What a changing climate means for Rocky Mountain National Park |publisher=[[Nacia Parka Agentejo]] |access-date=9a de Aprilo 2020}}</ref> </gallery> |} === Homoj === [[Dosiero:20211109 Frequency of extreme weather for different degrees of global warming - bar chart IPCC AR6 WG1 SPM.svg|eta|altdekstre=1.35 |Ju pli la Tero varmiĝas, des pli la ekstrema vetero estos iom post iom pli ofta.<ref name=IPCC6AR_ExtremeEvents>{{harvnb|IPCC AR6 WG1 Summary for Policymakers|2021|loc=Fig. SPM.6, page=SPM-23}}</ref>]] La efikoj de la klimata ŝanĝo estas tuŝantaj homojn ie ajn en la mondo. La efikojn oni povas observi en ĉiuj kontinentoj kaj oceanaj regionoj,<ref>{{Harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch18|2014|pp=983, 1008}}</ref> kun malaltaj latitudoj, en kiuj [[Evolulando|malplej disvolviĝintaj areoj]] frontas la plej grandajn riskojn.<ref>{{Harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch19|2014|p=1077}}.</ref> Kontinua varmiĝo eventuale okazigas "severajn, ĝeneralajn kaj nereverteblajn efikojn" por la personoj kaj por la ekosistemoj.<ref>{{harvnb|IPCC AR5 SYR Summary for Policymakers|2014|loc=SPM 2|p=8}}</ref> La riskoj estas malegale distribuataj, sed estas ĝenerale pli grandaj por la malriĉaj sociekonomiaj tavoloj kaj en disvolviĝantaj kaj en disvolvigitaj landoj.<ref>{{harvnb|IPCC AR5 SYR Summary for Policymakers|2014|loc=SPM 2.3|p=13}}</ref> ==== Manĝo kaj sano ==== La MOS klasigis la klimatan ŝanĝon kiel la plej granda minaco al la tutmonda sano en la 21-a jarcento.<ref>{{harvnb|WHO, Nov|2015}}</ref> Ekstrema vetero kondukas al mortoj kaj suferigoj,<ref>{{Harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch11|2014|pp=720–723}}</ref> kaj malsukcesoj de [[rikolto]]j rezultas en [[malsufiĉa nutrado]].<ref>{{harvnb|Costello|Abbas|Allen|Ball|2009}}; {{harvnb|Watts|Adger|Agnolucci|Blackstock|2015}}; {{Harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch11|2014|p=713}}</ref> Variaj [[Infekta malsano|infektaj malsanoj]] estas pli facile transigeblaj en pli varma klimato, kiel la [[dengo]] kaj la [[malario]].{{Sfn|Watts|Amann|Arnell|Ayeb-Karlsson|2019|pp=1836, 1848}} Infanoj estas la plej vundeblaj pro malabundo de manĝaĵoj. Kaj infanoj kaj maljunuloj estas vundeblaj pro la ekstrema varmo.{{Sfn|Watts|Amann|Arnell|Ayeb-Karlsson|2019|pp=1841, 1847}} La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) ĉirkaŭkalkulis, ke inter 2030 kaj 2050, la klimata ŝanĝo okazigos ĉirkaŭ 250 000 kromajn mortojn jare. Ili pritaksis mortojn pro ekspono al varmo ĉe plej aĝuloj, pliiĝoj en [[diareo]], malario, dengo, en ĉemarbordaj inundoj, kaj pro malsufiĉa nutrado ĉe infanoj.<ref>{{harvnb|WHO|2014}}</ref> Oni ĉirkaŭkalkulis 500 000 kromajn mortojn de plenkreskuloj jare ĉirkaŭ 2050 pro la malpliiĝo de la manĝodisponeblo kaj de ĝia kvalito.<ref>{{harvnb|Springmann|Mason-D'Croz|Robinson|Garnett|2016|p=2}}; {{harvnb|Haines|Ebi|2019}}</ref> Ĉirkaŭ 2100, 50% ĝis 75% de la tutmonda populacio povus fronti klimatajn kondiĉojn kiuj estos viv-minacaj pro kombinitaj efikoj de ekstremaj varmo kaj humideco.<ref>{{Harvnb|IPCC AR6 WG2|2022|p=988}}</ref> La klimata ŝanĝo endanĝerigas la [[Nutra sekureco|nutrosekurecon]]. Ĝi jam okazigis reduktadon en la tutmondaj rikoltoj de maizo, tritiko kaj sojo inter 1981 kaj 2010.<ref>{{harvnb|IPCC SRCCL Ch5|2019|p=451}}.</ref> Estonta varmiĝo povus plue redukti la totalajn tutmondajn produktadojn de la ĉefaj manĝoproduktoj.<ref>{{harvnb|Zhao|Liu|Piao|Wang|2017}}; {{harvnb|IPCC SRCCL Ch5|2019|p=439}}</ref> La agrikultura [[produktiveco]] probable estos negative tuŝita en landoj de malaltaj latitudoj, kvankam la efikoj en nordaj latitudoj povus esti ĉu pozitivaj ĉu negativaj.<ref>{{Harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch7|2014|p=488}}</ref> Ĝis kromaj 183 milionoj da personoj tutmonde, precize ĉe tiuj de plej malaltaj enspezoj, estas je risko de [[malsatego]] kiel konsekvenco de tiuj efikoj.<ref>{{harvnb|IPCC SRCCL Ch5|2019|p=462}}</ref> La klimata ŝanĝo ankaŭ damaĝas la populaciojn de fiŝoj. Tutmonde, estos malpli da fiŝoj fiŝkapteblaj (fiŝkaptotaj).{{sfn|IPCC SROCC Ch5|2019|p=503}} Regionoj dependantaj de glaĉera akvo, regionoj kiuj estas jam sekaj, kaj malgrandaj kaj malaltaj insuloj havas pli altan riskon de akvomanko pro la klimata ŝanĝo.<ref>{{harvnb|Holding|Allen|Foster|Hsieh|2016}}; {{harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch3|2014|pp=232–233}}.</ref> ==== Rimedoj ==== Ekonomiaj perdoj pro la tutmonda varmiĝo povas esti severaj kaj estas eblo de katastrofaj konsekvencoj.<ref>{{harvnb|DeFries|Edenhofer|Halliday|Heal|2019|p=3}}; {{harvnb|Krogstrup|Oman|2019|p=10}}.</ref> La klimata ŝanĝo plej verŝajne jam pliigis la tutmondan ekonomian malegalecon, kaj oni supozas, ke tiu tendenco kontinuos.<ref>{{harvnb|Diffenbaugh|Burke|2019}}; {{harvnb|The Guardian, 26 January|2015}}; {{harvnb|Burke|Davis|Diffenbaugh|2018}}.</ref> Oni supozas, ke plej el la severaj efikoj okazos en [[sub-Sahara Afriko]], kie plej granda parto de lokanoj estas dependantaj el naturaj kaj agrikulturaj rimedoj,<ref name="FAO-2021">{{Cite book |url=https://doi.org/10.4060/cb7431en |title=Women's leadership and gender equality in climate action and disaster risk reduction in Africa − A call for action |publisher=[[Food and Agriculture Organization|FAO]] & The African Risk Capacity (ARC) Group |year=2021 |isbn=978-92-5-135234-2 |location=Accra |doi=10.4060/cb7431en |s2cid=243488592}}</ref> kaj en Sudorienta Azio.<ref>{{harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch13|2014|pp=796–797}}</ref> La [[Monda Banko]] ĉirkaŭkalkulas, ke la tutmonda varmiĝo povus meti ĉirkaŭ 120 milionojn da personoj en malriĉeco ĉirkaŭ 2030.{{Sfn|Hallegatte|Bangalore|Bonzanigo|Fay|2016|p=12}} Malegalecoj bazitaj sur la riĉeco kaj la socia statuso malboniĝis pro la tutmonda varmiĝo.<ref>{{harvnb|IPCC AR5 WG2 Ch13|2014|p=796}}.</ref> Ĉefaj malfacilaĵoj por mildigi, adaptiĝi kaj rekuperiĝi el frapoj de la klimata ŝanĝiĝoj estas suferataj de marĝenaj personoj kiuj havas malpli da kontrolo super rimedoj.<ref name="FAO-2021" /><ref name="Grabe-2014">Grabe, Grose kaj Dutt, 2014; FAO, 2011; FAO, 2021a; Fisher kaj Carr, 2015; IPCC, 2014; Resurrección et al., 2019; UNDRR, 2019; Yeboah et al., 2019.</ref> [[Indiĝenaj popoloj]], kiuj eltenas sin pere de siaj teroj kaj ekosistemoj, frontos endanĝeriĝon el siaj bonfarto kaj vivostiloj pro la tutmonda varmiĝo.<ref>{{Cite web |title=Climate Change {{!}} United Nations For Indigenous Peoples |url=https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/climate-change.html |access-date=29a de Aprilo 2022 |website=United Nations Department of Economic and Social Affairs}}</ref> Fakula esplorado konkludis, ke la rolo de la klimata ŝanĝo en la [[milito]]j estis malgrandaj kompare kun faktoroj kiel la soci-ekonomia malegaleco kaj la ŝtataj kapabloj.{{Sfn|Mach|Kraan|Adger|Buhaug|2019}} Malaltaj insuloj kaj marbordaj komunumoj estas minacataj de la plialtiĝo de la marnivelo, kiu faras inundojn pli oftaj. Foje, la tero permanente perdiĝas al la maro.{{Sfn|IPCC SROCC Ch4|2019|p=328}} Tio povus rezulti en la [[Sennacieco|senŝtateco]] por popoloj el insulaj landoj, kiel [[Maldivoj]] kaj [[Tuvalo]].<ref>{{harvnb|UNHCR|2011|p=3}}.</ref> En kelkaj regionoj, la plialtiĝo de la temperaturo kaj de la humideco povus esti tro akra por ke homoj povu adaptiĝi al tio.{{sfn|Matthews|2018|p=399}} En la plej malbonaj de la antaŭsupozoj pri la tutmonda varmiĝo, modeloj supozas, ke preskaŭ unu triono de la homaro povus vivi en ekstreme varmaj kaj neloĝeblaj klimatoj, similaj al la klimato de Saharo.<ref>{{harvnb|Balsari|Dresser|Leaning|2020}}</ref> Tiuj faktoroj povas rezulti en [[Ekologia migrado|pro-media amasmigrado]], kaj ene kaj inter landoj.<ref name="auto3"/> Oni timas, ke plej granda parto de la loĝantaroj estos translokigita pro la plialtiĝo de la marnivelo, la ekstrema vetero kaj konfliktoj pro pliiĝanta konkurenco por la naturaj rimedoj. La klimata ŝanĝo povus ankaŭ pliigi la vundebleco, konduke al situacioj de "kaptitaj populacioj" kiuj ne kapablus translokiĝi pro manko de rimedoj, kio jam estas iel okazanta en la eksterleĝa migrado tra [[Mediteraneo]] en nehumanaj kondiĉoj, foje mortigaj.<ref>{{harvnb|Flavell|2014|p=38}}; {{harvnb|Kaczan|Orgill-Meyer|2020}}</ref> {| class="center toccolours" |+ '''Efikoj de la klimata ŝanĝo ĉe homoj''' |<gallery mode="packed" heights="120" style="line-height:120%"> File:Village Telly in Mali.jpg|Pro-media migrado. Pli malabunda pluvokvanto kondukas al [[dezertiĝo]] kiu damaĝas agrikulturon kaj povas translokigi populaciojn. En bildo: Telly, Malio (2008).<ref>{{harvnb|Serdeczny|Adams|Baarsch|Coumou|2016}}.</ref> File:Corn shows the effect of drought.jpg|[[agrikulturo|Agrikulturaj ŝanĝoj]]. Sekego, pliiĝantaj temperaturoj, kaj ekstrema vetero negative tuŝas agrikulturon. En bildo: Teksaso, Usono (2013).<ref>{{harvnb|IPCC SRCCL Ch5|2019|pp=439, 464}}.</ref> File:Acqua alta in Piazza San Marco-original.jpg|Tajdaj [[inundo]]j. Plialtiĝo de la marnivelo pliigas inundojn en malaltaj marbordaj regionoj. En bildo: [[Venecio]], [[Italio]] (2004).<ref name="NOAAnuisance">{{Cite web|url=http://oceanservice.noaa.gov/facts/nuisance-flooding.html |title=What is nuisance flooding? |author=[[Nacia Oceana kaj Atmosfera Administracio]] |access-date=8a de Aprilo, 2020}}</ref> File:US Navy 071120-M-8966H-005 An aerial view over southern Bangladesh reveals extensive flooding as a result of Cyclone Sidr.jpg|Ŝtormintensiĝo. [[Bangladeŝo]] post la Ciklono Sidr (2007) estas ekzemplo de katastrofa inundo pro pliiĝantaj pluvokvantoj.<ref>{{harvnb|Kabir|Khan|Ball|Caldwell|2016}}.</ref> File:Argentina geos5 202211.jpg|Varm-onda intensigo. Okazaĵoj kiel la varmondo de [[2022]] en la [[Suda Konuso]] estas iĝantaj pli oftaj.<ref>{{harvnb|Van Oldenborgh|Philip|Kew|Vautard|2019}}.</ref> </gallery> |} == Indikoj == === Neĝkovrilo de [[Kilimanĝaro]] === Laŭ konkludoj de la [[Usono|usona]] esploro publikigita la {{daton|2|novembro}} [[2009]] en la revuo "Proceedings of the National Academy of Sciences" ({{eo}} ''Diskutoj de la Nacia Scienca Akademio''), la neĝoj ĉe la pinto de la monto degelas en [[1912]] ili estis 85 % pli granda ol en [[2007]], kaj inter [[2000]] kaj 2009 glacikovraĵo kuntiriĝis je 26 %. Aŭtoroj asertas, ke la neĝoj sur Kilimanĝaro povus malaperi entute post 20 jaroj. Laŭ ili ankaŭ maltrankviliga efiko estas la maldensiĝo de la glacikampoj sur la surfaco. La pintoj kaj de la norda kaj suda glacikampoj supre de Kilimanĝaro jam maldensiĝis je 1,9 metroj kaj 5,1 metroj respektive. La pli malgranda Glaciejo Furtwangler, kiu estis degelanta kaj sekve plena de akvo en 2000 kiam ĝi estis borita, inter 2000 kaj 2009 maldensiĝis je 50 %. "Estonte, oni povas antaŭvidi, ke tiu glaciejo Furtwangler aperos unu jaron, kaj malaperos la sekvontan jaron", diris kunaŭtoro de la esploro [[Lonnie Thompson]]. La sciencistoj asertis, ke ili ne trovis pruvojn de daŭranta degelo aliloke en la eroj de la glacia kerno kiujn ili eltiris, kiuj datiĝas de 11 700 jaroj. Sekve la aktualaj klimataj kondiĉoj sur Kilimanĝaro estas unikaj dum la lastaj 11 jarmiloj.<ref>[http://www.eventeo.net/web/index.php/afriko/natura%20medio/1715-dfgdfg Neĝoj de Kilimanĝaro malaperos post 20 jaroj...] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100716131938/http://www.eventeo.net/web/index.php/afriko/natura%20medio/1715-dfgdfg |date=2010-07-16 }} {{eo}}</ref> === La glacikovraĵo de [[Gronlando]] === La raporto el [[2007]] de la [[Interregistara Spertularo pri klimata ŝanĝiĝo]] ([[angle]] IPCC) projektis altiĝon de marnivelo de inter 28 kaj 43&nbsp;cm dum ĉi tiu jarcento. Sed ĝi agnoskis, ke ĉi tiu estas preskaŭ certe subtaksata cifero, ĉar kompreno de kiel glacio kondutas ne estis sufiĉe bona por fari fidindajn projekciojn.<ref name="Gronlando degelas">[http://www.eventeo.net/web/index.php/nordameriko/natura%20medio/1727-gronlando-degelas Gronlando degelas...] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111105521/http://www.eventeo.net/web/index.php/nordameriko/natura%20medio/1727-gronlando-degelas |date=2012-01-11 }} {{eo}}</ref> Analizo de satelitaj donitaĵoj, eldonitaj en [[septembro 2009]], montris, ke el 111 rapide evoluantaj gronlandaj glaciejoj studitaj, 81 maldensiĝis dufoje pli rapide ol la malrapide movanta glacio apud ili. Ĉi tio indikas, ke la glaciejoj estas akcelantaj kaj ellasas pli da glacio en la ĉirkaŭantan maron.<ref name="Gronlando degelas"/> En novembro 2009 la revuo "Science" publikis esploron laŭ kiu la glacikovraĵo de Gronlando perdas sian amason pli rapide ol en antaŭaj jaroj, kio akcelas altiĝon de la marniveloj. Ĉiujare malaperas de 273 000 milionoj da tunoj da glacio. Por la periodo 2000-2008, degelo de gronlanda glacio altigis marnivelojn je mezume 0,46&nbsp;mm ĉiun jaron. Ekde 2006 estas klara pliigo al 0,75&nbsp;mm ĉiun jaron. "Sed ni havis tri tre varmajn somerojn, kaj tio estas akcelanta la degelon konsiderinde", diris la esploristo Michiel van den Broeke de la [[Universitato Utrecht]] ([[Nederlando]]). "Ĉu ĉi tio daŭros, mi ne povas diri, sed ni kompreneble atendas, ke la klimato fariĝos pli varma estonte." Entute, marniveloj estas altiĝantaj je proksimume 3&nbsp;mm ĉiun jaron, ĉefe ĉar marakvo estas vastiĝanta samtempe kiam ĝi varmiĝas. Degelo sur la glacia surfaco agas kiel "retro-mekanismo", Dro van den Broeke klarigis, ĉar la likva akvo sorbas pli kaj reflektas malpli de la envenanta sunradiado - kio rezultas je varmigo de la glacio. "Varmiĝo super Gronlando kaŭzis la pligravigon de degelo, kaj tio ankaŭ akcelas la retro-procezon," li diris. "Tre probable la oceanoj ankaŭ varmiĝis, kaj tio probable klarigas la akcelon de ellasejo de glaciejoj ĉar ili varmiĝis de malsupre." La novaj esploroj montras, ke en Gronlando, proksimume duono de la perdo venas el pli rapida fluo al la oceanoj, kaj la alia duono venas el ŝanĝoj sur la glacikovraĵo mem, ĉefe surfaca degelo. Danke al la satelita misio Grace, uzita en ĉi tiu studo, estas konite, ke la plimulto de la amaso perdiĝas en la sudorienta, sudokcidenta kaj nordokcidenta partoj ĉe malaltaj altecoj kie la aero ĝenerale estas pli varma ol ĉe altaj altitudoj. Degelo de la tuta glacitavolo altigus marajn nivelojn tutmonde je proksimume 7 metroj.<ref name="Gronlando degelas"/> == Konsekvencoj == Se la niveloj de oceanoj kaj maroj plialtiĝos pro tutmonda varmiĝo, tiam iuj insuloj kaj kontinentaj marbordoj subakviĝos, kaj sekve multaj homoj migros. Pri la aktualaj marfluoj, de kiuj tre dependas multaj regionaj klimatoj, estas neniu certeco ke ili ne estas jam ekŝanĝiĝantaj kaj trajektorie kaj temperature. Tiaj ŝanĝoj povus kaŭzi estontece novajn klimatojn en kelkaj regionoj de la terglobo. La klimataj ŝanĝoj en tiuj regionoj kaŭzos perturbon en la ekologia sistemo, kaj al ĉiuj estaĵoj tie vivantaj. En [[oktobro de 2009|oktobro 2009]] la [[Britio|brita]] ĉefministro [[Gordon Brown]] deklaris, ke Britio alfrontos "katastrofajn" [[inundo]]jn, senpluvecon kaj varm-ondojn, se mondaj gvidantoj ne povas atingi interkonsenton pri klimata ŝanĝiĝo. Do, li diris al la Forumo de Gravaj Ekonomioj en [[Londono]], kiu unuigas 17 el la mondaj plej grandaj produktantoj de forcejaj gasoj, ke "ne estas plano B". "La eksterordinara somera varmondo de [[2003]] en [[Eŭropo]] rezultis je super 35 000 ekstraj mortoj. Laŭ aktualaj tendencoj, tiela evento povus fariĝi tre rutina en Britio post nur kelkaj jardekoj. Kaj ene de la vivdaŭro de niaj infanoj kaj nepoj la varmegaj temperaturoj de 2003 povus fariĝi mezuma temperaturo vaste spertataj tra Eŭropo", diris Gordon Brown. Laŭ li, la kostoj de tiu estus pli granda ol la efikoj kaj de [[mondmilito]]j kaj la [[Granda Depresio]] kombinitaj. La mondo alfrontus pli da konfliktoj estigitaj de vasta [[migrado]] pro klimatŝanĝiĝo kaj rezulte de tio en [[2080]] 1,8 miliardo da homoj povus suferi pro manko de akvo.<ref>[http://www.eventeo.net/web/index.php/eŭropo/natura%20medio/1684-britio-e-rando-de-natura-katastrofo- Britio ĉe rando de natura katastrofo?]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{eo}}</ref> == Neado == ''Vidu ĉefan artikolon [[Negado de la klimata varmiĝo]]''<br> Kelkaj sektoroj ĉu de politikistoj ĉu de la industria etoso aktive propagandis kontraŭ la scienca evidento, ke ekzistas ĉu tutmonda varmiĝo ĉu almenaŭ [[klimata ŝanĝo]]. Tiuj politikaj sektoroj direktas sin al la dekstra flanko, dum la industridevena sektoro de neadistoj celas protekti sian interesojn super la ĝenerala bonfarto kaj rajto al akceptebla medio. Ankaŭ financistoj helpas tiun neadismon dupolusan (vidu ekzemple artikolon pri [[Familio Koch]]). == En Esperanto == * [[Amri Wandel]], ''La klimatŝanĝa kulminkonferenco: ĉu la interkonsentoj sufiĉos por bremsi la varmiĝon?''.<ref>[[Amri Wandel]], ''La klimatŝanĝa kulminkonferenco: ĉu la interkonsentoj sufiĉos por bremsi la varmiĝon?'', En [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]], 1364(1) Januaro 2022, pp. 20-21.</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} === Fontoj === ==== Informoj IPCC ==== '''Fourth Assessment Report''' <!-- Short-cite {{harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} links to this citation. --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1|2007}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year =2007 |title=Climate Change 2007: The Physical Science Basis |series=Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=S. |editor-last1=Solomon |editor-first2=D. |editor-last2=Qin |editor-first3=M. |editor-last3=Manning |editor-first4=Z. |editor-last4=Chen |editor-first5=M. |editor-last5=Marquis |editor-first6=K. B. |editor-last6=Averyt |editor-first7=M. |editor-last7=Tignor |editor-first8=H. L. |editor-last8=Miller |publisher=[[Cambridge University Press]] |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/contents.html |isbn=978-0-521-88009-1 }} <!-- # --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1 Ch1|2007}} |chapter=Chapter 1: Historical Overview of Climate Change Science |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=H. |last1=Le Treut |first2=R. |last2=Somerville |first3=U. |last3=Cubasch |first4=Y. |last4=Ding |first5=C. |last5=Mauritzen |first6=A. |last6=Mokssit |first7=T. |last7=Peterson |first8=M. |last8=Prather |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} |pages=93–127 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1 Ch8|2007}} |chapter=Chapter 8: Climate Models and their Evaluation |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter8.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=D. A. |last1=Randall |first2=R. A. |last2=Wood |first3=S. |last3=Bony |first4=R. |last4=Colman |first5=T. |last5=Fichefet |first6=J. |last6=Fyfe |first7=V. |last7=Kattsov |first8=A. |last8=Pitman |first9=J. |last9=Shukla |first10=J. |last10=Srinivasan |first11=R. J. |last11=Stouffer |first12=A. |last12=Sumi |first13=K. E. |last13=Taylor |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} |pages=589–662 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1 Ch9|2007}} |chapter=Chapter 9: Understanding and Attributing Climate Change |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter9.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=G. C. |last1=Hegerl |first2=F. W. |last2=Zwiers |first3=P. |last3=Braconnot |author-link3=Pascale Braconnot |first4=N. P. |last4=Gillett |first5=Y. |last5=Luo |first6=J. A. |last6=Marengo Orsini |first7=N. |last7=Nicholls |first8=J. E. |last8=Penner |first9=P. A. |last9=Stott |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} |pages=663–745 }} <!-- Short-cite {{harvnb|IPCC AR4 WG2|2007}} links to this citation. --> * {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG2|2007}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2007 |title=Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability |series=Contribution of Working Group II to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=M. L. |editor-last1=Parry |editor-first2=O. F. |editor-last2=Canziani |editor-first3=J. P. |editor-last3=Palutikof |editor-first4=P. J. |editor-last4=van der Linden |editor-first5=C. E. |editor-last5=Hanson |publisher=[[Cambridge University Press]] |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/contents.html |isbn=978-0-521-88010-7 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181110071159/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/contents.html |date=2018-11-10 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG2 Ch1|2007}} |chapter=Chapter 1: Assessment of observed changes and responses in natural and managed systems |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter1.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=C. |last1=Rosenzweig |first2=G. |last2=Casassa |first3=D. J. |last3=Karoly |first4=A. |last4=Imeson |first5=C. |last5=Liu |first6=A. |last6=Menzel |first7=S. |last7=Rawlins |first8=T. L. |last8=Root |first9=B. |last9=Seguin |first10=P. |last10=Tryjanowski |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG2|2007}} |pages=79–131 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG2 Ch19|2007}} |chapter=Chapter 19: Assessing key vulnerabilities and the risk from climate change |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter19.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=S. H. |last1=Schneider |first2=S. |last2=Semenov |first3=A. |last3=Patwardhan |first4=I. |last4=Burton |first5=C. H. D. |last5=Magadza |first6=M. |last6=Oppenheimer |first7=A. B. |last7=Pittock |first8=A. |last8=Rahman |first9=J. B. |last9=Smith |first10=A. |last10=Suarez |first11=F. |last11=Yamin |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG2|2007}} |pages=779–810 }} <!-- Short-cite {{harvnb|IPCC AR4 WG3|2007}} links to this citation. --> * {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG3|2007}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2007 |title=Climate Change 2007: Mitigation of Climate Change |series=Contribution of Working Group III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=B. |editor-last1=Metz |editor-first2=O. R. |editor-last2=Davidson |editor-first3=P. R. |editor-last3=Bosch |editor-first4=R. |editor-last4=Dave |editor-first5=L. A. |editor-last5=Meyer |publisher=[[Cambridge University Press]] |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/contents.html |isbn=978-0-521-88011-4 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141012170817/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/contents.html |date=2014-10-12 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG3 Ch1|2007}} |chapter=Chapter 1: Introduction |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg3/ar4-wg3-chapter1.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=H.-H.|last1=Rogner |first2=D. |last2=Zhou |first3=R. |last3=Bradley |first4=P. |last4=Crabbé |first5=O. |last5=Edenhofer |first6=B. |last6=Hare |first7=L. |last7=Kuijpers |first8=M. |last8=Yamaguchi |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG3|2007}} |pages=95–116 }} <!-- =========AR5================== --> '''Fifth Assessment report''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1|2013}}<!-- ipcc:20200215 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2013 |title=Climate Change 2013: The Physical Science Basis |series=Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor1-first=T. F. |editor1-last=Stocker |editor2-first=D. |editor2-last=Qin |editor3-first=G.-K. |editor3-last=Plattner |editor4-first=M. |editor4-last=Tignor |editor5-first=S. K. |editor5-last=Allen |editor6-first=J. |editor6-last=Boschung |editor7-first=A. |editor7-last=Nauels |editor8-first=Y. |editor8-last=Xia |editor9-first=V. |editor9-last=Bex |editor10-first=P. M. |editor10-last=Midgley |publisher=[[Cambridge University Press]] |place=Cambridge, UK & New York |isbn=978-1-107-05799-9 <!-- ISBN in printed source is incorrect. --> |url=http://www.climatechange2013.org/images/report/WG1AR5_ALL_FINAL.pdf <!-- Same file, new url per IPCC. --> }}. [https://www.ipcc.ch/report/ar5/wg1/ AR5 Climate Change 2013: The Physical Science Basis — IPCC] ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Summary for Policymakers|2013}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_SPM_FINAL.pdf |year=2013 |author=IPCC |author-link=IPCC |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch2|2013}} |chapter=Chapter 2: Observations: Atmosphere and Surface |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2017/09/WG1AR5_Chapter02_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=D. L. |last1=Hartmann |first2=A. M. G. |last2=Klein Tank |first3=M. |last3=Rusticucci |first4=L. V. |last4=Alexander |first5=S. |last5=Brönnimann |first6=Y. |last6=Charabi |first7=F. J. |last7=Dentener |first8=E. J. |last8=Dlugokencky |first9=D. R. |last9=Easterling |first10=A. |last10=Kaplan |first11=B. J. |last11=Soden |first12=P. W. |last12=Thorne |first13=M. |last13=Wild |first14=P. M. |last14=Zhai |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=159–254 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch3|2013}} |chapter=Chapter 3: Observations: Ocean |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter03_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=M. |last1=Rhein |first2=S. R. |last2=Rintoul |first3=S. |last3=Aoki |first4=E. |last4=Campos |first5=D. |last5=Chambers |first6=R. A. |last6=Feely |first7=S. |last7=Gulev |first8=G. C. |last8=Johnson |first9=S. A. |last9=Josey |first10=A. |last10=Kostianoy |first11=C. |last11=Mauritzen |first12=D. |last12=Roemmich |first13=L. D. |last13=Talley |first14=F. |last14=Wang |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=255–315 }} ** {{cite book |ref= {{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch5|2013}} |chapter=Chapter 5: Information from Paleoclimate Archives |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter05_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=V. |last1=Masson-Delmotte |first2=M. |last2=Schulz |first3=A. |last3=Abe-Ouchi |first4=J. |last4=Beer |first5=A. |last5=Ganopolski |first6=J. F. |last6=González Rouco |first7=E. |last7=Jansen |first8=K. |last8=Lambeck |first9=J. |last9=Luterbacher |first10=T. |last10=Naish |first11=T. |last11=Osborn |first12=B. |last12=Otto-Bliesner |first13=T. |last13=Quinn |first14=R. |last14=Ramesh |first15=M. |last15=Rojas |first16=X. |last16=Shao |first17=A. |last17=Timmermann |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=383–464 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch10|2013}} |chapter=Chapter 10: Detection and Attribution of Climate Change: from Global to Regional |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter10_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=N. L. |last1=Bindoff |first2=P. A. |last2=Stott |first3=K. M. |last3=AchutaRao |first4=M. R. |last4=Allen |first5=N. |last5=Gillett |first6=D. |last6=Gutzler |first7=K. |last7=Hansingo |first8=G. |last8=Hegerl |first9=Y. |last9=Hu |first10=S. |last10=Jain |first11=I. I. |last11=Mokhov |first12=J. |last12=Overland |first13=J. |last13=Perlwitz |first14=R. |last14=Sebbari |first15=X. |last15=Zhang |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=867–952 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch12|2013}} |chapter=Chapter 12: Long-term Climate Change: Projections, Commitments and Irreversibility |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_Chapter12_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=M. |last1=Collins |first2=R. |last2=Knutti |first3=J. M. |last3=Arblaster |first4=J.-L. |last4=Dufresne |first5=T. |last5=Fichefet |first6=P. |last6=Friedlingstein |first7=X. |last7=Gao |first8=W. J. |last8=Gutowski |first9=T. |last9=Johns |first10=G. |last10=Krinner |first11=M. |last11=Shongwe |first12=C. |last12=Tebaldi |first13=A. J. |last13=Weaver |first14=M. |last14=Wehner |pages=1029–1136 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} }} <!----------------AR5 Working Group II Report --> {{Anchor|IPCC AR5 WG22014}} <!-- For the entire AR5 WG2 report --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part A: Global and Sectoral Aspects |series=Contribution of Working Group II to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=C. B. |editor-last1=Field |editor-first2=V. R. |editor-last2=Barros |editor-first3=D. J. |editor-last3=Dokken |editor-first4=K. J. |editor-last4=Mach |editor-first5=M. D. |editor-last5=Mastrandrea |editor-first6=T. E. |editor-last6=Bilir |editor-first7=M. |editor-last7=Chatterjee |editor-first8=K. L. |editor-last8=Ebi |editor-first9=Y. O. |editor-last9=Estrada |editor-first10=R. C. |editor-last10=Genova |editor-first11=B. |editor-last11=Girma |editor-first12=E. S. |editor-last12=Kissel |editor-first13=A. N. |editor-last13=Levy |editor-first14=S. |editor-last14=MacCracken |editor-first15=P. R. |editor-last15=Mastrandrea |editor-first16=L. L. |editor-last16=White |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-05807-1 |url=<!-- ** I haven't added AR5 urls yet as I have not determined which is best. -JJ --> }}. Chapters 1–20, SPM, and Technical Summary. ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch3|2014}} |chapter=Chapter 3: Freshwater Resources |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap3_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=B. E. |last1=Jiménez Cisneros |first2=T. |last2=Oki |first3=N. W. |last3=Arnell |first4=G. |last4=Benito |first5=J. G. |last5=Cogley |first6=P. |last6=Döll |first7=T. |last7=Jiang |first8=S. S. |last8=Mwakalila |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=229–269 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch7|2014}} |chapter=Chapter 7: Food Security and Food Production Systems |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap7_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=J. R. |last1=Porter |first2=L. |last2=Xie |first3=A. J. |last3=Challinor |first4=K. |last4=Cochrane |first5=S. M. |last5=Howden |first6=M. M. |last6=Iqbal |first7=D. B. |last7=Lobell |first8=M. I. |last8=Travasso |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=485–533 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch11|2014}} |chapter=Chapter 11: Human Health: Impacts, Adaptation, and Co-Benefits |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-Chap11_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=K. R. |last1=Smith |first2=A. |last2=Woodward |first3=D. |last3=Campbell-Lendrum |first4=D. D. |last4=Chadee |first5=Y. |last5=Honda |first6=Q. |last6=Lui |first7=J. M. |last7=Olwoch |first8=B. |last8=Revich |first9=R. |last9=Sauerborn |title=In {{harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=709–754 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch13|2014}} |chapter=Chapter 13: Livelihoods and Poverty |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap13_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=L. |last1=Olsson |first2=M. |last2=Opondo |first3=P. |last3=Tschakert |first4=A. |last4=Agrawal |first5=S. H. |last5=Eriksen |first6=S. |last6=Ma |first7=L. N. |last7=Perch |first8=S. A. |last8=Zakieldeen |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=793–832 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch18|2014}} |chapter=Chapter 18: Detection and Attribution of Observed Impacts |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap18_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=W. |last1=Cramer |first2=G. W. |last2=Yohe |first3=M. |last3=Auffhammer |first4=C. |last4=Huggel |first5=U. |last5=Molau |first6=M. A. F. |last6=da Silva Dias |first7=A. |last7=Solow |first8=D. A. |last8=Stone |first9=L. |last9=Tibig |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=979–1037 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch19|2014}} |chapter=Chapter 19: Emergent Risks and Key Vulnerabilities |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap19_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=M. |last1=Oppenheimer |first2=M. |last2=Campos |first3=R. |last3=Warren |first4=J. |last4=Birkmann |first5=G. |last5=Luber |first6=B. |last6=O'Neill |first7=K. |last7=Takahashi |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=1039–1099 }} * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 B|2014}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part B: Regional Aspects |series=Contribution of Working Group II to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=V. R. |editor-last1=Barros |editor-first2=C. B. |editor-last2=Field |editor-first3=D. J. |editor-last3=Dokken |editor-first4=K. J. |editor-last4=Mach |editor-first5=M. D. |editor-last5=Mastrandrea |editor-first6=T. E. |editor-last6=Bilir |editor-first7=M. |editor-last7=Chatterjee |editor-first8=K. L. |editor-last8=Ebi |editor-first9=Y. O. |editor-last9=Estrada |editor-first10=R. C. |editor-last10=Genova |editor-first11=B. |editor-last11=Girma |editor-first12=E. S. |editor-last12=Kissel |editor-first13=A. N. |editor-last13=Levy |editor-first14=S. |editor-last14=MacCracken |editor-first15=P. R. |editor-last15=Mastrandrea |editor-first16=L.L |editor-last16=White |publisher=[[Cambridge University Press]] |place=Cambridge, UK & New York |isbn=978-1-107-05816-3 |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-PartB_FINAL.pdf }}. Chapters 21–30, Annexes, and Index. ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch28|2014}} |chapter=Chapter 28: Polar Regions |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap28_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=J. N. |last1=Larsen |first2=O. A. |last2=Anisimov |first3=A. |last3=Constable |first4=A. B. |last4=Hollowed |first5=N. |last5=Maynard |first6=P. |last6=Prestrud |first7=T. D. |last7=Prowse |first8=J. M. R.|last8=Stone |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 B|2014}} |pages=1567–1612 }} <!-- ------------------------------ --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3|2014}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Mitigation of Climate Change |series=Contribution of Working Group III to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=O. |editor-last1=Edenhofer |editor-first2=R. |editor-last2=Pichs-Madruga |editor-first3=Y. |editor-last3=Sokona |editor-first4=E. |editor-last4=Farahani |editor-first5=S. |editor-last5=Kadner |editor-first6=K. |editor-last6=Seyboth |editor-first7=A. |editor-last7=Adler |editor-first8=I. |editor-last8=Baum |editor-first9=S. |editor-last9=Brunner |editor-first10=P. |editor-last10=Eickemeier |editor-first11=B. |editor-last11=Kriemann |editor-first12=J. |editor-last12=Savolainen |editor-first13=S. |editor-last13=Schlömer |editor-first14=C. |editor-last14=von Stechow |editor-first15=T. |editor-last15=Zwickel |editor-first16=J. C. |editor-last16=Minx |publisher=[[Cambridge University Press]] |place=Cambridge, UK & New York, NY |isbn= 978-1-107-05821-7 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3 Ch5|2014}}<!-- ipcc:20190900 --> |chapter=Chapter 5: Drivers, Trends and Mitigation |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ipcc_wg3_ar5_full.pdf |display-authors=4 |first1=G. |last1=Blanco |first2=R. |last2=Gerlagh |first3=S. |last3=Suh |first4=J. |last4=Barrett |first5=H. C. |last5=de Coninck |first6=C. F. |last6=Diaz Morejon |first7=R. |last7=Mathur |first8=N. |last8=Nakicenovic |first9=A. |last9=Ofosu Ahenkora |first10=J. |last10=Pan |first11=H. |last11=Pathak |first12=J. |last12=Rice |first13=R. |last13=Richels |first14=S. J. |last14=Smith |first15=D. I. |last15=Stern |first16=F. L. |last16=Toth |first17=P. |last17=Zhou |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG3|2014}} |pages=351–411 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3 Ch9|2014}} |chapter=Chapter 9: Buildings |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg3/ipcc_wg3_ar5_chapter9.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=O. |last1=Lucon |first2=D. |last2=Ürge-Vorsatz |first3=A. |last3=Ahmed |first4=H. |last4=Akbari |first5=P. |last5=Bertoldi |first6=L. |last6=Cabeza |first7=N. |last7=Eyre |first8=A. |last8=Gadgil |first9=L. D. |last9=Harvey |first10=Y. |last10=Jiang |first11=E. |last11=Liphoto |first12=S. |last12=Mirasgedis |first13=S. |last13=Murakami |first14=J. |last14=Parikh |first15=C. |last15=Pyke |first16=M. |last16=Vilariño |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG3|2014}} }} * {{Cite book |author=IPCC AR5 SYR |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Synthesis Report |series=Contribution of Working Groups I, II and III to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=The Core Writing Team |editor-first2=R. K. |editor-last2=Pachauri |editor-first3=L. A. |editor-last3=Meyer |publisher=IPCC |place=Geneva, Switzerland |isbn=<!-- no isbn --> |url=https://www.ipcc.ch/report/ar5/syr/ }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 SYR Summary for Policymakers|2014}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_SPM.pdf |year=2014 |author=IPCC |author-link=IPCC |title={{Harvnb|IPCC AR5 SYR|2014}} }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 SYR Glossary|2014}} |chapter=Annex II: Glossary |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_Annexes.pdf |year=2014 |author=IPCC |author-link=IPCC |title={{Harvnb|IPCC AR5 SYR|2014}} }} <!-- =========SR15================== --> '''Special Report: Global Warming of {{GdC|1.5}}''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2018 |title=Global Warming of {{GdC|1.5}}. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of {{GdC|1.5}} above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty |display-editors=4 |editor-first1=V. |editor-last1=Masson-Delmotte |editor-first2=P. |editor-last2=Zhai |editor-first3=H.-O. |editor-last3=Pörtner |editor-first4=D. |editor-last4=Roberts |editor-first5=J. |editor-last5=Skea |editor-first6=P. R. |editor-last6=Shukla |editor-first7=A. |editor-last7=Pirani |editor-first8=W. |editor-last8=Moufouma-Okia |editor-first9=C. |editor-last9=Péan |editor-first10=R. |editor-last10=Pidcock |editor-first11=S. |editor-last11=Connors |editor-first12=J. B. R. |editor-last12=Matthews |editor-first13=Y. |editor-last13=Chen |editor-first14=X. |editor-last14=Zhou |editor-first15=M. I. |editor-last15=Gomis |editor-first16=E. |editor-last16=Lonnoy |editor-first17=T. |editor-last17=Maycock |editor-first18=M. |editor-last18=Tignor |editor-first19=T. |editor-last19=Waterfeld |publisher=[[Intergovernmental Panel on Climate Change]] |isbn=<!-- not issued? --> |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/06/SR15_Full_Report_High_Res.pdf }}[https://www.ipcc.ch/sr15/ Global Warming of {{GdC|1.5}} —]. <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Summary for Policymakers|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2018 |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_SPM_version_report_HR.pdf |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=3–24 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch1|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 1: Framing and Context |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter1_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=M. R. |last1=Allen |first2=O. P. |last2=Dube |first3=W. |last3=Solecki |first4=F. |last4=Aragón-Durand |first5=W. |last5=Cramer |first6=S. |last6=Humphreys |first7=M. |last7=Kainuma |first8=J. |last8=Kala |first9=N. |last9=Mahowald |first10=Y. |last10=Mulugetta |first11=R. |last11=Perez |first12=M. |last12=Wairiu |first13=K. |last13=Zickfeld |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=49–91 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch2|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 2: Mitigation Pathways Compatible with {{GdC|1.5}} in the Context of Sustainable Development |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter2_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=J. |last1=Rogelj |author1-link= |first2=D. |last2=Shindell |first3=K. |last3=Jiang |first4=S. |last4=Fifta |first5=P. |last5=Forster |first6=V. |last6=Ginzburg |first7=C. |last7=Handa |first8=H. |last8=Kheshgi |first9=S. |last9=Kobayashi |first10=E. |last10=Kriegler |first11=L. |last11=Mundaca |first12=R. |last12=Séférian |first13=M. V. |last13=Vilariño |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=93–174 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch3|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 3: Impacts of {{GdC|1.5}} Global Warming on Natural and Human Systems |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter3_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=O. |last1=Hoegh-Guldberg |first2=D. |last2=Jacob |first3=M. |last3=Taylor |first4=M. |last4=Bindi |first5=S. |last5=Brown |first6=I. |last6=Camilloni |first7=A. |last7=Diedhiou |first8=R. |last8=Djalante |first9=K. L. |last9=Ebi |first10=F. |last10=Engelbrecht |first11=J. |last11=Guiot |first12=Y. |last12=Hijioka |first13=S. |last13=Mehrotra |first14=A. |last14=Payne |first15=S. I.|last15=Seneviratne |first16=A. |last16=Thomas |first17=R. |last17=Warren |first18=G. |last18=Zhou |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=175–311 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch4|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 4: Strengthening and Implementing the Global Response |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter4_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=H. |last1=de Coninck |first2=A. |last2=Revi |first3=M. |last3=Babiker |first4=P. |last4=Bertoldi |first5=M. |last5=Buckeridge |first6=A. |last6=Cartwright |first7=W. |last7=Dong |first8=J. |last8=Ford |first9=S. |last9=Fuss |first10=J.-C. |last10=Hourcade |first11=D. |last11=Ley |first12=R. |last12=Mechler |first13=P. |last13=Newman |first14=A. |last14=Revokatova |first15=S. |last15=Schultz |first16=L. |last16=Steg |first17=T. |last17=Sugiyama |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=313–443 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch5|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 5: Sustainable Development, Poverty Eradication and Reducing Inequalities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter5_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=J. |last1=Roy |first2=P. |last2=Tschakert |first3=H. |last3=Waisman |first4=S. |last4=Abdul Halim |first5=P. |last5=Antwi-Agyei |first6=P. |last6=Dasgupta |first7=B. |last7=Hayward |first8=M. |last8=Kanninen |first9=D. |last9=Liverman |first10=C. |last10=Okereke |first11=P. F. |last11=Pinho |first12=K. |last12=Riahi |first13=A. G. |last13=Suarez Rodriguez |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=445–538 }} <!-- =========SRCCL ============================ --> '''Special Report: Climate change and Land''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |display-editors=4 |editor-first1=P. R. |editor-last1=Shukla |editor-first2=J. |editor-last2=Skea |editor-first3=E. |editor-last3=Calvo Buendia |editor-first4=V. |editor-last4=Masson-Delmotte |editor-first5=H.-O. |editor-last5=Pörtner |editor-first6=D. |editor-last6=C. Roberts |editor-first7=P. |editor-last7=Zhai |editor-first8=R. |editor-last8=Slade |editor-first9=S. |editor-last9=Connors |editor-first10=R. |editor-last10=van Diemen |editor-first11=M. |editor-last11=Ferrat |editor-first12=E. |editor-last12=Haughey |editor-first13=S. |editor-last13=Luz |editor-first14=S. |editor-last14=Neogi |editor-first15=M. |editor-last15=Pathak |editor-first16=J. |editor-last16=Petzold |editor-first17=J. |editor-last17=Portugal Pereira |editor-first18=P. |editor-last18=Vyas |editor-first19=E. |editor-last19=Huntley |editor-first20=K. |editor-last20=Kissick |editor-first21=M. |editor-last21=Belkacemi |editor-first22=J. |editor-last22=Malley |year=2019 |title=IPCC Special Report on Climate Change, Desertification, Land Degradation, Sustainable Land Management, Food Security, and Greenhouse gas fluxes in Terrestrial Ecosystems |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/SRCCL-Full-Report-Compiled-191128.pdf |publisher=In press }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Summary for Policymakers|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/4/2019/12/02_Summary-for-Policymakers_SPM.pdf |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=3–34 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Ch2|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Chapter 2: Land-Climate Interactions |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/05_Chapter-2.pdf |display-authors=4 |first1=G. |last1=Jia |first2=E. |last2=Shevliakova |first3=P. E. |last3=Artaxo<!-- 'Artaxo-Netto'? --> |first4=N. |last4=De Noblet-Ducoudré |first5=R. |last5=Houghton |first6=J. |last6=House |first7=K. |last7=Kitajima |first8=C. |last8=Lennard |first9=A. |last9=Popp |first10=A. |last10=Sirin |first11=R. |last11=Sukumar |first12=L. |last12=Verchot |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=131–247 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Ch5|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Chapter 5: Food Security |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/08_Chapter-5.pdf |display-authors=4 |first1=C. |last1=Mbow |first2=C. |last2=Rosenzweig |first3=L. G. |last3=Barioni |first4=T. |last4=Benton |first5=M. |last5=Herrero |first6=M. V. |last6=Krishnapillai |first7=E. |last7=Liwenga |first8=P. |last8=Pradhan |first9=M. G. |last9=Rivera-Ferre |first10=T. |last10=Sapkota |first11=F. N. |last11=Tubiello |first12=Y. |last12=Xu |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=437–550 }} <!-- =========SROCC ============================ --> '''Special Report: The Ocean and Cryosphere in a Changing Climate''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2019 |display-editors=4 |editor-first1=H.-O. |editor-last1=Pörtner |editor-first2=D. C. |editor-last2=Roberts |editor-first3=V. |editor-last3=Masson-Delmotte |editor-first4=P. |editor-last4=Zhai |editor-first5=M. |editor-last5=Tignor |editor-first6=E. |editor-last6=Poloczanska |editor-first7=K. |editor-last7=Mintenbeck |editor-first8=A. |editor-last8=Alegría |editor-first9=M. |editor-last9=Nicolai |editor-first10=A. |editor-last10=Okem |editor-first11=J. |editor-last11=Petzold |editor-first12=B. |editor-last12=Rama |editor-first13=N. |editor-last13=Weyer |title=IPCC Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate |publisher=In press |isbn=<!-- Not yet assigned --> |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/12/SROCC_FullReport_FINAL.pdf }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Summary for Policymakers|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/03_SROCC_SPM_FINAL.pdf |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=3–35 }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Ch3|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Chapter 3: Polar Regions |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/07_SROCC_Ch03_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=M. |last1=Meredith |first2=M. |last2=Sommerkorn |first3=S. |last3=Cassotta |first4=C. |last4=Derksen |first5=A. |last5=Ekaykin |first6=A. |last6=Hollowed |first7=G. |last7=Kofinas |first8=A. |last8=Mackintosh |first9=J. |last9=Melbourne-Thomas |first10=M. M. C. |last10=Muelbert |first11=G. |last11=Ottersen |first12=H. |last12=Pritchard |first13=E. A. G. |last13=Schuur |year= 2019 |title= {{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages= 203–320 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Ch4|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Chapter 4: Sea Level Rise and Implications for Low Lying Islands, Coasts and Communities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/08_SROCC_Ch04_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=M. |last1=Oppenheimer |first2=B. |last2=Glavovic |first3=J. |last3=Hinkel |first4=R. |last4=van de Wal |first5=A. K. |last5=Magnan |first6=A. |last6=Abd-Elgawad |first7=R. |last7=Cai |first8=M. |last8=Cifuentes-Jara |first9=R. M. |last9=Deconto |first10=T. |last10=Ghosh |first11=J. |last11=Hay |first12=F. |last12=Isla |first13=B. |last13=Marzeion |first14=B. |last14=Meyssignac |first15=Z. |last15=Sebesvari |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=321–445 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Ch5|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Chapter 5: Changing Ocean, Marine Ecosystems, and Dependent Communities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/09_SROCC_Ch05_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=N. L. |last1=Bindoff |first2=W. W. L. |last2=Cheung |first3=J. G. |last3=Kairo |first4=J. |last4=Arístegui |first5=V. A. |last5=Guinder |first6=R. |last6=Hallberg |first7=N. J. M. |last7=Hilmi |first8=N. |last8=Jiao |first9=Md S. |last9=Karim |first10=L. |last10=Levin |first11=S. |last11=O'Donoghue |first12=S. R. |last12=Purca Cuicapusa |first13=B. |last13=Rinkevich |first14=T. |last14=Suga |first15=A. |last15=Tagliabue |first16=P. |last16=Williamson |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=447–587 }} '''Sixth Assessment Report''' * {{Cite book |ref= {{harvid|IPCC AR6 WG1|2021}} |author= IPCC |author-link= IPCC |year= 2021 |title= Climate Change 2021: The Physical Science Basis |series= Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors= 4 |editor1-first=V. |editor1-last=Masson-Delmotte |editor2-first=P. |editor2-last=Zhai |editor3-first=A. |editor3-last=Pirani |editor4-first=S. L. |editor4-last=Connors |editor5-first=C. |editor5-last=Péan |editor6-first=S. |editor6-last=Berger |editor7-first=N. |editor7-last=Caud |editor8-first=Y. |editor8-last=Chen |editor9-first=L. |editor9-last=Goldfarb |editor10-first=M. I. |editor10-last=Gomis |publisher=[[Cambridge University Press]] (In Press) |place=Cambridge, United Kingdom and New York, NY, US |isbn= |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG1 Summary for Policymakers|2021}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf |author=IPCC |author-link= IPCC |year=2021 |title={{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} |pages= }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021}} |chapter=Technical Summary |last1=Arias |first1=Paola A. |last2=Bellouin |first2=Nicolas |last3=Coppola |first3=Erika |last4=Jones |first4=Richard G. |last5=Krinner |first5=Gerhard |display-authors=4 |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_TS.pdf |year=2021 |title={{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} |pages= }} ** {{Cite book |ref= {{harvid|IPCC AR6 WG1 Ch11|2021}} |chapter=Chapter 11: Weather and climate extreme events in a changing climate |last1=Seneviratne |first1=Sonia I. |last2=Zhang |first2=Xuebin |last3=Adnan |first3=M. |last4=Badi |first4=W. |last5=Dereczynski |first5=Claudine |last6=Di Luca |first6=Alejandro |last7=Ghosh |first7=S. |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter_11.pdf |display-authors=4 |title= {{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} |year=2021 }} * {{Cite book |author=IPCC |ref={{harvid|IPCC AR6 WG2|2022}} |editor-last1=Pörtner |editor-first1=H.-O. |editor-last2=Roberts |editor-first2=D.C. |editor-last3=Tignor |editor-first3=M. |editor-last4=Poloczanska |editor-first4=E.S. |editor-last5=Mintenbeck |editor-first5=K. |editor-last6=Alegría |editor-first6=A. |editor-last7=Craig |editor-first7=M. |editor-last8=Langsdorf |editor-first8=S. |editor-last9=Löschke |editor-first9=S. |editor-last10=Möller |editor-first10=V. |editor-last11=Okem |editor-first11=A. |editor-last12=Rama |editor-first12=B. |display-editors=etal |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ |title=Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2022}} * {{Cite book |author=IPCC |ref={{harvid|IPCC AR6 WG3|2022}} |editor-last1=Shukla |editor-first1=P.R. |editor-last2=Skea |editor-first2=J. |editor-last3=Slade |editor-first3=R. |editor-last4=Al Khourdajie |editor-first4=A. |display-editors=etal |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/ |title=Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2022}} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG3 Summary for Policymakers|2022}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://report.ipcc.ch/ar6wg3/pdf/IPCC_AR6_WGIII_SummaryForPolicymakers.pdf |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2022 |title={{Harvnb|IPCC AR6 WG3|2022}} |pages= }} * {{Cite book |author=IPCC |author-link=IPCC |ref={{harvid|IPCC AR6 SYR|2023}} |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/ |title=AR6 Synthesis Report: Climate Change 2023 |publisher= |year=2023 }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 SYR SPM|2023}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://report.ipcc.ch/ar6syr/pdf/IPCC_AR6_SYR_SPM.pdf |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2023 |title={{Harvnb|IPCC AR6 SYR|2023}} |pages= }} ==== Aliaj reviziitaj fontoj ==== {{Div col|cols = 2}} * {{Cite journal |last1=Albrecht |first=Bruce A. |s2cid=46152332 |title=Aerosols, Cloud Microphysics, and Fractional Cloudiness |journal=[[Science (gazeto)|Science]] |date=1989 |volume=245 |issue=4923 |pages=1227–1239 |bibcode=1989Sci...245.1227A |doi=10.1126/science.245.4923.1227 |pmid=17747885 }} * {{Cite journal |last1=Balsari |first1=S. |last2=Dresser |first2=C. |last3=Leaning |first3=J. |title=Climate Change, Migration, and Civil Strife. |journal=Curr Environ Health Rep |year=2020 |volume=7 |issue=4 |pages=404–414 |pmid=33048318 |doi=10.1007/s40572-020-00291-4 |pmc=7550406}} * {{Cite journal |last1=Bamber |first1=Jonathan L. |last2=Oppenheimer |first2=Michael |last3=Kopp |first3=Robert E. |last4=Aspinall |first4=Willy P. |last5=Cooke |first5=Roger M. |date=2019 |title=Ice sheet contributions to future sea-level rise from structured expert judgment |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=116 |issue=23 |pages=11195–11200 |doi=10.1073/pnas.1817205116 |issn=0027-8424 |pmid=31110015 |pmc=6561295 |bibcode=2019PNAS..11611195B |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Bednar |first1=Johannes |last2=Obersteiner |first2=Michael |last3=Wagner |first3=Fabian |date=2019|title=On the financial viability of negative emissions |journal=Nature Communications |volume=10 |issue=1 |page=1783 |doi=10.1038/s41467-019-09782-x |pmid=30992434 |pmc=6467865 |bibcode=2019NatCo..10.1783B |issn=2041-1723 }} * {{Cite journal |last1=Berrill |first=P. |last2=Arvesen |first2=A. |last3=Scholz |first3=Y. |last4=Gils |first4=H. C. |last5=Hertwich |first5=E. |display-authors=4 |date=2016 |title=Environmental impacts of high penetration renewable energy scenarios for Europe |journal=Environmental Research Letters |volume=11 |issue=1 |page=014012 |doi=10.1088/1748-9326/11/1/014012 |bibcode=2016ERL....11a4012B |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Björnberg |first1=Karin Edvardsson |last2=Karlsson |first2=Mikael |last3=Gilek |first3=Michael |last4=Hansson |first4=Sven Ove |date=2017 |title=Climate and environmental science denial: A review of the scientific literature published in 1990–2015 |journal=Journal of Cleaner Production |volume=167 |pages=229–241 |doi=10.1016/j.jclepro.2017.08.066 |issn=0959-6526 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Boulianne |first1=Shelley |last2=Lalancette |first2=Mireille |last3=Ilkiw |first3=David |date=2020 |title="School Strike 4 Climate": Social Media and the International Youth Protest on Climate Change |url=https://www.cogitatiopress.com/mediaandcommunication/article/view/2768 |journal=Media and Communication |volume=8 |issue=2 |pages=208–218 |doi=10.17645/mac.v8i2.2768 |issn=2183-2439 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Bui |first1=M. |last2=Adjiman |first2=C. |author-link2=Claire Adjiman |last3=Bardow |first3=A. |last4=Anthony |first4=Edward J. |display-authors=etal |date=2018 |title=Carbon capture and storage (CCS): the way forward |journal=Energy & Environmental Science |volume=11 |issue=5 |pages=1062–1176 |doi=10.1039/c7ee02342a |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Burke |first=Claire |last2=Stott |first2=Peter |s2cid=59509210 |date=2017 |title=Impact of Anthropogenic Climate Change on the East Asian Summer Monsoon |journal=Journal of Climate |issn=0894-8755 |volume=30 |issue=14 |pages=5205–5220 |doi=10.1175/JCLI-D-16-0892.1 |bibcode=2017JCli...30.5205B |arxiv=1704.00563 }} * {{Cite journal |last1=Burke |first=Marshall |last2=Davis |first2=W. Matthew |last3=Diffenbaugh |first3=Noah S |s2cid=43936274 |date=2018 |title=Large potential reduction in economic damages under UN mitigation targets |journal=[[Nature (gazeto)|Nature]] |volume=557 |issue=7706 |pages=549–553 |doi=10.1038/s41586-018-0071-9 |pmid=29795251 |issn=1476-4687 |bibcode=2018Natur.557..549B }} * {{Cite journal |last1=Callendar |first1=G. S. |author-link=Guy Stewart Callendar |date=1938 |title=The artificial production of carbon dioxide and its influence on temperature |journal= Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |volume=64 |issue=275 |pages=223–240 |bibcode=1938QJRMS..64..223C |doi=10.1002/qj.49706427503 }} * {{Cite journal |last1=Cattaneo |first1=Cristina |last2=Beine |first2=Michel |last3=Fröhlich |first3=Christiane J. |last4=Kniveton |first4=Dominic |display-authors=4 |last5=Martinez-Zarzoso |first5=Inmaculada |last6=Mastrorillo |first6=Marina |last7=Millock |first7=Katrin |last8=Piguet |first8=Etienne |last9=Schraven |first9=Benjamin |date=2019 |title=Human Migration in the Era of Climate Change |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1093/reep/rez008?journalCode=reep |journal= Review of Environmental Economics and Policy |volume=13 |issue=2 |pages=189–206 |doi=10.1093/reep/rez008 |issn=1750-6816 |hdl=10.1093/reep/rez008 |s2cid=198660593 |hdl-access=free}} * {{Cite journal |last1=Cohen |first1=Judah |last2=Screen |first2=James |last3=Furtado |first3=Jason C. |last4=Barlow |first4=Mathew |last5=Whittleston |first5=David |display-authors=4 |year=2014 |title=Recent Arctic amplification and extreme mid-latitude weather |journal=[[Nature Geoscience]] |volume=7 |issue=9 |pages=627–637 |doi=10.1038/ngeo2234 |issn=1752-0908 |bibcode=2014NatGe...7..627C |url=https://epic.awi.de/id/eprint/36132/1/Cohenetal_NGeo14.pdf }} * {{Cite journal |display-authors=4 |last1=Costello |first1=Anthony |last2=Abbas |first2=Mustafa |last3=Allen |first3=Adriana |last4=Ball |first4=Sarah |last5=Bell |first5=Sarah |last6=Bellamy |first6=Richard |last7=Friel |first7=Sharon |last8=Groce |first8=Nora |last9=Johnson |first9=Anne |date=2009 |title=Managing the health effects of climate change |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2960935-1/fulltext|url-status=live |journal=[[The Lancet]] |volume=373 |issue=9676 |pages=1693–1733 |doi=10.1016/S0140-6736(09)60935-1 |pmid=19447250 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813075350/http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2960935-1/fulltext |archive-date=13a de Aŭgusto 2017 |last10=Kett |first10=Maria |last11=Lee |first11=Maria |last12=Levy |first12=Caren |last13=Maslin |first13=Mark |last14=McCoy |first14=David |last15=McGuire |first15=Bill |last16=Montgomery|first16=Hugh |last17=Napier |first17=David |last18=Pagel |first18=Christina |last19=Patel |first19=Jinesh |last20=de Oliveira |first20=Jose Antonio Puppim |last21=Redclift |first21=Nanneke |last22=Rees |first22=Hannah |last23=Rogger |first23=Daniel |last24=Scott |first24=Joanne |last25=Stephenson|first25=Judith |last26=Twigg |first26=John |last27=Wolff |first27=Jonathan |last28=Patterson|first28=Craig |s2cid=205954939 }} * {{Cite journal |last1=Curtis |first=P. |last2=Slay |first2=C. |last3=Harris |first3=N. |last4=Tyukavina |first4=A. |last5=Hansen |first5=M. |s2cid=52273353 |date=2018 |display-authors=4 |title=Classifying drivers of global forest loss |journal=[[Science (gazeto)|Science]] |volume=361 |issue=6407 |pages=1108–1111 |doi=10.1126/science.aau3445 |pmid=30213911 |bibcode=2018Sci...361.1108C |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Davidson |first1=Eric |title=The contribution of manure and fertilizer nitrogen to atmospheric nitrous oxide since 1860 |year=2009 |journal= Nature Geoscience |volume=2 |pages=659–662 |doi=10.1016/j.chemer.2016.04.002 |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=DeConto |first1=Robert M. |last2=Pollard |first2=David |s2cid=205247890 |date=2016 |title=Contribution of Antarctica to past and future sea-level rise |journal=[[Nature (gazeto)|Nature]] |volume=531 |issue=7596 |pages=591–597 |doi=10.1038/nature17145 |pmid=27029274 |issn=1476-4687 |bibcode=2016Natur.531..591D }} * {{Cite journal |last1=Dean |first1=Joshua F. |last2=Middelburg |first2=Jack J. |last3=Röckmann |first3=Thomas |last4=Aerts |first4=Rien |display-authors=4 |last5=Blauw |first5=Luke G. |last6=Egger |first6=Matthias |last7=Jetten |first7=Mike S. M. |last8=Jong |first8=Anniek E. E. de |last9=Meisel |first9=Ove H. |last10=Rasigraf |first10=Olivia |last11=Slomp |first11=Caroline P. |date=2018 |title=Methane Feedbacks to the Global Climate System in a Warmer World |journal= Reviews of Geophysics |volume=56 |issue=1 |pages=207–250 |doi=10.1002/2017RG000559 |bibcode=2018RvGeo..56..207D |issn=1944-9208 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Delworth |first1=Thomas L. |last2=Zeng |first2=Fanrong |date=2012 |title=Multicentennial variability of the Atlantic meridional overturning circulation and its climatic influence in a 4000 year simulation of the GFDL CM2.1 climate model |journal=Geophysical Research Letters |volume=39 |issue=13 |pages=n/a |doi=10.1029/2012GL052107 |issn=1944-8007 |bibcode=2012GeoRL..3913702D |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Deutsch |first1=Curtis |last2=Brix |first2=Holger |last3=Ito |first3=Taka |last4=Frenzel |first4=Hartmut |last5=Thompson |first5=LuAnne |s2cid=11752699 |display-authors=4 |year=2011 |title=Climate-Forced Variability of Ocean Hypoxia |url=http://jetsam.ocean.washington.edu/~cdeutsch/papers/Deutsch_sci_11.pdf |journal=[[Science (gazeto)|Science]] |volume=333 |issue=6040 |pages=336–339 |bibcode=2011Sci...333..336D |doi=10.1126/science.1202422 |pmid=21659566 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509031133/http://jetsam.ocean.washington.edu/~cdeutsch/papers/Deutsch_sci_11.pdf |archive-date=9 May 2016 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160509031133/http://jetsam.ocean.washington.edu/~cdeutsch/papers/Deutsch_sci_11.pdf |date=2016-05-09 }} * {{Cite journal |last1=Diffenbaugh |first=Noah S. |last2=Burke |first2=Marshall |date=2019 |title=Global warming has increased global economic inequality |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=116 |issue=20 |pages=9808–9813 |doi=10.1073/pnas.1816020116 |issn=0027-8424 |pmid=31010922 |pmc=6525504 |bibcode=2019PNAS..116.9808D |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Doney |first=Scott C. |last2=Fabry |first2=Victoria J. |last3=Feely |first3=Richard A. |last4=Kleypas |first4=Joan A. |s2cid=402398 |date=2009 |title=Ocean Acidification: The Other CO₂ Problem |journal=Annual Review of Marine Science |volume=1 |issue=1 |pages=169–192 |doi=10.1146/annurev.marine.010908.163834 |pmid=21141034 |bibcode=2009ARMS....1..169D }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 2|2017}} |year=2017 |chapter=Chapter 2: Physical Drivers of Climate Change |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch2_Physical_Drivers.pdf |first1=D. W. |last1=Fahey |first2=S. J. |last2=Doherty |first3=K. A. |last3=Hibbard |first4=A. |last4=Romanou |first5=P. C. |last5=Taylor }} * {{Cite journal |last1=Fischer |first1=Tobias P. |last2=Aiuppa |first2=Alessandro |date=2020 |title=AGU Centennial Grand Challenge: Volcanoes and Deep Carbon Global CO2 Emissions From Subaerial Volcanism. Recent Progress and Future Challenges |journal= Geochemistry, Geophysics, Geosystems |volume=21 |issue=3 |pages=e08690 |doi=10.1029/2019GC008690 |bibcode=2020GGG....2108690F |issn=1525-2027 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Franzke |first=Christian L. E. |last2=Barbosa |first2=Susana |last3=Blender |first3=Richard |last4=Fredriksen |first4=Hege-Beate |display-authors=4 |last5=Laepple |first5=Thomas |last6=Lambert |first6=Fabrice |last7=Nilsen |first7=Tine |last8=Rypdal |first8=Kristoffer |last9=Rypdal|first9=Martin |last10=Scotto |first10=Manuel G. |last11=Vannitsem |first11=Stéphane |date=2020 |title=The Structure of Climate Variability Across Scales |journal= Reviews of Geophysics |volume=58 |issue=2 |pages=e2019RG000657 |doi=10.1029/2019RG000657 |bibcode=2020RvGeo..5800657F |issn=1944-9208 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Friedlingstein |first=Pierre |last2=Jones |first2=Matthew W. |last3=O'Sullivan |first3=Michael |last4=Andrew |first4=Robbie M. |display-authors=4 |last5=Hauck|first5=Judith |last6=Peters|first6=Glen P. |last7=Peters|first7=Wouter |last8=Pongratz|first8=Julia |last9=Sitch|first9=Stephen |last10=Quéré|first10=Corinne Le |last11=Bakker|first11=Dorothee C. E. |date=2019 |title=Global Carbon Budget 2019 |journal=Earth System Science Data |volume=11 |issue=4 |pages=1783–1838 |doi=10.5194/essd-11-1783-2019 |bibcode=2019ESSD...11.1783F |issn=1866-3508 |doi-access=free }} * {{Cite journal |title=Making sense of the early-2000s warming slowdown |date=2016 |last1=Fyfe |first1=John C. |last2=Meehl |first2=Gerald A. |last3=England |first3=Matthew H. |last4=Mann |first4=Michael E. |last5=Santer |first5=Benjamin D. |last6=Flato |first6=Gregory M. |last7=Hawkins |first7=Ed |last8=Gillett |first8=Nathan P. |last9=Xie |first9=Shang-Ping |last10=Kosaka |first10=Yu |last11=Swart |first11=Neil C. |display-authors=4 |journal= Nature Climate Change |volume=6 |issue=3 |pages=224–228 |url=http://www.meteo.psu.edu/holocene/public_html/Mann/articles/articles/FyfeEtAlNatureClimate16.pdf |doi=10.1038/nclimate2938 |bibcode=2016NatCC...6..224F |s2cid=52474791 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207114336/http://www.meteo.psu.edu/holocene/public_html/Mann/articles/articles/FyfeEtAlNatureClimate16.pdf |archive-date=7 February 2019 |url-status=live }} * {{Cite journal |last1 =Goyal |first=Rishav |last2=England |first2=Matthew H |last3=Sen Gupta|first3=Alex |last4=Jucker |first4=Martin |date=2019 |title=Reduction in surface climate change achieved by the 1987 Montreal Protocol |journal= Environmental Research Letters |volume=14 |issue=12 |page=124041 |doi=10.1088/1748-9326/ab4874 |bibcode=2019ERL....14l4041G |issn=1748-9326 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Grubb |first1=M. |date=2003 |title=The Economics of the Kyoto Protocol |journal=World Economics |volume=4 |issue=3 |pages=144–145 |url=http://ynccf.net/pdf/CDM/The_economic_of_Kyoto_protocol.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904015424/http://ynccf.net/pdf/CDM/The_economic_of_Kyoto_protocol.pdf |archive-date=4 September 2012 |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120904015424/http://ynccf.net/pdf/CDM/The_economic_of_Kyoto_protocol.pdf |date=2012-09-04 }} * {{Cite journal |last=Gunningham |first=Neil |date=2018 |title=Mobilising civil society: can the climate movement achieve transformational social change? |url=http://www.interfacejournal.net/wordpress/wp-content/uploads/2018/12/Interface-10-1-2-Gunningham.pdf |journal=Interface: A Journal for and About Social Movements |volume=10 |access-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412214425/http://www.interfacejournal.net/wordpress/wp-content/uploads/2018/12/Interface-10-1-2-Gunningham.pdf |archive-date=12 April 2019|url-status=live }} * {{Cite journal |title=Nudging out support for a carbon tax |last1=Hagmann |first1=David |last2=Ho |first2=Emily H. |last3=Loewenstein |first3=George |s2cid=182663891 |journal= Nature Climate Change |year=2019 |volume=9 |issue=6 |pages=484–489 |doi=10.1038/s41558-019-0474-0 |bibcode=2019NatCC...9..484H }} * {{Cite journal |last1=Haines |first=A. |last2=Ebi |first2=K. |year=2019 |title=The Imperative for Climate Action to Protect Health |journal=[[New England Journal of Medicine]] |volume=380 |issue=3 |pages=263–273 |doi=10.1056/NEJMra1807873 |pmid=30650330 |s2cid=58662802 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Hansen |first=James |last2=Sato |first2=Makiko |last3=Hearty |first3=Paul |last4=Ruedy |first4=Reto |last5=Kelley |first5=Maxwell |last6=Masson-Delmotte|first6=Valerie |last7=Russell |first7=Gary |last8=Tselioudis|first8=George |last9=Cao |first9=Junji |last10=Rignot |first10=Eric |last11=Velicogna|first11=Isabella |s2cid=9410444 |display-authors=4 |date=2016 |title=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that {{GdC|2}} global warming could be dangerous |journal=Atmospheric Chemistry and Physics |volume=16 |issue=6 |pages=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |arxiv=1602.01393 |bibcode=2016ACP....16.3761H |issn=1680-7316 |url=https://www.atmos-chem-phys.net/16/3761/2016/acp-16-3761-2016.html }} * {{Cite journal |last1=Harvey |first1=Jeffrey A. |last2=Van den Berg |first2=Daphne |last3=Ellers |first3=Jacintha |last4=Kampen |first4=Remko |display-authors=4 |last5=Crowther |first5=Thomas W. |last6=Roessingh |first6=Peter |last7=Verheggen |first7=Bart |last8=Nuijten |first8=Rascha J. M. |last9=Post |first9=Eric |last10=Lewandowsky |first10=Stephan |last11=Stirling |first11=Ian|date=2018 |title=Internet Blogs, Polar Bears, and Climate-Change Denial by Proxy |url= |journal= BioScience |volume=68 |issue=4 |pages=281–287 |doi=10.1093/biosci/bix133 |issn=0006-3568 |pmid=29662248 |pmc=5894087}} * {{Cite journal |display-authors=4 |last1=Hawkins |first1=Ed |last2=Ortega |first2=Pablo |last3=Suckling |first3=Emma |last4=Schurer |first4=Andrew |last5=Hegerl |first5=Gabi |last6=Jones |first6=Phil |last7=Joshi |first7=Manoj |last8=Osborn |first8=Timothy J. |last9=Masson-Delmotte |first9=Valérie |last10=Mignot |first10=Juliette |last11=Thorne |first11=Peter |last12=van Oldenborgh |first12=Geert Jan |year=2017 |title=Estimating Changes in Global Temperature since the Preindustrial Period |journal=Bulletin of the American Meteorological Society |volume=98 |issue=9 |pages=1841–1856 |issn=0003-0007 |doi=10.1175/bams-d-16-0007.1 |bibcode=2017BAMS...98.1841H |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=He |first1=Yanyi |last2=Wang |first2=Kaicun |last3=Zhou |first3=Chunlüe |last4=Wild |first4=Martin |date=2018 |title=A Revisit of Global Dimming and Brightening Based on the Sunshine Duration |journal= Geophysical Research Letters |volume=45 |issue=9 |pages=4281–4289 |doi=10.1029/2018GL077424 |issn=1944-8007 |bibcode=2018GeoRL..45.4281H |doi-access=free}} * {{cite journal |ref={{harvid|Hilaire et al.|2019}} |last1=Hilaire |first1=Jérôme |last2=Minx |first2=Jan C. |last3=Callaghan |first3=Max W. |last4=Edmonds |first4=Jae |last5=Luderer |first5=Gunnar |last6=Nemet |first6=Gregory F. |last7=Rogelj |first7=Joeri |last8=Zamora |first8=Maria Mar | date=17 October 2019 |title=Negative emissions and international climate goals—learning from and about mitigation scenarios |journal=[[Climatic Change (gazeto)|Climatic Change]] |volume=157 |issue=2 |pages=189–219 |doi=10.1007/s10584-019-02516-4 |bibcode=2019ClCh..157..189H |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Hodder |first1=Patrick |last2=Martin |first2=Brian |date=2009 |title=Climate Crisis? The Politics of Emergency Framing |journal=Economic and Political Weekly |volume=44 |issue=36 |pages=53–60 |issn=0012-9976|jstor=25663518 }} * {{Cite journal |last1=Holding |first=S. |last2=Allen |first2=D. M. |last3=Foster |first3=S. |last4=Hsieh |first4=A. |last5=Larocque |first5=J. |last6=Klassen |first6=S. |last7=Van Pelt |first7=C. |date=2016 |display-authors=4 |title=Groundwater vulnerability on small islands |journal= Nature Climate Change |volume=6 |issue=12 |pages=1100–1103 |doi=10.1038/nclimate3128 |issn=1758-6798 |bibcode=2016NatCC...6.1100H}} * {{Cite journal |last1=Joo |first1=Gea-Jae |last2=Kim |first2=Ji Yoon |last3=Do |first3=Yuno |last4=Lineman|first4=Maurice |date=2015 |title=Talking about Climate Change and Global Warming |journal=PLOS ONE |volume=10|issue=9 |pages=e0138996 |doi=10.1371/journal.pone.0138996 |pmid=26418127 |issn=1932-6203 |bibcode=2015PLoSO..1038996L |pmc=4587979 |doi-access=free }} * {{Cite journal |title=Climate Change Impact: The Experience of the Coastal Areas of Bangladesh Affected by Cyclones Sidr and Aila |last1=Kabir |first=Russell |last2=Khan |first2=Hafiz T. A. |last3=Ball |first3=Emma |last4=Caldwell |first4=Khan |volume=2016 |page=9654753 |date=2016 |journal=Journal of Environmental and Public Health |doi=10.1155/2016/9654753 |pmid=27867400 |pmc=5102735 |doi-access=free }} * {{Cite journal | last1 = Kaczan | first1 = David J. | last2 = Orgill-Meyer | first2 = Jennifer | date = 2020 | title = The impact of climate change on migration: a synthesis of recent empirical insights | url = https://link.springer.com/article/10.1007/s10584-019-02560-0 | journal = Climatic Change | volume = 158 | issue = 3 | pages = 281–300 | doi = 10.1007/s10584-019-02560-0 | bibcode = 2020ClCh..158..281K | s2cid = 207988694 | access-date = 9 February 2021 }} * {{cite journal <!-- Authors of the box. --> |last1=Kennedy |first1=J. J. |last2=Thorne |first2=W. P. |last3=Peterson |first3=T. C. |last4=Ruedy |first4=R. A. |last5=Stott |first5=P. A. |last6=Parker |first6=D. E. |last7=Good |first7=S. A. |last8=Titchner |first8=H. A. |last9=Willett |first9=K. M. |display-authors=4 |title=How do we know the world has warmed? |at=S26-S27 |date= 2010 |editor-first1=D. S. |editor-last1=Arndt |editor-first2=M. O. |editor-last2=Baringer |editor-first3=M. R. |editor-last3=Johnson |journal= Bulletin of the American Meteorological Society |department=Special supplement: State of the Climate in 2009 |volume=91 |issue=7 |doi=10.1175/BAMS-91-7-StateoftheClimate }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 15|2017}} |chapter=Chapter 15: Potential Surprises: Compound Extremes and Tipping Elements |last1=Kopp |first1=R. E. |last2=Hayhoe |first2=K. |last3=Easterling |first3=D. R. |last4=Hall |first4=T. |last5=Horton |first5=R. |first6=K. E. |last6=Kunkel |first7=A. N. |last7=LeGrande |display-authors=4 |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/15/ |year=2017 |title=In {{harvnb|USGCRP|2017}} |pages=1–470 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820172529/https://science2017.globalchange.gov/chapter/15/ |archive-date=20 August 2018 |url-status=live }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 9|2017}} |chapter=Chapter 9: Extreme Storms |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |year=2017 |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/9/ |first1=J. P. |last1=Kossin |first2=T. |last2=Hall |first3=T. |last3=Knutson |first4=K. E. |last4=Kunkel |first5=R. J. |last5=Trapp |first6=D. E. |last6=Waliser |first7=M. F. |last7=Wehner |pages=1–470 }} * {{Cite book |chapter=Appendix C: Detection and attribution methodologies overview. |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/appendix-c/ |last=Knutson |first=T. |year=2017 |pages=1–470 }} * {{Cite journal |last1=Kreidenweis |first1=Ulrich |last2=Humpenöder |first2=Florian |last3=Stevanović |first3=Miodrag |last4=Bodirsky |first4=Benjamin Leon |last5=Kriegler |first5=Elmar |last6=Lotze-Campen |first6=Hermann |last7=Popp |first7=Alexander |display-authors=4 |date=July 2016 |title=Afforestation to mitigate climate change: impacts on food prices under consideration of albedo effects |url=https://doi.org/10.1088/1748-9326/11/8/085001 |journal=Environmental Research Letters |volume=11 |issue=8 |page=085001 |doi=10.1088/1748-9326/11/8/085001 |bibcode=2016ERL....11h5001K |s2cid=8779827 |issn=1748-9326 }} * {{Cite journal |title=The Aluminum Smelting Process |year=2014 |pmc=4131936 |last1=Kvande|first1=H. |journal=Journal of Occupational and Environmental Medicine|volume=56|issue=5 Suppl|pages=S2–S4|doi=10.1097/JOM.0000000000000154|pmid=24806722 }} * {{Cite journal |last=Lapenis |first=Andrei G. |journal=Eos |title=Arrhenius and the Intergovernmental Panel on Climate Change |year=1998|doi=10.1029/98EO00206 |volume=79 |issue=23 |page=271 |bibcode=1998EOSTr..79..271L }} * {{Cite journal |last1=Levermann|first=Anders |last2=Clark|first2=Peter U. |last3=Marzeion|first3=Ben |last4=Milne|first4=Glenn A. |display-authors=4 |last5=Pollard|first5=David |last6=Radic|first6=Valentina |last7=Robinson|first7=Alexander |date=2013 |title=The multimillennial sea-level commitment of global warming |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=110|issue=34|pages=13745–13750|doi=10.1073/pnas.1219414110|pmid=23858443|pmc=3752235|bibcode=2013PNAS..11013745L|issn=0027-8424|doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Lenoir|first1=Jonathan |last2=Bertrand|first2=Romain |last3=Comte|first3=Lise |last4=Bourgeaud|first4=Luana |last5=Hattab|first5=Tarek |last6=Murienne|first6=Jérôme |last7=Grenouillet|first7=Gaël |display-authors=4 |title=Species better track climate warming in the oceans than on land |url=https://www.nature.com/articles/s41559-020-1198-2 |year=2020 |journal=Nature Ecology & Evolution|volume=4|issue=8|pages=1044–1059|doi=10.1038/s41559-020-1198-2|pmid=32451428 |s2cid=218879068 |issn=2397-334X}} * {{Cite journal |last1=Liepert |first=Beate G. |last2=Previdi |first2=Michael |year=2009 |title=Do Models and Observations Disagree on the Rainfall Response to Global Warming? |journal=Journal of Climate |volume=22 |issue=11 |pages=3156–3166 |bibcode=2009JCli...22.3156L |doi=10.1175/2008JCLI2472.1 |url=https://zenodo.org/record/896855 }} * {{Cite journal |last1=Liverman |first1=Diana M. |title=Conventions of climate change: constructions of danger and the dispossession of the atmosphere |journal=Journal of Historical Geography |date=2009 |volume=35 |issue=2 |pages=279–296 |doi=10.1016/j.jhg.2008.08.008 }} * {{cite journal |ref={{harvid|Loeb et al.|2021}} |last1=Loeb |first1=Norman G. |last2=Johnson |first2=Gregory C. |last3=Thorsen |first3=Tyler J. |last4=Lyman |first4=John M. |last5=Rose |first5=Fred G. |last6=Kato |first6=Seiji |title=Satellite and Ocean Data Reveal Marked Increase in Earth's Heating Rate |journal=Geophysical Research Letters |publisher=American Geophysical Union (AGU) |volume=48 |issue=13 |at=e2021GL093047 |year=2021 |issn=0094-8276 |doi=10.1029/2021gl093047 |doi-access=free |bibcode=2021GeoRL..4893047L |s2cid=236233508}} * {{Cite journal |last1=Mach|first1=Katharine J.|last2=Kraan|first2=Caroline M. |last3=Adger|first3=W. Neil|last4=Buhaug|first4=Halvard |display-authors=4 |last5=Burke|first5=Marshall|last6=Fearon|first6=James D. |last7=Field|first7=Christopher B.|last8=Hendrix|first8=Cullen S. |last9=Maystadt|first9=Jean-Francois|last10=O'Loughlin|first10=John |last11=Roessler|first11=Philip |date=2019 |title=Climate as a risk factor for armed conflict |url=https://www.nature.com/articles/s41586-019-1300-6 |journal=Nature|volume=571|issue=7764|pages=193–197|doi=10.1038/s41586-019-1300-6|pmid=31189956|bibcode=2019Natur.571..193M|s2cid=186207310|issn=1476-4687}} * {{Cite journal |last1=Matthews |first=H. Damon |last2=Gillett|first2=Nathan P. |last3=Stott|first3=Peter A. |last4=Zickfeld|first4=Kirsten |s2cid=4423773 |date=2009 |title=The proportionality of global warming to cumulative carbon emissions |journal=Nature |volume=459|issue=7248|pages=829–832|doi=10.1038/nature08047|pmid=19516338 |bibcode=2009Natur.459..829M |issn=1476-4687}} * {{Cite journal |last=Matthews |first=Tom |year=2018 |title=Humid heat and climate change |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0309133318776490 |journal=Progress in Physical Geography: Earth and Environment |volume=42 |issue=3 |pages=391–405 |doi=10.1177/0309133318776490|s2cid=134820599 }} * {{Cite journal |last=McNeill|first=V. Faye |date=2017 |title=Atmospheric Aerosols: Clouds, Chemistry, and Climate |journal=Annual Review of Chemical and Biomolecular Engineering |volume=8|issue=1|pages=427–444|doi=10.1146/annurev-chembioeng-060816-101538|pmid=28415861 |issn=1947-5438}} * {{Cite journal |last1=Melillo |first=J. M. |last2=Frey |first2=S. D. |last3=DeAngelis |first3=K. M.|author-link3=Kristen DeAngelis |last4=Werner |first4=W. J. |last5=Bernard |first5=M. J. |last6=Bowles |first6=F. P. |last7=Pold |first7=G. |last8=Knorr |first8=M. A. |last9=Grandy |first9=A. S. |year=2017 |display-authors=4 |title=Long-term pattern and magnitude of soil carbon feedback to the climate system in a warming world |journal=Science |volume=358 |issue=6359 |pages=101–105 |bibcode=2017Sci...358..101M |doi=10.1126/science.aan2874 |pmid=28983050 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Mercure |first=J.-F. |last2=Pollitt |first2=H. |last3=Viñuales |first3=J. E. |last4=Edwards |first4=N. R. |display-authors=4 |last5=Holden |first5=P. B. |last6=Chewpreecha|first6=U. |last7=Salas|first7=P. |last8=Sognnaes|first8=I. |last9=Lam|first9=A. |last10=Knobloch|first10=F. |s2cid=89799744 |date=2018 |title=Macroeconomic impact of stranded fossil fuel assets |journal=Nature Climate Change |volume=8|issue=7|pages=588–593|doi=10.1038/s41558-018-0182-1|bibcode=2018NatCC...8..588M |issn=1758-6798|url=http://oro.open.ac.uk/55387/1/mercure_StrandedAssets_v16_with_Methods.pdf }} * {{Cite journal |last1=Mitchum |first1=G. T. |last2=Masters |first2=D. |last3=Hamlington|first3=B. D. |last4=Fasullo |first4=J. T. |last5=Beckley |first5=B. D. |last6=Nerem |first6=R. S. |display-authors=4 |date=2018 |title=Climate-change–driven accelerated sea-level rise detected in the altimeter era |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=115 |issue=9 |pages=2022–2025 |doi=10.1073/pnas.1717312115|issn=0027-8424|pmid=29440401 |pmc=5834701 |bibcode=2018PNAS..115.2022N |doi-access=free }} * {{Cite journal |author=((National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine)) |title=Negative Emissions Technologies and Reliable Sequestration: A Research Agenda |publisher=The National Academies Press |isbn=978-0-309-48455-8 |doi=10.17226/25259 |url=https://nap.nationalacademies.org/catalog/25259/negative-emissions-technologies-and-reliable-sequestration-a-research-agenda |location=Washington, D.C. |year=2019 }} * {{cite book |ref=none |author=National Research Council |title=America's Climate Choices |publisher=The National Academies Press |isbn=978-0-309-14585-5 |location=Washington, D.C. |year=2011 |chapter=Causes and Consequences of Climate Change |chapter-url=https://www.nap.edu/read/12781/chapter/4 |access-date=28 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721185851/http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=12781&page=15 |archive-date=21 July 2015 |url-status=live |doi=10.17226/12781 }} * {{Cite journal |last1=Neukom |first1=Raphael |last2=Steiger |first2=Nathan |last3=Gómez-Navarro|first3=Juan José |last4=Wang |first4=Jianghao |last5=Werner |first5=Johannes P. |s2cid=198494930 |display-authors=4 |date=2019a |title=No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era |journal=Nature |volume=571|issue=7766|pages=550–554|doi=10.1038/s41586-019-1401-2|pmid=31341300 |issn=1476-4687 |bibcode=2019Natur.571..550N |url=https://boris.unibe.ch/132301/7/333323_4_merged_1557735881.pdf }} * {{Cite journal |last1=Neukom |first1=Raphael |last2=Barboza |first2=Luis A. |last3=Erb |first3=Michael P. |last4=Shi|first4=Feng |display-authors=4 |last5=Emile-Geay|first5=Julien |last6=Evans|first6=Michael N. |last7=Franke|first7=Jörg |last8=Kaufman|first8=Darrell S. |last9=Lücke|first9=Lucie |last10=Rehfeld|first10=Kira |last11=Schurer|first11=Andrew |date=2019b |title=Consistent multidecadal variability in global temperature reconstructions and simulations over the Common Era |journal=Nature Geoscience |volume=12|issue=8|pages=643–649|doi=10.1038/s41561-019-0400-0|pmid=31372180 |pmc=6675609 |bibcode=2019NatGe..12..643P |issn=1752-0908}} * {{Cite journal |last1=O'Neill |first1=Saffron J. |last2=Boykoff|first2=Max |date=2010 |title=Climate denier, skeptic, or contrarian? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=107|issue=39|pages=E151|doi=10.1073/pnas.1010507107|issn=0027-8424|pmc=2947866|pmid=20807754|bibcode=2010PNAS..107E.151O |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Poloczanska |first1=Elvira S. |last2=Brown |first2=Christopher J. |last3=Sydeman |first3=William J. |last4=Kiessling |first4=Wolfgang |last5=Schoeman |first5=David |display-authors=4 |date=2013 |title=Global imprint of climate change on marine life |journal=Nature Climate Change |volume=3|issue=10|pages=919–925|doi=10.1038/nclimate1958|issn=1758-6798 |bibcode=2013NatCC...3..919P |url=https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:318633/UQ318633_peer_review.pdf }} * {{Cite journal |title=Recent Climate Observations Compared to Projections |date=2007 |last1=Rahmstorf |first1=Stefan |last2=Cazenave |first2=Anny |last3=Church |first3=John A. |last4=Hansen |first4=James E. |author-link2=Anny Cazenave |author-link1=Stefan Rahmstorf |author-link3=John A. Church |last5=Keeling |first5=Ralph F. |author-link5=Ralph Keeling |last6=Parker |first6=David E. |author-link6=David Parker (climatologist) |last7=Somerville |first7=Richard C. J. |s2cid=34008905 |author-link7=Richard Somerville |display-authors=4 |journal=Science |volume=316 |issue=5825 |page=709 |bibcode=2007Sci...316..709R |doi=10.1126/science.1136843 |pmid=17272686 |url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/Publications/Nature/rahmstorf_etal_science_2007.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906115332/http://pik-potsdam.de/~stefan/Publications/Nature/rahmstorf_etal_science_2007.pdf |archive-date=6 September 2018 |url-status=live }} * {{Cite journal |last1=Ramanathan |first1=V. |last2=Carmichael |first2=G. |year=2008 |title=Global and Regional Climate Changes due to Black Carbon |url=https://www.researchgate.net/publication/32034622 |journal=Nature Geoscience |volume=1 |issue=4 |pages=221–227 |bibcode=2008NatGe...1..221R |doi=10.1038/ngeo156 }} * {{Cite journal |last1=Randel |first1=William J. |last2=Shine |first2=Keith P. |author-link2=Keith Shine |last3=Austin |first3=John |last4=Barnett |first4=John |last5=Claud |first5=Chantal |last6=Gillett |first6=Nathan P. |last7=Keckhut |first7=Philippe |last8=Langematz |first8=Ulrike |last9=Lin |first9=Roger |display-authors=4 |title=An update of observed stratospheric temperature trends |year=2009 |journal= Journal of Geophysical Research |volume=114 |issue=D2 |page=D02107 |doi=10.1029/2008JD010421 |bibcode=2009JGRD..114.2107R |doi-access=free |id= HAL 00355600 }} * {{Cite journal |last1= Rauner |first1=Sebastian |last2=Bauer |first2=Nico |last3=Dirnaichner |first3=Alois |last4=Van Dingenen|first4=Rita |last5=Mutel |first5=Chris |last6=Luderer |first6=Gunnar |s2cid=214619069 |year=2020 |title=Coal-exit health and environmental damage reductions outweigh economic impacts |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-0728-x |journal=Nature Climate Change |volume=10 |issue=4 |pages=308–312 |doi=10.1038/s41558-020-0728-x |bibcode=2020NatCC..10..308R |issn=1758-6798 }} * {{Cite journal |last1=Rogelj|first=Joeri |last2=Forster|first2=Piers M. |last3=Kriegler|first3=Elmar |last4=Smith|first4=Christopher J. |last5=Séférian|first5=Roland |s2cid=197542084 |display-authors=4 |date=2019 |title=Estimating and tracking the remaining carbon budget for stringent climate targets |journal=Nature|volume=571|issue=7765|pages=335–342|doi=10.1038/s41586-019-1368-z|pmid=31316194 |bibcode=2019Natur.571..335R |issn=1476-4687|doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Rogelj |first1=Joeri |last2=Meinshausen |first2=Malte |last3=Schaeffer |first3=Michiel |last4=Knutti |first4=Reto |last5=Riahi |first5=Keywan |title=Impact of short-lived non-CO2 mitigation on carbon budgets for stabilizing global warming |year=2015 |journal=Environmental Research Letters |volume=10 |issue=7 |pages=1–10 |doi=10.1088/1748-9326/10/7/075001 |bibcode=2015ERL....10g5001R |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Ruseva|first1=Tatyana |last2=Hedrick|first2=Jamie |last3=Marland|first3=Gregg |last4=Tovar|first4=Henning |last5=Sabou|first5=Carina |last6=Besombes|first6=Elia |display-authors = 4 |date=2020 |title=Rethinking standards of permanence for terrestrial and coastal carbon: implications for governance and sustainability |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734352030083X |journal=Current Opinion in Environmental Sustainability|volume=45|pages=69–77|doi=10.1016/j.cosust.2020.09.009|bibcode=2020COES...45...69R |s2cid=229069907 |issn=1877-3435}} * {{Cite journal |last1=Samset |first=B. H. |last2=Sand |first2=M. |last3=Smith |first3=C. J. |last4=Bauer |first4=S. E. |last5=Forster |first5=P. M. |last6=Fuglestvedt|first6=J. S. |last7=Osprey|first7=S. |last8=Schleussner|first8=C.-F. |display-authors=4 |date=2018 |title=Climate Impacts From a Removal of Anthropogenic Aerosol Emissions |journal=Geophysical Research Letters |volume=45|issue=2|pages=1020–1029 |doi=10.1002/2017GL076079|pmid=32801404 |pmc=7427631 |issn=1944-8007|bibcode=2018GeoRL..45.1020S |url=http://eprints.whiterose.ac.uk/126653/7/Samset_et_al-2018-Geophysical_Research_Letters.pdf }} * {{Cite journal |last1=Sand |first1=M. |last2=Berntsen |first2=T. K. |last3=von Salzen |first3=K. |last4=Flanner |first4= M. G. |last5=Langner |first5=J. |last6=Victor |first6=D. G. |title=Response of Arctic temperature to changes in emissions of short-lived climate forcers |display-authors=4 |date=2015 |journal=Nature |volume=6 |issue=3 |pages=286–289 |doi=10.1038/nclimate2880 }} * {{Cite journal |last1=Schmidt |first=Gavin A. |last2=Ruedy |first2=Reto A. |last3=Miller |first3=Ron L. |last4=Lacis |first4=Andy A. |s2cid=28195537 |date=2010 |title=Attribution of the present-day total greenhouse effect |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |issn=2156-2202 |volume=115|issue=D20|pages=D20106 |doi=10.1029/2010JD014287|bibcode=2010JGRD..11520106S |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Schmidt |first1=Gavin A. |last2=Shindell |first2=Drew T. |last3=Tsigaridis |first3=Kostas |journal=Nature Geoscience |title=Reconciling warming trends |volume=7 |issue=3 |pages=158–160 |date=2014 |doi=10.1038/ngeo2105 |url=https://www.researchgate.net/publication/263025265 |bibcode=2014NatGe...7..158S |hdl=2060/20150000726 |hdl-access=free }} * {{Cite journal |last1=Serdeczny |first=Olivia |last2=Adams |first2=Sophie |last3=Baarsch |first3=Florent |last4=Coumou |first4=Dim |display-authors=4 |date=2016 |last5=Robinson |first5=Alexander |last6=Hare |first6=William |last7=Schaeffer |first7=Michiel |last8=Perrette |first8=Mahé |last9=Reinhardt |first9=Julia |s2cid=3900505 |title=Climate change impacts in Sub-Saharan Africa: from physical changes to their social repercussions |url=https://climateanalytics.org/media/ssa_final_published.pdf |journal=Regional Environmental Change |volume=17 |issue=6 |pages=1585–1600 |doi=10.1007/s10113-015-0910-2 |issn=1436-378X }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220718055456/https://climateanalytics.org/media/ssa_final_published.pdf |date=2022-07-18 }} * {{Cite journal |last1=Sutton |first1=Rowan T. |last2=Dong |first2=Buwen |last3=Gregory |first3=Jonathan M. |date=2007 |title=Land/sea warming ratio in response to climate change: IPCC AR4 model results and comparison with observations |journal=Geophysical Research Letters |volume=34 |issue=2 |page=L02701 |bibcode=2007GeoRL..3402701S |doi=10.1029/2006GL028164 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Smale |first1=Dan A. |last2=Wernberg |first2=Thomas |last3=Oliver |first3=Eric C. J. |last4=Thomsen |first4=Mads |last5=Harvey |first5=Ben P. |s2cid=91471054 |date=2019 |title=Marine heatwaves threaten global biodiversity and the provision of ecosystem services |journal=Nature Climate Change |volume=9|issue=4|pages=306–312|doi=10.1038/s41558-019-0412-1|issn=1758-6798 |bibcode=2019NatCC...9..306S |url=http://pure.aber.ac.uk/ws/files/29181264/Smale_et_al_2019_NCC_pre_print.pdf }} * {{Cite journal |last1=Smith |first1=Joel B. |last2=Schneider |first2=Stephen H. |last3=Oppenheimer |first3=Michael |last4=Yohe |first4=Gary W. |last5=Hare |first5=William |last6=Mastrandrea |first6=Michael D. |last7=Patwardhan |first7=Anand |last8=Burton |first8=Ian |last9=Corfee-Morlot|first9=Jan |display-authors=4 |year=2009 |title=Assessing dangerous climate change through an update of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) 'reasons for concern' |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=106 |issue=11 |pages=4133–4137 |bibcode=2009PNAS..106.4133S |doi=10.1073/pnas.0812355106 |pmc=2648893 |pmid=19251662 |first10=Chris H. D.|last10=Magadza |first11=Hans-Martin|last11=Füssel |first12=A. Barrie |last12=Pittock |first13=Atiq |last13=Rahman |first14=Avelino |last14=Suarez |first15=Jean-Pascal |last15=van Ypersele |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1 = Smith |first1 = N. |last2 = Leiserowitz |first2 = A. |date = 2013 |title = The role of emotion in global warming policy support and opposition. |journal = Risk Analysis |volume = 34 |issue = 5 |pages = 937–948 |doi = 10.1111/risa.12140 |pmid = 24219420 |url = https://europepmc.org/backend/ptpmcrender.fcgi?accid=PMC4298023&blobtype=pdf |pmc = 4298023 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221124104756/https://europepmc.org/backend/ptpmcrender.fcgi?accid=PMC4298023&blobtype=pdf |date=2022-11-24 }} * {{Cite journal |last1=Springmann |first=M. |last2=Mason-D'Croz |first2=D. |last3=Robinson |first3=S. |last4=Garnett |first4=T. |last5=Godfray |first5=H. |last6=Gollin |first6=D. |last7=Rayner |first7=M. |last8=Ballon |first8=P. |last9=Scarborough. |first9=P. |display-authors=4 |year=2016 |title=Global and regional health effects of future food production under climate change: a modelling study |journal=Lancet |volume=387 |issue=10031 |pages=1937–1946 |doi=10.1016/S0140-6736(15)01156-3 |pmid=26947322 |s2cid=41851492 |url=https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2815%2901156-3 }} * {{Cite journal |last1=Stroeve |first1=J. |last2=Holland |first2=Marika M. |last3=Meier |first3=Walt |last4=Scambos |first4=Ted |last5=Serreze |first5=Mark |display-authors=4 |title=Arctic sea ice decline: Faster than forecast |year=2007 |journal=Geophysical Research Letters |volume=34 |issue=9 |page=L09501 |doi=10.1029/2007GL029703 |bibcode=2007GeoRL..3409501S |doi-access=free }} * {{Cite journal |title=Disentangling greenhouse warming and aerosol cooling to reveal Earth's climate sensitivity |last1=Storelvmo |first1=T. |last2=Phillips |first2=P. C. B. |last3=Lohmann |first3=U. |last4=Leirvik |first4=T. |last5=Wild |first5=M. |date=2016 |journal=Nature Geoscience |volume=9|issue=4|pages=286–289 |doi=10.1038/ngeo2670|issn=1752-0908|bibcode=2016NatGe...9..286S |url=https://eprints.soton.ac.uk/410581/1/ClimSens_012116_nofigs2.pdf }} * {{Cite journal |last1=Turetsky |first=Merritt R. |last2=Abbott |first2=Benjamin W. |last3=Jones |first3=Miriam C. |last4=Anthony |first4=Katey Walter |last5=Koven |first5=Charles |last6=Kuhry |first6=Peter |last7=Lawrence |first7=David M. |last8=Gibson |first8=Carolyn |last9=Sannel |first9=A. Britta K. |display-authors=4 |date=2019 |title=Permafrost collapse is accelerating carbon release |journal=Nature|volume=569 |issue=7754 |pages=32–34 |bibcode=2019Natur.569...32T |doi=10.1038/d41586-019-01313-4 |pmid=31040419 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Turner |first1=Monica G.|last2=Calder|first2=W. John|last3=Cumming|first3=Graeme S.|last4=Hughes|first4=Terry P. |last5=Jentsch|first5=Anke|last6=LaDeau|first6=Shannon L.|last7=Lenton|first7=Timothy M.|last8=Shuman|first8=Bryan N.|last9=Turetsky|first9=Merritt R.|last10=Ratajczak|first10=Zak|last11=Williams|first11=John W. |display-authors=4 |date=2020 |title=Climate change, ecosystems and abrupt change: science priorities |url= |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B|volume=375|issue=1794|doi=10.1098/rstb.2019.0105|pmc=7017767|pmid=31983326}} * {{Cite journal |last=Twomey |first=S. |date=1977 |title=The Influence of Pollution on the Shortwave Albedo of Clouds |journal=J. Atmos. Sci. |volume=34 |issue=7 |pages=1149–1152 |bibcode=1977JAtS...34.1149T |doi=10.1175/1520-0469(1977)034<1149:TIOPOT>2.0.CO;2 |issn=1520-0469 |doi-access=free }} * {{Cite journal |last=Tyndall |first=John |author-link=John Tyndall |title=On the Absorption and Radiation of Heat by Gases and Vapours, and on the Physical Connection of Radiation, Absorption, and Conduction |journal=Philosophical Magazine |series=4 |date=1861 |volume=22 |pages=169–194, 273–285 |url-status=live |url=http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/151/1.full.pdf+html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326122934/http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/151/1.full.pdf+html |archive-date=26 March 2016 }} * {{Cite journal |last=Urban |first=Mark C. |date=2015 |title=Accelerating extinction risk from climate change |journal=Science|volume=348|issue=6234|pages=571–573|doi=10.1126/science.aaa4984|issn=0036-8075|pmid=25931559|bibcode=2015Sci...348..571U |doi-access=free}} * {{Cite book |author=USGCRP |year=2009 |title=Global Climate Change Impacts in the United States |editor-last1=Karl |editor1-first=T. R. |editor-last2=Melillo |editor2-first=J. |editor-last3=Peterson |editor3-first=T. |editor-last4=Hassol |editor4-first=S. J. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-14407-0 |url=http://www.globalchange.gov/publications/reports/scientific-assessments/us-impacts |access-date=17 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406060050/http://www.globalchange.gov/publications/reports/scientific-assessments/us-impacts |archive-date=6 April 2010 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100406060050/http://www.globalchange.gov/publications/reports/scientific-assessments/us-impacts |date=2010-04-06 }} * {{Cite book |author = USGCRP |year = 2017 |title = Climate Science Special Report: Fourth National Climate Assessment, Volume I |url = https://science2017.globalchange.gov/ |editor-last1 = Wuebbles |editor1-first = D. J. |editor-last2 = Fahey |editor2-first = D. W. |editor-last3 = Hibbard |editor3-first = K. A. |editor-last4 = Dokken |editor4-first = D. J. |editor-last5 = Stewart |editor5-first = B. C. |editor-last6 = Maycock |editor6-first = T. K. |display-editors = 4 |location = Washington, D.C. |publisher = U.S. Global Change Research Program |doi = 10.7930/J0J964J6 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171103181658/https://science2017.globalchange.gov/ |date=2017-11-03 }} * {{Cite journal |last1=Vandyck |first=T. |last2=Keramidas |first2=K. |last3=Kitous |first3=A. |last4=Spadaro |first4=J. |last5=Van DIngenen |first5=R. |last6=Holland |first6=M. |last7=Saveyn |first7=B. |display-authors=4 |date=2018 |title=Air quality co-benefits for human health and agriculture counterbalance costs to meet Paris Agreement pledges |journal=Nature Communications |volume=9 |issue=4939 |page=4939 |doi=10.1038/s41467-018-06885-9 |pmid=30467311 |pmc=6250710 |bibcode=2018NatCo...9.4939V |url=}} * {{Cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 1|2017}} |year=2017 |chapter=Chapter 1: Our Globally Changing Climate |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch1_Our_Globally_Changing_Climate.pdf |first1=D. J. |last1=Wuebbles |first2=D. R. |last2=Easterling |first3=K. |last3=Hayhoe |first4=T. |last4=Knutson |first5=R. E. |last5=Kopp |first6=J. P. |last6=Kossin |first7=K. E. |last7=Kunkel |last9=A. N. |last8=LeGran-de |first10=C. |last10=Mears |first11=W. V. |last11=Sweet |first12=P. C. |last12=Taylor |first13=R. S. |last13=Vose |first14=M. F. |last14=Wehne |display-authors=4 }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Climate Science Supplement|2014}} |chapter=Appendix 3: Climate Science Supplement |last1=Walsh |first1=John |last2=Wuebbles |first2=Donald |last3=Hayhoe |first3=Katherine |last4=Kossin |first4=Kossin |last5=Kunkel |first5=Kenneth |last6=Stephens |first6=Graeme |display-authors=4 |chapter-url=http://s3.amazonaws.com/nca2014/low/NCA3_Full_Report_Appendix_3_Climate_Science_Supplement_LowRes.pdf?download=1 |year=2014 |work=US National Climate Assessment |title=Climate Change Impacts in the United States: The Third National Climate Assessment }} * {{Cite journal |last1=Wang |first=Bin |last2=Shugart |first2=Herman H. |last3=Lerdau |first3=Manuel T. |date=2017 |title=Sensitivity of global greenhouse gas budgets to tropospheric ozone pollution mediated by the biosphere |journal=Environmental Research Letters |volume=12|issue=8|page=084001 |doi=10.1088/1748-9326/aa7885|issn=1748-9326 |bibcode=2017ERL....12h4001W |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Watts |first1=Nick |last2=Adger |first2=W Neil |last3=Agnolucci |first3=Paolo |last4=Blackstock |first4=Jason |last5=Byass |first5=Peter |last6=Cai |first6=Wenjia |last7=Chaytor |first7=Sarah |last8=Colbourn |first8=Tim |last9=Collins |first9=Mat |date=2015 |title=Health and climate change: policy responses to protect public health |url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2815%2960854-6/fulltext|url-status=live |journal=The Lancet |volume=386|issue=10006|pages=1861–1914|doi=10.1016/S0140-6736(15)60854-6|pmid=26111439 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407184359/http://thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2815%2960854-6/fulltext |archive-date=7 April 2017 |last10=Cooper |first10=Adam |last11=Cox |first11=Peter M |last12=Depledge |first12=Joanna |last13=Drummond |first13=Paul |last14=Ekins |first14=Paul |last15=Galaz |first15=Victor |last16=Grace|first16=Delia|last17=Graham|first17=Hilary|last18=Grubb|first18=Michael|last19=Haines |first19=Andy|last20=Hamilton|first20=Ian|last21=Hunter|first21=Alasdair|last22=Jiang|first22=Xujia |last23=Li|first23=Moxuan|last24=Kelman|first24=Ilan|last25=Liang|first25=Lu|last26=Lott|first26=Melissa |last27=Lowe|first27=Robert|last28=Luo|first28=Yong|last29=Mace|first29=Georgina|last30=Maslin|first30=Mark |last31=Nilsson|first31=Maria|last32=Oreszczyn|first32=Tadj|last33=Pye|first33=Steve|last34=Quinn |first34=Tara|last35=Svensdotter|first35=My|last36=Venevsky|first36=Sergey|last37=Warner|first37=Koko |last38=Xu|first38=Bing|last39=Yang|first39=Jun|last40=Yin|first40=Yongyuan|last41=Yu|first41=Chaoqing |last42=Zhang|first42=Qiang|last43=Gong|first43=Peng|last44=Montgomery|first44=Hugh|last45=Costello |first45=Anthony |s2cid=205979317 |display-authors=4 |hdl=10871/20783 |hdl-access=free}} * {{Cite journal |last1=Watts |first1=Nick |last2=Amann |first2=Markus |last3=Arnell |first3=Nigel |last4=Ayeb-Karlsson|first4=Sonja |display-authors=4 |last5=Belesova |first5=Kristine |last6=Boykoff |first6=Maxwell |last7=Byass |first7=Peter |last8=Cai |first8=Wenjia |last9=Campbell-Lendrum|first9=Diarmid |last10=Capstick|first10=Stuart |last11=Chambers|first11=Jonathan |s2cid=207976337 |date=2019 |title=The 2019 report of The Lancet Countdown on health and climate change: ensuring that the health of a child born today is not defined by a changing climate |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(19)32596-6/abstract |journal=The Lancet|volume=394|issue=10211|pages=1836–1878|doi=10.1016/S0140-6736(19)32596-6|issn=0140-6736|pmid=31733928}} * {{Cite journal |last=Weart |first=Spencer |title=Rise of interdisciplinary research on climate |year=2013 |volume=110 |pages=3657–3664 |number=Supplement 1 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.1107482109 |pmid=22778431 |pmc=3586608 |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Wild |first=M. |last2=Gilgen |first2=Hans |last3=Roesch |first3=Andreas |last4=Ohmura |first4=Atsumu |last5=Long |first5=Charles |s2cid=13124021 |display-authors=4 |year=2005 |title=From Dimming to Brightening: Decadal Changes in Solar Radiation at Earth's Surface |journal=Science |volume=308 |issue=5723 |doi=10.1126/science.1103215 |pages=847–850 |pmid=15879214 |bibcode=2005Sci...308..847W }} * {{Cite journal |last1=Williams |first1=Richard G |last2=Ceppi |first2=Paulo |last3=Katavouta |first3=Anna |title=Controls of the transient climate response to emissions by physical feedbacks, heat uptake and carbon cycling |year=2020 |journal=Environmental Research Letters |volume=15 |issue=9 |pages=0940c1 |doi=10.1088/1748-9326/ab97c9 |bibcode=2020ERL....15i40c1W |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Wolff |first1=Eric W. |last2=Shepherd |first2=John G. |last3=Shuckburgh |first3=Emily |last4=Watson |first4=Andrew J. |title=Feedbacks on climate in the Earth system: introduction |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |pmid=26438277 |pmc=4608041 |doi=10.1098/rsta.2014.0428 |date=2015 |volume=373 |issue=2054 |page=20140428|bibcode=2015RSPTA.37340428W }} * {{Cite journal |last1=Zeng |first=Ning |last2=Yoon |first2=Jinho |s2cid=1708267 |title=Expansion of the world's deserts due to vegetation-albedo feedback under global warming |date=2009 |journal= Geophysical Research Letters |volume=36 |issue=17 |page=L17401 |bibcode=2009GeoRL..3617401Z|doi=10.1029/2009GL039699|issn=1944-8007 }} * {{Cite journal |last1=Zhang |first1=Jinlun |last2=Lindsay |first2=Ron |last3=Steele |first3=Mike |last4=Schweiger |first4=Axel |s2cid=9387303 |date=2008 |title=What drove the dramatic arctic sea ice retreat during summer 2007? |journal=Geophysical Research Letters |volume=35 |issue=11 |pages=1–5 |doi=10.1029/2008gl034005 |bibcode=2008GeoRL..3511505Z |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Zhao |first=C. |last2=Liu |first2=B. |last3=Piao |first3=S. |last4=Wang |first4=X. |last5=Lobell |first5=D. |last6=Huang |first6=Y. |last7=Huang |first7=M. |last8=Yao |first8=Y. |display-authors=2 |date=2017 |title=Temperature increase reduces global yields of major crops in four independent estimates |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=35 |pages=9326–9331 |doi=10.1073/pnas.1701762114 |pmid=28811375 |pmc=5584412 |bibcode=2017PNAS..114.9326Z |doi-access=free}} {{Div col end}} ==== Libroj, informoj kaj juraj dokumentoj ==== {{Div col|cols = 2}} * {{cite web |ref={{harvid|G8+5 Academies|2009}} |title=G8+5 Academies' joint statement: Climate change and the transformation of energy technologies for a low carbon future |date=Majo 2009 |publisher=The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine |author1=Academia Brasileira de Ciéncias (Brazil) |author2=Royal Society of Canada |author3=Chinese Academy of Sciences |author4=Académie des Sciences (France) |author5=Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina (Germany) |author6=Indian National Science Academy |author7=Accademia Nazionale dei Lincei (Italy) |author8=Science Council of Japan, Academia Mexicana de Ciencias |author9=Academia Mexicana de Ciencias (Mexico) |author10=Russian Academy of Sciences |author11=Academy of Science of South Africa |author12=Royal Society (United Kingdom) |author13=National Academy of Sciences (United States of America) |url=http://www.nationalacademies.org/includes/G8+5energy-climate09.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215171429/http://www.nationalacademies.org/includes/G8+5energy-climate09.pdf |archive-date=15a de Februaro 2010 |url-status=dead |access-date=5a de Majo 2010 }} * {{Cite book |first1=David |last1=Archer |author-link= |first2=Raymond |last2=Pierrehumbert |author-link2=Raymond Pierrehumbert |title=The Warming Papers: The Scientific Foundation for the Climate Change Forecast |url=https://books.google.com/books?id=sPY9HOfnuS0C&pg=PT10|date=2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-68733-8 }} * {{cite journal |ref={{harvid|International Institute for Sustainable Development|2019}} |url=https://www.iisd.org/sites/default/files/publications/fossil-fuel-clean-energy-subsidy-swap.pdf |title=Fossil Fuel to Clean Energy Subsidy Swaps |last1=Bridle |first1=Richard |last2=Sharma |first2=Shruti |last3=Mostafa |first3=Mostafa |last4=Geddes |first4=Anna |date=Junio 2019 }} * {{Cite web |title=The Paris Agreement: Summary. Climate Focus Client Brief on the Paris Agreement III |author=Climate Focus |date=December 2015 |access-date=12a de Aprilo 2019 |url=https://climatefocus.com/sites/default/files/20151228%20COP%2021%20briefing%20FIN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005005832/https://climatefocus.com/sites/default/files/20151228%20COP%2021%20briefing%20FIN.pdf |archive-date=5 October 2018 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181005005832/https://climatefocus.com/sites/default/files/20151228%20COP%2021%20briefing%20FIN.pdf |date=2018-10-05 }} * {{Cite book |last1=Clark |first1=P. U. |last2=Weaver |first2=A. J. |last3=Brook |first3=E. |last4=Cook |first4=E. R. |last5=Delworth |first5=T. L. |last6=Steffen |first6=K. |chapter=Executive Summary |title=In: Abrupt Climate Change. A Report by the U.S. Climate Change Science Program and the Subcommittee on Global Change Research |display-authors=4 |chapter-url=http://www.climatescience.gov/Library/sap/sap3-4/final-report/default.htm |date=December 2008 |publisher=U.S. Geological Survey |location=Reston, VA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130504113820/http://www.climatescience.gov/Library/sap/sap3-4/final-report/default.htm |archive-date=4a de Majo 2013 }} * {{cite journal |ref={{harvid|UN Human Development Report|2020}} |author =Conceição |display-authors=etal | year =2020 | title =Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene | url =http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf | publisher =[[United Nations Development Programme]] | access-date =9a de Januaro 2021 }} * {{cite journal |last1=DeFries |first1=Ruth |author-link1=Ruth DeFries |last2=Edenhofer |first2=Ottmar |last3=Halliday |first3=Alex |last4=Heal |first4=Geoffrey |display-authors=etal |date=September 2019 |title=The missing economic risks in assessments of climate change impacts |publisher=Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment, London School of Economics and Political Science |url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2019/09/The-missing-economic-risks-in-assessments-of-climate-change-impacts-2.pdf }} * Dessler, Andrew E. kaj Edward A. Parson, eld. ''The science and politics of global climate change: A guide to the debate'' (Cambridge University Press, 2019). * {{Cite web |title=The climate regime from The Hague to Marrakech: Saving or sinking the Kyoto Protocol? |last=Dessai |first=Suraje |date=2001 |work=Tyndall Centre Working Paper 12 |publisher=Tyndall Centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610013556/http://www.tyndall.ac.uk/sites/default/files/wp12.pdf |archive-date=10 June 2012 |url-status=dead |url=http://www.tyndall.ac.uk/sites/default/files/wp12.pdf |access-date=5a de Majo 2010 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120610013556/http://www.tyndall.ac.uk/sites/default/files/wp12.pdf |date=2012-06-10 }} * {{Cite book |last1=Dunlap |first1=Riley E. |last2=McCright |first2=Aaron M. |editor-last1=Dryzek |editor-first1=John S. |editor-first2=Richard B. |editor-last2=Norgaard |editor-first3=David |editor-last3=Schlosberg |title=The Oxford Handbook of Climate Change and Society |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=144–160 |chapter=Chapter 10: Organized climate change denial |isbn=978-0-19-956660-0}} * {{Cite book |last1=Dunlap |first1=Riley E. |last2=McCright |first2=Aaron M. |editor-last1=Dunlap |editor-first1=Riley E. |editor-first2=Robert J. |editor-last2=Brulle |title=Climate Change and Society: Sociological Perspectives |publisher=Oxford University Press |date=2015 |pages=300–332 |chapter=Chapter 10: Challenging Climate Change: The Denial Countermovement |isbn=978-0199356119}} * {{cite journal |ref={{harvid|European Commission, 28 November|2018}} |title=In-depth analysis accompanying the Commission Communication COM(2018) 773: A Clean Planet for all – A European strategic long-term vision for a prosperous, modern, competitive and climate neutral economy |author=European Commission |date=28a de Novembro 2018 |location=Brussels |url=https://ec.europa.eu/clima/sites/clima/files/docs/pages/com_2018_733_analysis_in_support_en_0.pdf |page=188 }} * {{cite journal | last=Flavell | first=Alex | title=IOM outlook on migration, environment and climate change | publisher=[[International Organization for Migration]] (IOM) | publication-place=Geneva, Switzerland | year=2014 | url = https://publications.iom.int/system/files/pdf/mecc_outlook.pdf | isbn=978-92-9068-703-0 | oclc=913058074}} * {{Cite book |title=The Callendar Effect: the life and work of Guy Stewart Callendar (1898–1964) |year=2007 |last=Fleming |first=James Rodger |publisher=American Meteorological Society |location=Boston |isbn=978-1-878220-76-9 }} * {{cite journal |ref={{harvid|UNDP|2021}} |title= Peoples' Climate Vote |last1 = Flynn |first1=C. |last2 = Yamasumi |first2=E. |last3 = Fisher |first3=S. |last4 = Snow |first4=D. |last5 = Grant |first5=Z. |last6 = Kirby |first6=M. |last7 = Browning |first7=P. |last8 = Rommerskirchen |first8=M. |last9 = Russell |first9=I. |display-authors= 4 |publisher= UNDP and University of Oxford |date= Januaro 2021 |url= https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/publications/UNDP-Oxford-Peoples-Climate-Vote-Results.pdf | access-date=5a de Aŭgusto 2021 }} * {{cite journal |author=Global Methane Initiative |title=Global Methane Emissions and Mitigation Opportunities |url=https://www.globalmethane.org/documents/gmi-mitigation-factsheet.pdf |date=2020 |publisher=Global Methane Initiative }} * {{Cite book |title=Shock Waves : Managing the Impacts of Climate Change on Poverty. Climate Change and Development |date=2016 |isbn=978-1-4648-0674-2 |doi=10.1596/978-1-4648-0673-5 |last1=Hallegatte |first1=Stephane |last2=Bangalore |first2=Mook |last3=Bonzanigo |first3=Laura |last4=Fay |first4=Marianne |last5=Kane |first5=Tamaro |last6=Narloch |first6=Ulf |last7=Rozenberg |first7=Julie |last8=Treguer |first8=David |last9=Vogt-Schilb |first9=Adrien |display-authors=4 |location=Washington, D.C. |publisher=World Bank |hdl=10986/22787 |url=https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/22787/9781464806735.pdf?sequence=13&isAllowed=y }} * {{Cite book |title=Climate Change: Observed Impacts on Planet Earth |last=Haywood |first=Jim |year=2016 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-444-63524-2 |editor-last=Letcher |editor-first=Trevor M. |chapter=Chapter 27 – Atmospheric Aerosols and Their Role in Climate Change }} * {{Cite journal |ref={{harvid|IEA|2020b}} | author= IEA | date= December 2020 | title= Energy Efficiency 2020 |chapter=COVID-19 and energy efficiency |chapter-url= https://www.iea.org/reports/energy-efficiency-2020/covid-19-and-energy-efficiency#abstract | location= Paris, France | access-date=6a de Aprilo 2021 }} * {{Cite journal | author= IEA | date= Oktobro 2021 | title= Net Zero By 2050: A Roadmap for the Global Energy Sector | url= https://iea.blob.core.windows.net/assets/deebef5d-0c34-4539-9d0c-10b13d840027/NetZeroby2050-ARoadmapfortheGlobalEnergySector_CORR.pdf | location= Paris, France | access-date=4a de Aprilo 2022 }} * {{Cite book |title=Macroeconomic and Financial Policies for Climate Change Mitigation: A Review of the Literature |url=https://www.elibrary.imf.org/doc/IMF001/28337-9781513511955/28337-9781513511955/Other_formats/Source_PDF/28337-9781513512938.pdf |isbn=978-1-5135-1195-5 |last1=Krogstrup |first1=Signe |last2=Oman |first2=William |series=IMF working papers |date=4 September 2019 |doi=10.5089/9781513511955.001 |s2cid=203245445 |issn=1018-5941 }} * {{cite journal |ref={{harvid|Yale|2021}} |title= International Public Opinion on Climate Change |last1 = Leiserowitz |first1=A. |last2 = Carman |first2=J. |last3 = Buttermore |first3=N. |last4 = Wang |first4=X. |last5 = Rosenthal |first5=S. |last6 = Marlon |first6=J. |last7 = Mulcahy |first7=K. |display-authors= 4 |publisher= Yale Program on Climate Change Communication and Facebook Data for Good |year= 2021 |location= New Haven, CT |url= https://climatecommunication.yale.edu/wp-content/uploads/2021/06/international-climate-opinion-february-2021d.pdf | access-date=5a de Aŭgusto 2021 }} * {{Cite book|title=Future Energy: Improved, Sustainable and Clean Options for our Planet |edition=Third |publisher=[[Elsevier]] |year=2020|isbn=978-0-08-102886-5 |editor-last=Letcher|editor-first=Trevor M.}} * {{Cite book |last1=Meinshausen |first=Malte |chapter=Implications of the Developed Scenarios for Climate Change |date=2019 |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for {{GdC|+1.5}} and {{GdC|+2}} |pages=459–469 |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2_12 |doi-access=free |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid=133868222 |url=https://apo.org.au/node/235336 }} * {{cite journal |ref={{harvid|ICCT|2019}} |first1=J. |last1=Miller |first2=L. |last2=Du |first3=D. |last3=Kodjak |title=Impacts of World-Class Vehicle Efficiency and Emissions Regulations in Select G20 Countries |url=https://theicct.org/sites/default/files/publications/ICCT_G20-briefing-paper_Jan2017_vF.pdf |publisher=The International Council on Clean Transportation |location=Washington, D.C. |year=2017 }} * {{Cite book |title=Copenhagen 2009: Failure or final wake-up call for our leaders? EV 49 |last=Müller |first=Benito |date=February 2010 |publisher= Oxford Institute for Energy Studies |isbn=978-1-907555-04-6 |page=i |url=https://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2011/03/EV49-Copenhagen2009Failureorfinalwake-upcallforourleaders-BenitoMuller-2010.pdf |access-date=18 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710081944/https://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2011/03/EV49-Copenhagen2009Failureorfinalwake-upcallforourleaders-BenitoMuller-2010.pdf |archive-date=10a de Julio 2017|url-status=live }} * {{Cite journal |title=Understanding and responding to climate change: Highlights of National Academies Reports, 2008 edition |author=National Academies |year=2008 |publisher=National Academy of Sciences |url=http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/booklets/climate_change_2008_final.pdf |access-date=9 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011182257/http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/booklets/climate_change_2008_final.pdf |archive-date=11a de Oktobro 2017 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171011182257/http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/booklets/climate_change_2008_final.pdf |date=2017-10-11 }} * {{cite journal |author=National Research Council |year=2012 |title=Climate Change: Evidence, Impacts, and Choices |publisher=National Academy of Sciences |location=Washington, D.C. |url=http://nas-sites.org/americasclimatechoices/files/2012/06/19014_cvtx_R1.pdf |access-date=9 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130220184517/http://nas-sites.org/americasclimatechoices/files/2012/06/19014_cvtx_R1.pdf |archive-date=20 February 2013 |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130220184517/http://nas-sites.org/americasclimatechoices/files/2012/06/19014_cvtx_R1.pdf |date=2013-02-20 }} * {{Cite book |last1=Newell |first1=Peter |title=Climate for Change: Non-State Actors and the Global Politics of the Greenhouse |date=14 December 2006 |access-date=30 July 2018 |publisher=Cambridge University Press |url=https://books.google.com/books?id=ing21MGmh5UC |isbn=978-0-521-02123-4 }} * {{cite web |ref={{harvid|NOAA|2017}} |author=NOAA |url=https://tidesandcurrents.noaa.gov/publications/techrpt83_Global_and_Regional_SLR_Scenarios_for_the_US_final.pdf |title=January 2017 analysis from NOAA: Global and Regional Sea Level Rise Scenarios for the United States |access-date=7 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171218140625/https://tidesandcurrents.noaa.gov/publications/techrpt83_Global_and_Regional_SLR_Scenarios_for_the_US_final.pdf |archive-date=18 December 2017 |url-status=live }} * {{Cite book |last1=Olivier |first1=J. G. J. |last2=Peters |first2=J. A. H. W. |year=2019 |title=Trends in global CO2 and total greenhouse gas emissions |publisher=PBL Netherlands Environmental Assessment Agency |url=https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2020-trends-in-global-co2-and-total-greenhouse-gas-emissions-2019-report_4068.pdf |place=The Hague }} * {{Cite book |chapter=The scientific consensus on climate change: How do we know we're not wrong? |last1=Oreskes |first1=Naomi |author1-link= |title=Climate Change: What It Means for Us, Our Children, and Our Grandchildren |editor-last1=DiMento |editor-first1=Joseph F. C. |editor-last2=Doughman |editor-first2=Pamela M. |publisher=The MIT Press |year=2007 |isbn=978-0-262-54193-0 }} * {{Cite book |title=Merchants of Doubt: How a Handful of Scientists Obscured the Truth on Issues from Tobacco Smoke to Global Warming |date=2010 |last1=Oreskes |first1=Naomi |first2=Erik |last2=Conway |publisher=Bloomsbury Press |edition=first |isbn=978-1-59691-610-4 }} * {{Cite journal | ref= {{harvid|Pew|2015}} | author= Pew Research Center | date=November 2015 | title= Global Concern about Climate Change, Broad Support for Limiting Emissions | url= https://www.pewresearch.org/global/wp-content/uploads/sites/2/2015/11/Pew-Research-Center-Climate-Change-Report-FINAL-November-5-2015.pdf | access-date=5a de Aŭgusto 2021 }} * {{Cite book |author=REN21 |year=2020 |title=Renewables 2020 Global Status Report |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/gsr_2020_full_report_en.pdf |location=Paris |publisher=REN21 Secretariat |isbn=978-3-948393-00-7 }} * {{Cite book |date=13a de Aprilo 2005 |author=Royal Society |title=Economic Affairs – Written Evidence |series=The Economics of Climate Change, the Second Report of the 2005–2006 session, produced by the UK Parliament House of Lords Economics Affairs Select Committee |url=https://publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldeconaf/12/12we24.htm |publisher=UK Parliament |access-date=9a de Julio 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113084025/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldeconaf/12/12we24.htm |archive-date=13a de Novembro 2011 |url-status=live }} * {{Cite book |title=Global trends in climate change litigation: 2019 snapshot |last1=Setzer |first1=Joana |last2=Byrnes |first2=Rebecca |date=July 2019 |publisher=the Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment and the Centre for Climate Change Economics and Policy |url=http://www.lse.ac.uk/GranthamInstitute/wp-content/uploads/2019/07/GRI_Global-trends-in-climate-change-litigation-2019-snapshot.pdf |location=London }} * {{cite journal |ref={{harvid|NREL|2017}} |last1 = Steinberg |first1=D. |last2 = Bielen |first2=D. |last3 = Eichman |first3=J. |last4 = Eurek |first4=K. |last5 = Logan |first5=J. |last6 = Mai |first6=T. |last7 = McMillan |first7=C. |last8 = Parker |first8=A. |display-authors= 2 |title= Electrification & Decarbonization: Exploring U.S. Energy Use and Greenhouse Gas Emissions in Scenarios with Widespread Electrification and Power Sector Decarbonization |publisher= National Renewable Energy Laboratory |date= Julio 2017 |location=Golden, Colorado |url= https://www.nrel.gov/docs/fy17osti/68214.pdf }} * {{cite book |ref={{harvid|Teske, ed.|2019}} |chapter=Executive Summary |date=2019 |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for {{GdC|+1.5}} and {{GdC|+2}} |pages=xiii–xxxv |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2 |doi-access=free |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid=198078901 |chapter-url=https://link.springer.com/content/pdf/bfm%3A978-3-030-05843-2%2F1.pdf |url=https://apo.org.au/node/235336 }} * {{Cite book |last1=Teske |first1=Sven |last2=Pregger |first2=Thomas |last3=Naegler|first3=Tobias |last4=Simon |first4=Sonja |last5=Pagenkopf |first5=Johannes |last6=Vvan den Adel |first6=Bent |last7=Deniz |first7= Özcan |display-authors= 4 |chapter= Energy Scenario Results |date=2019 |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for {{GdC|+1.5}} and {{GdC|+2}} |pages=175–402 |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2_8 |doi-access=free |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid= |url=https://apo.org.au/node/235336 }} * {{Cite book |last1=Teske |first1=Sven |chapter= Trajectories for a Just Transition of the Fossil Fuel Industry |date=2019 |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for {{GdC|+1.5}} and {{GdC|+2}} |pages=403–411 |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2_9 |doi-access=free |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid=133961910 |url=https://apo.org.au/node/235336 }} * {{cite journal |author=UN FAO |year=2016 |title=Global Forest Resources Assessment 2015. How are the world's forests changing? |url=http://www.fao.org/3/a-i4793e.pdf#page=11 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn=978-92-5-109283-5 |access-date=1 December 2019 }} * {{Cite book |author=United Nations Environment Programme |year=2019 |title=Emissions Gap Report 2019 |url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/30797/EGR2019.pdf?sequence=1&isAllowed=y |location=Nairobi |isbn=978-92-807-3766-0 }} * {{Cite book |author=United Nations Environment Programme |year=2021 |title=Emissions Gap Report 2021 |url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/36991/EGR21_ESEN.pdf |location=Nairobi |isbn=978-92-807-3890-2 }} * {{Cite book|author = UNEP |year= 2018|title=The Adaptation Gap Report 2018|location=Nairobi, Kenya|url =https://www.unenvironment.org/resources/adaptation-gap-report|isbn=978-92-807-3728-8|publisher = United Nations Environment Programme (UNEP)}} * {{Cite journal |year =1992 |author=UNFCCC |author-link=UNFCCC |title=United Nations Framework Convention on Climate Change |url=https://unfccc.int/files/essential_background/background_publications_htmlpdf/application/pdf/conveng.pdf }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|Kyoto Protocol|1997}} |date =1997 |author=UNFCCC |title=Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change |publisher=United Nations |url=https://unfccc.int/resource/docs/convkp/kpeng.html }} <!-- ## --> <!-- Example: Decision 2/CP.15 in {{harvnb|UNFCCC: Copenhagen|2009|loc=}} --> <!-- Cite by paragraph, as page numbering is variable. --> * {{cite journal |ref={{harvid|UNFCCC: Copenhagen|2009}} |date =30a de Marto 2010 |author=UNFCCC |chapter=Decision 2/CP.15: Copenhagen Accord |title=Report of the Conference of the Parties on its fifteenth session, held in Copenhagen from 7 to 19&nbsp;December&nbsp;2009 |id =FCCC/CP/2009/11/Add.1 |publisher=United Nations Framework Convention on Climate Change |chapter-url=http://unfccc.int/documentation/documents/advanced_search/items/3594.php?rec=j&priref=600005735#beg |access-date=17 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100430005322/https://unfccc.int/documentation/documents/advanced_search/items/3594.php?rec=j&priref=600005735#beg |archive-date=30a de Aprilo 2010 |url-status=live }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|Paris Agreement|2015}} |date =2015 |author=UNFCCC |title=Paris Agreement |publisher=United Nations Framework Convention on Climate Change |url=https://unfccc.int/files/essential_background/convention/application/pdf/english_paris_agreement.pdf }} <!-- ## --> * {{cite journal |ref={{harvid|UN NDC Synthesis Report|2021}} | author = UNFCCC | date = 26a de Februaro 2021 | title = Nationally determined contributions under the Paris Agreement Synthesis report by the secretariat | url = https://unfccc.int/sites/default/files/resource/cma2021_02E.pdf | publisher = [[United Nations Framework Convention on Climate Change]] }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|UNHCR|2011}} |title=Climate Change and the Risk of Statelessness: The Situation of Low-lying Island States |last=Park |first=Susin |date=Majo 2011 |publisher=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/4df9cb0c9.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502223251/http://www.unhcr.org/4df9cb0c9.pdf |archive-date=2 May 2013|url-status=live|access-date=13a de Aprilo 2012 }} * {{cite journal |author=United States Environmental Protection Agency |year=2016 |title=Methane and Black Carbon Impacts on the Arctic: Communicating the Science |url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-change-science/methane-and-black-carbon-impacts-arctic-communicating-science_.html |access-date=27 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906225344/https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-change-science/methane-and-black-carbon-impacts-arctic-communicating-science_.html |archive-date=6a de Septembro 2017 |url-status=live }} * {{Cite journal |last1=Van Oldenborgh |first1=Geert-Jan |last2=Philip |first2=Sjoukje |last3=Kew |first3=Sarah |last4=Vautard |first4=Robert |display-authors=etal |date=2019 |website=Semantic Scholar |s2cid=199454488 |title=Human contribution to the record-breaking June 2019 heat wave in France }} * {{Cite book |ref=none |last=Weart |first=Spencer |date=Oktobro 2008 |title=The Discovery of Global Warming |edition=2nd |location=Cambridge, MA |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-03189-0 |url=http://history.aip.org/climate/reviews.htm |access-date=16 June 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118000413/http://history.aip.org/climate/reviews.htm |archive-date=18a de Novembro 2016}} * {{Cite book |ref=none |last=Weart |first=Spencer |date=Februaro 2019 |title=The Discovery of Global Warming |edition=online |url=http://history.aip.org/climate/index.htm |access-date=19a de Junio 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618075616/http://history.aip.org/climate/index.htm |archive-date=18a de Junio 2020 |author-link=}} ** {{citation|ref={{harvid|Weart "The Carbon Dioxide Greenhouse Effect"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last =Weart |first=Spencer |date =Januaro 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Carbon Dioxide Greenhouse Effect |chapter-url=http://history.aip.org/climate/co2.htm |access-date=19a de Junio 2020 |publisher=American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191800/http://history.aip.org/climate/co2.htm |archive-date=11a de Novembro 2016 |url-status=live }} ** {{citation|ref=none |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last =Weart |first=Spencer |date =Januaro 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Public and Climate Change |chapter-url=http://history.aip.org/climate/public.htm |access-date=19a de Junio 2020 |publisher =American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191711/http://history.aip.org/climate/public.htm |archive-date=11a de Novembro 2016 |url-status=live }} *** {{citation|ref={{harvid|Weart "Suspicions of a Human-Caused Greenhouse (1956–1969)"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last =Weart |first=Spencer |date =Januaro 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Public and Climate Change: Suspicions of a Human-Caused Greenhouse (1956–1969) |chapter-url=http://history.aip.org/climate/public.htm#S2 |access-date=19a de Junio 2020 |publisher =American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191711/http://history.aip.org/climate/public.htm#S2 |archive-date=11a de Novembro 2016 |url-status=live }} ** {{citation|ref={{harvid|Weart "The Public and Climate Change (since 1980)"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last1=Weart |first1=Spencer |date =Januaro 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global warming |chapter=The Public and Climate Change (cont.&nbsp;– since 1980) |chapter-url=https://history.aip.org/climate/public2.htm |access-date=19a de Junio 2020 |publisher =American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191659/http://history.aip.org/climate/public2.htm |archive-date=11a de Novembro 2016 |url-status=live }} *** {{citation|ref={{harvid|Weart "The Public and Climate Change: The Summer of 1988"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |first=Spencer |last=Weart |date =Januaro 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Public and Climate Change: The Summer of 1988 |chapter-url=http://history.aip.org/climate/public2.htm#S1988 |access-date=19a de Junio 2020 |publisher=American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191659/http://history.aip.org/climate/public2.htm#S1988 |archive-date=11a de Novembro 2016 |url-status=live }} * {{cite journal |ref={{harvid|World Bank, June|2019}} |title=State and Trends of Carbon Pricing 2019 |url=http://documents.worldbank.org/curated/en/191801559846379845/pdf/State-and-Trends-of-Carbon-Pricing-2019.pdf |date=June 2019 |publisher=World Bank |location=Washington, D.C. |doi=10.1596/978-1-4648-1435-8 |hdl=10986/29687 |isbn=978-1-4648-1435-8 |hdl-access=free }} * {{cite journal |ref={{harvid|WHO|2014}} |author=[[World Health Organization]] |year=2014 |title=Quantitative risk assessment of the effects of climate change on selected causes of death, 2030s and 2050s |location=Geneva, Switzerland |isbn=978-92-4-150769-1 |url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/134014/9789241507691_eng.pdf }} * {{Cite journal |ref={{harvid|WHO|2016}} | author= World Health Organization | year= 2016 | title=Ambient air pollution: a global assessment of exposure and burden of disease | location= Geneva, Switzerland | isbn = 978-92-4-1511353 | url= https://apps.who.int/iris/rest/bitstreams/1061179/retrieve }} * {{cite book |ref={{harvid|WHO|2018}} |author=World Health Organization |title=COP24 Special Report Health and Climate Change |url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/276405/9789241514972-eng.pdf?ua=1 |year=2018 |location=Geneva |isbn=978-92-4-151497-2 }} * {{cite book |ref={{harvid|WMO|2021}} |author=[[Monda Organizaĵo pri Meteologio]] |title=WMO Statement on the State of the Global Climate in 2020 |url=https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=10618 |year=2021 |location=Geneva |series=WMO-No. 1264 |isbn=978-92-63-11264-4 }} * {{cite book |ref={{harvid|World Resources Institute, December|2019}} |author=[[World Resources Institute]] |date=December 2019 |title=Creating a Sustainable Food Future: A Menu of Solutions to Feed Nearly 10 Billion People by 2050 |location=Washington, D.C. |url=https://files.wri.org/d8/s3fs-public/wrr-food-full-report.pdf |isbn=978-1-56973-953-2 }} {{Div col end}} ==== Neteknikaj fontoj ==== {{Div col|cols = 2}} * ''[[Associated Press]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Associated Press, 22 September|2015}} |url=https://www.apstylebook.com/blog_posts/4 |title=An addition to AP Stylebook entry on global warming |last=Colford |first=Paul |date=22a de Septembro 2015 |website=AP Style Blog |access-date=6a de Novembro 2019}} * ''[[BBC]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|BBC, 1a de Majo|2019}} |date=1 May 2019 |title=UK Parliament declares climate change emergency |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-48126677 |access-date=30a de Junio 2019 }} ** {{cite web |ref={{harvid|BBC Science Focus Magazine, 3a de Februaro|2020}} |last=Rigby |first=Sara |date=3a de Februaro 2020 |title=Climate change: should we change the terminology? |website=BBC Science Focus Magazine |url=https://www.sciencefocus.com/news/climate-change-should-we-change-the-terminology/ |access-date=24a de Marto 2020}} * ''Bulletin of the Atomic Scientists'' ** {{cite news |last1=Stover |first1=Dawn |title=The global warming 'hiatus' |url=https://thebulletin.org/2014/09/the-global-warming-hiatus/ |work=Bulletin of the Atomic Scientists |date=23a de Septembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711032006/https://thebulletin.org/2014/09/the-global-warming-hiatus/ |archive-date=11a de Julio 2020 |url-status=live }} * ''Carbon Brief'' ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 4a Jan|2017}} |date=4a de Januaro 2017 |last=Yeo |first=Sophie |title=Clean energy: The challenge of achieving a 'just transition' for workers |website=Carbon Brief |url=https://www.carbonbrief.org/clean-energy-the-challenge-of-achieving-a-just-transition-for-workers |access-date=18a de Majo 2020 }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 15a de Januaro|2018}} |date=15a de Januaro 2018 |last1=McSweeney |first1=Robert M. |last2=Hausfather |first2=Zeke |title= Q&A: How do climate models work? |website=Carbon Brief |url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-do-climate-models-work |access-date=2a de Marto 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305004530/https://www.carbonbrief.org/qa-how-do-climate-models-work |archive-date=5a de Marto 2019 |url-status=live }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 19a de Aprilo|2018}} |date =19a de Aprilo 2018 |last1=Hausfather |first1=Zeke |title=Explainer: How 'Shared Socioeconomic Pathways' explore future climate change |website=Carbon Brief |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-how-shared-socioeconomic-pathways-explore-future-climate-change |access-date=20a de Julio 2019 }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 8 October|2018}} |date=8a de Oktobro 2018 |last1=Hausfather |first1=Zeke |title=Analysis: Why the IPCC 1.5C report expanded the carbon budget |url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-the-ipcc-1-5c-report-expanded-the-carbon-budget |access-date=28a de Julio 2020|website=Carbon Brief}} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 7a de Januaro|2020}} |url=https://www.carbonbrief.org/media-reaction-australias-bushfires-and-climate-change |title=Media reaction: Australia's bushfires and climate change |last1=Dunne |first1=Daisy |last2=Gabbatiss |first2=Josh |last3=Mcsweeny |first3=Robert |date=7a de Januaro 2020 |website=Carbon Brief|access-date=11a de Januaro 2020}} * ''[[Nacia Oceana kaj Atmosfera Administracio|Climate.gov]]'' ** {{Cite web |ref={{harvid|Climate.gov, 23a de Junio|2022}} |last= Lindsey |first= Rebecca |title= Climate Change: Atmospheric Carbon Dioxide |website= Climate.gov |url= https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-atmospheric-carbon-dioxide |date= 23a de Junio 2022 |access-date=7a de Majo 2023 |url-status=live }} * ''[[Deutsche Welle]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|Deutsche Welle, 22 June|2019}} |last1=Ruiz |first1=Irene Banos |title=Climate Action: Can We Change the Climate From the Grassroots Up? |url=https://www.ecowatch.com/climate-action-grassroots-2638915946.html |access-date=23a de Junio 2019 |agency=Deutsche Welle |publisher=Ecowatch |date=22a de Junio 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190623124154/https://www.ecowatch.com/climate-action-grassroots-2638915946.html |archive-date=23a de Junio 2019 |url-status=live }} * ''[[EPA]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|EPA|2016}} |title=Myths vs. Facts: Denial of Petitions for Reconsideration of the Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases under Section 202(a) of the Clean Air Act |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |date=25a de Aŭgusto 2016 |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/myths-vs-facts-denial-petitions-reconsideration-endangerment-and-cause-or-contribute |access-date=7a de Aŭgusto 2017}} ** {{cite web |ref={{harvid|EPA|2019}} |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |title=Global Greenhouse Gas Emissions Data |author=US EPA |date=13a de Septembro 2019 |access-date=8a de Aŭgusto 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218125157/https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |archive-date=18a de Februaro 2020|url-status=live}} ** {{cite web |ref={{harvid|EPA|2020}} |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/overview-greenhouse-gases |title=Overview of Greenhouse Gases |author=US EPA |date=15a de Septembro 2020 |access-date=15a de Septembro 2020 }} * ''EUobserver'' ** {{cite web |ref={{harvid|EUobserver, 20 December|2009}} |date=20a de Decembro 2009 |title=Copenhagen failure 'disappointing', 'shameful' |website=euobserver.com |access-date=12a de Aprilo 2019 |url=https://euobserver.com/environment/29181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412092312/https://euobserver.com/environment/29181 |archive-date=12a de Aprilo 2019 |url-status=live}} * ''[[Eŭropa Parlamento]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|European Parliament, February|2020}} |date=Februaro 2020 |first=M. |last=Ciucci |title=Renewable Energy |website=European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/70/renewable-energy |access-date=3a de Junio 2020}} * ''[[The Guardian]]''<!-- |issn=0261-3077 - not needed, nor location. The parameters for harvid should match the first two parameters used in harvnb for the short-cite in the text. --> ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 26 January|2015}} |last1=Nuccitelli |first1=Dana |date=26a de Januaro 2015 |title=Climate change could impact the poor much more than previously thought |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/climate-consensus-97-per-cent/2015/jan/26/climate-change-could-impact-poor-much-more-than-previously-thought |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228200446/https://www.theguardian.com/environment/climate-consensus-97-per-cent/2015/jan/26/climate-change-could-impact-poor-much-more-than-previously-thought |archive-date=28a de Decembro 2016 |url-status=live }} ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 19 March|2019}} |last=Carrington |first=Damian |date=19a de Marto 2019 |title=School climate strikes: 1.4 million people took part, say campaigners |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/mar/19/school-climate-strikes-more-than-1-million-took-part-say-campaigners-greta-thunberg |access-date=12a de Aprilo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320122303/https://www.theguardian.com/environment/2019/mar/19/school-climate-strikes-more-than-1-million-took-part-say-campaigners-greta-thunberg |archive-date=20a de Marto 2019|url-status=live }} ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 28 November|2019}} |url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/28/eu-parliament-declares-climate-emergency |title='Our house is on fire': EU parliament declares climate emergency |last=Rankin |first=Jennifer |date=28a de Novembro 2019 |work=The Guardian |access-date=28a de Novembro 2019 |issn=0261-3077}} ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 19 February|2020}} |last= Watts |first=Jonathan |date= 19a de Februaro 2020 |title=Oil and gas firms 'have had far worse climate impact than thought' |url=https://www.theguardian.com/environment/2020/feb/19/oil-gas-industry-far-worse-climate-impact-than-thought-fossil-fuels-methane |newspaper=The Guardian }} ** {{cite web |ref={{harvid|The Guardian, 6 April|2020}} |last=Carrington |first=Damian |date=6a de Aprilo 2020 |title=New renewable energy capacity hit record levels in 2019 |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/06/new-renewable-energy-capacity-hit-record-levels-in-2019 |access-date=25a de Majo 2020 }} ** {{cite web |ref={{harvid|The Guardian, 28 October|2020}} |date=28a de Oktobro 2020 |last=McCurry |first=Justin |title=South Korea vows to go carbon neutral by 2050 to fight climate emergency |url=http://www.theguardian.com/world/2020/oct/28/south-korea-vows-to-go-carbon-neutral-by-2050-to-fight-climate-emergency |access-date=6a de Decembro 2020 |work=The Guardian}} * ''[[Internacia Energia Agentejo]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|IEA – Projected Costs of Generating Electricity 2020}} |title= Projected Costs of Generating Electricity 2020 |website=IEA |url= https://www.iea.org/reports/projected-costs-of-generating-electricity-2020 |access-date=4a de Aprilo 2022 }} * ''[[NASA]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|NASA, 28 May|2013}} |year=2013 |title=Arctic amplification |publisher=NASA |url=https://climate.nasa.gov/news/927/arctic-amplification |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731054007/https://climate.nasa.gov/news/927/arctic-amplification/ |archive-date=31a de Julio 2018 |url-status=live }} ** {{cite news |ref={{harvid|NASA, 12 September|2018}} |date=12a de Septembro 2018 |last=Carlowicz |first=Michael |publisher=NASA's Earth Observatory |title=Watery heatwave cooks the Gulf of Maine |url=https://climate.nasa.gov/news/2798/watery-heatwave-cooks-the-gulf-of-maine/ }} ** {{cite web |ref={{harvid|NASA, 5 December|2008}} |date=5a de Decembro 2008 |last=Conway |first=Erik M. |author-link=Erik M. Conway |title=What's in a Name? Global Warming vs. Climate Change |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/topics/earth/features/climate_by_any_other_name.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809221926/http://www.nasa.gov/topics/earth/features/climate_by_any_other_name.html |archive-date=9a de Aŭgusto 2010 }} ** {{cite web |ref={{harvid|NASA, 16 June|2011}} |date=16a de Junio 2011 |last1=Riebeek |first1=H. |title=The Carbon Cycle: Feature Articles: Effects of Changing the Carbon Cycle |url=http://www.earthobservatory.nasa.gov/Features/CarbonCycle/page5.php |publisher=Earth Observatory, part of the EOS Project Science Office located at NASA Goddard Space Flight Center |access-date=4a de Februaro 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206043139/http://earthobservatory.nasa.gov/Features/CarbonCycle/page5.php |archive-date=6a de Februaro 2013 |url-status=live }} ** {{Cite web |date=Januaro 2016 |last1=Shaftel |first1=Holly |title=What's in a name? Weather, global warming and climate change |website=NASA Climate Change: Vital Signs of the Planet |url=https://climate.nasa.gov/resources/global-warming |access-date=12a de Oktobro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928145703/https://climate.nasa.gov/resources/global-warming/ |archive-date=28a de Septembro 2018 |url-status=dead }} ** {{cite web |ref={{harvid|NASA, 7 July|2020}} |date=7 July 2020 |editor-last=Shaftel |editor-first=Holly |editor2-last=Jackson |editor2-first=Randal |editor3-last=Callery |editor3-first=Susan |editor4-last=Bailey |editor4-first=Daniel |title=Overview: Weather, Global Warming and Climate Change |url=https://climate.nasa.gov/resources/global-warming-vs-climate-change |access-date=14 July 2020 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet }} * ''National Conference of State Legislators'' ** {{cite web |ref={{harvid|National Conference of State Legislators, 17 April|2020}} |date=17a de Aprilo 2020 |title=State Renewable Portfolio Standards and Goals |website=National Conference of State Legislators |url=https://www.ncsl.org/research/energy/renewable-portfolio-standards.aspx |access-date=3a de Junio 2020 }} * ''[[National Geographic]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|National Geographic, 13 August|2019}} |last=Welch |first=Craig |url=https://www.nationalgeographic.com/environment/2019/08/arctic-permafrost-is-thawing-it-could-speed-up-climate-change-feature/ |title=Arctic permafrost is thawing fast. That affects us all. |date=13a de Aŭgusto 2019 |website=National Geographic |access-date=25a de Aŭgusto 2019 }} * ''National Science Digital Library'' ** {{Cite web |first=James R. |last=Fleming |title=Climate Change and Anthropogenic Greenhouse Warming: A Selection of Key Articles, 1824–1995, with Interpretive Essays |website=National Science Digital Library Project Archive PALE:ClassicArticles |date=17a de Marto 2008 |url=http://nsdl.library.cornell.edu/websites/wiki/index.php/PALE_ClassicArticles/GlobalWarming.html |access-date=7a de Oktobro 2019 }} * ''Natural Resources Defense Council'' ** {{cite web |ref={{harvid|Natural Resources Defense Council, 29 September|2017}} |date=29a de Septembro 2017 |title=What Is the Clean Power Plan? |website=Natural Resources Defense Council |url=https://www.nrdc.org/stories/how-clean-power-plan-works-and-why-it-matters |access-date=3a de Aŭgusto 2020 }} * ''[[Nature (gazeto)|Nature]]'' ** {{Cite journal |last=Crucifix |first=Michel |date=2016 |title=Earth's narrow escape from a big freeze |journal=Nature |volume=529|issue=7585 |pages=162–163|issn=1476-4687 |doi=10.1038/529162a |pmid=26762453 |doi-access=free}} * ''[[The New York Times]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|The New York Times, 25 May|2015}} |title =Paris Can't Be Another Copenhagen |work =The New York Times |last =Rudd |first =Kevin |date =25a de Majo 2015 |access-date =26a de Majo 2015 |url =https://www.nytimes.com/2015/05/26/opinion/kevin-rudd-paris-cant-be-another-copenhagen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203110636/https://www.nytimes.com/2015/05/26/opinion/kevin-rudd-paris-cant-be-another-copenhagen.html |archive-date=3a de Februaro 2018 |url-status =live }} * ''[[NOAA]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|NOAA, 10 July|2011}} |date=10a de Julio 2011 |author=NOAA |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/polar-opposites-arctic-and-antarctic |title=Polar Opposites: the Arctic and Antarctic |access-date=20a de Februaro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190222152103/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/polar-opposites-arctic-and-antarctic |archive-date=22a de Februaro 2019 |url-status=live }} ** {{Cite web |first=Amara |last=Huddleston |title=Happy 200th birthday to Eunice Foote, hidden climate science pioneer |website=NOAA Climate.gov |date=17a de Julio 2019 |url=https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer |access-date=8a de Oktobro 2019 }} * ''[[Our World in Data]]'' ** {{Cite journal |date=15a de Januaro 2018 |last1=Ritchie |first1=Hannah |last2=Roser |first2=Max |title=Land Use |journal=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/land-use |access-date=1a de Decembro 2019 }} ** {{Cite web |date=18a de Septembro 2020 |ref={{harvid|Our World in Data, 18 September|2020}} |last1=Ritchie |first1=Hannah |title=Sector by sector: where do global greenhouse gas emissions come from? |website=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/ghg-emissions-by-sector |access-date=28a de Oktobro 2020 }} ** {{cite web |ref={{harvid|Our World in Data-Why did renewables become so cheap so fast?}} |date=2022 |last1=Roser |first1=Max |title=Why did renewables become so cheap so fast? |website=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/cheap-renewables-growth |access-date=4a de Aprilo 2022 }} * ''[[Pew Research Center]]'' ** {{cite web | ref= {{harvid|Pew|2020}} | author= Pew Research Center | date=16a de Oktobro 2020 | title= Many globally are as concerned about climate change as about the spread of infectious diseases | url= https://www.pewresearch.org/fact-tank/2020/10/16/many-globally-are-as-concerned-about-climate-change-as-about-the-spread-of-infectious-diseases/ | access-date=19a de Aŭgusto 2021 }} * ''Politico'' ** {{cite web |ref={{harvid|Politico, 11 December|2019}} |url=https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ |title=Europe's Green Deal plan unveiled |last1=Tamma |first1=Paola |last2=Schaart |first2=Eline |date=11a de Decembro 2019 |website=Politico |access-date=29a de Decembro 2019 |last3=Gurzu |first3=Anca}} * ''Salon,com'' ** {{cite news |ref={{harvid|Salon, 25 September|2019}} |first=Evelyn |last=Leopold |title=How leaders planned to avert climate catastrophe at the UN (while Trump hung out in the basement) |url=https://www.salon.com/2019/09/25/how-serious-people-planned-to-avert-climate-catastrophe-at-the-un-while-trump-hung-out-in-the-basement_partner/ |date=25a de Septembro 2019 |website=Salon |access-date=20a de Novembro 2019}} * ''ScienceBlogs'' ** {{cite news |ref={{harvid|Gleick, 7 January|2017}} |last1=Gleick |first1=Peter |title=Statements on Climate Change from Major Scientific Academies, Societies, and Associations (January 2017 update) |date=7a de Januaro 2017 |access-date=2a de Aprilo 2020 |url=https://scienceblogs.com/significantfigures/index.php/2017/01/07/statements-on-climate-change-from-major-scientific-academies-societies-and-associations-january-2017-update |work=ScienceBlogs }} * ''[[Scientific American]]'' ** Ogburn, Stephanie Paige (29a de Aprilo 2014). [https://www.scientificamerican.com/article/indian-monsoons-are-becoming-more-extreme/ "Indian Monsoons Are Becoming More Extreme".] Scientific American. Arkivita el la originalo la 22an de Junio 2018. * gazeto ''Smithsonian'' ** {{cite web |ref={{harvid|Smithsonian, 26 June|2016}} |url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/studying-climate-past-essential-preparing-todays-rapidly-changing-climate-180959595/ |title=Studying the Climate of the Past Is Essential for Preparing for Today's Rapidly Changing Climate |last=Wing|first=Scott L. |website=Smithsonian |access-date=8a de Novembro 2019 |date=29a de Junio 2016}} * ''The Sustainability Consortium'' ** {{cite web |ref={{harvid|The Sustainability Consortium, 13 September|2018}} |website=The Sustainability Consortium |date=13a de Septembro 2018 |url=https://www.sustainabilityconsortium.org/2018/09/one-fourth-of-global-forest-loss-permanent-deforestation-is-not-slowing-down/ |title=One-Fourth of Global Forest Loss Permanent: Deforestation Is Not Slowing Down |access-date=1a de Decembro 2019 }} * ''UN Environment'' ** {{Cite web |ref={{harvid|UN Environment, 25 October|2018}} |title=Curbing environmentally unsafe, irregular and disorderly migration |website=UN Environment |date=25a de Oktobro 2018 |url=http://www.unenvironment.org/pt-br/node/23761 |access-date=18a de Aprilo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418154922/https://www.unenvironment.org/pt-br/node/23761 |archive-date=18a de Aprilo 2019 |url-status=live }} * ''[[UNFCCC]]'' ** {{Cite web |ref={{harvid|UNFCCC, "What are United Nations Climate Change Conferences?"}} |title=What are United Nations Climate Change Conferences? |website=UNFCCC |access-date=12a de Majo 2019 |url=https://unfccc.int/process/conferences/what-are-united-nations-climate-change-conferences |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512084017/https://unfccc.int/process/conferences/what-are-united-nations-climate-change-conferences |archive-date=12a de Majo 2019 |url-status=live }} ** {{Cite web |ref={{harvid|UNFCCC, "What is the United Nations Framework Convention on Climate Change?"}} |title=What is the United Nations Framework Convention on Climate Change? |website=UNFCCC |url=https://unfccc.int/process-and-meetings/the-convention/what-is-the-united-nations-framework-convention-on-climate-change }} * ''[[Unio de Koncernitaj Sciencistoj]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Union of Concerned Scientists, 8 January|2017}} |date=8a de Januaro 2017 |title=Carbon Pricing 101 |website=Union of Concerned Scientists |url=https://www.ucsusa.org/resources/carbon-pricing-101 |access-date=15a de Majo 2020 }} * gazeto ''Vice'' ** {{cite news |ref={{harvid|Vice, 2 May|2019}} |website=Vice |last1=Segalov |first1=Michael |title=The UK Has Declared a Climate Emergency: What Now? |url=https://www.vice.com/en_uk/article/evyxyn/uk-climate-emergency-what-does-it-mean |access-date=30a de Junio 2019 |date=2a de Majo 2019 }} * ''The Verge'' ** {{cite web |ref={{harvid|The Verge, 27 December|2019}} |title=2019 was the year of 'climate emergency' declarations |last=Calma |first=Justine |date=27a de Decembro 2019 |website=The Verge |url=https://www.theverge.com/2019/12/27/21038949/climate-change-2019-emergency-declaration |access-date=28a de Marto 2020}} * ''[[Vox (novaĵretejo)|Vox]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Vox, 20 September|2019}} |last1=Roberts |first1=D. |date=20a de Septembro 2019 |title=Getting to 100% renewables requires cheap energy storage. But how cheap? |website=Vox |url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2019/8/9/20767886/renewable-energy-storage-cost-electricity |access-date=28a de Mayjo 2020 }} * ''[[Monda Organizaĵo pri Sano]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|WHO, Nov|2015}} |date=Novembro 2015 |title=WHO calls for urgent action to protect health from climate change – Sign the call |website=World Health Organization |url=https://www.who.int/globalchange/global-campaign/cop21/en/ |access-date=2a de Septembro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103002854/https://www.who.int/globalchange/global-campaign/cop21/en/ |url-status=dead |archive-date=3a de Januaro 2021 }} * ''[[Instituto pri Mondaj Rimedoj]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|World Resources Institute, 31 March|2021}} |last1=Butler |first1=Rhett A. |title=Global forest loss increases in 2020 |url=https://news.mongabay.com/2021/03/global-forest-loss-increases-in-2020-but-pandemics-impact-unclear/ |work=Mongabay |date=31a de Marto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210401022404/https://news.mongabay.com/2021/03/global-forest-loss-increases-in-2020-but-pandemics-impact-unclear/ |archive-date=1a de Aprilo 2021 |url-status=live }} ** ''Mongabay'' graphing WRI data from {{Cite web |title=Forest Loss / How much tree cover is lost globally each year? |url=https://research.wri.org/gfr/forest-extent-indicators/forest-loss |website=research.WRI.org |publisher=[[World Resources Institute]] — Global Forest Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310203850/https://research.wri.org/gfr/forest-extent-indicators/forest-loss |archive-date=10a de Marto 2021 |date=Januaro 2021 |url-status=live}} ** {{cite journal |ref={{harvid|World Resources Institute, 8 August|2019}} |date=8a de Aŭgusto 2019 |last1=Levin |first1=Kelly |title=How Effective Is Land At Removing Carbon Pollution? The IPCC Weighs In |website=World Resources institute |url=https://www.wri.org/blog/2019/08/how-effective-land-removing-carbon-pollution-ipcc-weighs |access-date=15a de Majo 2020 }} ** {{cite journal |ref={{harvid|World Resources Institute, 8 December|2019}} |date=8a de Decembro 2019 |first1=Frances |last1=Seymour |first2=David |last2=Gibbs |title=Forests in the IPCC Special Report on Land Use: 7 Things to Know |url=https://www.wri.org/blog/2019/08/forests-ipcc-special-report-land-use-7-things-know/ |website=World Resources Institute }} * ''[[Yale]] Climate Connections'' ** {{cite web |ref={{harvid|Yale Climate Connections, 2 November|2010}} |title=Yale Researcher Anthony Leiserowitz on Studying, Communicating with American Public |date=2a de Novembro 2010 |last=Peach |first=Sara |publisher=Yale Climate Connections |access-date=30a de Julio 2018 |url=https://www.yaleclimateconnections.org/2010/11/communicating-with-american-public |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207130823/https://www.yaleclimateconnections.org/2010/11/communicating-with-american-public/ |archive-date=7a de Februaro 2019 |url-status=live }} {{Div col end}} == Literaturo == * Terri Adams–Fuller, "Dangerous Discomfort: Extreme heat kills more people in the U.S. than hurricanes, flash floods and tornadoes combined. But people don't tend to believe it puts them at risk", [[Scientific American]], vol. 329, no. 1 (Julio/Aŭgusto 2023), pp.&nbsp;64–69. * Parshley, Lois, [https://www.scientificamerican.com/article/when-disaster-strikes-is-climate-change-to-blame/ "When Disaster Strikes, Is Climate Change to Blame?",] Scientific American, vol. 328, no. 6 (Junio 2023), pp.&nbsp;44–51. == Vidu ankaŭ == * [[Greta Thunberg]] * [[Al Gore]] * [[Vendredojn por la estonteco]] * [[Extinction Rebellion]] * [[Alternatiba, vilaĝo de alternativoj]] * [[Biciklo]] * [[Holarkta ekozono]] * [[Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo]] * "[[La tago post morgaŭ]]" ("The Day After Tomorrow"), filmo * [[Senarbarigo]] * [[Marnivela leviĝo]] * [[Renoviĝanta energio]] * [[Klimata ŝanĝo|Klimata ŝanĝiĝo]] * [[Klimata justeco]] * [[Naturmediaj efikoj de viandoproduktado]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.giss.nasa.gov/ NASA Goddard Institute for Space Studies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150521203954/http://www.giss.nasa.gov/ |date=2015-05-21 }} – Global change research * [http://www.ncdc.noaa.gov/sotc NOAA State of the Climate Report] – U.S. and global monthly state of the climate reports * [http://dels.nas.edu/Climate/Climate-Change/Reports-Academies-Findings Climate Change at the National Academies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150502112810/http://dels.nas.edu/Climate/Climate-Change/Reports-Academies-Findings |date=2015-05-02 }}&nbsp;– repository for reports * [http://www.nature.com/nclimate/index.html Nature Reports Climate Change] – libera aliro * [http://www.metoffice.gov.uk/climatechange/ Met Office: Climate change] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101127075407/http://www.metoffice.gov.uk/climatechange/ |date=2010-11-27 }} ;– UK National Weather Service * [http://edgcm.columbia.edu/ Educational Global Climate Modelling] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150323033013/http://edgcm.columbia.edu/ |date=2015-03-23 }} (EdGCM)&nbsp;– research-quality climate change simulator * [http://www-pcmdi.llnl.gov/projects/pcmdi/index.php Program for Climate Model Diagnosis and Intercomparison] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170124114900/http://www-pcmdi.llnl.gov/projects/pcmdi/index.php |date=2017-01-24 }} Develops and releases standardized models such as CMIP3 (AR4) and CMIP5 (AR5) {{Projektoj|q=Tutmonda varmiĝo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Climate change|revizio=1163249239}} {{Havenda artikolo|Tutmonda varmiĝo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tutmonda varmiĝo| ]] 2ivqqzi6c9vsiu9sltj2g2hoa76er5u 0 92534 9462400 9003004 2026-08-25T15:11:09Z Nvss132 224431 9462400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''BALKÁNYI Pál (Paŭlo)''' (balkanji), ankaŭ literumita ''Paulo Balkänyi''<ref>Der Esperantist - Numero 083, Marto (1977)</ref> (ps. Vera Nurhom; P. B.) (naskiĝis la [[11-a de marto|11-an de marto]] [[1894]] en [[Budapest]], mortis la [[25-a de februaro|25-an de februaro]] [[1977]] samurbe) estis hungara esperantisto, bankoficisto. Li eklernis la Internacian Lingvon en [[1909]] kaj rapide fariĝis unu el la plej fervoraj propagandistoj de Esperanto, por resti tia preskaŭ sep plenajn jardekojn. De [[1912]] li laboris energie kaj tre diversflanke por [[Esperanto]]. Al la nomo de Balkányi oni ligas en [[Hungario]] la unuan Esperanto-ekspozicion en lernejo, okazintan jam en [[1913]]. En [[1918]] li fondis la Propagandan Komitaton sub prezidanteco de famaj hungaroj, samjare aranĝis Esperantan fakon en la Budapeŝta Milita Ekspozicio. De 1918 ĝis 1928 aranĝis ĉiujare Esperanto-Standon ĉe la Budapeŝta Internacia Foiro. 1918 kunhelpis revigligi HES, gvidis kursojn. Jam en 1919 li fariĝis delegito kaj en 1922 ĉefdelegito de UEA, kiujn funkciojn li modele plenumis dum pluraj jardekoj. Multon li zorgis pri la gazetara propaganda servo. La Internacia Foiro kaj la Ĉefurba Fremduloficejo je lia iniciato uzis grandskale Esperanton. De 1929 li organizis viglan movadon inter la skoltoj kun rimarkinda sukceso. Li reprezentis la Budapeŝtan komercan ĉambron en la konferencoj de [[Venezia]], [[Paris]] kaj [[Frankfurt]], parolis eksterlande kaj en Budapeŝto per radio Esperante. Entute depost la milito la plej fervora hungara propagandisto. Estis kunlaboranto de ''La Revuo, HDE'' k. a. Verkis kelkajn novelojn. Kiel profesia banka kaj komerca funkciulo, Balkányi iniciatis multajn aplikojn de la Internacia Lingvo en tiuj medioj. Al lia nomo ligiĝas sennombraj prelegoj pri Esperanto, kursoj, ekspozicioj, amasego da informaj artikoloj, grandega korespondado kaj enorma kvanto de ĉiaspeca praktika laboro movada inkluzive la organizon de forta kaj modela informa fako, kiu rezultigis centojn da artikoloj kaj novaĵoj pri Esperanto en la hungara gazetaro. Ĝenerale oni konsideras Balkányi la ĉefa aktivulo en la hungara Esperanto-movado inter la du mondmilitoj. Krome al Balkányi iras la ĉefaj meritoj pro la revigligo de la Movado en Hungario post la [[Dua mondmilito]]. Kvankam li foje verkis kelkajn noveletojn, Balkányi ne postlasis proprajn librovolumojn. Li apartenas al tiu elito movada, kiu sian famon gajnis unuavice per pena organiza vojo kaj ne per furoro de siaj beletraĵoj. Tamen, Balkányi estis pli ol intime ligita al la beletraj rondoj de [[Literatura Mondo]], por kiu li elektis la nomon (laŭ [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]]). Cetere, la Movado ŝuldas al Balkányi i.a. la lanĉon de la nomo Kalocsay, kies unuan libron, [[Mondo kaj Koro]], eldonis ĝuste Balkányi en [[1921]]. Li estis ĉefkunlaboranto de la unua eldono de [[Enciklopedio de Esperanto]] kaj ĝis siaj lastaj tagoj ludis la saman rolon en [[Hungara Vivo]]. == Verkoj == * ''Bonhumoraj rakontoj de nuntempaj verkistoj'' (Trad. Paulo Balkányi, Elinjo Faludi, Karlo Tilkovszky, Agata Hanziroviĉ, Emeriko Kepes -Budapest, 1921. - 31 p.) *MANIFESTO DE LA «DEFENDA LIGO POR LA TERITORIA UNUECO DE HUNGARLANDO» al la Esperantistoj de la Mondo! Eld. Paul Balkanyi, Budapeŝto, 1921(?) 4 paĝoj 22,5X 15 cm. * Sós, Ernest: ''Dictionnaire actuariel des langues Esperanto-allemande-anglaise et française'' (Kunlaboris: Robert Kreuz, Paul Balkányi, Karl Goldziher. - Budapest, proks. 1929) == Referencoj == {{referencoj}} {{EdE|B}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Balkanyi, Pal}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=92534|NOTES=transcluded_values_from_wikidata|REMARK=testcase| TIMESTAMP=20131018045839}} [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] p5i4lqlujbwcoyw5l8vxawjublzcwk1 0 97079 9462572 9381934 2026-08-26T04:02:28Z Sj1mor 12103 9462572 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Mapuĉa (mapudungún/mapuzungun) |Landoj=[[Ĉilio]], [[Argentino]] |Denaske= 440 000 |Fremdlingve= |Klasifiko=<!--{{LingvaKlasifikado|arn}}-->[[Araŭkana lingvaro]] |Fam2='''Mapuĉa lingvo''' |Koloro=Izolita |Oficiala lingvo= |Reguligita de= |Skribo=[[latina alfabeto|latina]] |ISO1= |ISO2B= arn |ISO2T= |ISO3=ARU |SIL= }} La '''mapuĉa lingvo''' aŭ '''mapudunguna''' {{Etimologio|mapudungun|mapudungun|mapu|tero|}} {{Etimologio|mapudungun|mapudungun|dungun|parolo / lingvo}} (tera elparolo) estas lingvo parolata de la [[mapuche]]-gento {{Etimologio|mapudungun|mapudungun|mapu che|homoj de lando}}. == Historio == La mapuĉa lingvo estas klasita fare de iuj fakuloj kiel izolita lingvo aŭ kiel unu el la lingvoj el kiuj la Araŭkana familio konsistas, kune al la ĉesungun aŭ ŭiljiĉa lingvo (williche/huilliche). Aliaj lingvistoj konsideras ĝin kiel insula lingvo de la [[Norda Ameriko|nordamerika]] [[penutia]] familio. Aliaj pensas ke la mapuĉa lingvo apartenas al la [[Ando-Ekvatora]] familio, eble pro tio ke ĝi prenis multajn vortojn el la [[keĉua lingvo]]. Je la hispana alveno, meze de la 16-a jarcento, la lingvon parolis la popoloj loĝantaj inter la rivero [[Akonkagvo (rivero)|Akonkagvo]] kaj la [[Ĉiloea Insularo]], t. e. [[pikunĉo]]j, mapuĉoj mem, [[viliĉo]]j, kaj kunkoj. Malgraŭ la fakto ke la distanco inter la rivero Akonkagvo kaj la Ĉiloea Insularo estas je proksimume 1800&nbsp;km-oj, la misionistoj kaj kronik-verkistoj asertas ke oni povis senprobleme veturi tiun teritorion parolante unusolan lingvon ĉar la diferencoj inter la dialektoj tie-parolataj estis tre etaj. == Datumoj == La nombro da [[mapuche|mapuĉoj]] en Ĉilio, laŭ la censo de la jaro 2002, estas 604.349. La plimulto loĝas en la [[Araucanía|Araŭkania Regiono]] kaj en Argentino troviĝas proksimume 300.000 en [[Neuquén]], [[Provinco Río Negro|Río Negro]], kaj [[Chubut]], [[Argentino]]. == Dialektoj == Mapudungun konsistas el aro da [[dialekto]]j altgrade interkompreneblaj. Argentine: ''peŭenĉa'' en [[Neuquén]]; ''moluĉa'' aŭ ''nguluĉe'', el [[Limay]] ĝis la [[Lago Naŭelŭapi]]; ''ŭiriĉa'' aŭ ''veliĉa'' en la regiono de la lago Naŭelŭapi; kaj '''rankenĉa''' en [[Chalileo]], [[General Acha]] kaj en [[Río Colorado (Argentina)|río Colorado]]. Ĉilie, ''peŭenĉa'' aŭ ''chedungun'' en Alta-Biobío, la dialekto de [[Provincia de Cautín|Cautín]] kiu estas la plej disvastigita varianto kaj '''chesungun''', '''ŭiljiĉa''' aŭ '''veliche''' el la marbordo de [[Provincia de Osorno|Osorno]] kaj Ĉiloeo, kiu havas grandan hispanlingvan influon kaj eĉ oni ĝin konsideras kiel aparta lingvo == Skribo == Mapuĉoj ne havis skribon tiam, kiam hispanoj alvenis Ĉilien. Ekde tiam oni uzis la hispanlingvan [[latina alfabeto|skribon]]. Nuntempe oni uzas sep aŭ ok skribsistemoj sed la plej akceptataj estas '''Alfabeto Unificado''' kaj '''Grafemario Raguileo'''. La unua estas latina alfabeto plus kelkaj super- kaj subsignitaj literoj kaj digrafoj (du literoj por unu sono) (ch, <u>l</u>, <u>n</u>, ñ, ng, tr, <u>t</u>, ü) ĝi estis kreita far la [[Sociedad Chilena de Lingüística]] (Ĉilia Lingvistika Societo) en [[1988]]; La alfabeto unificado do havas la jenajn 27 literojn: '''<big>a, ch, d, e, f, g, i, k, l, <u>l</u>, ll, m, n, <u>n</u>, ñ, ng, o, p, r, s, t, <u>t</u>, tr, u, ü, w, y.</big> ''' La alfabeto proponita far [[Anselmo Ranguileo]], estas latina alfabeto konsistanta el 26 literoj: '''<big>a, c, z, e, f, q, i, k, l, b, j, m, n, h, ñ, g, o, p, r, s, t, x, u, v, w, y.</big>''' La Ĉilia Ŝtato subtenas alfabeton kiu fakte estas kombinaĵo el la du antaŭaj. Ĝi estis kreita de la C''orporación Nacional de Desarrollo Indígena (CONADI)''. Tiu ĉi sistemo nomiĝas '''Azümchefe''' (''instruisto'') kaj konsistas el 28 literoj: '''<big>a, ch, z, e, f, q, i, k, l, lh, ll, m, n, nh, ñ, g, o, p, r, s, t, tx, u, ü, w, y,sh, t'.</big>''' == Fonologio kaj fonetiko == Distingiĝas 6 vokaloj kaj 19 konsonantoj. === Vokaloj === * La vokaloj '''a''', '''e''', '''i''', '''o''' kaj '''u''' havas saman sonon, kiel en esperanto. * La vokalo '''ü''' havas du [[alofono]]jn. En akcentataj silaboj ĝi akiras sonon similan al tiu de germana '''ü''', finna '''y''' aŭ franca '''u'''. En neakcentataj silaboj ĝi havas sonon de neŭtrala vokalo ([[ŝva]]). * La duonvokaloj '''y''' kaj '''w''' uzatas samkiel la esperantaj '''j''' kaj '''ŭ'''. === Konsonantoj === {| class="wikitable" ! ! [[bilabialo|bilabiala]] ! [[labialdentalo|labialdentala]] ! [[interdentalo|interdentala]] ! [[dental-alveolaro|dental-alveolara]] ! [[postalveolaro|postalveolara]] ! [[palatalo|palatala]] ! [[retroflekso|retrofleksa]] ! [[velaro (fonetiko)|velara]] |- ! align="right" | [[plozivo]] | align="center" | p | align="center" | t | align="center" |{{IPA|t̪}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | k |- ! align="right" | [[afrikato]] | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | ʧ | align="center" | | align="center" | tʴ | align="center" | |- ! align="right" | [[frikativo]] | align="center" | | align="center" | f | align="center" | θ | align="center" | s | align="center" | ʃ | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- ! align="right" | [[Likvido (fonetiko)|likvido]] | align="center" | | align="center" | | align="center" | l̪ | align="center" | l | align="center" | | align="center" | ʎ | align="center" | ɹ | align="center" | |- ! align="right" | [[Nazala konsonanto|nazalo]] | align="center" | m | align="center" | | align="center" | n̪ | align="center" | n | align="center" | | align="center" | ɲ | align="center" | | align="center" | ŋ |- ! align="right" | [[duonvokalo]]j | align="center" | w | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | j | align="center" | | align="center" | ɣ |} === Akcento === La akcento troviĝas sur la antaŭlasta silabo por la finaj vokaloj kaj sur la lasta por la finaj konsonantoj. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple kiam la unua persono de la pluralo finiĝas per duonvokalo /j/, oni surmetas la akcenton sur la lastan silabon. == Gramatiko == La mapuĉa lingvo ne havas gramatikan genron. Sed la naturan genron oni indikas pere la metigo de afiksoj, ekzemple ''wentru che'' 'vira-homo' (viro), ''domo che'' 'ina-homo' (virino). Ekzistas diferencigo inter animohava kaj senanima estaĵo. Tion oni esprimas per la partikulo ''pu'' uzante ĝin kiel pluraligilo de animohavaj objektoj; kaj per la partikulo ''yuka'' kiel ĝia mala ekvivalento (por senanimaĵoj) Troviĝas tri gramatikaj numeroj: singularo, dualo kaj pluralo. La duala numero jam perdiĝis en la sudaj dialektoj kaj tie uziĝas propraj vort-finaĵoj por marki la pluralon. La pronomoj estas la jenaj: {| class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px gray solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; vertical-align: center;" | colspan=2 rowspan=2 style="background:white;border-top:2px white solid;border-right:1px solid gray;border-bottom:1px solid gray;border-left:2px white solid;"| | colspan=3 align="center" style="background:#9FB6CD;"|'''Numero''' |- | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Singularo''''' | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Dualo''''' | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Pluralo''''' |- | rowspan=3 style="background:#9FB6CD"|'''Persono''' | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Unua''''' |iñche |iñchiw |iñchiñ |- | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Dua''''' |eymi |eymu |eymün |- | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Tria''''' |fey |fey engu |fey engün |} Ekzistas kompleksa sistemo por indiki la aganton kaj la objekton de iu ago. Ĉiu pronomo kombiniĝas kun la ceteraj pere de afiksigo. Ekzemple, ''-eyu'' = "mi vin" kaj ''-enew'' = "vi min". Kelkaj '''demandaj pronomoj''' estas ''iney'' 'kiu?', ''chem'' 'kio?', ''chew'' 'kie?, ''chumngelu'', 'kial?', ''tuntem'' 'kiom(a(j))?'. La partikulo ''ti'' aŭ ''chi'' uzeblas ankaŭ kiel artikolo, ekzemple ''chi wentru'' 'la viro', ''pu wentru'' 'la viroj'. La numeralo ''kiñe'' 'unu' funkcias kiel nedefinita artikolo, ekz ''''kiñe''' wesha ad niey ñi kawellu'' 'mia ĉevalo havas malpuran kutimon' (komparu angle: 'My horse has '''an''' unhealthy habit' aŭ hispane: 'Mi caballo tiene '''un''' hábito sucio')''. La verboj esteblas ĉu transitivaj ĉu ne transitivaj; ĉu neŭtraj ĉu senpersonaj kaj konjugaciatas tripersone kaj trinumere, havante aktivan aŭ pasivan voĉon kaj kvar verbajn modojn: indikativa, imperativa, optativa kaj subjunktiva. Indikative, la tensoj distingiĝas jene: Prezenco, Imperfekto, Futuro kaj Perfekto. Vortkonstruo oftas mapuĉlingve kaj similas al tiu de esperanto, ekz je la vortoj ''küdaw'' 'laboro', ''küdaw.fe'' 'labor-isto', ''küdaw.we'' 'labor-ejo'. En la [[ĉilia hispana lingvo]] troveblas multaj vortoj prenitaj el la mapuĉa lingvo kaj eĉ la esperantan vorton ''ponĉo'' (pontro) oni prenis el tiu lingvo. La numerojn oni konstruas simile al esperanto aŭ al japana lingvo: * kiñe = unu (1) * epu = du (2) * küla = tri (3) * meli = kvar (4) * kechu = kvin (5) * kayu = ses (6) * relqe/regle = sep (7) * pura = ok (8) * aylla = naŭ (9) * mari = dek (10) * epu mari = dudek (20) * küla mari = tridek (30) * pataka = cent (100) * (kiñe) pataka mari = (unu) cent dek (110) * pura pataka kechu mari meli = okcent kvindek kvar (854) * warangka = mil (1000) La vortojn ''pataka'' kaj ''warangka'' oni prenis el [[keĉua lingvo]]. == Mapudungunaj Studoj == <!-- respetar la grafia de los títulos --> La unua mapuĉlingva [[gramatiko]] estis eldonita de la jezuita pastro [[Luis de Valdivia]] en [[1606]] (''Arte y Gramatica General de la Lengva que corre en todo el Reyno de Chile''). Sed pligrava estas ''Arte de la Lengua General del Reyno de Chile'', de la jezuito [[Andrés Febrés]] ([[1765]], [[Limo]]) konsistanta el gramatiko kaj [[vortaro]]. En [[1776]] eldoniĝis en [[Westfalia]] '''Chilidúgú sive Res Chilenses...''' (tri libroj en [[latina lingvo]]) fare de la germana jezuita pastro [[Bernardo Havestadt]]. Laŭ [[Rodolfo Lenz]] tiu verko estis tradukita hispanlingven laste en [[1765]]. La verko de Fébres estis esenca en la preparo de pastroj por siaj religiaj misioj en la mapuĉ-okupitaj landoj post la jaro [[1810]]. Aperis korektita versio en [[1846]] kaj plimallonga versio senvortara en [[1864]]. Plimalfrua verkaĵo, bazita sur la laboro de [[Febrés]] estas ''Breve Metodo della Lingua Araucana'' kaj ''Dizionario Italo-Araucano e Viceversa''' de [[Octaviano de Niza]], franciskana itala pastro, en [[1888]]. Tiu versio bruliĝis en la Convento de San Francisco en Valdivia, [[1928]]. Post la alveno de [[Rodolfo Lenz]] al Ĉilio en [[1890]], komencis la modernaj fonetikaj kaj lingvistikaj studoj de la mapuĉa lingvo. Jam ne plu ekzistis pedagogia celo, t.e. instrui la pastrojn, sed scienca celo. La unuaj rezultoj montriĝis en la [[Anales de la Universidad de Chile]] inter la jaroj [[1895]]-[[1897]]. Poste reaperintaj kiel ''Estudios Araucanos'' (Araŭkanaj studoj), iom poste al ''Introducción a los Estudios Araucanos'' de [[1896]]. Samaj studoj ene de tiu nova scienca movado estas ''Gramática Araucana'' ([[1903]]), ''Lecturas Araucanas'' ([[1910]]) kaj ''Diccionario Araucano-Español; Español-Mapuche'' ([[1916]]) de frato [[Félix José Kathan de Augusta]], bavaria franciskana pastro. Ankaŭ aperintas ''Voz de Arauco'' ([[1944]]), etimologia studo fare de frato [[Ernesto de Moesbach]]. Ekde tiam aperis serio da plimodernaj investigacioj el lingvistika, fonetika kaj leksika vidpunktoj. <!--==Bibliografio == * {{ref-libro | autor = Hernández, Arturo, Ramos, Nelly y Cárcamo, Carlos | título = Diccionario ilustrado. Mapudungun-Español-Inglés | año = 1999 | publicación = Santiago: Pehuén | id = ISBN 956-16-0249-0 }} * {{ref-libro | autor = Catrileo, María | título = Diccionario lingüistico-etnográfico de lengua mapuche. Mapudungun-Español-English. | año = 1996 | publicación = Santiago: Andrés Bello | id = ISBN 956-13-1336-7 }} --> == Vidu ankaŭ == * [[Araŭkanigo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lingvo.info/lf/mapudungun.php?kat=his&lingvo=eo Simpla enkonduko ĉe Lingva Prismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070925110400/http://www.lingvo.info/lf/mapudungun.php?kat=his&lingvo=eo |date=2007-09-25 }} * [http://www.uct.cl/diccionario/ Diccionario abreviado mapudungun-español de la U. Católica de Temuco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070406002113/http://www.uct.cl/diccionario/ |date=2007-04-06 }} * [http://www.redargentina.com/dialectos/araucano.asp Diccionario Mapuche-Español] * [https://web.archive.org/web/19991011211028/http://www.xs4all.nl/~rehue/lang/gloss.html Vocabulario español-mapudungun] * [http://www-linguistics.stanford.edu/~arnold/mapuche/mapudungun.html Recursos lingüísticos mapuches] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040803050826/http://www-linguistics.stanford.edu/~arnold/mapuche/mapudungun.html |date=2004-08-03 }} * [http://www.freelang.net/espanol/diccionario/mapuche.html Diccionario Freelang] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907082254/http://www.freelang.net/espanol/diccionario/mapuche.html |date=2008-09-07 }} - Diccionario mapuche-español/español-mapuche. * [http://rehue.csociales.uchile.cl/rehuehome/facultad/publicaciones/Sitios/Lenguas/mapuche/salas/guia1.htm Lingüística mapuche. Guía bibliográfica de Adalberto Salas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060108191437/http://rehue.csociales.uchile.cl/rehuehome/facultad/publicaciones/Sitios/Lenguas/mapuche/salas/guia1.htm |date=2006-01-08 }} [[Kategorio:Lingvo]] [[Kategorio:Lingvoj de Ĉilio]] [[Kategorio:Lingvoj de Argentino]] [[Kategorio:Indianaj lingvoj de Ĉilio]] [[Kategorio:Indianaj lingvoj de Argentino]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Senparencaj lingvoj]] bfo0u2cnp3wcm3v2s9h8mfel5u3952b 0 101239 9462308 8431998 2026-08-25T13:35:33Z Sj1mor 12103 9462308 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:King Arthur and the Knights of the Round Table.jpg|eta|260ra|dekstra|La Ronda Tablo kaj la [[Sankta Gralo]], 15-a jarcento]] '''Ronda Tablo''' estas granda [[tablo]] kiu havas rondan platon, ĉe kiu ne ekzistas honoraj, privivilegiaj sidlokoj. La kunsidantoj estas traktataj kiel egalrajtaj partoprenantoj. La ideo de tia tablo devenas el la [[legendo]] de [[Reĝo Arturo]], ĉe kies ronda tablo kunsidiĝis la [[Kavaliroj de la Ronda Tablo]], en [[Kameloto]]. Laŭlegende la Arturan tablon fabrikis la magiisto [[Merlin (mitologio)|Merlino]] por [[Uther Pendragon]]. Tiu donis ĝin al Reĝo Leodegrance de Cameliard, kiu donis ĝin al [[Reĝo Arturo]] kiam tiu edziĝis al lia filino [[Reĝino Ginevra|Ginevra]]. Eblis ke cent kvindek kavaliroj kunsidis ĉirkaŭ la tablo. Tamen unu sidloko (la ''Siege Perilous'' aŭ ''Danĝera Sidloko'') estis rezervata por la kavaliro kiu sukcese trovos la [[Sankta gralo|Sanktan Gralon]] - ĉiu alia kiu sidiĝus tie mortus - kaj vakis ĝis la alveno de [[Galahad]]. La unua aludo al la Ronda Tablo estas en la ''Roman de Brut'' de [[Wace]]. Dum la mezepoko, kiam kavaliroj multe ŝatis la Arturajn legendojn, estis Rondtablaj Turniroj. Foje la kavaliroj alprenis al si la nomojn de Arturaj kavaliroj. La unua Rondtablo Turniro okazis en [[Cipro]] en 1223. En 1446 [[René de Anĵuo]] eĉ konstruigis Arturan kastelon por tia turniro. La angla reĝo [[Eduardo la 1-a (Anglio)]] ĉeestis almenaŭ kvin Rondtablajn Turnirojn, kaj li mem aranĝis unu en 1299. En la kastelo de [[Winchester]] estas kopio de antikva kverka ronda tablo eble fabrikata dum la regado de Eduardo la 1-a. Diametre ĝi havas dek sep futojn. En 1522 [[Henriko la 8-a (Anglio)]] montris ĝin al [[Karolo la 5-a (Sankta Romia Imperio)]], dirante ke ĝi estis la originala tablo de Arturo. [[Eduardo la 3-a (Anglio)]] konstruigis Rondan Tablo ĉe la kastelo de [[Windsor]], kun diametro de ducent futoj. La gastigo de la kavaliroj kostis cent pundojn ĉiun semajnon - tiutempe tre granda sumo. Nuntempe rondaj tabloj estas uzataj en konferencoj kun multaj partioj. La plej famaj rondaj tabloj estis tiuj, ĉirkaŭ kiuj sidis reprezentantoj de [[opozicio|opoziciaj partioj]], opoziciaj pensantoj - dum la [[komunismo|komunisma reĝimo]] en [[Pollando]] ([[1989]]), [[Hungario]] (1989), [[GDR]] (1989/[[1990]]) kaj [[Bulgario]] (1990) - kaj interkonsentis pri la paca trairo de la unupartia sistemo al la plurpartia. == Vidu ankaŭ == * [[Eŭropa Ronda Tablo]] * [[Ronda Tablo (Kameloto)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Kulturo]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Artura literaturo]] 6rk1qfzbnpyb6rij7j0i3r49n0cx63u 0 111816 9462510 8906857 2026-08-25T22:42:27Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:NGC_1970_DSS.jpg|NGC_1970_DSS.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Pi.1415926535|Pi.1415926535]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:NGC 1970 DSS.jpg|]] 9462510 wikitext text/x-wiki {{Hela nebulozo | Nomo = NGC 1970 | Indikoj = '''NGC 1970''', '''ESO 56-SC127''' | Speco = Emisia nebulozo kun malfermita stelamaso | Bildo =| Rektascensio = 05h 26m 52,7s | Deklinacio = -68° 50' 12" | Fota_magnitudo = 8,0 | Videbla_magnitudo = | Konstelacio = Orfiŝo | Epoko = [[J2000.0]] | Trovinto = [[John Herschel]] | Dato_de_trovo = [[31-a de januaro]] [[1835]] }} '''NGC 1970''' (alia indiko — '''ESO 56-SC127''') estas [[emisia nebulozo kun malfermita stelamaso]] en konstelacio [[Orfiŝo (konstelacio)|Orfiŝo]]. Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de [[NGC-katalogo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Messier-katalogo]] * [[NGC-katalogo]] {{Navigacio NGC|NGC 1966|NGC 1967|NGC 1968|NGC 1969|NGC 1970|NGC 1971|NGC 1972|NGC 1973|NGC 1974}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Eksteraj ligiloj NGC|1970}} {{Ĝermo|astronomia objekto}} [[Kategorio:Objektoj NGC|1970]] [[Kategorio:Orfiŝo (konstelacio)]] [[Kategorio:Emisiaj nebulozoj]] [[Kategorio:Malfermaj stelamasoj]] 0dtmtkw1668apl3dhjxsr3hopff130a 0 111829 9462511 8376157 2026-08-25T22:42:44Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:NGC_1979_DSS.jpg|NGC_1979_DSS.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Pi.1415926535|Pi.1415926535]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:NGC 1979 DSS.jpg|]] 9462511 wikitext text/x-wiki {{Informkesto galaksio| Nomo = NGC 1979 | Indikoj = '''NGC 1979''', '''ESO 487-24''', '''MCG -4-14-4''', '''AM 0531-232''', '''PGC 17452''' | Speco = E-S0 | Bildo =| Rektascensio = 05h 34m 01,1s | Deklinacio = -23° 18' 37" | Fota_magnitudo = 12,8 | Videbla_magnitudo = 11,8 | Surfaca_heleco = 13,1 | Videblaj_ampleksoj = 1,8' × 1,8' | z = +0,005831 | Konstelacio = Leporo | Epoko = [[J2000.0]] | Trovinto = [[William Herschel]] | Dato_de_trovo = [[20-a de novembro]] [[1784]] }} '''NGC 1979''' (aliaj indikoj — '''ESO 487-24''', '''MCG -4-14-4''', '''AM 0531-232''', '''PGC 17452''') estas [[galaksio]] en konstelacio [[Leporo (konstelacio)|Leporo]]. Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de [[NGC-katalogo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Messier-katalogo]] * [[NGC-katalogo]] {{Navigacio NGC|NGC 1975|NGC 1976|NGC 1977|NGC 1978|NGC 1979|NGC 1980|NGC 1981|NGC 1982|NGC 1983}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Eksteraj ligiloj NGC|1979}} {{Ĝermo|astronomia objekto}} [[Kategorio:Objektoj NGC|1979]] [[Kategorio:Leporo (konstelacio)]] [[Kategorio:Galaksioj]] rs3idqvxvy1izl2p2j4p5aymlp8rpu8 0 113642 9462352 9245083 2026-08-25T14:21:24Z Sj1mor 12103 9462352 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Abgarwithimageofedessa10thcentury.jpg|eta|la diptiĥono]] La '''Tuko de Edessa''' aŭ Mandylion (antikvgreke: μανδύλιον aŭ Μαντήλιον aŭ Μανδήλιον, arablingve ﻣﻨﺪﻳﻞ, mandīl) estis tolaĵo, kultata ĉe la kristanaj orientaj komunumoj, sur kiu estis prezentita la vizaĝo de Jesuo. La bildo estis opiniata origininta per miraklo kaj estis do difinita Akeropita (greke: αχειροποίετα), nome “ne farita per homa mano”. == Historio == Mandylion estis konservita dekomence en Edessa en Mezopotamio (hodiaŭ Urfa, en Turkio); sekve en Konstantinopolo. Pri ĝi perdiĝis la spuroj en 1204 dum la [[kvara krucmilito]] kiam la urbo estis disrabadita. Diversaj fakuloj opinias, ke la Mandylion estas la sama tolaĵo nun venerata en Torino sub la nomo [[Mortotuko de Torino|Mortotuko]]. Ĝia origino estis rakontita legendmaniere de [[Eŭsebio de Cezareo]]: en sia Eklezia historio (ĉirkaŭ 325), Eŭsebo diras ke [[Abgar V Ukama]] (= la Nigra), reĝo de Edessa (4 aK. ĝis 7 pK. kaj de 23 ĝis 50 pK.) kuŝis malsana. Eksciinte pri la mirakla agado de Jesuo, li sendis sian aferŝarĝiton al li por lin inviti veni al la Edessa kortego. Jesuo ne iris, sed permesis ke la reĝa ŝarĝito revenu kun letero (aliloke estas dirate je Jesuo koncedis ke li pentru liajn vizaĝajn trajtojn). Detaloj, tamen, iomete, aŭ eble substance, ŝanĝiĝis en posta rakonto en la refaraĵo pri la ''Doktrino de Addai'' (unu el la sepdek du disĉiploj), titolita [[Agoj de Tadeo]] (apostolo): la ŝarĝito Anania volis atente observi la jesuajn vizaĝajn trajtojn por ilin reprodukti pentre, sed estus Jesuo mem kiu produktis sian bildon ĝin stampante sur bantuko poste nomita ''ràkos tetràdiplon'', nome kvarfoje duoble refaldita. Eble la pia legendo provis ekspliki la nepentritecon de la bildo, kiu ne montris farbaĵojn kaj kiu pro tio esti difinita akeropita (farita ne de homa mano). Aldonindas plue, ke la surtolaĵa bildo estis transdonita al la reĝa kortego kaj ke la reĝo saniĝis kaj fiksigis la bildon sur tablo orumita. Reĝo Abgar aperas en diptiko, datita je la 10-a jarcento, kie li estas pentrita kun la tuko enmane. Alia parto de la diptiko prezentas apostolon Tadeo. La diptiko verŝajne estis triptiko kaj tiu tria parto verŝajne estis Mandylion. [[Johano de Damasko|Johano el Damasko]] (forpasinta en 749) mencias tiun bildon por defendi la ikonkulton memorigante la tradicion, laŭ kiu [[Jesuo]] mem, petite, mirakle stampis sian imagon sur tolaĵo ''oblonga'', ne do ''kvadrata'' laŭ aliaj referaĵoj. Eble li ĝin vidis integre disvolvita. Aliaj, limiĝante al la fronta vido, priskribas ĝin kvadrata. Egeria<ref>[[:fr:Égérie]]</ref>, pilgrimulino al Edessa en 384 referas pri la loka episkopo priskribanta al ŝi la urban pordegon, tra kiu iam pasis Anania (aŭ Hanna) portanta la leteron de Jesuo, sed ŝi ne parolas pri la bildo, pro kiu Edessa famiĝis. La unua informo, taksata fidinda, pri la ĉeesto de Mandylion en Edessa datiĝas je la duono de la 6-a jarcento. En 544 la urbo estis sieĝita de Sasanidoj gvidataj de [[Corsoes la 1-a]]: laŭ [[Evagrio Skolastiko]] (594), la urbo estis liberigita el sieĝo, laŭ popola onidiro, helpe de la sankta bildo. Ankaŭ samtempa siria himno pensigas, ke la ĉeesto de la surtolaĵa bildo estis jam konita kaj priparolita. Estas rakontite, ke la sankta bildo estis retrovita en alta anfrakto de la muregoj: eble ĉar kaŝita pro grava inundo aŭ malamika invado. Fakte okazis tiutempe grava inundo (525): pri ĝi mencias [[Prokopio el Cezareo]]. Povas esti ke Mandylion, pro la sieĝoj de diversaj urboj fare de [[Kosroes la 1-a]], estis portita de Antiokio al Edessa kaj inverse. Kiam Edessa estis milite okupita de islamanoj, Mandylion restis tie iom da tempo. Tamen, oni ektimis pri ĝia sorto: tiam en 944 la bizanca generalo [[Johano Kurkuas]]<ref>[[:it:Giovanni Curcuas]]</ref> ĝin rekuperis kompensante la okupantajn islamanojn per la liberigo de 200 prizonuloj kaj ĝin kunportis al Konstantinopolo. Ĝia procesia enirigo en urbon estis akompanata de granda popola entuziasmo kaj lokita en la preĝejo de la Virgulino (Teotoko) ĉe la Pharos (faro), poste ĝi estis translokita ĉe Blacherne najbare de la rezidejo de la imperiestro kiu por la sankta akeropita bildo nutris grandan devotecon. Poste tiu enurbiĝo de Mandylion oni memorigis per jara liturgia festo la 16-an de aŭgusto. Ke ekzistis tolaĵo kun bildo, aŭ simpla mortotuko, kiu envolvis la kadavron de Jesuo, estas asertate ankaŭ en la apokrifa [[Evangelio laŭ Hebreoj]], eble de la dua jarcento, laŭ kiu ĝi estis konservita ĉe “servisto de la ĉefsacerdoto”. Ĉu temas pri la tuko kiu, poste, konserviĝis en Edessa kun la nomo Mandylion? == La kvara krucmilito == La marfloto de krucmilitistoj, gvidate de Veneciaj generaloj, anstataŭ laŭakorde atingi la marbordojn de Palestino, direktiĝis al Konstantinopolo kaj kontraŭgentjure disrabadis la urbon kaj Mandylion malaperis... == Kiu la sorto de Mandylion? == Hodiaŭ ekzistas du supozitaj posedantoj de Mandylion: unu estas la urbo Ĝenova kaj alia la urbo Romo (kaj nun konservita en la kapelo ''Matilda'' en [[Vatikano]]). Sed ili estas vere pentraĵoj, eble temas pri imitaĵoj, eĉ fantaziaj imitaĵoj. Onidiris ankaŭ ke, oni vendis la tukon de Edessa en 1204 al la francaj kavaliroj, kiuj reveninte lokigis ĝin en la pariza Sainte-Chapelle. Fakto estas ke meze de la 14-a jarcento (1357) en Francio (Lirey, Ĉampanjo), aperis la Mortotuko kiu nun estas konservata en Torino: ĝia historio kaj peripetioj oni povas legi en la artikolo pri la [[Mortotuko de Torino]]. == Ĉu la Mortotuko de Torino kaj la Mandylion estas la samo? == La posedanto de la Mortotuko de Lirejo estis posteulo de krucmilita kavaliro, kiu probable ĝin kunportis kun sia rabitaĵoj. Sed la indico plej forta kuŝas en la fakto ke la precipa karakterizo, nome la akeropiteco, tiom asertita rilate Mandylion, koincidas kun la sama karakterizo de la Mortotuko de Torino. Fakte, sur tiu ĉi moderna kemio ne trovas spurojn de farbo sur la tuta homa figuro! Oni provis alvidigi farbajn spurojn per spektroskopio en videbleroj kaj en ultraviola per refkekto kaj per fluoresko, per iksoradia spektroskopio kaj IR – infraruĝa radiado -, per maspektroskopio kaj infraruĝa termografio, [[radiografio]] ktp..., kaj ĉiam ĉio tio riveligis... koloron senfarban! == Vidu ankaŭ == Mortotuko de Torino Veronika Kvara Krucmilito == Eksteraj ligiloj == Oficiala situo de la Mortoruko [http://www.sindone.org/it/storia/edessa.htm] Muzeo de la Mortotuko en Torino [http://www.sindone.org/it/museo.htm#storico] Internacia centro pri Sindologio [http://www.sindone.it/storia_prima14_more.asp?sm=sindone&check=null] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080505062734/http://www.sindone.it/storia_prima14_more.asp?sm=sindone&check=null |date=2008-05-05 }} CICAP [http://www.cicap.org/piemonte/cicap.php?] Ligo inter fakuloj pri Mortotuko: [http://www.shroud.it/STUDI.HTM] == Bibliografio == 1. Jack Markwardt, Antioch and the Shroud (1998) [1]. 2. Ian Wilson, Holy Faces, Secret Places, p.&nbsp;162; Das Mandylion von Genua und sein paläologischer Rahmen - The Mandylion of Genoa [2] (en la germana); Annalen van de stad Genua uit de 14de eeuw beschrijven dat het de echte Edessa-mandylion betreft [3] (en la nederlanda). 3. Ian Wilson, Holy Faces, Secret Places, p.&nbsp;193. 4. Lindsay Warner, Vatican Road Show, The Bulletin, 19-a de februaro 2008 [4]. 5. Mary e Alan Whanger, The Shroud of Turin, An Adventure of Discovery, cit. 6. Sermone di Gregorio Referendario in occasione dell'arrivo dell'Immagine di Edessa a Costantinopoli (angla traduko de Mark Guscin) [5]. 7. Pierluigi Baima Bollone e Pier Paolo Benedetto, Alla ricerca dell'Uomo della Sindone, cit. 8. Luigi Garlaschelli, Processo alla Sindone, cit., p.&nbsp;125 9. A. Cherpillod, La mortotuko de Torion, la objekto neebla, Francio (la aŭtoro, kvankam ne kredanto, demonstras ke la Mortotuko vere envolvis la korpon de Jesuo). 10. Ian Wilson, The Shroud of Turin, Image Books, New York, 1979. 11. Ian Wilson, Holy Faces, Secret Places, Doubleday, 1991, ISBN 978-0385261050. 12. Emanuela Marinelli, Sindone, un'immagine impossibile, supplemento a Famiglia Cristiana n. 12 del 1.4.1998, edizioni San Paolo. 13. Carlo Papini, Sindone – Una sfida alla scienza e alla fede, Claudiana, Torino, 1998. 14. Lawrence M.F. Sudbury, Non per mano d'uomo?, Napoli, Boopen, 2007, ISBN 978-88-6223-070-4 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kristanaj relikvoj]] [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Mortotuko de Torino]] [[Kategorio:Antikva historio de Turkio]] [[Kategorio:Syria]] ndvso62uxyu3eh9c56frebh5fjfkqgd 9462653 9462352 2026-08-26T05:52:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462653 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Abgarwithimageofedessa10thcentury.jpg|eta|la diptiĥono]] La '''Tuko de Edessa''' aŭ Mandylion (antikvgreke: μανδύλιον aŭ Μαντήλιον aŭ Μανδήλιον, arablingve ﻣﻨﺪﻳﻞ, mandīl) estis tolaĵo, kultata ĉe la kristanaj orientaj komunumoj, sur kiu estis prezentita la vizaĝo de Jesuo. La bildo estis opiniata origininta per miraklo kaj estis do difinita Akeropita (greke: αχειροποίετα), nome “ne farita per homa mano”. == Historio == Mandylion estis konservita dekomence en Edessa en Mezopotamio (hodiaŭ Urfa, en Turkio); sekve en Konstantinopolo. Pri ĝi perdiĝis la spuroj en 1204 dum la [[kvara krucmilito]] kiam la urbo estis disrabadita. Diversaj fakuloj opinias, ke la Mandylion estas la sama tolaĵo nun venerata en Torino sub la nomo [[Mortotuko de Torino|Mortotuko]]. Ĝia origino estis rakontita legendmaniere de [[Eŭsebio de Cezareo]]: en sia Eklezia historio (ĉirkaŭ 325), Eŭsebo diras ke [[Abgar V Ukama]] (= la Nigra), reĝo de Edessa (4 aK. ĝis 7 pK. kaj de 23 ĝis 50 pK.) kuŝis malsana. Eksciinte pri la mirakla agado de Jesuo, li sendis sian aferŝarĝiton al li por lin inviti veni al la Edessa kortego. Jesuo ne iris, sed permesis ke la reĝa ŝarĝito revenu kun letero (aliloke estas dirate je Jesuo koncedis ke li pentru liajn vizaĝajn trajtojn). Detaloj, tamen, iomete, aŭ eble substance, ŝanĝiĝis en posta rakonto en la refaraĵo pri la ''Doktrino de Addai'' (unu el la sepdek du disĉiploj), titolita [[Agoj de Tadeo]] (apostolo): la ŝarĝito Anania volis atente observi la jesuajn vizaĝajn trajtojn por ilin reprodukti pentre, sed estus Jesuo mem kiu produktis sian bildon ĝin stampante sur bantuko poste nomita ''ràkos tetràdiplon'', nome kvarfoje duoble refaldita. Eble la pia legendo provis ekspliki la nepentritecon de la bildo, kiu ne montris farbaĵojn kaj kiu pro tio esti difinita akeropita (farita ne de homa mano). Aldonindas plue, ke la surtolaĵa bildo estis transdonita al la reĝa kortego kaj ke la reĝo saniĝis kaj fiksigis la bildon sur tablo orumita. Reĝo Abgar aperas en diptiko, datita je la 10-a jarcento, kie li estas pentrita kun la tuko enmane. Alia parto de la diptiko prezentas apostolon Tadeo. La diptiko verŝajne estis triptiko kaj tiu tria parto verŝajne estis Mandylion. [[Johano de Damasko|Johano el Damasko]] (forpasinta en 749) mencias tiun bildon por defendi la ikonkulton memorigante la tradicion, laŭ kiu [[Jesuo]] mem, petite, mirakle stampis sian imagon sur tolaĵo ''oblonga'', ne do ''kvadrata'' laŭ aliaj referaĵoj. Eble li ĝin vidis integre disvolvita. Aliaj, limiĝante al la fronta vido, priskribas ĝin kvadrata. Egeria<ref>[[:fr:Égérie]]</ref>, pilgrimulino al Edessa en 384 referas pri la loka episkopo priskribanta al ŝi la urban pordegon, tra kiu iam pasis Anania (aŭ Hanna) portanta la leteron de Jesuo, sed ŝi ne parolas pri la bildo, pro kiu Edessa famiĝis. La unua informo, taksata fidinda, pri la ĉeesto de Mandylion en Edessa datiĝas je la duono de la 6-a jarcento. En 544 la urbo estis sieĝita de Sasanidoj gvidataj de [[Corsoes la 1-a]]: laŭ [[Evagrio Skolastiko]] (594), la urbo estis liberigita el sieĝo, laŭ popola onidiro, helpe de la sankta bildo. Ankaŭ samtempa siria himno pensigas, ke la ĉeesto de la surtolaĵa bildo estis jam konita kaj priparolita. Estas rakontite, ke la sankta bildo estis retrovita en alta anfrakto de la muregoj: eble ĉar kaŝita pro grava inundo aŭ malamika invado. Fakte okazis tiutempe grava inundo (525): pri ĝi mencias [[Prokopio el Cezareo]]. Povas esti ke Mandylion, pro la sieĝoj de diversaj urboj fare de [[Kosroes la 1-a]], estis portita de Antiokio al Edessa kaj inverse. Kiam Edessa estis milite okupita de islamanoj, Mandylion restis tie iom da tempo. Tamen, oni ektimis pri ĝia sorto: tiam en 944 la bizanca generalo [[Johano Kurkuas]]<ref>[[:it:Giovanni Curcuas]]</ref> ĝin rekuperis kompensante la okupantajn islamanojn per la liberigo de 200 prizonuloj kaj ĝin kunportis al Konstantinopolo. Ĝia procesia enirigo en urbon estis akompanata de granda popola entuziasmo kaj lokita en la preĝejo de la Virgulino (Teotoko) ĉe la Pharos (faro), poste ĝi estis translokita ĉe Blacherne najbare de la rezidejo de la imperiestro kiu por la sankta akeropita bildo nutris grandan devotecon. Poste tiu enurbiĝo de Mandylion oni memorigis per jara liturgia festo la 16-an de aŭgusto. Ke ekzistis tolaĵo kun bildo, aŭ simpla mortotuko, kiu envolvis la kadavron de Jesuo, estas asertate ankaŭ en la apokrifa [[Evangelio laŭ Hebreoj]], eble de la dua jarcento, laŭ kiu ĝi estis konservita ĉe “servisto de la ĉefsacerdoto”. Ĉu temas pri la tuko kiu, poste, konserviĝis en Edessa kun la nomo Mandylion? == La kvara krucmilito == La marfloto de krucmilitistoj, gvidate de Veneciaj generaloj, anstataŭ laŭakorde atingi la marbordojn de Palestino, direktiĝis al Konstantinopolo kaj kontraŭgentjure disrabadis la urbon kaj Mandylion malaperis... == Kiu la sorto de Mandylion? == Hodiaŭ ekzistas du supozitaj posedantoj de Mandylion: unu estas la urbo Ĝenova kaj alia la urbo Romo (kaj nun konservita en la kapelo ''Matilda'' en [[Vatikano]]). Sed ili estas vere pentraĵoj, eble temas pri imitaĵoj, eĉ fantaziaj imitaĵoj. Onidiris ankaŭ ke, oni vendis la tukon de Edessa en 1204 al la francaj kavaliroj, kiuj reveninte lokigis ĝin en la pariza Sainte-Chapelle. Fakto estas ke meze de la 14-a jarcento (1357) en Francio (Lirey, Ĉampanjo), aperis la Mortotuko kiu nun estas konservata en Torino: ĝia historio kaj peripetioj oni povas legi en la artikolo pri la [[Mortotuko de Torino]]. == Ĉu la Mortotuko de Torino kaj la Mandylion estas la samo? == La posedanto de la Mortotuko de Lirejo estis posteulo de krucmilita kavaliro, kiu probable ĝin kunportis kun sia rabitaĵoj. Sed la indico plej forta kuŝas en la fakto ke la precipa karakterizo, nome la akeropiteco, tiom asertita rilate Mandylion, koincidas kun la sama karakterizo de la Mortotuko de Torino. Fakte, sur tiu ĉi moderna kemio ne trovas spurojn de farbo sur la tuta homa figuro! Oni provis alvidigi farbajn spurojn per spektroskopio en videbleroj kaj en ultraviola per refkekto kaj per fluoresko, per iksoradia spektroskopio kaj IR – infraruĝa radiado -, per maspektroskopio kaj infraruĝa termografio, [[radiografio]] ktp..., kaj ĉiam ĉio tio riveligis... koloron senfarban! == Vidu ankaŭ == Mortotuko de Torino Veronika Kvara Krucmilito == Eksteraj ligiloj == Oficiala situo de la Mortoruko [http://www.sindone.org/it/storia/edessa.htm] Muzeo de la Mortotuko en Torino [http://www.sindone.org/it/museo.htm#storico] Internacia centro pri Sindologio [http://www.sindone.it/storia_prima14_more.asp?sm=sindone&check=null] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080505062734/http://www.sindone.it/storia_prima14_more.asp?sm=sindone&check=null |date=2008-05-05 }} CICAP [http://www.cicap.org/piemonte/cicap.php?] Ligo inter fakuloj pri Mortotuko: [http://www.shroud.it/STUDI.HTM] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090929161150/http://www.shroud.it/STUDI.HTM |date=2009-09-29 }} == Bibliografio == 1. Jack Markwardt, Antioch and the Shroud (1998) [1]. 2. Ian Wilson, Holy Faces, Secret Places, p.&nbsp;162; Das Mandylion von Genua und sein paläologischer Rahmen - The Mandylion of Genoa [2] (en la germana); Annalen van de stad Genua uit de 14de eeuw beschrijven dat het de echte Edessa-mandylion betreft [3] (en la nederlanda). 3. Ian Wilson, Holy Faces, Secret Places, p.&nbsp;193. 4. Lindsay Warner, Vatican Road Show, The Bulletin, 19-a de februaro 2008 [4]. 5. Mary e Alan Whanger, The Shroud of Turin, An Adventure of Discovery, cit. 6. Sermone di Gregorio Referendario in occasione dell'arrivo dell'Immagine di Edessa a Costantinopoli (angla traduko de Mark Guscin) [5]. 7. Pierluigi Baima Bollone e Pier Paolo Benedetto, Alla ricerca dell'Uomo della Sindone, cit. 8. Luigi Garlaschelli, Processo alla Sindone, cit., p.&nbsp;125 9. A. Cherpillod, La mortotuko de Torion, la objekto neebla, Francio (la aŭtoro, kvankam ne kredanto, demonstras ke la Mortotuko vere envolvis la korpon de Jesuo). 10. Ian Wilson, The Shroud of Turin, Image Books, New York, 1979. 11. Ian Wilson, Holy Faces, Secret Places, Doubleday, 1991, ISBN 978-0385261050. 12. Emanuela Marinelli, Sindone, un'immagine impossibile, supplemento a Famiglia Cristiana n. 12 del 1.4.1998, edizioni San Paolo. 13. Carlo Papini, Sindone – Una sfida alla scienza e alla fede, Claudiana, Torino, 1998. 14. Lawrence M.F. Sudbury, Non per mano d'uomo?, Napoli, Boopen, 2007, ISBN 978-88-6223-070-4 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kristanaj relikvoj]] [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Mortotuko de Torino]] [[Kategorio:Antikva historio de Turkio]] [[Kategorio:Syria]] 16ecl5yovnusww497yofgngq5iuhgif 0 116080 9462330 8587095 2026-08-25T14:02:32Z Sj1mor 12103 9462330 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Silz cerf3.jpg|eta|<center>juna [[cervo]]]] '''Ĉasbestoj''' nomiĝas la sovaĝaj bestoj, kiuj laŭ la koncernaj leĝoj rajtas esti mortigataj dum [[ĉasado]]. Principe ĉasbestoj vivas en natura libereco kaj ne havas posedanton. Ĉasbestoj diferenciĝas de aliaj sovaĝaj bestoj pro tio, ke homoj havas klaran ekonomian intereson pri ili, ĉar la manĝebla viando, la [[felo]] aŭ [[korno]]j estas valoraj, aŭ ke ili konkurencas kun la homoj pri manĝaĵo. Ĉie en la mondo ekzistas [[leĝo]]j, kiuj reguligas, kiu rajtas ĉasi kiujn bestojn, kie kaj kiam. Hodiaŭ la ĉasbestoj (krom ĉe la malmultaj restintaj ĉasaj popoloj) ludas nur malgrandan rolon en la nutrado de la homoj: ekzemple en [[Germanio]] dum la jaro [[2003]] konsumiĝis averaĝe 900 gramoj da ĉasbesta viando po loĝanto, dum la averaĝa homo statistike entute konsumis 60,8 kilogramojn da viando. El la valora [[ledo]] de la felo de cervedoj kaj bovedoj sukcese produktiĝas ledaj vestaĵoj. Varmaj felaj manteloj el la dika felo de rabobestoj en centra [[Eŭropo]] ne bone vendiĝas. [[Cervo]]j kaj [[apro]]j ankaŭ kultiviĝas agrikulture, do en fermitaj arbaraj areoj, kun la celo bredi la bestojn kaj havigi kaj manĝeblan viandon kaj ledon. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉasleĝo]] * [[Balenbuĉado]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Ĉasado]] s3j8el855xwzroohfebtibmwb4pbdxl 0 123589 9462597 8486912 2026-08-26T04:58:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462597 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tizanoptero |dosiero = Thysanoptera.jpg |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |regno2 = animalo |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |klaso = [[Insektoj]] ''Insecta'' |subklaso = [[Pterigotoj]] ''Pterygota'' |superordo = ''[[Exopterygota]]'' |ordo = '''Thysanoptera''' |ordo aŭtoritato = [[Alexander Henry Haliday|Haliday]], 1836 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = [[Terebrantia]] :[[Adiheterothripidae]] :[[Aeolothripidae]] :[[Fauriellidae]] :† [[Hemithripidae]] :[[Heterothripidae]] :† [[Karataothripidae]] :[[Melanthripidae]] :[[Merothripidae]] :[[Thripidae]] :† [[Triassothripidae]] :[[Uzelothripidae]]<br /> [[Tubulifera]] :[[Phlaeothripidae]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Tripsoj''' aŭ '''Tizanopteroj''' (ordo Thysanoptera) estas etaj, sveltaj [[insekto]]j kun franĝaj flugiloj (tial la nomo de la ordo, el la [[Greka lingvo|greka]] ''thysanos'' (franĝo) + ''pteron'' (flugilo)). Ili manĝas variajn nutraĵojn ĉu el planto ĉu el besto per piko kaj suĉado de la enhavo. Multaj tripsoj estas konsiderataj plagoj, ĉar ili manĝas plantojn kun komerca valoro. Kelkaj specioj da tripsoj manĝas aliajn insektojn aŭ [[akaro]]jn kaj tial estas utilaj, dum aliaj manĝas sporojn de fungoj aŭ polenojn. Ĝis nun ĉirkaŭ 5000 specioj estas priskribitaj. Tripsoj ĝenerale estas malgrandaj (1mm longaj aŭ malpli) kaj ne estas bonaj flugantoj — kvankam ili povas esti portataj de la vento ĝis longaj distancoj. Dum bonaj cirkonstancoj multaj specioj povas eksplode plinombriĝi kaj svarmi ĉien, kaŭzante ĝenon por la homoj. La vorto tripso estas el la greka kaj signifas ''Arbara Laŭso''. (Ref: Kirk, W. D. J. (1996). Thrips. Naturalists’ Handbooks 25. The Richmond Publishing Co. Ltd.). == Sistematiko == Tripsoj dividiĝas je la du subordoj [[Terebrantia]] kaj [[Tubulifera]]. Tutmonde ekzistas 5.500 specioj, el ili proksimume 400 troviĝas en Mezeŭropo. Ne plu uzata scienca nomo de la insekto, Physopoda (vezikpieduloj), atentigis pri la vezikecaj dikaĵoj je la lasta membro de la piedoj, kiuj funkcias kiel suĉiloj kaj servas por teni ĝin. == Tripsoj kiel damaĝantoj == En [[Mezeŭropo]] la specioj ''[[Anaphothrips obscurus]]'', ''[[Aptinothrips rufus]]'', ''[[Aptinothrips stylifer]]'', ''[[Chirothrips manaticus]]'', ''[[Franklliniella tenuicornis]]'', ''[[Haplothrips aculeatus]]'', ''[[Haplothrips tritici]]'', ''[[Limothrips cerealium]]'', ''[[Limothrips denticornis]]'', ''[[Stenothrips graminum]]'', ''[[Thrips angusticeps]]'' estas la ekonomie plej gravaj damaĝantoj de [[greno]] kaj aliaj [[poacoj]]. [[Dosiero:Thysanoptera-thripidae-sp.gif|maldekstra|eta|Tripso|200ra]] <br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ento.csiro.au/thysanoptera/worldthrips.html Tripsoj de la mondo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120712232055/http://www.ento.csiro.au/thysanoptera/worldthrips.html |date=2012-07-12 }} * [http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/PESTNOTES/pn7429.html Universitato de Kalifornio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100915034501/http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/PESTNOTES/pn7429.html |date=2010-09-15 }} [[Kategorio:Insektoj]] lk0fvzoe7c5bxec1ua4q6u87pj34kk7 0 127692 9462306 9179972 2026-08-25T13:34:10Z Sj1mor 12103 9462306 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|dato = novembro 2012}} {{polurinda|fakte la tuta teksto bezonas revizion, sed aparte la ruĝaj ligiloj bezonas atenton; foje ili simple estas malbone skribitaj, kiel [[cilindro (vesto)]] kiu devas esti [[cilindro (ĉapelo)]] - la vorto [[mortkapo]] ankaŭ estas plej nekutima, eventuale temas pri tio kio en Esperanto estas nomata [[kranio]], ktp. ktp. ktp}} [[Dosiero:Bauhaus concert.jpg|eta|350px|Koncerto de bando ''[[Bauhaus]]''.]] La '''gotika rokmuziko''' arigas muzikistojn kaj iliajn produktaĵojn kiuj disvolviĝas ene aŭ rande de la [[gotika movado]]. Ĝi estas muzikinklino parenca al muzikĝenroj kiaj [[alternativ-muziko]], [[elektronika muziko]], [[nova ondo]], [[malvarma ondo]],<small>^[??]</small> [[industria muziko]], [[malluma ondo]], [[etera ondo]] k.s. Ĝi estas origine okcidenteŭropdevena fenomeno kiu, kvazaŭ nigra [[fenikso (birdo)|fenikso]], elstariĝis el la cindroj de la forbruligita [[Punko|punkmovado]] okaze de la forpaso de Ian Curtis, kantisto de [[Joy Division]], kaj renkontis sian oran periodon dum la [[1980-oj]] precipe en [[Britio]] kun fundamentaj muzikgrupoj kiel interalie [[The Cure]], The Sisters of Mercy, [[Bauhaus (muziko)|Bauhaus]] aŭ [[Siouxsie and the Banshees]]. Ĝi estis aparte influita de la [[Londono|londona]] [[noktoklubo]] ''[[Batcave]]'' kiu naskis sian propran samnomitan muzikĝenron kies ĉefgrupo estas Alien Sex Fiend. Post momenta malvigliĝo komence de la [[1990-oj]], [[Germanio|germandevena]] [[malluma ondo]] kaj [[Belgio|belgdevena]] ''Electronic Body Music (EBM)'' venis veki la movadon. Ĝi nun pluekzistas ambaŭflanke de [[Atlantika oceano|atlantiko]] kaj plimalgrandmezure en orienta Azio dank' al grupoj kiuj provas krei siajn proprajn stilojn inspiriĝante de la «prauloj» de la 1980-oj. == Historio == === Prahistorio === [[Dosiero:Screaming Jay Hawkins.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Screamin' Jay Hawkins]]]] Dekadenca, [[Glammuziko|glama]], nigra, malsana, premanta la doloropunkton, [[rokmuziko]] ne vicatendis ĝis la [[1980-oj]] por kunfandi kun la [[Star Wars|malluma flanko de la Forto]]: ''Hoochie Coochie Man'', ''Voodoo child'', ''Fortune teller'', ''Seventh son'', ''Me and the Devil Blues''... per si mem parolas la titoloj. Jam la makabra [[humuro]] de [[Screamin' Jay Hawkins]], kaj liaj troaj [[spektaklo]]j, enscenigantaj ĉiajn tipojn de [[amuleto]]j, [[fetiĉo]]j, [[mortkapo]]j, [[ĉerko]]j kaj kantantaj la faman ''I put a spell on you'', oscilantaj inter [[Kabaredo|kabareda]] [[valso]] kaj [[bluso]]. La tohuvabohuo de Jay jam antaŭavertis sian [[Nov-Orleano|Nov-Orleanan]] publikon pri ĉeesto de movado kiu poste senbride plagos, kaj tuj generos eŭropajn konkurantojn: ''[[Screaming Lord Sutch]]'' en [[Britio]] aŭ ''[[Hector]]'' en [[Francio]]. Du fantaziemaj fanfaronuloj kies [[tualeto]] aspektis kiel [[Infanvorulo|infanvorula]] [[ĝentlemano]], ornamitaj je [[basko]], [[gamaŝo]], [[Cilindro (ĉapelo)|cilindro]], kaj kiu moviĝas nur per ĉerkoveturilo. Iliaj kantoj temis pri [[Ĵakvo la Buĉisto]], ilia [[rokmuziko]] estis peza kaj sovaĝa, kaj ili pretervole favoris plumbitan ritmon kaj minoran agordon. Jes, ĉiujn tiajn artistojn [[Boris Vian]], [[Nick Cave]] aŭ [[Marilyn Manson]] nun bombaste citas. === Post-1960-oj === Post sopiroj pri floroj, libera amo kaj vigla konscio, la mirindega impulso kiu plirapidigis la historion dum la [[1960-oj|60-oj]], subite ŝanĝiĝas al malbonaj vibroj. Muziko kiel [[vesto]]j, [[diskokovrilo]]j aŭ gitarsonoj, ĉio ŝajnis odori je sulfuro. Jam [[psikedeleco]] estis forviŝita. Kaj la roksteluloj sin pelis por aŭdi la belajn predikojn de [[Anton LaVey]]. [[The Rolling Stones]] kantis ''[[Sympathy for the devil]]'' dum iliaj [[umikino]]j randvagis [[sorĉarto]]n. [[Jimmy Page]] ne hezitis aĉeti la nobeldomon kiun bienis [[Aleister Crowley]], kaj tie troni. Sed la simbolaj muzikgrupoj malkaŝe obskuraj kaj gotikaj estas ''[[Black Sabbath]]'' kaj ''[[Black Widow]]''. La unua estis la plej grava dum la dua estis la plej ekstrema. Scene, tiuj ĉi sin allasis simii [[diablomeso]]n, kun [[spado]]j kaj senvestitaj [[virino]]j. Ĝiaj muzikaĵoj estis akompanitaj de [[fluto]], fantoma [[ĥoro]] kaj [[Voduo|vodua]] [[drumo]], kiu ŝajnis ĉion ŝuldi al la ''[[Symphonie fantastique]]'' de [[Hector Berlioz]]. Tiel, ĝia ''[[Come to the Sabbath]]'' aŭguris la filmmuzikon de [[John Carpenter]] kiel la stilon [[Batcave (stilo)|Batcave]]. Ve! Finfine, ili estis rigarditaj nur kiel [[modo]] kaj do rapide fariĝis ela. ''Sab'', siaflanke, eltrovis pezan rokmuzikon kaj atmosferan metalon. Dank' al ilia verko eblas nun aŭskulti [[nigrmetalo]]n, [[mortmetalo]]n ktp... kvankam [[Ozzy Osbourne]] kaj liaj kamaradoj ne jam suspektis tion. Samepoke, [[Deep Purple]] kantis ''Black night'', la ĝenanta KD-kovrilo de ''Pious bird of good omen'' ([[Fleetwood Mac]]) afiŝis ŝokeman [[Gravedo|gravedan]] [[Monaĥo|monaĥinon]], klorida kreitaĵo frontpaĝis ''Valentyne Suite'' de [[Colosseum]], furoris ''I walk on gilded splinters'' de [[Dr John]] poste rekantita de [[Marsha Hunt]], [[Donovan]] kreis ''Season of the witch'' poste ilustrita de ĉiuj, ekz [[Julie Driscoll]] aŭ [[Al Cooper]], kaj fine la [[Beatles]] lanĉis ''Abbey Road'', kiu ŝprucigis lacan kaj pezan sentaĵon, kvazaŭ adiaŭo al la grupo mem kaj al finiĝanta magia jardeko. Tiam plenrekte ricevis la gotan skurĝon la ŝmirita rokmuziko kaj kelkaj maturiĝantaj punkoj, kiel la juna [[Dave Vanian]], estonta kantisto de [[Damned]] kaj seksalloga kopio de [[Bela Lugosi]]. Ĉia [[peono]] estis lokita por ke dek jaroj poste, laŭ la impetado de Damned, trafe, la gota rokmuziko, tia kian oni nun komprenas, ĝermis ĉe la Batcave. ==== De postpunko al gotiko ==== Eĉ se malluma emo ekzistis de pli ol jardeko, fakuloj hodiaŭ ĝenerale datas la komencon de gotika muziko ĉirkaŭ [[1979]] en [[Britio]]. Tony Wilson, fondinto de la [[muzikeldonejo]] ''Factory Records'', estis unu el la unua taksi la roka grupo [[Joy Division]] kiel «gotika», termino ĝis tiam pli kunligata al jarcent-aĝa literaturo ol al moderna muziko. La kunuloj de Joy Division tamen neniel zorgis pri siaj eksteraĵo, tiom grava identigmaniero ĉe la venonta movado, sed la muziko de [[Ian Curtis]], en nur du albumoj, estis distingeble fantoma, plumba, malvarma kaj seniluzia, antaŭsciigante lian memmortigon en [[1980]]. La ceteraj grupanoj poste fondos [[New Order]], sed ĉiam konservi gotikan sonon. [[Dosiero:Siouxsie and the Banshees-3.jpg|eta|360px|[[Siouxsie and the Banshees]]]] Samepoke [[Siouxsie Sioux]] de [[Siouxsie and the Banshees]], punkdevena grupo formita fare de ŝatantoj de [[The Sex Pistols]], estis la unua, ja antaŭ [[Robert Smith]], kiu popularigis la tipan gotikan eksteraĵon, dum sia muziko, kvankam ne tre malluma, forte influis la movadon. Ŝi turneis kun Robert Smith, frontulo de [[The Cure]], kaj grade tiu ĉi gotikiĝos, tiom veste (Smith iĝas vira respondaĵo al Siouxsie, en pli ĉifa kaj hirta) kiom muzike, ekde sia dua albumo. Iel simila al Joy Division parolante pri sono kaj humoro, [[Bauhaus (muziko)|Bauhaus]] (kiu debute nomiĝis Bauhaus 1919) ankaŭ naskiĝis ĉirkaŭ tiu tempo. Muzikumante laŭ la modelo de [[David Bowie]], ili vere ekcelis mallumen sub la influo de [[Gloria Mundi]], kun kiu Bauhaus koncertis. Fine de [[1979]], la unuopaĵo ''Bela Lugosi's Dead'' kiu aludas la bazon de la gotika mito fariĝas funebra himno de la frua gotika movado. === Puŝpeliĝas influoj === [[Dosiero:Robertsmith.jpg|eta|325px|Robert Smith de ''[[The Cure]]'' ludas koncerte.]] Jam, kore de la 1980-oj, la ora erao de la grupoj klasifikitaj en la gota ĉionmetejo (kiun cetere ne jam tiele nomiĝis), la subfluoj estis legiaj: Estis tiuj kiuj amindumis la [[novondo]]n la sintezilojn, la frostan kaj deprimeman sonaron kiel [[The Cure]] aŭ [[The Creatures]], flankprojekto de Siouxsie kaj de [[Budgie]], batisto de [[The Banshees]]. Pli tondreme, la ŝtonrokaj adeptoj roras je diversaj gradoj de kredindeco. Inter ili, [[Southern Death Cult]] (poste epitomigita ''Death Cult'' kaj fine ''The Cult''), kies ekstravaganta estro [[Ian Astbury]], frapaltira pozulo maskita kiel flagra pirato, alproksimiĝis punko, peza goto kaj iomete histeria metalo. Same kiel por la desperadoj [[Fields of the Nephilim]], kiuj aldonis eron da suka ''psichobilly'' al ilia aspekto de elinfera kaŭbojo. Sed oni devas atendi ĝis [[1986]] por aŭskulti [[The Mission]], fama grupo kiu kombinas goton kaj [[ŝtonroko]]n. Inspirante de [[The Sisters of Mercy]] kaj de [[Led Zeppelin]], ili alpropriĝis la sinteno de laŭmodaj noktaj trampoj kaj la stilo de bombastaj paroloj. Samkategorie, kvankam pli [[disonanca]], la kaliforniaj provokuloj [[Christian Death]] ankaŭ trafis la eŭropan publikon. [[The Cramps]], alia usondevena muzikistaro, neniam sin ŝaĝis de gota etiketo. Tamen, je la komenco, oni ja flaris haladzojn da gota influo, pririgardante ilia sinteno kvazaŭ ĵus elfositaj vampiroj, kaj iliaj kantoj ĝisgorĝe plena je nigra humuro. En [[1982]], ili heredas de foraj anglaj parencoj: [[Alien Sex Fiend]], kunportita de koraka paro kunigita per la sanktaj ligoj de edzeco. Ĉe la gefiuloj Nik kaj Mrs Fiend, oni ankaŭ aplikas la funebran humuron per albumtitoloj kiel ''Who's been sleeping in my mind?'', kaj per ginjolaj videooj kiel ''Horreur light''. Areto da grupoj venos pli kaj pli riĉigi la subgrundan obskurkulturon, kiel la dekadencaj [[Sex Gang Children]], la nederlandaj [[Clan of Xymox]], la elektro-industriaj [[Skinny Puppy]] kaj ceteraj [[Dance Society]], [[Gene loves Jezebel]], [[Flesh for Lulu]], [[All About Eve (muzikgrupo)|All About Eve]], [[Play Dead]]... kaj la subĝenroj eksponenciale komplikiĝas kaj miksiĝas: elektro-industrio, elektro-''dark'', ''dark''-industrio, EBM (''electronic body music''), metalo-goto, metalo-industrio, ŝvebvoĉo (''heavenly voices'')... Estis do ekspektebla ke post la gotdiluvemaj 1980-oj, la afero simpliĝus ekde 1990, kaj ke la gota "modo" lante svenus kvazaŭ efemera kaj omena blinko. Efektive, okazis ondokavon kiam la stelbandoj trafis turmentojn, splitis, aŭ sin turnis al novaj sonaj horizontoj. Sed post nedaŭra spleno, la lozita movado sukcesis revigliĝi kaj naski aliajn avatarojn. Eble lacita de la spektremaj voĉoj de la ''Batcave'', de la eteraj impetoj de la ŝvebmuziko aŭ de la torturaj gitaroj de la [[mortroko]], [[elektronika muziko]], kiu delonge kaŝkaŭris en [[Alternativ-muziko|alternativ-muzika]] ero, subite ŝprucis kaj renovigis la ĝenron kiu loziĝis pro troa organikemo. Do, [[Skinny Puppy]], [[Front Line Assembly]] aŭ [[Front 242]], kiu senhaste pluiris marĝene de la gotaj herooj, fariĝis la pruaj figuroj de la elektronika renoviĝo kiu plugos profundan sulkon, per kiu nenombreblaj bandoj sukcesiĝos. [[Dosiero:Dresden Dolls2.jpg|eta|dekstra|250px|''[[The Dresden Dolls]]'']] Nu, el tiu nesondebla gota interplektaĵo, kelkaj tamen sukcesis elfari la bonan miksaĵon, taŭgeje kaj taŭgtempe. Kaj kape de tiu saĝa ĝenr-muldilo alvenas [[Marilyn Manson]], evidente. Per vendologia senco tiom akra kiom tiu de [[Madonna]], la fama MM, eĉ nomate perfidulo, ĉerpis el ĉiaj fontoj elementoj kiujn li digestis por prezenti ĝin al usona publiko kiu sendube nur postulis surpriziĝi kaj eĉ ŝokiĝi. La gota movado tiam ekrigardis la novan komercan dispistulon oblikve. Kiam ajn oni aludas gotmovadon al personoj kiuj ne fakas tiumedie, ili respondos Marilyn Manson. La gotŝatantoj, kiuj sekvis la unuajn jarojn kies steluloj, kvankam rigardita kulte de la ŝatantoj, stumblis kiam ili aŭdacis aventuri ekster la subgrundaj tuboj, sentis Manson kvazaŭ maldolĉan pilulon trudglutenda. Pro tio, post konkeri usonajn junulojn kiu aparte ĝojas aŭskulti la "kantisto, kiun la gepatroj malŝategas", la malriverencema internacia gotulo provis konkeri la puristajn gotojn. Tion li finfine fiaskis (ĉe la pli ol 15-jaruloj, ĉiaokaze), sed lia daŭrema furoro tamen lin regalis de iugrada respekto. Estas [[Trent Reznor]] kiu impulsis la manson-an karieron, sed estas ankaŭ li kiu fariĝis poste sia plej intima rivalo. Trent Reznor, tiu estas la viro kiu kapulas [[Nine Inch Nails]] (NIN) kiu, same kiel Manson, devenas de la saĝa ĝenr-muldilo inter gota, metala kaj industria muziko. Sed Reznor, eĉ se li ne igas la saman furoron, gajnis la nekoncepteblan veton arigi dum siaj spektakloj ambaŭ la subgrundajn adeptojn kaj la pli popularaj tavoloj da publikoj. Nu, Reznor bone aplikis la ĝeneralajn trajtojn de sia personeco al sia sona verko: neantaŭvidebla, kompleksa, turmentita, teksturita kaj molkora. Tutmalsame, [[The Dresden Dolls]] kreas mirindan furonron post aperigi nur du albumoj. Veras ke [[Amanda Palmer]] kaj [[Brian Viglione]], dank'al sia formulo piano/kanto/perkutiloj ofertas unikajn kaj teatremajn prezentojn kiuj lasas neforviŝeblajn spurojn pro ilia apartigeco kaj talento. Fresdate turneante kun NIN, la jam kulta paro sperte miksas kabaredan manieron kaj dezajnon kun punkan muzikon je entuziasmiga ritmo, por doni tre gotan rezulton. Resume, post la eksplodo de la movado dum la 1980-oj, la elektronika renaskiĝo dum la 1990-oj, oni nun ĉeestas en la [[2000-oj]] revenon al la sonaro de la 80-oj. La kultaj grupoj (Bauhaus, The Sisters of Mercy...) rekomencas muziki kaj novigi post dek jaroj da silento, fortigita de ilia eksperimento kaj ilia ankoraŭ vigla famo. Oni faras novon per malnovo kaj malnovon per novo, kaj novaj bandoj senpaŭze burĝonas kiel [[Cinema Strange]], [[Bloody Dead]] aŭ [[Sexy ant the Vanishing]]... kaj la movado senĉese evoluas kaj maturiĝas. Tamen, post tri jardekoj da vivado, gotmuziko rajtas plengorĝe klami: "goto ne estas nura modo". == Diferenco inter punko kaj gotiko == Kio estas la diferenco inter punko kaj goto, la du subkulturaj fluoj kiuj siatempe furoris kaj ŝokadis? Nu, je la komenco de la [[1980-oj]], okazis turnopunkton en la punka movado: dum la tradiciaj punkoj rapidigis la kadencon kaj densigis la muzikaĵon por daŭri ne pli ol minutoj, konturiĝis nova emo kiu forfonigis adrenalinon malantaŭ malrapida kaj peza etoso, kiu respegulis la anglan [[Ekonomiko|ekonomikan]] marasmon. Ankaŭ ili rankoras kontraŭ la socio, kontraŭ la plenkreskuloj kiuj promesas nur ŝiman [[Senlaboreco|maldungecon]], kontraŭ la [[diskoo]]n kun siaj hipokritaj brilaĵoj. Sed anstataŭ ŝrikadi ilian ŝaŭmkoleron kun du [[agordo]]j, la gotoj ĝin enmemigas, distilas kaj spicas per frostaj [[sintezilo]]j. == Muzikaj subĝenroj == Laŭ la priparolata epoko kaj ĉu oni parolas larĝasence aŭ striktasence, la difino de la gotika muziko povas multe ŝanĝi laŭ la vidpunktoj. Se precize paroli, oni kutimas citi subĝenrojn kiuj gravitas ene aŭ rande de la gotika universo. Jen kelkaj el ili: * ''[[Batcave]]'': [[Alien Sex Fiend]], [[Cinema Strange]], [[Neva (muzikgrupo)|Neva]], [[Specimen]], [[Virgin Prunes]], [[Bauhaus]]… * [[Malvarma ondo]] ''Cold Wave'': [[Joy Division]], [[Minimal Compact]], [[Tuxedomoon]], [[The Cure]], [[Elijah's Mantle]]… * [[Malluma ondo]] ''Dark Wave'': [[Das Ich]], [[Goethes Erben]], [[Umbra et Imago]]… * [[Mortroko]] ''Death Rock'': [[Christian Death]], [[45 Grave]], [[Kommunity FK]], [[Frankenstein (muzikgrupo)|Frankenstein]]… * ''[[Gothabilly]]'': [[The Deep Eynde]], [[The Coffinshakers]]… * [[Nova ondo]] ''New Wave'': [[Depeche Mode]], [[Eurythmics]], [[Soft Cell]], [[Duran Duran]]… * [[Postpunko]]: [[Public Image Limited]], [[The Au Pairs]], [[Siouxsie and the Banshees]], [[Skeletal Family]], [[The Birthday Party]]… * [[Gotika rokmuziko]]: [[Bauhaus]], [[Sisters of Mercy]], [[Fields of the Nephilim]], [[Dreadful Shadows]], [[The Mission UK]], [[Inkubus Sukkubus]]… == Festivaloj == === Britio === * '''[[:en:Whitby Gothic Weekend|Whitby Gothic Weekend]]''' ([[Whitby]], [[Anglio]]) * '''[[:en:Dark City Festival|Dark City]]''' ([[Edinburgo]], [[Skotlando]]) === Francio === * '''[[Dark Omen Festival|Dark Omen]]''' ([[Vaux-le-Pénil]]) * '''[[Heaven's Gate Festival|Heaven's Gate]]''' ([[Strasburgo]]) * '''[[Festival de l'Erebe]]''' ([[Parizo]]) === Germanio === * '''[[M'era Luna]]''' ([[Hildesheim]]) * '''[[:de:Wave-Gotik-Treffen|Wave Gotik Treffen]]''' ([[Leipzig]]) * '''[[:de:Zillo Festival|Zillo]]''' ([[Sankt Goarshausen]]) * '''[[:de:Dark Dance Treffen|Dark Dance Treffen]]''' ([[Lahr]]) === Meksikio === * '''[[Mandragora's Festival]]''' ([[Meksiko]]) [http://www.mandragorasfest.com.mx/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720171930/http://www.mandragorasfest.com.mx/ |date=2008-07-20 }} * '''[[MX Fest]]''' ([[Meksiko|Distrito Federal]]) * '''[[Necropolis Fest]]''' ([[Meksiko]]) [http://www.necropolisfest.com/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080609234729/http://necropolisfest.com/ |date=2008-06-09 }} * '''[[Goliardo Festival|Goliardo]]''' ([[Meksiko]], Distrito Federal) * '''[[Oscuro Festival|Oscuro]]''' ([[Aguascalientes]]) === Pollando === * '''[[Castle Party Festival|Castle Party]]''' ([[Bolkow]]) === Portugalio === * '''[[Dark Land]]''' ([[Vila Real]]) * '''[[Festival de Vilar de Mouros]]''' ([[Caminha]]) === Usono === * '''[[:en:Convergence (goth festival)|Convergence]]''' == Muzikeldonejoj == * [[4AD]] * [[Apollyon]] * [[Brouillard Définitif]] * [[Cold Meat Industry]] * [[Danse macabre]] * [[Equilibrium]] * [[Middle Pillar]] * [[Prikosnovénie]] * [[Projekt]] * [[The Fossil Dungeon]] * [[Trisol]] * [[Cleopatra Records]] {{ADLS|2006|49}} {{Portalo Muziko}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Gotika subkulturo]] [[Kategorio:Rokmuzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Kontraŭkulturo]] s9zsmq3wqbw5ngpp9gju1iex53d1151 0 138990 9462481 9299203 2026-08-25T20:49:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462481 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:I_want_to_believe.svg|eta|Ilustraĵo de la tekruĉo de Russell.la tekruĉo inter la ordigitaj planedoj de la sunsistemo kun la subskribo "Mi volas kredi"]] La '''Tekruĉo de Russell''', aŭ la '''Ĉiela Tekruĉo''', estis analogio fare de la filozofo [[Bertrand Russell]] por refuti la ideon, ke la [[nekredanto]] devas malpruvi la asertaĵojn de [[Religio|religioj]]. En artikolo titolita ''[http://www.cfpf.org.uk/articles/religion/br/br_god.html Ĉu Dio ekzistas?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130720074420/http://www.cfpf.org.uk/articles/religion/br/br_god.html |date=2013-07-20 }}'', komisiita (sed ne eldonita) de la revuo ''Illustrated'' je [[1952]], Russell diris ĉi tion (simpligite): <blockquote> Se mi sugestus, ke inter la planedoj [[Tero]] kaj [[Marso (planedo)|Marso]] estas porcelana [[tekruĉo]] orbitanta ĉirkaŭ la [[suno]] laŭ elipsa kurso, kaj ke ĝi estas tro malgranda por esti malkaŝita eĉ per niaj plej bonaj [[teleskopo]]j, neniu povus malpruvi mian aserton. Sed se mi plue dirus, ke neniu povas racie dubi ĝin simple ĉar neniu povas malpruvi ĝin, oni ĝuste pensus, ke mi babilas sensence. Se tamen la ekzisto de tiu tekruĉo estus agnoskita en antikvaj libroj, instruita kiel sankta vero je ĉiu dimanĉo, kaj enmetita en la mensoj de infanoj ĉe lernejo, tiam hezito pri kredo je ĝia ekzisto vokus la atenton de psikologo, dum pli klera epoko, aŭ de Inkvizitoro, dum pli fruaj tempoj. </blockquote> En sia libro ''A Devil's Chaplain'' [[Richard Dawkins]] evoluigis la temon de la tekruĉo iomete plu: <blockquote> La kialo, pro kiu ordigita religio meritas rektan malamikecon, estas ke, malsame al kredo je la tekruĉo de Russell, religio estas potenca, influema, ekster-imposta, kaj sisteme metita en infanojn, kiuj tro junas por defendi sin mem. Infanoj ne devas [[Parkerigo|parkerigi]] librojn pri tekruĉoj. Registare apogitaj lernejoj ne ekskludas infanojn, kies gepatroj preferas malĝustan formon de tekruĉo. Tepot-kredantoj ŝtone mortigas nek tepot-nekredantojn, nek tepot-ekskredantojn, nek tepot-blasfemantojn. Patrinoj ne avertas siajn filojn kontraŭ geedziĝo kun tepot-gojino, kies gepatroj kredas je tri tekruĉoj anstataŭ unu. Homoj, kiuj enverŝas la lakton unue, ne rompas la genuojn de tiu kiu enmetas unue la teon. </blockquote> Konceptoj similaj al la tekruĉo de Russell estas la [[Nevidebla Rozkolora Unukornulo]] kaj la [[Fluganta Spagetmonstro]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Fikciaj objektoj]] j1cvgztvflc6v7kv47ejp37chsqas88 0 157236 9462376 9461752 2026-08-25T14:42:44Z Arbarulo 135469 9462376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Hans Leo Haßler von Roseneck''' (ankaŭ: ''Hassler'' aŭ ''Hasler'', * [[25-a de oktobro]] [[1564]] en [[Nürnberg]]; † [[5-a de junio]] [[1612]] dum vojaĝo en [[Frankfurt ĉe Majno]]) estis germana [[komponisto]], [[horloĝofaristo]] kaj produktisto de [[muzikaŭtomato]]j. == Vivo == Liaj gepatroj [[Isaac Haßler|Isaac]] (*[[Jáchymov|St.Joachimsthal]], Bohemio, ĉ. 1530) kaj Kunigunde (originala familinomo Schneider) jam frue edukis lin kiel orgenisto. Poste li ricevis instruon ĉe [[Leonhard Lechner]]. Ekde [[1584]] li ricevis instruon de [[Andrea Gabrieli]] en [[Venecio]] kaj amikiĝis kun [[Giovanni Gabrieli]]. En [[1585]] en [[Aŭgsburgo]] li iĝis ĉambrorgenisto de la grafo [[Oktaviano la 2-a]] de [[Fugger]] kaj orgenisto ĉe [[St. Moritz (Aŭgsburgo)|St. Moritz]]. En [[1590]] li publikis sian unuan Kolekton „Canzonette a quatro voci“ [kvarvoĉaj kanzonetoj]. En 1600 krom siaj aliaj okupoj li transprenis la postenon de la direktisto de la Aŭgsburgaj [[urbofajfisto|urbofajfistoj]]. Post la morto de la grafo Oktaviano li translokiĝis en [[1601]] al Nurenbergo, kiel li unuarange sin dediĉis al komerco kaj la evoluigo kaj produktado de [[orgeno|orgenaŭtomatoj]]. Ekde [[1608]] li estis ĉambrorgenisto de la elekta princo [[Kristiano la 2-a (Saksujo)|Kristiano la 2-a]] loĝanta en [[Dresdeno]]. En la jaro [[1595]] imperiestro [[Rudolfo la 2-a]] nobeligis lin kun liaj fratoj [[Caspar Hassler]] kaj [[Jakob Hassler]]. En [[1604]] ili ricevis la [[nobelnomo]]n ''von Roseneck''. Supozeble la nomo deiras de la [[blazono|familiblazono]] de la patrino. Ĝi estas ankoraŭ niatempe videbla ĉe la tombejmuro en [[ Neustadt an der Aisch|Neustadt/Aisch]]: viro kun refaldoĉapelo kun tri detranĉitaj rozoj enmane. Hans Leo Haßler mortis en [[1612]] dum vojaĝo en [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]] pro [[ftizo]]. == Verkaro == La verkaro de Hassler situas je la stilŝanĝiĝo de la malfrua [[Renesanco|renesanca]] [[polifonio]] al Venecia-frubaroka sonodisvolviĝo samkiel en liaj kantoj al simpla, kanteca [[homofonio]]. Dum liaj [[meso (muziko)|mesoj]] kaj [[moteto]]j omaĝas plejparte la [[kontrapunkto|kontrapunktan]] imitan principon laŭ [[Orlando di Lasso]] kaj Leonhard Lechner, liaj plurĥoraj verkoj kiel ekz. la 15-voĉa moteto ''[[Jubilate Deo]]'' aŭ lia 16-voĉa ''[[Duo Seraphim]]'' evoluigas barokan sonpompon laŭ la modelo de la Venecia plurĥoreco. Samtempe liaj verkoj ne nur montras kontrapunktan instruitecon, sed ankaŭ plej altajn gracion kaj delikatecon. Per siaj kvarvoĉaj aranĝoj de la plej uzataj eklezimelodioj li montras, kiel ankaŭ la plej simpla povas graviĝas per karakterplena prilaboro. Ne malpli ŝatataj ol liaj ekleziaj verkoj ([[meso]]j, [[moteto]]j ktp) estis liaj [[madrigalo]]j, [[kanzoneto]]j kaj Germanlingvaj profanaj [[kanto]]j, inter ili la kanto ''[[Mein G'müt ist mir verwirret|Mein G'müt ist mir verwirret, das macht ein Jungfrau zart]]'', eniĝonta en la protestantan eklezikantaron sub la titolo ''[[O Haupt voll Blut und Wunden]]'' , kiu troviĝas kune kun multaj aliaj en lia ''Lustgarten neuer deutscher Gesänge'' (''Plezurĝardeno de novaj germanaj kantoj'') je 4–8 voĉoj (Nurenbergo 1601). Nova eldono de lia „psalmoj kaj kristanaj kantoj“ publikita en 1607 aperis en [[Lepsiko]] en la jaro [[1777]] laŭ ordono de la princino [[Anna Amalia de Prusio]], kiun instigis ŝia instruisto [[Johann Philipp Kirnberger]]. Gravaj estas ankaŭ liaj tamen ne multnombraj [[orgenmuziko|orgenverkoj]]. Elire da la Itala stilo de sia instruisto Andrea Gabrieli li atingas propran stilon, kiu samkiel lia kantvoĉa verkaro anticipas la transiron de la renesanca orgenmuziko al baroka kaj tiel akiras gravecon por la germana orgenmuzika stilo de la 17-a jarcento. Lia plej grava instrumenta komponaĵo estas tamen [[klaviceno|klavicena]] verko, la variaciaro ''Ich gieng einmal spatieren 31 mal verendert durch Herren J.L.H'', kiu pro sia longdaŭro de ĉ. 42 minutoj estas unika en sia epoko. La influo de tiu ĉi trakomponita verko troviĝas je la kantvariacioj de la 17-a jarcento, ekz. ĉe [[Jan Pieterszoon Sweelinck|Sweelinck]] kaj [[Samuel Scheidt|Scheidt]] samkiel ankoraŭ ĉe [[Johann Pachelbel|Pachelbel]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Meyers Online|8|202|spezialkapitel=Hasler|kapiteltext=Hasler (Haßler), Hans Leo}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Barokaj komponistoj|Hassler, Hans Leo]] [[Kategorio:Renesancaj komponistoj|Hassler, Hans Leo]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj|Hassler, Hans Leo]] 6tt7s9bntz32p3on4tyzwhj027zpxuy 0 160391 9462457 9131066 2026-08-25T18:07:02Z Moldur 2507 9462457 wikitext text/x-wiki '''Cenobito''' estas [[kristanismo|kristana]] [[monaĥo]], kiu vivas ne izole, sed en [[komunumo]] kun aliaj [[monaĥo]]j, kutime en [[monaĥejo]]. La vorto deriviĝas de la greka ''κοινός'' (''kojnos'' = komuna) kaj ''βιός'' (''bios'' = vivo). Kiel fondinton de cenobita monaĥeco oni konsideras [[Paĥomios]], kiu vivis en la unua duono de la [[4-a jarcento]]. La esprimo kontrastas al [[ermito]] kaj [[anakoreto]]. {{Projektoj|ReVo=cenobit}} [[Kategorio:Ordenoj]] [[Kategorio:Religia vivo]] [[Kategorio:Asketismo]] [[Kategorio:Kristanaj monaĥejoj]] [[Kategorio:Kristanaj terminoj]] h2sj5z2l76cknk8dw9977c5p2bew6na 0 160687 9462420 8617098 2026-08-25T15:39:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462420 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=CH |situo sur mapo= |zomo=13 }} '''Svisa Radio Internacia (SRI)''' estis la eksterlanda servo de la (ŝtata) Svisa Radia kaj Televida Kompanio ([[SRG SSR]] idée suisse). La stacio havis la taskon peri kompletan bildon pri [[Svisio]] en eksterlando, elsendante plurlingvajn radioprogramojn je mallongaj ondoj ekde la sendilo en [[Schwarzenburg BE|Schwarzenburg]]. Unu el la grandaj meritoj de [[Edmond Privat]] estis, ke en 1946 ĉe Svisa Kurtonda Radio (poste nomata Svisa Radio Internacia) komenciĝis disaŭdigi elsendojn en Esperanto. Tiujn elsendojn realigis - ĝis sia morto en 1962 - Edmond Privat. Kiel posteulo de Edmond Privat, [[Claude Gacond]] plenumis la funkcion de esperanto-prelegisto ĉe Svisa Radio Internacia, dialogante kun sia edzino, Andrée Gacond, ĉiusemajne dum tridek jaroj (1962-1992). Inter la parolistoj de SRI menciindas: [[Arthur Baur]] kiu prelegis dum pluraj jaroj kun sia edzino, Heidi Baur, kaj [[Andreas Künzli]] (1986-92). La esperantlingva programo de SRI ne plu estis elsendata jam ekde 1992, spite al la fakto, ke la aŭskultantaro estis relative granda laŭ la kvanto de la leteroj ricevitaj de la esperanto-redakcio de la radiostacio. Je la [[30a de oktobro|30-a de oktobro]] [[2004]] ĉesis la elsendoj en Esperanto. Svisa Radio Internacia fariĝis retejo [http://www.swissinfo.ch swissinfo.ch] en 10 lingvoj, sed ne en Esperanto<ref name=":0">(en) Thomas Stephens, ''[https://www.swissinfo.ch/eng/language-from-the-archives_when-switzerland-broadcast-esperanto-around-europe/45177656 When Switzerland broadcast Esperanto around Europe]'', SwissInfo.ch, la 1-an de septembro 2019.</ref>. La estro de la PR-fako de SRI emfazis, ke ĉesigi la esperantajn kurtondajn elsendojn "ne estis selektiva mezuro kontraŭ Esperanto-parolantoj" sed parto de nova orientiĝo por SRI kaj la amaskomunikiloj ĝenerale<ref name=":0" />. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.esperanto-gacond.ch/radioprelegoj.html Radioprelegoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071006100925/http://www.esperanto-gacond.ch/radioprelegoj.html |date=2007-10-06 }} de Andrée kaj [[Claude Gacond]] legeblaj kaj/aŭ aŭskulteblaj * [http://www.cdeli.org/Sonarkivoj.html#AB Radioprelegoj de Heidi kaj Arthur Baur] en la arkivejo [[CDELI]] [[Kategorio:Radiostacioj]] [[Kategorio:Komunikado en Svislando]] ifvoie84e0dld7rf4fmcec19m1fvm2j 0 161867 9462605 7869976 2026-08-26T05:00:57Z Sj1mor 12103 9462605 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = ''Titanis walleri'' |dosiero = Titanis07DB.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = rekonstruaĵo de ''Titanis walleri'' |domajno = [[Eŭkariotoj]] ''Eukaryota'' |subdomajno = ''[[Unikonta]]'' |superregno = Opistokontoj ''[[Opisthokonta]]'' |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |regno2 = besto |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |subklaso = ''[[Neornithes]]'' |ordo = ''[[Cariamiformes]]'' |familio = †terorbirdoj ''[[Phorusrhacidae]]'' |genro = †''[[Titanis]]'' |statuso = FOR |dunomo = Titanis walleri |dunomo aŭtoritato = [[Pierce Brodkorb|Brodkorb]], 1963 |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = = Phorusrhacidae |komunejo = Titanis | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Titanis walleri''''' estas [[specio]] de granda predokapta [[neflugkapabla birdo]], la sola specio de la [[genro]] ''Titanis''. Ĝi vivis – laŭ fosilioj trovitaj en 2007 en [[Florido]] kaj [[Teksaso]] – antaŭ ĉirkaŭ 2 milionoj da jaroj en norda Ameriko. Oni pli frue pensis, ke la birdo formortis nur antaŭ ĉirkaŭ 15.000 jaroj (Baskin, 1995), sed esploroj de McFadden ''et al.'' (2007) refutas tion, kaj asertas, ke la birdo formortis jam antaŭ 2 milionoj da jaroj. ''Titanis'' estis ano de grupo de gigantaj neflugkapablaj birdoj, nomataj [[Phorusrhacidae]], alinome "terorbirdoj". Ĝi altis ĉirkaŭ 2 m, pezis ĉirkaŭ 130–150 kg, havis grandegan bekon. == Titanis en populara kulturo == * ''Burning Tower'' (ISBN 0-7434-1691-0), fantazia novelo de [[Larry Niven]] kaj [[Jerry Pournelle]] el 2005 * ''The Flock'' (ISBN 1-59414-377-3), novelo de [[James Robert Smith]] el 2006 {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Formortintaj birdoj]] tovlxbufda4oghfdzz61qofsyufb257 0 164348 9462499 7915319 2026-08-25T22:12:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462499 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tetraklino |koloro = lightgreen |dosiero = Tetraclinis_articulata_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-270.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Fonto: de ''Medicinal-Plants'' (Koehler, 1887) |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Pinofitoj]] ''Pinophyta'' |klaso = [[Pinopsidoj]] ''Pinopsida'' |ordo = [[Pinaloj]] ''Pinales'' |familio = [[Cipresacoj]] ''Cupressaceae'' |genro = '''Tetraklino''' ''Tetraclinis'' |specio = '''''T. articulata''''' |statuso = NT |dunomo = ''Tetraclinis articulata'' |dunomo aŭtoritato = (Vahl) Masters |vikispecio = Tetraclinis articulata |komunejo = Tetraclinis articulata }} [[Dosiero:Tetraclinis articulata MHNT.BOT.2007.52.39.jpg|eta|''Tetraclinis articulata'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] '''Tetraklino''' (''Tetraclinis'') estas [[Palearktiso|palearktisa]] genro de [[cipresacoj]] de nur unu specio (''Tetraclinis articulata'') de malgranda, dioika, daŭrafolia arbo de Norda Afriko, Suda [[Hispanio]] kaj [[Malto]]. La arbo estas forstumata por ruĝe bruna ligno uzata en meblofarado kaj por rezino utiligata interalie por vernisoj.<ref>[[PIV2]], p. 1154.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Mediteraneaj nordafrikaj arbaroj kaj duonarbaroj]] * [[Mediteraneaj sekaj duonarbaroj de akacio kaj arganio]] * [[Meza Atlaso]] * [[Tirenaj-adriatikaj sklerofilaj kaj miksaj arbaroj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.afs-journal.org/index.php?option=com_article&access=doi&doi=10.1051/forest:2006007&Itemid=129 Mikorizoj ĉe tetraklino en Maroko.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160309164814/http://www.afs-journal.org/index.php?option=com_article&access=doi&doi=10.1051/forest:2006007&Itemid=129 |date=2016-03-09 }} {{Portalo Biologio}} [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Cipresacoj]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] svqob8vhgqf1uk0ra8gr0q67hfjcism 0 181278 9462341 9088754 2026-08-25T14:12:42Z Sj1mor 12103 9462341 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Theorbe.png|eta|Teorbo]] La '''teorbo''' ({{lang-it|Tiorba}}, {{lang-fr|Tuorbe}}, {{lang-en|Theorbo}}) estas [[muzikinstrumento]], kiu apartenas kiel [[plukinstrumento]] al la [[kordinstrumento]]j. La nomo '''teorbo''' markas serion de diversaj bas[[liuto]]j, la tiel nomataj '''arĉliutoj''', ties komuneco konsistas en dua agordejo por la muntado de bordunkordoj: [[Liuto attiorbato]], [[Arciliuto]], [[Chitarrone]], franca [[Théorbe des pieces]], angla Theorbo, [[Archlute]], germana [[Barocklaute]], [[Angelique]] / [[Angelica]]. La [[etimologio]] de la nomo ĝis nun estas neklara. == Historio == La nova muziko ekde [[1600]] ([[monodio]], [[Giulio Caccini]]) necesigis instrumentojn kun malalta basregistro por la akompano. Pli malaltsonajn entero[[kordo]]jn de la liuto oni povas produkti aŭ pli dikajn aŭ pli longajn. Ĉar la dikeco estas limigita, oni alstrebis la longecon kaj disvolvis la duan [[agordejo]]n ĉe plilongigita kolo. Plua distingilo de la diversaj tipoj de teorboj estas ilia alteco kaj ligite al tio la longa [[fingrotabulo]]-[[mezuro]], kiu povas varii inter 76 kaj 98 cm. Enterokordoj, kiuj estas tiel longaj kaj tamen sonu, ne estas produkteblaj. Tiel oni devas agordi je kelkaj tipoj la unuan aŭ ankaŭ la unuan kaj duan ĥoron oktavon pli malalte (Chitarrone, Théorbe des pieces, Archlute), tiel ke la tria ĥoro estas la plej alta. [[Dosiero:Theorbo-ref.jpg|eta|dekstra|Theorbo]] La plej elstaraj muzikistoj de la instrumento en [[Italio]] estis [[Johann Hieronymus Kapsberger]] kaj [[Alessandro Piccinini]]. Oni ne scias, ĉu en [[Anglio]] ekzistis solomuziko por teorbo, sed i.a. [[William Lawes]] uzis ĝin en sia [[ĉambromuziko]]. En [[Francio]] oni ŝatis teorbojn ĝis meze de la [[18-a jarcento]] kaj utiligis ilin por kaj ĉambromuziko kaj orkestraĵoj ([[Nicolas Hotman]], [[Robert de Visée]]). La kortegorkestroj de [[Vieno]], [[Bayreuth]] kaj [[Berlino]] laborigis teorbistojn ĝis multe post [[1750]] ([[Ernst Gottlieb Baron]], [[Francesco Conti]]). Solomuzikon por teorbo oni notis en [[tabulaturo]]jn. == Teorbistoj == El la teorbistoj niatempaj elstaras [[Lynda Sayce]], [[Pascal Monteilhet]], [[Edin Karamazov]], [[Eduardo Egüez]], [[Nigel North]], [[Hopkinson Smith]], [[Paul O'Dette]], [[Andreas Martin]], [[Rolf Lislevand]], [[Christina Pluhar]], [[Matthias Spaeter]], [[Terrell Stone]], [[Jakob Lindberg]] kaj [[Stephen Stubbs]] i.a. == Literaturo == * Ekkehard Schulze-Kurz: Die Laute und ihre Stimmungen in der ersten Hälfte des 17. Jahrhundert, 1990, ISBN 3-927445-04-5, alirebla kaj ricevebla ĉe [http://www.lesbouffons.de/Schulze-Kurz.htm Autoren] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060905042219/http://www.lesbouffons.de/Schulze-Kurz.htm |date=2006-09-05 }} * Robert Spencer: ''Chitarrone, Theorbo and Archlute'' en: Early Music, Vol. 4 No. 4 (oktobro 1976), 408-422, alirebla ĉe [http://www.vanedwards.co.uk/spencer/html David van Edwards] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=teorb}} [[Kategorio:Kordinstrumentoj]] 5myngevdxpv6p2bdyejn7psof2lncjg 0 182666 9462388 8896287 2026-08-25T14:56:15Z Aidas 3488 9462388 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Menslage COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Menslage in OS.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Osnabrück]] |komunumaro = [[Samtgemeinde Artland]] |alto = 23 |areo = 65,18 |poŝtkodo = 49637 |poŝtkodo_malnova = 4575 |tel_antaŭkodo = 05437 + 05431 (la orientaj komunumopartoj) |aŭtokodo = OS |oficiala_kodo = 03459025 |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 14 |retpaĝaro = [http://www.menslage.de/ www.menslage.de] |komunumestro = Doris Schmidt |komunumestro-partio = SPD }} '''Menslage''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Osnabrück]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03459025}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon interalie kun la najbaraj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}<!-- informoj en vikidatumoj ankoraŭ ne kompletas: se vi povas, helpu kompletigi! -->. La kompare malgranda komunumo estas parto de la [[komunumaro Artland]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. Menslage situas borde de la rivero [[Hase]]. <!-- == Referencoj == {{referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {| align=center |[[Dosiero:Naturschutzgebiet Hahlener Moor 20.jpg|eta|maldekstra|326ra|{{centre|la nature protektata areo<br/>[[marĉo]] ''Hahlener Moor''}}]] |[[Dosiero:Clp Kirche.jpg|eta|maldekstra|270ra|{{centre|la historia lernejo de Menslage transportita al la etnografia muzeo [[Cloppenburg]]}}]] |} {{Projektoj}} {{Distrikto Osnabrück}} {{bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Osnabrück]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] q8tk78j9koxeyxc28vpwz8p8w34piev 9462392 9462388 2026-08-25T15:02:32Z Aidas 3488 9462392 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Menslage COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Menslage in OS.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Osnabrück]] |komunumaro = [[Samtgemeinde Artland]] |alto = 23 |areo = 65,18 |poŝtkodo = 49637 |poŝtkodo_malnova = 4575 |tel_antaŭkodo = 05437 + 05431 (la orientaj komunumopartoj) |aŭtokodo = OS |oficiala_kodo = 03459025 |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 14 |retpaĝaro = [http://www.menslage.de/ www.menslage.de] |komunumestro = Doris Schmidt |komunumestro-partio = SPD }} '''Menslage''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Osnabrück]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03459025}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon interalie kun la najbaraj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}<!-- informoj en vikidatumoj ankoraŭ ne kompletas: se vi povas, helpu kompletigi! -->. La kompare malgranda komunumo estas parto de la [[komunumaro Artland]], [[komunumaro (Germanio)|administra ligo]] de pluraj formale sendependaj politikaj komunumoj. Menslage situas borde de la rivero [[Hase]]. <!-- == Referencoj == {{referencoj}} -->die == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {| |[[Dosiero:Naturschutzgebiet Hahlener Moor 20.jpg|eta|maldekstra|290ra|{{centre|la nature protektata areo<br/>[[marĉo]] ''Hahlener Moor'' <br/>en Menslage}}]] |[[Dosiero:Clp Kirche.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la historia lernejo de Menslage transportita al la etnografia muzeo [[Cloppenburg]]}}]] |} {{Projektoj}} {{Distrikto Osnabrück}} {{bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Osnabrück]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] 1yhq0wrx608e8amw9l07w3eqxltjhks 0 187773 9462410 8639897 2026-08-25T15:19:15Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9462410 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Willstätt COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in OG.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Freiburg]] |distrikto = [[Distrikto Ortenau]] |alto = 142 |areo = 55,26 |poŝtkodo = 77731 |tel_antaŭkodo = 07852 |aŭtokodo = OG |oficiala_kodo =08317141 |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 40 |retpaĝaro = [http://www.willstaett.de/ www.willstaett.de] |komunumestro = Marco Steffens }} '''Willstätt''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Ortenau]], en la [[Regiono Suda Supra Rejno]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Freiburg|Freiburg]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{unuo|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08317129}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Geografie la urbo situas rande de la [[mezalta montaro]] [[Nigra Arbaro]]. Ĝis la bordo de la rivero [[Rejno]], kiu samtempe estas la limo al [[Francio]], de la komunuma centro estas 8 kilometroj okcidenten, ĝis la urbo [[Strasburgo]] estas same 8 kilometrojn nordokcidenten kaj ĝis la urbo [[Frajburgo]] 70 kilometrojn suden. Trafike la komunumo ligiĝas per aŭta kaj motorcikla trafiko al la [[germana aŭtovojo A5]], norde al [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj sude al [[Bazelo]], kaj apud la aŭtovojo estas internacia trajna linio, kiu norden kaj suden ligas al la samaj urboj. ==Gefiloj== *[[Johann Michael Moscherosch]], politikisto, pedagogo kaj satiristo == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:D-OG-Eckartsweier.JPG|eta|maldekstra|300ra|<center>komunumoparto [[Eckartsweier]]]] {{Projektoj}} {{Distrikto Ortenau}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ortenau]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] 03xqinapoqf0w5uhgjn9kwewouhqjo8 0 197054 9462697 9453541 2026-08-26T10:03:22Z ~2026-46468-46 262459 /* Mortoj */ 9462697 wikitext text/x-wiki {{Futuro}} {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=2026}} '''2026''' estas [[normala jaro komenciĝanta ĵaŭde|normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (vidu ĉi tie kalendaron)]]. Dum la jaro 2026 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Januaro === * [[1-a de januaro]]: [[Bulgario]] ekuzis [[eŭro|eŭron]] * [[3-a de januaro]]: [[Usono]] lanĉis plurajn aviadilajn atakojn sur pluraj lokoj tra norda [[Venezuelo]], kaptante la venezuelan prezidanton [[Nicolás Maduro]] kaj la prezidentedzinon [[Cilia Flores]] === Februaro === * [[28-a de februaro]]: Israelo kaj Usono atakis Iranon === Marto === * [[6-a de marto|6-a]] ĝis [[15-a de marto]]: La [[Vintra Paralimpiko 2026|Vintraj Paralimpiko 2026]] okazis en [[Milano]] kaj [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italio]] === Aprilo === * [[1-a de aprilo]]: [[NASA]] lanĉis la mision Artemis II, markante la unuan lunan preterflugon kun pilotata kosmoŝipo ekde [[Apollo 17]] en 1972 * [[10-a de aprilo]]: Artemis II sukcese revenis al la [[Tero]], ŝprucigante sekure en la [[Pacifiko|Pacifika Oceano]] proksime de [[San-Diego]] * [[12-a de aprilo]] ** [[Hungario|hungara]] parlamenta elekto ** [[Peruo|Perua]] ĝenerala elekto ** [[Benino|benina]] prezidanta elekto *[[13-a de aprilo]]: Blokado de [[Irano|iranaj]] havenoj fare de [[Usono]] ekvalidas, kaj prezidanto [[Donald Trump|Trump]] avertas, ke ĉiuj iranaj ŝipoj provantaj defii ĝin estos "tuj eliminitaj". Maraj aŭtoritatoj konsilas ŝipojn en la regiono atendi pliigitan militan agadon kaj eblajn interkaptoprocedurojn == Naskiĝoj == Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj... == Mortoj == {{Projektoj}} * [[1-a de januaro]]: [[Mohamed Harbi]], alĝeria historiisto (n. [[1933]]) * [[5-a de januaro]]: [[Ĵak Lepŭil']], franca esperantisto (n. [[1940]]) * [[6-a de januaro]]: [[Béla Tarr]], hungara reĝisoro (n. [[1955]]) * [[10-a de januaro]]: [[Erich von Däniken]], svisa aŭtoro (n. [[1935]]) * [[13-a de januaro]]: [[Scott Adams]], usona bildstriisto (n. [[1957]]) * [[19-a de januaro]]: [[Valentino Garavani]], itala mododesegnisto (n. [[1932]]) * [[24-a de januaro]]: [[Michael Parenti]], usona historiisto kaj politikologo (n. [[1933]]) * [[25-a de januaro]]: [[Lee Hae-chan]], ĉefministro de Sud-Koreio 2004-2006 (n. [[1952]]) * [[26-a de januaro]]: [[Richard Beirach]], usona ĵazpianisto (n. [[1947]]) * [[30-a de januaro]]: [[Catherine O'Hara]], usona aktorino kaj scenaristino (n. [[1954]]) * [[31-a de januaro]]: [[Wolfgang Schwanzer]], germana esperantisto (n. [[1953]]) * [[11-a de februaro]]: [[Cees Nooteboom]], nederlanda verkisto (n. [[1933]]) * [[11-a de februaro]]: [[James Van Der Beek]], usona aktoro (n. [[1977]]) * [[15-a de februaro]]: [[Robert Duvall]], usona aktoro (n. [[1941]]) * [[16-a de februaro]]: [[Frederick Wiseman]], usona filmreĝisoro (n. [[1930]]) * [[17-a de februaro]]: [[Jesse Jackson]], usona politika aktivulo (n. [[1941]]) * [[25-a de februaro]]: [[Antonio Tejero]], hispana puĉisto (n. [[1932]]) * [[28-a de februaro]]: [[Ali Ĥamenei]], prezidanto kaj plej Supera Gvidanto de Irano (n. [[1939]]) * [[5-a de marto]]: [[António Lobo Antunes]], portugala verkisto (n. [[1942]]) * [[8-a de marto]]: [[Anthony Leggett]], brit-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1938]]) * [[8-a de marto]]: [[Radojica Petrović]], serba esperantisto (n. [[1949]]) * [[10-a de marto]]: [[Susan Haack]], usona filozofino (n. [[1945]]) * [[13-a de marto]]: [[Paul R. Ehrlich]], usona biologo kaj demografo (n. [[1932]]) * [[14-a de marto]]: [[Jürgen Habermas]]: germana filozofo (n. [[1929]]) * [[15-a de marto]]: [[Len Deighton]], brita verkisto (n. [[1929]]) * [[17-a de marto]]: [[Ilia la 2-a]], patriarko de Kartvelio (n. [[1933]]) * [[19-a de marto]]: [[Umberto Bossi]], itala politikisto (n. [[1941]]) * [[19-a de marto]]: [[Chuck Norris]], usona lukt-artisto kaj aktoro (n. [[1940]]) * [[23-a de marto]]: [[Lionel Jospin]], ĉefministro de Francio 1997-2002 (n. [[1937]]) * [[24-a de marto]]: [[Birutė Galdikas]], kanada primatologo (n. [[1946]]) * [[25-a de marto]]: [[Alexander Kluge]], germana kinoreĝisoro (n. [[1932]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Afrika Bambaataa]], usona repisto (n. [[1957]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Stephen M. Schwebel]], usona juristo, prezidanto de la Internacia Kortumo (n. [[1929]]) * [[11-a de aprilo]]: [[Sonja Barend]], nederlanda televidoprezentistino (n. [[1940]]) * [[12-a de aprilo]]: [[Aŝa Bhosle]], barata kantistino (n. [[1933]]) * [[17-a de aprilo]]: [[Nathalie Baye]], franca aktorino (n. [[1948]]) * [[19-a de aprilo]]: [[Desmond Morris]], brita zoologo kaj etologo (n. [[1928]]) * [[29-a de aprilo]]: [[Craig Venter]], usona biologo (n. [[1946]]) * [[30-a de aprilo]]: [[Georg Baselitz]], germana pentristo (n. [[1938]]) * [[6-a de majo]]: [[Ted Turner]], usona amaskomunikila entreprenisto (n. [[1938]]) * [[8-a de majo]]: [[Festus Mogae]], prezidanto de Bocvano 1998-2008 (n. [[1939]]) * [[15-a de majo]]: [[Edmund S. Phelps]], usona ekonomikisto (n. [[1933]]) * [[25-a de majo]]: [[Sonny Rollins]], usona saksofonisto (n. [[1930]]) * [[29-a de majo]]: [[Edgar Morin]], franca filozofo (n. [[1921]]) * [[4-a de junio]]: [[Marjane Satrapi]], iran-franca bildliteraturistino (n. [[1969]]) * [[11-a de junio]]: [[David Hockney]], brita pentristo (n. [[1937]]) * [[11-a de junio]]: [[Ivo Osibov]], kroata esperantisto (n. [[1937]]) * [[18-a de junio]]: [[François Englert]], belga fizikisto Nobelpremiita (n. [[1932]]) * [[20-a de junio]]: [[Slavenka Drakulić]], kroata verkistino (n. [[1949]]) * [[21-a de junio]]: [[Yaacov Agam]], israela artisto (n. [[1928]]) * [[22-a de junio]]: [[Alan Greenspan]], usona bankisto, Prezidanto de la [[Federacia Rezerva Sistemo (Usono)|Federacia Rezerva Sistemo]] (n. [[1926]]) * [[3-a de julio]]: [[Ŝahrnuŝ Parsipur]], irana verkistino (n. [[1946]]) * [[8-a de julio]]: [[Bonnie Tyler]], kimra kantistino (n. [[1951]]) * [[11-a de julio]]: [[Susumu Tonegawa]], japana sciencisto Nobelpremiita (n. [[1939]]) * [[12-a de julio]]: [[Hamad bin Ĥalifa Al Thani]], emiro de Kataro (n. [[1952]]) * [[13-a de julio]]: [[Sam Neill]], novzelanda aktoro (n. [[1947]]) * [[14-a de julio]]: [[Hans Michael Maitzen]], aŭstra astronomo kaj esperantisto (n. [[1943]]) * [[16-a de julio]]: [[Rudolph A. Marcus]], usona kemiisto Nobelpremiita (n. [[1923]]) * [[20-a de julio]]: [[Kevin Keegan]], angla futbalisto (n. [[1951]]) * [[28-an de julio]]: [[Raoul Vaneigem]], belga verkisto kaj filozofo (n. [[1934]]) * [[4-a de aŭgusto]]: [[Klaus Hänsch]], germana politikisto, prezidanto de Eŭropa Parlamento (n. [[1938]]) * [[7-a de aŭgusto]]: [[Lucienne Stassaert]] belga poeto, eseisto kaj pentristo (n. [[1936]]) * [[11-a de aŭgusto]]: [[Aljaksandr Milinkeviĉ]], belorusa politikisto (n. [[1947]]) * [[25-a de aŭgusto]]: [[Dolly Parton]], usona kantistino (n. [[1946]]) 1v8agckjdasyr82nmjtgbq323o8vg1j 0 199561 9462570 6467768 2026-08-26T04:02:05Z Sj1mor 12103 9462570 wikitext text/x-wiki '''Felĉado''' (de {{lang-en|felching}}) estas [[seksumado|seksuma]] praktiko en kiu unu el partneroj elsuĉas [[ĉuro|ĉuron]] el [[vagino]] aŭ [[anuso]] de la alia (kun aŭ sen tubeto), aŭ el [[kondomo]]. La individuo elsuĉanta la ĉuron povas gluti ĝin aŭ transdoni ĝin buŝ-al-buŝe al partnero. ==Aldone== *termino '''felĉado''' ankaŭ rilateblas al suĉado de alia likvaĵo ol ĉuro ([[feko]], [[urino]], ktp.) el vagino aŭ anuso de persono. *'''felĉisto''' uzeblas kiel morale mallevito. == Vidu ankaŭ == * [[Sekseco]] * [[Amoro]], [[Koito]] [[Kategorio:Seksa konduto]] kz15rvyu4gn6s58uvu2a5l6oxcvaxek 0 205754 9462342 8721206 2026-08-25T14:12:50Z Sj1mor 12103 9462342 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo | Lingvo=Kariba lingvo | Propra_nomo=Kaliña, cariña | Koloro=Amerika | Mapo=Kalina.png | Prononco= | Landoj=[[Brazilo]], [[Franca Gujano]], [[Gujano]], [[Surinamo]], kaj [[Venezuelo]] | Parolantoj= 10226 | Rango= | Fam1=Amerinda | Fam2=[[Karibaj lingvoj|Kariba]] | Fam3=[[Norda Kariba|Norda]] | Fam4=[[Galibi]] | Fam5='''Kariba''' | Skribo=[[Latina alfabeto]] | Oficiala_lingvo= | ISO1=|ISO2=car|ISO3=car|SIL=CRB }} La '''Kariba Lingvo''' (ankaŭ nomata per '''Caribe''', '''Cariña''', '''Galibi''', '''Galibí''', '''Kali'na''', '''Kalihna''', '''Kalinya''', '''Galibi Kariba''', '''Maraworno''' kaj '''Marworno''') estas [[Amerindaj lingvoj|Amerinda lingvo]] en la [[kariba lingvaro]]. Ĝi estas parolata de 10 226 homoj, 7251 de kiuj estas de [[Venezuelo]]. ==Alfabeto== La Kariba alfabeto konsistas el 17 literoj: [[a]], [[b]], [[d]], [[e]], [[g]], [[i|mi]], [[j]], [[k]], [[m]], [[n]], [[o]], [[p]], [[r]], [[s]], [[t]], [[u]], kaj [[w]]. ==Referencoj== * [[:fr:Kali'na (langue)]] ({{daton|2007-02-25}}) * [http://www.cariblanguage.org/galibi.html Galibi (Vera Kariba)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928195921/http://www.cariblanguage.org/galibi.html |date=2007-09-28 }} <!-- * {{Frenchtrans|Kali'na (langue)|[[25 February]] [[2007]]}} * [http://www.cariblanguage.org/galibi.html Galibi (True Carib)] --> ==Eksteraj ligiloj== * {{Ethnologue|kodo=car}} * {{Linguistlist|kodo=car}} * [http://www.sil.org/americas/suriname/Carib/English/CaribEngDictIndex.html Kariba-Angla Surlinia Interaga Vortaro] * [http://www.caribdictionary.com/ Kariba-Angla Surlinia Traserĉebla Vortaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181114033610/http://www.caribdictionary.com/ |date=2018-11-14 }} {{ĝermo|lingvoj}} [[Kategorio:Lingvoj de Franca Gujano]] [[Kategorio:Lingvoj de Gujano]] [[Kategorio:Lingvoj de Surinamo]] [[Kategorio:Lingvoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Amerindaj lingvoj]] s3vrpybt1om9pbyj3w08x7w4ntqbc6s 0 206323 9462343 9105455 2026-08-25T14:13:29Z Sj1mor 12103 9462343 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Barbara}} {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Doña Bárbara | aŭtoro = Rómulo Gallegos | eldonjaro = 1975 | reeldono = | eldonurbo = [[Karakaso]] | eldoninto = Venezuela Esperanto-Asocio | paĝoj = 264 | isbn = | bildo = DoñaBarbaraenesperanto.jpg }} <!-- | eldonjaro = la 11-a de aŭgusto 1929; <br />(eo. trad. ) | eldonurbo = en [[Venezuelo]] | eldoninto = Araluce | paĝoj = 395 | isbn = NH; eo eldono: 8439928858 --> :''Por filmoj titolitaj ''Doña Bárbara'', vidu artikolon [[Doña Bárbara (filmo)]] '''''[[Doña]] Bárbara''''' estas [[romano]] verkita de la [[Venezuelo|venezuela]] [[aŭtoro]] [[Rómulo Gallegos]], unue eldonita en [[1929]]. Tiu [[Regionismo (literaturo)|regionisma]] romano traktas la konfrontiĝon inter civilizo kaj la barbaraj aspektoj de la rura (malurba) medio kaj ties loĝantoj: En la [[Apure|apura etoso]] inspiriĝis [[Rómulo Gallegos]] por verki sian romanon. Ĝi estas verkita en la tria persono (estas nek mi nek vi) kaj miksas parolan lingvaĵon kaj regionismaĵojn kun beletra rakontado, kio faras la precipan konflikton pli evidenta kaj samtempe pli sentebla. Tiu romano estas konsiderata majstroverko de [[venezuela literaturo]] kaj klasikaĵo en [[Latin-Amerika literaturo]]. Ĝi faras psiĥologian studon de la popolo de la Venezuelaj [[ebenaĵo]]j:<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://192.211.16.13/curricular/RSN/%20Gallegostrans.htm |titolo=Anglalingva recenzo fare de Jeff Gibson |alirdato=2007-07-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060813091712/http://192.211.16.13/curricular/RSN/%20Gallegostrans.htm |arkivdato=2006-08-13 }}</ref> viktimoj de malbonŝancaj situacioj, sed samtempe fortaj kaj kuraĝaj. == Enhavo == {{Intrigo}} ;'''Unua parto''' * I.- '''Kun kiu ni iras?'''. Santos Luzardo laŭiras la riveron Arauca, akceptinte en sia ''bongon'' malprudente kunveturanton nome Melquíades Gamarra, nome El Brujeador, malfidinda kaj sorĉisto. La bongisto avertas Santos pri li kaj Doña Bárbara. * II.- '''La posteulo de El Cunavichero'''. Familia pasinto de Santos, survivanto el mortiga malamikeco inter patro kaj filo kaj inter gefratoj. Li estis translokiĝinta el la [[savano]] al la regurbo kaj poste reen al la savano por vendi la bienon. Li venas kun reformaj planoj de civilizito civilizonto. * III.- '''La vorantino de viroj'''. La juna bela Bárbara estis sekse perfortita de riveranoj (kiuj mortigis ŝian amaton Asdrúbal) kaj forigita el [[indianoj]]. Ŝi poste malamis virojn kaj posedis ilin, unue ruinigis Lorenzo Barquero al kiu donis filinon, poste profitis el [[juro|prijuraj]] fikonaĉoj de Apolinar; alproprigis la [[bieno]]n nune nomita El Miedo (La timo) kaj aliajn apudajn terenojn kaj kreis al si senmezuran monavidon. * IV.- '''Unu solan kaj mil diversajn vojojn'''. La "bubo" Santos Luzardo alvenas al Altamira kaj estas akceptita de la familio de la lojala Melesio kaj liaj nepinoj. * V.- '''La lanco en la muro'''. Santos konstatas la ruinon de Altamira, kies administranto fakte estas amanto de Doña Bárbara kaj ili estis ŝtelintaj la brutaron de la Luzardoj. Li venas al la domo de la [[ranĉo]], dubas ĉu vendi ĝin. Post elpiki la [[lanco]]n, kiun la patro lanĉis enmuren antaŭ dektri jaroj, li sentas sin liberigita kaj decidas ne vendi. * VI.- '''La memoro pri Asdrúbal'''. Melquíades Gamarra, El Brujeador, rakontas al Doña Bárbara sian konon de Santos, dum ŝia amanto Balbino, la administranto de Luzardo, prezentas sin fia. * VII.- '''La familiano'''. Kiam oni establis la bienon Altamira, la posedanto enterigis laŭ la tradicio vivan virbovon, nome "la familiano" aŭ Sandalulo, por ke ties animo protektu la [[bieno]]n. Nun la plej fantaziemaj inter la laboristoj parolas pri vidaĵoj de tiu bovanimo kaj de aliaj nenormalaĵoj kiuj antaŭvidas ekprosperon de Altamira. * VIII.- '''La dresado'''. Santoj malsovaĝigas ĉevalinon, kio estas [[metaforo]] de ankaŭ lia haltigo de la aroganteco de "sia" intendanto Balbino je la servo de Bárbara kaj de sia propra ensavanigo. * IX.- '''La sfinkso de la savano'''. Doña Bárbara ordonas remeti la falsitajn limojn inter sia El Miedo kaj lia Altamira en la dekomenca situacio kaj ŝajne preparas sin por allogi Santos. * X.- '''La spektro de La Barquereña'''. Santos Luzardo renkontas sian kuzon Lorenzo Barquero kaj malkovras ke tiu estas viktimo de la ''femme fatale'' (~"fatalulino"), kiu lasis lin bankrota kaj kun filino, Marisela, kiun ŝi abandonis. Lorenzo vivas malriĉe loĝante en domaĉo kaj trempate per sia daŭra drinkemo. Santos memoras lian junaĝan elanon kontraŭ la vir-vorantino, sed nune Lorenzo jam seniluziiĝis kaj vidas rezigne la tutpovon de ŝi, samtempe doña Bárbara kaj la Savano. * XI.- '''La bela dormulino'''. Marisela dormis surgrunde kaj Santos parolas kun ŝi, lavas ŝian vizaĝon, estas reciproka allogo. * XII.- '''Iam ĝi estos fakto'''. Santos konstatas la manko de brutoj. Planas [[civilizo|civilizigajn]] decidojn, kiaj bariloj, por eviti bruto-ŝteladon. * XIII.- '''La rajtoj de "Mister Danĝero"'''. La jankio uzurpis terenojn kaj eĉ dominas la fivivon de Lorenzo Barquero, post akiraĉi la bienon La Barquereña. ;'''Dua parto''' * I.- '''Nekutimaĵo'''. Kiam Santos komencas starigi barilojn, li ne falas en la kaptilo kiun Doña Bárbara metas ŝanĝante kabanaĉon. Poste en la prefektejo de Ño Pernalete li ruze, kuraĝe kaj sukcese faras siajn postulojn al Mister kaj al Doña Bárbara, kiu sentis rankoron, sed ankaŭ respekton al la digna ruzulo ĵus alveninta. * II.- '''La dresistoj'''. Dum Carmelito malsovaĝigas ĉevalinon por Marisela, ankaŭ ŝi estas malsovaĝigita de Santos. * III.- '''La rebulonoj'''. Tiuj estas imagitaj birdoj al kiuj la kreteno Juan Primito trinkigas sangon por mildigi la kolerojn de Doña Bárbara. Li multe estimas Marisela-n. * IV.- '''Rodeo'''. Doña Bárbara akceptas ke Santos venu preni sian brutaron kaj li malhelpas la malicajn klopodojn de ŝiaj peonoj eviti tion. La kapto de brutoj estas sukcesa. Doña Bárbara esperas allogi Santos. * V.- '''Ŝanĝiĝoj de Doña Bárbara'''. Ŝi ŝanĝas sian konduton rilate al viroj, ŝi vere estas allogita de la digna Santos. Ŝi akceptas redoni al li la rabitajn terojn, sed kiam li petas ankaŭ redoni al sia filino Marisela la terenon de La Barquereña, ŝi koleriĝas ĉar ne volas rekoni sian malhavon de patrinaj sentoj nek la rivalecon de alia virino. * VI.- '''La teruranto de El Bramador'''. Danĝera kaj sukcesa ĉaso de la unuokula kajmanego kiu enorme kreskiĝis ĉar oni ne ĉasis ĝin el El Miedo, ĉar doña Bárbara supozis ĝin ensorĉita; nun oni konsideras ke en Altamira estas jam kontraŭsorĉo. * VII.- '''Mielo de abeloj'''. Marisela rakontas kiel nova estas ŝia vivo ĉe Santos, sed ŝi vidas lin neatingebla, kiel mielo por [[azeno]]. * VIII. '''Bruladoj kaj ŝosoj'''. La peonoj malamikaj [[incendio|incendias]] Altamira, sed Luzardo ne volas revenĝon, spite la instigojn de Lorenzo Barquero al mortigo de la kacikino, sed kapti la ĝustan kulpulon. * IX. '''Vakeriaj vesperoj'''. Post la dura laborego de la vakeroj, venas distrado kaj kuntado, dancado kaj muzikado. * X.- '''Pasio sen nomo'''. Marisela ne scias kiel konsideri sian "inklinon" al Santos, al kiu kuraĝis diri nur "antipatia" tutame. * XI.- '''Imagaj solvoj'''. Ankaŭ la sentoj de Santos estas konfuzaj: li decidas sendi Marisela-n kun onklinoj al urbo, sed ŝi tute humore malakceptas. * XII.- '''Koploj kaj rakontoj'''. Santos oscilas inter klopodoj civilizi la [[savano]]n (nova fromaĝejo) kaj la allogo de la dureco de ties laboro ([[pluvsezono]]) kaj la popola kulturo kanta kaj rakonta. * XIII.- '''La malignantino kaj ŝia ombro'''. Marisela enrompas ĉe sia patrino ŝtelpreni magian sorĉaĵon kun la altomezuro de Santos. ;'''Tria parto''' * I.- '''La fantomo de la savano'''. Melquíades El Brujeador kaptas el Altamira ĉevalinaron sed la [[stalono]] fuĝas kaj kaptas alian ĉevalinaron; Doña Bárbara komprenas, ke "en Altamira nun loĝas viro, kiu ne timas la fantomojn de la savano!". * II.- '''Ventokirloj'''. Malfacilaĵoj: Marisela deprimiĝas ĉar ŝi konstatis ke ŝia patrino sorĉistinas kaj enamiĝis de la sama viro kiel ŝi. La projekto de fromaĝejo fiaskis ĉar [[jaguaro]] mortigis la nepon de la melkisto, kiu nun ne havas por kiu labori. Carmelito iris vendi la produkton de la rikoltitaj plumoj kaj li estis murdita kaj ŝtelita. Marisela revenas kun sia patro al ilia kabano. * III.- '''Ño Pernalete kaj aliaj plagoj'''. La kaciko Pernalete decidis ke la morto de Carmelito estis natura kaj ne volas ke la juĝisto Mujiquita kiun li mem estis nomuminta priesploru, ĉar li scias ke oni povus trovi la faron de Doña Bárbara. * IV.- '''Sur kontraŭaj vojoj'''. Kiam ŝi pretas denonci la murdinton Balbino, Santos malatentas ŝin kaj pretas fari pli perfortan paŝon. * V.- '''Ĉiu homo havas sian horon'''. Santos, kolera, kaptas la du restintajn fratojn Mondragonojn, bruligas ties [[kabano]]n, uzita por trudi falsajn limojn, kaj sendas iin al la [[justico]]. * VI.- '''La fonto de tenero'''. Marisela petas [[mono]]n al doña Bárbara por foriri kun sia patro, kvankam Antonio Sandoval venis diri al ŝi ke ŝi necesas al Luzardo. * VII.- '''Intencoj nepenetreblaj'''. Doña Bárbara dubas ĉu iri kontraŭ Luzardo. Finfine ŝi ordonas [[embusko]]n. * VIII.- '''La ruĝa gloro'''. En la embusko Luzardo mortigas Melquíades el Brujeador. * IX.- '''La petoloj de Míster Danger'''. Balbino klopodas vendi al Míster Danger ĉu rabitajn bovinojn ĉu la plumojn el la murdo de Carmelito, ĉar li volas fuĝi el doña Bárbara. La eksterlandano ĉikanas lin kaj evidentigas ke li estas kulpa de murdoj. * X.- '''Redonante la farojn'''.- Luzardo venas al EL Miedo redoni la kadavron de Melquíades; li ekkomprenas ke tiu murdo konvenas al doña Bárbara, ĉar nun ankaŭ li estas el la grupo de murdintaj kacikoj. Krome ŝi ordonas la murdon de Balbino. * XI.- '''Lumo en la kaverno'''. Mortas Lorenzo kaj lia filino Marisela ege tristas, dum Santos komprenas ke ankaŭ li ekdronas. Kontraste Marisela klarvide sciigas al li ke ne estis li kiu mortigis El Brujeador, sed lia kompano Pajarote. * XII.- '''Perpleksiga letero'''. De la juĝisto Mujiquita kiu anoncas al Santos, ke Doña Bárbara trovis la rabitajn plumojn kaj redonos ties monon al Santos, kaj ke estis Balbino kiu mortigis El Brujeador kaj siavice ŝiaj peonoj defendis sin kontraŭ Balbino kaj mortigis lin. Santos komprenas ke ilia murdo de El Brujeador restos neklara kaj ke doña Bárbara posedas la kontrolon de ties vero. * XIII.- '''La filino de la riveroj'''. Doña Bárbara sentas sin observata de la lokanoj. Ŝi jam bone kondutas, sed ŝi komprenas ke por atingi la amon de Santon, ŝi bezonus estis senpasinta. Ŝi sentas sin altira al la rivero. * XIV.- '''La stelo sur celgrajno'''. Doña Bárbara planis redoni la rabaĵojn al Santos, kvankam ŝi komprenas ke li estas tiom neatingebla kiom la juna Asdrúbal. Kiam ŝi ekscias ke mortis Lorenzo kaj lia filino Marisela iris loĝis ĉe Luzardo, revenas al ŝi [[ĵaluzo]] kaj iras tien revenĝosente. Kiam ŝi estas pafonta kontraŭ Marisela, ŝi sentas ĉu patrinecan emocion aŭ memoron pri Asdrúbal kaj faras senion. * XV.- '''Ĉie horizontoj, ĉie vojoj'''. La romano finiĝas per la “malvenko” de Doña Bárbara, kiu nek sukcesas akiri la teron, nek la koron de Luzardo, kaj finfine ŝi foriras tute mistere al nekonatejo, lasinte heredanton sian filinon Marisela. Finfine Santos povas barili la landon kaj komenci civilizon. {{Intrigofino}} == Roluloj == * '''Santos Luzardo''': reprezentas [[civilizo]]n kaj [[progreso]]n. Li estas edukita ebenejulo kaj, samtempe, diplomiĝinta advokato de la Centra Universitato de Venezuelo. Luzardo estas viro psiĥologie profunda kaj esence bona. Preskaŭ fine de la intrigo li preskaŭ malbonegiĝas enirante la kirlon de violento. * '''Doña Bárbara''': reprezentante barbarecon, estas la [[antitezo]] (malo) de Luzardo; ŝi estas arbitra, violenta, ruza kaj kaprica. Tamen, en ŝi ne estas absoluta manko de sentoj, kiuj estas vibre vekitaj de Santos Luzardo kaj de la memoro de amato el junaĝo. Ŝiaj malkonsekvencaj manieroj spegulas la sovaĝan konduton de ŝia medio. Ŝia konduto estas reago al la [[traŭmato]] kiun ŝi suferis infanaĝe, viktimo de altaj niveloj de mistrakto. Ankaŭ konata kiel la vorantino de viroj; onidire, ke ŝi uzas delogadon kaj paktojn kun demonaj spiritoj por kontentigi siajn kapricojn kaj akumuli potencon. Ŝi estas ankaŭ [[metaforo]] de la barbareco de la lando. * '''Marisela''': reprezentas bonan ercon por la muldado far civilizo. Naskita de senama unuiĝo ŝi estas savita el fia stato far Santos Luzardo, ligita al la zorgado de la ebriula patro. * '''Lorenzo Barquero''': Orfo kies estontecon detruis malbonŝanco kaj malvirto. Tamen li junaĝe havis ambician destinon kaj inteligenton: la medio fiaskigis lin. * '''Míster Danger''': reprezentas la malestimon de la eksterlandanoj al venezuelanoj. Li estas kunkomplotanto de Doña Bárbara. Sub kovro de humoro, li kaŝas la saman barbarecon de aliaj kacikoj. Kaj ankaŭ li, venkita, mistere foriras fine de la intrigo. * '''Ño Pernalete''': reprezentas, kune kun "Mujiquita" la politikan nekompetenton kaj dekadencon de la lando kaj samtempe la malprogresantan socion kaŭzatan de politikaj estroj. * '''Juan Primito''': reprezentas [[superstiĉo]]n kaj la paganajn kredojn de la ebenejuloj. Oni diru, ke esploroj faritaj de fakuloj montris ke malantaŭ ĉiuj roluloj estas inspiro de Rómulo Gallegos el konataj lokanoj.<ref>Cuadro de indentificación de los personajes de ''Doña Bárbara'' por los referentes humanos. En Rómulo Gallegos, Doña Bárbara, Cátedra, Madrid, 1997, paĝoj 473-474-</ref> == Vortotrezoro == La tradukisto [[Fernando de Diego]] aldonas fine vortoliston de uzitaj [[neologismo]]j, el kiuj plej parto estas hispanismoj, tio estas vortoj lasitaj tiele en la hispana origina sen traduko nek adapto. Aliaj vortoj tamen havas uzadon ekster tiu traduko kaj povas troviĝi en aliaj tekstoj aŭ eĉ en [[Vikipedio]], kvankam ligitaj al la savana brutobreda medio. Ekzemple la jenaj: * [[kaciko]], arbitra potenculo super difinita teritorio, * kralo, brutokorto enpalisa, * [[kreolo]], filo de la lando, * [[marako]], muzikinstrumento kun bruigiletoj ene de resoniga buleto, * [[peono]], malalta salajrulo, * [[rodeo]], alpelo de gregoj, en Usono spektaklo de malfacila rajdado, * [[stampedo]], senorda forkuro de gregaro. == Adaptaĵoj == * Doña Bárbara, filmo de 1943 * Doña Bárbara, Venezuela televida serio de 1975 * Doña Bárbara, filmo de 1998 * Doña Barbara, serio de ''Telemundo'', de 2007-2008. == Esperanta traduko == * "Doña Bárbara" / El la hispana trad. [[Fernando de Diego]]. - [[Caracas]], eldonis [[Venezuela Esperanto-Asocio]], [[1975]] === Recenzoj === {{Citaĵo|Ĉela sojlo de tiu ĉi nova librotraduko de Fernando de Diego, en la Enkonduko de la tradukinto oni povas legi jen an difinon pri Latin-Ameriko, cititan el la venezuela eseisto [[Mariano Picón Salas]]: «Ameriko estas la kontinento de la mistero. Preter la kulturaj aŭ politikaj strukturoj importitaj, pulsas en nia ekzistado — kontraste kun la pli klara kaj rafinita vivo de Eŭropo— psikologia enigmo, kie sidas samtempe nia dramo, nia espero kaj nia fasciniĝo. Ni ne estas absolute civilizitaj, en la [[Oswald Spengler|Spenglera senco]], ĉar subite violentaj impulsoj de la instinkto trapasas la sojlon de nia kolektiva vivo kaj donas al la fluo de la ekzisto ian surprizankarakteron, ian neatenditan patoson. En nia subkonscio akumuliĝas la konvulsioj de rasoj ne bone kunfandiĝintaj, la praaj krioj de diversaj homaj grupoj, l’o [''tiel''] primitiva luktanta kontraŭ I’o rafinita, la implikiĝo de miksitaj kulturoj, kaj tiam, subite, la ekspansiaj premoj plutonaj rompas de internela feblan sedimentiĝon de artefaritaj strukturoj, kaj ni konstatas, ke ni endormiĝis ĝuste super tumulta mistero. Tiel do nia vivo estas instinkto, dum la vivo en Eŭropo povas esti inteligento. Kaj dum la leĝistoj kaj juristoj volas submeti nin al la logiko, la mistero kaj la neantaŭvideblaj latentoj de Ameriko eruptas kuntrenante la digojn de ĉia konstruo racionala.» Apenaŭ oni povus pli ĝismedole skizi la esencon de Doña Bárbara, kaj tiel espereble oni senkulpigos min pro tiel longa citaĵo. Nu, dum mi relegis la romanon — kompreneble la hispanlingvan originalon mi konas jam delonge, kaj fojfoje mi eĉ uzis ĝian tekston por profesie elpluki hispanajn pradialektismojn , kiuj, mortintaj en la kontinenta Hispanujo kaj en la komunuza normlingvo, pluvivas en Kanariaj Insuloj kaj en Ameriko— ; dum mi relegis Ia romanon en ĝia nova majstre tajlita lingvovesto, agorde kun tiu difino de Picón Salas leviĝis en mia menso konsiderado pri tiuj homaj tradicioj, kiujn oni etikedas hermetikaj kaj konas sub la nomoj de mistika, magia, mita k.s. pensmanieroj. Kredi, ke ĉiuj intelektaj penoj de la homoj ne estis aliaĵo ol streĉa kaj blinda preparado por veno al la nunkonata kaj morgaŭ perfektigota empiria kaj matematika sciado, kaj ke sekve ni devas formeti ĉiajn ritajn inicojn, aŭ ĉion, kio nelaŭas la sciencajn ŝablonojn, modelojn aŭ normojn, kaj tial fordeklari senutilaj aŭ iluziaj la hermetajn pensmanierojn ( mitojn , mistikojn, magiojn, kabalojn k.s.) — nu, tio estas ja definitiva pruvo pri la radikala senkultureco, kiun la teĥniko trudas al siaj sklavoj. Nenio pli malproksima de la saĝeco —en la plej profunda kaj vera senco de tiu vorto— ol tiuj mensoj, kiuj sin pretendas solide sciencaj kaj kiuj fakte estas nur instrumentecaj. Tial legado delibroj kiel Doña Bárbara, Cien años de soledadkaj aliaj, kiuj priskribas la homan realon laŭ la sama linio, estas kunhelpi fleksebligi in telektojn tro en religitajn laŭ unuflankaj vojoj de rezonado. En tia senco ni troviĝas antaŭ nova renesanco, al kiu ne estis fremdaj [[Baruĥ Spinozo|Spinoza]], Boheme, [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibnitz]] [''tiel''], [[Hegelo|Hegel]] ktp. Mi do povas aperte proklami mian ŝaton je tiu nova vojo al pli u niversala gnozo, kiun praktikas Romulo Gallegos, [[Gabriel García Márquez|Garcia Márquez]] kaj aliaj nuntempaj artrakontistoj. Tio pri la verko. Sed kion diri pri la traduko? [[Fernando de Diego]] jam plurfoje montris sin aplaŭdindulo de la tradukarto, same en poezio kiel en prozo, laste en [[La arbo de la sciado]] de [[Pío Baroja|Baroja]], ĉielaŭde akceptita rilate_la lingvaĵon. Sed en la nuna libro Fernando de Diego, en intima simbiozo kun la medio priskribita en Doña Barbara, rekreis en esperanto beletran verkon, tra ĝiskerna studado de la stilo de Romulo Gallegos kaj samtempe sin apogante sur specialigita kono de la komplekso de sugestaj povoj, kiujn esperanto fiksis por ĉiu idio tisma esprimo akompananta la signifon. Ne malofte Fernando de Diego iniciatis novajn formulojn de transponado laŭ virtuozismo de suverena verkisto. Fernando de Diego manipulis la lingvajn signojn de esperanto kiel artisto, kiu profunde konas la lingvon kaj ĝiajn interkomunikajn kapablojn. Per riĉa vorttrezoro, sed per ne malpli riĉa frazeologio, Fernando de Diego montras al ni kiel logikaj kaj afekciaj valoroj delingvo estas nedesigeblaj kaj same kunflue helpas al la kreiĝo de sensaj bildoj kaj leksikonigitaj metaforoj. Fernando de Diego atingis Ia plej altan rangon de nia arta prozo kaj riĉigis nian lingvon per libro, kies ĝuado en esperanto ne estas subtiu de la legado en la hispanlingva originalo, kaj kelkloke, eĉ por homoj, kiuj, kiel mi, fake okupiĝis pri la hispana lingvo kaj pri esperanto, la estetika ĝuo estas pli diafana kaj senpena en la tradukita teksto, ol en la originala, dank’ al la bravura manipulado de latentaĵoj de esperanto kaj al la suverena agordado de ĉi ties esprimrimedoj. Ekde nun ni devas konsideri Fernandon de Diego unu el la pintaj klasikuloj de esperanto kiel artlingvo, kaj mi estas aparte feliĉa tion povi entuziasme proklami. |[[Juan Régulo Pérez|J. Régulo]]. [[Boletín]] n209 (maj 1975)}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2136&PHPSESSID=0423b270b4fecaffb9674e... Libro-Katalogo de UEA] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Doña%20Bárbara&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [http://anet.ua.ac.be/desktop/ehc/core/index.phtml?language=&euser=&session=&service=opacehc&robot=&deskservice=desktop&desktop=ehc&workstation=EHC-LZ&extra= Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] : entajpu la vortojn "dona barbara". * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=1474 Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://reprobi.erasmo.it/Opac/search?tit=Dona%20Barbara&tit_stc=0&orderby=1&odoc=s Katalogo de] [[Nacia Biblioteko de Esperanto]] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dona Barbara}} [[Kategorio:Esperantlingvaj romanoj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita hispanlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1975]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] dmhkrnz3lxgi29xz2tfhvuqszaavyrh 0 207668 9462348 9462172 2026-08-25T14:19:35Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9462348 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono =DEU Recklinghausen COA.svg |zomo = 10 |federacia_lando = [[Nordrejn-Vestfalio]] |distriktaro = [[Distriktaro Monastero]] |distrikto = [[Distrikto Recklinghausen]] |alto = 85 |areo = 66 |poŝtkodo = 45601–45665 |tel_antaŭkodo = 02361 |aŭtokodo = RE |oficiala_kodo = 05562032 |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 3<br />45655 Recklinghausen |retpaĝaro = [https://www.recklinghausen.de/ www.recklinghausen.de] }} '''Recklinghausen''' estas urbo en la pleja nordokcidento de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nordrejn-Vestfalio]] de [[Germanio]], ĉe la norda rando de la tre industria [[Ruhr-regiono]]. Ĝi apartenas al la [[distrikto Recklinghausen]], la germana distrikto kun plej da loĝantoj, kaj estas ties administra centro kaj senkonkurence plej granda urbo. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} la urbo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05562032}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon interalie kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Ekde la lokaj elektoj de majo 2014 Christoph Tesche estis urbestro de Recklinghausen. Li reelektiĝis en 2020 kun granda plimulto de pli ol 60 procentoj de la civitanaj voĉoj, sed en 2025 anstataŭiĝis per Axel Tschersich. == Partneraj urboj == * {{flago|Britio}} [[Preston]] en [[Britio]], ekde la jaro 1956 * {{flago|Francio}} [[Douai]] en [[Francio]], ekde la jaro 1965 * {{flago|Honduro}} [[El Progreso]] en [[Honduro]], ekde 1966 (helpa partnereco) * {{flago|Nederlando}} [[Dordrecht]] en [[Nederlando]], ekde 1974 * {{flago|Israelo}} [[Akko]] en [[Israelo]], ekde 1978 * {{flago|Germanio}} [[Schmalkalden]] en [[Turingio]] (Germanio), ekde 1989 * {{flago|Pollando}} [[Bytom]] en [[Pollando]], ekde 20000 [[Dosiero:Recklinghausen Roland01.jpg|eta|maldekstra|figuro de mezepoka kavaliro ĉe la urbodomo de Recklinghausen]] == Muzeoj == * Muzeo pri la historio de la poŝto ''Friedrich Maurmann'' * La muzeo pri [[Ikono]]j estas la plej signifa kolekto de ortodokse kristana arto en la okcidenta mondo. * La ''Vestisches Museum'' prezentas kristanan arton el la regiono, la urban kaj landan historion. * La ''Kunsthalle'' (arta halo) Recklinghausen montras modernan arton. * La muzeo ''Umspannwerk Recklinghausen'' - "elektro kaj vivo" en historia industria konstruaĵo, kiu iam estis [[kurento]]ŝanĝejo, bildiĝas la historio de homa uzo de la elektro. == Konstruaĵoj == [[Dosiero:Recklinghausen-Kirkby-Sculpture.JPG|eta|dekstra|brika skulptaĵo de la dana artisto ''Per Kirkeby'']] La historia urbokerno de Recklinghausen estas grandparte konservita. La historie plej grava konstruaĵo kaj simbolo de la urbo estas la katolika preĝejo Sankta Petro. Pliaj vidindaj konstruaĵoj estas restoj de la mezepoka remparo, la fortikaĵo ''Engelsburg'' Recklinghausen, la urbodomo konstruita dum 1908 kaj la festivalejo de la ĉiujara kultura evento ''Ruhrfestspiele''. Du karbominejaj turoj de la urbo iĝis industriaj monumentoj: la turoj de la minejoj "Recklinghausen II" kaj "General Blumenthal". Brika konstruaĵo de la dana artisto ''Per Kirkeby'' staras antaŭ la memorejo pri la viktimoj de la [[Dua Mondmilito]] ĉe la historia pordego ''Lohtor'' rande de la urbocentro. La artaĵo, 26 metrojn longa kaj 6 metrojn alta, konsistas el ses grandaj kaj sep etaj arkoj kaj estas integrita en la trotuaron. == Konataj lokuloj == * [[Hape Kerkeling]] (n. 1964), komediisto * [[Thomas Pusch]] (n. 1965), kuracisto kaj esperantisto, naskiĝis en la urbo sed forloĝiĝis dum la unua vivjaro == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{distrikto Recklinghausen}} {{Bibliotekoj}} <br/> {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Recklinghausen]] [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Ruhr-regiono]] 9bab3jgon0euepvqidlj6mbu2667e7j 0 207752 9462385 9418873 2026-08-25T14:51:20Z Sj1mor 12103 9462385 wikitext text/x-wiki {{Olimpiko |Emblemo = Government support Rio 2016.jpg |InformoPriEmblemo = Olimpika kandidata komitato de Brazilo |Cifero = 31 |Tipo = Somera |NomoDeOlimpiko = XXXI Somera Olimpiko |Urbo = Rio-de-Ĵanejro |Ŝtato = BRA |Stadiono = Maracanã |AliajKandidatojUrbo = Madrido |AliajKandidatojŜtato = {{Hispanio}} |AliajKandidatojUrbo2 = Tokio |AliajKandidatojŜtato2 = {{Japanio}} |AliajKandidatojUrbo3 = Ĉikago |AliajKandidatojŜtato3 = {{Usono}} |AliajKandidatojUrbo4 = |AliajKandidatojŜtato4 = |KomencaTago = 5 |KomencaMonato = aŭgusto |KomencaJaro = 2016 |FinaTago = 21 |FinaMonato = aŭgusto |FinaJaro = 2016 |Nacioj = 206<ref name="TOM">{{Citaĵo el la reto|aŭtoro=CIO|titolo=''Les Jeux Olympiques de Rio 2016'' (Somera Olimpiko 2016)|dato= |url=http://www.olympic.org/Assets/TOM_2013/Visit/Schools/TOM_teaching_list/Rio2016_FicheInfo_FR.pdf |eldonejo= Olympic.org|alirdato=2016-04-23|lingvo=angle}}</ref> |Sportistoj = 12 500 |SportistojViroj = |SportistojVirinoj = |Sportoj = 28 |Disciplinoj = 42 |Malfermanto = |OlimpikaĴuro = |OlimpikaĴuro2 = |OlimpikaFlamo = }} [[Someraj Olimpikoj]] estas grava internacia sportaj kaj kulturaj festivaloj, kiu celebriĝos en la tradicio de la [[Olimpikoj]] aŭ [[Olimpiaj ludoj]]. Entute sep urboj estis '''kandidatoj al la [[Somera Olimpiko 2016]]''' kaj estis oficiale agnoskitaj de la [[Internacia Olimpika Komitato]] (IOK). La komitato unue elektis kvar el ili [[Madrido]], [[Tokio]], [[Ĉikago]] kaj [[Rio-de-Ĵanejro]], kiu fine venkis la konkurson. Tiu Olimpiko estas la unuo, kiu okazis en [[Sudameriko]] kaj la tria okazinta en la [[suda hemisfero]] post tiu de [[Melburno]] en [[Somera Olimpiko 1956|1956]] kaj de [[Sidneo]] en [[Somera Olimpiko 2000|2000]]<ref>Notindas,ke pri tiuj du urboj la olimpiaj ludoj okazis dum somero.</ref>. Dum la evento okazis inter la [[5-a de aŭgusto|5]] kaj la [[21-a de aŭgusto]] de [[2016]], la Paralimpikoj estas inter la [[7-a de septembro|7]] kaj la [[18-a de septembro]] de la sama jaro. La malfermo kaj la fermo okazis en la [[Stadiono Maracanã]]. Estis konkursoj en 28 sportoj, du pli ol en la [[Somera Olimpiko 2012]]. La Ekzekutiva Komitato de [[Internacia Olimpika Komitato|IOK]] sugestis la enmeton de [[rugbeo]] (nur rugbeo 7) kaj de [[golfo]],<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/uk/news/media_centre/press_release_uk.asp?id=3090|titolo=IOC Executive Board proposes 2 additional sports for the 2016 Games: Golf and Rugby|dato=13-a de aŭgusto 2009|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|lingvo=angle|alirdato=16-a de septembro 2009}}</ref> , kiuj estis aprobitaj dum la 121a Kunsido.<ref name="golferugby">{{citaĵo el la reto|url=http://oglobo.globo.com/rio/rio2016/mat/2009/10/09/golfe-rugbi-aprovados-para-os-jogos-olimpicos-de-2016-767983392.asp|titolo=Golfe e rúgbi aprovados para os Jogos Olímpicos de 2016|eldonisto=''[[O Globo]]'' surrete|aŭtoro=Fernando Duarte|date=8-a de oktobro 2009|lingvo=portugale|alirdato=8-a de oktobro de 2009|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110522060858/http://oglobo.globo.com/rio/rio2016/mat/2009/10/09/golfe-rugbi-aprovados-para-os-jogos-olimpicos-de-2016-767983392.asp|arkivdato=2011-05-22}}</ref> La programo de la Ludoj povas esti pligrandigotaj, post la sukceso de la novaj sportoj enmetitaj dum la unuaj Someraj [[Junularaj Olimpikoj]] realigitaj en [[Singapuro]] en 2010.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.insidethegames.biz/summer-olympics/rio-2016/10361-exclusive-rio-2016-wants-to-stage-3-on-3-basketball-on-copacabana-beach-|titolo=Rio quer a Praia de Copacabana como sede do Basquete 3 on 3|eldonisto=Inside The Games|aŭtoro=Duncan Mackay|date=23-a de aŭgusto 2010|lingvo=portugal|alirdato=24-a de aŭgusto 2010}}{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Procedo de kandidateco == La procedo por elekti la sidejon de la Somera Olimpiko 2016 okazis inter 2007 kaj 2009, kaj de ĝi partoprenis sep urboj, el tri kontinentoj. Kelkaj aliaj volis partopreni, sed ne sukcesis inskribiĝi. Je la [[13-a de septembro]], [[2007]], finis la limtempo por inskribiĝi. Du urboj en [[Ameriko]] ([[Ĉikago]] kaj [[Rio-de-Ĵanejro]]), du el [[Azio]] ([[Doho]] kaj [[Tokio]]) kaj tri el [[Eŭropo]] ([[Bakuo]], [[Madrido]] kaj [[Prago]]) oficialigis la pledon.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Media/?articleNewsGroup=-1&articleId=55036|titolo=Seven Applicant NOCs/ Cities for the 2016 Games|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|date=14-a de septembro 2007|lingvo=angle|alirdato=10-a de oktobro 2009}}</ref> Je la [[4-a de junio]], [[2008]] la [[Internacia Olimpika Komitato]] (IOK) sciigis la rezulton de la antaŭkonsideroj pri la sep antaŭ-kandidataj urboj, forigante [[Bakuo]]n, [[Prago]]n, [[Doho]]n kaj nomante la aliajn kvar kiel “kandidataj urboj”: [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Madrido]], [[Tokio]] kaj [[Ĉikago]].<ref name="candidatas">{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Media/?&articleNewsGroup=-1&articleId=53256|titolo=Four Cities to Compete to Host The 2016 Olympic Games|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|date=4-a de junio 2008|lingvo=angle|alirdato=10-a de oktobro 2009}}</ref> [[Dosiero:Madrid2016 02-10-2009.jpg|dekstra|eta|260px|Madrido antaŭ la fina decido de IOK]] La dua etapo ekis kun la Programo pri Observo de la [[Somera Olimpiko 2008]], en [[Pekino]]. Post pretigo de la kandidateca libro kaj post ricevi la viziton de la Taksa Komisio por la Internacia Olimpika Komitato, la kandidataj urboj partoprenis, en junio, de renkonto ke, por la unua fojo en historio, konatigis ilin kun la membroj de la Internacia Olimpika Komitato, kiuj estonte elektus la urbon por la Olimpikaj Ludoj 2016.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Media/?articleNewsGroup=-1&articleId=72432|titolo=2016 candidate cities brief IOC members|date=17-a de junio 2009|lingvo=angle|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|alirdato=10-a de oktobro 2009}}</ref> Septembre 2009, la Taksa Komisio diskonigis raporton montrante siajn impresojn pri la finalistaj projektoj. Tokio, kiu havis la plej bona noto en la unua etapo, perdis sian favorecon, precipe pro la malgranda popola apogo al la kandidateco. Ĉikago suferis pro internaj protestoj kaj problemoj kun la usonaj leĝoj. La projekto de la Madrida kandidateco estis la plej kritikitaj, precipe pro la malklareco de la kontraŭ-drogaj leĝoj de [[Hispanujo]] kaj pro la organiza strukturo de la loka komitato. Pro la kritikoj, la delegitoj de la kandidateco realigis grandajn ŝanĝojn en malmulta tempo kaj, eĉ kun la urbestro de Madrido [[Alberto Ruiz-Gallardón]] jam akceptinte malvenkon, la Hispana Parlamento aprobis ŝanĝojn al la kontraŭ-drogaj leĝoj lastmomente, malmultaj tagoj antaŭ la balotado. Rio de Ĵanejro, malgraŭ la bonaj notoj, havis problemojn kun la projekto por gastigado kaj transportado.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Media/?&articleNewsGroup=-1&articleId=72521|titolo=The International Olympic Committee (IOC) today released the report of the Evaluation|lingvo=angle|date=2-a de septembro 2009|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|alirdato=10-a de septembro 2010}}</ref> La taksoj estis konsiderataj ekvilibritaj kaj, pro tio, ne eblis antaŭ-scii kiu urbo gajnus. Neĉ la prezidento de la Internacia Olimpika Komitato [[Jacques Rogge]] sciis kiu estis la urbo plejfavorata,<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/chicago_2016/1216134657.html|titolo=No Favourites In 2016 Race - Rogge|eldonisto=GamesBids.com|date=11-a de septembro 2009|lingvo=angle|alirdato=16-a de septembro 2009|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090914060640/http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/chicago_2016/1216134657.html|arkivdato=2009-09-14}}</ref> neĉ la membroj de la komitato, kiuj bezonis elekti la venkontan urbon,<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/2016_bid_news/1216134722.html|titolo=2016 Race Too Close To Call|eldonisto=GamesBids.com|date=1-a de oktobro 2009|lingvo=angle|alirdato=1-a de oktobro 2009|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091004014647/http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/2016_bid_news/1216134722.html|arkivdato=2009-10-04}}</ref> neĉ la gazetaroj kaj fakaj ttt-ejoj. === La balotado === La sidejo de la Someraj Olimpikaj kaj Parolimpikaj Ludoj de 2016 estis elektita je la [[2-a de oktobro]], 2009, en [[Kopenhago]], [[Danio]], dum balotado en la 121ª Kunsido de la Internacia Olimpika Komitato. Post la forigo de Chicago kaj Tokio, Madrido kaj Rio de Ĵanejro atingis la finalan balotadon, venkita de la brazila kandidateco (Rio de Ĵanejro), kun pli ol 2/3 de la voĉdonoj. Estos la unua fojo ke la Olimpikaj Ludoj sidejos en [[Sudameriko]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Olympic-Games/Candidate-Cities/Elections-for-the-2016-Games/|titolo=Rio de Janeiro Elected As 2016 Host City|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|date=2-a de oktobro 2009|lingvo=angle|alirdato=10-a de septembro 2010}}</ref> <center> {| class="wikitable" |- ! colspan="7" | Rezultato de Balotado 2016<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.olympic.org/en/content/Olympic-Games/Candidate-Cities/Elections-for-the-2016-Games/|eldonisto=[[Internacia Olimpika Komitato]]|titolo=Elections for the 2016 Games|lingvo=angle|alirdato=22-a de februaro 2010}}</ref> |- ! Urbo ! Lando | bgcolor="silver" |'''1ª balotado ''' | bgcolor="silver" |''' 2º balotado ''' | bgcolor="silver" |''' 3ª balotado ''' |- ||[[Rio-de-Ĵanejro]]|| {{BRA}} ||26||'''46'''||'''66''' |- ||[[Madrido]]|| {{ESP}} ||'''28'''||29||32 |- ||[[Tokio]]|| {{JPN}} ||22||20||- |- ||[[Ĉikago]]|| {{USA}} ||18||-||- |- |} </center> == Pretigo == Dum la ĝenerala asembleo de [[COB]] (Brazila Olimpika Komitato), je la [[22-a de decembro]], 2009, estis kreita la COJOR, kies prezidanto estas [[Carlos Arthur Nuzman]]. La COJOR ankoraŭ devas esti aprobita de [[IOK]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.cob.org.br/noticias/noticias_interna.asp?id=15100|titolo=COB e Confederações Brasileiras Olímpicas constituirão Comitê Organizador RIO 2016|eldonisto=Comitê Olímpico Brasileiro|lingvo=portugale|date=22-a de decembro 2009|alirdato=13-a de januaro 2011|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110527123425/http://www.cob.org.br/noticias/noticias_interna.asp?id=15100|arkivdato=2011-05-27}}</ref> === Sportaj Lokoj === [[Dosiero:Rio de Janeiro bid map for the 2016 Summer Olympics with names.PNG|dekstra|eta|270px|Mapo montrante la regionojn kie la sportaj eventoj okazos.]] [[Dosiero:Parque Aquático Maria Lenk 13072007.jpg|[[Akvoparko Maria Lenk]], sidejo de la [[akvopilko]] kaj de la [[akvosaltoj]].|eta|200px]] La sekvanta listo montras la konfirmitajn lokojn en [[Rio de Ĵanejro]], kie okazos la olimpikaj ludoj de 2016. La eventoj estos distribuitaj po kvar regionoj de Rio. La nuraj ludoj, kiuj ne okazos ene de la urbo estos la antaŭ-ludoj de [[Futbalo]] (Piedpilko). Ili okazos en kvar aliaj brazilaj urboj.<ref name="mais quatro cidades">{{citaĵo el la reto|url=http://esporte.uol.com.br/ultimas/2009/10/03/ult58u1785.jhtm|titolo=Mais quatro cidades irão abrigar eventos dos Jogos de 2016|eldonisto=UOL Esporte|date=3-a de oktobro 2009|lingvo=portugale|alirdato=29-a de novembro 2009}}</ref> === Regiono Barra === La plejmulto de la eventoj okazos en la okcidenta zono de Rio de Ĵanejro, en regiono nomata [[Barra da Tijuca]]. La lokoj distingitaj per '''^PO''' estas en la areo de la [[Rio Olimpika Parko]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.rio.rj.gov.br/rio2016/destaques_zonas_instalacoes.htm|titolo=Conheça o Projeto Rio 2016 para a região da Barra da Tijuca|eldonisto=Secretaria Especial Rio 2007 - Prefeitura do Rio de Janeiro|alirdato=29-a de novembro 2009|lingvo=portugale|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100108082456/http://www.rio.rj.gov.br/rio2016/destaques_zonas_instalacoes.htm|arkivdato=2010-01-08}}</ref> * [[Olimpika Centro por Trejnado]] (Centro Olímpico de Treinamento) ^PO: [[korbopilkado]], [[manpilkado]], [[ĵudo]], [[Klasik-stila lukto|luktoj]] kaj [[tekvondo]] * [[Olimpika Centro por Hokeo]] (Centro Olímpico de Hóquei) ^PO: [[hokeo]] sur herbo * [[Olimpika Centro por Teniso]] (Centro Olímpico de Tênis) ^PO: [[teniso]] * [[Olimpika Bicikladejo de Rio de Ĵanejro]] (Velódromo Olímpico do Rio) ^PO: [[traka biciklado]] * [[Akvoparko Maria Lenk]] (Parque Aquático Maria Lenk) ^PO: [[akvopilko]] kaj [[akvosaltoj]] * [[Olimpika Stadiono por Akvaj Sportoj]] (Estádio Olímpico de Desportos Aquáticos) ^PO: [[sinkrona naĝado]] kaj [[naĝado]] * [[Olimpika Areno de Rio]] (Arena Olímpica do Rio) ^PO: [[arta gimnastiko]], [[ritma gimnastiko]] kaj [[trampolino]] * [[Riocentro]]: [[badmintono]], [[boksado]], [[halterlevo]] kaj [[tabloteniso]] La sidejo por [[golfo (sporto)|golfo]] ankoraŭ ne estis difinita. La eventoj de tiu sporto povos okazi en la [[Itanhangá Golfe Clube]] aŭ en specifa loĝarejo, ambaŭ en la Barra da Tijuca regiono.<ref name="golfe">{{citaĵo el la reto|url=http://www.rio2016.org/pt/Noticias/Noticia.aspx?idConteudo=1066|titolo=Rio 2016 terá rúgbi e golfe|date=9-a de oktobro 2009|eldonisto=Rio 2016|alirdato=29-a de novembro 2009|lingvo=portugale}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://globoesporte.globo.com/olimpiadas/noticia/2010/10/campo-de-golfe-do-rio-2016-pode-ser-construido-em-condominio-residencial.html|titolo=Campo de golfe do Rio-2016 pode ser construído em condomínio residencial|date=8-a de oktobro 2010|eldonisto=Globo Esporte|alirdato=8-a de oktobro 2010|lingvo=portugale}}</ref> === Regiono Deodoro === En la kvartalo [[Deodoro (Rio de Janeiro)|Deodoro]], la regiono estos sidejo de kvin sportoj:<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.rio.rj.gov.br/rio2016/destaques_zonas_instalacoes_deodoro.htm|titolo=Conheça o Projeto Rio 2016 para a região do Deodoro|eldonisto=Secretaria Especial Rio 2007 - Prefeitura do Rio de Janeiro|alirdato=29-a de novembro 2009|lingvo=portugale}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Nacia Centro de Rajdado]] (Centro Nacional de Hipismo): [[rajdado]] * [[Nacia Centro de Pafado]] (Centro Nacional de Tiro): [[pafado]] * [[Parko por Moderna Pentatlono]] (Parque do Pentatlo Moderno): [[moderna pentatlono]] * [[Areno de Deodoro]] (Arena de Deodoro): [[skermo]] * [[Radikala Parko]] (Parque Radical): [[BMX konkurso]], [[kanuado|kanuoslalomo]] kaj [[montbiciklo]] === Regiono Maracanã === [[Dosiero:Maracana.jpg|eta|200px|[[Stadiono Maracanã]], sidejo kie okazos la malferma kaj la ferma ceremonio, kaj la lasta futbala ludo.]] [[Dosiero:CopacabanaBeach RiodeJaneiro.jpg|eta|200px|[[Plaĝo Copacabana]], disejo de la [[akva maratono]], de la [[plaĝa retpilko]] (plaĝa volejbalo) kaj de [[triatlono]].]] La Norda Zono de Rio de Ĵanejrjo ricevos kvin sportojn:<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.rio.rj.gov.br/rio2016/destaques_zonas_instalacoes_maracana.htm|titolo=Conheça o Projeto Rio 2016 para a região do Maracanã|eldonisto=Secretaria Especial Rio 2007 - Prefeitura do Rio de Janeiro|alirdato=29-a de novembro 2009|lingvo=portugale}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Olimpika Stadiono João Havelange]] (Estádio Olímpico João Havelange): [[atletiko]] * [[Stadiono Maracanã]] (Estádio do Maracanã): ferma kaj malferma ceremonio, kaj lastaj ludoj de [[futbalo]] (piedpilko) * [[Gimnastikejo Maracanãzinho]] (Ginásio do Maracanãzinho): [[retpilko]] (volejbalo) * [[Sambo|Sambejo Marquês de Sapucaí]] (Sambódromo da Marques de Sapucaí): [[arkpafado]] kaj la alveno de la [[maratono]] * [[Stadiono São Januário]]: [[rugbeo]] === Regiono Copacabana === Regiono Copacabana, monde konata pro siaj plaĝoj, ricevos ok eksterdomajn sportojn:<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.rio.rj.gov.br/rio2016/destaques_zonas_instalacoes_copacabana.htm|titolo=Conheça o Projeto Rio 2016 para a região de Copacabana|eldonisto=Secretaria Especial Rio 2007 - Prefeitura do Rio de Janeiro|lingvo=portugale|alirdato=29-a de novembro 2009}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Lago Rodrigo de Freitas]] (Lagoa Rodrigo de Freitas): [[kanuado|rapida kanuado]] kaj [[remado]] * [[Plaĝo Copacabana]] (Praia de Copacabana): [[akva maratono]], [[triatlono]] kaj [[plaĝa retpilko]] (plaĝa [[volejbalo]]) * [[Marina da Glória]]: [[velado]] * [[Parko de Flamengo]] (Parque do Flamengo): [[biciklado|strata biciklado]] kaj [[atletika marŝado]] La sidejo de [[golfo]] ankoraŭ ne estis difinita. La golfaj eventoj eble okazos en la [[Gávea Golfe Clube]], trovebla en tiu ĉi regiono de la urbo.<ref name="golfe"/> === Ne-Sportaj Lokoj === * [[Internacia Elsendocentro]] (International Broadcast Center|IBC/MPC) * Olimpika Plaĝo * Vilaĝo de la ĵurnalistoj * [[Olimpika Vilaĝo]] === Ekster Rio de Ĵanejro === [[Dosiero:Rio de Janeiro bid map for the 2016 Summer Olympics - football preliminaries (cropped).PNG|esquerda|200px|eta|Localização das cidades-sede do futebol.]] Kvar urboj, elektitaj el la urboj, kiuj sidejos la [[Futbala Mondpokalo|Futbalan Mondpokalon]] 2014, ricevos la unuajn futbalajn ludojn:<ref name="mais quatro cidades"/> * [[Stadiono Fonte Nova]] (Estádio da Fonte Nova) ([[Salvador de Bahio]]) * [[Nacia Stadiono de Braziljo]] (Estádio Nacional de Brasília) ([[Braziljo]]) * [[Stadiono Mineirão]] (Estádio Mineirão) ([[Belo Horizonte]]) * [[Stadiono Morumbi]] (Estádio do Morumbi) ([[San-Paŭlo]]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://esperantaretradio.blogspot.de/2014/02/cu-vi-emas-anas-promeni-en-rio.html "Ĉu vi emas promeni en Rio?" - e-lingva sonartikolo de Paŭlo Sergio Viana varbanta esperantistojn al Rio, okaze de la Somera Olimpiko 2016, sed ankaŭ jam pli frue pro la Futbala Mondpokalo en junio 2014, survoje al la UK en julio tiujara en Bonaero, kaj pro] [[Brazila Kongreso de Esperanto|jubilea E-kongreso en januaro 2015]] === Emblemo === 138 brazilaj agentejoj partoprenis al la procedo por elekti Emblemon por la Olimpikaj Ludoj 2016. En la fino, nur ok agentejoj daŭrigis en la disputo.<ref name="logomarca" /> Após passar pelo crivo de uma comissão julgadora de 12 membros, o desenho criado pela agência carioca Tátil foi o vencedor.<ref name="logomarca" /> La lanĉo de la emblemo okazis je la [[31-a de decembro]], 2010, dum la [[Novjaro|Novjara Festo]], en [[Plaĝo Copacabana]].<ref name="logomarca">{{citaĵo el la reto|url=http://esporte.uol.com.br/rio-2016/ultimas-noticias/2010/12/31/rio-de-janeiro-divulga-logomarca-dos-jogos-olimpicos-de-2016-em-copacabana.jhtm|titolo=Rio de Janeiro divulga logomarca do Jogos Olímpicos de 2016 em Copacabana|eldonisto=UOL Esporte|date=31-a de decembro 2010|lingvo=portugale|alirdato=31-a de decembro 2010}}</ref>. Je la 10a nokte, brazila kantistino [[Daniela Mercury]] alvokis al la podio olimpikan medalistinon [[Maurren Maggi]] kaj aliajn sportistojn por diskonigi la emblemon.<ref name="logomarca" /> Partoprenis de la festo ankaŭ la prezidanto de la [[Internacia Olimpika Komitato]], [[Jacques Rogge]], la prezidanto de la [[Brazila Olimpika Komitato]], [[Carlos Artur Nuzman]], la ŝtatestro de Rio de Ĵanejro, [[Sérgio Cabral Filho]], la urbestro de Rio de Ĵanejro, [[Eduardo Paes]], la Ministro pri Sportoj, [[Orlando Silva]] kaj la kunordiganto de la Internacia Olimpika Komitato, Nawal El Moutawakel. La emblemo montras la unuiĝon de tri homoj per malpremoj, en koloroj verda, flava kaj blua.<ref name="logo">{{citaĵo el la reto|url=http://www.lancenet.com.br/minuto/Rio-lanca-marca-Jogos-Olimpicos_0_400160028.html|titolo=Rio 2016 lança logomarca para os Jogos Olímpicos|eldonisto=Lancenet|date=31-a de decembro 2010|lingvo=pt|alirdato=31-a de decembro 2010}}</ref> Estas la unua fojo en historio ke la emblemo estas tri-dimensioj, kaj ĝi reprezentas la brazilan brakumon kaj la [[Pão de Açúcar]], tre fama monto en Rio de Ĵanejro.<ref name="logo" /> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} ---- {{NavigacioEnVintrajOlimpikoj}} {{NavigacioEnSomerajOlimpikoj}} ---- 1i0jmminwa3kjeyf9o4vlbqi021dwm0 0 208036 9462593 9441685 2026-08-26T04:57:50Z Sj1mor 12103 9462593 wikitext text/x-wiki '''Sciegula simptomaro''' estas termino uzata por karakterizi homojn, kiuj havas eksterordinarajn mensajn kapablojn en kelkaj kampoj, sed ankaŭ gravajn mensajn malkapablojn aŭ [[handikapo]]jn en multaj aliaj kampoj. En multaj lingvoj oni nomas ĝin «''Savant''-sindromo», laŭ la [[franca]] vorto ''savant'', kiu signifas ''erudiciulo, klerulo, scienculo,'' kaj adjektive ''lerta'' aŭ ''sperta''. Laŭ esploristo Darold Treffert ĝi povas esti denaska aŭ akirigita.<ref>[https://www.wisconsinmedicalsociety.org/_WMS/savant/pdf/resources/articles/savant_article.pdf Darold A. Treffert, MD: Savant Syndrome] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140823153344/https://www.wisconsinmedicalsociety.org/_WMS/savant/pdf/resources/articles/savant_article.pdf |date=2014-08-23 }} {{Wayback|url=https://www.wisconsinmedicalsociety.org/_WMS/savant/pdf/resources/articles/savant_article.pdf |date=20140823153344 }}</ref> Temas pri kondiĉo ofte kunligita al [[aŭtismo]]. Laŭ Darold Treffert estas duono de la scieguloj aŭtismuloj; alia duona havas alian misformon, ekzemple [[mentala retardeco]] aŭ [[cerba lezio]] aŭ [[traŭmato]]. Li ne ligas aŭtismon kun sciegula simptomaro. Estas aliaj esploristoj, kiuj ligas ilin,<ref>Heaton P, Wallace GL (July 2004). "Annotation: the savant syndrome". J Child Psychol Psychiatry 45 (5): 899–911.</ref> kaj estas, kiuj refutas iujn propoziciojn, aŭ la simptomaron mem.<ref>McMullen T (December 1991). "The savant syndrome and extrasensory perception". Psychol Rep 69 (3 Pt 1): 1004–6; [http://asp.ammonsscientific.com/find.php?resource=PR0.69.7.1004 Katalógusban]</ref> ==Karakterizo== Sciegul-simptomaruloj ofte havas nekredeblajn memor-kapablojn. Multaj el ili povas memori longajn listojn de faktoj, statistikoj, nombroj aŭ datoj, post kiam ili vidis ilin nur unu fojon. Ili ankaŭ ofte kapablas fari nekredeble komplikajn mensajn kalkulojn sen ia helpilo, nur enkape. Ili kelkfoje ankaŭ kapablas precize taksi [[distanco]]jn kaj [[angulo]]jn sen [[mezurilo]], aŭ diri precize kiu [[tago de la semajno]] estos en iu ajn [[dato]] dum dekoj da miloj da jaroj de nun. Ĉi tiuj individuoj kutime ne kapablas havi ordinarajn [[Sociaj rilatoj|sociajn rilatojn]], aŭ fari ordinarajn ĉiutagajn taskojn. Kvankam ekzistas esceptoj, ekzemple [[Daniel Tammet]]; sed tiu ne signifas, ke iliaj sciegulaj simptomaroj ne estas kaŭzitaj de iu misformo. Tiu refutas teoriojn, ke la scieguloj ne povas iĝi memstara, aŭ la interŝanĝa (angle trade-off) teorion, kiu signifas, ke iliaj kapabloj evoluis anstataŭ normalaj kapabloj.<ref>Ld. Treffert, i. m., "What We Do Know" c. fej. / 9.; 4. old.</ref><ref>[http://video.google.com/videoplay?docid=4913196365903075662&hl=en&fs=true# Fiú hihetetlen aggyal, videó] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110629115840/http://video.google.com/videoplay?docid=4913196365903075662&hl=en&fs=true |date=2011-06-29 }} {{Wayback|url=http://video.google.com/videoplay?docid=4913196365903075662&hl=en&fs=true# |date=20110629115840 }}, hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> Daniel Tammet, naskiĝinta en 1979, kiu persone renkontiĝinte kun Kim Peek atestis, ke ili sentas sin similaj. Tammet interalie havas apartan kapablon pri [[matematiko]] kaj pri [[lingvolernado]]: li regas 11 lingvojn (inter ili [[Esperanto]]n), montris ke li povas akiri novan lingvon dum unu semajno. Li kapablis ankaŭ eldiri la nombron [[pi|π]] ĝis 22&nbsp;514 [[cifero]]j, kio daŭris pli ol kvin horojn. ==Kialoj== Ne estas klare, en kiu maniero sciegul-simptomaruloj evoluigas ĉi tiujn kapablojn, sed kutime iliaj cerboj aspektas normalaj al sciencistoj. Estas kazoj de individuoj, kiuj akiras ĉi tiujn nekredeblajn kapablojn post akcidento aŭ bato sur la kapo. Ekzemple, la Usonano [[Orlando Serrell]] estis ordinara infano ĝis la aĝo de 10 jaroj, kiam li estis batita sur la kapo akcidente dum li ludis [[basbalo]]n. De tiam, li kapablas memori precize kie li estis kaj kia estis la vetero en ĉiu tago de sia vivo post la akcidento. [[Dosiero:Kim Peek, diagnosed with Savant syndrome.jpg|eta|Kim Peek, <small>bildo disponigita de Darold A. Treffert, MD, kaj Wisconsin Medical Society.</small>]] Unu el la plej konataj sciegul-simptomaruloj estas la [[Usono|usonano]] [[Kim Peek]]. Li estis la inspiro por la fama filmo [[Rain Man]], en kiu [[Dustin Hoffman]] rolas kiel ''aŭtisma sciegul-simptomarulo''. Kim Peek naskiĝis kun damaĝita [[cerebelo]], kaj sen la neŭronoj kiuj konektas la du flankojn de la cerbo. Li kapablas fari nekredeblajn mensajn kalkulojn, kaj li ankaŭ kapablas memori enormajn kvantojn da materialo. Li povas legi libron en pli-malpli unu horo kaj memori preskaŭ ĉion, kion li legis en ĝi. Tamen li havas malfacilaĵojn fari ordinarajn agojn, ekzemple vesti sin, kaj li marŝas en nekutima maniero. Li ankaŭ ne kapablas kompreni metaforojn aŭ dir-manierojn. Laŭ Treffert la scieguloj havas specialan kaj genian memoron, kiu estas tre profunda, sed tre limigita. Ĝia limo estas, ke ili povas uzi ĝin teorie, sed ne efike praktike.<ref>A.D. Treffert 2. sz. jegyzetben i.m.</ref> Estas scieguloj geniaj en [[Figura arto|figuraj artoj]] aŭ en muziko. Oftas homaj kalendaroj, kiuj konas kalendarojn tre bone.<ref name="10.2466/pms.2000.91.1.120">Saloviita, T.; Ruusila, L.; Ruusila, U. (Aug 2000). "Incidence of Savant Syndrome in Finland". ''Percept Mot Skills''. '''91''' (1): 120–2. doi:[https://doi.org/10.2466%2Fpms.2000.91.1.120 10.2466/pms.2000.91.1.120]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11011882 11011882].</ref> Ili povas rememori al ĉiu tago de ilia vivo. Sciegulaj kapabloj kaŝiĝas en ĉiu homo. Oni povas aktivi ilin per malaltaj frekvenciaj magnetaj ondoj, kiuj blokiĝas dominantan regionon en cerbo (kiu estas maldekstra ĥemisfero en 90% de dekstramanuloj). Tiam povas aliaj regionoj montri tiujn kapablojn.<ref>Snyder, Allan. [http://www.centreforthemind.com/publications/SavantNumerosity.pdf] "Savant-like numerosity skills revealed in normal people by magnetic pulses." "Perception", vol 35, 837-845</ref> ==Prilaboro== Sciegula simptomaro estas malfacile inteligebla. Estas pli teorioj pri ĝiaj kialoj, kiuj pleje koncentras al ligo kun aŭtismo. Laŭ kogna teorio miksas malkapablon kaj talenton.<ref>Pring L (2005). "Savant talent". Dev Med Child Neurol 47 (7): 500–3.</ref> Aŭtismo estas la plej ofta perturbo en sciegula simptomaro. Laŭ tiu teorio aŭtismuloj pensas pli detale.<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677590/?tool=pmcentrez Francesca Happé and Pedro Vital (2009): What aspects of autism predispose to talent?], hozzáférés, 2010. dec. 14.</ref> Atento por detaloj gravas en la simptomaro, ĉar ĝi karakterizas homojn, aŭtismulojn kaj neautismulojn kun sciegulaj kapabloj. Multaj scieguloj havas troan sentivon pri detaloj, kiu similas al emfazita sensebleco aŭ hipersensibleco en aŭtismuloj.<ref>Mottron L, Dawson M, Soulières I (2009).[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677591/?tool=pmcentrez "Enhanced perception in savant syndrome: patterns, structure and creativity"] Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1385–91.</ref> Estas pripensoj, ke scieguloj laboras pri tre maltmulte prilaboritaj informoj, kiuj estas en ĉies cerbo, sed normale la plimulto ne povas akiri ilin konscie.<ref>Snyder A (2009).[http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/364/1522/1399.full "Explaining and inducing savant skills: privileged access to lower level, less-processed information", hozzáférés 2010. dec. 14.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181026105837/http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/364/1522/1399.full |date=2018-10-26 }} Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1399–405.</ref> Laŭ kompata-ordeniga teorio pli gravas hiperordenigo, kiu helpas montri talentojn.<ref>Baron-Cohen S, Ashwin E, Ashwin C, Tavassoli T, Chakrabarti B (2009)[https://web.archive.org/web/20091229214026/http://autismresearchcentre.com/docs/papers/2009_BC_etal_Talent_RoyalSoc.pdf Talent in autism](PDF). Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1377–83.</ref> Laŭ ĝi la homoj estas klasifikelaj laŭ ilia kompato kaj ordenigado de faktoj el ekstera mondo. Tiu povas esti ligita kun kogna teorio. Laŭ alia teorio sciegulaj kapabloj respondas al malkapablaj sociaj kapabloj de aŭtismuloj. Ili ne havas denaskan kapablon por inteligi sociajn interagojn, do ili devas lerni, kiel oni konstruas kaj subtenas kunligojn. Ili povas uzi la lernitajn. Ili lernas kaj kutimiĝas al pli detale kaj emfazite analizas kaj memoras informojn; tiu estas emfazita memoro. Estas aŭtismuloj, kiuj rekonas nomojn kaj vizaĝojn same bone, kiel neaŭtismuloj, kaj ili ne scias, ke tio gravas. Sed tion povas ekigi ankaŭ sciegula kapablo. ==Epidemologio== Sciegula simptomaro aperas en la [[rilatumo]] 6:1 por [[viro]]j kontraŭ [[virino]]j, sed inter aŭtismuloj tiu rilatumo estas malsama.<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677584/ The Royal Society, The savant syndrome, 2009 {{en}}]</ref> Tiu enkondukis la [[hipotezo]] de Geschwind-Galaburda, kiu pensas, ke kaj lezio kaj sciegulaj kapabloj estas denaskaj. Ne estas objektivaj kaj certaj datoj, kiom da homoj estas scieguloj. Laŭ Treffert: * Unu el dek aŭtismulo montras sciegulajn kapablojn<ref>http://www.psy.dmu.ac.uk/drhiles/Savant%20Syndrome.htm</ref> * 50% de scieguloj estas aŭtismuloj; aliaj estas mentale retarditaj, aŭ havas cerbajn leziojn * Pleje estas kaj kapabloj kaj malkapablo tre fortaj * [[Rilatumo]] de viroj kaj virinoj estas 6:1 Brita esploro demandis 137 gepatrojn kun aŭtisma infano pri scieguleco. 28% supozis, ke ilia infano havas kapablojn je sciegula nivelo, kio estus nekutima ankaŭ ĉe normalaj homoj.<ref>Howlin P, Goode S, Hutton J, Rutter M (2009).[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677586/?tool=pmcentrez "Savant skills in autism: psychometric approaches and parental reports", hozzáférés, 2010. dec. 14.] Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1359–67</ref> ==Historio== Laŭ Treffert la terminon ''{{lang|fr|«savant idiot»}}'' kreis (franclingve) John Langdon Down en 1887, por skribi pri interesaj kazoj. Li estis la malkovrinto de la [[Down-sindromo]]. La vorto «idioto» estis tiam normala kuracista termino por homoj, kiuj havis inteligencion malpli bonan ol 25 IQ-poentoj. Laŭ postaj esploroj estis la uzado de idioto eraro, ĉar scieguloj havas pleje pli bonan inteligenton, sed la esprimo remanis ĝis kiam la vorto idioto estis diskredita. Post malkovro de aŭtismo oni pensis, ke sciegula simptomaro apartenas al aŭtismo, kaj komencis uzi la esprimon ''{{lang|en|autistic savant}}'', sed ankaŭ tiu estis erara, ĉar nur duono da scieguloj estas ankaŭ aŭtismuloj. Por defendi homan dignon kaj por doni ĝustan [[diagnozo]]n oni uzas nun nur la esprimon ''sciegula simptomaro.'' ==En kulturo== Kim Peek estis eminenta neaŭtisma sciegulo, kiu sciis ĉiun, kiun li legis. Li estis modelo de aŭtisma ĉefrolulo de filmo [[Rain Man (filmo)|Rain Man]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6964730.ece|titolo=Kim Peek, the original Rain Man, dies|alirdato=2010-12-14|aŭtoro=Barrowclough, Anne|dato=2009-12-22|eldoninto=[[The Times]]|lingvo=angol|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110916221743/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6964730.ece|arkivdato=2011-09-16}}</ref> ==Kapabloj== Sciegulaj kapabloj estas plej ofte klasifikeblaj en kvin kategoriojn: [[Muziko|muzikado]], pleje pianado; belartoj kun desegnado, [[Pentrado|pentrarto]] kaj [[skulptarto]]; kalendarkalkulo, kiu ne estas eksplikeba per neekzistentaj matematikaj kapabloj de la sciegulo; matematiko kun tre rapida [[Aritmetiko|aritmetika]] operado per tre [[Grandaj Nombroj|grandaj nombroj]], aŭ rekonado de [[primo]]j sen aritmetika scio; kaj tre bonaj spacaj kapabloj, kiuj eblas [[Proksimuma kalkulado|proksimumi]] [[distanco]]jn kaj trovi [[direkto]]jn pli bone ol oni mezuri povus per instrumentoj, fari kompleksajn modelojn aŭ mapojn sen mezuroj. Plej oftaj estas tre bonaj memoraj kapabloj, kiuj memoras ĉiun, al kiu la sciegulo tre interesiĝas kaj estas obsedita: [[dato]]j de muziko aŭ sporto, mapoj, nombraj platoj de aŭtoj, historiaj faktoj aŭ strangaj objektoj. Talentaj scieguloj estas uloj, kiuj estas intelekte malkapablaj, sed havas tian talenton pleje en [[muziko]] aŭ en [[belartoj]], kiu estas tre ŝatataj en tiu profesio. Geniaj scieguloj estas tial kapablaj, ke ili estus talentaj ankaŭ sen ilia malkapablo. Ili estas tre raraj, oni skribis pri ne pli ol cent dum cent jaroj. Laŭ proksimumado de Treffert ne vivas pli ol 50 en niaj tagoj. Treffert estis prezidento de Wisconsin Medical Society; ilia hejma paĝo montras biografiojn de 29 scieguloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/#|titolo=Savant Syndrome, Savant of Genius|alirdato=2010-12-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071214163049/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/#|arkivdato=2007-12-14}}</ref> ==Konataj scieguloj== Konataj uloj diagnozitaj kun sciegula simptomaro, kaj ili talento estas konata: * [[Henriett Seth F.]] aŭtisma poeto kaj verkisto<ref>[https://www.wisconsinmedicalsociety.org/professional/savant-syndrome/profiles-and-videos/profiles/henriett-seth-f-rain-girl/ Henriett Seth F.: Rain Girl By Darold Treffert, MD ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160621095906/https://www.wisconsinmedicalsociety.org/professional/savant-syndrome/profiles-and-videos/profiles/henriett-seth-f-rain-girl/ |date=2016-06-21 }} {{Wayback|url=https://www.wisconsinmedicalsociety.org/professional/savant-syndrome/profiles-and-videos/profiles/henriett-seth-f-rain-girl/ |date=20160621095906 }}, wisconsinmedicalsociety.org</ref><ref>[https://www.disabled-world.com/health/neurology/autism/famous-autistic.php Famous People with Autism Spectrum Disorders]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, disabled-world.com</ref> * Buckethead, virtuoza gitaristo kaj komponisto * [[Kim Peek]], [[memoristo]], [[kapnombristo]] kaj [[rapidlegisto]]. Li legis pli ol 12000 librojn dum lia vivo, kaj rememoris la legitajn tre bone.<ref>Weber B (26 December 2009).[http://www.nytimes.com/2009/12/27/us/27peek.html?_r=2 "Kim Peek, inspiration for 'Rain Man,' dies at 58", hozzáférés, 2010. dec. 14.] The New York Times</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://drinfo.hu/hirek/erdekessegek/6484-Az-igazi-Rain-Man-csod%C3%A1ja |titolo=drinfo.huː Az igazi Rain Man csodája |alirdato=2021-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210807081641/https://drinfo.hu/hirek/erdekessegek/6484-Az-igazi-Rain-Man-csod%C3%A1ja |arkivdato=2021-08-07 }}</ref> * [[Daniel Tammet]], aŭtisma memoristo, kapnombristo, lingvolernisto kun [[sinestezio]].<ref>Johnson, Richard (2005-02-12).[http://www.guardian.co.uk/theguardian/2005/feb/12/weekend7.weekend2 "A genius explains", hozzáférés, 2010. dec. 14.] The Guardian (London).</ref> Li konas 2 200 ciferojn de [[Nombro Pi|nombro pi]], kaj lernis la [[Islanda lingvo|islandan lingvon]], kiu havas vortojn kiel ''byrjunarörðugleikar''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.origo.hu/egeszseg/20160722-icom6-memoria-memoriakonferencia-szinesztezia-autizmus-savant-szindroma.html |titolo=origo.huː A férfi, aki egy hét alatt megtanult izlandiul |alirdato=2021-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200924180010/https://www.origo.hu/egeszseg/20160722-icom6-memoria-memoriakonferencia-szinesztezia-autizmus-savant-szindroma.html |arkivdato=2020-09-24 }}</ref> Li planis la lingvon [[mänti]]. * [[Alonzo Clemons]], skulptisto<ref>Treffert, Darold:[http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/alonzo_clemons "Alonzo Clemons - Genius Among Us", hozzáférés 2010. dec. 14.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213003539/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/alonzo_clemons |date=2007-12-13 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/alonzo_clemons# |date=20071213003539 }} Wisconsin Medical Society.</ref> * [[Tony DeBlois]], blinda muzikisto<ref>Treffert, Darold. "Tony DeBlois - A Prodigious Musical Savant". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/tony_deblois {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100626002913/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/tony_deblois |date=2010-06-26 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/tony_deblois# |date=20100626002913 }}. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Leslie Lemke]], blinda muzikisto<ref>Treffert, Darold A. and Gregory L. Wallace (2003).[https://web.archive.org/web/20061101223044/http://gordonresearch.com/articles_autism/SciAm-Islands_of_Genius.pdf "Islands of Genius" (PDF). Scientific American, Inc., hozzáférés 2010. dec. 14.]</ref> * [[Jonathan Lerman]], belartisto<ref>Treffert, Darold: "Jonathan Lerman - An Extraordinary Artist". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/jonathan_lerman {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213130030/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/jonathan_lerman |date=2007-12-13 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/jonathan_lerman# |date=20071213130030 }}, hozzáférés 2010. dec. 14.</ref> * [[Tristan Mendoza]], aŭtisma marimbisto genia sciegulo<ref>Treffert, Darold: "Thristan "Tum-Tum" Mendoza - A Child Prodigy Marimbist With Autism from the Philippines". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/thristan_mendoza {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928075828/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/thristan_mendoza |date=2007-09-28 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/thristan_mendoza# |date=20070928075828 }}, hozzáférés 2010. jan. 14.</ref> * [[Gottfried Mind]] pentristo, desegnisto kaj skulptisto de bestoj, "Raphael of Cats". Laŭ teorioj li estis aŭtisma.<ref>[https://www.flickr.com/photos/pluriverse/sets/72157612918780659/ Early Idiot Savant Drawings, The Cats of Gottfried Mind]</ref> * [[Derek Paravicini]], blinda muzikisto<ref>Treffert, Darold. "Derek Paravicini - A Talent and Love for Music". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/derek_paravicini {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100625235117/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/derek_paravicini |date=2010-06-25 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/derek_paravicini# |date=20100625235117 }}, hozzáférés 2010. dec. 14.</ref> * [[Gilles Tréhin]], artisto kaj skribisto * [[James Henry Pullen]], ĉarpentisto<ref>Treffert, Darold. "James Henry Pullen - Genius of Earlswood Asylum". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/james_pullen {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/james_pullen# |date=20120915082330 }}. Hozzáférés, 2010. dec. 14.</ref> * [[Matt Savage]], aŭtisma genia ĵazmuzikisto<ref>Treffert, Darold. "Matt Savage - A 14-Year-Old Marvelous Musician". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/matt_savage {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213130036/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/matt_savage |date=2007-12-13 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/matt_savage# |date=20071213130036 }}. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Stephen Wiltshire]], arkitekto<ref>Unlocking the brain's potential". BBC News. 2001-03-10. http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/1211299.stm. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Richard Wawro]], pentristo<ref>[http://www.wawro.net/ Richard Wawro (1952-2006)]</ref> * George kaj Charles Finn, ĝemeloj, kalendkalkulistoj<ref>Horwitz, et al., 1965 ; Sacks, Oliver, 1985</ref> * Florence 'Flo' kaj Katherine 'Kay' Lyman ĝemeloj, kalendkalkulistoj. La TLC faris dokumentan filmon kun ili, kun titolo Twin Savants: Flo & Kay.<ref>Tracey Eagan (2009-05-06). "Twin Savants Fixated on Dick Clark". Jezebel. http://jezebel.com/5243027/twin-savants-fixated-on-dick-clark. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Temple Grandin]], aŭtisma Doktoro de [[bestoscienco]] de [[Colorado State University]], konzulisto de [[Bestobredado|bestobredo]] pri konduto de bestoj<ref>C-SPAN (2009-11-01). In Depth with Temple Grandin. C-SPAN Video Library, 1 November 2009. Elérve innen: http://www.c-spanvideo.org/program/id/214625 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110817151933/http://www.c-spanvideo.org/program/id/214625 |date=2011-08-17 }}.</ref> * [[Trevor Tao]], internacia [[ŝakestro]]. Eble lia frato, Terence Tao matematikisto estas sciegulo. * [[Jason D. Padgett]], kalkulisto<ref>{{Cite web |url=http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |title=After Brutal Assault, Federal Way Man Gains Amazing Mathematical Ability Brain injury turned him into a 'Math Wizard' |accessdate=2010-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story# |archivedate=2011-07-21 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |arkivdato=2011-07-21 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |date=2011-07-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |arkivdato=2011-07-21 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{tradukita|hu|Savant-szindróma|nuna}} [[Kategorio:Psikaj malsanoj]] [[Kategorio:Rekonada scienco]] [[Kategorio:Memoro]] [[Kategorio:Neŭropsikologiaj sindromoj]] 3e8cwpzqc5v6ln24nljaskplfq7rah4 9462635 9462593 2026-08-26T05:31:08Z Sj1mor 12103 9462635 wikitext text/x-wiki '''Sciegula simptomaro''' estas termino uzata por karakterizi homojn, kiuj havas eksterordinarajn mensajn kapablojn en kelkaj kampoj, sed ankaŭ gravajn mensajn malkapablojn aŭ [[handikapo]]jn en multaj aliaj kampoj. En multaj lingvoj oni nomas ĝin «''Savant''-sindromo», laŭ la [[franca]] vorto ''savant'', kiu signifas ''erudiciulo, klerulo, scienculo,'' kaj adjektive ''lerta'' aŭ ''sperta''. Laŭ esploristo Darold Treffert ĝi povas esti denaska aŭ akirigita.<ref>[https://www.wisconsinmedicalsociety.org/_WMS/savant/pdf/resources/articles/savant_article.pdf Darold A. Treffert, MD: Savant Syndrome] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140823153344/https://www.wisconsinmedicalsociety.org/_WMS/savant/pdf/resources/articles/savant_article.pdf |date=2014-08-23 }} {{Wayback|url=https://www.wisconsinmedicalsociety.org/_WMS/savant/pdf/resources/articles/savant_article.pdf |date=20140823153344 }}</ref> Temas pri kondiĉo ofte kunligita al [[aŭtismo]]. Laŭ Darold Treffert estas duono de la scieguloj aŭtismuloj; alia duona havas alian misformon, ekzemple [[mentala retardeco]] aŭ [[cerba lezio]] aŭ [[traŭmato]]. Li ne ligas aŭtismon kun sciegula simptomaro. Estas aliaj esploristoj, kiuj ligas ilin,<ref>Heaton P, Wallace GL (July 2004). "Annotation: the savant syndrome". J Child Psychol Psychiatry 45 (5): 899–911.</ref> kaj estas, kiuj refutas iujn propoziciojn, aŭ la simptomaron mem.<ref>McMullen T (December 1991). "The savant syndrome and extrasensory perception". Psychol Rep 69 (3 Pt 1): 1004–6; [http://asp.ammonsscientific.com/find.php?resource=PR0.69.7.1004 Katalógusban]</ref> ==Karakterizo== Sciegul-simptomaruloj ofte havas nekredeblajn memor-kapablojn. Multaj el ili povas memori longajn listojn de faktoj, statistikoj, nombroj aŭ datoj, post kiam ili vidis ilin nur unu fojon. Ili ankaŭ ofte kapablas fari nekredeble komplikajn mensajn kalkulojn sen ia helpilo, nur enkape. Ili kelkfoje ankaŭ kapablas precize taksi [[distanco]]jn kaj [[angulo]]jn sen [[mezurilo]], aŭ diri precize kiu [[tago de la semajno]] estos en iu ajn [[dato]] dum dekoj da miloj da jaroj de nun. Ĉi tiuj individuoj kutime ne kapablas havi ordinarajn [[Sociaj rilatoj|sociajn rilatojn]], aŭ fari ordinarajn ĉiutagajn taskojn. Kvankam ekzistas esceptoj, ekzemple [[Daniel Tammet]]; sed tiu ne signifas, ke iliaj sciegulaj simptomaroj ne estas kaŭzitaj de iu misformo. Tiu refutas teoriojn, ke la scieguloj ne povas iĝi memstara, aŭ la interŝanĝa (angle trade-off) teorion, kiu signifas, ke iliaj kapabloj evoluis anstataŭ normalaj kapabloj.<ref>Ld. Treffert, i. m., "What We Do Know" c. fej. / 9.; 4. old.</ref><ref>[http://video.google.com/videoplay?docid=4913196365903075662&hl=en&fs=true# Fiú hihetetlen aggyal, videó] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110629115840/http://video.google.com/videoplay?docid=4913196365903075662&hl=en&fs=true |date=2011-06-29 }} {{Wayback|url=http://video.google.com/videoplay?docid=4913196365903075662&hl=en&fs=true# |date=20110629115840 }}, hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> Daniel Tammet, naskiĝinta en 1979, kiu persone renkontiĝinte kun Kim Peek atestis, ke ili sentas sin similaj. Tammet interalie havas apartan kapablon pri [[matematiko]] kaj pri [[lingvolernado]]: li regas 11 lingvojn (inter ili [[Esperanto]]n), montris ke li povas akiri novan lingvon dum unu semajno. Li kapablis ankaŭ eldiri la nombron [[pi|π]] ĝis 22&nbsp;514 [[cifero]]j, kio daŭris pli ol kvin horojn. ==Kialoj== Ne estas klare, en kiu maniero sciegul-simptomaruloj evoluigas ĉi tiujn kapablojn, sed kutime iliaj cerboj aspektas normalaj al sciencistoj. Estas kazoj de individuoj, kiuj akiras ĉi tiujn nekredeblajn kapablojn post akcidento aŭ bato sur la kapo. Ekzemple, la Usonano [[Orlando Serrell]] estis ordinara infano ĝis la aĝo de 10 jaroj, kiam li estis batita sur la kapo akcidente dum li ludis [[basbalo]]n. De tiam, li kapablas memori precize kie li estis kaj kia estis la vetero en ĉiu tago de sia vivo post la akcidento. [[Dosiero:Kim Peek, diagnosed with Savant syndrome.jpg|eta|Kim Peek, <small>bildo disponigita de Darold A. Treffert, MD, kaj Wisconsin Medical Society.</small>]] Unu el la plej konataj sciegul-simptomaruloj estas la [[Usono|usonano]] [[Kim Peek]]. Li estis la inspiro por la fama filmo [[Rain Man]], en kiu [[Dustin Hoffman]] rolas kiel ''aŭtisma sciegul-simptomarulo''. Kim Peek naskiĝis kun damaĝita [[cerebelo]], kaj sen la neŭronoj kiuj konektas la du flankojn de la cerbo. Li kapablas fari nekredeblajn mensajn kalkulojn, kaj li ankaŭ kapablas memori enormajn kvantojn da materialo. Li povas legi libron en pli-malpli unu horo kaj memori preskaŭ ĉion, kion li legis en ĝi. Tamen li havas malfacilaĵojn fari ordinarajn agojn, ekzemple vesti sin, kaj li marŝas en nekutima maniero. Li ankaŭ ne kapablas kompreni metaforojn aŭ dir-manierojn. Laŭ Treffert la scieguloj havas specialan kaj genian memoron, kiu estas tre profunda, sed tre limigita. Ĝia limo estas, ke ili povas uzi ĝin teorie, sed ne efike praktike.<ref>A.D. Treffert 2. sz. jegyzetben i.m.</ref> Estas scieguloj geniaj en [[Figura arto|figuraj artoj]] aŭ en muziko. Oftas homaj kalendaroj, kiuj konas kalendarojn tre bone.<ref name="10.2466/pms.2000.91.1.120">Saloviita, T.; Ruusila, L.; Ruusila, U. (Aug 2000). "Incidence of Savant Syndrome in Finland". ''Percept Mot Skills''. '''91''' (1): 120–2. doi:[https://doi.org/10.2466%2Fpms.2000.91.1.120 10.2466/pms.2000.91.1.120]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11011882 11011882].</ref> Ili povas rememori al ĉiu tago de ilia vivo. Sciegulaj kapabloj kaŝiĝas en ĉiu homo. Oni povas aktivi ilin per malaltaj frekvenciaj magnetaj ondoj, kiuj blokiĝas dominantan regionon en cerbo (kiu estas maldekstra ĥemisfero en 90% de dekstramanuloj). Tiam povas aliaj regionoj montri tiujn kapablojn.<ref>Snyder, Allan. [http://www.centreforthemind.com/publications/SavantNumerosity.pdf] "Savant-like numerosity skills revealed in normal people by magnetic pulses." "Perception", vol 35, 837-845</ref> ==Prilaboro== Sciegula simptomaro estas malfacile inteligebla. Estas pli teorioj pri ĝiaj kialoj, kiuj pleje koncentras al ligo kun aŭtismo. Laŭ kogna teorio miksas malkapablon kaj talenton.<ref>Pring L (2005). "Savant talent". Dev Med Child Neurol 47 (7): 500–3.</ref> Aŭtismo estas la plej ofta perturbo en sciegula simptomaro. Laŭ tiu teorio aŭtismuloj pensas pli detale.<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677590/?tool=pmcentrez Francesca Happé and Pedro Vital (2009): What aspects of autism predispose to talent?], hozzáférés, 2010. dec. 14.</ref> Atento por detaloj gravas en la simptomaro, ĉar ĝi karakterizas homojn, aŭtismulojn kaj neautismulojn kun sciegulaj kapabloj. Multaj scieguloj havas troan sentivon pri detaloj, kiu similas al emfazita sensebleco aŭ hipersensebleco en aŭtismuloj.<ref>Mottron L, Dawson M, Soulières I (2009).[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677591/?tool=pmcentrez "Enhanced perception in savant syndrome: patterns, structure and creativity"] Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1385–91.</ref> Estas pripensoj, ke scieguloj laboras pri tre maltmulte prilaboritaj informoj, kiuj estas en ĉies cerbo, sed normale la plimulto ne povas akiri ilin konscie.<ref>Snyder A (2009).[http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/364/1522/1399.full "Explaining and inducing savant skills: privileged access to lower level, less-processed information", hozzáférés 2010. dec. 14.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181026105837/http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/364/1522/1399.full |date=2018-10-26 }} Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1399–405.</ref> Laŭ kompata-ordeniga teorio pli gravas hiperordenigo, kiu helpas montri talentojn.<ref>Baron-Cohen S, Ashwin E, Ashwin C, Tavassoli T, Chakrabarti B (2009)[https://web.archive.org/web/20091229214026/http://autismresearchcentre.com/docs/papers/2009_BC_etal_Talent_RoyalSoc.pdf Talent in autism](PDF). Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1377–83.</ref> Laŭ ĝi la homoj estas klasifikelaj laŭ ilia kompato kaj ordenigado de faktoj el ekstera mondo. Tiu povas esti ligita kun kogna teorio. Laŭ alia teorio sciegulaj kapabloj respondas al malkapablaj sociaj kapabloj de aŭtismuloj. Ili ne havas denaskan kapablon por inteligi sociajn interagojn, do ili devas lerni, kiel oni konstruas kaj subtenas kunligojn. Ili povas uzi la lernitajn. Ili lernas kaj kutimiĝas al pli detale kaj emfazite analizas kaj memoras informojn; tiu estas emfazita memoro. Estas aŭtismuloj, kiuj rekonas nomojn kaj vizaĝojn same bone, kiel neaŭtismuloj, kaj ili ne scias, ke tio gravas. Sed tion povas ekigi ankaŭ sciegula kapablo. ==Epidemologio== Sciegula simptomaro aperas en la [[rilatumo]] 6:1 por [[viro]]j kontraŭ [[virino]]j, sed inter aŭtismuloj tiu rilatumo estas malsama.<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677584/ The Royal Society, The savant syndrome, 2009 {{en}}]</ref> Tiu enkondukis la [[hipotezo]] de Geschwind-Galaburda, kiu pensas, ke kaj lezio kaj sciegulaj kapabloj estas denaskaj. Ne estas objektivaj kaj certaj datoj, kiom da homoj estas scieguloj. Laŭ Treffert: * Unu el dek aŭtismulo montras sciegulajn kapablojn<ref>http://www.psy.dmu.ac.uk/drhiles/Savant%20Syndrome.htm</ref> * 50% de scieguloj estas aŭtismuloj; aliaj estas mentale retarditaj, aŭ havas cerbajn leziojn * Pleje estas kaj kapabloj kaj malkapablo tre fortaj * [[Rilatumo]] de viroj kaj virinoj estas 6:1 Brita esploro demandis 137 gepatrojn kun aŭtisma infano pri scieguleco. 28% supozis, ke ilia infano havas kapablojn je sciegula nivelo, kio estus nekutima ankaŭ ĉe normalaj homoj.<ref>Howlin P, Goode S, Hutton J, Rutter M (2009).[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677586/?tool=pmcentrez "Savant skills in autism: psychometric approaches and parental reports", hozzáférés, 2010. dec. 14.] Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 364 (1522): 1359–67</ref> ==Historio== Laŭ Treffert la terminon ''{{lang|fr|«savant idiot»}}'' kreis (franclingve) John Langdon Down en 1887, por skribi pri interesaj kazoj. Li estis la malkovrinto de la [[Down-sindromo]]. La vorto «idioto» estis tiam normala kuracista termino por homoj, kiuj havis inteligencion malpli bonan ol 25 IQ-poentoj. Laŭ postaj esploroj estis la uzado de idioto eraro, ĉar scieguloj havas pleje pli bonan inteligenton, sed la esprimo remanis ĝis kiam la vorto idioto estis diskredita. Post malkovro de aŭtismo oni pensis, ke sciegula simptomaro apartenas al aŭtismo, kaj komencis uzi la esprimon ''{{lang|en|autistic savant}}'', sed ankaŭ tiu estis erara, ĉar nur duono da scieguloj estas ankaŭ aŭtismuloj. Por defendi homan dignon kaj por doni ĝustan [[diagnozo]]n oni uzas nun nur la esprimon ''sciegula simptomaro.'' ==En kulturo== Kim Peek estis eminenta neaŭtisma sciegulo, kiu sciis ĉiun, kiun li legis. Li estis modelo de aŭtisma ĉefrolulo de filmo [[Rain Man (filmo)|Rain Man]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6964730.ece|titolo=Kim Peek, the original Rain Man, dies|alirdato=2010-12-14|aŭtoro=Barrowclough, Anne|dato=2009-12-22|eldoninto=[[The Times]]|lingvo=angol|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110916221743/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article6964730.ece|arkivdato=2011-09-16}}</ref> ==Kapabloj== Sciegulaj kapabloj estas plej ofte klasifikeblaj en kvin kategoriojn: [[Muziko|muzikado]], pleje pianado; belartoj kun desegnado, [[Pentrado|pentrarto]] kaj [[skulptarto]]; kalendarkalkulo, kiu ne estas eksplikeba per neekzistentaj matematikaj kapabloj de la sciegulo; matematiko kun tre rapida [[Aritmetiko|aritmetika]] operado per tre [[Grandaj Nombroj|grandaj nombroj]], aŭ rekonado de [[primo]]j sen aritmetika scio; kaj tre bonaj spacaj kapabloj, kiuj eblas [[Proksimuma kalkulado|proksimumi]] [[distanco]]jn kaj trovi [[direkto]]jn pli bone ol oni mezuri povus per instrumentoj, fari kompleksajn modelojn aŭ mapojn sen mezuroj. Plej oftaj estas tre bonaj memoraj kapabloj, kiuj memoras ĉiun, al kiu la sciegulo tre interesiĝas kaj estas obsedita: [[dato]]j de muziko aŭ sporto, mapoj, nombraj platoj de aŭtoj, historiaj faktoj aŭ strangaj objektoj. Talentaj scieguloj estas uloj, kiuj estas intelekte malkapablaj, sed havas tian talenton pleje en [[muziko]] aŭ en [[belartoj]], kiu estas tre ŝatataj en tiu profesio. Geniaj scieguloj estas tial kapablaj, ke ili estus talentaj ankaŭ sen ilia malkapablo. Ili estas tre raraj, oni skribis pri ne pli ol cent dum cent jaroj. Laŭ proksimumado de Treffert ne vivas pli ol 50 en niaj tagoj. Treffert estis prezidento de Wisconsin Medical Society; ilia hejma paĝo montras biografiojn de 29 scieguloj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/#|titolo=Savant Syndrome, Savant of Genius|alirdato=2010-12-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071214163049/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/#|arkivdato=2007-12-14}}</ref> ==Konataj scieguloj== Konataj uloj diagnozitaj kun sciegula simptomaro, kaj ili talento estas konata: * [[Henriett Seth F.]] aŭtisma poeto kaj verkisto<ref>[https://www.wisconsinmedicalsociety.org/professional/savant-syndrome/profiles-and-videos/profiles/henriett-seth-f-rain-girl/ Henriett Seth F.: Rain Girl By Darold Treffert, MD ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160621095906/https://www.wisconsinmedicalsociety.org/professional/savant-syndrome/profiles-and-videos/profiles/henriett-seth-f-rain-girl/ |date=2016-06-21 }} {{Wayback|url=https://www.wisconsinmedicalsociety.org/professional/savant-syndrome/profiles-and-videos/profiles/henriett-seth-f-rain-girl/ |date=20160621095906 }}, wisconsinmedicalsociety.org</ref><ref>[https://www.disabled-world.com/health/neurology/autism/famous-autistic.php Famous People with Autism Spectrum Disorders]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, disabled-world.com</ref> * Buckethead, virtuoza gitaristo kaj komponisto * [[Kim Peek]], [[memoristo]], [[kapnombristo]] kaj [[rapidlegisto]]. Li legis pli ol 12000 librojn dum lia vivo, kaj rememoris la legitajn tre bone.<ref>Weber B (26 December 2009).[http://www.nytimes.com/2009/12/27/us/27peek.html?_r=2 "Kim Peek, inspiration for 'Rain Man,' dies at 58", hozzáférés, 2010. dec. 14.] The New York Times</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://drinfo.hu/hirek/erdekessegek/6484-Az-igazi-Rain-Man-csod%C3%A1ja |titolo=drinfo.huː Az igazi Rain Man csodája |alirdato=2021-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210807081641/https://drinfo.hu/hirek/erdekessegek/6484-Az-igazi-Rain-Man-csod%C3%A1ja |arkivdato=2021-08-07 }}</ref> * [[Daniel Tammet]], aŭtisma memoristo, kapnombristo, lingvolernisto kun [[sinestezio]].<ref>Johnson, Richard (2005-02-12).[http://www.guardian.co.uk/theguardian/2005/feb/12/weekend7.weekend2 "A genius explains", hozzáférés, 2010. dec. 14.] The Guardian (London).</ref> Li konas 2 200 ciferojn de [[Nombro Pi|nombro pi]], kaj lernis la [[Islanda lingvo|islandan lingvon]], kiu havas vortojn kiel ''byrjunarörðugleikar''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.origo.hu/egeszseg/20160722-icom6-memoria-memoriakonferencia-szinesztezia-autizmus-savant-szindroma.html |titolo=origo.huː A férfi, aki egy hét alatt megtanult izlandiul |alirdato=2021-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200924180010/https://www.origo.hu/egeszseg/20160722-icom6-memoria-memoriakonferencia-szinesztezia-autizmus-savant-szindroma.html |arkivdato=2020-09-24 }}</ref> Li planis la lingvon [[mänti]]. * [[Alonzo Clemons]], skulptisto<ref>Treffert, Darold:[http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/alonzo_clemons "Alonzo Clemons - Genius Among Us", hozzáférés 2010. dec. 14.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213003539/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/alonzo_clemons |date=2007-12-13 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/alonzo_clemons# |date=20071213003539 }} Wisconsin Medical Society.</ref> * [[Tony DeBlois]], blinda muzikisto<ref>Treffert, Darold. "Tony DeBlois - A Prodigious Musical Savant". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/tony_deblois {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100626002913/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/tony_deblois |date=2010-06-26 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/tony_deblois# |date=20100626002913 }}. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Leslie Lemke]], blinda muzikisto<ref>Treffert, Darold A. and Gregory L. Wallace (2003).[https://web.archive.org/web/20061101223044/http://gordonresearch.com/articles_autism/SciAm-Islands_of_Genius.pdf "Islands of Genius" (PDF). Scientific American, Inc., hozzáférés 2010. dec. 14.]</ref> * [[Jonathan Lerman]], belartisto<ref>Treffert, Darold: "Jonathan Lerman - An Extraordinary Artist". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/jonathan_lerman {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213130030/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/jonathan_lerman |date=2007-12-13 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/jonathan_lerman# |date=20071213130030 }}, hozzáférés 2010. dec. 14.</ref> * [[Tristan Mendoza]], aŭtisma marimbisto genia sciegulo<ref>Treffert, Darold: "Thristan "Tum-Tum" Mendoza - A Child Prodigy Marimbist With Autism from the Philippines". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/thristan_mendoza {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928075828/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/thristan_mendoza |date=2007-09-28 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/thristan_mendoza# |date=20070928075828 }}, hozzáférés 2010. jan. 14.</ref> * [[Gottfried Mind]] pentristo, desegnisto kaj skulptisto de bestoj, "Raphael of Cats". Laŭ teorioj li estis aŭtisma.<ref>[https://www.flickr.com/photos/pluriverse/sets/72157612918780659/ Early Idiot Savant Drawings, The Cats of Gottfried Mind]</ref> * [[Derek Paravicini]], blinda muzikisto<ref>Treffert, Darold. "Derek Paravicini - A Talent and Love for Music". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/derek_paravicini {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100625235117/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/derek_paravicini |date=2010-06-25 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/derek_paravicini# |date=20100625235117 }}, hozzáférés 2010. dec. 14.</ref> * [[Gilles Tréhin]], artisto kaj skribisto * [[James Henry Pullen]], ĉarpentisto<ref>Treffert, Darold. "James Henry Pullen - Genius of Earlswood Asylum". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/james_pullen {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/james_pullen# |date=20120915082330 }}. Hozzáférés, 2010. dec. 14.</ref> * [[Matt Savage]], aŭtisma genia ĵazmuzikisto<ref>Treffert, Darold. "Matt Savage - A 14-Year-Old Marvelous Musician". Wisconsin Medical Society. http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/matt_savage {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071213130036/http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/matt_savage |date=2007-12-13 }} {{Wayback|url=http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/savant_profiles/matt_savage# |date=20071213130036 }}. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Stephen Wiltshire]], arkitekto<ref>Unlocking the brain's potential". BBC News. 2001-03-10. http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/1211299.stm. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Richard Wawro]], pentristo<ref>[http://www.wawro.net/ Richard Wawro (1952-2006)]</ref> * George kaj Charles Finn, ĝemeloj, kalendkalkulistoj<ref>Horwitz, et al., 1965 ; Sacks, Oliver, 1985</ref> * Florence 'Flo' kaj Katherine 'Kay' Lyman ĝemeloj, kalendkalkulistoj. La TLC faris dokumentan filmon kun ili, kun titolo Twin Savants: Flo & Kay.<ref>Tracey Eagan (2009-05-06). "Twin Savants Fixated on Dick Clark". Jezebel. http://jezebel.com/5243027/twin-savants-fixated-on-dick-clark. Hozzáférés: 2010. dec. 14.</ref> * [[Temple Grandin]], aŭtisma Doktoro de [[bestoscienco]] de [[Colorado State University]], konzulisto de [[Bestobredado|bestobredo]] pri konduto de bestoj<ref>C-SPAN (2009-11-01). In Depth with Temple Grandin. C-SPAN Video Library, 1 November 2009. Elérve innen: http://www.c-spanvideo.org/program/id/214625 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110817151933/http://www.c-spanvideo.org/program/id/214625 |date=2011-08-17 }}.</ref> * [[Trevor Tao]], internacia [[ŝakestro]]. Eble lia frato, Terence Tao matematikisto estas sciegulo. * [[Jason D. Padgett]], kalkulisto<ref>{{Cite web |url=http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |title=After Brutal Assault, Federal Way Man Gains Amazing Mathematical Ability Brain injury turned him into a 'Math Wizard' |accessdate=2010-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story# |archivedate=2011-07-21 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |arkivdato=2011-07-21 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |date=2011-07-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721072421/http://www.q13fox.com/news/kcpq-082610-accidental-genius,0,5964945.story |arkivdato=2011-07-21 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{tradukita|hu|Savant-szindróma|nuna}} [[Kategorio:Psikaj malsanoj]] [[Kategorio:Rekonada scienco]] [[Kategorio:Memoro]] [[Kategorio:Neŭropsikologiaj sindromoj]] 94s0axp5gjfe7bk860fmibv5y3kcttx 0 208298 9462419 9380498 2026-08-25T15:38:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462419 wikitext text/x-wiki '''SESi - Svisa Esperanto-Societo informas''' estas kvaronjare aperanta bulteno de [[Svisa Esperanto-Societo]], [[SES]]. Ĝi traktas ĉefe esperantajn eventojn de [[Svislando]], enhavas kalendaron de lokaj programoj, raportojn pri okazaĵoj kaj kulturajn paĝojn. Ekde la jaro 2007, ekaperis ankaŭ ĝia reta versio. Laŭ nekonfirmita informo en la paĝo [[Svisa Esperanto-Societo]] la eldonado finiĝis la 31-an de decembro 2014. Ĉefaj redaktaj kunlaborantoj en 2006-2007: [[Claude Gacond]], ''Richard Schneller'', [[Nancy Fontannaz]], [[Rolf Ernst]] kaj [[Stefano Keller]]. Ĉefaj redaktaj kunlaborantoj daŭre ĝis fino de 2013, supozeble ankaŭ dum la lasta jarkolekto 2014: [[Claude Gacond]] (mortis en novembro 2024), ''Richard Schneller'', [[Nancy Fontannaz]] kaj [[Stefano Keller]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperanto-gacond.ch/SES-informas.html SES informas (unua jaro de la reta versio) - bulteno de Svisa Esperanto-Societo, jarkolekto 2007 kun kajeroj ''Vivo de SES'' kaj ''Kulturaj paĝoj''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070910205602/http://www.esperanto-gacond.ch/SES-informas.html |date=2007-09-10 }}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]] ({{eo}}) * [https://svisa-esperanto-societo.ch/SESi/ SES informas (jarkolektoj 2007 ĝis 2013)], en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]] ({{eo}}) {{ĝermo|Esperanto-gazeto}} [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] 249ec4ss4atxil56hsoj1pt4e8d98q5 0 209502 9462316 9281602 2026-08-25T13:44:57Z Sj1mor 12103 9462316 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio= |lando = Turkio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = TR-07 |mapo1 lokumilo = Mediteranea regiono |mapo2 lokumilo = iso |kodo = TR-07 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} {{Informkesto turka provinco |regiono=[[Mediteranea regiono de Turkio|Mediteranea regiono]] |areo={{#invoke:Wikidata|claim|P2046}} |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} |denso = {{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}} |urba loĝantaro=714000 |aŭtokodo=07 |telefona kodo=242 |turka nomo = Antalya }} [[Dosiero:Collage_of_Antalya_province.jpg|eta|fotomuntaĵo]] '''Antalya''' estas [[provincoj de Turkio|provinco]] de [[Turkio]]. Ĝi apartenas al la [[Mediteranea regiono de Turkio|Mediteranea regiono]] de la lando, kaj la vasta bordo de la [[Mediteranea Maro]] kun multaj sablaj plaĝoj estas turisma centro de la lando. La provinca ĉefurbo estas la samnoma [[Antalya]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{tr}}) [[Dosiero:SIMENASUKALEKOY 002.jpg|eta|dekstra|240ra|<!-- Licia (tomboj, tombas) en [[_Simena_]] -->]] [[Dosiero:Antalya marina2.JPG|eta|dekstra|300ra|<!-- [[_Hıdırlık_ Turo]] (datanta, rendevuanta, daktilarbanta, daktilianta, daktanta) dorso al _Hellenistic_ epoko -->]] [[Dosiero:Arch dam Oymapinar (Manavgat River, Turkey).JPG|eta|dekstra|250ra|<!-- [[_Oymapinar_ Akvobaraĵo]] sur _Manavgat_ Rivero. -->]] [[Dosiero:Korsankoy.jpg|eta|maldekstra|250ra|<!-- _Korsan_ _Koyu_ Duoninsulo proksima [[_Antalya_]] -->]] [[Dosiero:Manavgat.falls.JPG|eta|400ra|dekstra|<!-- [[_Manavgat_ Akvofalo]]. -->]] [[Dosiero:Alanya Eclipse montage 3-29-6.jpg|150ra|eta|dekstra]] {{Provincoj de Turkio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Turkio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mediteranea regiono (Turkio)]] [[Kategorio:Provincoj de Turkio]] [[Kategorio:Provinco Antalya]] 4x6ahhc9d1niptrgmfde5uk6rulfxcj 0 220040 9462490 7941493 2026-08-25T21:29:53Z Middle Distance Biker 39 169661 mortis hodiaŭ 9462490 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Dolly PARTON''' (naskiĝinta {{naskiĝtago|1946|1|19}} en [[Sevierville, Tenesio]], mortis la {{mortodato|2026|08|25}}<ref>{{Citaĵo el gazeto |aŭtoro=Matt Spivey, Charlotte Hadfield |url=https://www.bbc.com/news/live/c0ry0yzxeyxt |titolo=Dolly Parton, Legendary US Country Singer, Dies Aged 80 |gazeto=BBC News |lingvo=en |dato=2026-08-25}}</ref> en [[Nashville]]) estis [[usono|usona]] [[kontreo|kontrea]] muzikstilo [[kantisto|kantistino]] kaj [[aktoro|aktorino]]. == Infanaĝo == Dolly Rebecca Parton naskiĝis je 1946 en [[Sevierville, Tenesio]]. Ŝi estas la kvara ido inter dekdu idoj de Robert Lee Parton kaj Avie Lee Owens. Ŝi kaj ŝia familio estis malriĉega kiuj loĝis en domaĉo. Ŝi komencis kanti en la [[Asembleoj de Dio]] preĝejo de ŝia familio. Kiam ŝi havis 9 jarojn, ŝi aperis en la radioprogramo de Cas Walker. Ŝi ekiris al [[Nashville]], [[Tenesio]], la ĉefurbo por la kontrea muzikstilo post kiam ŝi diplomiĝis gimnazion en [[1964]]. == Muzika kariero == En Nashville, post nelonge, ŝi formis dueton kun [[Porter Wagoner]] ĝis [[1974]] kiam ŝi ekfaris solaĵan karieron. Ĉi tiu apartigo kun Porter Wagoner, estis neamika. Ŝi devis procesi por liberigi ŝin de ŝia kontrakto. Por marki la fin de ĉi tiu interrilato, ŝi skribis la kanton, "''I Will Always Love You''" (esperante, "Mi Ĉiame Amos Vin") kiu ekas kun la vortoj "Se mi restus, mi nur faros malhelpon, Do mi aliros sed Mi pripensos vin kun ĉiu paŝo de la vojo." ''I Will Always Love You'' iĝis unu el la plej popularaj kantoj de la ĝenro kaj estis uzita en du usonaj filmoj, ''[[The Best Little Whorehouse in Texas]]'' (esperante ''La Plej Bona Bordeleto en Teksaso'') kaj ''[[The Bodyguard]]'' (esperante ''La Persona Gardisto'') == Filma kariero == Komence en 1980, Dolly Parton aktoris en multaj filmo. Ŝi kutime portretas dolĉajn tamen malkaŝemajn kaj sentimidajn sudusonaninojn. === Filmografio === * ''[[Unlikely Angel]]''* (''Malprobabla Anĝelo''), 1996 * ''[[Straight Talk]]'' (''Pinta Parolo''), 1992 * ''[[Steel Magnolias]]'' (''Ŝtalaj Magnolioj''), 1990 * ''[[A Smoky Mountain Chrismtas]]''* (''Kristnasko Ĉe la Fuma Monto''), 1986 * ''[[Rhinestone]]'' (''Rejnŝtono''), 1984 * ''The Best Little Whorehouse in Texas'' (''La Plej Bona Bordeleto en Teksaso''), 1982 * ''[[Nine to Five]]'', (Naŭa ĝis Kvina [Horo]) 1980 : *''Ĉi tiu indikas televidfilmon.'' == Popularaj kantoj == * ''Put It Off Until Tomorrow'' (Atendu Ĝis Morgaŭ) * ''Two Doors Down'' (Fore Du Pordoj) * ''Nine to Five'' (Naŭa ĝis Kvina Horo) * ''Coat of Many Colors'' (Multkolora Jako) * ''He's Alive'' (Li Vivas) * ''Jolene'' * ''Romeo'' * ''Islands In the Stream'' (Insuloj en la Rivereto) * ''Here You Come Again'' (Jen Denove Vi Venas) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.dollyon-line.com/ Dolly Parton On-Line] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Parton, Dolly}} [[Kategorio:Kontreaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] k67juq0265lmwxowlgsz80bkn44t5mj 9462500 9462490 2026-08-25T22:14:25Z ~2026-46266-60 262436 9462500 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Dolly PARTON''' (naskiĝinta {{naskiĝtago|1946|1|19}} en [[Sevierville, Tenesio]], mortis la {{mortodato|2026|08|25}}<ref>{{Citaĵo el gazeto |aŭtoro=Matt Spivey, Charlotte Hadfield |url=https://www.bbc.com/news/live/c0ry0yzxeyxt |titolo=Dolly Parton, Legendary US Country Singer, Dies Aged 80 |gazeto=BBC News |lingvo=en |dato=2026-08-25}}</ref> en [[Nashville]]) estis [[usono|usona]] [[kontreo|kontrea]] muzikstilo [[kantisto|kantistino]] kaj [[aktoro|aktorino]]. == Infanaĝo == Dolly Rebecca Parton naskiĝis je 1946 en [[Sevierville, Tenesio]]. Ŝi estas la kvara ido inter dekdu idoj de Robert Lee Parton kaj Avie Lee Owens. Ŝi kaj ŝia familio estis malriĉegaj kaj loĝis en domaĉo. Ŝi komencis kanti en la [[Asembleoj de Dio]] preĝejo de ŝia familio. Kiam ŝi havis 9 jarojn, ŝi aperis en la radioprogramo de Cas Walker. Ŝi iris al [[Nashville]], [[Tenesio]], la ĉefurbo por la kontrea muzikstilo post kiam ŝi diplomiĝis el gimnazio en [[1964]]. == Muzika kariero == En Nashville, post nelonge, ŝi formis dueton kun [[Porter Wagoner]] ĝis [[1974]] kiam ŝi ekfaris solaĵan karieron. Ĉi tiu apartigo kun Porter Wagoner estis neamika. Ŝi devis procesi por liberigi sin de sia kontrakto. Por marki la finon de ĉi tiu interrilato, ŝi skribis la kanton, "''I Will Always Love You''" (Esperante, "Mi ĉiam amos vin") kiu ekas kun la vortoj "Se mi restus, mi nur faros malhelpon, Do mi aliros sed Mi pripensos vin kun ĉiu paŝo de la vojo." ''I Will Always Love You'' iĝis unu el la plej popularaj kantoj de la ĝenro kaj estis uzita en du usonaj filmoj, ''[[The Best Little Whorehouse in Texas]]'' (Esperante ''La plej bona bordeleto en Teksaso'') kaj ''[[The Bodyguard]]'' (Esperante ''La persona gardisto'') == Filma kariero == Ekde [[1980]], Dolly Parton aktoris en multaj filmoj. Ŝi kutime portretas dolĉajn tamen malkaŝemajn kaj sentimidajn sudusonaninojn. === Filmografio === * ''[[Unlikely Angel]]''* (''Malprobabla Anĝelo''), 1996 * ''[[Straight Talk]]'' (''Pinta Parolo''), 1992 * ''[[Steel Magnolias]]'' (''Ŝtalaj Magnolioj''), 1990 * ''[[A Smoky Mountain Chrismtas]]''* (''Kristnasko Ĉe la Fuma Monto''), 1986 * ''[[Rhinestone]]'' (''Rejnŝtono''), 1984 * ''The Best Little Whorehouse in Texas'' (''La Plej Bona Bordeleto en Teksaso''), 1982 * ''[[Nine to Five]]'', (Naŭa ĝis Kvina [Horo]) 1980 : *''Ĉi tiu indikas televidfilmon.'' == Popularaj kantoj == * ''Put It Off Until Tomorrow'' (Atendu Ĝis Morgaŭ) * ''Two Doors Down'' (Fore Du Pordoj) * ''Nine to Five'' (Naŭa ĝis Kvina Horo) * ''Coat of Many Colors'' (Multkolora Jako) * ''He's Alive'' (Li Vivas) * ''Jolene'' * ''Romeo'' * ''Islands In the Stream'' (Insuloj en la Rivereto) * ''Here You Come Again'' (Jen Denove Vi Venas) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.dollyon-line.com/ Dolly Parton On-Line] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Parton, Dolly}} [[Kategorio:Kontreaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] b8xa71ew6ighv69ksescm9nx2vblycr 9462580 9462500 2026-08-26T04:34:30Z ~2026-46273-95 262448 /* Filmografio */ 9462580 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Dolly PARTON''' (naskiĝinta {{naskiĝtago|1946|1|19}} en [[Sevierville, Tenesio]], mortis la {{mortodato|2026|08|25}}<ref>{{Citaĵo el gazeto |aŭtoro=Matt Spivey, Charlotte Hadfield |url=https://www.bbc.com/news/live/c0ry0yzxeyxt |titolo=Dolly Parton, Legendary US Country Singer, Dies Aged 80 |gazeto=BBC News |lingvo=en |dato=2026-08-25}}</ref> en [[Nashville]]) estis [[usono|usona]] [[kontreo|kontrea]] muzikstilo [[kantisto|kantistino]] kaj [[aktoro|aktorino]]. == Infanaĝo == Dolly Rebecca Parton naskiĝis je 1946 en [[Sevierville, Tenesio]]. Ŝi estas la kvara ido inter dekdu idoj de Robert Lee Parton kaj Avie Lee Owens. Ŝi kaj ŝia familio estis malriĉegaj kaj loĝis en domaĉo. Ŝi komencis kanti en la [[Asembleoj de Dio]] preĝejo de ŝia familio. Kiam ŝi havis 9 jarojn, ŝi aperis en la radioprogramo de Cas Walker. Ŝi iris al [[Nashville]], [[Tenesio]], la ĉefurbo por la kontrea muzikstilo post kiam ŝi diplomiĝis el gimnazio en [[1964]]. == Muzika kariero == En Nashville, post nelonge, ŝi formis dueton kun [[Porter Wagoner]] ĝis [[1974]] kiam ŝi ekfaris solaĵan karieron. Ĉi tiu apartigo kun Porter Wagoner estis neamika. Ŝi devis procesi por liberigi sin de sia kontrakto. Por marki la finon de ĉi tiu interrilato, ŝi skribis la kanton, "''I Will Always Love You''" (Esperante, "Mi ĉiam amos vin") kiu ekas kun la vortoj "Se mi restus, mi nur faros malhelpon, Do mi aliros sed Mi pripensos vin kun ĉiu paŝo de la vojo." ''I Will Always Love You'' iĝis unu el la plej popularaj kantoj de la ĝenro kaj estis uzita en du usonaj filmoj, ''[[The Best Little Whorehouse in Texas]]'' (Esperante ''La plej bona bordeleto en Teksaso'') kaj ''[[The Bodyguard]]'' (Esperante ''La persona gardisto'') == Filma kariero == Ekde [[1980]], Dolly Parton aktoris en multaj filmoj. Ŝi kutime portretas dolĉajn tamen malkaŝemajn kaj sentimidajn sudusonaninojn. === Filmografio === * ''[[Unlikely Angel]]''* (''Malprobabla Anĝelo''), 1996 * ''[[Straight Talk]]'' (''Pinta Parolo''), 1992 * ''[[Steel Magnolias]]'' (''Ŝtalaj Magnolioj''), 1990 * ''[[A Smoky Mountain Christmas]]''* (''Kristnasko Ĉe la Fuma Monto''), 1986 * ''[[Rhinestone]]'' (''Rejnŝtono''), 1984 * ''The Best Little Whorehouse in Texas'' (''La Plej Bona Bordeleto en Teksaso''), 1982 * ''[[Nine to Five]]'', (Naŭa ĝis Kvina [Horo]) 1980 : *''Ĉi tiu indikas televidfilmon.'' == Popularaj kantoj == * ''Put It Off Until Tomorrow'' (Atendu Ĝis Morgaŭ) * ''Two Doors Down'' (Fore Du Pordoj) * ''Nine to Five'' (Naŭa ĝis Kvina Horo) * ''Coat of Many Colors'' (Multkolora Jako) * ''He's Alive'' (Li Vivas) * ''Jolene'' * ''Romeo'' * ''Islands In the Stream'' (Insuloj en la Rivereto) * ''Here You Come Again'' (Jen Denove Vi Venas) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.dollyon-line.com/ Dolly Parton On-Line] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Parton, Dolly}} [[Kategorio:Kontreaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1946]] kukm7hw2mofm8w34h2b81d4utarpfgt 0 226306 9462414 8895229 2026-08-25T15:21:16Z Filozofo 3592 /* */ Riparis ligon 9462414 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}}[[Dosiero:Herpes zoster neck.png|dekstra|225ra]] '''Zostero''' (''herpes zoster'') estas [[malsano]] karakterizata de [[herpeto|herpet]]forma [[blazo|blaza]] [[erupcio (medicino)|erupcio]] laŭlonge de la sensaj nervoj kaj akompanata de plimalpli gravaj [[doloro]]j; ĝi estas [[infekta malsano]], kaŭzata de neŭrotropa varicelo-zostera viruso; sur la torako la erupcio estas zonfoma (zona erupcio). La erupcio estas akompanata de ĝeneralaj [[simptomo]]j ([[naŭzo]]j, [[vomo]]j, [[diareo]], [[sendormeco]]) kaj [[febro]]. Sur la [[torako]] la erupcio estas zonforma. Ĝia plej grava simptomo estas akra neŭralgia (laŭlonge de la nerva irejo) kontinua doloro kun paroksismoj de temp' al tempo, kiu tre suferigas la [[paciento]]n, eĉ post la malapero de la erupcio, pleje ĉe maljunuloj. Ĝi atakas prefere plenkreskulojn kaj daŭras ĉirkaŭ du [[semajno]]jn. Kvankam ties [[prognozo]] estas ĝenerale benigna, ĝi povas fariĝi malbona pro komplikaĵoj aŭ okulaj lokiĝoj, kiuj postlasas kornean maldiafanaĵon. <br /><br /> {{Medicinaj temoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Virusaj malsanoj de homoj]] [[Kategorio:Haŭtmalsanoj]] [[Kategorio:Sindromoj en oftalmologio]] tv089ua8muysheaf3faepemft0t8aqa 4 227735 9462381 9461956 2026-08-25T14:50:23Z Arbarulo 135469 /* Natura historio, Naturscienco, Empiriaj sciencoj */ 9462381 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] ^{[[Zamenhof|Z]]} kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".^{[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]} Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' ^© estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"^{<small>©</small>} estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto^{<small>©</small>}, Volapuko^{<small>©</small>}, Interlingvao^{<small>©</small>} aŭ Sanskrito^{<small>©</small>}. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino^{<small>©</small>}, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"^{<small>PIV</small>}, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en aliaj paĝokreoj mi diligente kontribuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > [[Bonvivado]]== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) ::::Mi plu alinomis ''[[Wellness]]'' > [[Bonvivado]], laŭ la juĝo de ThomasPusch ke ĝi estas tradukebla tiel. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:12, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:31, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:42, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} @[[User:Salatonbv]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:22, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:40, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:50, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:34, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) :: {{por}} alinomigo, la milito estas kreajxo de Usono. Tamen eblus konservi la jaron "2026" en la titolo. La sola kaŭzo kial Irano ataketas 30 (?!) kalifatojn estas ke ili gastigas usonajn teroristojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:02, 19 apr. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} '''bombokanono''' estas ne malpli fuŝa ol '''minĵetilo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «'''Kanono'''» estas pafilego kies pafoj havas platan, preskaŭ rektan trajektorion. La koncerna pafilego pafas preskaŭ verikale, kaj tute malsimilas kanonon. '''Kanono''' estas miskvalita vorto kun 3 senrilataj kaj malkonvenaj signifoj. Ankaŭ '''mino''' havas 3 diversajn signifojn. La bona termino estas en ReVo: : [https://revaj.steloj.de/revo/dlg/index-2p.html#bomb.0opafilo '''bomb·o·paf·il·o'''] MIL Pafilego, plej ofte glattuba, por pafi bombojn laŭ alta, arkforma trajektorio, uzata ekz-e por pafi trans monto aŭ alia vertikala baro. Tipa bombopafilo konsistas el tubo, dukrura afusto, apoga plato kaj celilo. La kutimaj kalibroj estas 50–60mm (rota bombopafilo), 81–90mm (bataliona), 105mm (aŭ pli, regimenta). Kp haŭbizo. Estas mirinde, kiel la esperantistoj malvolas uzi klarajn kaj koterajn terminojn.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:19, 29 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) {{por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''', '''Aŭsterlica batalo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:36, 29 apr. 2026 (UTC) {{Por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''' – kaj la batalo, kaj la histotia nomo de la loko, kie ĝi okazis, estas internacie konataj kaj famaj por meriti uzadon de esperantigita lokonomo, kiu ja estas atestita en Esperanto. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:07, 29 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «Mortero» certe estas ŝanĝenda, ĉar laŭ la Fundamento ĝi havas alian signifon. Tamen mi preferus ŝanĝi ĝin al '''mortiro''' (kun historia signifo diferenca disde tiu de bombopafilo). En Esperanto oni povas paroli pri la nuntempo aŭ pri historio. En la 2ª mondmilito ankoraŭ ekzistis '''mortiroj''', kiel la jena germana: <gallery caption="Mortiro kaj bombopafilo"> Mörser Karl 'Adam' at the Tank Museum, Kubinka pic5.JPG|Mortiro (60 cm) Mortar M29.jpg|Bombopafilo </gallery> sed nun ilin anstataŭis haŭbizoj kaj bombopafiloj. La angla lingvo ne distingas inter ili; en aliaj lingvoj ili havas apartajn nomojn, kaj la termino sone simila al '''mortiro''' indikas ĝuste la malnovan pafilegon (ekz‑e la rusa [[:ru:Мортира]])--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:19, 27 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:41, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) :{{komento}} Eble "lukta konduto" anstataŭ "kutimaro"? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC) ::Mi ne volis diri tion por ne komplikigi la aferon, sed ankaŭ mi pensas ke "konduto" estas pli trafa ol "kutimaro". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:20, 18 apr. 2026 (UTC) :::Mi preferus "konkurenca konduto" aŭ "rivaleca konduto". {{por}} "[[konduto]]". {{Kontraŭ}} "kutimaro", "agonia" kaj "lukt(em)a". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:07, 18 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu ne prefere "konkura" ol "konkurenca", ĉar laŭ PIV "konkurenco" estas specife ekonomia konkuro? Krom tio, ankaŭ "konkura" kaj "rivaleca" ŝajnas al mi tute bonaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 18 apr. 2026 (UTC) :::::Do, ''[[konkura konduto]]''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:42, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::Laŭ mi jes (oni jam povas kalkuli min {{por}} iu ajn esprimo kun "konkura", "rival(ec)a", "lukt(-)a"). Mi esperas ke la diskuto pri la plej bona vortumo ne forgesigos nin, ke verŝajne ĉiuj konsentas ke la nuna vortumo estas la malplej bona. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:25, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La sola vaste uzata insekta senco, kiun (miascie) havas la Esperanta vorto "cimo" estas identa al la rusa vorto "клоп" (en zamenhofa tempo skribata kiel "клопъ", kaj tion klare indikas Fundamento!) aŭ la angla "bedbug". :Miaopinie estus prudente uzi la nomon "'''Cimo'''" por tiu ci artikolo, ĉar tio estas kerna vorto, de kiu estis adoptita por la komputista slangaĵo "'''Cimo (komputado)'''" kiel kompakta traduko de la simile mallonga anglalingva "bug", kaj la apartigila artikolo nomiĝu "'''Cimo (apartigilo)'''". :Tia estus, miaopinie, prudenta nomado de la artikoloj. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:25, 19 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, laŭ [[Wiktionary:ru:клоп]], la rusa vorto "клоп" signifas kaj litocimo kaj [[hemiptero]]. (Temas pri grupo, kiu inkluzivas heteropterojn.) ::Kaj krome la Fundamento klare indikas ankaŭ la germanan "[[Wiktionary:de:Wanze|Wanze]]" kaj la francan "[[Wiktionary:fr:punaise|punaise]]", kiuj senambigue indikas heteropterojn (laŭ la sinonimaj sekcioj de la ligitaj paĝoj). La angla fundamenta traduko "[[Wiktionary:en:bug|bug]]" havas plurajn bestajn signifojn, sed interalie ankaŭ hemiptero (aŭ plej ofte heteroptero laŭ la artikolo ĉe "[[Wiktionary:en:true bug|true bug]]), kaj ne litocimo. Aliflanke, la pola fundamenta traduko "[[Wiktionary:pl:pluskwa|pluskwa]]" ja signifas nur litocimo (aŭ pli precize ''Cimex lectularius''). ::Do entute estas unu lingvo en la Fundamento, kiu sugestas, ke oni interpretu "клопъ" kiel litocimo, kaj tri lingvoj, kiuj sugestas, ke la ĝusta interpreto de "клопъ" estas "hemiptero/heteroptero". ::Cetere, laŭ mi verŝajne indus lasi la titolon de la apartiga artikolo senŝanĝa pro tio, ke kaj PIV kaj ReVo indikas du malsamajn taksonomiajn grupojn por la vorto "cimo". Do almenaŭ laŭ tiuj vortaroj, eĉ la kerna insekta signifo de la vorto ne estas senambigua. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 12:02, 19 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} Laŭ argumentoj de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi ne estas zoologo kaj ne povas juĝi fakan uzadon, sed komunlingve la sola senco kaj de la rusa vorto "клоп" kaj la Esperanta vorto "cimo" (kiun mi renkontis centojn, eble milojn da fojoj kaj en tekstoj, kaj en parola uzado) estas ĝuste la koncerna sangosuĉa parazito de homo (angle: "bed bug"). :::Tio ne malebligas fakan uzadon de la nomo "''Kлопы''"/"Cimoj" por diversampleksaj kaj daŭre reklasigataj zoologiaj taksonoj, sed tia uzado estas tro marĝena en komunlingva uzado por uzurpi la oftegan kaj kutiman nomon "клоп" kiel artikolnomon. :::Kompromise oni ja povas havi artikolon "Cimo" pri la komunlingva nocio kaj artikolon "Cimoj" pri la koncerna fake uzata taksono (verŝajne ''Heteroptera''). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:27, 19 apr. 2026 (UTC) :::Ne temas pri "''Kлопы''"/"Cimoj", sed pri "''Bettwanze''/''Cimex lectularius''/''Cimex lectularius''/...". Rigardu la aliajn lingvojn! Kaj la artikolo mem komenciĝas per la vorto '''Litocimo'''! Do ankaŭ ĝia titolo estus "[[Litocimo]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:23, 19 apr. 2026 (UTC) ::::Temas pri tio, kio jam en Fundamento nomiĝas cimo/''клоп''. Do ankaŭ la titolo estu "клоп". Tio, ke la zoologia nomenklaturo estas pli komplika kaj zigzage evoluis post la tempo de Fundamento, estas flanka detalo. ::::La ordinaran, normalan, atendeblan formon de la vorto ilustras, ekzemple, la teatraĵo pri socia "parazito", kiun verkis [[Vladimir Majakovskij]] kaj kiu nomiĝas simple kaj klare "Клоп", en la franca kaj angla tradukoj respektive "La punaise" kaj "The bedbug" (vidu la artikolojn en la koncernaj vikioj), kaj en Esperanto, nature, "La cimo" (vidu la artikolon "[[Vladimir Majakovskij]]". ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:48, 20 apr. 2026 (UTC) :::::Titolo de teatraĵo estas tute alia afero ol titolo de enciklopedia artikolo. La titolo de la teatraĵo estas malpreciza, kaj tio estas tute akceptebla: oni povas diveni, ke temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo. Titolo de enciklopedia artikolo estu pli preciza. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:55, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::La titolo de teatraĵo kaj ĝiaj tradukoj konvinke (ĉar oni zorge teadukas verkotitolojn) konfirmas tion, kion oni observas en normala, ĉiutaga kaj literatura, lingvouzado. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:37, 20 apr. 2026 (UTC) :Mi ĵus kontrolis en ''tekstaro.com'': la vorto "cimo" en la pridiskutata senco (kutima sangosuĉa insekto) aperas en diversepokaj tekstoj (eĉ de Zamenhof); la formoj "litocimo" aŭ "litcimo" ne aperas eĉ unufoje. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:59, 20 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, ''cimo'' aperas nur 6-foje en tekstaro.com kun insekta senco, do ĝi apenaŭ estas ofta vorto, eĉ tiam, kaj en la hodiaŭa mondo litocimoj estas malpli oftaj ol en la tempo de Zamenhof, mi supozas. (Cetere, ''cimo'' aperas 4-foje kun la senco "eraro" kaj unufoje kun la dubinda senco "subaŭskultilo", kaj ŝajnas al mi ne tute certe, ke ĉe Szathmari temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo; la kunteksto ne estas tute klara.) Do mi restas tute ne konvinkita, ke ''cimo'' en Esperanto estu pli specifa ol ĝiaj angla, franca kaj germana tradukoj en la Fundamento. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:14, 20 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Animala fiziologio]] => [[:Kategorio:Besta fiziologio]] == La koncerna vikipedia artikolo en Esperanto nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", ne "animala fiziologio", kaj ŝajnas al mi ke bonus se baza teksto kaj baza kategorio havas saman titolon. Tial mi proponas alinomigon de la kategorio al la (pli sendiskute akceptebla nomo) "besta fiziologio". Tio kaŭzus remeton de 24 eroj al nova kategorio, tial pli bonas diskuti kaj laŭeble havi konsenton, antaŭ ol procedi pri la translokigo... Kompreneblas ke la esperanta koncepto de [[Bestoj]] en la latina lingvo estas ''Animalia'', tial por parolantoj de romanidaj lingvoj kaj de la angla la vorto ''"animal'-"'' povas ŝajni pli hejmeca, sed tamen en Esperanto la vorto Bestoj signifas ĝuste tion, kaj Esperanto ne estas romanida lingvo, ne estas dialekto de la itala aŭ de la angla (kvankam foje aspektas tiel)... Tial estas bone ke la vikipedia artikolo en Esperanto jam nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", nur la kategorio ĝis nun iras alian vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} ĉiutaga prefere ol teknika lingvaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:21, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:38, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:50, 19 apr. 2026 (UTC) {{farite}} per 6 poraj voĉoj kaj neniu duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Natura historio]] => [[Biontologio]] == PIV ne havas "natura historio"; ĝi havas nur "naturhistorio (arĥaismo) = natursciencoj". La esprimo "natura historio" ŝajnas laŭvorta traduko el la angla/franca kaj mallogika en Esperanto. Do kial ne uzi la PIV-an vorton '''biontologio'''. (PIV indikas "arĥaismo", sed mi kredas, ke ĝi estas arkaika ĝuste tiel, kiel "natural history" en la angla estas arkaika: ĝi ne plu estas scienca fako.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:48, 19 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} PIV indikas ke "biontologio" estas arkaika sinonimo de "biologio". [[Natura historio]] ne temas pri biologio ĝenerale (se ĝi temus, ĝi estus kunigenda kun [[biologio]]) sed specife pri observa anstataŭ eksperimenta metodaro por biologio. Kaj tiu koncepto ne estas arkaika nek eksa, kvankam la scienca sistemo malpli rekompencas ĝin nun ol antaŭ cent jaroj. (En mia kantono, preskaŭ ĉiu biologo kaj multaj ĉiĉeronoj havas en sia domo libregon ''Costa Rican Natural History'', jam kvardek jarojn aĝan sed neniel eksmodan.) :Aliflanke povas esti, ke la vortumo "natura historio" estas etnolingvismo. Sed ŝanĝo al alia misa vortumo ne helpos nin trovi la ĝustan. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:31, 19 apr. 2026 (UTC) :Ĉu iu havas alian proponon? La difino ŝajnas esti io simila al "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". ("Biontologio" tute ne ŝajnas al mi "misa": vortaroj agnoskas, ke "bionto" signifas "vivulon".) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:27, 20 apr. 2026 (UTC) ::Slavaj (kaj iuj aliaj) lingvoj uzas por tiu ĉi scienca kampo la nomon forme kaj sence similan al "'''Naturscienco'''". Tia memklariga kaj regula formo ŝajnas al mi akceptebla kaj trafa. Ĝi, krome, estas paralela al aliaj regulaj formoj por nomi sciencojn kaj sciencajn fakojn kiel, ekzemple, "lingvoscienco" kaj "komputoscienco". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:30, 20 apr. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. Cetere, la Esperanta Vikipedio jam uzas la PIV-an sencon de [[naturscienco]]. Do tiu propono apenaŭ havas ŝancon, laŭ mi. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:19, 20 apr. 2026 (UTC) ::::Kial? "Naturscienco", miakomprene, tute konformas kun la nocio, kiun difinas PIV kaj tiu ĉi artikolo: en iu stadio ĝi estis tuteca studado de la naturo; poste eiaj brancoj specialiĝis kaj iĝis apartaj sciencoj kaj sciencaj fakoj (biologio, fiziko, ĥemio, geologio, astronomio; zoologio, botaniko, nuklea fiziko, kvantuma teorio, fizika ĥemio kaj ĥemia fiziko, tektoniko, astrofiziko, fiziologio ktp) kaj daŭre disbranĉiĝas. Eblas rigardi tian tuton "naturscienco" (iam antaŭe tute nature, nun kun ioma streĉo, ĉar ne ekzistas fakuloj pri la enorme kreskinta tuto, kvankam enkondukan bazan studobjekton en lernejo principe eblas nomi tiel kaj eble oni ankoraŭ faras tion en iuj lingvoj) aŭ kiel kunigon de ĝiaj konsistigaj partoj, kiuj estas konsiderebla kiel "natursciencoj". ::::"Biontologio" evidente ne taŭgas por tiu celo, speciale, se oni ĝin derivas de "bionto" = vivulo aŭ interpretad kiel kunfando de ''bio-'' kaj "ontologio", ĉar temas ne nur pri vivuloj, kaj ne nur pri bio[logio]: fiziko, ĥemio, geologio, astronomio apenaŭ estas koncepteblaj kiel sciencoj pri vivuloj aŭ limigitaj al bio-... en ia ajn senco. ::::Cetere, la naiva paŭsaĵo "natura historio" kiel ĉia "falsa amiko" estas miskomprenebla sen klarigo, ke temas pri sklava imito de alilingva idiotismo. ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:26, 21 apr. 2026 (UTC) :::::Eble vi estas konfuzita. Ni serĉas esprimon por la senco "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". Pri tio temas la koncerna artikolo. (Nu, la Esperanta artikolo mencias "scienca", sed tio ŝajnas miskompreno, se oni komparas kun la nacilingvaj artikoloj.) Ĉiuokaze, fiziko apartenas al natursciencoj, sed ne al tio, pri kio temas pri artikolo, kaj kion mi preferus nomi "biontologio". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:34, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::Ŝajnas, ke konfuzitaj estas ankaŭ la aŭtoroj de la artikolo, kiuj skribis, interalie: "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj [tiel!] kaj organismoj". ::::::Simile konfuzitaj estas ankaŭ alilingvaj ligitaj artikoloj: ::::::Franclingva vikio: «c'est l'enquête, la description de tout ce qui est visible dans le monde naturel : animal, végétal, minéral.» ktp ::::::Eĉ la anglalingva vikio ne konsentas kun vi: «In antiquity, "natural history" covered essentially anything connected with nature, or used materials drawn from nature, such as Pliny the Elder's encyclopedia of this title, published c. 77 to 79 AD, which covers astronomy, geography, humans and their technology, medicine, and superstition, as well as animals and plants.», «A slightly different framework for natural history, covering a similar range of themes, is also implied in the scope of work encompassed by many leading natural history museums, which often include elements of anthropology, geology, paleontology, and astronomy along with botany and zoology, or include both cultural and natural components of the world.» ktp ::::::La ruslingva vikio estas eĉ pli kategoria pri la vasteco de la fako: «совокупность знаний о природных объектах, явлениях и процессах» (la tuto da scioj pri naturaj objektoj, fenomenoj kaj procezoj) ::::::kaj simile en aliaj lingvoj. ::::::Alternativa interpreto estas, ke konfuzita estas vi – per unu el la mallarĝigaj difinoj en la angla lingvo, kiun vi iukiale preferas. Nu, Esperantaj terminoj estu pli internaciaj kaj malpli efemeraj, ol tio... ::::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:48, 21 apr. 2026 (UTC) :::::::Nia nuna artikolo klare difinas sian temon kiel nur certan specon de naturscienco, "kline pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado, kaj ampleksas precipe tiajn esplorojn, kiuj estas eldonataj ne en striktasence sciencaj revuoj sed en revuoj pli vastatemaj." Nia artikolo ne ''jam'' estas samtema kun [[naturscienco]], ĉar la observa stilo de naturscienco ne estas la sola stilo. La cito "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj" ne kontraŭdiras tion - "natura historio" estas difinita laŭ metodoj kaj ne laŭ esplortemo. :::::::La franca artikolo ŝajne estas pri iom alia koncepto kaj eble devus ne esti ligita al la sama vikidatumero. La ŝajne kontraŭdiraj citoj el la anglalingva vikipedio ne estas en nia artikolo, do striktasence ne rilatas al la diskuto. Kaj unu (''In antiquity . . .'') klare estas celita kiel historia, malaktuala difino (tial ĝi estas en subsekcio "Before 1900") kaj la alia klare estas markita kiel malsama de la kutimaj difinoj (''A slightly different framework . . .''). Do ili ne difinas la temon de la artikolo. Dume la difino ''leaning more towards observational than experimental methods of study'' estas en la unua frazo de la artikolo, klare intencita kiel temdifina, ne kiel nur unu inter pluraj mallarĝigaj difinoj. :::::::Ĉiuj vikipedio malrespektetas la principon "Vikipedio ne estas vortaro" ĉe plursencaj titoloj kiel ĉi tiu. Tio ne estas imitinda. :::::::Do la demandoj estas 1) Ĉu la specife observa stilo de naturscienco meritas artikolon, aŭ ĉu ĝi estas kunigenda kun [[naturscienco]]? (Mi pensas ke ĝi estas memstare menciinda temo, sed oni povus racie malkonsenti.) 2) Ĉu titolo "Natura historio" estas tolerinda, aŭ kiun alian titolo ĝi havu?--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:57, 21 apr. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]]: ::::: @[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] diris: :::::: Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. ::::: La vorto '''naturscienco''' evidente venas el la tradicio germana (kaj pli ĝenerale orienteŭropa), kaj la angla-latinidaj aŭtoroj de PIV ĝin miskomprenis. Naturscienco estas la tuto da sci(enc)oj pri la naturo, kiel la germana {{lang|de|'''Natur·kunde'''}} aŭ la rusa {{lang|ru|'''естество·знание'''}}. Tiu tegmenta signifo povas rilati al la historia periodo kiam la studoj de la naturo ankoraŭ ne disfakiĝis en apartajn sciencojn; tiu signifo restas aktuala ekz‑e en la instruado: en la elementa lernejo ni havas studfakon {{lang|ru|природоведение}}, en kiu la lernantoj ricevas la unuajn sciojn pri fiziko, ĥemio, biologio, astronomio… Supozeble tiusence la revuo «Esperanto» informas nin, ke :::::: «André Cherpillod (1930) estas emerita mezlerneja instruisto pri '''naturscienco'''.» ::::: En la sistemo germana-orienteŭropa estas do klara diferenco inter '''naturscienco''' ĝenerale kaj '''(pri)natura scienco''' speciale (ekz‑e geologio, zoologio ktp). Simile '''lingvoscienco''' ({{lang-ru|языкознание}}) ĝenerale kaj prilingvaj sciencoj speciale (gramatiko, leksikografio, dialektologio ktp). Simile '''[[sociscienco]]''' ({{lang-ru|обществознание}}) ĝenerale kaj ''sociaj sciencoj'' speciale (historio, ekonomiko, etnografio…). En tiu sistemo estas kohera diferencigo de la klasifikaj niveloj, malsamaj nocioj estas esprimataj per malsamaj vortoj. ::::: En la tradicio angla-latinida tiun diferencon oni esprimas per la nombro de unu sama termino: :::::: Les '''[[:fr:sciences sociales]]''' sont un ensemble de disciplines académiques&nbsp;… :::::: '''[[:en:Social science]]''' (or the '''social sciences''') is one of the branches of science,… ::::: T.e. la nocioj ekzistas, sed estas esprimataj konfuze kaj malkohere. La germana sistemo estas pli logika kaj imitinda, tiom pli ke ĝi utiligas la rimedon disponeblan en Esperanto: la diferencon inter ‹umo·scienco› kaj ‹uma scienco›. La PIVa difino estas misa.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:55, 29 apr. 2026 (UTC) ==Ŝtatoj de Meksiko== Nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]] diras ke "nomoj de subŝtatoj" "ĉiam estu Esperantigitaj". Mi supozas ke tio ne ĉiam estas aplikebla en praktiko, ĉar Esperantigoj en multaj federaj landoj ne ekzistas. Tamen la federitaj [[subŝtatoj de Meksiko|ŝtatoj de Meksiko]] jam havas esperantigojn menciitajn en la artikoloj. Ĉar la lando estas granda kaj havas sufiĉe longan historion de Esperanto-aktivado, mi atendas ke tiuj Esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj, kaj ke fontoj estas troveblaj por la plej multaj aŭ ĉiuj. Sed la artikoltitoloj estas en la hispana. Do - ĉu ni ŝanĝu la titolojn en Esperantajn, aŭ ĉiujn aŭ minimume tiujn, por kiuj fontoj rapide troveblos? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:37, 27 apr. 2026 (UTC) :Plejparte {{farite}}. [[Chiapas]], [[Tabasco]], [[Veracruz]] bezonas administranton. [[Ĉiŭaŭo]], [[Gvanaĥŭato]], [[Pŭeblo]] estas suspektindaj pro malnormala uzado de ''ŭ'' kaj eble bezonas plian kontrolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:44, 9 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nia titolpolitiko ke "nomoj de subŝtatoj" laŭeble "ĉiam estu Esperantigitaj", jes estas saĝa laŭ pure praktikaj konsideroj de redaktado. Tamen mi intertempe tre favoras iun fidindan referencon aŭ plurajn pri ĉiuj esperantigoj, kaj ne entuziasmas pri pure vikipediaj kreaĵoj - sekve la ideala deziro vere "ne ĉiam estas aplikebla en praktiko". Mi ĵus kontrolis en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, kiu en la vasta mapo 35 havas liston pri ĉiuj [[subŝtatoj de Meksiko]], sed preskaŭ ĉiujn nomas hispane. Nur [[Kampeŝo]] (tiel!!!, ĉe ni ''Campeche'' resp. [[Kampeĉo]] sen referenco, PIV2020 ne havas vorton), [[Meksikio]] (tiel!!, laŭ PIV2020 zamenhofa vorto, ĉe ni [[Meksikŝtato]]) + [[Jukatano]] (ĉe ni kaj laŭ PIV2020 [[Jukatanio]]) tie dokumentiĝas kiel pure esperantaj, aldone [[Hidalgo]] + [[Durango]] estas aŭtomate esperantaj kaj hispanaj. Mi forte supozas ke la poŝatlasa komisiono de 1971 elektis formon kampeŝo ĉar [[kampeĉo]] jam estas biologia vorto. Sed tio tamen estas aŭdaca ideo. Tamen ĉiukaze nur [[Jukatanio]], [[Hidalgo]] + [[urango]] konsidereblas sendiskute klaraj esperantigoj. La supozo ke ĉiuj "esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj" estas naiva. Se ili estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, kion mi volonte volus kredi, tiam devos esti eble almenaŭ unu ekstervikipedian referencon alporti pri ĉiu - kaj en tio la poŝatlaso de 1971 ne estos granda helpo. Sed ĝi jes ne estas la sola ebla fonto... Tial mi ankoraŭ ne volus movi la tekstojn al esperantaj titoloj Ĉiapaso, Tabasko kaj Verakruco, sen ke ni individue dokumentigas nian ekstervikipedian referencadon - pri Verakruco ĉiukaze klaras ke ĝi estas meksika urbo en PIV2020, do la paŝo argumenti ke ni povas uzi la urbonomon ankaŭ por la subŝtato estas malgranda. Do mi postulas ke ni ne pigru kaj serĉu ekstervikipediajn fontojn pri la novaj esperantaj nomoj, en PIV, Reta vortaro aŭ iu ajn alia vortaro, tekstaro.com aŭ iu simpla reta serĉado. Ĉar bazigi enciklopedion sur "pure vikipediaj vortokreaĵoj" estas koncepto tre dubinda, kaj se la novaj vortoj estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, tiam devas ebli trovi pruvon pri tio (almenaŭ unusolan). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:52, 18 maj. 2026 (UTC) :Verŝajne ThomasPusch pravas pri ĉi tiu afero. Mi emas restarigi la hispanlingvajn titolojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:09, 30 maj. 2026 (UTC) ==Artefaritaj planedoj== Mi faras diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]] pri tio, kiel distingi la titolojn de ekzistanta artikolo [[Artefarita planedo]] kaj nova artikolo kun [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9366370 jena enhavo]. Mi kopias ĉi tien mian ĵusan komenton: ::::La nomoj de niaj artikoloj estas konfuzaj, sed mi pensas ke la temoj estas koncepte malsamaj: [[Satelito]] estas pri io ajn, kio orbitas ĉirkaŭ io ajn; [[artefarita satelito]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ planedo'' aŭ ĉirkaŭ satelito de planedo; [[artefarita planedo]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ la Suno'' aŭ teorie ĉirkaŭ aliaj steloj. ::::Ŝajnas al mi ke la ekzistanta artikolo povus nomiĝi [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]] kaj via povus nomiĝi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 5 maj. 2026 (UTC) Laŭ mi, "planedo" estas objekto tiel granda, ke ĝi iĝas proksimume sfera pro gravito, kaj kiu forigas aliajn objektojn el sia orbito. Se eĉ [[Plutono]] ne estas planedo, nomi Luna-1 planedo, eĉ "artefarita planedo", ŝajnas ridinde. Cetere, neniu nomas artefaritajn satelitojn "artefaritaj lunoj". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:00, 6 maj. 2026 (UTC) :{{re|Lingvano}} Mi komprenas tion kiel voĉon, ke la nova artikolo estu [[Artefarita planedo]] sen interkrampaĵo. Kion vi volas fari al la ekzistanta artikolo? Alinomi, forigi aŭ kunigi kun alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 6 maj. 2026 (UTC) ::Eble oni provizore alinomu ĝin al [[Artefarita planedo (satelito)]], sed oni povus ankaŭ forviŝi ĝin. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:41, 6 maj. 2026 (UTC) :::Mi apenaŭ sukcesas orientiĝi, tiom konfuziga iĝis la movado de la tekstoj. Iusence ŝajnas domaĝe forĵeti la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9334784 novan version] de 19 mar. 2026 farita de uzanto Piotrus, sed aliflanke la nova traduko el la angla al Esperanto estis nur duonfarita kaj havas multajn fuŝajn ruĝajn ligilojn, ekz. [[The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy]], kvankam ekzistas teksto [[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]], kaj simple anglalingve nomi novajn ruĝajn ligilojn en [[Vikipedio en Esperanto]] kiel [[Atmospheric escape]] (por vorto "eskapon de atmosfero") aŭ [[Science fiction on television]] (por simpla vorto "sciencfikcion") ankaŭ ne ŝajnas aparte saĝe. Do probable tamen ne indas je ĉiu kosto savi la ektradukon de Piotrus, nur por esti afabla al li, kaj poste havi amason da plia laboro en tio fari veran fintradukon el la malneto. {{re|Arbarulo|Lingvano}} Eble vi du simple povas fari komisionon kaj ordigi la mison, ĉar pli da kuiristoj kiuj kirlas en la poto ne plifaciligas la ordigon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 20 maj. 2026 (UTC) ::::Eble Piotrus ankoraŭ volos fari tion mem. Mi petos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) :::::Inter ĉiuj aliaj problemoj, kiuj okazas en Vikipedio, mi forgesis atentigi Piotrus pri la progreso de ĉi tiu diskuto. Nun li reafiŝis sian tradukon kiel [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Mi alinomis la antaŭan [[Artefarita planedo]] --> [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]], sed bezoniĝas administranto por alinomi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]] --> [[Artefarita planedo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:53, 8 jul. 2026 (UTC) == [[Katorgo]] => [[Punlaboro en Rusio]] == La novvorto ''katorgo'' aspektas dubinda, ĉar mi ne trovis ĝin en vortaroj, nek trovas bezonon je aparta vorto por komuna fenomeno de punlaboro, konata ekde antikva epoko kaj ekzistinta ankaŭ en Britio, Francio kaj multaj aliaj landoj. En Rusio ĝi aperis en la epoko de Rusa carlando kaj daŭris en la Rusia imperio, la termino mem estis renaskita por mallonge eĉ en Stalin-tempo. Do mi proponas uzi simplan kaj klaran vortumon [[Punlaboro en Rusio]]. Espereble poste aperos [[Punlaboro en Francio]], [[Punlaboro en Britio]] ktp. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:21, 7 maj. 2026 (UTC) :<s>{{por}}</s> Vere. La novvorton "katorgo" ankaŭ mi ne trovis ĝin en vortaroj, gazetoj, literaturo - ankaŭ [https://tekstaro.com/?s=6a0b0ce727a57 tekstaro.com] malhavas ĝin. Do mi estas tre por ŝovo al titolo [[Punlaboro en Rusio]]. Kvankam vikidatumoj proponas tradukon "Ekziligo", kio estas grava atentigo pri nuanco: la ekziligo estis almenaŭ same grava puno kiom deviga laboro. Sed mi dubemas ĉu sencas la kondamnon je punlaboro kaj je ekziligo ŝtopi en la saman titolon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:28, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ|tamen kontraŭ, post rekonsidero}} Tamen, mi nun ankoraŭ konsciis pri la historia libreto de 1912 nomata "[https://arkivo.esperanto-france.org/katalogo.htm Politika malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero «la Katorgon»]" de [[Zygmunt Marek]], Krakovo, kiu jes ja jam estis menciita en la teksto (la fina parto de la titolo "konsidero «la Katorgon»" en akuzativo nuntempe impresas nekutima, sed tiel ekzakte oni titoligis la libron en 1912, kaj la vorto «Katorgo» estas sendube tie menciita). Kaj recenzo pri la libro, same mencianta la vorton Katorgo, troveblas en [https://dn790003.ca.archive.org/0/items/BelgaEsperantisto_1912_n050_dec/BelgaEsperantisto_(1912)_n050_dec.pdf la Belga Esperantisto, dec. 1912, p. 31]. Per tiu trovo mia antaŭa argumento, ke "mi ne trovis ĝin en ... gazetoj, literaturo" ne plu validas - nun mi tamen trovis ĝin, kaj en literaturo kaj en la gazetaro. Tial mi retiras mian voĉdonon. Mi ĵus faris esperantan tekston pri la historia esperantista socialdemokrato [[Zygmunt Marek]] kaj pensas, ke se la homo plantis la novan vorton en 1912 en la esperantan literaturon kaj gazetaron, ke tiam jam ne plu eblas nomi ĝin "nova vorto" en 2026, 114 post la enkonduko. Cetere, mi atentigas ke la vortradiko estas antikva greka termino, ne estis inventaĵo nur de la cara Rusio kaj ne nur "makulus la memoron de historia Rusio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:11, 18 maj. 2026 (UTC) :::Ni verkas la enciklopedion, do ni prezentu la science pruvitajn faktojn kaj ne gravas ĉu ili makulas ies historion aŭ ne. La fakto estas ke punlaboro en Rusio estis la sama sistemo, kiun aplikis Britio, Francio kaj pluraj aliaj landoj, do uzado de malliberuloj por plej pezaj laboroj, kutime en foraj lokoj. Tio estis konsiderata samtempe ilo de punado kaj koloniado (Siberio, Aŭstralio, Franca Gujano ktp). En Rusio post la revolucio ĝi estis abolita (kvankam dum la Stalin-periodo aperis [[GULAG]]-sistemo, ekzistinta du jardekojn), en Francio ĝi funkciis eĉ post la Dua mondmilito ([[Papilio (libro)|jen ekzemplo]]). Se ni uzas vortumon [[Prizonkolonio]] (ne ''Penal colony'' aŭ ''Colonie pénale''), kial ni elpensu specialan vorton por la sama institucio en Rusio? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:37, 3 jun. 2026 (UTC) :Cetere, mi mem videble ne multe okupiĝis pri punlaboroj en interŝtata komparo. Kiuj estas la vikidatumaj eroj por [[Punlaboro en Francio]] kaj [[Punlaboro en Britio]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 20 maj. 2026 (UTC) :{{komento}} "Katorgo" estas naiva paŭsa "esperantigo" de la rusa vorto (каторка [kátorga]), kiu signifas punlaborejo. Mi vidas nenian bezonon uzi en Esperanto tian balastaĵon. :Krome, mi havas la impreson, ke, elimininte la vorton "katorgo", estus prudente movi la enhavon de tiu ĉi artikolo en apartan sekcion "Punlaboro en Rusujo" en la artikolo "[[Punlaboro]]". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:34, 7 jul. 2026 (UTC) ::Tamen tio malekvilibrigus la artikolon - [[Katorgo]] estas tre detala kaj [[Punlaboro]] apenaŭ pli ol ĝermo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 7 jul. 2026 (UTC) :::Tio, ke la artikolo ne plu estos ĝermo, ŝajnas al mi bona paŝo, kiu krome montros kiamaniere eblos aldoni similajn partojn pri aliaj landoj (ekzemple, la jam menciitaj Aŭstralio, Britujo, Francujo k.a.). :::Ĉu ekzistas bonaj kialoj por eternigi ĝermecon de artikolo "[[Punlaboro]]" aŭ por divido de artikolo pri unu temo en apartajn artikolojn pri ĉiu lando? :::Se vi insistas, la artikolo "[[Punlaboro]]" povas enhavi sekcion aŭ simplan koncizan klarigon forsendantan al la artikolo "Punlaboro en Rusujo" (la alinomita nuna "[[Katorgo]]"). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:45, 8 jul. 2026 (UTC) ::::En [[Punlaboro]] jam estas ligilo al [[katorgo]]. Kompreneble tiu ligilo konserviĝu. Mi volus aŭdi aliajn opiniojn pri kunigo, sed mem restas kontraŭa, ĉar ŝajnas al mi malpli malbona se la artikola "punlaboro" estas ĝermo ol se ĝi estas fakte artikolo pri rusa punlaboro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:31, 8 jul. 2026 (UTC) {{kom}} [[:d:Q17089987|Punlaboro en Usono]] estas sufiĉe grava temo en usona politiko, kaj punlaboro en Ĉinujo estas ofta riproĉo de usonanoj (hipokrita sed verŝajne prava, ŝajne ankoraŭ sen vikidatumero) al la registaro de tiu lando. Ambaŭ estus bonaj kandidatoj por artikoloj. Alilingvaj artikoloj rilataj al punlaboro troviĝas en la kategorioj ligitaj kun ĉi tiuj eroj: [[:d:Q8719629]], [[:d:Q8864536]] (esperante [[:Kategorio:Trudlaboro]]). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Anglikana Komunio]] > Anglikana Komunumo == Ni ĉiuj scias ke [[komunio]] estas "[[sakramento]], kiu estas [[rito|rita]] [[ofero]] de [[pano]] kaj [[vino]]" en iuj kristanismaj diservoj, kaj la verbo komunii laŭ [https://vortaro.net/#komunio_kd PIV] estas "doni al iu por manĝi, eventuale trinki, la panon kaj vinon" en tia renkontiĝo. Do, la titolo "Anglikana Komunio" por '''tiu teksto estas misa'''. Kaj efektive, en [[vikidatumoj]] la temo en Esperanto nomiĝas Anglikana '''Komunumo''' = internacia grupo de anglikanaj eklezioj. La vorto [[komunumo]] ĉi-tie estas la ĝusta. Mi proponas alinomiĝon. Eĉ se tute ne necesas esti anglikana, aŭ esti kristana por juĝi en tiu demando, ankaŭ ne necesas havi la pezan vortaron PIV hejme, sed sufiĉas havi aliron al komputilo por povi rigardi en ''vortaro.net'', kaj tute klaras ke "komunio" estas ago kiun praktikas plej diversaj kristanoj, kaj '''ne estas nomo''' por organizaĵo aŭ federacio de diversaj organizaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 20 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Evidente. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:36, 20 maj. 2026 (UTC) <s>:{{kontraŭ}}</s> Laŭ mia kompreno la Anglikana Komunio ne estas organizaĵo aŭ federacio de organizaĵoj, sed aro da eklezioj difinitaj de tio, ke ili sufiĉe bone interkonsentas pri doktrinoj por reciproke agnoski la validecon de sia komunia rito. Tial oni nomas ĝin angle ''Communion'', kio estas la angla vorto por komunio, aŭ pli ĝenerale komuniko aŭ samsenteco, sed neniam por komunumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) ::El tiu respondo kaj el la artikolo mi ne vidas, kiel tio diferencas disde «[[Anglikanismo]]». La franca Vikipedio same opinias, kaj pludrektas [[:fr:Communion_anglicane]] → [[:fr:Anglicanisme]], kio ŝajnas tre logika.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:16, 22 maj. 2026 (UTC) :::Fakte la artikolo «[[Anglikana Komunio]]» nesufiĉe klare diras, ke temas pri ''[[:en:Full communion|Communio in sacris]]'', kaj misgvide uzas la vorton «komunumeco». Se oni ial vols lasi tiun artikolon, ĝin necesas iom reverki. Cetere, kial majusklo en «Komunio»? Ĉiel ajn, antaŭ ol verki pri speciale «Anglikana komunio», necesas havi pli ĝeneralan artikolon pri «Eŭĥaristia komunikado» (la ortodoksa ekvivalento por ''Communio in sacris'').--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:03, 22 maj. 2026 (UTC) ::::Laŭ la anglalingvaj artikoloj, anglikanismo estas la tradicio deveninta de la [[Eklezio de Anglio]] (Eklezio de Anglujo). Pluraj eklezioj apartiĝis de la Anglikana Komunio, interalie pro disputoj pri la rajtoj de virinoj kaj GLAT-uloj, sed restas anglikanaj. Ĉio ĉi bedaŭrinde ne estas klarigita en niaj artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:53, 22 maj. 2026 (UTC) :::::Se Arbarulo en sia unua noto aludas ke komunio pli ĝenerale estus komuniko aŭ samsenteco, li malpravas. [https://vortaro.net/#komunio_kd Komunio] en Esperanto klare estas la rita manĝado de iom da [[pano]] kaj [[vino]] en kristanaj kunvenoj. Se lasi la artikolon je tiu nomo, necesus klarigi kial kaj kiel la anglikana rita manĝado de pano kaj vino diferencas de la restaj kristanaj grupiĝoj. Kompreneble pri majusklo de la dua vorto estas tute neniu klarigo. Do se lasi la artikolon je la nuna nomo, necesas tute teologie koncentriĝi pri la rito kaj neniel pri "la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo kaj estas en komunumeco inter si". Tio bezonas pli ol nur iom da reverkado. Tial laŭ mi la ŝanĝo for de vorto "komunio" en la titolo estas pli praktika solvo de la dilemo, ĉar tiu ĉi teksto klare ne temas pri priskribo de rito, sed pri grupigo de kristanaj organizaĵoj. Eblas bone proponi alian novan vortumon por la titolo, sed tiu ĉi teksto maltaŭgas sub la nuna titolo "[[Anglikana Komunio]]". Mi suferas per iom da kapdoloro, kiam mi legas iujn de la tekstoj, kiujn la antaŭa tre maljuna kaj intertempe longe mortinta uzanto Ludovica verkis, ofte en nebulaj vortumoj, ĉiam sen referencoj, kaj certe ne estas la ĝusta por reverkado de la ekzistanta teksto. Tial mi ankaŭ subtenus entute forigi la tekston kaj anstataŭigi ĝin per alidirektigo al la esperantlingva teksto [[anglikanismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 23 maj. 2026 (UTC) PS: La sama miso, mi ĵus konstatis, validas ankaŭ por la teksto <big>'''[[Komunio de Porvoo]]'''</big>, kie same ne temas pri la maniero kiel manĝi panon, sed pri ''«unio inter la anglikana kaj evangelia luterana eklezioj farita en 1992»'' - do same pri iu organiza grupigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:29, 23 maj. 2026 (UTC) :Kiom mi komprenas, temas ne pri organizaĵo aŭ komunumo, sed pri reciproka '''agnosko''' aŭ '''akcepto''' de eŭĥaristio inter iuj konfesioj. T.e. ekz‑e ke anglikano povas komunii en luterana diservo (kaj inverse); en ortodoksismo tio ankaŭ signifas, ke pastroj de la koncernaj konfesioj rajtas '''kuncelebri''' unu saman eŭĥaristian diservon. Tamen la terminoj de la tipo «komunio de NN» impresas min kiel tre fuŝaj. Ili pensigas pri ia speco de liturgio (kiel la «liturgio de Johano la Orbuŝa» aŭ«[[Trenta meso]]»), dum fakte temas pri interagnosko. Tiajn interagnoskojn oni prefere menciu ĉe la artikoloj pri la konfesioj (kun kiuj aliaj konfesioj la koncerna konfesio estas en la eŭĥaristiaj rilatoj) prefere ol en apartaj artikoloj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 16:23, 23 maj. 2026 (UTC) ::ThomasPusch miskomprenas min. Mi neniam diris ke "komunio" signifas komunikon aŭ samsentecon. Tio estas signifoj de ''communion'', kiujn mi menciis nur por pruvi, ke ''communion'' ne signifas "komunumo". ::La argumento estas: la normala etnolingva nomo de la afero signifas "komunio", do ni fidele traduku tion kaj ne provu renomi ne-Esperantajn aferojn laŭ tio, kio ŝajnas al ni pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 23 maj. 2026 (UTC) :::Angle [[:en:Christian communion]] '''ne estas''' la Esperanta [[komunio]], ili estas [[ŝajnamikoj]], kaj traduki tion per «komunio» estas mistraduki kaj konfuzi. Pli ĝusta termino angla estas [[:en:koinonia]] ← {{lang-el|κοινωνία}}, la reponda Esperanta artikolo estas [[Komuneco (kristanismo)]]. La teologoj kutime citas ĉi-rilate ''Agojn'' 2:42, kie la Londona Biblio havas «kunuleco»n (Kaj ili persistis en la instruo de la apostoloj kaj en la '''kunuleco''', en la dispecigo de pano kaj en preĝoj). Resume, la meĥanika paŭsaĵo per «Anglikana <s>komunio</s>» estas kontraŭesperanta eraro.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:11, 25 maj. 2026 (UTC) ::La malsameco inter "Anglikana Komunio" kaj "anglikanismo" estas menciita en la artikolo [[Anglikana Komunio]]: "La Anglikana Komunio estas la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo '''kaj estas en <s>komunumeco</s> komunio inter si'''". Do ĉiuj membroj de la Anglikana Komunio estas anglikanoj, sed ne ĉiuj anglikanoj estas membroj de la Anglikana Komunio. Kaj la enhavo de la artikolo spegulas la distingon: [[Anglikana Komunio]] temas pri tio, kiuj anglikanaj eklezioj inkludiĝas en la komunio kaj kiuj ne; [[Anglikanismo]] temas pri la doktrinaj kaj kulturaj aferoj, kiuj distingas la anglikanojn de aliaj kristanaj tradicioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:45, 23 maj. 2026 (UTC) :::Laŭ [[:en:Anglican Communion]], "The Anglican Communion (AC) is a Christian communion consisting of the autocephalous national and regional churches '''historically''' in '''full communion''' with the Archbishop of Canterbury." En la ortodoksa terminaro, temas pri la ''eklezioj-filinoj'' de la Brituja eklezio (histiorio) kaj ''eŭĥaristia kuneco'' (=[[Komuneco (kristanismo)|Komuneco]]). Ambaŭ trajtojn eblas esprimi la sufikso -ism; kp la difinon de ''katolikismo'' en NPIV: :::«2 (ss) La kristana religio, bazita sur la dogmaro k ritaro difinitaj de ĉiuj ĝisnunaj koncilioj, k agnoskanta la aŭtoritaton k neerarivecon de la papo.» :::Tie enestas kaj doktrino-kulturo (dogmaro kaj ritaro), kaj la administra aŭtoritato de la papo. Simile ''anglikanismo'' povas kombini (kaj en la reala lingvuzo reale kombinas) doktrina-kulturan kaj la historian aspektojn. Internacie '''anglikanismo''' estas la plej klara kaj taŭga esprimo; «Anglikana Komunio» estas misgvida kaj lingve erara mistraduko.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:02, 25 maj. 2026 (UTC) ::::Mi hezitemas tial, ke se ''communion'' ne signifas "komunio" ĉi tie, estas tiel stranga hazardaĵo ke tiom gravas ĝuste la reciproka agnosko de komunio inter la eklezioj. Tamen mi provizore fidas ke Sergio scias pli pri eklezia terminologio ol mi. Kalkulu min {{sindetena}} pri la titolo. ::::Pri la dueco de la artikoloj, ŝajnas evidente ke estas du konceptoj, do kunigo nur estus en ordo se montriĝus, ke niaj artikoloj kaj la ligitaj anglalingvaj artikoloj misprezentas siajn fontojn. La distingo inter la konceptoj sendependas de la artikolaj titoloj, do ankaŭ sendependas de la signifo de "-ismo", "komunio" aŭ aliaj elementoj de Esperanto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:54, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Stelhalmao]] => [[Stelhalmo]] == Temas pri speco de [[halmo]] ludata sur stelforma tabulo, do kial ne [[stelhalmo]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:28, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Laŭ [[Halmo]], "halmo" kaj "halmao" estas variantoj por la sama koncepto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:56, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Jes, certe, sed estus preferinde havi nur unu formon de la vorto. Ŝajnas al mi, ke oni inkluzivas la finan vokalon, esperantigante vorton, nur kiam necesas distingi ĝin de alia radiko. Mi ne vidas motivon por esperantigi ''halma'' alie ol per '''halmo'''. Ĉiuokaze, estus bone, se la artikoloj pri '''halm(a)o''' kaj '''stelhalm(a)o''' uzus la saman formon en siaj titoloj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) == [[Literatura salono]] => [[Salono (kunvenejo)]] / [[Salono (rondeto)]] == La aktuala nomo akcentas sole literaturajn kunvenojn, sed fakte tio estis ankaŭ lokoj, kie oni priparolis politikajn, sociajn, filozofiajn, religiajn aferojn. Do ni adaptu la titolon al pli larĝa origina senco de la fenomeno, kiel tion faris la aliaj vikioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Bona ideo! "Salono (kunvenejo)" ŝajnas al mi tute taŭga anstataŭo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:49, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 6 jul. 2026 (UTC) == [[Ŝajna heredanto]] -> [[Heredonto]]== La vorto "ŝajna" havas alian sencon, ne trafan ĉi tie: "ŝajna. Erariga pro sia ekstera aspekto, kiu ne estas konforma al la interna kerna esenco; prezentanta nur eksteran supraĵan similecon kun io alia". Tiu ĉi heredanto ja klare ne estas "erariga", sed estas "verŝajna, probabla, antaŭvidebla" k.s. La paĝo estas alinomenda al io pli taŭga. Pli bona nomo povus esti, ekz-e "Verŝajna heredanto" aŭ "Probabla heredanto" aŭ simile. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:11, 6 jun. 2026 (UTC) :Verdire, la nuna titolo estas misgvida, eĉ erara. :Miaopinie, la ĝusta termino estas "heredonto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:45, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:27, 7 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:09, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi baze konsentas pri la propono '''Heredonto''', sed ŝatus iom pli precizigi: Tial {{por}} '''Tronheredonto'''. Heredi oni ankaŭ povas monon, aŭ librojn, aŭ supkuleron, sed ĉi tie temas pli specife pri '''trono''' en hereda monarĥio.- [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:05, 9 jun. 2026 (UTC) :::La nuna teksto diras, interalie: "la termino estas ĝenerala por iu ajn titolo de nobeleco". Evidente do, ne temas nur pri tronheredado. :::Memkompreneble, oni povas mallarĝigi la temon de la artikolo. Aliflanke, oni povas, male, plilarĝigi ĝin, ĉar kial heredado de trono, nobela titolo, bieno, privata kapitalo ktp estu traktataj malsame (havi apartan terminon kaj artikolon) en Esperanta Vikipedio? Eblas difini la terminon "heredonto" ĝenerale, sed dediĉi grandan parton de la artikolo al la obskuraj lokaj reguloj kaj tradicioj de tronheredado (kaj eventuale titolheredado), laŭbezone. :::Tio permesos havi prudentan nivelon de lingva reguleco kaj sistemeco kaj, tamen, reteni ligitecon al tiuj lingvaj vikioj, kiuj traktas esence paŭsaĵojn de la anglalingva idiomaĵo ''heir apparent''. :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:26, 9 jun. 2026 (UTC) ::::Grava diferenco estas, ke heredadon de bieno aŭ mono normale decidas la testamento, sed reĝo aŭ duko normale (almenaŭ laŭ mia limigita scio pri Eŭropo) ne povas mem decidi, kiu heredos la titolon. Eble do '''titolheredonto'''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:55, 11 jun. 2026 (UTC) :::::Eĉ en la feŭdisma Okcidenta Eŭropo ekzistis majorato, kiu malebligis libere testamenti bienojn. Kaj en diversaj landoj de la mondo la reganto povis (kaj probable plu povas) libere elekti sian heredonton – ekz‑e tiel estis en Romio kaj Bizancio kaj Rusio (ĝis [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]). Pli oportunas havi la universalan terminon.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:55, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}} '''Titolheredonto'''. Ĉar l'artikolo temas pri iu ajn titolo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:50, 1 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Poligenistoj]] -> [[:Kategorio:Polenigistoj]] --> [[:Kategorio:Polenantoj]] == Estis konfuzo inter du ŝajnaj terminoj. Temas pri [[polenado]] per [[polenigisto]] pri kiu estu ligita al la bona "kategorio:Polenigistoj" kiu domaĝe aperas ruĝe, kiel kategorio de tiu artikolo. ''Poligenistoj'' rilatas al [[poligenismo]], kiu rilatas al tuta alia afero. Atentu, ke ŝanĝi la nomon de tiu kategorio necesas ŝanĝi la kategorion en ĉiuj artikoloj rilatantaj al la malbona kategrio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:55, 1 jul. 2026 (UTC) {{Komento}} Sen kontraǔdiro, ĉu povbas mi alinomi tiun kategorion ?-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:10, 7 jul. 2026 (UTC) :Ŝajnas al mi ke la intencata titolo dekomence estis "Kategorio:Polenigistoj", ĉar ĝi estas en [[:Kategorio:Polenado]] kaj ankaŭ enhavas neniun poligeniston. Temas nur pri tajperaro. Do mi pensas ke vi devas senti vin libera korekti kaj ne nepre devis eĉ averti aŭ peti konsilon. Mi nur rekomendas (tamen ne volante trudi) pluan korekton al [[:Kategorio:Polenantoj]], laŭ la PIV-a vorto "poleni" kaj sento, ke estas strange esprimi neelektitan biologian funkcion per "-isto". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 10 jul. 2026 (UTC) :Mi pli-malpli konsentas. Mi ne povas aprobi ŝanĝon al [[:Kategorio:Polenigistoj]], ĉar ankaŭ tio estus erara, sed mi opinias, ke vi povus korekti la evidentan tajperaron sen ies aprobo. Estu [[:Kategorio:Polenantoj]]: ''ist'' estas malbona, kaj ankaŭ ''ig'' estas malbona. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:50, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] pro la ĉi-supraj klarigoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:13, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:52, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:00, 13 jul. 2026 (UTC) ::{{Farite}}.- Sed [[:Kategorio:Poligenistoj]] donas longan liston da [[Kolibro]]j. Normale?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:47, 15 jul. 2026 (UTC) :::Por ke artikolo aperu en la ĝusta kategorio, necesas korekti la kategorion en la artikolo mem. Ĝi ne aŭtomate transiras kiam oni alinomas la kategorion. :::Fakte ŝajnas al mi pli simple, se oni metus [[:Kategorio:Kolibroj]] en [[:Kategorio:Polenantoj]] anstataŭ ĉiu unuopa specio. Ankaŭ ŝajnas al mi erare, ke ni havas du kategoriojn [[:Kategorio:Kolibroj]] kaj [[:Kategorio:Trokiledoj]], ĉar "kolibro" kaj "trokiledo" estas sinonimoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 15 jul. 2026 (UTC) ::::Fakte [[:Kategorio:Kolibroj]] estas jam subkategorio de [[:Kategorio:Trokiledoj]], do laŭ mi sufiĉas nuligi la fuŝan karegorion [[:Kategorio:Poligenistoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:08, 16 jul. 2026 (UTC), == [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]] (= [[Gestlingvo]]) == Verkante artikolon pri komputada «signaro» mi puŝiĝis kontraŭ la jam ekzistanta «[[Signaro]]» alispeca. Intervikie ĝi estas ligita al unu sola lingvo (la hungara [[:hu:Jelbeszéd (kommunikációs eszköz)]]), kaj ŝajnas al mi, ke ĝi temas pri [[Signolingvo]] = [[Gestlingvo]], kiu havas pli da ilustraĵoj kaj intervikiaj ligiloj. Mi ne kompetentas pri la afero, sed mi vidas unuj samajn nomojn menciitajn en ambaŭ artikoloj. Mi proponas konsideri la eblon kunigi la du artikolojn; se konvenas, sub la titoloj de la dua, kiuj titoloj estas pli klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:26, 3 jul. 2026 (UTC) :Mi preferus la vorton ''[[gestolingvo]]''. Ĉiuj lingvoj uzas signojn, sed parolaj lingvoj uzas sonojn, dum gestolingvoj uzas gestojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:45, 3 jul. 2026 (UTC) ::Estas du senrilataj proponoj ĉi tie: kunigi [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]], kaj alinomi [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]]. ::La kunigopropono vere devus esti ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Ĉiuokaze kunigo ne estas en ordo, ĉar la plej unua frazo de [[Signaro]] klare diras ke ĝi "estas '''nelingva''' komunika kodo" kaj la cetera artikolo konsekvence laŭas tion. ::[[Signaro]] estas tre ĝenerala vorto sen evidente ĉefa senco, do mi pensas ke estus bone havi apartigilon sub tiu titolo kaj uzi interkrampan klarigon en la titoloj de veraj artikoloj. ::Alinomado [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]] estas bona ideo. Mi supozas ke la modo diri "signolingvo" venas konscie de supozo, ke "gesto" havas iun insultan nuancon kaj ke "signo" estas pli ĝentila sinonimo, kaj subkonscie de deziro fari nomon (supraĵe) similan al la nomo uzata en la angla, hispana, franca kaj aliaj nuntempe prestiĝaj lingvoj. Kiel bonege resumis Lingvano, tio estas mallogika laŭ la signifoj de "gesto" kaj "signo" en Esperanto. ::Resume, {{kontraŭ}} kunigo kaj {{por}} [[Gestlingvo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 6 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Bone. Tiam por liberigi la nudan «Signaro»n por apartigilo necesas precizigi la titolon de la nuna «[[Signaro]]». La hungara precizigo (=&nbsp;komunikilo) precizigas nenion, ĉar ĉia ajn signo estas komunika rimedo. Kiom mi komprenas, tiu artikolo temas pri signoj esprimantaj mesaĝon ''malrekte'' — per aludo, sekreta kodo, per deca ŝarado. Mi do proponas precizigi «Signaro (implica)». Ĉu?--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:34, 8 jul. 2026 (UTC) ::::La artikolo traktas ĉiujn nelingvajn komuniksistemojn. Mi pensas ke "malrekta" aŭ "implica" ne bone komprenigas la signifon "nelingva". Ĉu "Signaro (komunikteorio)" estas akceptebla? Aŭ eble "Nelingva signaro" estus pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:22, 8 jul. 2026 (UTC) :::::{{re|Arbarulo}}Nu jes, kvankam mi iom preferus «Eksterlingva signaro».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:30, 9 jul. 2026 (UTC) ::::::Kaj mi ankoraŭ "iom preferus" miajn proponojn, ĉar la distingo estas inter signaroj, kiuj konsistigas lingvon kaj signoj, kiuj ne konsistigas lingvon, ne inter signaroj, kiuj estas "en" lingvo kaj signaroj, kiuj estas ekster ĝi. Tamen mi taksas ankaŭ "eksterlingva signaro" akceptebla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}} [[Gestlingvo]]. (Verdire, mi dirus "gestOlingvo")--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Ŝajnas ke neniu obĵetas, ke la nuda "Signaro" iĝu apartigilo, kaj ke la titolo de la nuna [[Signaro]] ricevu precizigilon. Tamen decidaj voĉoj mankas. Sed estas ja tre ĝena, ke la vorton tre gravan por komputiko senrezerve okupas signifo konata nur al 1 alilingva Vikipedio. Do, se dum la semajno de 19 jul ĝis 25 jul neniu protestos, mi alinomos la nunan «[[Signaro]]»n al «Nelingva signaro» (kiel proponis Arbarulo), kaj la titolon «Signaro» faros apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :::{{Farite}} pri Signaro→‹[[Nelingva signaro]]› kaj [[Signaro]] = apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:12, 28 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikulturado en Marko]] -> [[Vinkultivado en Markio]] -> [[Vitkultivado en Markio]] == Ne estas mi kiu proponis tiun alinomadon, sed DidCORN; fakte mi proponas la forigon de la artikolo, kiel parto de lavango metata de anonimuloj kun kiu ne eblas diskuti la grandan kvanton de fuŝaĵoj kiun lia kontribuo alportas. Ĉiuokaze la proponinto argumentis, ke Vitikulturo estas barbarismo kaj Markio (Italio) estas la regiono, dum Marko estas tute alia afero. Pri la dua parto mi ttue konsentas, sed ne pri la unua ĉar Vitkulturo ja estas ĝusta vorto (sen i), do la rezulto povus esti ĉu Vitkultivado en Marko aŭ Vinproduktado en Marko, se vere la decido estas konservi tiajn fuŝaĵojn. Estis jam dekoj da ili. :{{kontraŭ}} la proponita kaj {{por}} unu el la du alternativoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:53, 6 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}Same pri [[Vitikolturado en Umbrio]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:33, 6 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Mi konsentas pri [[Vitkultivado en Markio]], sed mi proponis la terminon [[Vinkultivado]] kiu ekzistas kaj en Vikipedo mem kaj en ĉiuj esperantaj votaroj, dum *Vitkultivado" estas tutkomprenebla sed tamen neologismo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}.-Stranĝe la rilatanta ŝablono [[Ŝablono:Vitikulturo en Italio]] kaj ĉiuj artikoloj kiuj jam ekzistis ene malaperis. Kion faru ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 07:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::{{re|DidCORN}} Rigardu en la paralela forumo [[VP:FA]]. Tie okazis diskuto de pluraj esperantistaj vikipedianoj pri ebla forigo de ĉiuj 12 tekstoj kaj ankaŭ la principe senkulpa ŝablono, kiu nur ne plu havas vivcelon, se ĉiuj tekstoj en ĝi estas for. Vi principe povus ankaŭ mem vidi tion, se vi klakas sur la nun ruĝan unuan ligilon [[Vitikulturado en Marko]], vi devus vidi keston kun palruĝa fono en kiu estas inter alie la indiko "Averto: Vi rekreas paĝon, kiu estis antaŭe forigita. [Je la momento] 12:49, 13 jul. 2026 [la vikipedia administranto] Kani forigis [la] paĝon Vitikulturado en Marko [- kialo:] Rezulto de [[VP:FA]]". Elprovu! Tiam vi ekde nun povos mem ekscii kio okazis... Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:35, 24 jul. 2026 (UTC) :::Sed kiel restari la antaŭan situacion ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:40, 27 jul. 2026 (UTC) == [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)]] -> [[Sigismundo (Sankta Romia Imperio)]] == La formo ''[[Sigismundo]]'' ŝajnas preferinda. Mi ĵus trakontrolis la 66 aliajn lingvojn: 45 havas la vokalon U, 5 havas O (belorusa, franca, hungara, itala, kataluna), unu havas A (litova), kaj la aliaj havas skribon nek latinan, nek cirilan, nek grekan, do mi ne estas certa! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:01, 7 jul. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Normale esperantigo de historia germana nomo sekvus la latinan formon aŭ la originalan germanan. Ambaŭ havas ''u''. Aliflanke, PIV registras nur "Sigismondo". En la tekstaro ŝajnas ke ambaŭ variantoj uziĝas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Sigismundo… La PIV-a francaĵo ''–mondo'' estas klare malpli internacia. El la 54 alinaciaj aritikoloj Vikipediaj, kies titolojn mi povas legi (latinliteraj kaj Cirilaj) nur 4 havas la o-formon. Krome, la artikolo pri la antaŭnomo en nia Vikipedio estas [[Sigismundo]]. Kaj cetere en tiaj nomoj la ĝermana ''–mund'' signifas ne ‹mondo›, sed ‹protekto›. Kp «[[Edmundo]]»n: «PIV1970 havis la Esperantan formon ''Edmondo'', imitante la francan, sed en PIV2002 ĝi estis korektita al la pli internacia kaj etimologie ĝusta formo ''Edmundo''»--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:04, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Fakte la testa versio de PIV havas la vorton ''Sigismundo'' en ekzemplo sub ''regento'': "Frato Georgo [...], la regento de la infana reĝo Johano Sigismundo". Mi supozas, ke PIV iam korektos la kapvorton, same kiel ĝi korektis la kapvorton ''Edmundo''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:02, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Persone mi preferus "Sigismundo". Sed PIV estas grava aŭtoritato, kaj ni ne deviu de PIV sen grava kialo. La ĝisnunaj artikoloj pri diversaj [[Sigismondo]]j nomiĝas tiel ĝuste pro la aŭtoritato de PIV. Vikipedio sekvu la fakte ekzistantan lingvon (kie PIV ludas gravan rolon), kaj ne inventu alternativajn formojn, eĉ se tiuj ŝajnas "pli logikaj" aŭ "pli ĝustaj". - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:11, 8 jul. 2026 (UTC) ::Neniu en ĉi tiu diskuto inventas alternativajn formojn. La formo ''Sigismundo'' estas de longe uzata. Kiel menciite, eĉ PIV citas frazon, en kiu la vorto ''Sigismundo'' aperas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 8 jul. 2026 (UTC) :::{{por}} Se iu dum respektive tuj post la alinomigo post la unua mencio "Sigismundo" en la artikola unua frazo enmetas piednoton kiu klarigas la situacion, aparte avertas ke en PIV 2020 ankoraú estas la formo "Sigismondo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:56, 7 aŭg. 2026 (UTC) ::Ne forgesu ankaŭ la aliajn Sigismondojn (vidu ekz-e en paĝo [[Sigismundo]]) kaj tie plu, interalie [[Universitato Reĝo Sigismondo]]. Ĉiam rekontrolu ke vi ne akcidente ruĝigis bluajn ligilojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:54, 7 aŭg. 2026 (UTC) == Lingvoŝablono pri la jida == Pardonu, se tio estas malbona loko por tiu demando. Ĉu iu povus ŝanĝi la ŝablonon <nowiki>{{lang-yi}}</nowiki> tiel ke ĝi montros "jide" anstataŭ "judgermane"? Ĝi estas multe uzata en artikoloj pri jidlingvaj verkoj, aŭtoroj, organizaĵoj. Preskaŭ ĉie tie estas uzata la vorto "jid-", preskaŭ neniam "judgerman-". Estus bone harmoniigi la lingvouzon. Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:58, 30 jul. 2026 (UTC) :Mi provis ŝanĝi tion mem, sed mi tute ne sukcesas trovi kie tio estas difinita. {{U|Tlustulimu}}, ĉu vi povas helpi? Verŝajne vi estas la sola kiu kapablas. Antaŭdankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:17, 9 aŭg. 2026 (UTC) ==Kernoj kaj nukleoj== Ĉe [[Ĉelkerno]] [[Uzanto:DidCORN]] afiŝis alinomigan ŝablonon kun propono por [[Ĉelnukleo]] kaj kialo "Prefereblas NPIV pri anatomio kaj fiziologio." Ankaŭ ĉe [[Nukleo]] li metis frazon "Nukleo aŭ kerno ne estas ĉiam sinonimoj", sen pliaj klarigoj. Tamen en NPIV la sesa difino de "kerno" estas "nukleo", kaj la du plej gravaj difinoj de "nukleo" komenciĝas per "kerno de . . .". Do ŝajnas ke "nukleo" estas ne vere bezonata sinonimo de iuj sencoj de "kerno". Do mi pensas ke la artikoltitoloj estas lasendaj kiel ili estas, sed ni devas certigi ke ambaŭ terminoj menciiĝas en ĉiuj artikoloj, por kiuj ambaŭ taŭgas. Ankaŭ la aserto "ne estas ĉiam sinonimoj" estas aŭ forigenda aŭ pliklarigenda, ĉar kvankam teknike ĝi veras, en sia nuna stato ĝi pli misgvidas ol helpas - ne utilas scii ke du vortoj ne estas sinonimoj se oni ne scias, kiel ili malsamas; kaj ili ja plejparte estas sinonimoj, kaj "nukleo" ŝajne ĉiam estas anstataŭigebla per "kerno", kvankam ne inverse. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:57, 30 jul. 2026 (UTC) :Por klarigi la aferon mi ĵus nigrigis la taŭgan terminon pri ĉiu kazo. Amike.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:56, 3 aŭg. 2026 (UTC)-- == [[Adversus Haereses]] → Kontraŭ herezoj == Strangas ke greklingva libro en Esperanta Vikipedio estas menciata per Latina titolo. Kvankam tia tradicio ekzistas en multaj Okcidentaj landoj, tamen Esperanto havas pli vastajn horizontojn. Kaj pluraj Vikipedioj, eĉ en la lingvoj de landoj tradicie romkatolikaj, uzas tradukitan titolon: : [[:en:Against Heresies]] : [[:es:Contra las herejías]] : [[:fi:Harhaoppeja vastaan (Irenaeus)]] : [[:fr:Contre les hérésies]] : [[:id:Melawan Ajaran Sesat]] : [[:pt:Contra Heresias]] : [[:ru:Против ересей]] : [[:sh:Protiv jeresi]] : [[:sv:Mot heresierna]] : [[:uk:Проти єресей]] Tikla punkto estas la artikolo. Ŝajne la libro ne pretendas trakti ''ĉiujn'' herezojn, kaj la angla traduko estas senartikola. Do laŭ la rekomendo «en dubaj okazoj artikolon prefere ne uzu», mi proponas imiti la anglan tradukon senartikolan.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 11:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun tiu prezento de la situacio. Aldone, ni jam havas kutimon traduki titolojn de skribaj verkoj, se tio nekomplike eblas. :Por tuta travideblo estas bone mencii, ke ''Kontraŭ herezoj'' estas traduko de la latina titolo, ne la greka, sed tio ŝajnas esti norma inter ĉiuj lingvoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 8 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi volonte akceptas vian proponitan alinomadon. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:46, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:06, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:40, 12 aŭg. 2026 (UTC) == [[Malpruvebleco]] → [[Refutebleco]] == Ĉar "malpruvebleco" (la ebleco malpruvi, ebleco refuti) estas facile mis-analizata (malo de pruvebleco). - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:52, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{komento}} Mi konsentas, ke «refuteblo» (kial aldoni la redundan ‑ec?) estas malpli ambigua ol «malpruveblo»; tamen mi iom dubas pri la verboj. «Pruvi», «malpruvi», «refuti» precipe temas pri (mal)pruvo ''logika'', per ''argumentado''; dum la koncerna artikolo temas, kiom mi komprenas, pri empiria ''kontraŭekzemplo''. Tiurilate pli taŭgus la verboj ''konfirmi / malkonfirmi''. Bedfaŭrinde ''malkonfirmeblo'' estas same ambigua, kiel ''malpruveblo''. Tamen estas malofta simpla verbo '''dementi''', kiun ReVo kaj NPIV difinas per la egaligo «dementi = malkonfirmi»; kaj la ReVaj ekzemploj parolas ĝuste pri empiria malkonfirmo: <blockquote> * nur reviviĝintaj dinosaŭroj eble povos veni iutage dementi [3]; * la rasa teorio estis konvinke dementita danke al la malkovro de la civilizo de la indusa valo… </blockquote> {{ReVo|dement|dementi}} {{ReVo|refut|refuti}} «Malkonfirmi» certe estus la plej trafa vorto; sed ĝia egaleco al «dementi» estas malpli evidenta. Kaj la francoj ial preferis la terminon «Réfutabilité»…--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:41, 9 aŭg. 2026 (UTC) :Cetere, ni povus malambiguigi per malkompono de la termino: «'''la eblo malkonfirmi'''»: :: por ke teorio rajtu pretendi je ''scienceco'' necesas ke ekzistu eblo ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:56, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::: Aŭ eble «'''eventualo malkonfirmi'''» --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:06, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::::Aŭ ni povus malambiguigi per divida streketo: '''malkonfirm-ebleco'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:51, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::Al mi ŝajnas, ke pli natura kaj klara estus proksimume jena vortumo: "Teorio estas ''scienca'', se principe eblas ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto nekongrua kun ĝi." Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:27, 9 aŭg. 2026 (UTC) == [[Kano]] → [[Arundo (planto)]] == La artikolo temas nur pri la genro ''Arundo'', sed laŭ PIV kaj ReVo la signifo de la vorto estas multe pli larĝsenca. PIV eĉ specife mencias, ke kanoj inkluzivas [[fragmito]]jn, [[arundo]]jn, [[bambuo]]jn, [[kanao (planto)|kanao]]jn, [[sukerkano|sakaro]]jn. Laŭ mi, ĉe la titolo [[Kano]] troviĝu apartigilo, kiu klarigas pri la fundamenta/PIV-a/ReVo-a signifo kaj direktas al diversaj koncernaj artikoloj (i.a. ''[[Phragmites australis]]'', kiu komunlingve nomiĝas "kano" aŭ "ordinara kano" en multaj lingvoj). [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:29, 11 aŭg. 2026 (UTC) :Ĝenerale {{por}}, sed mi preferus [[Arundo]] sen interkrampaĵo, ĉar ĝi ŝajnas al mi pli baza temo por tutmonda legantaro ol [[Arundo (urbo)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:30, 11 aŭg. 2026 (UTC) :La artikolo certe havu la titolon '''Arundo''', sed ankaŭ mi ne estas certa pri la parentezo. Eble [[Arundo (genro)]], simile kiel [[Ambrozio (genro)]], [[Driado (genro)]], [[Oleo (genro)]], ... [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 18:51, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::Jes, se ni aldonos parentezaĵon, [[Arundo (genro)]] ŝajnas tute bona. Sed ankaŭ sen parentezaĵo, kiel sugestis Arbarulo, povus eble tamen esti preferinda. (Cetere, mi elektis [[Arundo (planto)]] laŭ [[Kanao (planto)]] listigita en la apartigilo [[Kanao]], sed mi rimarkas nun, ke tiu ligilo plusendas al artikolo, kiu fakte ne nomiĝas tiel sed "[[Kanaacoj]]".) [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 20:52, 11 aŭg. 2026 (UTC) == Natura historio, Naturscienco, Empiriaj sciencoj == Ĉi tiu demando jam estis levita (62. «Natura historio => Biontologio» ĉi-supre), sed senrezulte. Pli ĝuste, sekve de tiu diskuto mi reverkis la artikolon [[Naturalis Historia]] kaj klarigis, kiel estiĝis la mistermino [[Natura historio]] — taŭga Latine, erara Esperante. Tamen ni plu havas la artikolon [[Natura historio]], malaprobatan {{ReVo|histor.natur0o|naturhistorio}} kaj en NPIV ([http://vortaro.net/#naturhistorio naturhistorio]). Ambaŭ egaligas ĝin al «naturscienco(j)» — ReVo ununombre, NPIV plurnombre. Mi opinias, ke NPIV fuŝas: temas pri ''unu'' integra, sinteza, tegmenta fako. Ni ankaŭ havas la artikolon [[Naturscienco]], ununombran titole, sed plurnombran en la teksto. La samon mi vidas en [[:en:Natural science]]. Ruse estas pli honeste: [[:ru:Естествознание]] (Naturscienco) kunmetite kaj ununombre; [[:ru:Естественные науки]] (naturaj sciencoj) duvorte kaj plurnombre. La franca Vikipedio provis analizi tiun kaĉon (mi tradukas la unuajn 3 alineojn de [[:fr:Science de la nature]], kie vi povas trovi la originalon): <blockquote> La '''sciencoj pri la naturo''', aŭ '''naturaj sciencoj''', studas la naturan mondon. Ĉi tiuj terminoj estas ĉefe uzataj en la kunteksto de lerneja edukado. La terminoj «natursciencoj», «naturaj sciencoj» kaj «naturhistorio» estas praktike ekvivalentaj kaj emfazas la diversecon de la sciencoj, ĉiu specialigita, studantaj la naturon. La ununombra formo «'''naturscienco'''» estas lastatempa modernigo de «naturhistorio», la plej malnova el la tri terminoj. Ĉi tiu modernigo enkondukas semantikan nuancon: la ununombra formo esprimas la unuecon (kunecon??) de la sciencoj studantaj la naturon. </blockquote> Mi ne tute konsentas kun tiu analizo. Naturscienco (ununombra) estas # stadio en la historio (!) de la scienco, precipe en la 17ª–19ª jarcentoj; # studobjekto en la elementa lernejo, kiam oni ankoraŭ de apartigas fizikon, biologion ktp. Dum la plurnombra formo «'''natursciencoj'''» fakte priskribas ''sciencan metodon'', propran al la koncernaj sciencoj. Tute alia afero. Mi opinias fuŝaĵo karakterizi metodon per la studobjekto kaj diferencigi la sencojn per la gramatika nombro. Fakte temas pri '''empiriaj sciencoj''', kiuj uzas eksperimentojn kajaŭ observatajn fenomenojn kiel kriterion. Kaj la angla artikolo ja diras: “'''Natural science''' or '''Empirical science''' is a branch of science …” '''Empiriaj sciencoj''' estas multe pli trafa termino. Empiriaj sciencoj estas kontrastigataj al la sciencoj spekulativaj — antaŭe al [[Naturfilozofio]], nun al [[Formalaj sciencoj]]. Resume mi proponas: * [[Naturscienco]] (la artikolo) iĝu «Empiriaj sciencoj» * [[Natura historio]] iĝu «Naturscienco» --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:41, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Tio ŝajnas al mi taŭga solvo. Estus bone ripari la lamajn paŭsaĵojn, kiuj ne reflektas la nunan staton kaj rolojn de koncernaj sciencaj kampoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:17, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{komento}} La esprimo ''natura historio'' kelkfoje estas mistraduko de la angla esprimo ''natural history'', kiu hodiaŭ plej ofte signifas specon de malmoderna biologio, kiun mi preferus nomo biontologio. Jen mia traduko de la unua frazo de https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_history: "Biontologio estas fako de esplorado pri organismoj, inkluzive de bestoj, fungoj kaj plantoj, en ilia natura medio, pli inklina al observado ol eksperimentado." [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:13, 13 aŭg. 2026 (UTC) ::«Naurhistorio» estas mistraduko ne el la angla, sed el Latino (''Naturalis historia''). Kaj ne ĉie ĝi tiel malvastiĝis, kiel en la angla. Ekz‑e en Francio, kies lingvo egale suferas je tiu mallogikaĵo, ĝi restas tradicie vasta (samkiel «naturscienco» en Rusio), kiel atestas la artikolo [[:fr:Histoire naturelle]]: ::: «En la 21-a jarcento, la Nacia Muzeo pri Naturhistorio proponas jenan difinon de la termino "„naturhistorio“ (''histoire naturelle''): :::: „Historie ĝi estas esplorado kaj priskribo de ĉio videbla en la natura mondo: animala, vegetala kaj minerala.“ ::: La ''Manifesto de la Muzeo'' (2017)[2] indikas, ke la studo de la diverseco de homaj socioj estas integra parto de naturhistorio: la ''Musée de l'Homme'' (Muzeo de la Homo), muzeo pri antropologio, estas parto de la Nacia Muzeo pri Naturhistorio, kiu havas plurajn katedrojn pri antropologio. La Muzeo notas, ke konceptoj pri naturhistorio konstante evoluis laŭlonge de la tempo, citante laŭvice sciencistojn kiaj [[Karlo Lineo]], Georges-Louis Leclerc de Buffon, Jean-Baptiste Lamarck kaj Charles Darwin, por konkludi, ke: :::: „Naturhistorio hodiaŭ estas la studo de la diverseco de la vivantaj kaj mineralaj mondoj kaj iliaj interagoj kun la homaro. Temas pri kompreno, kiel ĉi tiu diverseco disvolviĝis kaj kia estas ĝia dinamiko.“» ::--&nbsp;[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:39, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Ĉi tiu propono aĉetas iom da plilogikeco ĉe la nuna [[Natura historio]] per granda malplilogikeco ĉe la nuna [[Naturscienco]]. Ni ne povas nomi tion "empiria scienco" ĉar ankaŭ la sociaj sciencoj estas empiriaj. Fakte ankaŭ la angla lingvo tion agnoskas, malgraŭ la menciita aserto de la anglalingva vikipedio egaliganta ''natural science'' kaj ''empirical science'' - tiu aserto ne havas fonton kaj fakte kontraŭdiras la normalan vortuzon de la angla lingvo, ekzemple vidu [https://criticalthinking.pressbooks.tru.ca/chapter/formal-vs-empirical-sciences/] :Aliflanke, la PIV-a difino de "natursciencoj" ŝajnas pli bone respondi al nia [[Natura historio]] ol nia [[Naturscienco]]. Plej frape ĝi ekskludas fizikon kaj ĥemion. Do mi povus apogi [[Natura historio]] --> [[Naturscienco]] se pli bona solvo estos trovita por la nuna [[Naturscienco]]. (Tamen mi dubas, ĉu tiu PIV-a difino efektive sekvas la kutiman uzon.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 13 aŭg. 2026 (UTC) ::{{Respondo al|Arbarulo}} Viaj argumentoj estas tute pravaj … kaj favoraj al mia propono<code> ;-)</code> ::La angla artikolo [[:en:Natural science]] kombinas (por ne diri «konfuzas») la molan kaj la varman, la studobjekton (naturo) kaj la metodon (empirian). Tiel okazis, ke la empiria metodo unue sukcesis en fiziko (kaj aliaj prinaturaj sciencoj), kaj dum longa tempo nur tie ĝi estis aplikata; sed nun oni aplikas ĝin ankaŭ ekz‑e en psiĥologio kaj sciencoj sociaj; tial ''necesas'' trakti ĝin en aparta artikolo, sendependa disde la naturscienco. Kaj ni en nia Vikipedio tian artikolon havas, kvankam sub malkonvena titolo [[Naturscienco]]. Necesas alinomi tiun artikolon al «empiriaj sciencoj», kaj iom ĝin redakti. Intervikie ĝi plu ligiĝu al [[:en:Natural science]], ĉar ŝajne tiu estas la ĉefa loko kie la angla Vikipedio iom detale parolas pri «empiriaj sciencoj»; dum la studobjektan parton ni traktu en la eksa [[Natura historio]], kiu ricevu la liberigitan titolon «Naturscienco». ::En tia aranĝo estos nenia surprizo ke ankaŭ la sociaj sciencoj havos lokon sub la titolo «empiriaj sciencoj». Ĝuste tion mi celis, en la Esperanta Vikipedio la du apartajn nociojn traktu apartaj artikoloj. ::La NPIV-a difino estas fuŝega: ::: '''natursciencoj'''. Tuto de la sciencoj pri la naturo (biologio, anatomio, fiziologio, ekologio k geologio). ::Kial plurnombro? Ĉu eblas «naturscienco» ununombra? Kaj fakte, internacie kaj en Esperanto, tiun tegmentan signifon havas ĝuste la ''ununombra'' «naturscienco» — kp la francan «''Science de la nature'' '''au singulier'''» en la ĉi-supra citaĵo, la difinon kaj la realajn uzojn Esperantajn ekzemple cititajn ĉe {{ReVo|scienc.natur0o|naturscienco}}. ::Min tamen surprizas ke viaj pravaj argumentoj favoraj al mia propono igis vin voĉdoni «kontraŭ».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:07, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::[[Naturscienco]] estas pri "sciencoj, kiuj okupiĝas pri la viva kaj neviva naturo." Tio estas alia koncepto ol empiriaj sciencoj.--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:01, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{Respondo al|Arbarulo}} Prave. «Empiriaj sciencoj» karakterizas sciencojn per ''metodo''. «Naturaj sciencoj», per ''studobjekto''. Ĉiuj modernaj naturaj sciencoj estas empiriaj, sed ne ĉiuj empiriaj sciencoj estas prinaturaj. '''Tial''' mi proponis alinomi ''kaj disigi'', ke la nuna [[Naturscienco]] ne plu estu «Naturscienco», sed iĝu, laŭ la ĉefa parto de ĝiaj teksto kaj skemo, «Empiriaj sciencoj»; kaj iom redakti la tekston tiel, ke ĝi pli emfaze prezentu la empirian metodon, kaj la «naturaj sciencoj» restu nur kiel ''unu el la ekzemploj'' pri la empiriaj sciencoj (prefere apud aliaj ekzemploj, ekz‑e el la sociaj sciencoj). Kaj tio ebligos uzi la titolon «Naturscienco» por alia artikolo (por la nuna «[[Natura historio]]», cetere ankaŭ iom redaktenda).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:17, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::Prefere do ni klare distingu inter proponoj ''alinomi'' artikolon kaj proponoj ''ŝanĝi ĝian temon''. Laŭ mia kompreno, la nuna propono estas eltranĉi grandan parton de [[Naturscienco]] (verŝajne ĉion krom "Principoj de la naturscienco") kaj kunigi ĝin kun [[Natura historio]]. Tiel la temoj de ambaŭ artikoloj ŝanĝiĝus. :::::Mi restas {{kontraŭ}} ĉar ambaŭ konceptoj, pri kiuj temas niaj nunaj artikoloj, klare estas menciindaj kaj almenaŭ al mi ŝajnas distingindaj, ĉu per la nunaj nomoj aŭ aliaj. Ankaŭ "Principoj de la naturscienco" ne estas tiel taŭga por artikolo pri empiriaj sciencoj (inklude sociajn) ol en sia nuna situo, ĉar ĝi tute temas pri eksperimentado, kaj en sociaj sciencoj eksperimentado ne tiom superregas. Ĉiuokaze, se malgraŭ tio oni decidos favore al la propono, la kunigo [[Natura historio]] + parto de [[Naturscienco]] devos havi la intervikiojn de [[Naturscienco]], ĉar la alilingvaj artikoloj estas pri studado de la naturo, kaj la stumpo pri empiriaj sciencoj devos ligiĝi kun [[:nl:Empirische wetenschap]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:51, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::(aŭ kun [[:en:Empirical research]] ktp.; ne klaras al mi kial la nederlanda vikipedio havas du artikolojn.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:00, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Nu, mi rekte vin demandu: ::::::Ĉu vi konsentas, ke en Esperanto la vorto «historio» ne havas la anglan signifon ::::::: 7. a systematic account of any set of natural phenomena without particular reference to time (Random House Webster’s Unabridged Dictionary)? ::::::Ke sekve «natura historio» por la senco “natural history” estas kruda eraro, mistraduko kiu kompromitas Esperanton kiel racian lingvon internacian (ĉar en diversaj lingvoj tiusenca «natura historio» ja estas agnoskita kiel termino arkaika kaj evitinda; kp "ark" in NPIV, "ark evi" en ReVo)? ::::::Ke sekve ni korektu la vortuzon en nia Vikipedio? ::::::Se jes, do kiel?—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:24, 16 aŭg. 2026 (UTC) :::::::Eble ĝi kompromitas Esperanton kiel racian lingvon, sed nur en senco, en kiu Esperanto delonge kaj pli grave kompromitiĝas de vortoj kiel ekzemple "[[terpomo]]" por afero kiu malmulte similas al pomo. Tial mi pensas ke la elekto de la artikolkreinto paŭsi la enradikiĝintajn nacilingvajn terminojn estis laŭdinde singarda, kaj la decido ŝanĝi ĝin prefere venus de konstato, ke oni efektive nomas ĝin alie en Esperanto, ne de teoriumado. :::::::Tamen mi ankaŭ komprenas la volon plilogikigi la nomon. Se oni elektos tiel, la malplej malbona ideo, kiu venas en mian kapon, estas distingi [[Naturscienco]] --> [[Naturscienco (temaro)]] kaj [[Natura historio]] --> [[Naturscienco (metodaro)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:07, 21 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Arbarulo}} Oni efektive preferas la pli modernan kaj pli logikan formon. En la [[Tekstaro de Esperanto]] estas ::::::::* '''24''' trafoj por 'natursciencon?\b' (ununombra ''natursienco'') — vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac5796a2c8 ; ::::::::* '''6''' trafoj por 'naturhistorion?\b' (''naturhistorio'') vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac631db288 ; ::::::::* '''6''' trafoj por 'naturan? historion?\b' (''natura historio'') vd https://tekstaro.com/?s=6a8acc594b575 . ::::::::Krome, kaj NPIV, kaj ReVo preferas la pli logikan formon. [[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:26, 23 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Neniam estis disputate, ĉu la vorto "naturscienco" ekzistas, sed estas disputate ''kion ĝi signifas''. Kaj tiuj serĉrezultoj indikas, ke regas malunueco pri tio. :::::::::Pluraj trafoj de "naturscienco" evidente celas la koncepton, kiu jam havas tiun titolon en Vikipedio, ekzemple [https://tekstaro.com/t?nomo=malgranda-revuo&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=malgranda-revuo-1944-2&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=ds671&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=natursciencon%3F%5Cb#ds671]. La recenzo pri ''Lingvo kaj menso'', kiu aperas en la serĉrezultoj, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2010-12&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl7260&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=naturhistorion%3F%5Cb#dl7260] eksplice pruvas ke laŭ [[Jens S. Larsen]] ''natural history'' estas "naturhistorio", ne "naturscienco" nek "biontologio". Kompreneble iuj aliaj rezultoj montras, ke aliaj homoj uzas tiujn samajn vortojn alie. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:42, 23 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::{{re|Arbarulo}} Ne, la signifo de «naturscienco» estas pli klara, stabila kaj unuece komprenata ol tiu de «naturhistorio», kies laŭvorta signifo en la modernaj lingvoj (krom en la angla) estas alia ol la celata (ĉar ne temas pri «historio»). :::::::::::: {Natural history}, in its broadest sense, a history or description of nature as a whole, incuding the sciences of {botany}, {zoology}, {geology}, {mineralogy}, {paleontology}, {chemistry}, and {physics}. In recent usage the term is often restricted to the sciences of botany and zoology collectively, and sometimes to the science of zoology alone. [Webster1913] ::::::::::Dum du jarmiloj ''naturalis historia'' inkludis «la mineralan regnon»; nun evidente en la angla lingvo ĝi malvastiĝis ĝis biologio; sed «naturscienco» plu kovras la tutan kampon. Tial Jens S. Larsen, protestante kontraŭ la bizara «biontologio», proponas la angle stumpigitan «naturhistorio»n; «naturscienco» ne taŭgus, ĉar ĝi ja restas pli vasta.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:03, 24 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::::Ĉu vi rimarkas, ke la temo de [[natura historio]] ne estas "pli vasta?" --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:14, 24 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::::{{re|Arbarulo}} Ĉar tiu artikolo esprimas specife anglalingvan signifon. France, germane, ruse (kaj laŭ ReVo kaj NPIV) tiu termino restas arkaikiĝinta sinonimo de «naturscienco» — vd la koncernajn Vikipediojn. La angla signifo estas neinternacia. Krome, malklaras kiel ĝi diferencas disde la nemiskomprenebla [[biologio]].—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 00:45, 25 aŭg. 2026 (UTC). :::::::::::::Vikipedia artikolo komencas de koncepto, kaj la titolo sekvas de tio, ne inverse. Ĉi tie la koncepto estas "scienca esplorado de plantoj aŭ animaloj, '''klin[a] pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado'''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 25 aŭg. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} Mi certe estas kontraŭ "[[Natura historio]] → [[Naturscienco]]". Kiel menciite, mi preferus "[[Natura historio]] → Biontologio". Eble vi faru apartan proponon pri "[[Naturscienco]] → Empiriaj sciencoj", ĉar tiun ŝanĝon eblus fari sendepende. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 12:04, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Alexander von Humboldt]] == Novulo alinomis la paĝon (malgraŭ antaŭaj konsiloj). Bonvolu tuj malfari (kaj ŝlosi la paĝon kontraŭ tio?). Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi realinomigis la paĝon, klarigis mian paŝon diskutpaĝe kaj ŝlosis la paĝon je daŭro de unu jaro... provizore. Tamen, tiu ŝloso signifas ke nun nur administrantoj povas redakti la paĝon. Tio ŝajnas al mi tro drasta. Sed alternativo nur estas malebligi redaktojn de anonimuloj - estas nenio inter tiuj du protektoŝtupoj. Malebligi redaktojn de anonimuloj ĉi tie ne sufiĉus, sed serioze komplete enfrostigi la paĝon nun por plena jaro ŝajnus al mi mem tro drasta kaj radikala ago. Ankoraŭ eblus frostigi la esperantlingvan titolon kontraŭ redaktoj. Mi pensas ke mi faros tion morgaŭ... Kvankam tio ne malebligus ŝanĝi la titolon al iom variigita vortumo... Sed eblas ankaŭ pedagogie lasi la malebligon de redakto por nur simbola monato - monato rapide pasas, tio ne ŝajnus al mi tro radikala ago. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 17 aŭg. 2026 (UTC) == [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] => [[Meslibro]] == Mi profunde reviziis kaj prilaboris la paĝojn [[Misalo]] kaj [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]], kiuj estis duoblaĵoj, ambaŭ kreitaj de {{u|Ludovica}}. Nun restas nur unu artikolo, ne duobligita, sub la titolo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]. Tamen la preferinda titolo estas nek tiu nek [[Misalo]] sed '''[[Meslibro]]'''. Mi mem ne rajtas alinomi, do mi petas ke iu administranto ({{u|ThomasPusch}} aŭ iu alia) faru tion. Dankon! Unu plia paŝo en ordigo de Ludovikaĵoj. Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) :Koran dankon pro via energia ordigado. {{Farite}} la alinomigo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] => [[Meslibro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 17 aŭg. 2026 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:43, 18 aŭg. 2026 (UTC) == [[Pano kaj ludoj]] → Panon kaj cirkludojn == La latinaĵo ''panem et circenses'' estas akuzativa, kaj objektokazaj estas ĝiaj tradukoj en la lingvojn posedantajn tian kazon:<br> la amaso postulas ''panon kaj cirkludojn!'', la imperiestro provizas ''panon kaj cirkludojn'' (tamen ne al la «romianoj» kiel asertas la artikolo, sed nur al la ''romanoj'', enloĝantoj de Romo). Kp en aliaj akuzativohavaj Vikipedioj: : [[:el:Άρτον και θεάματα]] : [[:pl:Chleba i igrzysk]] : [[:ru:Хлеба и зрелищ]] : [[:sh:Hljeba i igara]], [[:sr:Хлеба и игара]] : [[:uk:Хліба та видовищ]] Nu, Esperanto havas akuzativon. Krome, ekster kunteksto «ludoj» estas malklara kaj eĉ misgvida. Resume, la ĝusta esperantigo estas '''Panon kaj cirkludojn'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 12:14, 21 aŭg. 2026 (UTC) :{{sindetena}} pri akuzativigo. Ŝajnas al mi ke nia artikolo ne estas pri la cito, sed pri la politika taktiko kiun ĝi nomis, do la ĝenerala principo ke artikoltitoloj estu nominativaj aplikindas. Tamen la fakto, ke alilingvaj vikipedioj uzas akuzativon, eble indikas ke mia opinio estas misa. (Ĝi eble anstataŭe indikas, ke iliaj artikoloj estas malsimilaj de nia.) :{{por}} "cirkludoj" anstataŭ "ludoj", kiel pli bona traduko. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:47, 21 aŭg. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Jes, estas enhava diferenco. ::La artikolo Esperanta (samkiel ĝia probabla anglalingva fonto) prezentas la kurantan uzon Usonan: popolismo. ::La Vikipedio pola priskribas la frazon alie: «la slogano de la roma plebo postulanta distron kaj kontentigon de materiaj bezonoj». ::Evidente, la akuzativo markas la frazon kiel sloganon kaj sugestas ĝian originalan sencon (ŝajne perditan por la anglalingvanoj). ::Kvankam la franca lingvo malhavas akuzativon, la franca Vikipedio estas pli klera ol la Esperanta: ::: «Hodiaŭ, ĝi estas uzata por signifi la rilaton, kiu povas disvolviĝi inter: :::: 1. popolo, kiu lasas sin konduki, kontenta sin nutri kaj distri, sen zorgi pri pli gravaj aferoj aŭ la kolektiva destino; :::: 2. potenco, kiu profitas ĉi tiun tendencon…». ::Evidente, la du flankoj estas interrilataj, kaj unu implicas la alian. Tamen ''rektasence'' la frazo priskribas la flankon (1), kaj nur implice la flankon (2); dum la Vikipedioj angla kaj Esperanta reduktas ĉion al (2). Tio estas maĝusta historie kaj neracia: por (2) ja ekzistas la termino «[[popolismo]]»; por (1), la koncerna frazo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:26, 22 aŭg. 2026 (UTC) 6r9qtwibhw569kgpwbnb558m68g062b 9462382 9462381 2026-08-25T14:51:06Z Arbarulo 135469 /* Natura historio, Naturscienco, Empiriaj sciencoj */ 9462382 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] ^{[[Zamenhof|Z]]} kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".^{[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]} Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' ^© estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"^{<small>©</small>} estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto^{<small>©</small>}, Volapuko^{<small>©</small>}, Interlingvao^{<small>©</small>} aŭ Sanskrito^{<small>©</small>}. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino^{<small>©</small>}, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"^{<small>PIV</small>}, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en aliaj paĝokreoj mi diligente kontribuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > [[Bonvivado]]== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) ::::Mi plu alinomis ''[[Wellness]]'' > [[Bonvivado]], laŭ la juĝo de ThomasPusch ke ĝi estas tradukebla tiel. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:12, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:31, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:42, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} @[[User:Salatonbv]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:22, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:40, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:50, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:34, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) :: {{por}} alinomigo, la milito estas kreajxo de Usono. Tamen eblus konservi la jaron "2026" en la titolo. La sola kaŭzo kial Irano ataketas 30 (?!) kalifatojn estas ke ili gastigas usonajn teroristojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:02, 19 apr. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} '''bombokanono''' estas ne malpli fuŝa ol '''minĵetilo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «'''Kanono'''» estas pafilego kies pafoj havas platan, preskaŭ rektan trajektorion. La koncerna pafilego pafas preskaŭ verikale, kaj tute malsimilas kanonon. '''Kanono''' estas miskvalita vorto kun 3 senrilataj kaj malkonvenaj signifoj. Ankaŭ '''mino''' havas 3 diversajn signifojn. La bona termino estas en ReVo: : [https://revaj.steloj.de/revo/dlg/index-2p.html#bomb.0opafilo '''bomb·o·paf·il·o'''] MIL Pafilego, plej ofte glattuba, por pafi bombojn laŭ alta, arkforma trajektorio, uzata ekz-e por pafi trans monto aŭ alia vertikala baro. Tipa bombopafilo konsistas el tubo, dukrura afusto, apoga plato kaj celilo. La kutimaj kalibroj estas 50–60mm (rota bombopafilo), 81–90mm (bataliona), 105mm (aŭ pli, regimenta). Kp haŭbizo. Estas mirinde, kiel la esperantistoj malvolas uzi klarajn kaj koterajn terminojn.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:19, 29 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) {{por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''', '''Aŭsterlica batalo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:36, 29 apr. 2026 (UTC) {{Por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''' – kaj la batalo, kaj la histotia nomo de la loko, kie ĝi okazis, estas internacie konataj kaj famaj por meriti uzadon de esperantigita lokonomo, kiu ja estas atestita en Esperanto. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:07, 29 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «Mortero» certe estas ŝanĝenda, ĉar laŭ la Fundamento ĝi havas alian signifon. Tamen mi preferus ŝanĝi ĝin al '''mortiro''' (kun historia signifo diferenca disde tiu de bombopafilo). En Esperanto oni povas paroli pri la nuntempo aŭ pri historio. En la 2ª mondmilito ankoraŭ ekzistis '''mortiroj''', kiel la jena germana: <gallery caption="Mortiro kaj bombopafilo"> Mörser Karl 'Adam' at the Tank Museum, Kubinka pic5.JPG|Mortiro (60 cm) Mortar M29.jpg|Bombopafilo </gallery> sed nun ilin anstataŭis haŭbizoj kaj bombopafiloj. La angla lingvo ne distingas inter ili; en aliaj lingvoj ili havas apartajn nomojn, kaj la termino sone simila al '''mortiro''' indikas ĝuste la malnovan pafilegon (ekz‑e la rusa [[:ru:Мортира]])--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:19, 27 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:41, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) :{{komento}} Eble "lukta konduto" anstataŭ "kutimaro"? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC) ::Mi ne volis diri tion por ne komplikigi la aferon, sed ankaŭ mi pensas ke "konduto" estas pli trafa ol "kutimaro". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:20, 18 apr. 2026 (UTC) :::Mi preferus "konkurenca konduto" aŭ "rivaleca konduto". {{por}} "[[konduto]]". {{Kontraŭ}} "kutimaro", "agonia" kaj "lukt(em)a". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:07, 18 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu ne prefere "konkura" ol "konkurenca", ĉar laŭ PIV "konkurenco" estas specife ekonomia konkuro? Krom tio, ankaŭ "konkura" kaj "rivaleca" ŝajnas al mi tute bonaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 18 apr. 2026 (UTC) :::::Do, ''[[konkura konduto]]''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:42, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::Laŭ mi jes (oni jam povas kalkuli min {{por}} iu ajn esprimo kun "konkura", "rival(ec)a", "lukt(-)a"). Mi esperas ke la diskuto pri la plej bona vortumo ne forgesigos nin, ke verŝajne ĉiuj konsentas ke la nuna vortumo estas la malplej bona. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:25, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La sola vaste uzata insekta senco, kiun (miascie) havas la Esperanta vorto "cimo" estas identa al la rusa vorto "клоп" (en zamenhofa tempo skribata kiel "клопъ", kaj tion klare indikas Fundamento!) aŭ la angla "bedbug". :Miaopinie estus prudente uzi la nomon "'''Cimo'''" por tiu ci artikolo, ĉar tio estas kerna vorto, de kiu estis adoptita por la komputista slangaĵo "'''Cimo (komputado)'''" kiel kompakta traduko de la simile mallonga anglalingva "bug", kaj la apartigila artikolo nomiĝu "'''Cimo (apartigilo)'''". :Tia estus, miaopinie, prudenta nomado de la artikoloj. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:25, 19 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, laŭ [[Wiktionary:ru:клоп]], la rusa vorto "клоп" signifas kaj litocimo kaj [[hemiptero]]. (Temas pri grupo, kiu inkluzivas heteropterojn.) ::Kaj krome la Fundamento klare indikas ankaŭ la germanan "[[Wiktionary:de:Wanze|Wanze]]" kaj la francan "[[Wiktionary:fr:punaise|punaise]]", kiuj senambigue indikas heteropterojn (laŭ la sinonimaj sekcioj de la ligitaj paĝoj). La angla fundamenta traduko "[[Wiktionary:en:bug|bug]]" havas plurajn bestajn signifojn, sed interalie ankaŭ hemiptero (aŭ plej ofte heteroptero laŭ la artikolo ĉe "[[Wiktionary:en:true bug|true bug]]), kaj ne litocimo. Aliflanke, la pola fundamenta traduko "[[Wiktionary:pl:pluskwa|pluskwa]]" ja signifas nur litocimo (aŭ pli precize ''Cimex lectularius''). ::Do entute estas unu lingvo en la Fundamento, kiu sugestas, ke oni interpretu "клопъ" kiel litocimo, kaj tri lingvoj, kiuj sugestas, ke la ĝusta interpreto de "клопъ" estas "hemiptero/heteroptero". ::Cetere, laŭ mi verŝajne indus lasi la titolon de la apartiga artikolo senŝanĝa pro tio, ke kaj PIV kaj ReVo indikas du malsamajn taksonomiajn grupojn por la vorto "cimo". Do almenaŭ laŭ tiuj vortaroj, eĉ la kerna insekta signifo de la vorto ne estas senambigua. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 12:02, 19 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} Laŭ argumentoj de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi ne estas zoologo kaj ne povas juĝi fakan uzadon, sed komunlingve la sola senco kaj de la rusa vorto "клоп" kaj la Esperanta vorto "cimo" (kiun mi renkontis centojn, eble milojn da fojoj kaj en tekstoj, kaj en parola uzado) estas ĝuste la koncerna sangosuĉa parazito de homo (angle: "bed bug"). :::Tio ne malebligas fakan uzadon de la nomo "''Kлопы''"/"Cimoj" por diversampleksaj kaj daŭre reklasigataj zoologiaj taksonoj, sed tia uzado estas tro marĝena en komunlingva uzado por uzurpi la oftegan kaj kutiman nomon "клоп" kiel artikolnomon. :::Kompromise oni ja povas havi artikolon "Cimo" pri la komunlingva nocio kaj artikolon "Cimoj" pri la koncerna fake uzata taksono (verŝajne ''Heteroptera''). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:27, 19 apr. 2026 (UTC) :::Ne temas pri "''Kлопы''"/"Cimoj", sed pri "''Bettwanze''/''Cimex lectularius''/''Cimex lectularius''/...". Rigardu la aliajn lingvojn! Kaj la artikolo mem komenciĝas per la vorto '''Litocimo'''! Do ankaŭ ĝia titolo estus "[[Litocimo]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:23, 19 apr. 2026 (UTC) ::::Temas pri tio, kio jam en Fundamento nomiĝas cimo/''клоп''. Do ankaŭ la titolo estu "клоп". Tio, ke la zoologia nomenklaturo estas pli komplika kaj zigzage evoluis post la tempo de Fundamento, estas flanka detalo. ::::La ordinaran, normalan, atendeblan formon de la vorto ilustras, ekzemple, la teatraĵo pri socia "parazito", kiun verkis [[Vladimir Majakovskij]] kaj kiu nomiĝas simple kaj klare "Клоп", en la franca kaj angla tradukoj respektive "La punaise" kaj "The bedbug" (vidu la artikolojn en la koncernaj vikioj), kaj en Esperanto, nature, "La cimo" (vidu la artikolon "[[Vladimir Majakovskij]]". ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:48, 20 apr. 2026 (UTC) :::::Titolo de teatraĵo estas tute alia afero ol titolo de enciklopedia artikolo. La titolo de la teatraĵo estas malpreciza, kaj tio estas tute akceptebla: oni povas diveni, ke temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo. Titolo de enciklopedia artikolo estu pli preciza. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:55, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::La titolo de teatraĵo kaj ĝiaj tradukoj konvinke (ĉar oni zorge teadukas verkotitolojn) konfirmas tion, kion oni observas en normala, ĉiutaga kaj literatura, lingvouzado. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:37, 20 apr. 2026 (UTC) :Mi ĵus kontrolis en ''tekstaro.com'': la vorto "cimo" en la pridiskutata senco (kutima sangosuĉa insekto) aperas en diversepokaj tekstoj (eĉ de Zamenhof); la formoj "litocimo" aŭ "litcimo" ne aperas eĉ unufoje. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:59, 20 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, ''cimo'' aperas nur 6-foje en tekstaro.com kun insekta senco, do ĝi apenaŭ estas ofta vorto, eĉ tiam, kaj en la hodiaŭa mondo litocimoj estas malpli oftaj ol en la tempo de Zamenhof, mi supozas. (Cetere, ''cimo'' aperas 4-foje kun la senco "eraro" kaj unufoje kun la dubinda senco "subaŭskultilo", kaj ŝajnas al mi ne tute certe, ke ĉe Szathmari temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo; la kunteksto ne estas tute klara.) Do mi restas tute ne konvinkita, ke ''cimo'' en Esperanto estu pli specifa ol ĝiaj angla, franca kaj germana tradukoj en la Fundamento. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:14, 20 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Animala fiziologio]] => [[:Kategorio:Besta fiziologio]] == La koncerna vikipedia artikolo en Esperanto nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", ne "animala fiziologio", kaj ŝajnas al mi ke bonus se baza teksto kaj baza kategorio havas saman titolon. Tial mi proponas alinomigon de la kategorio al la (pli sendiskute akceptebla nomo) "besta fiziologio". Tio kaŭzus remeton de 24 eroj al nova kategorio, tial pli bonas diskuti kaj laŭeble havi konsenton, antaŭ ol procedi pri la translokigo... Kompreneblas ke la esperanta koncepto de [[Bestoj]] en la latina lingvo estas ''Animalia'', tial por parolantoj de romanidaj lingvoj kaj de la angla la vorto ''"animal'-"'' povas ŝajni pli hejmeca, sed tamen en Esperanto la vorto Bestoj signifas ĝuste tion, kaj Esperanto ne estas romanida lingvo, ne estas dialekto de la itala aŭ de la angla (kvankam foje aspektas tiel)... Tial estas bone ke la vikipedia artikolo en Esperanto jam nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", nur la kategorio ĝis nun iras alian vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} ĉiutaga prefere ol teknika lingvaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:21, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:38, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:50, 19 apr. 2026 (UTC) {{farite}} per 6 poraj voĉoj kaj neniu duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Natura historio]] => [[Biontologio]] == PIV ne havas "natura historio"; ĝi havas nur "naturhistorio (arĥaismo) = natursciencoj". La esprimo "natura historio" ŝajnas laŭvorta traduko el la angla/franca kaj mallogika en Esperanto. Do kial ne uzi la PIV-an vorton '''biontologio'''. (PIV indikas "arĥaismo", sed mi kredas, ke ĝi estas arkaika ĝuste tiel, kiel "natural history" en la angla estas arkaika: ĝi ne plu estas scienca fako.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:48, 19 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} PIV indikas ke "biontologio" estas arkaika sinonimo de "biologio". [[Natura historio]] ne temas pri biologio ĝenerale (se ĝi temus, ĝi estus kunigenda kun [[biologio]]) sed specife pri observa anstataŭ eksperimenta metodaro por biologio. Kaj tiu koncepto ne estas arkaika nek eksa, kvankam la scienca sistemo malpli rekompencas ĝin nun ol antaŭ cent jaroj. (En mia kantono, preskaŭ ĉiu biologo kaj multaj ĉiĉeronoj havas en sia domo libregon ''Costa Rican Natural History'', jam kvardek jarojn aĝan sed neniel eksmodan.) :Aliflanke povas esti, ke la vortumo "natura historio" estas etnolingvismo. Sed ŝanĝo al alia misa vortumo ne helpos nin trovi la ĝustan. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:31, 19 apr. 2026 (UTC) :Ĉu iu havas alian proponon? La difino ŝajnas esti io simila al "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". ("Biontologio" tute ne ŝajnas al mi "misa": vortaroj agnoskas, ke "bionto" signifas "vivulon".) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:27, 20 apr. 2026 (UTC) ::Slavaj (kaj iuj aliaj) lingvoj uzas por tiu ĉi scienca kampo la nomon forme kaj sence similan al "'''Naturscienco'''". Tia memklariga kaj regula formo ŝajnas al mi akceptebla kaj trafa. Ĝi, krome, estas paralela al aliaj regulaj formoj por nomi sciencojn kaj sciencajn fakojn kiel, ekzemple, "lingvoscienco" kaj "komputoscienco". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:30, 20 apr. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. Cetere, la Esperanta Vikipedio jam uzas la PIV-an sencon de [[naturscienco]]. Do tiu propono apenaŭ havas ŝancon, laŭ mi. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:19, 20 apr. 2026 (UTC) ::::Kial? "Naturscienco", miakomprene, tute konformas kun la nocio, kiun difinas PIV kaj tiu ĉi artikolo: en iu stadio ĝi estis tuteca studado de la naturo; poste eiaj brancoj specialiĝis kaj iĝis apartaj sciencoj kaj sciencaj fakoj (biologio, fiziko, ĥemio, geologio, astronomio; zoologio, botaniko, nuklea fiziko, kvantuma teorio, fizika ĥemio kaj ĥemia fiziko, tektoniko, astrofiziko, fiziologio ktp) kaj daŭre disbranĉiĝas. Eblas rigardi tian tuton "naturscienco" (iam antaŭe tute nature, nun kun ioma streĉo, ĉar ne ekzistas fakuloj pri la enorme kreskinta tuto, kvankam enkondukan bazan studobjekton en lernejo principe eblas nomi tiel kaj eble oni ankoraŭ faras tion en iuj lingvoj) aŭ kiel kunigon de ĝiaj konsistigaj partoj, kiuj estas konsiderebla kiel "natursciencoj". ::::"Biontologio" evidente ne taŭgas por tiu celo, speciale, se oni ĝin derivas de "bionto" = vivulo aŭ interpretad kiel kunfando de ''bio-'' kaj "ontologio", ĉar temas ne nur pri vivuloj, kaj ne nur pri bio[logio]: fiziko, ĥemio, geologio, astronomio apenaŭ estas koncepteblaj kiel sciencoj pri vivuloj aŭ limigitaj al bio-... en ia ajn senco. ::::Cetere, la naiva paŭsaĵo "natura historio" kiel ĉia "falsa amiko" estas miskomprenebla sen klarigo, ke temas pri sklava imito de alilingva idiotismo. ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:26, 21 apr. 2026 (UTC) :::::Eble vi estas konfuzita. Ni serĉas esprimon por la senco "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". Pri tio temas la koncerna artikolo. (Nu, la Esperanta artikolo mencias "scienca", sed tio ŝajnas miskompreno, se oni komparas kun la nacilingvaj artikoloj.) Ĉiuokaze, fiziko apartenas al natursciencoj, sed ne al tio, pri kio temas pri artikolo, kaj kion mi preferus nomi "biontologio". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:34, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::Ŝajnas, ke konfuzitaj estas ankaŭ la aŭtoroj de la artikolo, kiuj skribis, interalie: "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj [tiel!] kaj organismoj". ::::::Simile konfuzitaj estas ankaŭ alilingvaj ligitaj artikoloj: ::::::Franclingva vikio: «c'est l'enquête, la description de tout ce qui est visible dans le monde naturel : animal, végétal, minéral.» ktp ::::::Eĉ la anglalingva vikio ne konsentas kun vi: «In antiquity, "natural history" covered essentially anything connected with nature, or used materials drawn from nature, such as Pliny the Elder's encyclopedia of this title, published c. 77 to 79 AD, which covers astronomy, geography, humans and their technology, medicine, and superstition, as well as animals and plants.», «A slightly different framework for natural history, covering a similar range of themes, is also implied in the scope of work encompassed by many leading natural history museums, which often include elements of anthropology, geology, paleontology, and astronomy along with botany and zoology, or include both cultural and natural components of the world.» ktp ::::::La ruslingva vikio estas eĉ pli kategoria pri la vasteco de la fako: «совокупность знаний о природных объектах, явлениях и процессах» (la tuto da scioj pri naturaj objektoj, fenomenoj kaj procezoj) ::::::kaj simile en aliaj lingvoj. ::::::Alternativa interpreto estas, ke konfuzita estas vi – per unu el la mallarĝigaj difinoj en la angla lingvo, kiun vi iukiale preferas. Nu, Esperantaj terminoj estu pli internaciaj kaj malpli efemeraj, ol tio... ::::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:48, 21 apr. 2026 (UTC) :::::::Nia nuna artikolo klare difinas sian temon kiel nur certan specon de naturscienco, "kline pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado, kaj ampleksas precipe tiajn esplorojn, kiuj estas eldonataj ne en striktasence sciencaj revuoj sed en revuoj pli vastatemaj." Nia artikolo ne ''jam'' estas samtema kun [[naturscienco]], ĉar la observa stilo de naturscienco ne estas la sola stilo. La cito "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj" ne kontraŭdiras tion - "natura historio" estas difinita laŭ metodoj kaj ne laŭ esplortemo. :::::::La franca artikolo ŝajne estas pri iom alia koncepto kaj eble devus ne esti ligita al la sama vikidatumero. La ŝajne kontraŭdiraj citoj el la anglalingva vikipedio ne estas en nia artikolo, do striktasence ne rilatas al la diskuto. Kaj unu (''In antiquity . . .'') klare estas celita kiel historia, malaktuala difino (tial ĝi estas en subsekcio "Before 1900") kaj la alia klare estas markita kiel malsama de la kutimaj difinoj (''A slightly different framework . . .''). Do ili ne difinas la temon de la artikolo. Dume la difino ''leaning more towards observational than experimental methods of study'' estas en la unua frazo de la artikolo, klare intencita kiel temdifina, ne kiel nur unu inter pluraj mallarĝigaj difinoj. :::::::Ĉiuj vikipedio malrespektetas la principon "Vikipedio ne estas vortaro" ĉe plursencaj titoloj kiel ĉi tiu. Tio ne estas imitinda. :::::::Do la demandoj estas 1) Ĉu la specife observa stilo de naturscienco meritas artikolon, aŭ ĉu ĝi estas kunigenda kun [[naturscienco]]? (Mi pensas ke ĝi estas memstare menciinda temo, sed oni povus racie malkonsenti.) 2) Ĉu titolo "Natura historio" estas tolerinda, aŭ kiun alian titolo ĝi havu?--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:57, 21 apr. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]]: ::::: @[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] diris: :::::: Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. ::::: La vorto '''naturscienco''' evidente venas el la tradicio germana (kaj pli ĝenerale orienteŭropa), kaj la angla-latinidaj aŭtoroj de PIV ĝin miskomprenis. Naturscienco estas la tuto da sci(enc)oj pri la naturo, kiel la germana {{lang|de|'''Natur·kunde'''}} aŭ la rusa {{lang|ru|'''естество·знание'''}}. Tiu tegmenta signifo povas rilati al la historia periodo kiam la studoj de la naturo ankoraŭ ne disfakiĝis en apartajn sciencojn; tiu signifo restas aktuala ekz‑e en la instruado: en la elementa lernejo ni havas studfakon {{lang|ru|природоведение}}, en kiu la lernantoj ricevas la unuajn sciojn pri fiziko, ĥemio, biologio, astronomio… Supozeble tiusence la revuo «Esperanto» informas nin, ke :::::: «André Cherpillod (1930) estas emerita mezlerneja instruisto pri '''naturscienco'''.» ::::: En la sistemo germana-orienteŭropa estas do klara diferenco inter '''naturscienco''' ĝenerale kaj '''(pri)natura scienco''' speciale (ekz‑e geologio, zoologio ktp). Simile '''lingvoscienco''' ({{lang-ru|языкознание}}) ĝenerale kaj prilingvaj sciencoj speciale (gramatiko, leksikografio, dialektologio ktp). Simile '''[[sociscienco]]''' ({{lang-ru|обществознание}}) ĝenerale kaj ''sociaj sciencoj'' speciale (historio, ekonomiko, etnografio…). En tiu sistemo estas kohera diferencigo de la klasifikaj niveloj, malsamaj nocioj estas esprimataj per malsamaj vortoj. ::::: En la tradicio angla-latinida tiun diferencon oni esprimas per la nombro de unu sama termino: :::::: Les '''[[:fr:sciences sociales]]''' sont un ensemble de disciplines académiques&nbsp;… :::::: '''[[:en:Social science]]''' (or the '''social sciences''') is one of the branches of science,… ::::: T.e. la nocioj ekzistas, sed estas esprimataj konfuze kaj malkohere. La germana sistemo estas pli logika kaj imitinda, tiom pli ke ĝi utiligas la rimedon disponeblan en Esperanto: la diferencon inter ‹umo·scienco› kaj ‹uma scienco›. La PIVa difino estas misa.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:55, 29 apr. 2026 (UTC) ==Ŝtatoj de Meksiko== Nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]] diras ke "nomoj de subŝtatoj" "ĉiam estu Esperantigitaj". Mi supozas ke tio ne ĉiam estas aplikebla en praktiko, ĉar Esperantigoj en multaj federaj landoj ne ekzistas. Tamen la federitaj [[subŝtatoj de Meksiko|ŝtatoj de Meksiko]] jam havas esperantigojn menciitajn en la artikoloj. Ĉar la lando estas granda kaj havas sufiĉe longan historion de Esperanto-aktivado, mi atendas ke tiuj Esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj, kaj ke fontoj estas troveblaj por la plej multaj aŭ ĉiuj. Sed la artikoltitoloj estas en la hispana. Do - ĉu ni ŝanĝu la titolojn en Esperantajn, aŭ ĉiujn aŭ minimume tiujn, por kiuj fontoj rapide troveblos? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:37, 27 apr. 2026 (UTC) :Plejparte {{farite}}. [[Chiapas]], [[Tabasco]], [[Veracruz]] bezonas administranton. [[Ĉiŭaŭo]], [[Gvanaĥŭato]], [[Pŭeblo]] estas suspektindaj pro malnormala uzado de ''ŭ'' kaj eble bezonas plian kontrolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:44, 9 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nia titolpolitiko ke "nomoj de subŝtatoj" laŭeble "ĉiam estu Esperantigitaj", jes estas saĝa laŭ pure praktikaj konsideroj de redaktado. Tamen mi intertempe tre favoras iun fidindan referencon aŭ plurajn pri ĉiuj esperantigoj, kaj ne entuziasmas pri pure vikipediaj kreaĵoj - sekve la ideala deziro vere "ne ĉiam estas aplikebla en praktiko". Mi ĵus kontrolis en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, kiu en la vasta mapo 35 havas liston pri ĉiuj [[subŝtatoj de Meksiko]], sed preskaŭ ĉiujn nomas hispane. Nur [[Kampeŝo]] (tiel!!!, ĉe ni ''Campeche'' resp. [[Kampeĉo]] sen referenco, PIV2020 ne havas vorton), [[Meksikio]] (tiel!!, laŭ PIV2020 zamenhofa vorto, ĉe ni [[Meksikŝtato]]) + [[Jukatano]] (ĉe ni kaj laŭ PIV2020 [[Jukatanio]]) tie dokumentiĝas kiel pure esperantaj, aldone [[Hidalgo]] + [[Durango]] estas aŭtomate esperantaj kaj hispanaj. Mi forte supozas ke la poŝatlasa komisiono de 1971 elektis formon kampeŝo ĉar [[kampeĉo]] jam estas biologia vorto. Sed tio tamen estas aŭdaca ideo. Tamen ĉiukaze nur [[Jukatanio]], [[Hidalgo]] + [[urango]] konsidereblas sendiskute klaraj esperantigoj. La supozo ke ĉiuj "esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj" estas naiva. Se ili estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, kion mi volonte volus kredi, tiam devos esti eble almenaŭ unu ekstervikipedian referencon alporti pri ĉiu - kaj en tio la poŝatlaso de 1971 ne estos granda helpo. Sed ĝi jes ne estas la sola ebla fonto... Tial mi ankoraŭ ne volus movi la tekstojn al esperantaj titoloj Ĉiapaso, Tabasko kaj Verakruco, sen ke ni individue dokumentigas nian ekstervikipedian referencadon - pri Verakruco ĉiukaze klaras ke ĝi estas meksika urbo en PIV2020, do la paŝo argumenti ke ni povas uzi la urbonomon ankaŭ por la subŝtato estas malgranda. Do mi postulas ke ni ne pigru kaj serĉu ekstervikipediajn fontojn pri la novaj esperantaj nomoj, en PIV, Reta vortaro aŭ iu ajn alia vortaro, tekstaro.com aŭ iu simpla reta serĉado. Ĉar bazigi enciklopedion sur "pure vikipediaj vortokreaĵoj" estas koncepto tre dubinda, kaj se la novaj vortoj estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, tiam devas ebli trovi pruvon pri tio (almenaŭ unusolan). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:52, 18 maj. 2026 (UTC) :Verŝajne ThomasPusch pravas pri ĉi tiu afero. Mi emas restarigi la hispanlingvajn titolojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:09, 30 maj. 2026 (UTC) ==Artefaritaj planedoj== Mi faras diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]] pri tio, kiel distingi la titolojn de ekzistanta artikolo [[Artefarita planedo]] kaj nova artikolo kun [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9366370 jena enhavo]. Mi kopias ĉi tien mian ĵusan komenton: ::::La nomoj de niaj artikoloj estas konfuzaj, sed mi pensas ke la temoj estas koncepte malsamaj: [[Satelito]] estas pri io ajn, kio orbitas ĉirkaŭ io ajn; [[artefarita satelito]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ planedo'' aŭ ĉirkaŭ satelito de planedo; [[artefarita planedo]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ la Suno'' aŭ teorie ĉirkaŭ aliaj steloj. ::::Ŝajnas al mi ke la ekzistanta artikolo povus nomiĝi [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]] kaj via povus nomiĝi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 5 maj. 2026 (UTC) Laŭ mi, "planedo" estas objekto tiel granda, ke ĝi iĝas proksimume sfera pro gravito, kaj kiu forigas aliajn objektojn el sia orbito. Se eĉ [[Plutono]] ne estas planedo, nomi Luna-1 planedo, eĉ "artefarita planedo", ŝajnas ridinde. Cetere, neniu nomas artefaritajn satelitojn "artefaritaj lunoj". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:00, 6 maj. 2026 (UTC) :{{re|Lingvano}} Mi komprenas tion kiel voĉon, ke la nova artikolo estu [[Artefarita planedo]] sen interkrampaĵo. Kion vi volas fari al la ekzistanta artikolo? Alinomi, forigi aŭ kunigi kun alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 6 maj. 2026 (UTC) ::Eble oni provizore alinomu ĝin al [[Artefarita planedo (satelito)]], sed oni povus ankaŭ forviŝi ĝin. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:41, 6 maj. 2026 (UTC) :::Mi apenaŭ sukcesas orientiĝi, tiom konfuziga iĝis la movado de la tekstoj. Iusence ŝajnas domaĝe forĵeti la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9334784 novan version] de 19 mar. 2026 farita de uzanto Piotrus, sed aliflanke la nova traduko el la angla al Esperanto estis nur duonfarita kaj havas multajn fuŝajn ruĝajn ligilojn, ekz. [[The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy]], kvankam ekzistas teksto [[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]], kaj simple anglalingve nomi novajn ruĝajn ligilojn en [[Vikipedio en Esperanto]] kiel [[Atmospheric escape]] (por vorto "eskapon de atmosfero") aŭ [[Science fiction on television]] (por simpla vorto "sciencfikcion") ankaŭ ne ŝajnas aparte saĝe. Do probable tamen ne indas je ĉiu kosto savi la ektradukon de Piotrus, nur por esti afabla al li, kaj poste havi amason da plia laboro en tio fari veran fintradukon el la malneto. {{re|Arbarulo|Lingvano}} Eble vi du simple povas fari komisionon kaj ordigi la mison, ĉar pli da kuiristoj kiuj kirlas en la poto ne plifaciligas la ordigon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 20 maj. 2026 (UTC) ::::Eble Piotrus ankoraŭ volos fari tion mem. Mi petos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) :::::Inter ĉiuj aliaj problemoj, kiuj okazas en Vikipedio, mi forgesis atentigi Piotrus pri la progreso de ĉi tiu diskuto. Nun li reafiŝis sian tradukon kiel [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Mi alinomis la antaŭan [[Artefarita planedo]] --> [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]], sed bezoniĝas administranto por alinomi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]] --> [[Artefarita planedo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:53, 8 jul. 2026 (UTC) == [[Katorgo]] => [[Punlaboro en Rusio]] == La novvorto ''katorgo'' aspektas dubinda, ĉar mi ne trovis ĝin en vortaroj, nek trovas bezonon je aparta vorto por komuna fenomeno de punlaboro, konata ekde antikva epoko kaj ekzistinta ankaŭ en Britio, Francio kaj multaj aliaj landoj. En Rusio ĝi aperis en la epoko de Rusa carlando kaj daŭris en la Rusia imperio, la termino mem estis renaskita por mallonge eĉ en Stalin-tempo. Do mi proponas uzi simplan kaj klaran vortumon [[Punlaboro en Rusio]]. Espereble poste aperos [[Punlaboro en Francio]], [[Punlaboro en Britio]] ktp. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:21, 7 maj. 2026 (UTC) :<s>{{por}}</s> Vere. La novvorton "katorgo" ankaŭ mi ne trovis ĝin en vortaroj, gazetoj, literaturo - ankaŭ [https://tekstaro.com/?s=6a0b0ce727a57 tekstaro.com] malhavas ĝin. Do mi estas tre por ŝovo al titolo [[Punlaboro en Rusio]]. Kvankam vikidatumoj proponas tradukon "Ekziligo", kio estas grava atentigo pri nuanco: la ekziligo estis almenaŭ same grava puno kiom deviga laboro. Sed mi dubemas ĉu sencas la kondamnon je punlaboro kaj je ekziligo ŝtopi en la saman titolon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:28, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ|tamen kontraŭ, post rekonsidero}} Tamen, mi nun ankoraŭ konsciis pri la historia libreto de 1912 nomata "[https://arkivo.esperanto-france.org/katalogo.htm Politika malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero «la Katorgon»]" de [[Zygmunt Marek]], Krakovo, kiu jes ja jam estis menciita en la teksto (la fina parto de la titolo "konsidero «la Katorgon»" en akuzativo nuntempe impresas nekutima, sed tiel ekzakte oni titoligis la libron en 1912, kaj la vorto «Katorgo» estas sendube tie menciita). Kaj recenzo pri la libro, same mencianta la vorton Katorgo, troveblas en [https://dn790003.ca.archive.org/0/items/BelgaEsperantisto_1912_n050_dec/BelgaEsperantisto_(1912)_n050_dec.pdf la Belga Esperantisto, dec. 1912, p. 31]. Per tiu trovo mia antaŭa argumento, ke "mi ne trovis ĝin en ... gazetoj, literaturo" ne plu validas - nun mi tamen trovis ĝin, kaj en literaturo kaj en la gazetaro. Tial mi retiras mian voĉdonon. Mi ĵus faris esperantan tekston pri la historia esperantista socialdemokrato [[Zygmunt Marek]] kaj pensas, ke se la homo plantis la novan vorton en 1912 en la esperantan literaturon kaj gazetaron, ke tiam jam ne plu eblas nomi ĝin "nova vorto" en 2026, 114 post la enkonduko. Cetere, mi atentigas ke la vortradiko estas antikva greka termino, ne estis inventaĵo nur de la cara Rusio kaj ne nur "makulus la memoron de historia Rusio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:11, 18 maj. 2026 (UTC) :::Ni verkas la enciklopedion, do ni prezentu la science pruvitajn faktojn kaj ne gravas ĉu ili makulas ies historion aŭ ne. La fakto estas ke punlaboro en Rusio estis la sama sistemo, kiun aplikis Britio, Francio kaj pluraj aliaj landoj, do uzado de malliberuloj por plej pezaj laboroj, kutime en foraj lokoj. Tio estis konsiderata samtempe ilo de punado kaj koloniado (Siberio, Aŭstralio, Franca Gujano ktp). En Rusio post la revolucio ĝi estis abolita (kvankam dum la Stalin-periodo aperis [[GULAG]]-sistemo, ekzistinta du jardekojn), en Francio ĝi funkciis eĉ post la Dua mondmilito ([[Papilio (libro)|jen ekzemplo]]). Se ni uzas vortumon [[Prizonkolonio]] (ne ''Penal colony'' aŭ ''Colonie pénale''), kial ni elpensu specialan vorton por la sama institucio en Rusio? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:37, 3 jun. 2026 (UTC) :Cetere, mi mem videble ne multe okupiĝis pri punlaboroj en interŝtata komparo. Kiuj estas la vikidatumaj eroj por [[Punlaboro en Francio]] kaj [[Punlaboro en Britio]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 20 maj. 2026 (UTC) :{{komento}} "Katorgo" estas naiva paŭsa "esperantigo" de la rusa vorto (каторка [kátorga]), kiu signifas punlaborejo. Mi vidas nenian bezonon uzi en Esperanto tian balastaĵon. :Krome, mi havas la impreson, ke, elimininte la vorton "katorgo", estus prudente movi la enhavon de tiu ĉi artikolo en apartan sekcion "Punlaboro en Rusujo" en la artikolo "[[Punlaboro]]". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:34, 7 jul. 2026 (UTC) ::Tamen tio malekvilibrigus la artikolon - [[Katorgo]] estas tre detala kaj [[Punlaboro]] apenaŭ pli ol ĝermo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 7 jul. 2026 (UTC) :::Tio, ke la artikolo ne plu estos ĝermo, ŝajnas al mi bona paŝo, kiu krome montros kiamaniere eblos aldoni similajn partojn pri aliaj landoj (ekzemple, la jam menciitaj Aŭstralio, Britujo, Francujo k.a.). :::Ĉu ekzistas bonaj kialoj por eternigi ĝermecon de artikolo "[[Punlaboro]]" aŭ por divido de artikolo pri unu temo en apartajn artikolojn pri ĉiu lando? :::Se vi insistas, la artikolo "[[Punlaboro]]" povas enhavi sekcion aŭ simplan koncizan klarigon forsendantan al la artikolo "Punlaboro en Rusujo" (la alinomita nuna "[[Katorgo]]"). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:45, 8 jul. 2026 (UTC) ::::En [[Punlaboro]] jam estas ligilo al [[katorgo]]. Kompreneble tiu ligilo konserviĝu. Mi volus aŭdi aliajn opiniojn pri kunigo, sed mem restas kontraŭa, ĉar ŝajnas al mi malpli malbona se la artikola "punlaboro" estas ĝermo ol se ĝi estas fakte artikolo pri rusa punlaboro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:31, 8 jul. 2026 (UTC) {{kom}} [[:d:Q17089987|Punlaboro en Usono]] estas sufiĉe grava temo en usona politiko, kaj punlaboro en Ĉinujo estas ofta riproĉo de usonanoj (hipokrita sed verŝajne prava, ŝajne ankoraŭ sen vikidatumero) al la registaro de tiu lando. Ambaŭ estus bonaj kandidatoj por artikoloj. Alilingvaj artikoloj rilataj al punlaboro troviĝas en la kategorioj ligitaj kun ĉi tiuj eroj: [[:d:Q8719629]], [[:d:Q8864536]] (esperante [[:Kategorio:Trudlaboro]]). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Anglikana Komunio]] > Anglikana Komunumo == Ni ĉiuj scias ke [[komunio]] estas "[[sakramento]], kiu estas [[rito|rita]] [[ofero]] de [[pano]] kaj [[vino]]" en iuj kristanismaj diservoj, kaj la verbo komunii laŭ [https://vortaro.net/#komunio_kd PIV] estas "doni al iu por manĝi, eventuale trinki, la panon kaj vinon" en tia renkontiĝo. Do, la titolo "Anglikana Komunio" por '''tiu teksto estas misa'''. Kaj efektive, en [[vikidatumoj]] la temo en Esperanto nomiĝas Anglikana '''Komunumo''' = internacia grupo de anglikanaj eklezioj. La vorto [[komunumo]] ĉi-tie estas la ĝusta. Mi proponas alinomiĝon. Eĉ se tute ne necesas esti anglikana, aŭ esti kristana por juĝi en tiu demando, ankaŭ ne necesas havi la pezan vortaron PIV hejme, sed sufiĉas havi aliron al komputilo por povi rigardi en ''vortaro.net'', kaj tute klaras ke "komunio" estas ago kiun praktikas plej diversaj kristanoj, kaj '''ne estas nomo''' por organizaĵo aŭ federacio de diversaj organizaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 20 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Evidente. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:36, 20 maj. 2026 (UTC) <s>:{{kontraŭ}}</s> Laŭ mia kompreno la Anglikana Komunio ne estas organizaĵo aŭ federacio de organizaĵoj, sed aro da eklezioj difinitaj de tio, ke ili sufiĉe bone interkonsentas pri doktrinoj por reciproke agnoski la validecon de sia komunia rito. Tial oni nomas ĝin angle ''Communion'', kio estas la angla vorto por komunio, aŭ pli ĝenerale komuniko aŭ samsenteco, sed neniam por komunumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) ::El tiu respondo kaj el la artikolo mi ne vidas, kiel tio diferencas disde «[[Anglikanismo]]». La franca Vikipedio same opinias, kaj pludrektas [[:fr:Communion_anglicane]] → [[:fr:Anglicanisme]], kio ŝajnas tre logika.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:16, 22 maj. 2026 (UTC) :::Fakte la artikolo «[[Anglikana Komunio]]» nesufiĉe klare diras, ke temas pri ''[[:en:Full communion|Communio in sacris]]'', kaj misgvide uzas la vorton «komunumeco». Se oni ial vols lasi tiun artikolon, ĝin necesas iom reverki. Cetere, kial majusklo en «Komunio»? Ĉiel ajn, antaŭ ol verki pri speciale «Anglikana komunio», necesas havi pli ĝeneralan artikolon pri «Eŭĥaristia komunikado» (la ortodoksa ekvivalento por ''Communio in sacris'').--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:03, 22 maj. 2026 (UTC) ::::Laŭ la anglalingvaj artikoloj, anglikanismo estas la tradicio deveninta de la [[Eklezio de Anglio]] (Eklezio de Anglujo). Pluraj eklezioj apartiĝis de la Anglikana Komunio, interalie pro disputoj pri la rajtoj de virinoj kaj GLAT-uloj, sed restas anglikanaj. Ĉio ĉi bedaŭrinde ne estas klarigita en niaj artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:53, 22 maj. 2026 (UTC) :::::Se Arbarulo en sia unua noto aludas ke komunio pli ĝenerale estus komuniko aŭ samsenteco, li malpravas. [https://vortaro.net/#komunio_kd Komunio] en Esperanto klare estas la rita manĝado de iom da [[pano]] kaj [[vino]] en kristanaj kunvenoj. Se lasi la artikolon je tiu nomo, necesus klarigi kial kaj kiel la anglikana rita manĝado de pano kaj vino diferencas de la restaj kristanaj grupiĝoj. Kompreneble pri majusklo de la dua vorto estas tute neniu klarigo. Do se lasi la artikolon je la nuna nomo, necesas tute teologie koncentriĝi pri la rito kaj neniel pri "la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo kaj estas en komunumeco inter si". Tio bezonas pli ol nur iom da reverkado. Tial laŭ mi la ŝanĝo for de vorto "komunio" en la titolo estas pli praktika solvo de la dilemo, ĉar tiu ĉi teksto klare ne temas pri priskribo de rito, sed pri grupigo de kristanaj organizaĵoj. Eblas bone proponi alian novan vortumon por la titolo, sed tiu ĉi teksto maltaŭgas sub la nuna titolo "[[Anglikana Komunio]]". Mi suferas per iom da kapdoloro, kiam mi legas iujn de la tekstoj, kiujn la antaŭa tre maljuna kaj intertempe longe mortinta uzanto Ludovica verkis, ofte en nebulaj vortumoj, ĉiam sen referencoj, kaj certe ne estas la ĝusta por reverkado de la ekzistanta teksto. Tial mi ankaŭ subtenus entute forigi la tekston kaj anstataŭigi ĝin per alidirektigo al la esperantlingva teksto [[anglikanismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 23 maj. 2026 (UTC) PS: La sama miso, mi ĵus konstatis, validas ankaŭ por la teksto <big>'''[[Komunio de Porvoo]]'''</big>, kie same ne temas pri la maniero kiel manĝi panon, sed pri ''«unio inter la anglikana kaj evangelia luterana eklezioj farita en 1992»'' - do same pri iu organiza grupigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:29, 23 maj. 2026 (UTC) :Kiom mi komprenas, temas ne pri organizaĵo aŭ komunumo, sed pri reciproka '''agnosko''' aŭ '''akcepto''' de eŭĥaristio inter iuj konfesioj. T.e. ekz‑e ke anglikano povas komunii en luterana diservo (kaj inverse); en ortodoksismo tio ankaŭ signifas, ke pastroj de la koncernaj konfesioj rajtas '''kuncelebri''' unu saman eŭĥaristian diservon. Tamen la terminoj de la tipo «komunio de NN» impresas min kiel tre fuŝaj. Ili pensigas pri ia speco de liturgio (kiel la «liturgio de Johano la Orbuŝa» aŭ«[[Trenta meso]]»), dum fakte temas pri interagnosko. Tiajn interagnoskojn oni prefere menciu ĉe la artikoloj pri la konfesioj (kun kiuj aliaj konfesioj la koncerna konfesio estas en la eŭĥaristiaj rilatoj) prefere ol en apartaj artikoloj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 16:23, 23 maj. 2026 (UTC) ::ThomasPusch miskomprenas min. Mi neniam diris ke "komunio" signifas komunikon aŭ samsentecon. Tio estas signifoj de ''communion'', kiujn mi menciis nur por pruvi, ke ''communion'' ne signifas "komunumo". ::La argumento estas: la normala etnolingva nomo de la afero signifas "komunio", do ni fidele traduku tion kaj ne provu renomi ne-Esperantajn aferojn laŭ tio, kio ŝajnas al ni pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 23 maj. 2026 (UTC) :::Angle [[:en:Christian communion]] '''ne estas''' la Esperanta [[komunio]], ili estas [[ŝajnamikoj]], kaj traduki tion per «komunio» estas mistraduki kaj konfuzi. Pli ĝusta termino angla estas [[:en:koinonia]] ← {{lang-el|κοινωνία}}, la reponda Esperanta artikolo estas [[Komuneco (kristanismo)]]. La teologoj kutime citas ĉi-rilate ''Agojn'' 2:42, kie la Londona Biblio havas «kunuleco»n (Kaj ili persistis en la instruo de la apostoloj kaj en la '''kunuleco''', en la dispecigo de pano kaj en preĝoj). Resume, la meĥanika paŭsaĵo per «Anglikana <s>komunio</s>» estas kontraŭesperanta eraro.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:11, 25 maj. 2026 (UTC) ::La malsameco inter "Anglikana Komunio" kaj "anglikanismo" estas menciita en la artikolo [[Anglikana Komunio]]: "La Anglikana Komunio estas la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo '''kaj estas en <s>komunumeco</s> komunio inter si'''". Do ĉiuj membroj de la Anglikana Komunio estas anglikanoj, sed ne ĉiuj anglikanoj estas membroj de la Anglikana Komunio. Kaj la enhavo de la artikolo spegulas la distingon: [[Anglikana Komunio]] temas pri tio, kiuj anglikanaj eklezioj inkludiĝas en la komunio kaj kiuj ne; [[Anglikanismo]] temas pri la doktrinaj kaj kulturaj aferoj, kiuj distingas la anglikanojn de aliaj kristanaj tradicioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:45, 23 maj. 2026 (UTC) :::Laŭ [[:en:Anglican Communion]], "The Anglican Communion (AC) is a Christian communion consisting of the autocephalous national and regional churches '''historically''' in '''full communion''' with the Archbishop of Canterbury." En la ortodoksa terminaro, temas pri la ''eklezioj-filinoj'' de la Brituja eklezio (histiorio) kaj ''eŭĥaristia kuneco'' (=[[Komuneco (kristanismo)|Komuneco]]). Ambaŭ trajtojn eblas esprimi la sufikso -ism; kp la difinon de ''katolikismo'' en NPIV: :::«2 (ss) La kristana religio, bazita sur la dogmaro k ritaro difinitaj de ĉiuj ĝisnunaj koncilioj, k agnoskanta la aŭtoritaton k neerarivecon de la papo.» :::Tie enestas kaj doktrino-kulturo (dogmaro kaj ritaro), kaj la administra aŭtoritato de la papo. Simile ''anglikanismo'' povas kombini (kaj en la reala lingvuzo reale kombinas) doktrina-kulturan kaj la historian aspektojn. Internacie '''anglikanismo''' estas la plej klara kaj taŭga esprimo; «Anglikana Komunio» estas misgvida kaj lingve erara mistraduko.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:02, 25 maj. 2026 (UTC) ::::Mi hezitemas tial, ke se ''communion'' ne signifas "komunio" ĉi tie, estas tiel stranga hazardaĵo ke tiom gravas ĝuste la reciproka agnosko de komunio inter la eklezioj. Tamen mi provizore fidas ke Sergio scias pli pri eklezia terminologio ol mi. Kalkulu min {{sindetena}} pri la titolo. ::::Pri la dueco de la artikoloj, ŝajnas evidente ke estas du konceptoj, do kunigo nur estus en ordo se montriĝus, ke niaj artikoloj kaj la ligitaj anglalingvaj artikoloj misprezentas siajn fontojn. La distingo inter la konceptoj sendependas de la artikolaj titoloj, do ankaŭ sendependas de la signifo de "-ismo", "komunio" aŭ aliaj elementoj de Esperanto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:54, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Stelhalmao]] => [[Stelhalmo]] == Temas pri speco de [[halmo]] ludata sur stelforma tabulo, do kial ne [[stelhalmo]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:28, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Laŭ [[Halmo]], "halmo" kaj "halmao" estas variantoj por la sama koncepto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:56, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Jes, certe, sed estus preferinde havi nur unu formon de la vorto. Ŝajnas al mi, ke oni inkluzivas la finan vokalon, esperantigante vorton, nur kiam necesas distingi ĝin de alia radiko. Mi ne vidas motivon por esperantigi ''halma'' alie ol per '''halmo'''. Ĉiuokaze, estus bone, se la artikoloj pri '''halm(a)o''' kaj '''stelhalm(a)o''' uzus la saman formon en siaj titoloj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) == [[Literatura salono]] => [[Salono (kunvenejo)]] / [[Salono (rondeto)]] == La aktuala nomo akcentas sole literaturajn kunvenojn, sed fakte tio estis ankaŭ lokoj, kie oni priparolis politikajn, sociajn, filozofiajn, religiajn aferojn. Do ni adaptu la titolon al pli larĝa origina senco de la fenomeno, kiel tion faris la aliaj vikioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Bona ideo! "Salono (kunvenejo)" ŝajnas al mi tute taŭga anstataŭo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:49, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 6 jul. 2026 (UTC) == [[Ŝajna heredanto]] -> [[Heredonto]]== La vorto "ŝajna" havas alian sencon, ne trafan ĉi tie: "ŝajna. Erariga pro sia ekstera aspekto, kiu ne estas konforma al la interna kerna esenco; prezentanta nur eksteran supraĵan similecon kun io alia". Tiu ĉi heredanto ja klare ne estas "erariga", sed estas "verŝajna, probabla, antaŭvidebla" k.s. La paĝo estas alinomenda al io pli taŭga. Pli bona nomo povus esti, ekz-e "Verŝajna heredanto" aŭ "Probabla heredanto" aŭ simile. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:11, 6 jun. 2026 (UTC) :Verdire, la nuna titolo estas misgvida, eĉ erara. :Miaopinie, la ĝusta termino estas "heredonto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:45, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:27, 7 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:09, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi baze konsentas pri la propono '''Heredonto''', sed ŝatus iom pli precizigi: Tial {{por}} '''Tronheredonto'''. Heredi oni ankaŭ povas monon, aŭ librojn, aŭ supkuleron, sed ĉi tie temas pli specife pri '''trono''' en hereda monarĥio.- [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:05, 9 jun. 2026 (UTC) :::La nuna teksto diras, interalie: "la termino estas ĝenerala por iu ajn titolo de nobeleco". Evidente do, ne temas nur pri tronheredado. :::Memkompreneble, oni povas mallarĝigi la temon de la artikolo. Aliflanke, oni povas, male, plilarĝigi ĝin, ĉar kial heredado de trono, nobela titolo, bieno, privata kapitalo ktp estu traktataj malsame (havi apartan terminon kaj artikolon) en Esperanta Vikipedio? Eblas difini la terminon "heredonto" ĝenerale, sed dediĉi grandan parton de la artikolo al la obskuraj lokaj reguloj kaj tradicioj de tronheredado (kaj eventuale titolheredado), laŭbezone. :::Tio permesos havi prudentan nivelon de lingva reguleco kaj sistemeco kaj, tamen, reteni ligitecon al tiuj lingvaj vikioj, kiuj traktas esence paŭsaĵojn de la anglalingva idiomaĵo ''heir apparent''. :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:26, 9 jun. 2026 (UTC) ::::Grava diferenco estas, ke heredadon de bieno aŭ mono normale decidas la testamento, sed reĝo aŭ duko normale (almenaŭ laŭ mia limigita scio pri Eŭropo) ne povas mem decidi, kiu heredos la titolon. Eble do '''titolheredonto'''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:55, 11 jun. 2026 (UTC) :::::Eĉ en la feŭdisma Okcidenta Eŭropo ekzistis majorato, kiu malebligis libere testamenti bienojn. Kaj en diversaj landoj de la mondo la reganto povis (kaj probable plu povas) libere elekti sian heredonton – ekz‑e tiel estis en Romio kaj Bizancio kaj Rusio (ĝis [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]). Pli oportunas havi la universalan terminon.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:55, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}} '''Titolheredonto'''. Ĉar l'artikolo temas pri iu ajn titolo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:50, 1 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Poligenistoj]] -> [[:Kategorio:Polenigistoj]] --> [[:Kategorio:Polenantoj]] == Estis konfuzo inter du ŝajnaj terminoj. Temas pri [[polenado]] per [[polenigisto]] pri kiu estu ligita al la bona "kategorio:Polenigistoj" kiu domaĝe aperas ruĝe, kiel kategorio de tiu artikolo. ''Poligenistoj'' rilatas al [[poligenismo]], kiu rilatas al tuta alia afero. Atentu, ke ŝanĝi la nomon de tiu kategorio necesas ŝanĝi la kategorion en ĉiuj artikoloj rilatantaj al la malbona kategrio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:55, 1 jul. 2026 (UTC) {{Komento}} Sen kontraǔdiro, ĉu povbas mi alinomi tiun kategorion ?-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:10, 7 jul. 2026 (UTC) :Ŝajnas al mi ke la intencata titolo dekomence estis "Kategorio:Polenigistoj", ĉar ĝi estas en [[:Kategorio:Polenado]] kaj ankaŭ enhavas neniun poligeniston. Temas nur pri tajperaro. Do mi pensas ke vi devas senti vin libera korekti kaj ne nepre devis eĉ averti aŭ peti konsilon. Mi nur rekomendas (tamen ne volante trudi) pluan korekton al [[:Kategorio:Polenantoj]], laŭ la PIV-a vorto "poleni" kaj sento, ke estas strange esprimi neelektitan biologian funkcion per "-isto". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 10 jul. 2026 (UTC) :Mi pli-malpli konsentas. Mi ne povas aprobi ŝanĝon al [[:Kategorio:Polenigistoj]], ĉar ankaŭ tio estus erara, sed mi opinias, ke vi povus korekti la evidentan tajperaron sen ies aprobo. Estu [[:Kategorio:Polenantoj]]: ''ist'' estas malbona, kaj ankaŭ ''ig'' estas malbona. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:50, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] pro la ĉi-supraj klarigoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:13, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:52, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:00, 13 jul. 2026 (UTC) ::{{Farite}}.- Sed [[:Kategorio:Poligenistoj]] donas longan liston da [[Kolibro]]j. Normale?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:47, 15 jul. 2026 (UTC) :::Por ke artikolo aperu en la ĝusta kategorio, necesas korekti la kategorion en la artikolo mem. Ĝi ne aŭtomate transiras kiam oni alinomas la kategorion. :::Fakte ŝajnas al mi pli simple, se oni metus [[:Kategorio:Kolibroj]] en [[:Kategorio:Polenantoj]] anstataŭ ĉiu unuopa specio. Ankaŭ ŝajnas al mi erare, ke ni havas du kategoriojn [[:Kategorio:Kolibroj]] kaj [[:Kategorio:Trokiledoj]], ĉar "kolibro" kaj "trokiledo" estas sinonimoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 15 jul. 2026 (UTC) ::::Fakte [[:Kategorio:Kolibroj]] estas jam subkategorio de [[:Kategorio:Trokiledoj]], do laŭ mi sufiĉas nuligi la fuŝan karegorion [[:Kategorio:Poligenistoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:08, 16 jul. 2026 (UTC), == [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]] (= [[Gestlingvo]]) == Verkante artikolon pri komputada «signaro» mi puŝiĝis kontraŭ la jam ekzistanta «[[Signaro]]» alispeca. Intervikie ĝi estas ligita al unu sola lingvo (la hungara [[:hu:Jelbeszéd (kommunikációs eszköz)]]), kaj ŝajnas al mi, ke ĝi temas pri [[Signolingvo]] = [[Gestlingvo]], kiu havas pli da ilustraĵoj kaj intervikiaj ligiloj. Mi ne kompetentas pri la afero, sed mi vidas unuj samajn nomojn menciitajn en ambaŭ artikoloj. Mi proponas konsideri la eblon kunigi la du artikolojn; se konvenas, sub la titoloj de la dua, kiuj titoloj estas pli klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:26, 3 jul. 2026 (UTC) :Mi preferus la vorton ''[[gestolingvo]]''. Ĉiuj lingvoj uzas signojn, sed parolaj lingvoj uzas sonojn, dum gestolingvoj uzas gestojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:45, 3 jul. 2026 (UTC) ::Estas du senrilataj proponoj ĉi tie: kunigi [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]], kaj alinomi [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]]. ::La kunigopropono vere devus esti ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Ĉiuokaze kunigo ne estas en ordo, ĉar la plej unua frazo de [[Signaro]] klare diras ke ĝi "estas '''nelingva''' komunika kodo" kaj la cetera artikolo konsekvence laŭas tion. ::[[Signaro]] estas tre ĝenerala vorto sen evidente ĉefa senco, do mi pensas ke estus bone havi apartigilon sub tiu titolo kaj uzi interkrampan klarigon en la titoloj de veraj artikoloj. ::Alinomado [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]] estas bona ideo. Mi supozas ke la modo diri "signolingvo" venas konscie de supozo, ke "gesto" havas iun insultan nuancon kaj ke "signo" estas pli ĝentila sinonimo, kaj subkonscie de deziro fari nomon (supraĵe) similan al la nomo uzata en la angla, hispana, franca kaj aliaj nuntempe prestiĝaj lingvoj. Kiel bonege resumis Lingvano, tio estas mallogika laŭ la signifoj de "gesto" kaj "signo" en Esperanto. ::Resume, {{kontraŭ}} kunigo kaj {{por}} [[Gestlingvo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 6 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Bone. Tiam por liberigi la nudan «Signaro»n por apartigilo necesas precizigi la titolon de la nuna «[[Signaro]]». La hungara precizigo (=&nbsp;komunikilo) precizigas nenion, ĉar ĉia ajn signo estas komunika rimedo. Kiom mi komprenas, tiu artikolo temas pri signoj esprimantaj mesaĝon ''malrekte'' — per aludo, sekreta kodo, per deca ŝarado. Mi do proponas precizigi «Signaro (implica)». Ĉu?--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:34, 8 jul. 2026 (UTC) ::::La artikolo traktas ĉiujn nelingvajn komuniksistemojn. Mi pensas ke "malrekta" aŭ "implica" ne bone komprenigas la signifon "nelingva". Ĉu "Signaro (komunikteorio)" estas akceptebla? Aŭ eble "Nelingva signaro" estus pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:22, 8 jul. 2026 (UTC) :::::{{re|Arbarulo}}Nu jes, kvankam mi iom preferus «Eksterlingva signaro».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:30, 9 jul. 2026 (UTC) ::::::Kaj mi ankoraŭ "iom preferus" miajn proponojn, ĉar la distingo estas inter signaroj, kiuj konsistigas lingvon kaj signoj, kiuj ne konsistigas lingvon, ne inter signaroj, kiuj estas "en" lingvo kaj signaroj, kiuj estas ekster ĝi. Tamen mi taksas ankaŭ "eksterlingva signaro" akceptebla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}} [[Gestlingvo]]. (Verdire, mi dirus "gestOlingvo")--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Ŝajnas ke neniu obĵetas, ke la nuda "Signaro" iĝu apartigilo, kaj ke la titolo de la nuna [[Signaro]] ricevu precizigilon. Tamen decidaj voĉoj mankas. Sed estas ja tre ĝena, ke la vorton tre gravan por komputiko senrezerve okupas signifo konata nur al 1 alilingva Vikipedio. Do, se dum la semajno de 19 jul ĝis 25 jul neniu protestos, mi alinomos la nunan «[[Signaro]]»n al «Nelingva signaro» (kiel proponis Arbarulo), kaj la titolon «Signaro» faros apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :::{{Farite}} pri Signaro→‹[[Nelingva signaro]]› kaj [[Signaro]] = apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:12, 28 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikulturado en Marko]] -> [[Vinkultivado en Markio]] -> [[Vitkultivado en Markio]] == Ne estas mi kiu proponis tiun alinomadon, sed DidCORN; fakte mi proponas la forigon de la artikolo, kiel parto de lavango metata de anonimuloj kun kiu ne eblas diskuti la grandan kvanton de fuŝaĵoj kiun lia kontribuo alportas. Ĉiuokaze la proponinto argumentis, ke Vitikulturo estas barbarismo kaj Markio (Italio) estas la regiono, dum Marko estas tute alia afero. Pri la dua parto mi ttue konsentas, sed ne pri la unua ĉar Vitkulturo ja estas ĝusta vorto (sen i), do la rezulto povus esti ĉu Vitkultivado en Marko aŭ Vinproduktado en Marko, se vere la decido estas konservi tiajn fuŝaĵojn. Estis jam dekoj da ili. :{{kontraŭ}} la proponita kaj {{por}} unu el la du alternativoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:53, 6 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}Same pri [[Vitikolturado en Umbrio]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:33, 6 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Mi konsentas pri [[Vitkultivado en Markio]], sed mi proponis la terminon [[Vinkultivado]] kiu ekzistas kaj en Vikipedo mem kaj en ĉiuj esperantaj votaroj, dum *Vitkultivado" estas tutkomprenebla sed tamen neologismo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}.-Stranĝe la rilatanta ŝablono [[Ŝablono:Vitikulturo en Italio]] kaj ĉiuj artikoloj kiuj jam ekzistis ene malaperis. Kion faru ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 07:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::{{re|DidCORN}} Rigardu en la paralela forumo [[VP:FA]]. Tie okazis diskuto de pluraj esperantistaj vikipedianoj pri ebla forigo de ĉiuj 12 tekstoj kaj ankaŭ la principe senkulpa ŝablono, kiu nur ne plu havas vivcelon, se ĉiuj tekstoj en ĝi estas for. Vi principe povus ankaŭ mem vidi tion, se vi klakas sur la nun ruĝan unuan ligilon [[Vitikulturado en Marko]], vi devus vidi keston kun palruĝa fono en kiu estas inter alie la indiko "Averto: Vi rekreas paĝon, kiu estis antaŭe forigita. [Je la momento] 12:49, 13 jul. 2026 [la vikipedia administranto] Kani forigis [la] paĝon Vitikulturado en Marko [- kialo:] Rezulto de [[VP:FA]]". Elprovu! Tiam vi ekde nun povos mem ekscii kio okazis... Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:35, 24 jul. 2026 (UTC) :::Sed kiel restari la antaŭan situacion ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:40, 27 jul. 2026 (UTC) == [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)]] -> [[Sigismundo (Sankta Romia Imperio)]] == La formo ''[[Sigismundo]]'' ŝajnas preferinda. Mi ĵus trakontrolis la 66 aliajn lingvojn: 45 havas la vokalon U, 5 havas O (belorusa, franca, hungara, itala, kataluna), unu havas A (litova), kaj la aliaj havas skribon nek latinan, nek cirilan, nek grekan, do mi ne estas certa! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:01, 7 jul. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Normale esperantigo de historia germana nomo sekvus la latinan formon aŭ la originalan germanan. Ambaŭ havas ''u''. Aliflanke, PIV registras nur "Sigismondo". En la tekstaro ŝajnas ke ambaŭ variantoj uziĝas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Sigismundo… La PIV-a francaĵo ''–mondo'' estas klare malpli internacia. El la 54 alinaciaj aritikoloj Vikipediaj, kies titolojn mi povas legi (latinliteraj kaj Cirilaj) nur 4 havas la o-formon. Krome, la artikolo pri la antaŭnomo en nia Vikipedio estas [[Sigismundo]]. Kaj cetere en tiaj nomoj la ĝermana ''–mund'' signifas ne ‹mondo›, sed ‹protekto›. Kp «[[Edmundo]]»n: «PIV1970 havis la Esperantan formon ''Edmondo'', imitante la francan, sed en PIV2002 ĝi estis korektita al la pli internacia kaj etimologie ĝusta formo ''Edmundo''»--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:04, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Fakte la testa versio de PIV havas la vorton ''Sigismundo'' en ekzemplo sub ''regento'': "Frato Georgo [...], la regento de la infana reĝo Johano Sigismundo". Mi supozas, ke PIV iam korektos la kapvorton, same kiel ĝi korektis la kapvorton ''Edmundo''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:02, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Persone mi preferus "Sigismundo". Sed PIV estas grava aŭtoritato, kaj ni ne deviu de PIV sen grava kialo. La ĝisnunaj artikoloj pri diversaj [[Sigismondo]]j nomiĝas tiel ĝuste pro la aŭtoritato de PIV. Vikipedio sekvu la fakte ekzistantan lingvon (kie PIV ludas gravan rolon), kaj ne inventu alternativajn formojn, eĉ se tiuj ŝajnas "pli logikaj" aŭ "pli ĝustaj". - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:11, 8 jul. 2026 (UTC) ::Neniu en ĉi tiu diskuto inventas alternativajn formojn. La formo ''Sigismundo'' estas de longe uzata. Kiel menciite, eĉ PIV citas frazon, en kiu la vorto ''Sigismundo'' aperas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 8 jul. 2026 (UTC) :::{{por}} Se iu dum respektive tuj post la alinomigo post la unua mencio "Sigismundo" en la artikola unua frazo enmetas piednoton kiu klarigas la situacion, aparte avertas ke en PIV 2020 ankoraú estas la formo "Sigismondo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:56, 7 aŭg. 2026 (UTC) ::Ne forgesu ankaŭ la aliajn Sigismondojn (vidu ekz-e en paĝo [[Sigismundo]]) kaj tie plu, interalie [[Universitato Reĝo Sigismondo]]. Ĉiam rekontrolu ke vi ne akcidente ruĝigis bluajn ligilojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:54, 7 aŭg. 2026 (UTC) == Lingvoŝablono pri la jida == Pardonu, se tio estas malbona loko por tiu demando. Ĉu iu povus ŝanĝi la ŝablonon <nowiki>{{lang-yi}}</nowiki> tiel ke ĝi montros "jide" anstataŭ "judgermane"? Ĝi estas multe uzata en artikoloj pri jidlingvaj verkoj, aŭtoroj, organizaĵoj. Preskaŭ ĉie tie estas uzata la vorto "jid-", preskaŭ neniam "judgerman-". Estus bone harmoniigi la lingvouzon. Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:58, 30 jul. 2026 (UTC) :Mi provis ŝanĝi tion mem, sed mi tute ne sukcesas trovi kie tio estas difinita. {{U|Tlustulimu}}, ĉu vi povas helpi? Verŝajne vi estas la sola kiu kapablas. Antaŭdankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:17, 9 aŭg. 2026 (UTC) ==Kernoj kaj nukleoj== Ĉe [[Ĉelkerno]] [[Uzanto:DidCORN]] afiŝis alinomigan ŝablonon kun propono por [[Ĉelnukleo]] kaj kialo "Prefereblas NPIV pri anatomio kaj fiziologio." Ankaŭ ĉe [[Nukleo]] li metis frazon "Nukleo aŭ kerno ne estas ĉiam sinonimoj", sen pliaj klarigoj. Tamen en NPIV la sesa difino de "kerno" estas "nukleo", kaj la du plej gravaj difinoj de "nukleo" komenciĝas per "kerno de . . .". Do ŝajnas ke "nukleo" estas ne vere bezonata sinonimo de iuj sencoj de "kerno". Do mi pensas ke la artikoltitoloj estas lasendaj kiel ili estas, sed ni devas certigi ke ambaŭ terminoj menciiĝas en ĉiuj artikoloj, por kiuj ambaŭ taŭgas. Ankaŭ la aserto "ne estas ĉiam sinonimoj" estas aŭ forigenda aŭ pliklarigenda, ĉar kvankam teknike ĝi veras, en sia nuna stato ĝi pli misgvidas ol helpas - ne utilas scii ke du vortoj ne estas sinonimoj se oni ne scias, kiel ili malsamas; kaj ili ja plejparte estas sinonimoj, kaj "nukleo" ŝajne ĉiam estas anstataŭigebla per "kerno", kvankam ne inverse. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:57, 30 jul. 2026 (UTC) :Por klarigi la aferon mi ĵus nigrigis la taŭgan terminon pri ĉiu kazo. Amike.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:56, 3 aŭg. 2026 (UTC)-- == [[Adversus Haereses]] → Kontraŭ herezoj == Strangas ke greklingva libro en Esperanta Vikipedio estas menciata per Latina titolo. Kvankam tia tradicio ekzistas en multaj Okcidentaj landoj, tamen Esperanto havas pli vastajn horizontojn. Kaj pluraj Vikipedioj, eĉ en la lingvoj de landoj tradicie romkatolikaj, uzas tradukitan titolon: : [[:en:Against Heresies]] : [[:es:Contra las herejías]] : [[:fi:Harhaoppeja vastaan (Irenaeus)]] : [[:fr:Contre les hérésies]] : [[:id:Melawan Ajaran Sesat]] : [[:pt:Contra Heresias]] : [[:ru:Против ересей]] : [[:sh:Protiv jeresi]] : [[:sv:Mot heresierna]] : [[:uk:Проти єресей]] Tikla punkto estas la artikolo. Ŝajne la libro ne pretendas trakti ''ĉiujn'' herezojn, kaj la angla traduko estas senartikola. Do laŭ la rekomendo «en dubaj okazoj artikolon prefere ne uzu», mi proponas imiti la anglan tradukon senartikolan.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 11:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun tiu prezento de la situacio. Aldone, ni jam havas kutimon traduki titolojn de skribaj verkoj, se tio nekomplike eblas. :Por tuta travideblo estas bone mencii, ke ''Kontraŭ herezoj'' estas traduko de la latina titolo, ne la greka, sed tio ŝajnas esti norma inter ĉiuj lingvoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 8 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi volonte akceptas vian proponitan alinomadon. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:46, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:06, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:40, 12 aŭg. 2026 (UTC) == [[Malpruvebleco]] → [[Refutebleco]] == Ĉar "malpruvebleco" (la ebleco malpruvi, ebleco refuti) estas facile mis-analizata (malo de pruvebleco). - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:52, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{komento}} Mi konsentas, ke «refuteblo» (kial aldoni la redundan ‑ec?) estas malpli ambigua ol «malpruveblo»; tamen mi iom dubas pri la verboj. «Pruvi», «malpruvi», «refuti» precipe temas pri (mal)pruvo ''logika'', per ''argumentado''; dum la koncerna artikolo temas, kiom mi komprenas, pri empiria ''kontraŭekzemplo''. Tiurilate pli taŭgus la verboj ''konfirmi / malkonfirmi''. Bedfaŭrinde ''malkonfirmeblo'' estas same ambigua, kiel ''malpruveblo''. Tamen estas malofta simpla verbo '''dementi''', kiun ReVo kaj NPIV difinas per la egaligo «dementi = malkonfirmi»; kaj la ReVaj ekzemploj parolas ĝuste pri empiria malkonfirmo: <blockquote> * nur reviviĝintaj dinosaŭroj eble povos veni iutage dementi [3]; * la rasa teorio estis konvinke dementita danke al la malkovro de la civilizo de la indusa valo… </blockquote> {{ReVo|dement|dementi}} {{ReVo|refut|refuti}} «Malkonfirmi» certe estus la plej trafa vorto; sed ĝia egaleco al «dementi» estas malpli evidenta. Kaj la francoj ial preferis la terminon «Réfutabilité»…--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:41, 9 aŭg. 2026 (UTC) :Cetere, ni povus malambiguigi per malkompono de la termino: «'''la eblo malkonfirmi'''»: :: por ke teorio rajtu pretendi je ''scienceco'' necesas ke ekzistu eblo ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:56, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::: Aŭ eble «'''eventualo malkonfirmi'''» --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:06, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::::Aŭ ni povus malambiguigi per divida streketo: '''malkonfirm-ebleco'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:51, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::Al mi ŝajnas, ke pli natura kaj klara estus proksimume jena vortumo: "Teorio estas ''scienca'', se principe eblas ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto nekongrua kun ĝi." Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:27, 9 aŭg. 2026 (UTC) == [[Kano]] → [[Arundo (planto)]] == La artikolo temas nur pri la genro ''Arundo'', sed laŭ PIV kaj ReVo la signifo de la vorto estas multe pli larĝsenca. PIV eĉ specife mencias, ke kanoj inkluzivas [[fragmito]]jn, [[arundo]]jn, [[bambuo]]jn, [[kanao (planto)|kanao]]jn, [[sukerkano|sakaro]]jn. Laŭ mi, ĉe la titolo [[Kano]] troviĝu apartigilo, kiu klarigas pri la fundamenta/PIV-a/ReVo-a signifo kaj direktas al diversaj koncernaj artikoloj (i.a. ''[[Phragmites australis]]'', kiu komunlingve nomiĝas "kano" aŭ "ordinara kano" en multaj lingvoj). [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:29, 11 aŭg. 2026 (UTC) :Ĝenerale {{por}}, sed mi preferus [[Arundo]] sen interkrampaĵo, ĉar ĝi ŝajnas al mi pli baza temo por tutmonda legantaro ol [[Arundo (urbo)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:30, 11 aŭg. 2026 (UTC) :La artikolo certe havu la titolon '''Arundo''', sed ankaŭ mi ne estas certa pri la parentezo. Eble [[Arundo (genro)]], simile kiel [[Ambrozio (genro)]], [[Driado (genro)]], [[Oleo (genro)]], ... [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 18:51, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::Jes, se ni aldonos parentezaĵon, [[Arundo (genro)]] ŝajnas tute bona. Sed ankaŭ sen parentezaĵo, kiel sugestis Arbarulo, povus eble tamen esti preferinda. (Cetere, mi elektis [[Arundo (planto)]] laŭ [[Kanao (planto)]] listigita en la apartigilo [[Kanao]], sed mi rimarkas nun, ke tiu ligilo plusendas al artikolo, kiu fakte ne nomiĝas tiel sed "[[Kanaacoj]]".) [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 20:52, 11 aŭg. 2026 (UTC) == Natura historio, Naturscienco, Empiriaj sciencoj == Ĉi tiu demando jam estis levita (62. «Natura historio => Biontologio» ĉi-supre), sed senrezulte. Pli ĝuste, sekve de tiu diskuto mi reverkis la artikolon [[Naturalis Historia]] kaj klarigis, kiel estiĝis la mistermino [[Natura historio]] — taŭga Latine, erara Esperante. Tamen ni plu havas la artikolon [[Natura historio]], malaprobatan {{ReVo|histor.natur0o|naturhistorio}} kaj en NPIV ([http://vortaro.net/#naturhistorio naturhistorio]). Ambaŭ egaligas ĝin al «naturscienco(j)» — ReVo ununombre, NPIV plurnombre. Mi opinias, ke NPIV fuŝas: temas pri ''unu'' integra, sinteza, tegmenta fako. Ni ankaŭ havas la artikolon [[Naturscienco]], ununombran titole, sed plurnombran en la teksto. La samon mi vidas en [[:en:Natural science]]. Ruse estas pli honeste: [[:ru:Естествознание]] (Naturscienco) kunmetite kaj ununombre; [[:ru:Естественные науки]] (naturaj sciencoj) duvorte kaj plurnombre. La franca Vikipedio provis analizi tiun kaĉon (mi tradukas la unuajn 3 alineojn de [[:fr:Science de la nature]], kie vi povas trovi la originalon): <blockquote> La '''sciencoj pri la naturo''', aŭ '''naturaj sciencoj''', studas la naturan mondon. Ĉi tiuj terminoj estas ĉefe uzataj en la kunteksto de lerneja edukado. La terminoj «natursciencoj», «naturaj sciencoj» kaj «naturhistorio» estas praktike ekvivalentaj kaj emfazas la diversecon de la sciencoj, ĉiu specialigita, studantaj la naturon. La ununombra formo «'''naturscienco'''» estas lastatempa modernigo de «naturhistorio», la plej malnova el la tri terminoj. Ĉi tiu modernigo enkondukas semantikan nuancon: la ununombra formo esprimas la unuecon (kunecon??) de la sciencoj studantaj la naturon. </blockquote> Mi ne tute konsentas kun tiu analizo. Naturscienco (ununombra) estas # stadio en la historio (!) de la scienco, precipe en la 17ª–19ª jarcentoj; # studobjekto en la elementa lernejo, kiam oni ankoraŭ de apartigas fizikon, biologion ktp. Dum la plurnombra formo «'''natursciencoj'''» fakte priskribas ''sciencan metodon'', propran al la koncernaj sciencoj. Tute alia afero. Mi opinias fuŝaĵo karakterizi metodon per la studobjekto kaj diferencigi la sencojn per la gramatika nombro. Fakte temas pri '''empiriaj sciencoj''', kiuj uzas eksperimentojn kajaŭ observatajn fenomenojn kiel kriterion. Kaj la angla artikolo ja diras: “'''Natural science''' or '''Empirical science''' is a branch of science …” '''Empiriaj sciencoj''' estas multe pli trafa termino. Empiriaj sciencoj estas kontrastigataj al la sciencoj spekulativaj — antaŭe al [[Naturfilozofio]], nun al [[Formalaj sciencoj]]. Resume mi proponas: * [[Naturscienco]] (la artikolo) iĝu «Empiriaj sciencoj» * [[Natura historio]] iĝu «Naturscienco» --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:41, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Tio ŝajnas al mi taŭga solvo. Estus bone ripari la lamajn paŭsaĵojn, kiuj ne reflektas la nunan staton kaj rolojn de koncernaj sciencaj kampoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:17, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{komento}} La esprimo ''natura historio'' kelkfoje estas mistraduko de la angla esprimo ''natural history'', kiu hodiaŭ plej ofte signifas specon de malmoderna biologio, kiun mi preferus nomo biontologio. Jen mia traduko de la unua frazo de https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_history: "Biontologio estas fako de esplorado pri organismoj, inkluzive de bestoj, fungoj kaj plantoj, en ilia natura medio, pli inklina al observado ol eksperimentado." [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:13, 13 aŭg. 2026 (UTC) ::«Naurhistorio» estas mistraduko ne el la angla, sed el Latino (''Naturalis historia''). Kaj ne ĉie ĝi tiel malvastiĝis, kiel en la angla. Ekz‑e en Francio, kies lingvo egale suferas je tiu mallogikaĵo, ĝi restas tradicie vasta (samkiel «naturscienco» en Rusio), kiel atestas la artikolo [[:fr:Histoire naturelle]]: ::: «En la 21-a jarcento, la Nacia Muzeo pri Naturhistorio proponas jenan difinon de la termino "„naturhistorio“ (''histoire naturelle''): :::: „Historie ĝi estas esplorado kaj priskribo de ĉio videbla en la natura mondo: animala, vegetala kaj minerala.“ ::: La ''Manifesto de la Muzeo'' (2017)[2] indikas, ke la studo de la diverseco de homaj socioj estas integra parto de naturhistorio: la ''Musée de l'Homme'' (Muzeo de la Homo), muzeo pri antropologio, estas parto de la Nacia Muzeo pri Naturhistorio, kiu havas plurajn katedrojn pri antropologio. La Muzeo notas, ke konceptoj pri naturhistorio konstante evoluis laŭlonge de la tempo, citante laŭvice sciencistojn kiaj [[Karlo Lineo]], Georges-Louis Leclerc de Buffon, Jean-Baptiste Lamarck kaj Charles Darwin, por konkludi, ke: :::: „Naturhistorio hodiaŭ estas la studo de la diverseco de la vivantaj kaj mineralaj mondoj kaj iliaj interagoj kun la homaro. Temas pri kompreno, kiel ĉi tiu diverseco disvolviĝis kaj kia estas ĝia dinamiko.“» ::--&nbsp;[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:39, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Ĉi tiu propono aĉetas iom da plilogikeco ĉe la nuna [[Natura historio]] per granda malplilogikeco ĉe la nuna [[Naturscienco]]. Ni ne povas nomi tion "empiria scienco" ĉar ankaŭ la sociaj sciencoj estas empiriaj. Fakte ankaŭ la angla lingvo tion agnoskas, malgraŭ la menciita aserto de la anglalingva vikipedio egaliganta ''natural science'' kaj ''empirical science'' - tiu aserto ne havas fonton kaj fakte kontraŭdiras la normalan vortuzon de la angla lingvo, ekzemple vidu [https://criticalthinking.pressbooks.tru.ca/chapter/formal-vs-empirical-sciences/] :Aliflanke, la PIV-a difino de "natursciencoj" ŝajnas pli bone respondi al nia [[Natura historio]] ol nia [[Naturscienco]]. Plej frape ĝi ekskludas fizikon kaj ĥemion. Do mi povus apogi [[Natura historio]] --> [[Naturscienco]] se pli bona solvo estos trovita por la nuna [[Naturscienco]]. (Tamen mi dubas, ĉu tiu PIV-a difino efektive sekvas la kutiman uzon.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 13 aŭg. 2026 (UTC) ::{{Respondo al|Arbarulo}} Viaj argumentoj estas tute pravaj … kaj favoraj al mia propono<code> ;-)</code> ::La angla artikolo [[:en:Natural science]] kombinas (por ne diri «konfuzas») la molan kaj la varman, la studobjekton (naturo) kaj la metodon (empirian). Tiel okazis, ke la empiria metodo unue sukcesis en fiziko (kaj aliaj prinaturaj sciencoj), kaj dum longa tempo nur tie ĝi estis aplikata; sed nun oni aplikas ĝin ankaŭ ekz‑e en psiĥologio kaj sciencoj sociaj; tial ''necesas'' trakti ĝin en aparta artikolo, sendependa disde la naturscienco. Kaj ni en nia Vikipedio tian artikolon havas, kvankam sub malkonvena titolo [[Naturscienco]]. Necesas alinomi tiun artikolon al «empiriaj sciencoj», kaj iom ĝin redakti. Intervikie ĝi plu ligiĝu al [[:en:Natural science]], ĉar ŝajne tiu estas la ĉefa loko kie la angla Vikipedio iom detale parolas pri «empiriaj sciencoj»; dum la studobjektan parton ni traktu en la eksa [[Natura historio]], kiu ricevu la liberigitan titolon «Naturscienco». ::En tia aranĝo estos nenia surprizo ke ankaŭ la sociaj sciencoj havos lokon sub la titolo «empiriaj sciencoj». Ĝuste tion mi celis, en la Esperanta Vikipedio la du apartajn nociojn traktu apartaj artikoloj. ::La NPIV-a difino estas fuŝega: ::: '''natursciencoj'''. Tuto de la sciencoj pri la naturo (biologio, anatomio, fiziologio, ekologio k geologio). ::Kial plurnombro? Ĉu eblas «naturscienco» ununombra? Kaj fakte, internacie kaj en Esperanto, tiun tegmentan signifon havas ĝuste la ''ununombra'' «naturscienco» — kp la francan «''Science de la nature'' '''au singulier'''» en la ĉi-supra citaĵo, la difinon kaj la realajn uzojn Esperantajn ekzemple cititajn ĉe {{ReVo|scienc.natur0o|naturscienco}}. ::Min tamen surprizas ke viaj pravaj argumentoj favoraj al mia propono igis vin voĉdoni «kontraŭ».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:07, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::[[Naturscienco]] estas pri "sciencoj, kiuj okupiĝas pri la viva kaj neviva naturo." Tio estas alia koncepto ol empiriaj sciencoj.--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:01, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{Respondo al|Arbarulo}} Prave. «Empiriaj sciencoj» karakterizas sciencojn per ''metodo''. «Naturaj sciencoj», per ''studobjekto''. Ĉiuj modernaj naturaj sciencoj estas empiriaj, sed ne ĉiuj empiriaj sciencoj estas prinaturaj. '''Tial''' mi proponis alinomi ''kaj disigi'', ke la nuna [[Naturscienco]] ne plu estu «Naturscienco», sed iĝu, laŭ la ĉefa parto de ĝiaj teksto kaj skemo, «Empiriaj sciencoj»; kaj iom redakti la tekston tiel, ke ĝi pli emfaze prezentu la empirian metodon, kaj la «naturaj sciencoj» restu nur kiel ''unu el la ekzemploj'' pri la empiriaj sciencoj (prefere apud aliaj ekzemploj, ekz‑e el la sociaj sciencoj). Kaj tio ebligos uzi la titolon «Naturscienco» por alia artikolo (por la nuna «[[Natura historio]]», cetere ankaŭ iom redaktenda).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:17, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::Prefere do ni klare distingu inter proponoj ''alinomi'' artikolon kaj proponoj ''ŝanĝi ĝian temon''. Laŭ mia kompreno, la nuna propono estas eltranĉi grandan parton de [[Naturscienco]] (verŝajne ĉion krom "Principoj de la naturscienco") kaj kunigi ĝin kun [[Natura historio]]. Tiel la temoj de ambaŭ artikoloj ŝanĝiĝus. :::::Mi restas {{kontraŭ}} ĉar ambaŭ konceptoj, pri kiuj temas niaj nunaj artikoloj, klare estas menciindaj kaj almenaŭ al mi ŝajnas distingindaj, ĉu per la nunaj nomoj aŭ aliaj. Ankaŭ "Principoj de la naturscienco" ne estas tiel taŭga por artikolo pri empiriaj sciencoj (inklude sociajn) ol en sia nuna situo, ĉar ĝi tute temas pri eksperimentado, kaj en sociaj sciencoj eksperimentado ne tiom superregas. Ĉiuokaze, se malgraŭ tio oni decidos favore al la propono, la kunigo [[Natura historio]] + parto de [[Naturscienco]] devos havi la intervikiojn de [[Naturscienco]], ĉar la alilingvaj artikoloj estas pri studado de la naturo, kaj la stumpo pri empiriaj sciencoj devos ligiĝi kun [[:nl:Empirische wetenschap]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:51, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::(aŭ kun [[:en:Empirical research]] ktp.; ne klaras al mi kial la nederlanda vikipedio havas du artikolojn.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:00, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Nu, mi rekte vin demandu: ::::::Ĉu vi konsentas, ke en Esperanto la vorto «historio» ne havas la anglan signifon ::::::: 7. a systematic account of any set of natural phenomena without particular reference to time (Random House Webster’s Unabridged Dictionary)? ::::::Ke sekve «natura historio» por la senco “natural history” estas kruda eraro, mistraduko kiu kompromitas Esperanton kiel racian lingvon internacian (ĉar en diversaj lingvoj tiusenca «natura historio» ja estas agnoskita kiel termino arkaika kaj evitinda; kp "ark" in NPIV, "ark evi" en ReVo)? ::::::Ke sekve ni korektu la vortuzon en nia Vikipedio? ::::::Se jes, do kiel?—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:24, 16 aŭg. 2026 (UTC) :::::::Eble ĝi kompromitas Esperanton kiel racian lingvon, sed nur en senco, en kiu Esperanto delonge kaj pli grave kompromitiĝas de vortoj kiel ekzemple "[[terpomo]]" por afero kiu malmulte similas al pomo. Tial mi pensas ke la elekto de la artikolkreinto paŭsi la enradikiĝintajn nacilingvajn terminojn estis laŭdinde singarda, kaj la decido ŝanĝi ĝin prefere venus de konstato, ke oni efektive nomas ĝin alie en Esperanto, ne de teoriumado. :::::::Tamen mi ankaŭ komprenas la volon plilogikigi la nomon. Se oni elektos tiel, la malplej malbona ideo, kiu venas en mian kapon, estas distingi [[Naturscienco]] --> [[Naturscienco (temaro)]] kaj [[Natura historio]] --> [[Naturscienco (metodaro)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:07, 21 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Arbarulo}} Oni efektive preferas la pli modernan kaj pli logikan formon. En la [[Tekstaro de Esperanto]] estas ::::::::* '''24''' trafoj por 'natursciencon?\b' (ununombra ''natursienco'') — vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac5796a2c8 ; ::::::::* '''6''' trafoj por 'naturhistorion?\b' (''naturhistorio'') vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac631db288 ; ::::::::* '''6''' trafoj por 'naturan? historion?\b' (''natura historio'') vd https://tekstaro.com/?s=6a8acc594b575 . ::::::::Krome, kaj NPIV, kaj ReVo preferas la pli logikan formon. [[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:26, 23 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Neniam estis disputate, ĉu la vorto "naturscienco" ekzistas, sed estas disputate ''kion ĝi signifas''. Kaj tiuj serĉrezultoj indikas, ke regas malunueco pri tio. :::::::::Pluraj trafoj de "naturscienco" evidente celas la koncepton, kiu jam havas tiun titolon en Vikipedio, ekzemple [https://tekstaro.com/t?nomo=malgranda-revuo&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=malgranda-revuo-1944-2&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=ds671&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=natursciencon%3F%5Cb#ds671]. La recenzo pri ''Lingvo kaj menso'', kiu aperas en la serĉrezultoj, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2010-12&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl7260&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=naturhistorion%3F%5Cb#dl7260] eksplice pruvas ke laŭ [[Jens S. Larsen]] ''natural history'' estas "naturhistorio", ne "naturscienco" nek "biontologio". Kompreneble iuj aliaj rezultoj montras, ke aliaj homoj uzas tiujn samajn vortojn alie. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:42, 23 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::{{re|Arbarulo}} Ne, la signifo de «naturscienco» estas pli klara, stabila kaj unuece komprenata ol tiu de «naturhistorio», kies laŭvorta signifo en la modernaj lingvoj (krom en la angla) estas alia ol la celata (ĉar ne temas pri «historio»). :::::::::::: {Natural history}, in its broadest sense, a history or description of nature as a whole, incuding the sciences of {botany}, {zoology}, {geology}, {mineralogy}, {paleontology}, {chemistry}, and {physics}. In recent usage the term is often restricted to the sciences of botany and zoology collectively, and sometimes to the science of zoology alone. [Webster1913] ::::::::::Dum du jarmiloj ''naturalis historia'' inkludis «la mineralan regnon»; nun evidente en la angla lingvo ĝi malvastiĝis ĝis biologio; sed «naturscienco» plu kovras la tutan kampon. Tial Jens S. Larsen, protestante kontraŭ la bizara «biontologio», proponas la angle stumpigitan «naturhistorio»n; «naturscienco» ne taŭgus, ĉar ĝi ja restas pli vasta.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:03, 24 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::::Ĉu vi rimarkas, ke la temo de [[natura historio]] ne estas "pli vasta?" --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:14, 24 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::::{{re|Arbarulo}} Ĉar tiu artikolo esprimas specife anglalingvan signifon. France, germane, ruse (kaj laŭ ReVo kaj NPIV) tiu termino restas arkaikiĝinta sinonimo de «naturscienco» — vd la koncernajn Vikipediojn. La angla signifo estas neinternacia. Krome, malklaras kiel ĝi diferencas disde la nemiskomprenebla [[biologio]].—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 00:45, 25 aŭg. 2026 (UTC). :::::::::::::Vikipedia artikolo komencas de koncepto, kaj la titolo sekvas de tio, ne inverse. Ĉi tie la koncepto estas "scienca esplorado de plantoj aŭ animaloj, '''klin[a] pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado'''". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 25 aŭg. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} Mi certe estas kontraŭ "[[Natura historio]] → [[Naturscienco]]". Kiel menciite, mi preferus "[[Natura historio]] → Biontologio". Eble vi faru apartan proponon pri "[[Naturscienco]] → Empiriaj sciencoj", ĉar tiun ŝanĝon eblus fari sendepende. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 12:04, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Alexander von Humboldt]] == Novulo alinomis la paĝon (malgraŭ antaŭaj konsiloj). Bonvolu tuj malfari (kaj ŝlosi la paĝon kontraŭ tio?). Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi realinomigis la paĝon, klarigis mian paŝon diskutpaĝe kaj ŝlosis la paĝon je daŭro de unu jaro... provizore. Tamen, tiu ŝloso signifas ke nun nur administrantoj povas redakti la paĝon. Tio ŝajnas al mi tro drasta. Sed alternativo nur estas malebligi redaktojn de anonimuloj - estas nenio inter tiuj du protektoŝtupoj. Malebligi redaktojn de anonimuloj ĉi tie ne sufiĉus, sed serioze komplete enfrostigi la paĝon nun por plena jaro ŝajnus al mi mem tro drasta kaj radikala ago. Ankoraŭ eblus frostigi la esperantlingvan titolon kontraŭ redaktoj. Mi pensas ke mi faros tion morgaŭ... Kvankam tio ne malebligus ŝanĝi la titolon al iom variigita vortumo... Sed eblas ankaŭ pedagogie lasi la malebligon de redakto por nur simbola monato - monato rapide pasas, tio ne ŝajnus al mi tro radikala ago. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 17 aŭg. 2026 (UTC) == [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] => [[Meslibro]] == Mi profunde reviziis kaj prilaboris la paĝojn [[Misalo]] kaj [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]], kiuj estis duoblaĵoj, ambaŭ kreitaj de {{u|Ludovica}}. Nun restas nur unu artikolo, ne duobligita, sub la titolo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]. Tamen la preferinda titolo estas nek tiu nek [[Misalo]] sed '''[[Meslibro]]'''. Mi mem ne rajtas alinomi, do mi petas ke iu administranto ({{u|ThomasPusch}} aŭ iu alia) faru tion. Dankon! Unu plia paŝo en ordigo de Ludovikaĵoj. Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) :Koran dankon pro via energia ordigado. {{Farite}} la alinomigo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] => [[Meslibro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 17 aŭg. 2026 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:43, 18 aŭg. 2026 (UTC) == [[Pano kaj ludoj]] → Panon kaj cirkludojn == La latinaĵo ''panem et circenses'' estas akuzativa, kaj objektokazaj estas ĝiaj tradukoj en la lingvojn posedantajn tian kazon:<br> la amaso postulas ''panon kaj cirkludojn!'', la imperiestro provizas ''panon kaj cirkludojn'' (tamen ne al la «romianoj» kiel asertas la artikolo, sed nur al la ''romanoj'', enloĝantoj de Romo). Kp en aliaj akuzativohavaj Vikipedioj: : [[:el:Άρτον και θεάματα]] : [[:pl:Chleba i igrzysk]] : [[:ru:Хлеба и зрелищ]] : [[:sh:Hljeba i igara]], [[:sr:Хлеба и игара]] : [[:uk:Хліба та видовищ]] Nu, Esperanto havas akuzativon. Krome, ekster kunteksto «ludoj» estas malklara kaj eĉ misgvida. Resume, la ĝusta esperantigo estas '''Panon kaj cirkludojn'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 12:14, 21 aŭg. 2026 (UTC) :{{sindetena}} pri akuzativigo. Ŝajnas al mi ke nia artikolo ne estas pri la cito, sed pri la politika taktiko kiun ĝi nomis, do la ĝenerala principo ke artikoltitoloj estu nominativaj aplikindas. Tamen la fakto, ke alilingvaj vikipedioj uzas akuzativon, eble indikas ke mia opinio estas misa. (Ĝi eble anstataŭe indikas, ke iliaj artikoloj estas malsimilaj de nia.) :{{por}} "cirkludoj" anstataŭ "ludoj", kiel pli bona traduko. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:47, 21 aŭg. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Jes, estas enhava diferenco. ::La artikolo Esperanta (samkiel ĝia probabla anglalingva fonto) prezentas la kurantan uzon Usonan: popolismo. ::La Vikipedio pola priskribas la frazon alie: «la slogano de la roma plebo postulanta distron kaj kontentigon de materiaj bezonoj». ::Evidente, la akuzativo markas la frazon kiel sloganon kaj sugestas ĝian originalan sencon (ŝajne perditan por la anglalingvanoj). ::Kvankam la franca lingvo malhavas akuzativon, la franca Vikipedio estas pli klera ol la Esperanta: ::: «Hodiaŭ, ĝi estas uzata por signifi la rilaton, kiu povas disvolviĝi inter: :::: 1. popolo, kiu lasas sin konduki, kontenta sin nutri kaj distri, sen zorgi pri pli gravaj aferoj aŭ la kolektiva destino; :::: 2. potenco, kiu profitas ĉi tiun tendencon…». ::Evidente, la du flankoj estas interrilataj, kaj unu implicas la alian. Tamen ''rektasence'' la frazo priskribas la flankon (1), kaj nur implice la flankon (2); dum la Vikipedioj angla kaj Esperanta reduktas ĉion al (2). Tio estas maĝusta historie kaj neracia: por (2) ja ekzistas la termino «[[popolismo]]»; por (1), la koncerna frazo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:26, 22 aŭg. 2026 (UTC) gikxlxgiznm7fsnyqi6ckex5onz9u9o 9462538 9462382 2026-08-26T01:40:07Z Sergio 46486 /* Natura historio, Naturscienco, Empiriaj sciencoj */ Respondo 9462538 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] ^{[[Zamenhof|Z]]} kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".^{[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]} Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' ^© estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"^{<small>©</small>} estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto^{<small>©</small>}, Volapuko^{<small>©</small>}, Interlingvao^{<small>©</small>} aŭ Sanskrito^{<small>©</small>}. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino^{<small>©</small>}, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"^{<small>PIV</small>}, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en aliaj paĝokreoj mi diligente kontribuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > [[Bonvivado]]== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) ::::Mi plu alinomis ''[[Wellness]]'' > [[Bonvivado]], laŭ la juĝo de ThomasPusch ke ĝi estas tradukebla tiel. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:12, 1 jul. 2026 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:31, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:42, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} @[[User:Salatonbv]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:22, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:40, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:50, 19 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:34, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) :: {{por}} alinomigo, la milito estas kreajxo de Usono. Tamen eblus konservi la jaron "2026" en la titolo. La sola kaŭzo kial Irano ataketas 30 (?!) kalifatojn estas ke ili gastigas usonajn teroristojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:02, 19 apr. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} '''bombokanono''' estas ne malpli fuŝa ol '''minĵetilo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «'''Kanono'''» estas pafilego kies pafoj havas platan, preskaŭ rektan trajektorion. La koncerna pafilego pafas preskaŭ verikale, kaj tute malsimilas kanonon. '''Kanono''' estas miskvalita vorto kun 3 senrilataj kaj malkonvenaj signifoj. Ankaŭ '''mino''' havas 3 diversajn signifojn. La bona termino estas en ReVo: : [https://revaj.steloj.de/revo/dlg/index-2p.html#bomb.0opafilo '''bomb·o·paf·il·o'''] MIL Pafilego, plej ofte glattuba, por pafi bombojn laŭ alta, arkforma trajektorio, uzata ekz-e por pafi trans monto aŭ alia vertikala baro. Tipa bombopafilo konsistas el tubo, dukrura afusto, apoga plato kaj celilo. La kutimaj kalibroj estas 50–60mm (rota bombopafilo), 81–90mm (bataliona), 105mm (aŭ pli, regimenta). Kp haŭbizo. Estas mirinde, kiel la esperantistoj malvolas uzi klarajn kaj koterajn terminojn.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:28, 27 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:19, 29 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) {{por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''', '''Aŭsterlica batalo'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:36, 29 apr. 2026 (UTC) {{Por}} '''Batalo ĉe Aŭsterlico''' – kaj la batalo, kaj la histotia nomo de la loko, kie ĝi okazis, estas internacie konataj kaj famaj por meriti uzadon de esperantigita lokonomo, kiu ja estas atestita en Esperanto. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:07, 29 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) {{komento}} «Mortero» certe estas ŝanĝenda, ĉar laŭ la Fundamento ĝi havas alian signifon. Tamen mi preferus ŝanĝi ĝin al '''mortiro''' (kun historia signifo diferenca disde tiu de bombopafilo). En Esperanto oni povas paroli pri la nuntempo aŭ pri historio. En la 2ª mondmilito ankoraŭ ekzistis '''mortiroj''', kiel la jena germana: <gallery caption="Mortiro kaj bombopafilo"> Mörser Karl 'Adam' at the Tank Museum, Kubinka pic5.JPG|Mortiro (60 cm) Mortar M29.jpg|Bombopafilo </gallery> sed nun ilin anstataŭis haŭbizoj kaj bombopafiloj. La angla lingvo ne distingas inter ili; en aliaj lingvoj ili havas apartajn nomojn, kaj la termino sone simila al '''mortiro''' indikas ĝuste la malnovan pafilegon (ekz‑e la rusa [[:ru:Мортира]])--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:19, 27 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:41, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) :{{komento}} Eble "lukta konduto" anstataŭ "kutimaro"? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC) ::Mi ne volis diri tion por ne komplikigi la aferon, sed ankaŭ mi pensas ke "konduto" estas pli trafa ol "kutimaro". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:20, 18 apr. 2026 (UTC) :::Mi preferus "konkurenca konduto" aŭ "rivaleca konduto". {{por}} "[[konduto]]". {{Kontraŭ}} "kutimaro", "agonia" kaj "lukt(em)a". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:07, 18 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu ne prefere "konkura" ol "konkurenca", ĉar laŭ PIV "konkurenco" estas specife ekonomia konkuro? Krom tio, ankaŭ "konkura" kaj "rivaleca" ŝajnas al mi tute bonaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:49, 18 apr. 2026 (UTC) :::::Do, ''[[konkura konduto]]''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:42, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::Laŭ mi jes (oni jam povas kalkuli min {{por}} iu ajn esprimo kun "konkura", "rival(ec)a", "lukt(-)a"). Mi esperas ke la diskuto pri la plej bona vortumo ne forgesigos nin, ke verŝajne ĉiuj konsentas ke la nuna vortumo estas la malplej bona. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:25, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La sola vaste uzata insekta senco, kiun (miascie) havas la Esperanta vorto "cimo" estas identa al la rusa vorto "клоп" (en zamenhofa tempo skribata kiel "клопъ", kaj tion klare indikas Fundamento!) aŭ la angla "bedbug". :Miaopinie estus prudente uzi la nomon "'''Cimo'''" por tiu ci artikolo, ĉar tio estas kerna vorto, de kiu estis adoptita por la komputista slangaĵo "'''Cimo (komputado)'''" kiel kompakta traduko de la simile mallonga anglalingva "bug", kaj la apartigila artikolo nomiĝu "'''Cimo (apartigilo)'''". :Tia estus, miaopinie, prudenta nomado de la artikoloj. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:25, 19 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, laŭ [[Wiktionary:ru:клоп]], la rusa vorto "клоп" signifas kaj litocimo kaj [[hemiptero]]. (Temas pri grupo, kiu inkluzivas heteropterojn.) ::Kaj krome la Fundamento klare indikas ankaŭ la germanan "[[Wiktionary:de:Wanze|Wanze]]" kaj la francan "[[Wiktionary:fr:punaise|punaise]]", kiuj senambigue indikas heteropterojn (laŭ la sinonimaj sekcioj de la ligitaj paĝoj). La angla fundamenta traduko "[[Wiktionary:en:bug|bug]]" havas plurajn bestajn signifojn, sed interalie ankaŭ hemiptero (aŭ plej ofte heteroptero laŭ la artikolo ĉe "[[Wiktionary:en:true bug|true bug]]), kaj ne litocimo. Aliflanke, la pola fundamenta traduko "[[Wiktionary:pl:pluskwa|pluskwa]]" ja signifas nur litocimo (aŭ pli precize ''Cimex lectularius''). ::Do entute estas unu lingvo en la Fundamento, kiu sugestas, ke oni interpretu "клопъ" kiel litocimo, kaj tri lingvoj, kiuj sugestas, ke la ĝusta interpreto de "клопъ" estas "hemiptero/heteroptero". ::Cetere, laŭ mi verŝajne indus lasi la titolon de la apartiga artikolo senŝanĝa pro tio, ke kaj PIV kaj ReVo indikas du malsamajn taksonomiajn grupojn por la vorto "cimo". Do almenaŭ laŭ tiuj vortaroj, eĉ la kerna insekta signifo de la vorto ne estas senambigua. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 12:02, 19 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} Laŭ argumentoj de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi ne estas zoologo kaj ne povas juĝi fakan uzadon, sed komunlingve la sola senco kaj de la rusa vorto "клоп" kaj la Esperanta vorto "cimo" (kiun mi renkontis centojn, eble milojn da fojoj kaj en tekstoj, kaj en parola uzado) estas ĝuste la koncerna sangosuĉa parazito de homo (angle: "bed bug"). :::Tio ne malebligas fakan uzadon de la nomo "''Kлопы''"/"Cimoj" por diversampleksaj kaj daŭre reklasigataj zoologiaj taksonoj, sed tia uzado estas tro marĝena en komunlingva uzado por uzurpi la oftegan kaj kutiman nomon "клоп" kiel artikolnomon. :::Kompromise oni ja povas havi artikolon "Cimo" pri la komunlingva nocio kaj artikolon "Cimoj" pri la koncerna fake uzata taksono (verŝajne ''Heteroptera''). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:27, 19 apr. 2026 (UTC) :::Ne temas pri "''Kлопы''"/"Cimoj", sed pri "''Bettwanze''/''Cimex lectularius''/''Cimex lectularius''/...". Rigardu la aliajn lingvojn! Kaj la artikolo mem komenciĝas per la vorto '''Litocimo'''! Do ankaŭ ĝia titolo estus "[[Litocimo]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:23, 19 apr. 2026 (UTC) ::::Temas pri tio, kio jam en Fundamento nomiĝas cimo/''клоп''. Do ankaŭ la titolo estu "клоп". Tio, ke la zoologia nomenklaturo estas pli komplika kaj zigzage evoluis post la tempo de Fundamento, estas flanka detalo. ::::La ordinaran, normalan, atendeblan formon de la vorto ilustras, ekzemple, la teatraĵo pri socia "parazito", kiun verkis [[Vladimir Majakovskij]] kaj kiu nomiĝas simple kaj klare "Клоп", en la franca kaj angla tradukoj respektive "La punaise" kaj "The bedbug" (vidu la artikolojn en la koncernaj vikioj), kaj en Esperanto, nature, "La cimo" (vidu la artikolon "[[Vladimir Majakovskij]]". ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:48, 20 apr. 2026 (UTC) :::::Titolo de teatraĵo estas tute alia afero ol titolo de enciklopedia artikolo. La titolo de la teatraĵo estas malpreciza, kaj tio estas tute akceptebla: oni povas diveni, ke temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo. Titolo de enciklopedia artikolo estu pli preciza. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:55, 20 apr. 2026 (UTC) ::::::La titolo de teatraĵo kaj ĝiaj tradukoj konvinke (ĉar oni zorge teadukas verkotitolojn) konfirmas tion, kion oni observas en normala, ĉiutaga kaj literatura, lingvouzado. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:37, 20 apr. 2026 (UTC) :Mi ĵus kontrolis en ''tekstaro.com'': la vorto "cimo" en la pridiskutata senco (kutima sangosuĉa insekto) aperas en diversepokaj tekstoj (eĉ de Zamenhof); la formoj "litocimo" aŭ "litcimo" ne aperas eĉ unufoje. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:59, 20 apr. 2026 (UTC) ::Tamen, ''cimo'' aperas nur 6-foje en tekstaro.com kun insekta senco, do ĝi apenaŭ estas ofta vorto, eĉ tiam, kaj en la hodiaŭa mondo litocimoj estas malpli oftaj ol en la tempo de Zamenhof, mi supozas. (Cetere, ''cimo'' aperas 4-foje kun la senco "eraro" kaj unufoje kun la dubinda senco "subaŭskultilo", kaj ŝajnas al mi ne tute certe, ke ĉe Szathmari temas pri litocimo kaj ne pri alia speco de cimo; la kunteksto ne estas tute klara.) Do mi restas tute ne konvinkita, ke ''cimo'' en Esperanto estu pli specifa ol ĝiaj angla, franca kaj germana tradukoj en la Fundamento. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:14, 20 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Animala fiziologio]] => [[:Kategorio:Besta fiziologio]] == La koncerna vikipedia artikolo en Esperanto nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", ne "animala fiziologio", kaj ŝajnas al mi ke bonus se baza teksto kaj baza kategorio havas saman titolon. Tial mi proponas alinomigon de la kategorio al la (pli sendiskute akceptebla nomo) "besta fiziologio". Tio kaŭzus remeton de 24 eroj al nova kategorio, tial pli bonas diskuti kaj laŭeble havi konsenton, antaŭ ol procedi pri la translokigo... Kompreneblas ke la esperanta koncepto de [[Bestoj]] en la latina lingvo estas ''Animalia'', tial por parolantoj de romanidaj lingvoj kaj de la angla la vorto ''"animal'-"'' povas ŝajni pli hejmeca, sed tamen en Esperanto la vorto Bestoj signifas ĝuste tion, kaj Esperanto ne estas romanida lingvo, ne estas dialekto de la itala aŭ de la angla (kvankam foje aspektas tiel)... Tial estas bone ke la vikipedia artikolo en Esperanto jam nomiĝas "'''[[besta fiziologio]]'''", nur la kategorio ĝis nun iras alian vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} ĉiutaga prefere ol teknika lingvaĵo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:21, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:44, 18 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 01:38, 19 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 06:50, 19 apr. 2026 (UTC) {{farite}} per 6 poraj voĉoj kaj neniu duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Natura historio]] => [[Biontologio]] == PIV ne havas "natura historio"; ĝi havas nur "naturhistorio (arĥaismo) = natursciencoj". La esprimo "natura historio" ŝajnas laŭvorta traduko el la angla/franca kaj mallogika en Esperanto. Do kial ne uzi la PIV-an vorton '''biontologio'''. (PIV indikas "arĥaismo", sed mi kredas, ke ĝi estas arkaika ĝuste tiel, kiel "natural history" en la angla estas arkaika: ĝi ne plu estas scienca fako.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:48, 19 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} PIV indikas ke "biontologio" estas arkaika sinonimo de "biologio". [[Natura historio]] ne temas pri biologio ĝenerale (se ĝi temus, ĝi estus kunigenda kun [[biologio]]) sed specife pri observa anstataŭ eksperimenta metodaro por biologio. Kaj tiu koncepto ne estas arkaika nek eksa, kvankam la scienca sistemo malpli rekompencas ĝin nun ol antaŭ cent jaroj. (En mia kantono, preskaŭ ĉiu biologo kaj multaj ĉiĉeronoj havas en sia domo libregon ''Costa Rican Natural History'', jam kvardek jarojn aĝan sed neniel eksmodan.) :Aliflanke povas esti, ke la vortumo "natura historio" estas etnolingvismo. Sed ŝanĝo al alia misa vortumo ne helpos nin trovi la ĝustan. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:31, 19 apr. 2026 (UTC) :Ĉu iu havas alian proponon? La difino ŝajnas esti io simila al "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". ("Biontologio" tute ne ŝajnas al mi "misa": vortaroj agnoskas, ke "bionto" signifas "vivulon".) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:27, 20 apr. 2026 (UTC) ::Slavaj (kaj iuj aliaj) lingvoj uzas por tiu ĉi scienca kampo la nomon forme kaj sence similan al "'''Naturscienco'''". Tia memklariga kaj regula formo ŝajnas al mi akceptebla kaj trafa. Ĝi, krome, estas paralela al aliaj regulaj formoj por nomi sciencojn kaj sciencajn fakojn kiel, ekzemple, "lingvoscienco" kaj "komputoscienco". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:30, 20 apr. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. Cetere, la Esperanta Vikipedio jam uzas la PIV-an sencon de [[naturscienco]]. Do tiu propono apenaŭ havas ŝancon, laŭ mi. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:19, 20 apr. 2026 (UTC) ::::Kial? "Naturscienco", miakomprene, tute konformas kun la nocio, kiun difinas PIV kaj tiu ĉi artikolo: en iu stadio ĝi estis tuteca studado de la naturo; poste eiaj brancoj specialiĝis kaj iĝis apartaj sciencoj kaj sciencaj fakoj (biologio, fiziko, ĥemio, geologio, astronomio; zoologio, botaniko, nuklea fiziko, kvantuma teorio, fizika ĥemio kaj ĥemia fiziko, tektoniko, astrofiziko, fiziologio ktp) kaj daŭre disbranĉiĝas. Eblas rigardi tian tuton "naturscienco" (iam antaŭe tute nature, nun kun ioma streĉo, ĉar ne ekzistas fakuloj pri la enorme kreskinta tuto, kvankam enkondukan bazan studobjekton en lernejo principe eblas nomi tiel kaj eble oni ankoraŭ faras tion en iuj lingvoj) aŭ kiel kunigon de ĝiaj konsistigaj partoj, kiuj estas konsiderebla kiel "natursciencoj". ::::"Biontologio" evidente ne taŭgas por tiu celo, speciale, se oni ĝin derivas de "bionto" = vivulo aŭ interpretad kiel kunfando de ''bio-'' kaj "ontologio", ĉar temas ne nur pri vivuloj, kaj ne nur pri bio[logio]: fiziko, ĥemio, geologio, astronomio apenaŭ estas koncepteblaj kiel sciencoj pri vivuloj aŭ limigitaj al bio-... en ia ajn senco. ::::Cetere, la naiva paŭsaĵo "natura historio" kiel ĉia "falsa amiko" estas miskomprenebla sen klarigo, ke temas pri sklava imito de alilingva idiotismo. ::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:26, 21 apr. 2026 (UTC) :::::Eble vi estas konfuzita. Ni serĉas esprimon por la senco "Studo de vivuloj en maniero pli populara kaj priskriba ol strikte scienca". Pri tio temas la koncerna artikolo. (Nu, la Esperanta artikolo mencias "scienca", sed tio ŝajnas miskompreno, se oni komparas kun la nacilingvaj artikoloj.) Ĉiuokaze, fiziko apartenas al natursciencoj, sed ne al tio, pri kio temas pri artikolo, kaj kion mi preferus nomi "biontologio". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:34, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::Ŝajnas, ke konfuzitaj estas ankaŭ la aŭtoroj de la artikolo, kiuj skribis, interalie: "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj [tiel!] kaj organismoj". ::::::Simile konfuzitaj estas ankaŭ alilingvaj ligitaj artikoloj: ::::::Franclingva vikio: «c'est l'enquête, la description de tout ce qui est visible dans le monde naturel : animal, végétal, minéral.» ktp ::::::Eĉ la anglalingva vikio ne konsentas kun vi: «In antiquity, "natural history" covered essentially anything connected with nature, or used materials drawn from nature, such as Pliny the Elder's encyclopedia of this title, published c. 77 to 79 AD, which covers astronomy, geography, humans and their technology, medicine, and superstition, as well as animals and plants.», «A slightly different framework for natural history, covering a similar range of themes, is also implied in the scope of work encompassed by many leading natural history museums, which often include elements of anthropology, geology, paleontology, and astronomy along with botany and zoology, or include both cultural and natural components of the world.» ktp ::::::La ruslingva vikio estas eĉ pli kategoria pri la vasteco de la fako: «совокупность знаний о природных объектах, явлениях и процессах» (la tuto da scioj pri naturaj objektoj, fenomenoj kaj procezoj) ::::::kaj simile en aliaj lingvoj. ::::::Alternativa interpreto estas, ke konfuzita estas vi – per unu el la mallarĝigaj difinoj en la angla lingvo, kiun vi iukiale preferas. Nu, Esperantaj terminoj estu pli internaciaj kaj malpli efemeraj, ol tio... ::::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:48, 21 apr. 2026 (UTC) :::::::Nia nuna artikolo klare difinas sian temon kiel nur certan specon de naturscienco, "kline pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado, kaj ampleksas precipe tiajn esplorojn, kiuj estas eldonataj ne en striktasence sciencaj revuoj sed en revuoj pli vastatemaj." Nia artikolo ne ''jam'' estas samtema kun [[naturscienco]], ĉar la observa stilo de naturscienco ne estas la sola stilo. La cito "Grupita inter natursciencoj, Natura historio estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj" ne kontraŭdiras tion - "natura historio" estas difinita laŭ metodoj kaj ne laŭ esplortemo. :::::::La franca artikolo ŝajne estas pri iom alia koncepto kaj eble devus ne esti ligita al la sama vikidatumero. La ŝajne kontraŭdiraj citoj el la anglalingva vikipedio ne estas en nia artikolo, do striktasence ne rilatas al la diskuto. Kaj unu (''In antiquity . . .'') klare estas celita kiel historia, malaktuala difino (tial ĝi estas en subsekcio "Before 1900") kaj la alia klare estas markita kiel malsama de la kutimaj difinoj (''A slightly different framework . . .''). Do ili ne difinas la temon de la artikolo. Dume la difino ''leaning more towards observational than experimental methods of study'' estas en la unua frazo de la artikolo, klare intencita kiel temdifina, ne kiel nur unu inter pluraj mallarĝigaj difinoj. :::::::Ĉiuj vikipedio malrespektetas la principon "Vikipedio ne estas vortaro" ĉe plursencaj titoloj kiel ĉi tiu. Tio ne estas imitinda. :::::::Do la demandoj estas 1) Ĉu la specife observa stilo de naturscienco meritas artikolon, aŭ ĉu ĝi estas kunigenda kun [[naturscienco]]? (Mi pensas ke ĝi estas memstare menciinda temo, sed oni povus racie malkonsenti.) 2) Ĉu titolo "Natura historio" estas tolerinda, aŭ kiun alian titolo ĝi havu?--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:57, 21 apr. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]]: ::::: @[[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] diris: :::::: Bedaŭrinde, PIV donas alian sencon al la vorto '''naturscienco''', kaj tiu kunmetaĵo, eĉ se ĝi ŝajnus bona al slavlingvanoj, estus konfuza por parolantoj de la angla kaj la franca. ::::: La vorto '''naturscienco''' evidente venas el la tradicio germana (kaj pli ĝenerale orienteŭropa), kaj la angla-latinidaj aŭtoroj de PIV ĝin miskomprenis. Naturscienco estas la tuto da sci(enc)oj pri la naturo, kiel la germana {{lang|de|'''Natur·kunde'''}} aŭ la rusa {{lang|ru|'''естество·знание'''}}. Tiu tegmenta signifo povas rilati al la historia periodo kiam la studoj de la naturo ankoraŭ ne disfakiĝis en apartajn sciencojn; tiu signifo restas aktuala ekz‑e en la instruado: en la elementa lernejo ni havas studfakon {{lang|ru|природоведение}}, en kiu la lernantoj ricevas la unuajn sciojn pri fiziko, ĥemio, biologio, astronomio… Supozeble tiusence la revuo «Esperanto» informas nin, ke :::::: «André Cherpillod (1930) estas emerita mezlerneja instruisto pri '''naturscienco'''.» ::::: En la sistemo germana-orienteŭropa estas do klara diferenco inter '''naturscienco''' ĝenerale kaj '''(pri)natura scienco''' speciale (ekz‑e geologio, zoologio ktp). Simile '''lingvoscienco''' ({{lang-ru|языкознание}}) ĝenerale kaj prilingvaj sciencoj speciale (gramatiko, leksikografio, dialektologio ktp). Simile '''[[sociscienco]]''' ({{lang-ru|обществознание}}) ĝenerale kaj ''sociaj sciencoj'' speciale (historio, ekonomiko, etnografio…). En tiu sistemo estas kohera diferencigo de la klasifikaj niveloj, malsamaj nocioj estas esprimataj per malsamaj vortoj. ::::: En la tradicio angla-latinida tiun diferencon oni esprimas per la nombro de unu sama termino: :::::: Les '''[[:fr:sciences sociales]]''' sont un ensemble de disciplines académiques&nbsp;… :::::: '''[[:en:Social science]]''' (or the '''social sciences''') is one of the branches of science,… ::::: T.e. la nocioj ekzistas, sed estas esprimataj konfuze kaj malkohere. La germana sistemo estas pli logika kaj imitinda, tiom pli ke ĝi utiligas la rimedon disponeblan en Esperanto: la diferencon inter ‹umo·scienco› kaj ‹uma scienco›. La PIVa difino estas misa.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:55, 29 apr. 2026 (UTC) ==Ŝtatoj de Meksiko== Nia [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj|titolpolitiko]] diras ke "nomoj de subŝtatoj" "ĉiam estu Esperantigitaj". Mi supozas ke tio ne ĉiam estas aplikebla en praktiko, ĉar Esperantigoj en multaj federaj landoj ne ekzistas. Tamen la federitaj [[subŝtatoj de Meksiko|ŝtatoj de Meksiko]] jam havas esperantigojn menciitajn en la artikoloj. Ĉar la lando estas granda kaj havas sufiĉe longan historion de Esperanto-aktivado, mi atendas ke tiuj Esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj, kaj ke fontoj estas troveblaj por la plej multaj aŭ ĉiuj. Sed la artikoltitoloj estas en la hispana. Do - ĉu ni ŝanĝu la titolojn en Esperantajn, aŭ ĉiujn aŭ minimume tiujn, por kiuj fontoj rapide troveblos? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:37, 27 apr. 2026 (UTC) :Plejparte {{farite}}. [[Chiapas]], [[Tabasco]], [[Veracruz]] bezonas administranton. [[Ĉiŭaŭo]], [[Gvanaĥŭato]], [[Pŭeblo]] estas suspektindaj pro malnormala uzado de ''ŭ'' kaj eble bezonas plian kontrolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:44, 9 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Nia titolpolitiko ke "nomoj de subŝtatoj" laŭeble "ĉiam estu Esperantigitaj", jes estas saĝa laŭ pure praktikaj konsideroj de redaktado. Tamen mi intertempe tre favoras iun fidindan referencon aŭ plurajn pri ĉiuj esperantigoj, kaj ne entuziasmas pri pure vikipediaj kreaĵoj - sekve la ideala deziro vere "ne ĉiam estas aplikebla en praktiko". Mi ĵus kontrolis en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, kiu en la vasta mapo 35 havas liston pri ĉiuj [[subŝtatoj de Meksiko]], sed preskaŭ ĉiujn nomas hispane. Nur [[Kampeŝo]] (tiel!!!, ĉe ni ''Campeche'' resp. [[Kampeĉo]] sen referenco, PIV2020 ne havas vorton), [[Meksikio]] (tiel!!, laŭ PIV2020 zamenhofa vorto, ĉe ni [[Meksikŝtato]]) + [[Jukatano]] (ĉe ni kaj laŭ PIV2020 [[Jukatanio]]) tie dokumentiĝas kiel pure esperantaj, aldone [[Hidalgo]] + [[Durango]] estas aŭtomate esperantaj kaj hispanaj. Mi forte supozas ke la poŝatlasa komisiono de 1971 elektis formon kampeŝo ĉar [[kampeĉo]] jam estas biologia vorto. Sed tio tamen estas aŭdaca ideo. Tamen ĉiukaze nur [[Jukatanio]], [[Hidalgo]] + [[urango]] konsidereblas sendiskute klaraj esperantigoj. La supozo ke ĉiuj "esperantigoj estas veraj, bone enradikiĝintaj Esperantaj nomoj" estas naiva. Se ili estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, kion mi volonte volus kredi, tiam devos esti eble almenaŭ unu ekstervikipedian referencon alporti pri ĉiu - kaj en tio la poŝatlaso de 1971 ne estos granda helpo. Sed ĝi jes ne estas la sola ebla fonto... Tial mi ankoraŭ ne volus movi la tekstojn al esperantaj titoloj Ĉiapaso, Tabasko kaj Verakruco, sen ke ni individue dokumentigas nian ekstervikipedian referencadon - pri Verakruco ĉiukaze klaras ke ĝi estas meksika urbo en PIV2020, do la paŝo argumenti ke ni povas uzi la urbonomon ankaŭ por la subŝtato estas malgranda. Do mi postulas ke ni ne pigru kaj serĉu ekstervikipediajn fontojn pri la novaj esperantaj nomoj, en PIV, Reta vortaro aŭ iu ajn alia vortaro, tekstaro.com aŭ iu simpla reta serĉado. Ĉar bazigi enciklopedion sur "pure vikipediaj vortokreaĵoj" estas koncepto tre dubinda, kaj se la novaj vortoj estas "bone enradikiĝintaj" esperantigoj, tiam devas ebli trovi pruvon pri tio (almenaŭ unusolan). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:52, 18 maj. 2026 (UTC) :Verŝajne ThomasPusch pravas pri ĉi tiu afero. Mi emas restarigi la hispanlingvajn titolojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:09, 30 maj. 2026 (UTC) ==Artefaritaj planedoj== Mi faras diskuton ĉe [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]] pri tio, kiel distingi la titolojn de ekzistanta artikolo [[Artefarita planedo]] kaj nova artikolo kun [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9366370 jena enhavo]. Mi kopias ĉi tien mian ĵusan komenton: ::::La nomoj de niaj artikoloj estas konfuzaj, sed mi pensas ke la temoj estas koncepte malsamaj: [[Satelito]] estas pri io ajn, kio orbitas ĉirkaŭ io ajn; [[artefarita satelito]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ planedo'' aŭ ĉirkaŭ satelito de planedo; [[artefarita planedo]] estas pri artefaritaj aferoj, kiuj orbitas ''ĉirkaŭ la Suno'' aŭ teorie ĉirkaŭ aliaj steloj. ::::Ŝajnas al mi ke la ekzistanta artikolo povus nomiĝi [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]] kaj via povus nomiĝi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 5 maj. 2026 (UTC) Laŭ mi, "planedo" estas objekto tiel granda, ke ĝi iĝas proksimume sfera pro gravito, kaj kiu forigas aliajn objektojn el sia orbito. Se eĉ [[Plutono]] ne estas planedo, nomi Luna-1 planedo, eĉ "artefarita planedo", ŝajnas ridinde. Cetere, neniu nomas artefaritajn satelitojn "artefaritaj lunoj". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:00, 6 maj. 2026 (UTC) :{{re|Lingvano}} Mi komprenas tion kiel voĉon, ke la nova artikolo estu [[Artefarita planedo]] sen interkrampaĵo. Kion vi volas fari al la ekzistanta artikolo? Alinomi, forigi aŭ kunigi kun alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:36, 6 maj. 2026 (UTC) ::Eble oni provizore alinomu ĝin al [[Artefarita planedo (satelito)]], sed oni povus ankaŭ forviŝi ĝin. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:41, 6 maj. 2026 (UTC) :::Mi apenaŭ sukcesas orientiĝi, tiom konfuziga iĝis la movado de la tekstoj. Iusence ŝajnas domaĝe forĵeti la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Artefarita_planedo&oldid=9334784 novan version] de 19 mar. 2026 farita de uzanto Piotrus, sed aliflanke la nova traduko el la angla al Esperanto estis nur duonfarita kaj havas multajn fuŝajn ruĝajn ligilojn, ekz. [[The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy]], kvankam ekzistas teksto [[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]], kaj simple anglalingve nomi novajn ruĝajn ligilojn en [[Vikipedio en Esperanto]] kiel [[Atmospheric escape]] (por vorto "eskapon de atmosfero") aŭ [[Science fiction on television]] (por simpla vorto "sciencfikcion") ankaŭ ne ŝajnas aparte saĝe. Do probable tamen ne indas je ĉiu kosto savi la ektradukon de Piotrus, nur por esti afabla al li, kaj poste havi amason da plia laboro en tio fari veran fintradukon el la malneto. {{re|Arbarulo|Lingvano}} Eble vi du simple povas fari komisionon kaj ordigi la mison, ĉar pli da kuiristoj kiuj kirlas en la poto ne plifaciligas la ordigon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 20 maj. 2026 (UTC) ::::Eble Piotrus ankoraŭ volos fari tion mem. Mi petos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) :::::Inter ĉiuj aliaj problemoj, kiuj okazas en Vikipedio, mi forgesis atentigi Piotrus pri la progreso de ĉi tiu diskuto. Nun li reafiŝis sian tradukon kiel [[Artefarita planedo (megastrukturo)]]. Mi alinomis la antaŭan [[Artefarita planedo]] --> [[Artefarita planedo (kosmoveturilo)]], sed bezoniĝas administranto por alinomi [[Artefarita planedo (megastrukturo)]] --> [[Artefarita planedo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:53, 8 jul. 2026 (UTC) == [[Katorgo]] => [[Punlaboro en Rusio]] == La novvorto ''katorgo'' aspektas dubinda, ĉar mi ne trovis ĝin en vortaroj, nek trovas bezonon je aparta vorto por komuna fenomeno de punlaboro, konata ekde antikva epoko kaj ekzistinta ankaŭ en Britio, Francio kaj multaj aliaj landoj. En Rusio ĝi aperis en la epoko de Rusa carlando kaj daŭris en la Rusia imperio, la termino mem estis renaskita por mallonge eĉ en Stalin-tempo. Do mi proponas uzi simplan kaj klaran vortumon [[Punlaboro en Rusio]]. Espereble poste aperos [[Punlaboro en Francio]], [[Punlaboro en Britio]] ktp. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:21, 7 maj. 2026 (UTC) :<s>{{por}}</s> Vere. La novvorton "katorgo" ankaŭ mi ne trovis ĝin en vortaroj, gazetoj, literaturo - ankaŭ [https://tekstaro.com/?s=6a0b0ce727a57 tekstaro.com] malhavas ĝin. Do mi estas tre por ŝovo al titolo [[Punlaboro en Rusio]]. Kvankam vikidatumoj proponas tradukon "Ekziligo", kio estas grava atentigo pri nuanco: la ekziligo estis almenaŭ same grava puno kiom deviga laboro. Sed mi dubemas ĉu sencas la kondamnon je punlaboro kaj je ekziligo ŝtopi en la saman titolon...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:28, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ|tamen kontraŭ, post rekonsidero}} Tamen, mi nun ankoraŭ konsciis pri la historia libreto de 1912 nomata "[https://arkivo.esperanto-france.org/katalogo.htm Politika malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero «la Katorgon»]" de [[Zygmunt Marek]], Krakovo, kiu jes ja jam estis menciita en la teksto (la fina parto de la titolo "konsidero «la Katorgon»" en akuzativo nuntempe impresas nekutima, sed tiel ekzakte oni titoligis la libron en 1912, kaj la vorto «Katorgo» estas sendube tie menciita). Kaj recenzo pri la libro, same mencianta la vorton Katorgo, troveblas en [https://dn790003.ca.archive.org/0/items/BelgaEsperantisto_1912_n050_dec/BelgaEsperantisto_(1912)_n050_dec.pdf la Belga Esperantisto, dec. 1912, p. 31]. Per tiu trovo mia antaŭa argumento, ke "mi ne trovis ĝin en ... gazetoj, literaturo" ne plu validas - nun mi tamen trovis ĝin, kaj en literaturo kaj en la gazetaro. Tial mi retiras mian voĉdonon. Mi ĵus faris esperantan tekston pri la historia esperantista socialdemokrato [[Zygmunt Marek]] kaj pensas, ke se la homo plantis la novan vorton en 1912 en la esperantan literaturon kaj gazetaron, ke tiam jam ne plu eblas nomi ĝin "nova vorto" en 2026, 114 post la enkonduko. Cetere, mi atentigas ke la vortradiko estas antikva greka termino, ne estis inventaĵo nur de la cara Rusio kaj ne nur "makulus la memoron de historia Rusio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:11, 18 maj. 2026 (UTC) :::Ni verkas la enciklopedion, do ni prezentu la science pruvitajn faktojn kaj ne gravas ĉu ili makulas ies historion aŭ ne. La fakto estas ke punlaboro en Rusio estis la sama sistemo, kiun aplikis Britio, Francio kaj pluraj aliaj landoj, do uzado de malliberuloj por plej pezaj laboroj, kutime en foraj lokoj. Tio estis konsiderata samtempe ilo de punado kaj koloniado (Siberio, Aŭstralio, Franca Gujano ktp). En Rusio post la revolucio ĝi estis abolita (kvankam dum la Stalin-periodo aperis [[GULAG]]-sistemo, ekzistinta du jardekojn), en Francio ĝi funkciis eĉ post la Dua mondmilito ([[Papilio (libro)|jen ekzemplo]]). Se ni uzas vortumon [[Prizonkolonio]] (ne ''Penal colony'' aŭ ''Colonie pénale''), kial ni elpensu specialan vorton por la sama institucio en Rusio? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:37, 3 jun. 2026 (UTC) :Cetere, mi mem videble ne multe okupiĝis pri punlaboroj en interŝtata komparo. Kiuj estas la vikidatumaj eroj por [[Punlaboro en Francio]] kaj [[Punlaboro en Britio]]?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:34, 20 maj. 2026 (UTC) :{{komento}} "Katorgo" estas naiva paŭsa "esperantigo" de la rusa vorto (каторка [kátorga]), kiu signifas punlaborejo. Mi vidas nenian bezonon uzi en Esperanto tian balastaĵon. :Krome, mi havas la impreson, ke, elimininte la vorton "katorgo", estus prudente movi la enhavon de tiu ĉi artikolo en apartan sekcion "Punlaboro en Rusujo" en la artikolo "[[Punlaboro]]". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:34, 7 jul. 2026 (UTC) ::Tamen tio malekvilibrigus la artikolon - [[Katorgo]] estas tre detala kaj [[Punlaboro]] apenaŭ pli ol ĝermo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 7 jul. 2026 (UTC) :::Tio, ke la artikolo ne plu estos ĝermo, ŝajnas al mi bona paŝo, kiu krome montros kiamaniere eblos aldoni similajn partojn pri aliaj landoj (ekzemple, la jam menciitaj Aŭstralio, Britujo, Francujo k.a.). :::Ĉu ekzistas bonaj kialoj por eternigi ĝermecon de artikolo "[[Punlaboro]]" aŭ por divido de artikolo pri unu temo en apartajn artikolojn pri ĉiu lando? :::Se vi insistas, la artikolo "[[Punlaboro]]" povas enhavi sekcion aŭ simplan koncizan klarigon forsendantan al la artikolo "Punlaboro en Rusujo" (la alinomita nuna "[[Katorgo]]"). :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 09:45, 8 jul. 2026 (UTC) ::::En [[Punlaboro]] jam estas ligilo al [[katorgo]]. Kompreneble tiu ligilo konserviĝu. Mi volus aŭdi aliajn opiniojn pri kunigo, sed mem restas kontraŭa, ĉar ŝajnas al mi malpli malbona se la artikola "punlaboro" estas ĝermo ol se ĝi estas fakte artikolo pri rusa punlaboro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:31, 8 jul. 2026 (UTC) {{kom}} [[:d:Q17089987|Punlaboro en Usono]] estas sufiĉe grava temo en usona politiko, kaj punlaboro en Ĉinujo estas ofta riproĉo de usonanoj (hipokrita sed verŝajne prava, ŝajne ankoraŭ sen vikidatumero) al la registaro de tiu lando. Ambaŭ estus bonaj kandidatoj por artikoloj. Alilingvaj artikoloj rilataj al punlaboro troviĝas en la kategorioj ligitaj kun ĉi tiuj eroj: [[:d:Q8719629]], [[:d:Q8864536]] (esperante [[:Kategorio:Trudlaboro]]). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) == [[Anglikana Komunio]] > Anglikana Komunumo == Ni ĉiuj scias ke [[komunio]] estas "[[sakramento]], kiu estas [[rito|rita]] [[ofero]] de [[pano]] kaj [[vino]]" en iuj kristanismaj diservoj, kaj la verbo komunii laŭ [https://vortaro.net/#komunio_kd PIV] estas "doni al iu por manĝi, eventuale trinki, la panon kaj vinon" en tia renkontiĝo. Do, la titolo "Anglikana Komunio" por '''tiu teksto estas misa'''. Kaj efektive, en [[vikidatumoj]] la temo en Esperanto nomiĝas Anglikana '''Komunumo''' = internacia grupo de anglikanaj eklezioj. La vorto [[komunumo]] ĉi-tie estas la ĝusta. Mi proponas alinomiĝon. Eĉ se tute ne necesas esti anglikana, aŭ esti kristana por juĝi en tiu demando, ankaŭ ne necesas havi la pezan vortaron PIV hejme, sed sufiĉas havi aliron al komputilo por povi rigardi en ''vortaro.net'', kaj tute klaras ke "komunio" estas ago kiun praktikas plej diversaj kristanoj, kaj '''ne estas nomo''' por organizaĵo aŭ federacio de diversaj organizaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 20 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Evidente. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:36, 20 maj. 2026 (UTC) <s>:{{kontraŭ}}</s> Laŭ mia kompreno la Anglikana Komunio ne estas organizaĵo aŭ federacio de organizaĵoj, sed aro da eklezioj difinitaj de tio, ke ili sufiĉe bone interkonsentas pri doktrinoj por reciproke agnoski la validecon de sia komunia rito. Tial oni nomas ĝin angle ''Communion'', kio estas la angla vorto por komunio, aŭ pli ĝenerale komuniko aŭ samsenteco, sed neniam por komunumo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:57, 20 maj. 2026 (UTC) ::El tiu respondo kaj el la artikolo mi ne vidas, kiel tio diferencas disde «[[Anglikanismo]]». La franca Vikipedio same opinias, kaj pludrektas [[:fr:Communion_anglicane]] → [[:fr:Anglicanisme]], kio ŝajnas tre logika.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:16, 22 maj. 2026 (UTC) :::Fakte la artikolo «[[Anglikana Komunio]]» nesufiĉe klare diras, ke temas pri ''[[:en:Full communion|Communio in sacris]]'', kaj misgvide uzas la vorton «komunumeco». Se oni ial vols lasi tiun artikolon, ĝin necesas iom reverki. Cetere, kial majusklo en «Komunio»? Ĉiel ajn, antaŭ ol verki pri speciale «Anglikana komunio», necesas havi pli ĝeneralan artikolon pri «Eŭĥaristia komunikado» (la ortodoksa ekvivalento por ''Communio in sacris'').--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:03, 22 maj. 2026 (UTC) ::::Laŭ la anglalingvaj artikoloj, anglikanismo estas la tradicio deveninta de la [[Eklezio de Anglio]] (Eklezio de Anglujo). Pluraj eklezioj apartiĝis de la Anglikana Komunio, interalie pro disputoj pri la rajtoj de virinoj kaj GLAT-uloj, sed restas anglikanaj. Ĉio ĉi bedaŭrinde ne estas klarigita en niaj artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:53, 22 maj. 2026 (UTC) :::::Se Arbarulo en sia unua noto aludas ke komunio pli ĝenerale estus komuniko aŭ samsenteco, li malpravas. [https://vortaro.net/#komunio_kd Komunio] en Esperanto klare estas la rita manĝado de iom da [[pano]] kaj [[vino]] en kristanaj kunvenoj. Se lasi la artikolon je tiu nomo, necesus klarigi kial kaj kiel la anglikana rita manĝado de pano kaj vino diferencas de la restaj kristanaj grupiĝoj. Kompreneble pri majusklo de la dua vorto estas tute neniu klarigo. Do se lasi la artikolon je la nuna nomo, necesas tute teologie koncentriĝi pri la rito kaj neniel pri "la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo kaj estas en komunumeco inter si". Tio bezonas pli ol nur iom da reverkado. Tial laŭ mi la ŝanĝo for de vorto "komunio" en la titolo estas pli praktika solvo de la dilemo, ĉar tiu ĉi teksto klare ne temas pri priskribo de rito, sed pri grupigo de kristanaj organizaĵoj. Eblas bone proponi alian novan vortumon por la titolo, sed tiu ĉi teksto maltaŭgas sub la nuna titolo "[[Anglikana Komunio]]". Mi suferas per iom da kapdoloro, kiam mi legas iujn de la tekstoj, kiujn la antaŭa tre maljuna kaj intertempe longe mortinta uzanto Ludovica verkis, ofte en nebulaj vortumoj, ĉiam sen referencoj, kaj certe ne estas la ĝusta por reverkado de la ekzistanta teksto. Tial mi ankaŭ subtenus entute forigi la tekston kaj anstataŭigi ĝin per alidirektigo al la esperantlingva teksto [[anglikanismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 23 maj. 2026 (UTC) PS: La sama miso, mi ĵus konstatis, validas ankaŭ por la teksto <big>'''[[Komunio de Porvoo]]'''</big>, kie same ne temas pri la maniero kiel manĝi panon, sed pri ''«unio inter la anglikana kaj evangelia luterana eklezioj farita en 1992»'' - do same pri iu organiza grupigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:29, 23 maj. 2026 (UTC) :Kiom mi komprenas, temas ne pri organizaĵo aŭ komunumo, sed pri reciproka '''agnosko''' aŭ '''akcepto''' de eŭĥaristio inter iuj konfesioj. T.e. ekz‑e ke anglikano povas komunii en luterana diservo (kaj inverse); en ortodoksismo tio ankaŭ signifas, ke pastroj de la koncernaj konfesioj rajtas '''kuncelebri''' unu saman eŭĥaristian diservon. Tamen la terminoj de la tipo «komunio de NN» impresas min kiel tre fuŝaj. Ili pensigas pri ia speco de liturgio (kiel la «liturgio de Johano la Orbuŝa» aŭ«[[Trenta meso]]»), dum fakte temas pri interagnosko. Tiajn interagnoskojn oni prefere menciu ĉe la artikoloj pri la konfesioj (kun kiuj aliaj konfesioj la koncerna konfesio estas en la eŭĥaristiaj rilatoj) prefere ol en apartaj artikoloj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 16:23, 23 maj. 2026 (UTC) ::ThomasPusch miskomprenas min. Mi neniam diris ke "komunio" signifas komunikon aŭ samsentecon. Tio estas signifoj de ''communion'', kiujn mi menciis nur por pruvi, ke ''communion'' ne signifas "komunumo". ::La argumento estas: la normala etnolingva nomo de la afero signifas "komunio", do ni fidele traduku tion kaj ne provu renomi ne-Esperantajn aferojn laŭ tio, kio ŝajnas al ni pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 23 maj. 2026 (UTC) :::Angle [[:en:Christian communion]] '''ne estas''' la Esperanta [[komunio]], ili estas [[ŝajnamikoj]], kaj traduki tion per «komunio» estas mistraduki kaj konfuzi. Pli ĝusta termino angla estas [[:en:koinonia]] ← {{lang-el|κοινωνία}}, la reponda Esperanta artikolo estas [[Komuneco (kristanismo)]]. La teologoj kutime citas ĉi-rilate ''Agojn'' 2:42, kie la Londona Biblio havas «kunuleco»n (Kaj ili persistis en la instruo de la apostoloj kaj en la '''kunuleco''', en la dispecigo de pano kaj en preĝoj). Resume, la meĥanika paŭsaĵo per «Anglikana <s>komunio</s>» estas kontraŭesperanta eraro.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:11, 25 maj. 2026 (UTC) ::La malsameco inter "Anglikana Komunio" kaj "anglikanismo" estas menciita en la artikolo [[Anglikana Komunio]]: "La Anglikana Komunio estas la amplekso de la kristanaj eklezioj kiuj havas strukturon, organizon kaj praktikon devenantan de la anglikanismo '''kaj estas en <s>komunumeco</s> komunio inter si'''". Do ĉiuj membroj de la Anglikana Komunio estas anglikanoj, sed ne ĉiuj anglikanoj estas membroj de la Anglikana Komunio. Kaj la enhavo de la artikolo spegulas la distingon: [[Anglikana Komunio]] temas pri tio, kiuj anglikanaj eklezioj inkludiĝas en la komunio kaj kiuj ne; [[Anglikanismo]] temas pri la doktrinaj kaj kulturaj aferoj, kiuj distingas la anglikanojn de aliaj kristanaj tradicioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:45, 23 maj. 2026 (UTC) :::Laŭ [[:en:Anglican Communion]], "The Anglican Communion (AC) is a Christian communion consisting of the autocephalous national and regional churches '''historically''' in '''full communion''' with the Archbishop of Canterbury." En la ortodoksa terminaro, temas pri la ''eklezioj-filinoj'' de la Brituja eklezio (histiorio) kaj ''eŭĥaristia kuneco'' (=[[Komuneco (kristanismo)|Komuneco]]). Ambaŭ trajtojn eblas esprimi la sufikso -ism; kp la difinon de ''katolikismo'' en NPIV: :::«2 (ss) La kristana religio, bazita sur la dogmaro k ritaro difinitaj de ĉiuj ĝisnunaj koncilioj, k agnoskanta la aŭtoritaton k neerarivecon de la papo.» :::Tie enestas kaj doktrino-kulturo (dogmaro kaj ritaro), kaj la administra aŭtoritato de la papo. Simile ''anglikanismo'' povas kombini (kaj en la reala lingvuzo reale kombinas) doktrina-kulturan kaj la historian aspektojn. Internacie '''anglikanismo''' estas la plej klara kaj taŭga esprimo; «Anglikana Komunio» estas misgvida kaj lingve erara mistraduko.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:02, 25 maj. 2026 (UTC) ::::Mi hezitemas tial, ke se ''communion'' ne signifas "komunio" ĉi tie, estas tiel stranga hazardaĵo ke tiom gravas ĝuste la reciproka agnosko de komunio inter la eklezioj. Tamen mi provizore fidas ke Sergio scias pli pri eklezia terminologio ol mi. Kalkulu min {{sindetena}} pri la titolo. ::::Pri la dueco de la artikoloj, ŝajnas evidente ke estas du konceptoj, do kunigo nur estus en ordo se montriĝus, ke niaj artikoloj kaj la ligitaj anglalingvaj artikoloj misprezentas siajn fontojn. La distingo inter la konceptoj sendependas de la artikolaj titoloj, do ankaŭ sendependas de la signifo de "-ismo", "komunio" aŭ aliaj elementoj de Esperanto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:54, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Stelhalmao]] => [[Stelhalmo]] == Temas pri speco de [[halmo]] ludata sur stelforma tabulo, do kial ne [[stelhalmo]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:28, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Laŭ [[Halmo]], "halmo" kaj "halmao" estas variantoj por la sama koncepto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:56, 30 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Jes, certe, sed estus preferinde havi nur unu formon de la vorto. Ŝajnas al mi, ke oni inkluzivas la finan vokalon, esperantigante vorton, nur kiam necesas distingi ĝin de alia radiko. Mi ne vidas motivon por esperantigi ''halma'' alie ol per '''halmo'''. Ĉiuokaze, estus bone, se la artikoloj pri '''halm(a)o''' kaj '''stelhalm(a)o''' uzus la saman formon en siaj titoloj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) == [[Literatura salono]] => [[Salono (kunvenejo)]] / [[Salono (rondeto)]] == La aktuala nomo akcentas sole literaturajn kunvenojn, sed fakte tio estis ankaŭ lokoj, kie oni priparolis politikajn, sociajn, filozofiajn, religiajn aferojn. Do ni adaptu la titolon al pli larĝa origina senco de la fenomeno, kiel tion faris la aliaj vikioj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:40, 3 jun. 2026 (UTC) :Bona ideo! "Salono (kunvenejo)" ŝajnas al mi tute taŭga anstataŭo. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:49, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) :{{por}} '''Salono (kunvenejo)'''. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:46, 6 jul. 2026 (UTC) == [[Ŝajna heredanto]] -> [[Heredonto]]== La vorto "ŝajna" havas alian sencon, ne trafan ĉi tie: "ŝajna. Erariga pro sia ekstera aspekto, kiu ne estas konforma al la interna kerna esenco; prezentanta nur eksteran supraĵan similecon kun io alia". Tiu ĉi heredanto ja klare ne estas "erariga", sed estas "verŝajna, probabla, antaŭvidebla" k.s. La paĝo estas alinomenda al io pli taŭga. Pli bona nomo povus esti, ekz-e "Verŝajna heredanto" aŭ "Probabla heredanto" aŭ simile. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:11, 6 jun. 2026 (UTC) :Verdire, la nuna titolo estas misgvida, eĉ erara. :Miaopinie, la ĝusta termino estas "heredonto". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:45, 6 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:27, 7 jun. 2026 (UTC) :{{por}} '''Heredonto'''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:09, 7 jun. 2026 (UTC) ::Mi baze konsentas pri la propono '''Heredonto''', sed ŝatus iom pli precizigi: Tial {{por}} '''Tronheredonto'''. Heredi oni ankaŭ povas monon, aŭ librojn, aŭ supkuleron, sed ĉi tie temas pli specife pri '''trono''' en hereda monarĥio.- [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:05, 9 jun. 2026 (UTC) :::La nuna teksto diras, interalie: "la termino estas ĝenerala por iu ajn titolo de nobeleco". Evidente do, ne temas nur pri tronheredado. :::Memkompreneble, oni povas mallarĝigi la temon de la artikolo. Aliflanke, oni povas, male, plilarĝigi ĝin, ĉar kial heredado de trono, nobela titolo, bieno, privata kapitalo ktp estu traktataj malsame (havi apartan terminon kaj artikolon) en Esperanta Vikipedio? Eblas difini la terminon "heredonto" ĝenerale, sed dediĉi grandan parton de la artikolo al la obskuraj lokaj reguloj kaj tradicioj de tronheredado (kaj eventuale titolheredado), laŭbezone. :::Tio permesos havi prudentan nivelon de lingva reguleco kaj sistemeco kaj, tamen, reteni ligitecon al tiuj lingvaj vikioj, kiuj traktas esence paŭsaĵojn de la anglalingva idiomaĵo ''heir apparent''. :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:26, 9 jun. 2026 (UTC) ::::Grava diferenco estas, ke heredadon de bieno aŭ mono normale decidas la testamento, sed reĝo aŭ duko normale (almenaŭ laŭ mia limigita scio pri Eŭropo) ne povas mem decidi, kiu heredos la titolon. Eble do '''titolheredonto'''? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:55, 11 jun. 2026 (UTC) :::::Eĉ en la feŭdisma Okcidenta Eŭropo ekzistis majorato, kiu malebligis libere testamenti bienojn. Kaj en diversaj landoj de la mondo la reganto povis (kaj probable plu povas) libere elekti sian heredonton – ekz‑e tiel estis en Romio kaj Bizancio kaj Rusio (ĝis [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]]). Pli oportunas havi la universalan terminon.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:55, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}} '''Titolheredonto'''. Ĉar l'artikolo temas pri iu ajn titolo.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:50, 1 jul. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Poligenistoj]] -> [[:Kategorio:Polenigistoj]] --> [[:Kategorio:Polenantoj]] == Estis konfuzo inter du ŝajnaj terminoj. Temas pri [[polenado]] per [[polenigisto]] pri kiu estu ligita al la bona "kategorio:Polenigistoj" kiu domaĝe aperas ruĝe, kiel kategorio de tiu artikolo. ''Poligenistoj'' rilatas al [[poligenismo]], kiu rilatas al tuta alia afero. Atentu, ke ŝanĝi la nomon de tiu kategorio necesas ŝanĝi la kategorion en ĉiuj artikoloj rilatantaj al la malbona kategrio.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:55, 1 jul. 2026 (UTC) {{Komento}} Sen kontraǔdiro, ĉu povbas mi alinomi tiun kategorion ?-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:10, 7 jul. 2026 (UTC) :Ŝajnas al mi ke la intencata titolo dekomence estis "Kategorio:Polenigistoj", ĉar ĝi estas en [[:Kategorio:Polenado]] kaj ankaŭ enhavas neniun poligeniston. Temas nur pri tajperaro. Do mi pensas ke vi devas senti vin libera korekti kaj ne nepre devis eĉ averti aŭ peti konsilon. Mi nur rekomendas (tamen ne volante trudi) pluan korekton al [[:Kategorio:Polenantoj]], laŭ la PIV-a vorto "poleni" kaj sento, ke estas strange esprimi neelektitan biologian funkcion per "-isto". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 10 jul. 2026 (UTC) :Mi pli-malpli konsentas. Mi ne povas aprobi ŝanĝon al [[:Kategorio:Polenigistoj]], ĉar ankaŭ tio estus erara, sed mi opinias, ke vi povus korekti la evidentan tajperaron sen ies aprobo. Estu [[:Kategorio:Polenantoj]]: ''ist'' estas malbona, kaj ankaŭ ''ig'' estas malbona. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:50, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] pro la ĉi-supraj klarigoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:13, 12 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:52, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}}[[:Kategorio:Polenantoj]] [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:00, 13 jul. 2026 (UTC) ::{{Farite}}.- Sed [[:Kategorio:Poligenistoj]] donas longan liston da [[Kolibro]]j. Normale?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:47, 15 jul. 2026 (UTC) :::Por ke artikolo aperu en la ĝusta kategorio, necesas korekti la kategorion en la artikolo mem. Ĝi ne aŭtomate transiras kiam oni alinomas la kategorion. :::Fakte ŝajnas al mi pli simple, se oni metus [[:Kategorio:Kolibroj]] en [[:Kategorio:Polenantoj]] anstataŭ ĉiu unuopa specio. Ankaŭ ŝajnas al mi erare, ke ni havas du kategoriojn [[:Kategorio:Kolibroj]] kaj [[:Kategorio:Trokiledoj]], ĉar "kolibro" kaj "trokiledo" estas sinonimoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 15 jul. 2026 (UTC) ::::Fakte [[:Kategorio:Kolibroj]] estas jam subkategorio de [[:Kategorio:Trokiledoj]], do laŭ mi sufiĉas nuligi la fuŝan karegorion [[:Kategorio:Poligenistoj]].-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 12:08, 16 jul. 2026 (UTC), == [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]] (= [[Gestlingvo]]) == Verkante artikolon pri komputada «signaro» mi puŝiĝis kontraŭ la jam ekzistanta «[[Signaro]]» alispeca. Intervikie ĝi estas ligita al unu sola lingvo (la hungara [[:hu:Jelbeszéd (kommunikációs eszköz)]]), kaj ŝajnas al mi, ke ĝi temas pri [[Signolingvo]] = [[Gestlingvo]], kiu havas pli da ilustraĵoj kaj intervikiaj ligiloj. Mi ne kompetentas pri la afero, sed mi vidas unuj samajn nomojn menciitajn en ambaŭ artikoloj. Mi proponas konsideri la eblon kunigi la du artikolojn; se konvenas, sub la titoloj de la dua, kiuj titoloj estas pli klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:26, 3 jul. 2026 (UTC) :Mi preferus la vorton ''[[gestolingvo]]''. Ĉiuj lingvoj uzas signojn, sed parolaj lingvoj uzas sonojn, dum gestolingvoj uzas gestojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:45, 3 jul. 2026 (UTC) ::Estas du senrilataj proponoj ĉi tie: kunigi [[Signaro]] kaj [[Signolingvo]], kaj alinomi [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]]. ::La kunigopropono vere devus esti ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Ĉiuokaze kunigo ne estas en ordo, ĉar la plej unua frazo de [[Signaro]] klare diras ke ĝi "estas '''nelingva''' komunika kodo" kaj la cetera artikolo konsekvence laŭas tion. ::[[Signaro]] estas tre ĝenerala vorto sen evidente ĉefa senco, do mi pensas ke estus bone havi apartigilon sub tiu titolo kaj uzi interkrampan klarigon en la titoloj de veraj artikoloj. ::Alinomado [[Signolingvo]] --> [[Gestlingvo]] estas bona ideo. Mi supozas ke la modo diri "signolingvo" venas konscie de supozo, ke "gesto" havas iun insultan nuancon kaj ke "signo" estas pli ĝentila sinonimo, kaj subkonscie de deziro fari nomon (supraĵe) similan al la nomo uzata en la angla, hispana, franca kaj aliaj nuntempe prestiĝaj lingvoj. Kiel bonege resumis Lingvano, tio estas mallogika laŭ la signifoj de "gesto" kaj "signo" en Esperanto. ::Resume, {{kontraŭ}} kunigo kaj {{por}} [[Gestlingvo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 6 jul. 2026 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Bone. Tiam por liberigi la nudan «Signaro»n por apartigilo necesas precizigi la titolon de la nuna «[[Signaro]]». La hungara precizigo (=&nbsp;komunikilo) precizigas nenion, ĉar ĉia ajn signo estas komunika rimedo. Kiom mi komprenas, tiu artikolo temas pri signoj esprimantaj mesaĝon ''malrekte'' — per aludo, sekreta kodo, per deca ŝarado. Mi do proponas precizigi «Signaro (implica)». Ĉu?--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:34, 8 jul. 2026 (UTC) ::::La artikolo traktas ĉiujn nelingvajn komuniksistemojn. Mi pensas ke "malrekta" aŭ "implica" ne bone komprenigas la signifon "nelingva". Ĉu "Signaro (komunikteorio)" estas akceptebla? Aŭ eble "Nelingva signaro" estus pli logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:22, 8 jul. 2026 (UTC) :::::{{re|Arbarulo}}Nu jes, kvankam mi iom preferus «Eksterlingva signaro».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:30, 9 jul. 2026 (UTC) ::::::Kaj mi ankoraŭ "iom preferus" miajn proponojn, ĉar la distingo estas inter signaroj, kiuj konsistigas lingvon kaj signoj, kiuj ne konsistigas lingvon, ne inter signaroj, kiuj estas "en" lingvo kaj signaroj, kiuj estas ekster ĝi. Tamen mi taksas ankaŭ "eksterlingva signaro" akceptebla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 10 jul. 2026 (UTC) :{{por}} [[Gestlingvo]]. (Verdire, mi dirus "gestOlingvo")--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Ŝajnas ke neniu obĵetas, ke la nuda "Signaro" iĝu apartigilo, kaj ke la titolo de la nuna [[Signaro]] ricevu precizigilon. Tamen decidaj voĉoj mankas. Sed estas ja tre ĝena, ke la vorton tre gravan por komputiko senrezerve okupas signifo konata nur al 1 alilingva Vikipedio. Do, se dum la semajno de 19 jul ĝis 25 jul neniu protestos, mi alinomos la nunan «[[Signaro]]»n al «Nelingva signaro» (kiel proponis Arbarulo), kaj la titolon «Signaro» faros apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:05, 19 jul. 2026 (UTC) :::{{Farite}} pri Signaro→‹[[Nelingva signaro]]› kaj [[Signaro]] = apartigilo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:12, 28 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikulturado en Marko]] -> [[Vinkultivado en Markio]] -> [[Vitkultivado en Markio]] == Ne estas mi kiu proponis tiun alinomadon, sed DidCORN; fakte mi proponas la forigon de la artikolo, kiel parto de lavango metata de anonimuloj kun kiu ne eblas diskuti la grandan kvanton de fuŝaĵoj kiun lia kontribuo alportas. Ĉiuokaze la proponinto argumentis, ke Vitikulturo estas barbarismo kaj Markio (Italio) estas la regiono, dum Marko estas tute alia afero. Pri la dua parto mi ttue konsentas, sed ne pri la unua ĉar Vitkulturo ja estas ĝusta vorto (sen i), do la rezulto povus esti ĉu Vitkultivado en Marko aŭ Vinproduktado en Marko, se vere la decido estas konservi tiajn fuŝaĵojn. Estis jam dekoj da ili. :{{kontraŭ}} la proponita kaj {{por}} unu el la du alternativoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:53, 6 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}Same pri [[Vitikolturado en Umbrio]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:33, 6 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Mi konsentas pri [[Vitkultivado en Markio]], sed mi proponis la terminon [[Vinkultivado]] kiu ekzistas kaj en Vikipedo mem kaj en ĉiuj esperantaj votaroj, dum *Vitkultivado" estas tutkomprenebla sed tamen neologismo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{komento}}.-Stranĝe la rilatanta ŝablono [[Ŝablono:Vitikulturo en Italio]] kaj ĉiuj artikoloj kiuj jam ekzistis ene malaperis. Kion faru ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 07:52, 20 jul. 2026 (UTC) ::{{re|DidCORN}} Rigardu en la paralela forumo [[VP:FA]]. Tie okazis diskuto de pluraj esperantistaj vikipedianoj pri ebla forigo de ĉiuj 12 tekstoj kaj ankaŭ la principe senkulpa ŝablono, kiu nur ne plu havas vivcelon, se ĉiuj tekstoj en ĝi estas for. Vi principe povus ankaŭ mem vidi tion, se vi klakas sur la nun ruĝan unuan ligilon [[Vitikulturado en Marko]], vi devus vidi keston kun palruĝa fono en kiu estas inter alie la indiko "Averto: Vi rekreas paĝon, kiu estis antaŭe forigita. [Je la momento] 12:49, 13 jul. 2026 [la vikipedia administranto] Kani forigis [la] paĝon Vitikulturado en Marko [- kialo:] Rezulto de [[VP:FA]]". Elprovu! Tiam vi ekde nun povos mem ekscii kio okazis... Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:35, 24 jul. 2026 (UTC) :::Sed kiel restari la antaŭan situacion ?.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:40, 27 jul. 2026 (UTC) == [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)]] -> [[Sigismundo (Sankta Romia Imperio)]] == La formo ''[[Sigismundo]]'' ŝajnas preferinda. Mi ĵus trakontrolis la 66 aliajn lingvojn: 45 havas la vokalon U, 5 havas O (belorusa, franca, hungara, itala, kataluna), unu havas A (litova), kaj la aliaj havas skribon nek latinan, nek cirilan, nek grekan, do mi ne estas certa! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:01, 7 jul. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Normale esperantigo de historia germana nomo sekvus la latinan formon aŭ la originalan germanan. Ambaŭ havas ''u''. Aliflanke, PIV registras nur "Sigismondo". En la tekstaro ŝajnas ke ambaŭ variantoj uziĝas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:06, 7 jul. 2026 (UTC) :{{Por}} Sigismundo… La PIV-a francaĵo ''–mondo'' estas klare malpli internacia. El la 54 alinaciaj aritikoloj Vikipediaj, kies titolojn mi povas legi (latinliteraj kaj Cirilaj) nur 4 havas la o-formon. Krome, la artikolo pri la antaŭnomo en nia Vikipedio estas [[Sigismundo]]. Kaj cetere en tiaj nomoj la ĝermana ''–mund'' signifas ne ‹mondo›, sed ‹protekto›. Kp «[[Edmundo]]»n: «PIV1970 havis la Esperantan formon ''Edmondo'', imitante la francan, sed en PIV2002 ĝi estis korektita al la pli internacia kaj etimologie ĝusta formo ''Edmundo''»--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:04, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Fakte la testa versio de PIV havas la vorton ''Sigismundo'' en ekzemplo sub ''regento'': "Frato Georgo [...], la regento de la infana reĝo Johano Sigismundo". Mi supozas, ke PIV iam korektos la kapvorton, same kiel ĝi korektis la kapvorton ''Edmundo''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:02, 8 jul. 2026 (UTC) :{{komento}} Persone mi preferus "Sigismundo". Sed PIV estas grava aŭtoritato, kaj ni ne deviu de PIV sen grava kialo. La ĝisnunaj artikoloj pri diversaj [[Sigismondo]]j nomiĝas tiel ĝuste pro la aŭtoritato de PIV. Vikipedio sekvu la fakte ekzistantan lingvon (kie PIV ludas gravan rolon), kaj ne inventu alternativajn formojn, eĉ se tiuj ŝajnas "pli logikaj" aŭ "pli ĝustaj". - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:11, 8 jul. 2026 (UTC) ::Neniu en ĉi tiu diskuto inventas alternativajn formojn. La formo ''Sigismundo'' estas de longe uzata. Kiel menciite, eĉ PIV citas frazon, en kiu la vorto ''Sigismundo'' aperas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 8 jul. 2026 (UTC) :::{{por}} Se iu dum respektive tuj post la alinomigo post la unua mencio "Sigismundo" en la artikola unua frazo enmetas piednoton kiu klarigas la situacion, aparte avertas ke en PIV 2020 ankoraú estas la formo "Sigismondo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:44, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:56, 7 aŭg. 2026 (UTC) ::Ne forgesu ankaŭ la aliajn Sigismondojn (vidu ekz-e en paĝo [[Sigismundo]]) kaj tie plu, interalie [[Universitato Reĝo Sigismondo]]. Ĉiam rekontrolu ke vi ne akcidente ruĝigis bluajn ligilojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:54, 7 aŭg. 2026 (UTC) == Lingvoŝablono pri la jida == Pardonu, se tio estas malbona loko por tiu demando. Ĉu iu povus ŝanĝi la ŝablonon <nowiki>{{lang-yi}}</nowiki> tiel ke ĝi montros "jide" anstataŭ "judgermane"? Ĝi estas multe uzata en artikoloj pri jidlingvaj verkoj, aŭtoroj, organizaĵoj. Preskaŭ ĉie tie estas uzata la vorto "jid-", preskaŭ neniam "judgerman-". Estus bone harmoniigi la lingvouzon. Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:58, 30 jul. 2026 (UTC) :Mi provis ŝanĝi tion mem, sed mi tute ne sukcesas trovi kie tio estas difinita. {{U|Tlustulimu}}, ĉu vi povas helpi? Verŝajne vi estas la sola kiu kapablas. Antaŭdankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:17, 9 aŭg. 2026 (UTC) ==Kernoj kaj nukleoj== Ĉe [[Ĉelkerno]] [[Uzanto:DidCORN]] afiŝis alinomigan ŝablonon kun propono por [[Ĉelnukleo]] kaj kialo "Prefereblas NPIV pri anatomio kaj fiziologio." Ankaŭ ĉe [[Nukleo]] li metis frazon "Nukleo aŭ kerno ne estas ĉiam sinonimoj", sen pliaj klarigoj. Tamen en NPIV la sesa difino de "kerno" estas "nukleo", kaj la du plej gravaj difinoj de "nukleo" komenciĝas per "kerno de . . .". Do ŝajnas ke "nukleo" estas ne vere bezonata sinonimo de iuj sencoj de "kerno". Do mi pensas ke la artikoltitoloj estas lasendaj kiel ili estas, sed ni devas certigi ke ambaŭ terminoj menciiĝas en ĉiuj artikoloj, por kiuj ambaŭ taŭgas. Ankaŭ la aserto "ne estas ĉiam sinonimoj" estas aŭ forigenda aŭ pliklarigenda, ĉar kvankam teknike ĝi veras, en sia nuna stato ĝi pli misgvidas ol helpas - ne utilas scii ke du vortoj ne estas sinonimoj se oni ne scias, kiel ili malsamas; kaj ili ja plejparte estas sinonimoj, kaj "nukleo" ŝajne ĉiam estas anstataŭigebla per "kerno", kvankam ne inverse. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:57, 30 jul. 2026 (UTC) :Por klarigi la aferon mi ĵus nigrigis la taŭgan terminon pri ĉiu kazo. Amike.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:56, 3 aŭg. 2026 (UTC)-- == [[Adversus Haereses]] → Kontraŭ herezoj == Strangas ke greklingva libro en Esperanta Vikipedio estas menciata per Latina titolo. Kvankam tia tradicio ekzistas en multaj Okcidentaj landoj, tamen Esperanto havas pli vastajn horizontojn. Kaj pluraj Vikipedioj, eĉ en la lingvoj de landoj tradicie romkatolikaj, uzas tradukitan titolon: : [[:en:Against Heresies]] : [[:es:Contra las herejías]] : [[:fi:Harhaoppeja vastaan (Irenaeus)]] : [[:fr:Contre les hérésies]] : [[:id:Melawan Ajaran Sesat]] : [[:pt:Contra Heresias]] : [[:ru:Против ересей]] : [[:sh:Protiv jeresi]] : [[:sv:Mot heresierna]] : [[:uk:Проти єресей]] Tikla punkto estas la artikolo. Ŝajne la libro ne pretendas trakti ''ĉiujn'' herezojn, kaj la angla traduko estas senartikola. Do laŭ la rekomendo «en dubaj okazoj artikolon prefere ne uzu», mi proponas imiti la anglan tradukon senartikolan.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 11:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun tiu prezento de la situacio. Aldone, ni jam havas kutimon traduki titolojn de skribaj verkoj, se tio nekomplike eblas. :Por tuta travideblo estas bone mencii, ke ''Kontraŭ herezoj'' estas traduko de la latina titolo, ne la greka, sed tio ŝajnas esti norma inter ĉiuj lingvoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 8 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi volonte akceptas vian proponitan alinomadon. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:46, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}}.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:06, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:40, 12 aŭg. 2026 (UTC) == [[Malpruvebleco]] → [[Refutebleco]] == Ĉar "malpruvebleco" (la ebleco malpruvi, ebleco refuti) estas facile mis-analizata (malo de pruvebleco). - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:53, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:52, 8 aŭg. 2026 (UTC) :{{komento}} Mi konsentas, ke «refuteblo» (kial aldoni la redundan ‑ec?) estas malpli ambigua ol «malpruveblo»; tamen mi iom dubas pri la verboj. «Pruvi», «malpruvi», «refuti» precipe temas pri (mal)pruvo ''logika'', per ''argumentado''; dum la koncerna artikolo temas, kiom mi komprenas, pri empiria ''kontraŭekzemplo''. Tiurilate pli taŭgus la verboj ''konfirmi / malkonfirmi''. Bedfaŭrinde ''malkonfirmeblo'' estas same ambigua, kiel ''malpruveblo''. Tamen estas malofta simpla verbo '''dementi''', kiun ReVo kaj NPIV difinas per la egaligo «dementi = malkonfirmi»; kaj la ReVaj ekzemploj parolas ĝuste pri empiria malkonfirmo: <blockquote> * nur reviviĝintaj dinosaŭroj eble povos veni iutage dementi [3]; * la rasa teorio estis konvinke dementita danke al la malkovro de la civilizo de la indusa valo… </blockquote> {{ReVo|dement|dementi}} {{ReVo|refut|refuti}} «Malkonfirmi» certe estus la plej trafa vorto; sed ĝia egaleco al «dementi» estas malpli evidenta. Kaj la francoj ial preferis la terminon «Réfutabilité»…--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:41, 9 aŭg. 2026 (UTC) :Cetere, ni povus malambiguigi per malkompono de la termino: «'''la eblo malkonfirmi'''»: :: por ke teorio rajtu pretendi je ''scienceco'' necesas ke ekzistu eblo ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:56, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::: Aŭ eble «'''eventualo malkonfirmi'''» --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:06, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::::Aŭ ni povus malambiguigi per divida streketo: '''malkonfirm-ebleco'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:51, 9 aŭg. 2026 (UTC) :::Al mi ŝajnas, ke pli natura kaj klara estus proksimume jena vortumo: "Teorio estas ''scienca'', se principe eblas ĝin ''malkonfirmi'' per empiria fakto nekongrua kun ĝi." Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:27, 9 aŭg. 2026 (UTC) == [[Kano]] → [[Arundo (planto)]] == La artikolo temas nur pri la genro ''Arundo'', sed laŭ PIV kaj ReVo la signifo de la vorto estas multe pli larĝsenca. PIV eĉ specife mencias, ke kanoj inkluzivas [[fragmito]]jn, [[arundo]]jn, [[bambuo]]jn, [[kanao (planto)|kanao]]jn, [[sukerkano|sakaro]]jn. Laŭ mi, ĉe la titolo [[Kano]] troviĝu apartigilo, kiu klarigas pri la fundamenta/PIV-a/ReVo-a signifo kaj direktas al diversaj koncernaj artikoloj (i.a. ''[[Phragmites australis]]'', kiu komunlingve nomiĝas "kano" aŭ "ordinara kano" en multaj lingvoj). [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:29, 11 aŭg. 2026 (UTC) :Ĝenerale {{por}}, sed mi preferus [[Arundo]] sen interkrampaĵo, ĉar ĝi ŝajnas al mi pli baza temo por tutmonda legantaro ol [[Arundo (urbo)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:30, 11 aŭg. 2026 (UTC) :La artikolo certe havu la titolon '''Arundo''', sed ankaŭ mi ne estas certa pri la parentezo. Eble [[Arundo (genro)]], simile kiel [[Ambrozio (genro)]], [[Driado (genro)]], [[Oleo (genro)]], ... [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 18:51, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::Jes, se ni aldonos parentezaĵon, [[Arundo (genro)]] ŝajnas tute bona. Sed ankaŭ sen parentezaĵo, kiel sugestis Arbarulo, povus eble tamen esti preferinda. (Cetere, mi elektis [[Arundo (planto)]] laŭ [[Kanao (planto)]] listigita en la apartigilo [[Kanao]], sed mi rimarkas nun, ke tiu ligilo plusendas al artikolo, kiu fakte ne nomiĝas tiel sed "[[Kanaacoj]]".) [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 20:52, 11 aŭg. 2026 (UTC) == Natura historio, Naturscienco, Empiriaj sciencoj == Ĉi tiu demando jam estis levita (62. «Natura historio => Biontologio» ĉi-supre), sed senrezulte. Pli ĝuste, sekve de tiu diskuto mi reverkis la artikolon [[Naturalis Historia]] kaj klarigis, kiel estiĝis la mistermino [[Natura historio]] — taŭga Latine, erara Esperante. Tamen ni plu havas la artikolon [[Natura historio]], malaprobatan {{ReVo|histor.natur0o|naturhistorio}} kaj en NPIV ([http://vortaro.net/#naturhistorio naturhistorio]). Ambaŭ egaligas ĝin al «naturscienco(j)» — ReVo ununombre, NPIV plurnombre. Mi opinias, ke NPIV fuŝas: temas pri ''unu'' integra, sinteza, tegmenta fako. Ni ankaŭ havas la artikolon [[Naturscienco]], ununombran titole, sed plurnombran en la teksto. La samon mi vidas en [[:en:Natural science]]. Ruse estas pli honeste: [[:ru:Естествознание]] (Naturscienco) kunmetite kaj ununombre; [[:ru:Естественные науки]] (naturaj sciencoj) duvorte kaj plurnombre. La franca Vikipedio provis analizi tiun kaĉon (mi tradukas la unuajn 3 alineojn de [[:fr:Science de la nature]], kie vi povas trovi la originalon): <blockquote> La '''sciencoj pri la naturo''', aŭ '''naturaj sciencoj''', studas la naturan mondon. Ĉi tiuj terminoj estas ĉefe uzataj en la kunteksto de lerneja edukado. La terminoj «natursciencoj», «naturaj sciencoj» kaj «naturhistorio» estas praktike ekvivalentaj kaj emfazas la diversecon de la sciencoj, ĉiu specialigita, studantaj la naturon. La ununombra formo «'''naturscienco'''» estas lastatempa modernigo de «naturhistorio», la plej malnova el la tri terminoj. Ĉi tiu modernigo enkondukas semantikan nuancon: la ununombra formo esprimas la unuecon (kunecon??) de la sciencoj studantaj la naturon. </blockquote> Mi ne tute konsentas kun tiu analizo. Naturscienco (ununombra) estas # stadio en la historio (!) de la scienco, precipe en la 17ª–19ª jarcentoj; # studobjekto en la elementa lernejo, kiam oni ankoraŭ de apartigas fizikon, biologion ktp. Dum la plurnombra formo «'''natursciencoj'''» fakte priskribas ''sciencan metodon'', propran al la koncernaj sciencoj. Tute alia afero. Mi opinias fuŝaĵo karakterizi metodon per la studobjekto kaj diferencigi la sencojn per la gramatika nombro. Fakte temas pri '''empiriaj sciencoj''', kiuj uzas eksperimentojn kajaŭ observatajn fenomenojn kiel kriterion. Kaj la angla artikolo ja diras: “'''Natural science''' or '''Empirical science''' is a branch of science …” '''Empiriaj sciencoj''' estas multe pli trafa termino. Empiriaj sciencoj estas kontrastigataj al la sciencoj spekulativaj — antaŭe al [[Naturfilozofio]], nun al [[Formalaj sciencoj]]. Resume mi proponas: * [[Naturscienco]] (la artikolo) iĝu «Empiriaj sciencoj» * [[Natura historio]] iĝu «Naturscienco» --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:41, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Tio ŝajnas al mi taŭga solvo. Estus bone ripari la lamajn paŭsaĵojn, kiuj ne reflektas la nunan staton kaj rolojn de koncernaj sciencaj kampoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:17, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{komento}} La esprimo ''natura historio'' kelkfoje estas mistraduko de la angla esprimo ''natural history'', kiu hodiaŭ plej ofte signifas specon de malmoderna biologio, kiun mi preferus nomo biontologio. Jen mia traduko de la unua frazo de https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_history: "Biontologio estas fako de esplorado pri organismoj, inkluzive de bestoj, fungoj kaj plantoj, en ilia natura medio, pli inklina al observado ol eksperimentado." [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:13, 13 aŭg. 2026 (UTC) ::«Naurhistorio» estas mistraduko ne el la angla, sed el Latino (''Naturalis historia''). Kaj ne ĉie ĝi tiel malvastiĝis, kiel en la angla. Ekz‑e en Francio, kies lingvo egale suferas je tiu mallogikaĵo, ĝi restas tradicie vasta (samkiel «naturscienco» en Rusio), kiel atestas la artikolo [[:fr:Histoire naturelle]]: ::: «En la 21-a jarcento, la Nacia Muzeo pri Naturhistorio proponas jenan difinon de la termino "„naturhistorio“ (''histoire naturelle''): :::: „Historie ĝi estas esplorado kaj priskribo de ĉio videbla en la natura mondo: animala, vegetala kaj minerala.“ ::: La ''Manifesto de la Muzeo'' (2017)[2] indikas, ke la studo de la diverseco de homaj socioj estas integra parto de naturhistorio: la ''Musée de l'Homme'' (Muzeo de la Homo), muzeo pri antropologio, estas parto de la Nacia Muzeo pri Naturhistorio, kiu havas plurajn katedrojn pri antropologio. La Muzeo notas, ke konceptoj pri naturhistorio konstante evoluis laŭlonge de la tempo, citante laŭvice sciencistojn kiaj [[Karlo Lineo]], Georges-Louis Leclerc de Buffon, Jean-Baptiste Lamarck kaj Charles Darwin, por konkludi, ke: :::: „Naturhistorio hodiaŭ estas la studo de la diverseco de la vivantaj kaj mineralaj mondoj kaj iliaj interagoj kun la homaro. Temas pri kompreno, kiel ĉi tiu diverseco disvolviĝis kaj kia estas ĝia dinamiko.“» ::--&nbsp;[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:39, 13 aŭg. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Ĉi tiu propono aĉetas iom da plilogikeco ĉe la nuna [[Natura historio]] per granda malplilogikeco ĉe la nuna [[Naturscienco]]. Ni ne povas nomi tion "empiria scienco" ĉar ankaŭ la sociaj sciencoj estas empiriaj. Fakte ankaŭ la angla lingvo tion agnoskas, malgraŭ la menciita aserto de la anglalingva vikipedio egaliganta ''natural science'' kaj ''empirical science'' - tiu aserto ne havas fonton kaj fakte kontraŭdiras la normalan vortuzon de la angla lingvo, ekzemple vidu [https://criticalthinking.pressbooks.tru.ca/chapter/formal-vs-empirical-sciences/] :Aliflanke, la PIV-a difino de "natursciencoj" ŝajnas pli bone respondi al nia [[Natura historio]] ol nia [[Naturscienco]]. Plej frape ĝi ekskludas fizikon kaj ĥemion. Do mi povus apogi [[Natura historio]] --> [[Naturscienco]] se pli bona solvo estos trovita por la nuna [[Naturscienco]]. (Tamen mi dubas, ĉu tiu PIV-a difino efektive sekvas la kutiman uzon.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:30, 13 aŭg. 2026 (UTC) ::{{Respondo al|Arbarulo}} Viaj argumentoj estas tute pravaj … kaj favoraj al mia propono<code> ;-)</code> ::La angla artikolo [[:en:Natural science]] kombinas (por ne diri «konfuzas») la molan kaj la varman, la studobjekton (naturo) kaj la metodon (empirian). Tiel okazis, ke la empiria metodo unue sukcesis en fiziko (kaj aliaj prinaturaj sciencoj), kaj dum longa tempo nur tie ĝi estis aplikata; sed nun oni aplikas ĝin ankaŭ ekz‑e en psiĥologio kaj sciencoj sociaj; tial ''necesas'' trakti ĝin en aparta artikolo, sendependa disde la naturscienco. Kaj ni en nia Vikipedio tian artikolon havas, kvankam sub malkonvena titolo [[Naturscienco]]. Necesas alinomi tiun artikolon al «empiriaj sciencoj», kaj iom ĝin redakti. Intervikie ĝi plu ligiĝu al [[:en:Natural science]], ĉar ŝajne tiu estas la ĉefa loko kie la angla Vikipedio iom detale parolas pri «empiriaj sciencoj»; dum la studobjektan parton ni traktu en la eksa [[Natura historio]], kiu ricevu la liberigitan titolon «Naturscienco». ::En tia aranĝo estos nenia surprizo ke ankaŭ la sociaj sciencoj havos lokon sub la titolo «empiriaj sciencoj». Ĝuste tion mi celis, en la Esperanta Vikipedio la du apartajn nociojn traktu apartaj artikoloj. ::La NPIV-a difino estas fuŝega: ::: '''natursciencoj'''. Tuto de la sciencoj pri la naturo (biologio, anatomio, fiziologio, ekologio k geologio). ::Kial plurnombro? Ĉu eblas «naturscienco» ununombra? Kaj fakte, internacie kaj en Esperanto, tiun tegmentan signifon havas ĝuste la ''ununombra'' «naturscienco» — kp la francan «''Science de la nature'' '''au singulier'''» en la ĉi-supra citaĵo, la difinon kaj la realajn uzojn Esperantajn ekzemple cititajn ĉe {{ReVo|scienc.natur0o|naturscienco}}. ::Min tamen surprizas ke viaj pravaj argumentoj favoraj al mia propono igis vin voĉdoni «kontraŭ».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:07, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::[[Naturscienco]] estas pri "sciencoj, kiuj okupiĝas pri la viva kaj neviva naturo." Tio estas alia koncepto ol empiriaj sciencoj.--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:01, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::{{Respondo al|Arbarulo}} Prave. «Empiriaj sciencoj» karakterizas sciencojn per ''metodo''. «Naturaj sciencoj», per ''studobjekto''. Ĉiuj modernaj naturaj sciencoj estas empiriaj, sed ne ĉiuj empiriaj sciencoj estas prinaturaj. '''Tial''' mi proponis alinomi ''kaj disigi'', ke la nuna [[Naturscienco]] ne plu estu «Naturscienco», sed iĝu, laŭ la ĉefa parto de ĝiaj teksto kaj skemo, «Empiriaj sciencoj»; kaj iom redakti la tekston tiel, ke ĝi pli emfaze prezentu la empirian metodon, kaj la «naturaj sciencoj» restu nur kiel ''unu el la ekzemploj'' pri la empiriaj sciencoj (prefere apud aliaj ekzemploj, ekz‑e el la sociaj sciencoj). Kaj tio ebligos uzi la titolon «Naturscienco» por alia artikolo (por la nuna «[[Natura historio]]», cetere ankaŭ iom redaktenda).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:17, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::Prefere do ni klare distingu inter proponoj ''alinomi'' artikolon kaj proponoj ''ŝanĝi ĝian temon''. Laŭ mia kompreno, la nuna propono estas eltranĉi grandan parton de [[Naturscienco]] (verŝajne ĉion krom "Principoj de la naturscienco") kaj kunigi ĝin kun [[Natura historio]]. Tiel la temoj de ambaŭ artikoloj ŝanĝiĝus. :::::Mi restas {{kontraŭ}} ĉar ambaŭ konceptoj, pri kiuj temas niaj nunaj artikoloj, klare estas menciindaj kaj almenaŭ al mi ŝajnas distingindaj, ĉu per la nunaj nomoj aŭ aliaj. Ankaŭ "Principoj de la naturscienco" ne estas tiel taŭga por artikolo pri empiriaj sciencoj (inklude sociajn) ol en sia nuna situo, ĉar ĝi tute temas pri eksperimentado, kaj en sociaj sciencoj eksperimentado ne tiom superregas. Ĉiuokaze, se malgraŭ tio oni decidos favore al la propono, la kunigo [[Natura historio]] + parto de [[Naturscienco]] devos havi la intervikiojn de [[Naturscienco]], ĉar la alilingvaj artikoloj estas pri studado de la naturo, kaj la stumpo pri empiriaj sciencoj devos ligiĝi kun [[:nl:Empirische wetenschap]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:51, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::(aŭ kun [[:en:Empirical research]] ktp.; ne klaras al mi kial la nederlanda vikipedio havas du artikolojn.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:00, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::Nu, mi rekte vin demandu: ::::::Ĉu vi konsentas, ke en Esperanto la vorto «historio» ne havas la anglan signifon ::::::: 7. a systematic account of any set of natural phenomena without particular reference to time (Random House Webster’s Unabridged Dictionary)? ::::::Ke sekve «natura historio» por la senco “natural history” estas kruda eraro, mistraduko kiu kompromitas Esperanton kiel racian lingvon internacian (ĉar en diversaj lingvoj tiusenca «natura historio» ja estas agnoskita kiel termino arkaika kaj evitinda; kp "ark" in NPIV, "ark evi" en ReVo)? ::::::Ke sekve ni korektu la vortuzon en nia Vikipedio? ::::::Se jes, do kiel?—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:24, 16 aŭg. 2026 (UTC) :::::::Eble ĝi kompromitas Esperanton kiel racian lingvon, sed nur en senco, en kiu Esperanto delonge kaj pli grave kompromitiĝas de vortoj kiel ekzemple "[[terpomo]]" por afero kiu malmulte similas al pomo. Tial mi pensas ke la elekto de la artikolkreinto paŭsi la enradikiĝintajn nacilingvajn terminojn estis laŭdinde singarda, kaj la decido ŝanĝi ĝin prefere venus de konstato, ke oni efektive nomas ĝin alie en Esperanto, ne de teoriumado. :::::::Tamen mi ankaŭ komprenas la volon plilogikigi la nomon. Se oni elektos tiel, la malplej malbona ideo, kiu venas en mian kapon, estas distingi [[Naturscienco]] --> [[Naturscienco (temaro)]] kaj [[Natura historio]] --> [[Naturscienco (metodaro)]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:07, 21 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Arbarulo}} Oni efektive preferas la pli modernan kaj pli logikan formon. En la [[Tekstaro de Esperanto]] estas ::::::::* '''24''' trafoj por 'natursciencon?\b' (ununombra ''natursienco'') — vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac5796a2c8 ; ::::::::* '''6''' trafoj por 'naturhistorion?\b' (''naturhistorio'') vd https://tekstaro.com/?s=6a8ac631db288 ; ::::::::* '''6''' trafoj por 'naturan? historion?\b' (''natura historio'') vd https://tekstaro.com/?s=6a8acc594b575 . ::::::::Krome, kaj NPIV, kaj ReVo preferas la pli logikan formon. [[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:26, 23 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Neniam estis disputate, ĉu la vorto "naturscienco" ekzistas, sed estas disputate ''kion ĝi signifas''. Kaj tiuj serĉrezultoj indikas, ke regas malunueco pri tio. :::::::::Pluraj trafoj de "naturscienco" evidente celas la koncepton, kiu jam havas tiun titolon en Vikipedio, ekzemple [https://tekstaro.com/t?nomo=malgranda-revuo&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=malgranda-revuo-1944-2&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=ds671&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=natursciencon%3F%5Cb#ds671]. La recenzo pri ''Lingvo kaj menso'', kiu aperas en la serĉrezultoj, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2010-12&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl7260&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=naturhistorion%3F%5Cb#dl7260] eksplice pruvas ke laŭ [[Jens S. Larsen]] ''natural history'' estas "naturhistorio", ne "naturscienco" nek "biontologio". Kompreneble iuj aliaj rezultoj montras, ke aliaj homoj uzas tiujn samajn vortojn alie. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:42, 23 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::{{re|Arbarulo}} Ne, la signifo de «naturscienco» estas pli klara, stabila kaj unuece komprenata ol tiu de «naturhistorio», kies laŭvorta signifo en la modernaj lingvoj (krom en la angla) estas alia ol la celata (ĉar ne temas pri «historio»). :::::::::::: {Natural history}, in its broadest sense, a history or description of nature as a whole, incuding the sciences of {botany}, {zoology}, {geology}, {mineralogy}, {paleontology}, {chemistry}, and {physics}. In recent usage the term is often restricted to the sciences of botany and zoology collectively, and sometimes to the science of zoology alone. [Webster1913] ::::::::::Dum du jarmiloj ''naturalis historia'' inkludis «la mineralan regnon»; nun evidente en la angla lingvo ĝi malvastiĝis ĝis biologio; sed «naturscienco» plu kovras la tutan kampon. Tial Jens S. Larsen, protestante kontraŭ la bizara «biontologio», proponas la angle stumpigitan «naturhistorio»n; «naturscienco» ne taŭgus, ĉar ĝi ja restas pli vasta.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:03, 24 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::::Ĉu vi rimarkas, ke la temo de [[natura historio]] ne estas "pli vasta?" --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:14, 24 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::::{{re|Arbarulo}} Ĉar tiu artikolo esprimas specife anglalingvan signifon. France, germane, ruse (kaj laŭ ReVo kaj NPIV) tiu termino restas arkaikiĝinta sinonimo de «naturscienco» — vd la koncernajn Vikipediojn. La angla signifo estas neinternacia. Krome, malklaras kiel ĝi diferencas disde la nemiskomprenebla [[biologio]].—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 00:45, 25 aŭg. 2026 (UTC). :::::::::::::Vikipedia artikolo komencas de koncepto, kaj la titolo sekvas de tio, ne inverse. Ĉi tie la koncepto estas "scienca esplorado de plantoj aŭ animaloj, '''klin[a] pli al observado, ol al eksperimentadaj metodoj de studado'''". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:49, 25 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::::::::{{re|Arbarulo}} Do, ne nur la titolo de artikolo estas tradukeraro, sed ankaŭ la prezento de ĝia signifo estas anglece neinternacia, malaktuala kaj historie malĝusta.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 01:40, 26 aŭg. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} Mi certe estas kontraŭ "[[Natura historio]] → [[Naturscienco]]". Kiel menciite, mi preferus "[[Natura historio]] → Biontologio". Eble vi faru apartan proponon pri "[[Naturscienco]] → Empiriaj sciencoj", ĉar tiun ŝanĝon eblus fari sendepende. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 12:04, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Alexander von Humboldt]] == Novulo alinomis la paĝon (malgraŭ antaŭaj konsiloj). Bonvolu tuj malfari (kaj ŝlosi la paĝon kontraŭ tio?). Dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi realinomigis la paĝon, klarigis mian paŝon diskutpaĝe kaj ŝlosis la paĝon je daŭro de unu jaro... provizore. Tamen, tiu ŝloso signifas ke nun nur administrantoj povas redakti la paĝon. Tio ŝajnas al mi tro drasta. Sed alternativo nur estas malebligi redaktojn de anonimuloj - estas nenio inter tiuj du protektoŝtupoj. Malebligi redaktojn de anonimuloj ĉi tie ne sufiĉus, sed serioze komplete enfrostigi la paĝon nun por plena jaro ŝajnus al mi mem tro drasta kaj radikala ago. Ankoraŭ eblus frostigi la esperantlingvan titolon kontraŭ redaktoj. Mi pensas ke mi faros tion morgaŭ... Kvankam tio ne malebligus ŝanĝi la titolon al iom variigita vortumo... Sed eblas ankaŭ pedagogie lasi la malebligon de redakto por nur simbola monato - monato rapide pasas, tio ne ŝajnus al mi tro radikala ago. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 17 aŭg. 2026 (UTC) == [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] => [[Meslibro]] == Mi profunde reviziis kaj prilaboris la paĝojn [[Misalo]] kaj [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]], kiuj estis duoblaĵoj, ambaŭ kreitaj de {{u|Ludovica}}. Nun restas nur unu artikolo, ne duobligita, sub la titolo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]. Tamen la preferinda titolo estas nek tiu nek [[Misalo]] sed '''[[Meslibro]]'''. Mi mem ne rajtas alinomi, do mi petas ke iu administranto ({{u|ThomasPusch}} aŭ iu alia) faru tion. Dankon! Unu plia paŝo en ordigo de Ludovikaĵoj. Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) :Koran dankon pro via energia ordigado. {{Farite}} la alinomigo [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] => [[Meslibro]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 17 aŭg. 2026 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:43, 18 aŭg. 2026 (UTC) == [[Pano kaj ludoj]] → Panon kaj cirkludojn == La latinaĵo ''panem et circenses'' estas akuzativa, kaj objektokazaj estas ĝiaj tradukoj en la lingvojn posedantajn tian kazon:<br> la amaso postulas ''panon kaj cirkludojn!'', la imperiestro provizas ''panon kaj cirkludojn'' (tamen ne al la «romianoj» kiel asertas la artikolo, sed nur al la ''romanoj'', enloĝantoj de Romo). Kp en aliaj akuzativohavaj Vikipedioj: : [[:el:Άρτον και θεάματα]] : [[:pl:Chleba i igrzysk]] : [[:ru:Хлеба и зрелищ]] : [[:sh:Hljeba i igara]], [[:sr:Хлеба и игара]] : [[:uk:Хліба та видовищ]] Nu, Esperanto havas akuzativon. Krome, ekster kunteksto «ludoj» estas malklara kaj eĉ misgvida. Resume, la ĝusta esperantigo estas '''Panon kaj cirkludojn'''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 12:14, 21 aŭg. 2026 (UTC) :{{sindetena}} pri akuzativigo. Ŝajnas al mi ke nia artikolo ne estas pri la cito, sed pri la politika taktiko kiun ĝi nomis, do la ĝenerala principo ke artikoltitoloj estu nominativaj aplikindas. Tamen la fakto, ke alilingvaj vikipedioj uzas akuzativon, eble indikas ke mia opinio estas misa. (Ĝi eble anstataŭe indikas, ke iliaj artikoloj estas malsimilaj de nia.) :{{por}} "cirkludoj" anstataŭ "ludoj", kiel pli bona traduko. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:47, 21 aŭg. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Jes, estas enhava diferenco. ::La artikolo Esperanta (samkiel ĝia probabla anglalingva fonto) prezentas la kurantan uzon Usonan: popolismo. ::La Vikipedio pola priskribas la frazon alie: «la slogano de la roma plebo postulanta distron kaj kontentigon de materiaj bezonoj». ::Evidente, la akuzativo markas la frazon kiel sloganon kaj sugestas ĝian originalan sencon (ŝajne perditan por la anglalingvanoj). ::Kvankam la franca lingvo malhavas akuzativon, la franca Vikipedio estas pli klera ol la Esperanta: ::: «Hodiaŭ, ĝi estas uzata por signifi la rilaton, kiu povas disvolviĝi inter: :::: 1. popolo, kiu lasas sin konduki, kontenta sin nutri kaj distri, sen zorgi pri pli gravaj aferoj aŭ la kolektiva destino; :::: 2. potenco, kiu profitas ĉi tiun tendencon…». ::Evidente, la du flankoj estas interrilataj, kaj unu implicas la alian. Tamen ''rektasence'' la frazo priskribas la flankon (1), kaj nur implice la flankon (2); dum la Vikipedioj angla kaj Esperanta reduktas ĉion al (2). Tio estas maĝusta historie kaj neracia: por (2) ja ekzistas la termino «[[popolismo]]»; por (1), la koncerna frazo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:26, 22 aŭg. 2026 (UTC) kyddhgyhoeupffeqqb8qe54e2osgw3w 0 229328 9462559 9430502 2026-08-26T03:53:30Z Sj1mor 12103 9462559 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |urbo = Zuriko |speco = |fondodato = 1833 |gvidanto = Michael Schaepman |nombro de studentoj = {{formatnum:29400}} (16-a de Septembro 2021) |nombro de kunlaborantoj= {{formatnum:9246}} (31-a de Decembro 2018) |el tio profesoroj = 685 (31-a de Decembro 2018) |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CH-ZH |situo sur mapo= Zuriĥo |zomo = 14 |retejo = }} [[Dosiero:UZZ-01.JPG|eta|400ra|dekstra|Universitato de Zuriko]] La '''Universitato de [[Zuriko]]''' estas kun pli ol 23'800 studantoj, 4405 kunlaborantoj kaj proksimume 160 institutoj (ciferoj de la vintra semestro 2005-2006) la plej granda de la dek universitatoj de [[Svislando]]. Ĝi apartenas al la gvidaj universitatoj de la mondo, interalie membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]], kaj ofertas ĉiujn fakultatojn, nome: [[teologio]], [[juro]], [[ekonomio]], [[medicino]], [[veterinaro|veterinara medicino]], [[filozofio]], [[matematiko]] kaj [[naturscienco]]j. La plej granda fakultato estas la filozofia fakultato, kie studas 47% de la studantoj. == Historio == La '''Universitato de [[Zuriko]]''' fondiĝis en la jaro [[1833]] post decido de la [[registara konsilantaro]] de la [[Kantono Zuriko]] en la jaro [[1832]]. En la nova universitato ('''Universitas Turicensis''') estis kunigitaj la jam ek de [[1525]] ekzistintaj universitataj lernejoj pri [[teologio]], [[juro]] kaj [[medicino]] kun nove fondita [[filozofio|filozofia]] fakultato. Estis la unua universitato en Eŭropo, kiu ne estis fondita de eklezio aŭ monarko sed de demokrata ŝtato. La [[sigelo]] de la universitato montras la [[Granda Monaĥejo|Grandan Monaĥejon]] kun [[Karolo la Granda]], kiu estas aludo al la unua universitatnivela lernejo de Zuriko, la tiel nomita [[Carolinum]]. En la unua semestro enmatrikuliĝis 161 studantoj kaj la unua sidejo de la universitato estis la iama Aŭgustina Monaĥejo de Zuriko. En [[1864]] la universitato translokiĝis al la suda domparto de la hodiaŭa [[Federacia Instituto por Teknologio]] kaj en [[1914]] la universitato povis ekfunkcii en sia nuna ĉefkonstruaĵo, kies turo dominas la bildon de la tuta urbo. En 1917 estis malfermita la [[centra biblioteko de Zuriko]], kie hodiaŭ troveblas ankaŭ pli ol 1000 libroj en [[Esperanto]]. Zuriko estis unu el la unuaj universitatoj de la mondo, kiuj akceptis studentinojn, kaj en la jaro [[1867]] doktoriĝis [[Nadeschda Suslowa]] kiel unua [[virino]] en la germanlingva regiono ĉe la medicina fakultato de la universitato Zuriko. == Nobelpremiitoj == Tuta serio [[Nobel-premio|nobelpremiitoj]] instruis en la Universitato de Zuriko:<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.uzh.ch/about/portrait/nobelprize.html |titolo=Listo de la nobelpremiitoj en la retejo de la Universitato de Zuriko (konsultita 2014-05-28) |alirdato=2014-05-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171110194047/http://www.uzh.ch/about/portrait/nobelprize.html |arkivdato=2017-11-10 }}</ref> * [[Rolf M. Zinkernagel]], [[1996]] Nobelpremio por medicino * [[Karl Alex Müller]], [[1987]] Nobelpremio por fiziko * [[Hamilton O. Smith]], [[1978]] Nobelpremio por medicino * [[Walter Rudolf Hess]], [[1949]] Nobelpremio por medicino * [[Lavoslav Růžička]], [[1939]] Nobelpremio por kemio * [[Paul Karrer]], [[1937]] Nobelpremio por kemio * [[Peter Debye]], [[1936]] Nobelpremio por kemio * [[Erwin Schrödinger]], [[1933]] Nobelpremio por fiziko * [[Albert Einstein]], [[1921]] Nobelpremio por fiziko * [[Max von Laue]], [[1914]] Nobelpremio por fiziko * [[Alfred Werner]], [[1913]] Nobelpremio por kemio * [[Theodor Mommsen]], [[1902]] Nobelpremio por literaturo * [[Wilhelm Conrad Röntgen]], [[1901]] Unua Nobelpremio por fiziko == Aliaj famaj sciencistoj == Aliaj famaj sciencistoj, kiuj instruis en la Universitato de Zuriko estis: * [[Thomas Mann]] * [[Carl Gustav Jung]] * [[Johann Jakob von Tschudi]] * [[Jolán Jacobi]] kaj multnombraj aliaj. == Elektitaj lernantoj == * [[Sámuel Diescher]] * [[Nicolas Gessner]] * [[Péter Gosztonyi]] * [[Ladislaus Löb]] * [[Brigitta Rotach]] == Esperanto-movado == En la oficiala programo de la universitato ĝis nun ne ekzistis programeroj pri Esperanto. En la 1980-aj jaroj en la universitato de Zuriko tamen ekzistis aktiva studento-grupo, kiu estis parto de la tiama [[Zurika Esperanto-Junularo]]. Al tiu grupo apartenis ankaŭ la iamaj komitatanoj de [[TEJO]] [[Andy Künzli]], [[Dietrich Michael Weidmann]] kaj [[Erika Eichholzer]]. Dietrich Michael Weidmann defendis en la jaro [[1988]] en Instituto pri ĝenerala lingvoscienco magistro-laboron kun la titolo ''Das Kausativ und das Antikausativ in der gemischten Plansprache Esperanto'' (La kaŭzativo kaj la antikaŭzativo en la miksita [[planlingvo]] Esperanto).<ref>Dietrich M. Weidmann: ''Das Kausativ und das Antikausativ in der gemischten Plansprache Esperanto'', Lizentiatsarbeit der philosophischen Fakultät I der Universität Zürich, Schaffhausen 1989</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Universitatoj kaj universitataj altlernejoj de Svislando]] * [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.uzh.ch Oficiala retejo de la Universitato de Zuriko] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Zuriko| ]] [[Kategorio:Kantono Zuriko]] [[Kategorio:Zuriko]] [[Kategorio:Universitatoj kaj universitataj altlernejoj en Svislando|Zuriko]] c2r6mk3g8fca1lvs05fd8st7llprhdq 11 240588 9462389 9462148 2026-08-25T14:59:38Z Arbarulo 135469 /* Reverko */ 9462389 wikitext text/x-wiki Esperanto ŝajnas rompita al mi. Kial "federacio," "federismo," kaj "federala" ĉiuj estas vortoj? Kial ne "federacio," "federaciismo," kaj "federacia," aŭ io simila? Tia nereguleco preskaŭ voligas min kabei... --[[Vikipediisto:Nick|Nick]] 17 apr 2008, 17:19 (UTC) == Ruĝa ligilo [[kripto-anarkiismo]] == En marto 2019 la uzanto ''Warddekock'', kiu kontribuis esperantlingve ĝis novembro 2023, aldonis ĉi tie ruĝan ligilon pri ankoraŭ manka ideologio nomata [[kripto-anarkiismo]]. Signife pli ol sep jarojn poste la artikolo ankoraŭ estas manka. Kaj mi fakte dubas ĉu entute temas pri ideologio. La germanlingva vikipedio pli-malpli resumigas la temon en vikidatumoj per la vortoj "apliko de anarkiismo en la reto". Tio ne estus ideologio sed nur labormaniero - kaj mi konsentus kun la germana priskribo en vikidatumoj. Kun iom da serĉo eblas malkovri ke temas pri la vikidatuma komplekso {{Q|Q794833}}. Estas 25 paĝoj pri la temo, la plej multaj el ili simple nomiĝas "kripto-anarkio". Se iu volas fari esperantan tekston pri [[kripto-anarkio]], tiu sendube rajtas, sed ĝis nun neniu volas, kaj tio malgraŭ ke la ŝablono {{ŝ|ideologio}} en 22 elstaraj paĝoj pri plej diversaj ideologioj ekde marto 2019 varbas pri kreo de artikolo "[[kripto-anarkiismo]]". {{re|Filozofo|Arbarulo}} Ĉu unu el vi sentas la temon sufiĉe grava ke vi pretus fari artikolon pri ĝi? Kaj eĉ se, ĉu vi sincere pensas ke la temo daŭre devas reprezentiĝi per propra interna ligilo en la ŝablono {{ŝ|ideologio}} pri la tutmonde plej gravaj ideologioj?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 19:03, 18 aŭg. 2026 (UTC) :Kara kolego, mi konsentas kun vi: ŝajnas, ke ne temas pri vera, zorge pripensita ideologio, sed nur pri unu aspekto de iom marĝena sinteno. Mi aprobas, ke oni forigu ĝin el la listo de "tutmonde plej gravaj ideologioj". Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:48, 18 aŭg. 2026 (UTC) ::{{re|Filozofo|ThomasPusch}} Ankaŭ mi ne vidas kialon por mencio de "kripto-anarkiismo". Indas pripensi ĉu difini iun principan kriterion por la ŝablono. Ĝi certe ne inkludas ĉiujn ideologiojn, nek ĉiujn ideologiojn pri kiuj ekzistas vikipedia artikolo - verŝajne eĉ tio trograndigus ĝin. Certe estas multaj aliaj ideologioj, kiujn mi aŭ tiu aŭ alia persono volus inkludataj, kaj aliflanke la sekcio pri anarkiismo ŝajnas eksterproporcie pufita (tamen eble estas bona kialo por tio, kiu ne evidentas al mi). Ankaŭ "pajlofeminismo" ŝajnas al mi kiel bona kandidato por forigo - ideologio, je kiu ''laŭdifine'' neniu kredas, malfacile povus esti inter la sepdek-kelk plej gravaj temoj de la temaro "ideologio", aŭ la sep plej gravaj de la temaro "feminismo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:17, 22 aŭg. 2026 (UTC) :::Pri la malfeliĉa vikipedia koncepto [[pajlofeminismo]], "je kiu ''laŭdifine'' neniu kredas", vi pravas. "Skribe difini iun principan vikipedian kriterion por la ŝablono" eĉ malfacilus, kiel ĝenerale pri koncizaj skribaj difinoj. Sed individue pesi kiu temo devus enesti kaj kiu ridindus en la ŝablono estas grave kaj sence. Bonas ke la tuta navigilo titoliĝas "Politikaj ideologioj", ne simple "ideologio" (kiel mise trokoncizigas la teknika dosieronomo) - la navigila titolo "Politikaj ideologioj" almenaŭ klarigas kial filozifiaj sed ne parti-politikaj konceptoj kiel [[klerismo]] kaj [[modernismo]] ne konsideriĝas, kaj ankaŭ artaj ideologioj kiel [[kubismo]], [[impresionismo|im-]] kaj [[ekspresionismo]] ne. Sed kial la tute politika koncepto [[pacismo]] kun granda, solida vikipedia artikolo ne konsideriĝas, sed la marĝena temo [[Anarki-pacismo]] jes, flaras je agresa propagando favore al ĉiaj facetoj de anarkiismo... Do mi proponas en unua paŝo ::# elmeti la labormanieron "kripto-anarkio" kaj la tekston "[[pajlofeminismo]]" (kiu sen helpo de la ŝablono tuj estas orfa teksto), ::# ŝanĝi la teknikan dosieronomon al la navigila titolo "Politikaj ideologioj", kaj ::# diskuti kie ankoraŭ enigi pliajn esperantajn artikolojn krom la tekston [[pacismo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:02, 22 aŭg. 2026 (UTC) ::::Principe, se trofortiĝas la odoro ke la tuta navigilo "Politikaj ideologioj" tro festas ĉiaspecajn nuancojn de anarkio, oni povus ankaŭ konsideri ĉu koncizigi la temojn ĉi tie kaj samtempe malfermi apartan nacigilon "anarkiismo", por eviti ke iuj esperantlingvaj nuancoj de anarkio se ne metitaj ĉi tie, iĝas vikipediaj orfaj tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:02, 22 aŭg. 2026 (UTC) :::::Mi malforte kontraŭas alinomigon laŭ principo, ke ŝablonaj nomoj estu kiel eble plej simplaj por rapida troveblo kaj tajpeblo. Mi pensas ke ne estas granda risko de konfuzo, ĉar la vorto "ideologio" unuavice pensigas pri politikaj ideologioj. :::::Mi apogas transmeti materialon de ĉi tiu ŝablono al [[Ŝablono:Anarkiismo]]. Eble la sama solvo povus aplikiĝi por aliaj ideologi-familioj, se montriĝos ke ili estas sufiĉe dokumentitaj en Vikipedio. :::::Mi intencas fari malneton de nova listo por ĉi tiu ŝablono. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==Reverko== ::{{re|Filozofo|ThomasPusch}} Jen propono por reformo de la ŝablono (vidu ĉi-supran diskuton). Multaj ideoj estas imititaj el la venecia versio. Kion vi pensas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:37, 22 aŭg. 2026 (UTC) :::Karaj :::Mi hezitas kritiki tiun ĉi tre eklektikan kaj strange ordigitan liston (ĉu intence aŭ hazarde?), ĉar mi pli-malpli certas, ke ankaŭ post mia kontribuo kaj longaj diskutoj tia kompilaĵo tutegale restos subjektiva kaj kaprica. :::Mi tamen proponas sekvi la nunan redakton de PIV kaj firme uzi, kiel bazajn, la formojn "anarĥi...", "monarĥi...". :::Mi ankaŭ uzus la formalan nomon "nacisocialismo" anstataŭ familiara formo ::: "naziismo". :::P.S. Min aparte amuzis la komika oksimoro "liberala islamo". Mi ne certas, ĉu tio estas ŝerco aŭ ne... :::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:14, 22 aŭg. 2026 (UTC) ::::Nu, pri ĉi tio mi ne estas ofendiĝema, kaj tute konfesas ke la elekto povus esti disputebla. Mi volas ĉefe scii, ĉu vi pensas ke ĝi estas pli akceptinda ol la nuna ŝablono, kaj ĉu vi volas plu modifi ĝin. Pri la lingvaj detaloj mi ne intencas esprimi opinion ĉi tie, mi intencis nur sekvi la ekzistantajn titolojn (sed eraris pri "monarkiismo", fakte la titolo estas [[Monarĥismo]]). ::::Ankaŭ la ordon mi rigardas kiel tute provizoran. La ideo estis pli-malpli konservi la ordon, kiun la ŝablono jam havas, sed meti la plej bazajn konceptojn de politika sistemo komence, kaj enmeti aliajn novajn kategoriojn tiel, ke rilataj estu proksimaj unu al la alia. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:46, 22 aŭg. 2026 (UTC) :::::Kara, :::::Via sarkado sendube estas plibonigo. :::::Verdire, mi ne emas nun serioze pripensi kaj proponi kromajn esencajn ŝanĝojn krom eventuale lingvajn, ĉar tio estus speco de maldanka [[sizifa laboro]], kiu signife prokrastos vian nunan ŝanĝon kaj probable instigos novajn kritikojn, des pli ke mi havas nur limigitan tempon por tio. :::::Lingvajn plibonigojn mi eble iom post iom faros/proponos en la estonteco, post kiam viaj ŝanĝoj estos kompletaj. :::::Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:05, 23 aŭg. 2026 (UTC) *Fundamentaĵoj **[[Politika filozofio]] **[[Politika spektro]] *'''[[Regformo]]j''' **[[Monarkiismo]] **[[Feŭdismo]] **[[Absolutismo]] **[[Totalismo]] **[[Aŭtoritatismo]] **[[Respublikismo]] **[[Federaciismo]] **[[Demokratio]] *'''[[Anarkiismo]]''' **[[Liberecisma socialismo]] **[[Anarki-komunismo]] **[[Anarki-sindikatismo]] **[[Individuisma anarkiismo]] **[[Anarki-pacismo]] **[[Anarki-feminismo]] **[[Kristana anarkiismo]] *'''[[Socialismo]]''' **[[Socialdemokratio]] **[[Demokrata socialismo]] **[[Sindikatismo]] **[[Komunismo]] ***[[Marksismo]] ***[[Marksismo-leninismo]] ***[[Maoismo]] **[[Socialismo de la 21-a jarcento]] **[[Kristana socialismo]] **[[Islama socialismo]] **[[Ekosocialismo]] **[[Korporaciismo]] **[[Socialisma revolucio]] *'''[[Progresismo]]''' **[[Reformismo]] **[[Radikalismo]] **[[Revolucio]] **[[Tria Vojo]] **[[Intersekca teorio]] **[[Agrara reformo]] *'''[[Liberalismo]]''' **[[Klasika liberalismo]] **[[Liberala demokratio]] **[[Kapitalismo]] **[[Socialliberalismo]] **[[Konservativa liberalismo]] **[[Libertarianismo]] **[[Nacia liberalismo]] **[[Ekonomia liberalismo]] **[[Novliberalismo]] **[[Kejnsisma ekonomiko]] **[[Individuismo]] **[[Centrismo (politiko)|Centrismo]] **[[Liberala kristanismo]] **[[Liberala islamo]] *'''[[Konservativismo]]''' **[[Nacikonservativismo]] **[[Tradiciismo]] **[[Komunumismo]] **[[Teokon]] **[[Novkonservativismo]] **[[Reakciismo]] *'''[[Faŝismo]]''' **[[Dekstra ekstremismo]] **[[Naziismo]] **[[Frankismo]] **[[Putinismo]] **[[Klerikfaŝismo]] **[[Ekofaŝismo]] *'''[[Naciismo]]''' **[[Etna naciismo]] **[[Kultura naciismo]] **[[Civita naciismo]] **[[Patriotismo]] **[[Imperiismo]] **[[Romantika naciismo]] **[[Suverenismo]] **[[Iredentismo]] **[[Separismo]] **[[Aŭtonomismo]] **[[Regionismo]] **[[Tutnaciismo]] **[[Novdekstrismo]] *'''Religia politiko''' **[[Religia naciismo]] **[[Teokratio]] **[[Sekulareco]] **[[Kristana demokratio]] **[[Konfuceismo]] **''[[Satyagraha]]'' *'''[[Kosmopolitismo]]''' **[[Pacismo]] **[[Mondcivitano]] **[[Mondfederaciismo]] **[[Sennaciismo]] **[[Internaciismo]] **[[Alimondismo]] **[[Homaranismo]] *'''Interspecia politiko''' **[[Bestaj rajtoj]] **[[Naturprotektismo]] **[[Verda politiko]] **[[Antropocentrismo]] *'''Seksa politiko''' **[[Feminismo]] **[[Liberala feminismo]] **[[Postkolonia feminismo]] **[[Marksisma feminismo]] **[[Radikala feminismo]] **[[Ekofeminismo]] **[[Kontraŭfeminismo]] **[[GLAT socia movado]] :{{re|Arbarulo}} Mi tute ne scias kial la vikipedia anoncilo nur '''nun''' indikis al mi vian redakton de antaŭ du tagoj. Pardonon de mi nome de la vikipedia anoncilo, ke la alarma sonorilo ne ruĝiĝis pli frue ĉe mi. La listo baze aspektas tute bona al mi. Aparte mi ŝatas, ke ĝi ne estas superrege fokusita pri anarkiismo, kio en la malnova modelo estis trifoje pli granda ol ĉiuj nuancoj de socialismo kune kaj sesfoje pli granda ol ĉiuj nuancoj de dekstra ekstremismo, kaj ankaŭ elstaris ĉar ĝi estis la tute unua kaj ŝajne plej grava bloko. Pri '''kvar''' duboj mi scias ke pri ili ne kulpas vi, sed la nunaj elektoj de la koncernaj vikipediaj artikoloj: 1. "[[Satyagraha]]" estas aparte malfeliĉa titolo, mi sen legi la artikolon tute ne komprenis pri kiu povus temi kaj post legado de la teksto pripensas ĉu "gandhi-a senperforto" aŭ "gandhi-ismo" povus esti tolereblaj pli kompreneblaj titoloj. Sed mi ne plene kontentas pri iu ajn alternativo; baze min iritas ke pri la esperantigo Gandhio mi nur trovis [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2011-11&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl9943&ignorifremdajhojn=0&uskle=1&serchesprimo=Gandhio#dl9943 unu trovon en la esperanta gazetaro], tamen pri "Gandho, Gandio aŭ Gando" tute neniun, kaj multajn pri neesperanta formo "Gandhi" en esperantaj tekstoj. Do la formoj kun "gandhi-" estu tamen tolereblaj, kaj alternativoj ne. 2. Pri [[Teokon]] mi forte kontestas ke la nocio estus "jam vaste uzata, almenaŭ en eŭropo," (minuskla Eŭropo citite kiel el la artikolo): se oni en Eŭropo konas la usonan nocion "Theocon", tiam ĝi estas klare vorto el la usonangla kaj uzata por priskribo de dekstraj movadoj en Usono. Se ni trovas almenaŭ tri ekstervikipediajn referencojn pri vasta uzo de la vorto Teokon en la esperanta literaturo kaj gazetaro, tiam estas en ordo, sed se ne, mi dirus ke eĉ la kompromiso "teo-konservatismo" ne estas akceptebla, ĉar malsame ol en iuj eŭropaj lingvoj kun grekisma vortero "Theo-", en Esperanto teo estas nur varma trinkaĵo el plantoj kaj nenio pli. La teksto estas bona, sed ĝi nur akcepteblas kun multsilaba titolo, la plej konciza el ili eble "teologo-konservatismo", pli bone kun ankoraŭ unu silabo pli "teologia konservatismo". 3. Pri [[liberala islamo]] mi samkiel Filozofo unue miris, sed tre bonvenigus se estus tia movado kaj tial ne kritikas ĝin, kaj pri [[GLAT socia movado]] ĝenas min nur la miaopinie ne-esperanta apudmetado de mallongigo plus adjektivo kaj substantivo. Simpla streko plia, [[GLAT-socia movado]], jam povus solvi la bazan doloron, ĝi ankaŭ ne estas tre eleganta termino, sed ne devas esti eleganteco, nur ne estu erara. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:37, 24 aŭg. 2026 (UTC) ::{{re|ThomasPusch}} Kiel mi diras al Filozofo, mi ne intencas esprimi opinion pri lingvaj aferoj ĉi tie. Tamen via kritiko pri [[Teokon]] tuŝas ankaŭ ĝian inkludindecon, ĉar se ĝi estas nocio konata nur en Usono (kaj laŭ miaj nesciencaj impresoj, tute ne de ĉiuj en Usono) ĝi malfacile estas unu el la cent plej gravaj subtemoj de "politika ideologio", dum se ĝi estus disvastiĝinta ankaŭ en alia kontinento, ĝi pli kredeble gravus. Ĉu vi volus ke ĝi restu for de la ŝablono, kaj eble anstataŭe aperu alia subtemo de la kampo "konservatismo"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 25 aŭg. 2026 (UTC) ko8hote8twg4hj8s8jnm27jux0jvokx 0 243592 9462390 9281168 2026-08-25T15:01:47Z Nvss132 224431 /* Urboj */ 9462390 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la insulo Korčula. Por ĝia ĉefa urbo, vidu [[Korčula (urbo)]].}} {{Informkesto insulo | nomo = Korčula | mapo = Croatia - Korcula.PNG | situo = [[Adriatiko]] | latitudo = 42/56/00/N | longitudo = 16/54/00/E | regiono-ISO =HR | situo sur mapo = Kroatio | longo =45 | larĝo = 7 | areo = 279 | altaĵo =[[Klupca]] | alteco =568 | alteco-rilato = | ŝtato = Kroatio | teritorio = [[Dubrovnik-Neretva]] | ĉefa loko = [[Korčula (urbo)|Korčula]] | loĝantaro = 16182 | censo = 2001 }} '''Korčula''' ([[Itala lingvo|itale]] ''Curzola'', [[Greka lingvo|greke]] Κόρκυρα Μέλαινα ''Korkyra Melaina'', [[Latina lingvo|latine]] ''Corcyra Nigra'') estas [[Kroatio|kroata]] insulo en la [[Adriatiko]] antaŭ la marbordo de [[Dalmatio]]. Ĝi estas la dua plej granda insulo de Kroatio post [[Krk]]. Ĝi estas atingebla per [[pramo]] interalie de [[Split]], [[Orebić]] kaj [[Hvar (urbo)|Hvar]]. Ĝia plej granda urbo estas [[Korčula (urbo)|Korčula]], en la oriento de la insulo. La insulo apartenas al la kroata [[municipo]] [[Dubrovnik-Neretva]], havas areon de 279,03&nbsp;km² (longo 46,8&nbsp;km, larĝo 5,3-7,8&nbsp;km) kaj {{formatnum:17038}} loĝantojn. La plej altaj montoj estas [[Klupca]] ({{unuo|568|m}}) kaj [[Kom]] ({{unuo|510|m}}). == Urboj == [[Dosiero:Korcula City.jpg|eta|maldekstra|La urbo [[Korčula (urbo)|Korčula]]]] La tri plej grandaj urboj sur Korčula estas [[Korčula (urbo)|Korčula]], [[Blato (Dubrovnik-Neretva)|Blato]] en la centro de la insulo kaj la malgranda havenurbo [[Vela Luka]] okcidente. Aliaj municipoj estas [[Žrnovo]], [[Smokvica]], [[Čara]], [[Pupnat]] kaj [[Lumbarda]]. En la urbo Korčula situas la tiel nomata naskiĝdomo de [[Marko Polo]], ĉar malgraŭ kontraŭaj indikoj de Marko Polo mem en sia libro [[Il Milione]]<ref>[http://www.gutenberg.org/etext/10636]</ref><ref>[http://www.bibliotecaitaliana.it/ScrittoriItalia/catalogo/show-text.xq?textID=mets.si203:][]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.resident.it/il_milione.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-05-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928155528/http://www.resident.it/il_milione.htm |arkivdato=2007-09-28 }}</ref> daŭre ekzistas [[tradicio]]j, kvankam sen pruvigaj elementoj, en Kroatio, kiu subtenas lian naskiĝon en Korčula anstataŭ en Venecio. == Historio == La [[8-an de septembro]] [[1298]] proksime al la insulo okazis la [[marbatalo ĉe Curzola]] inter [[Venecia respubliko|venecia]] kaj [[Ĝenova Respubliko|ĝenova]] mararmeoj. == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj}} [[Kategorio:Insuloj en Kroatio]] [[Kategorio:Adriatiko]] 1bv2iennri85o4ppd2p7purmcv5k340 0 243967 9462571 8492956 2026-08-26T04:02:21Z Sj1mor 12103 9462571 wikitext text/x-wiki La '''uzmodelo''' estas teknika protektrajto simila kiel la patento. == Germana rajto == Necesa kondiĉoj estas: novo, eltrova faro kaj profesia uzeblo. Povas sekuri nenio procedoj kaj biologiteknikaj eltrovoj. Plu atributoj de uzmodelo estas: * Ne inhava ekzameno (pri novo aŭ eltrova faro) * Entraganto kaj publikigo post tri monatoj * maxima protektotemopo: dek jaroj * ses monatoj post publikigo de eltrova la eltrova "estas nova" <!-- Aneksprezentsugesto helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == === Vidu ankaŭ === * [[Patento]] === Eksteraj ligiloj === * [http://ip-takeaway.de IP Takeaway] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190807030924/http://ip-takeaway.de/ |date=2019-08-07 }} [[Kategorio:Intelekta propraĵo]] [[Kategorio:Teknologio]] [[Kategorio:Juro]] j4exdwpnu6yetzz6vhasybkvdpvyp49 14 251787 9462454 6884629 2026-08-25T17:57:53Z Moldur 2507 9462454 wikitext text/x-wiki {{PliPri|Akademio}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Sciencaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Erudiciulaj asocioj]] [[Kategorio:Kulturo]] 2ml3jxdnwh1kewa9ud3s4k22tha4t1w 0 257431 9462595 9350533 2026-08-26T04:57:56Z Sj1mor 12103 9462595 wikitext text/x-wiki <!-- NOTO AL REDAKTANTOJ: ----------------KIM PEEK NE ESTAS AŬTISMULO--------------------- bv ne aldoni kategoriojn rilatajn al aŭtismo - ĉi teme bv legi la diskuton ĉe anglalingva artikolo http://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Kim_Pee --> {{Informkesto homo | nomo = Kim Peek | dosiero = Kim Peek, diagnosed with Savant syndrome.jpg | priskribo = Kim Peek, escepta erudiciulo<br /> ''<small>kun afabla permeso de Darold A. Treffert, M.D. kaj de Wisconsin Medical Society''</small> | grandeco de dosiero = 180px |background = | dato de naskiĝo = [[11-a de novembro]] [[1951]] | loko de naskiĝo = [[Salt Lake City]], [[Utah]], [[Usono]] | dato de morto = [[19-a de decembro]] [[2009]] | loko de morto = }} '''Kim Peek''' (la {{daton|11|novembro|1951}}, [[Salt Lake City]] — la {{daton|19|decembro|2009}}) estis [[Erudicio-sindromo|escepta erudiciulo]] kun {{alilingve|fr|eidetika memoro|mémoire eidetique}}. La ĉefrolo de la filmo ''{{alilingve|en|Rain Man}}'' estas inspirita de li. == Biografio == Li naskiĝis kun {{alilingve|fr|makrocefalio|macrrocéphalie}} damaĝita [[cerbeto]], sen [[kaloza korpo]] nek {{alilingve|en|antaŭa komisuro|Anterior commissure}}, sed kun [[eidetika memoro]]<ref>'''eidetika''': el la greka 'eidos'=bildo. Eidetika bildo estas bildo ege preciza el halucina precizeco. Eidetikuloj estas homoj kiuj sentas tiajn bildojn. {{de}}: eidetisch (1913) {{fr}}: éidétique (1925) {{en}}: eidetic </ref> kaj iaj nekapabloj verŝajne ligitaj kun liaj denaskaj nenormalaĵoj. Tamen iuj scienculoj alte taksas lian memorkapablon asertante ke malgraŭ malĉeesto de kaloza korpo, liaj neŭronoj interkonektiĝas. Oni diras ke Kim Peek suferis pro [[Sciegula simptomaro]]. Malgraŭ ĉio, li kapablis, laŭ sia patro Fran, memori informojn ekkiam li aĝis 16 monatojn. Infano li enmemorigis plenajn librojn nur legante ilin unufoje. Kiam finlegitajn li ordigis ilin inversitajn sur breto por ne legi ilin duan fojon. Li ekagis tiamaniere dum li ne jam kapablis marŝi. Li ekmarŝis kiam 4-jara. [[Dosiero:Peek2.jpg|eta|maldekstra|Kim Peek kaj lia patro Fran. <br />''<small>kun afabla permeso de Darold A. Treffert, M.D. kaj de Wisconsin Medical Society''</small>]] Li laboris en dumtaga centro por handikapuloj de 1969. Li memorigis impresan kvanton da informoj. Temoj estas diversaj: [[historio]], [[literaturo]] [[geografio]], [[nombroj]]/[[aritmetiko]], [[sporto]]j, [[muziko]] kaj [[dato]]j. Li kapablis legi je rapideco de po unu paĝo en 10 sekundoj (tio estas ĉ. unu libro en unu horo) kaj precize memoras pli ol 98 %. Li kapablis legi samtempe du paĝojn : dekstra okulo legante dekstran paĝon dum maldekstra okulo la maldekstran paĝon. Liaj kuracistoj komparas lin kun rettraserĉilo. Li memoras la tutan entenon de ĉ. 12 000 libroj. Li ankaŭ kapablis mense kalkuli komplikajn kalkulojn; ekzemple li mense pretigis pagpaĝojn por salajruloj de la dumtaga centro. De 2002 li ekzercis sian talenton por [[piano]]ludi. Tiu deziro subite aperis, dum li antaŭe montris neniun muzikan talenton, kvankam li kapablis memori tutajn sinfoniojn dum pluraj jardekoj. Li ankaŭ kapablis komenti la muzikaĵon kiun li estas ludanta, kompari diversajn muzikaĵojn kun tiuj kiujn li iam aŭdis kaj aŭskultante distingi kiu instrumento ludas kiun parton kaj ŝategas diveni kiu komponis nove aŭditan muzikaĵon nur komparante kun miloj da specimenoj kiujn li memorigis. Tamen li havis iajn malkapablojn kiaj butonumi ĉemizon kaj malfacile plenumas movajn taskojn de la ĉiutago, kiaj lavbrosi siajn dentojn, surmeti ŝuojn, verŝajne pro sia mankanta cerbeto. Inteligentotestoj montris ke li estas sub averaĝa nivelo pri ĝeneralaj temoj sed tre super en apartaj fakoj. Oni de tio konkludis ke tiaj testoj ne taŭgas por taksi la kapablojn de Peek. Lia patro sciigis ke lia sento pri humuro disvolviĝis de 2004, kaj ke liaj kapabloj kunligi informojn kiujn li memoris pruvas kreokapablon. Li tamen daŭre sentis malfacilaĵojn en iuj abstraktaj kampoj, kiaj kapti la signifon de proverbo aŭ de metaforo. En [[1984]], la [[Scenaro|scenaroverkisto]] [[Barry Morrow]] renkontis Peek-on en {{alilingve|en |Arlington |Arlington, Texas}} en [[Teksaso]]. Tio estis unu el inspirfontoj por la sukcesega filmo {{alilingve|en|Rain Man}} (1988). [[Dustin Hoffman]] (kiu rolas la personon Raymond en la filmo) ankaŭ renkontis Peek-on kaj aŭtismulojn por penetriĝi de ilia aparteco. Sekve de la apero de la filmo Peek ofte estis invitita en televidaj elsendoj en Usono. Tiu petado al li plikreskigis sian memestimon. En [[2004]], esploristoj de [[NASA]] tutan aron da testoj pri Peek, inter kiuj {{alilingve|fr|tomografio|tomographie}} kaj {{alilingve|fr|Nuklea Magenta Resonanco|Résonance magnétique nucléaire}}. Ili deziris konstati la evoluon de lia cerbo post la antaŭaj esploroj de 1988. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- NOTO AL REDAKTANTOJ: ----------------KIM PEEK NE ESTAS AŬTISMULO--------------------- bv ne aldoni kategoriojn rialtajn al aŭtismo - ĉi teme bv legi la diskuton ĉe anglalingva artikolo http://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Kim_Pee --> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peek, Kim}} [[Kategorio:Eidetika memoro]] [[Kategorio:Usonanoj]] 7xpguw9fik0k1pldbcg4c7ft84rkeq0 0 257793 9462624 8366672 2026-08-26T05:19:24Z Sj1mor 12103 9462624 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:BR 52 grauer Anstrich, Dampflokmuseum Neuenmarkt.jpg|eta|Konstruserio 52, la plej konata germana militlokomotivo]] '''Militlokomotivoj''' estas tiuj [[lokomotivo]]j, kies konstruaĵo estis pretigita, evoluigita speciale je la ekonomiaj kondiĉoj de [[milito]] kiel materiala manko, malfacila varotrafiko, funkciado inter malfacilaj kondiĉoj, ekzemple vetero same kiel limigita vivdaŭro kaj rapida kaj malmultekosta produktebleco grandamase. Por plenumi tiujn dezirojn, oni devis akcepti malavantaĝojn kiel grandan konsumon je fuelo. Ekz. eroj de germanaj militlokomotivoj estis konstruitaj el [[aluminio]], [[ŝtalo]], anstataŭ [[kupro]]. Militlokomotivoj estis konstruitaj ĉefe en [[Germanio]], sed ankaŭ [[Usono]] konstruis tiujn por siaj aliancanoj. El vidpunkto de uzo, oni povas nomi militlokomotivo ankaŭ la kirasitajn lokomotivojn uzitajn ekde fino de la [[unua mondmilito]]. == Eksteraj ligiloj == [http://www.malletlok.de/ge/ge_d/br53.htm pri projekto konstruserio 53 /germane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161215064455/http://www.malletlok.de/ge/ge_d/br53.htm |date=2016-12-15 }} [[Kategorio:Lokomotivoj]] 46vfa4vwk2x9vtvt70zejwibupoc84z 0 257864 9462267 9321921 2026-08-25T12:00:42Z 김지성1 94212 김지성1 movis paĝon [[Ĉeĝu (provinco)]] al [[Jeju-do]] anstataŭigante alidirektilon 9321921 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=provinco|insulo|Ĉeĝu (insulo)}} {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |trajto por nomoj = ĉelo |nomoj = {{Korea nomo |subŝablono = jes |dosiero= |hangeŭlo=제주도 |ĉina skribo=濟州道 |rtk=Jejudo |mr=Chejudo |etk=Ĉeĝu-do }} |kategorio=Provinco |lando = Sud-Koreio |mapo ={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = KR-49 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = KR-49 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} [[Dosiero:Jeju_Island_montage.png|eta|Jeju Island montage]] La provinco '''''Ĉeĝu''''' ({{lang-ko| 제주도}} ''ĉeĝudo'', laŭ latinaj literoj '''Jeju-do''', laŭ ĉinaj literoj 濟州道) estas provinco entenanta la tutan insulon [[Ĉeĝu (insulo)|Ĉeĝu]] kaj aliajn insuletojn sude de [[korea duoninsulo]]. Ĝis 1946 ĝi estis parto de la provinco [[Jeollanam-do]] kaj de tiam estas la plej malgranda provinco en Sud-Koreio. La 1-an de julio 2006 ĝi gajnis staton de memadministra provinco. == Nomo == La nomo 제주도 (Jeju-do / Ĉeĝu-do) estas ambigua, ĉar ĝi nomumas la insulon (ĉine 濟州島; esperante "''Ĉeĝu''-insulo") kaj ankaŭ estas la mallongiga nomo de la provinco (ĉine 濟州道; esperante "''Ĉeĝu''-provinco"). [[Ĉeĝu (urbo)|Ĉeĝu]] (Jeju-si / Ĉeĝu-si) ankaŭ estas la nomo de la ĉefurbo de la provinco. {| class="wikitable" |- ! nomo en Esperanto !! Nomo en la korea !! nomo en [[Hangul]] skribo !! nomo en [[Hanja]] skribo |- | ''Jeju''-insulo || Jejudo || 제주도 || 濟州島 |- | ''Jeju''-provinco || Jeju-do || 제주도 || 濟州道 |- | ''Jeju''-provinco memadministra || Jeju-teugbyeol-jachi-do || 제주특별자치도 || 濟州特別自治道 |- | ''Jeju''-urbo || Jeju-si || 제주시 || 濟州市 |} [[Dosiero:Korea-Jejudo-Coast-01.jpg|eta|maldekstra|200ra|Marbordo de Jeju-do]] [[Dosiero:The administration map of Jeju Province.jpg|eta|dekstra|250ra|Administracia mapo de Jeju-do]] == Historiaj nomoj == En la historio la insulo havis diversaj nomoj entene la sekvaj: * Doi (도이, 島夷) * Dongyeongju (동영주, 東瀛州) * Juho (주호, 州胡) * Tammora (탐모라, 耽牟羅) * Seomna (섭라, 涉羅) * Tangna (탁라, 竣羅) * Tamna (탐라, 耽羅) * Quelpart (q.v. ''gyulbat'', 귤밭, 橘밭) == Vidu ankaŭ == * [[Haenyo]] * [[Sud-koreaj ĉiamverdaj arbaroj]] * [[Sep naturaj mirindaĵoj de la mondo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Registaro de Sud-Koreio]] [[Kategorio:Provincoj de Sud-Koreio]] kqq35p6jjtke6wunpcmlx5q8ez0dked 0 257930 9462634 9373268 2026-08-26T05:30:48Z Sj1mor 12103 9462634 wikitext text/x-wiki '''Arbitracio''', en [[Juro]], estas formo solvi [[juĝ-afero]]n sen turni sin al la [[ordinara juĝinstanco]]. La koncernaj partoj, interkonsente, decidas elekti trian sendependulon, nomita [[arbitracianto (Juro)|arbitracianto]], kiu estos la respondeculo solvi la konflikton. La arbitracianto, siavice, vidos sin limigita de tio interpaktita inter la koncernaj partoj por setligi la arbitran traktaton. Tiu devos fari ĝin kompreneble laŭ la leĝaro elektita de la koncernaj partoj, aŭ eĉ kun bazo en la simpla egaleco, se tion oni ne interkonsentis de antaŭe. Kiam arbitracio kongruas kun la leĝareco, anstataŭas komplete la ordinaran juraĵon, kiu devos sin deteni sin eĉ de koni la konflikton. Tamen, necese oni devos turniĝi al tiu (pere de plenuma agado) kiam estos necesa la interveno de las aŭtoritatoj por plenumigi la arbitran traktaton. Inter la avantaĝoj de la arbitracio troviĝas rapideco, fleksebleco kaj la fakto ke oni povas interkonsenti antaŭe la kostojn. == Tipoj de arbitracio == Ekzistas du tipoj de arbitracio, la jenaj: # Institucia: tiu kiu plenumiĝas en arbitra institucio ĝenerale laŭ siaj propraj reguloj kun fermita listo de arbitraciantoj. # Ad Hoc: tiu kiun plenumas la partoj, ĉar tiuj elektas la arbitraciantojn kaj la regulojn regontajn la arbitracion. Ĝenerale tiuj du tipoj de arbitracio baziĝas sur reguloj similaj al tiuj de Uncitral, realigitaj de Unuiĝintaj Nacioj.[http://www.uncitral.org/uncitral/en/uncitral_texts/arbitration/1976Arbitration_rules.html] == Arbitraciaj klaŭzoj == Ĝenerale, la partoj en konflikto turnas sin al arbitracio, ĉar estas jam enmetita en la kontrakto arbitracia klaŭzo kie oni decidis, ke la koncernaj partoj en konflikto devigas sin al submeto al arbitracia tribunalo. Prezentiĝas multaj problemoj pro la interpretado de tiuj klaŭzoj, speciale pri tio rilata al la juro. == Lingvaj defioj == Arbitracio elstariĝas kiel neŭtrala forumo en disputsolvado, aspirante esti la preferata forumo por uzantoj de tre malsamaj mondpartoj kaj juraj kulturoj. Malgraŭ la uzo de naciaj lingvoj, la plej ofta uzata lingvo en statistikoj de interncia arbitracio montras ke la la [[Angla lingvo|angla]] estas plej privilegiata procedura lingvo, ne kondukanta al egala ludkampo kaj krome altrudante specifan juran kulturon kaj anglajn jurprincipojn. Gi iel reflektas geopolitikan kaj kulturan superregadon. La angla ne estas neŭtrala [[Esperanto]], kvankam multaj arbitracioj estas farataj kvazaŭ la angla estus ja Esperanto<ref>(fr, en) [https://www.researchgate.net/profile/Charles-Durand Charles Xavier Durand], [https://www.researchgate.net/publication/27604965_Les_menaces_de_l'_esperanglais Les menaces de l'« espéranglais»], Oktobro 2007, HERMES (France) n-ro 40(40), DOI:10.4267/2042/9544</ref>. Same kiel en la 20-jarcento arbitracio donus pli grandan pezon al la franca lingvo, ne certas ke estonte novaj arbitraciaj lingvoj altrudiĝo, ekzemple la ĉina aŭ hispana. Malgraŭ la bona servo de interpretistoj, iuj lingvaj grupoj disponas pri pli bonaj interpretistoj dum aliaj estas en malfavora situacio<ref name=":0">(en) Daniel Greineder, ''[https://arbitrationblog.kluwerarbitration.com/2021/11/07/arbitrators-dont-speak-esperanto-the-difficulties-and-dominance-of-english-as-a-procedural-language-in-arbitration/ Arbitrators Don’t Speak Esperanto: The Difficulties and Dominance of English as a Procedural Language in Arbitration]'', Kluwer Arbitration Blog, la 7-an de novembro 2021.</ref>. === Esperanto === Kie lingvaj defioj pruvas nesupereblaj, uzantoj el neceso limigas sin al tio kio ili povas diri prefere ol diri tion kio estu dirata. Tio ofte okazas kiam arbitraciantoj estas postulataj apliki la leĝon de jurisdikcio fremada por ili kaj kies lingvon ili ne parolas. Esperanto ne retroveblas ĝis nun en la statistikoj de gvidaj arbitraj institucioj, kvankam ĝi estis konceptita kiel neŭtrala lingvo, ne ligita al iu specifa kulturo kaj tial adoptebla en internaciaj aŭ interkulturaj rilatoj sen doni lingvan kaj politikan avantaĝon al tiuj kiuj uzas sian propran lingvon<ref name=":0" />. == Skrive om voldgift == Voldgiftskendelse skal begrundes, jf. VL § 31, stk. 2; og der er begrænset mulig for at lade domstol prøve voldgiftskendelse, jf. VL 37. VL = voldgiftsloven == Die weibliche Indiana Jones == 1) Relic Hunter (1999–2002) -- 2) Gravrøver Tomb Raider tre film (2001 - 2018) -- 3) Alison Teal Alison's Adventures <nowiki>https://www.youtube.com/@AlisonsAdventures/videos</nowiki> <nowiki>https://alisonsadventures.com/about-2/alison-teal/</nowiki> <nowiki>https://www.famousbirthdays.com/people/alison-teal.html</nowiki> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=arbitr1}} * [[Internacia arbitracio]] * [[Konstanta Kortumo de Arbitracio]] * [[Mediacio]] * [[Traktado]] * [[Tribunalo de Arbitracio pri Sporto]] == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bazaj terminoj de juro]] [[Kategorio:Juĝaj proceduroj]] [[Kategorio:Konfliktoj]] [[Kategorio:Arbitracio]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvaj rajtoj]] [[Kategorio:Lingva justeco]] r1n7ohsv72pq2qpjetgm9avgq5dz87c 0 258957 9462627 9107506 2026-08-26T05:21:58Z Sj1mor 12103 9462627 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Dramaten mask 2008a.jpg|eta|260ra|Tragika masko sur la fasado de la Reĝa Drameca Teatro en [[Stokholmo]], [[Svedio]]]] '''Sufero''' signifas senti [[doloro]]n korpan aŭ mensan. Ĉiuj senskapablaj estaĵoj suferas dum vivado. Figure "suferi" signifas ankaŭ, ke io aŭ iu ricevas la efikon de ago, esti trafita de ia ago. En [[Budhismo]] la unua [[Kvar noblaj veroj|nobla vero]] ([[dukkha]]) estas la sufero. Ĝi lernas ke la kondiĉitan ekziston, la ekzisto kiel oni konas ĝin, estas sufero. == Vidu ankaŭ == * [[Doloro]] * [[La suferoj de la juna Werther|''La suferoj de la juna Werther'']], romano fare de [[Johann Wolfgang von Goethe]] * ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'', romano fare de [[Lord BYRON]] * [[Emocio]] * [[Pasiono]], la sufer-vojo de [[Jesuo]] * [[Patoso]] * [[Kompato]], emocia sento * [[Ijob]], biblia rakonto pri viro pacienca kontraŭ suferado * kanzono de la franca grupo [[appelez moi personne]] ( nomu min neniu) ĉe https://www.youtube.com/watch?v=PWpowWKaSKI {{Projektoj|q=Sufero|commons=Human suffering|ReVo=sufer.0o}} [[Kategorio:Sufero| ]] 9z2ne5iro1p3vrwikedrrsqh80doois 0 260994 9462339 9341300 2026-08-25T14:11:51Z Sj1mor 12103 9462339 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Steckdose.jpg|eta|<center>Elektra konektingo <br />(mezeŭropa sistemo)]] [[Dosiero:World map of electrical mains power plug types used.svg|eta|<center>Diversaj tipoj de elektraj konektingoj laŭ landoj de A ĝis N (dec. 2009)<ref name="World Plugs">[http://www.iec.ch/world-plugs/ World Plugs] Alirdato la 27a de marto 2015</ref>]] '''Konektingo'''<ref>Oni trovas referencojn de la radiko "konekt-" pri elektro en [[PIV]], [[NPIV]], [[ReVo]] (la vorto [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#konekt.0ilo konektilo]) kaj teknikaj terminaroj de [[Greziljono]] (Esperanto-Franca lingvo de majo 2016, paĝo 18/48 [https://gresillon.org/IMG/pdf/TeknikaVortaretoDeGreziljono.pdf] pri la franca termino ''prise'' kun ekzemplo "murkonektingo" ). En la Japana Esperanto-Instituto (Tokio-1956) troviĝas '''konekti''' (p. 111) kaj "ŝtopilingo" (p. 217) rilatas al ina ektremo de fleksebla kablo ne al '''"konekto"skatolo mura''' (trovita en la ĉi-lasta terminaro, paĝo 113). Aliflanke, por multoj evidentas, ke "ŝtopilingo" estas la supra parto de botelo, kiu ricevas korkan "ŝtopilo"n. Pro sekureco, elektraj muraj skatoloj (same kiel '''konektsokloj''' sur aparatoj) estas ĉiam inaj, ekde la prefera termino '''konektingo''' por ricevi '''konektilon'''.</ref> aŭ ''konektoskatolo'' estas elektra, iom trua konektoparto, kiu donas lokon por [[konektilo]], ligiĝi kaj permesi elektran fluon de [[konduktilo]] al alia konduktilo. Ofte la fluo celas {{N|elektra kurento}}, sed ankaŭ povas temi pri [[telefono|telefonaj signaloj]] aŭ [[komputilo|komputilaj datumoj]]. Konektingo estas aŭ fikse instalita en muro, aŭ foje - tiam trafas la vorto "kontaktskatolo" - unuope aŭ plurope en vico aranĝita en plasta kesteto, signife pli granda ol la truoj por la [[stifto]]j de la konektilo. Kaj konektingo kaj konektilo estas normigitaj, sed tutmonde ekzistas diversaj normoj, kaj la normoj por elektra kurento, telefonaj, laŭtparolilaj aŭ komputilaj informoj estas komplete malsamaj. == Terminologio == La esperanta terminologio pri ĉi-tiu eta objekto de la ĉiutaga moderna vivo estas surprize malunueca: Dum en la parola lingvo oftas la vorto 'kontaktingo', en [[PIV]] aperas nur la mala parto, la 'kontaktilo'. La granda franca-esperanta vortaro de J. Le Puil kaj J.-P. Danvy proponas la vorton 'konektingo'. La granda vortaro germana-esperanta de E.-D. Krause lasas alternativon inter 'kontaktskatolo' aŭ 'ŝtopilingo' (la kontraŭaĵo laŭ ĝi povas esti 'kontaktilo', 'ŝtopilo' aŭ 'kontaktŝtopilo'). Ankaŭ la angla vortaro de J. C. Wells preferas la vorton 'ŝtopilingo', kvankam ĝi kompreneble konas la vortojn kontakti/konekti en elektrika senco, kaj la nederlanda vortaro de A. J. Middelkoop proponas la vorton 'kontaktujo'. En [[ReVo]] interalie estas la difino de 'ŝtopilingo': "Peco fiksita al elektra kablo, al elektra aparato aŭ al muro, kun truoj por la stiftoj de la ŝtopilo" (kvankam ŝtopilo unuavice estas pri [[botelo]]j, [[bokalo]]j, kiel korka ŝtopilo, botela ŝraŭbfermilo ktp, io por ŝtopi truon do, nur duavice stifta kontaktilo). Dua propono de ReVo estas 'kontaktskatolo' ("skatolforma ŝtopilingo"). Tamen restas ne konvinka la vorto 'ŝtopilingo' (do ingo unuasignife por korko, botela ŝraŭbfermilo kaj simile duasignife ankaŭ por elektra "ŝtopilo"): ŝtopilo kaj do ŝtopilingo celas unuavice bremsi la fluon, ŝtopi iun truon, dum kontaktilo/konektilo kaj kontaktingo/konektingo volas ĝuste ebligi la fluon. Havas sencon por kompare granda elektroteknika ingo, kies kontakto kun kontaktilo uzi la vorton 'kontaktingo' kaj lasi la vorton 'konektilo' por eta ingo apenaŭ pli granda ol la kondukila kablo, kun truoj por [[stifto]]j de simile svelta konektilo, kiu kune kun la koncerna ingo ebligas plilongigi kablojn kaj sen muro aŭ fiksa skatolo pludoni informojn aŭ energion. Por klarigi la aferon, laŭ [[PIV]] kiun oni trovas en la interreto, estas proponitaj la sekvantaj terminoj: ĉe la fino de ŝnurkonduktilo por fari elektran kontakton ''ina'' aŭ ''vira'' '''''ŝtopilo''''' ([[ŝtopilo#En elektroteĥniko|ŝtopilo]] = konektilo<ref>Vd la terminon konektilo en [[NPIV]] [http://vortaro.net/#konektilo]</ref>), kaj ''ina'' aŭ ''vira'' '''''ŝtopilingo''''' (ŝtopilingo = konektingo). == Tipoj en nuna uzo == === CEE 7 Normo === ==== CEE 7/3 Kontaktingo kaj CEE 7/4 Konektilo (germane "Schuko"; Tipo F) ==== [[Dosiero:Schuko (CEE 7-3) socket-outlets, with and without shutters.jpg|eta|Du [[Schuko]] (CEE 7/3) kontaktingoj fabrikitaj de Busch-Jaeger Elektro GmbH: la malsupra havas (nigrajn) protektajn obturatorojn; la supraĵo ne havas, rivelante internajn metalajn kontaktojn]] La CEE 7/3 kontaktingo kaj CEE 7/4 konektilo estas ofte nomitaj Schuko, mallongigo por ''Schutzkontakt'', ''Protekta kontakto'' al tero ("[[Schuko]]" mem estas [[registrita marko]] de germana asocio establita por posedi la esprimon). La kontaktingo havas cirklan niĉon kun du rondaj truoj kaj du flankaj surteraj klipoj, kiuj engaĝiĝas antaŭ la viva pinkontakto. La stiftoj estas je 4,8 mm diametro kaj 19 mm longo kun 19 mm (0,189 je 0,748 in) je interdsistanco. La Schuko-sistemo estas nepolarigita, permesante al viva kaj neŭtrala esti inversigita. La ingo akceptas [[eŭroŝtopilo]]j kaj CEE 7/17 ŝtopiloj. Ĝi estas taksita je 16 A. La nunaj germanaj normoj estas [[Deutsches Institut für Normung|DIN]] 49441 kaj DIN 49440. La normo estas uzata en Germanujo kaj pluraj aliaj eŭropaj landoj kaj sur aliaj kontinentoj. Iuj landoj postulas infan-rezistajn ingo-obturatojn; la normo DIN 49440 ne havas ĉi tiun postulon. La ŝtopilo estas uzata en la plej multaj landoj de Eŭropo, Azio kaj Afriko, same kiel en la landoj de Peruo, Ĉilio kaj Urugvajo. La malmultaj eŭropaj landoj ne uzas ĝin (aŭ ne uzas ĝin ĉefe) estas Danio, Svislando, Britio, Italio kaj Irlando. ==== CEE 7/5 Kontaktingo kaj CEE 7/6 Konektilo (Franca; Tipo E) ==== [[Dosiero:French-power-socket.jpg|eta|Franca konektingo (CEE 7/5; Tipo E)|maldekstra]] Franca normo NF C 61-314 difinas la CEE 7/5 ŝtopilingon kaj CEE 7/6 ŝtopilon, (kaj ankaŭ inkludas CEE 7/7, 7/16 kaj 7/17 ŝtopilon). La ingo havas cirklan niĉon kun du rondaj truoj. La ronda ter[[stifto]] projekcianta de la ingo ligas antaŭ ol la energiigitaj kontaktoj tuŝas. La terstifto estas centrita inter la aperturoj, kompensitaj je 10 mm (0.394 in). La ŝtopilo havas du rondajn stiftojn je 4.8 je 19 mm (0.189 je 0.748 in), interspacigitaj 19 mm (0.748 in) dise kaj kun aperturo por la elstara terstifto de la ingo. Ĉi tiu normo ankaŭ estas uzata en Belgio, Pollando, Ĉeĥio, Slovakio kaj iuj aliaj landoj. Kvankam la ŝtopilo estas polarigita, CEE 7 ne difinas la lokigon de la viva kaj neŭtrala kaj ekzistas neniu universale observita normo. CEE 7/2 kaj 7/4 ŝtopiloj ne estas kongruaj kun la CEE 7/5 ingo pro la ronda terŝtopilo konstante muntita en la ingo. ==== CEE 7/7 Konektilo (kongrua kun E kaj F) ==== [[Dosiero:CEE 7-7.jpg|eta|Hibrida (t. e. kongrua kun E kaj F) CEE 7/7 konektilo]] La konektilo CEE 7/7 taŭgas en francaj kaj Schuko-ingoj. La CEE 7/7 ŝtopilo havas terkontaktojn por konekti aŭ al la CEE 7/3 ingo aŭ la CEE 7/5 ingo. Ĝi estas polarigita kiam uzata kun franca CEE 7/5 ingo, sed povas esti enigita dumaniere en CEE 7/3 ingo. La ŝtopilo estas taksita je 16 A. Aparatoj estas venditaj kun ne-reblokeblaj CEE 7/7 ŝtopiloj fiksitaj. Ĉi tiu ŝtopilo povas esti enigita en danan Tipo K-ingon, sed la tera kontakto ne konektota. ==== CEE 7/16 Konektiloj ==== La elterigita konektilo CEE 7/16 estas uzata por elterigitaj aparatoj. Ĝi havas du rondajn 4 je 19 mm (0,157 je 0,748 in) stiftojn, taksitajn je 2,5 A. Estas du variaĵoj. ===== CEE 7/16 Alternativo I ===== Alternativo I estas ronda konektilo kun eltranĉaĵoj por igi ĝin kongrua kun CEE 7/3 kaj CEE 7/5 ingoj. (La simil-aperanta CEE 7/17 havas pli grandajn pinglojn kaj pli altan aktualan rangigon.) Ĉi tiu alternativo malofte estas uzata. ===== CEE 7/16 Alternativo II "Europlug" (Type C) ===== {{Ĉefartikolo | Eŭroŝtopilo}} [[Dosiero:Euro-Flachstecker 2.jpg|eta|Ekzemplo de ''Europlug'']] Alternativo II, populare konata kiel ''Europlug'', estas plata 2.5 A-indicita konektilo difinita per Cenelec-normo EN 50075 kaj naciaj ekvivalentoj. La Eŭrokonektilo ne estas rekablebla kaj devas esti provizita per fleksebla ŝnuro. Ĝi povas esti enigita ambaŭdirekte, do linio kaj neŭtralo estas ligitaj arbitre. Por plibonigi kontakton kun ingopartoj la ''Europlug'' havas iomete flekseblajn pinglojn kiuj konverĝas al siaj liberaj finoj. Ne estas ingo difinita por akcepti nur la ''Europlug''. Anstataŭe, ''Europlug'' konvenas gamon da ingoj ofta uzo en Eŭropo. Tiuj ingoj, inkluzive de la CEE 7/1, CEE 7/3 (germana/"Schuko"), CEE 7/5 (franca). La plej multaj israelaj, svisaj, danaj kaj italaj ingoj, estis dizajnitaj por akcepti stiftojn de diversaj diametroj, plejparte 4.8 mm, sed ankaŭ 4.0 mm kaj 4.5 mm, kaj estas kutime provizitaj per finaj cirkvitoj kun aŭ 10 A aŭ 16 A trokurentaj protektsistemoj. Britiaj razilŝtopiloj estas dizajnitaj por akcepti BS 4573 razŝtopiloj dum ankaŭ akceptante ''Europlugs''. En ĉi tiu agordo, la ligprovizo estas nur taksita je 200 mA. Ne estas permesate ene de Britio, ke la razingo estu ĝustigita kaj uzita por pli alta taksita kurentremizo ol la 200 mA maksimumo. ''Europlug'' ankaŭ estas uzata en la Mezoriento, Afriko, Sudameriko kaj Azio. === Italio (Tipo L) === [[Dosiero:L plug.jpg|eta|Itala ŝtopilo kaj ŝtopilingo (Tipo L)]] Italaj konektiloj kaj konektingoj estas difinitaj per la norma CEI 23-50 kiu anstataŭis CEI 23-16. Ĉi tio inkludas modelojn taksitajn je 10 A kaj 16 A, kiuj malsamas en kontaktodiametro ( 4 mm kaj 5 mm resp.) kaj interspaco (19 mm kaj 26 mm resp.) .<ref>[https://www.power-plugs-sockets.com/italy/ Italio]. ''Power Plugs and Sockets of the World'' (Konektiloj kaj konektingoj en la mondo).</ref> Ambaŭ estas simetriaj, permesante al la liniaj kaj neŭtralaj kontaktoj esti enigitaj ambaŭdirekte. Ĉi tiu konektilo ankaŭ estas ofte uzata en Ĉilio kaj Urugvajo. === Norda kaj meza ameriko (NEMA aŭ tipo A kaj B) === En [[Usono]], [[Kanado]], [[Meksiko]] kaj [[Japanio]] plata tri pingla sistemo estas uzata.[[Dosiero:B plug.jpg|eta|<center>Elektra konektilo kaj murkonektingoj por tri [[stifto]]j <br />(NEMA sistemo)]] == Referencoj kaj notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commons=Mains sockets}} * [[Klemo]] * [[Konduktilo]] * [[Konektilo]] * [[Kontaktoro]] * [[Ŝaltilo]] * [[Ŝtopilo]] (apartigilo) * [[IEC 60906-1]] * [[Schuko]] [[Kategorio:Elektrotekniko]] 4chrqzcxkoq9ymq5mu380gnt4l1vte7 0 264137 9462431 9219474 2026-08-25T16:32:32Z Filozofo 3592 /* */ Lingva korekto 9462431 wikitext text/x-wiki '''Monarĥismo''' estas ŝtatteoria pozicio favore al [[monarkio]], heredebla aŭ elektita reĝo, imperiestro. Kontraŭe al la [[diktaturo]], la akirita pozicio estas heredebla laŭleĝe. Tiu politika doktrino historie komencas akre batali en [[Eŭropo]] kiam la unuaj respublikoj (franca, sed ne nur) disvastigas siajn ideologiojn favore al neheredaj politikaj rajtoj dum la [[19a jarcento]]. Tiele oni reuzas jam antikvajn kialilojn (dia elekto, superklasa situo ktp.) por subteni la rajtojn de reĝaj familioj ĉu kontraŭ respublikaj proponoj ĉu kontraŭ la pliiĝanta kresko de la tendencoj malpliigi la povon de la reĝoj pere de [[konstitucio]]j, [[parlamento]]j kaj elektitaj reprezentantoj kiuj siavice elektu la registarojn. La ideon de la monarĥismo apogas la monarĥistoj, el kiuj plej gravaj estis: * [[Thomas Hobbes]], apoganto de la absoluta monarĥio * [[John Locke]], apoganto de la konstitucia, parlamenta monarkio * [[Frederiko la 2-a de Prusio]], apoganto de la klerisma monarĥio je influo de [[Voltaire]] * [[Otto von Bismarck]] * [[Dietrich Bonhoeffer]] * [[Winston Churchill]] * [[Charles de Gaulle]] (junaĝe) * [[Friedensreich Hundertwasser]] * [[Charles Maurras]] * [[Arthur Schopenhauer]] * [[José Calvo Sotelo]] * [[Marie Tussaud]] * Robert von Ungern-Sternberg * [[Jules Verne]] ==Vidu ankaŭ== *[[Katolikaj aŭstraj studentordenoj (KÖL)]], legitimista korporaciaro {{Projektoj|ReVo=monarh.0ismo|ReVo titolo=Monarĥismo / Monarkismo}} [[Kategorio:Monarkiismo| ]] [[Kategorio:Ismoj]] [[Kategorio:Monarkio]] todfxcxnmwfwzvrtvpwfhwx41hzznyr 9462432 9462431 2026-08-25T16:38:05Z Filozofo 3592 /* */ Aldonis ligojn 9462432 wikitext text/x-wiki '''Monarĥismo''' estas ŝtatteoria pozicio favore al [[monarkio]], heredebla aŭ elektita reĝo, imperiestro. Kontraŭe al la [[diktaturo]], la akirita pozicio estas heredebla laŭleĝe. Tiu politika doktrino historie komencas akre batali en [[Eŭropo]] kiam la unuaj respublikoj (franca, sed ne nur) disvastigas siajn ideologiojn favore al neheredaj politikaj rajtoj dum la [[19a jarcento]]. Tiele oni reuzas jam antikvajn kialilojn (dia elekto, superklasa situo ktp.) por subteni la rajtojn de reĝaj familioj ĉu kontraŭ respublikaj proponoj ĉu kontraŭ la pliiĝanta kresko de la tendencoj malpliigi la povon de la reĝoj pere de [[konstitucio]]j, [[parlamento]]j kaj elektitaj reprezentantoj kiuj siavice elektu la registarojn. La ideon de la monarĥismo apogas la monarĥistoj, el kiuj plej gravaj estis: * [[Thomas Hobbes]], apoganto de la [[absoluta monarĥio]] * [[John Locke]], apoganto de la [[Konstitucia monarĥio|konstitucia, parlamenta monarĥio]] * [[Frederiko la 2-a de Prusio]], apoganto de la [[Klerismo|klerisma]] monarĥio pro influo de [[Voltaire]] * [[Otto von Bismarck]] * [[Dietrich Bonhoeffer]] * [[Winston Churchill]] * [[Charles de Gaulle]] (junaĝe) * [[Friedensreich Hundertwasser]] * [[Charles Maurras]] * [[Arthur Schopenhauer]] * [[José Calvo Sotelo]] * [[Marie Tussaud]] * Robert von Ungern-Sternberg * [[Jules Verne]] ==Vidu ankaŭ== *[[Katolikaj aŭstraj studentordenoj (KÖL)]], legitimista korporaciaro {{Projektoj|ReVo=monarh.0ismo|ReVo titolo=Monarĥismo / Monarkismo}} [[Kategorio:Monarkiismo| ]] [[Kategorio:Ismoj]] [[Kategorio:Monarkio]] nasmgj6xj9u9h41jea4kp99x2wluw0y 0 271402 9462482 8266348 2026-08-25T20:58:20Z Stefangrotz 91903 informkesto 9462482 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|bildo-priskribo=Fora panoramo de Kazár|bildo=Kazári látkép 2005-07-14.jpg}} '''Kazár''' estas [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] '''Norda Hungario''', en [[departemento]] [[Nógrád]], en subregiono de [[Salgótarján]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 30 &nbsp;km² * [[koordinato]]j de [[Tutmonda loktrova sistemo]]: 48.0505/19.8547 * [[Loĝantaro]]: 2150 * [[Poŝtkodo]]: 3127 * [[Telefonprefikso]]: 32 == Situo == Kazár situas en [[valo]] de [[rojo]], laŭ flanko[[vojo]]j. Salgótarján troviĝas 7, [[Bátonyterenye]] 9 [[km]]. == Historio == La loko estis loĝata dum la [[bronzepoko]]. La unua mencio devenis el [[1220]] en formo ''Cazar''. Meze de la [[19-a jarcento]] minado de [[karbo]] komenciĝis. En [[1893]] tertremo, en [[1873]] [[ĥolero]] okazis. Fine de la [[20-a jarcento]] la minado ĉesis. Vilaĝservoj estas [[aŭtonomio]] de [[ciganoj]], [[lernejo]], [[biblioteko]], [[kulturdomo]], [[poŝto]]. == Vidindaĵoj == * katolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Helena]] * [[muzeo]] pri gladiloj == Famuloj == En Kazár estis [[pastro]] kaj fine tie mortis [[István Szabó (tradukisto)]]. Estas ankaŭ memorĉambro pri li. {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] 9q4soghs2kl7volrsgdd4eymieu1pe8 0 273630 9462573 9230975 2026-08-26T04:07:38Z Sj1mor 12103 9462573 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = {{PAGENAMEBASE}} | titolo = Reĝino de Sicilio | dosiero = Richard_I_and_Joan_greeting_Philip_Augustus.jpg | priskribo = Johana de Anglio kaj Rikardo la 1-a salutas Filipon la 2-an de Francio | dato de naskiĝo = [[1165]] | loko de naskiĝo = | dato de morto = | loko de morto = | edzo1 = [[Vilhelmo la 2-a (Sicilio)]] | edzo2 = [[Rajmondo la 6-a (Tuluzo)]] }} '''Johana de Anglio''' (naskiĝis oktobron [[1165]], mortis la [[4-an de septembro]] [[1199]]) estis filino de [[Henriko la 2-a (Anglio)|Henriko la 2-a]] de Anglio kaj [[Eleonora de Akvitanio]], kaj edzino de [[Vilhelmo la 2-a (Sicilio)|Vilhelmo la 2-a]] de Sicilio. == Reĝino de Sicilio == Ŝi naskiĝis en la kastelo de [[Angers]], [[Anĵuo]] kaj pasis sian junecon ĉe la patrinaj kortegoj ĉe [[Winchester]] kaj [[Poitiers]]. En 1176 Vilhelmo la 2-a de [[Sicilio]] sendis amabasadorojn al la angla kortego por peti ke li edziĝus al Johana. Ili formale fianĉiĝis la 20-an de majo. La 27-an de aŭgusto Johana ekvojaĝis al Sicilio, eskortata de Johano de [[Oksfordo]] (episkopo de [[Norwich]]) kaj sia onklo [[Hamelin de Warenne (5-a Grafo de Surrey)]]. Reprezentantoj de la sicilia reĝo renkontis ŝin en ĉeftera Eŭropo kaj, post danĝera velado, ŝi atingis Sicilion. Tie, la 13-an de februaro 1177, en la katedralo de [[Palermo]] okazis la geedziĝo kaj ŝia kronado kiel reĝino de Sicilio. Johana kaj Vilhelmo havis nur unu infanon, Bohemond, kiu mortis infane. == Malliberiĝo == Post la morto en 1189 de ŝia edzo, la nova reĝo [[Tankredo (Sicilio)|Tankredo]] malliberigis ŝin. La sekvantan jaron ŝia frato [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a]] alvenis al Sicilio kun [[krucmilito|krucmilita]] armeo kaj postulis ŝian liberiĝon, kune kun ŝia tuta doto. Tankredo rifuzis kaj Rikardo kaptis monaĥejon kaj kastelon en Sicilio kaj [[Mesino]]n. Fine en marto 1191 estis akordo inter Tankredo kaj Rikardo kaj Johana liberiĝis. == Johana kaj Berengaria de Navaro == La saman monaton Eleonora de Akvitanio alvenis al Mesino kun [[Berengaria de Navaro]], kiu estis fianĉiniĝita al Rikardo. Eleanora reiris al Anglio, petante Johanan prizorgi Berengarian. Ĉar estis Karesmo, ne eblis okazigi la geedziĝon. Rikardo kaj la angla armeo ekvelis; ankaŭ Johana kaj Berengaria: sed tempesto disigis la ŝipojn. Rikardo atingis [[Kreto (insulo)|Kreton]] sed Johana kaj Berengaria grundiĝis proksima al [[Kipro]]. La tirana reganto de Kipro, [[Isaako Komnenos]], estis kaptonta ilin kiam subite aperis la ŝipoj de Rikardo. La princinoj saviĝis, sed Isaako Komnenos kaptis la trezoron de Rikardo. Tiu persekutis kaj kaptis lin, ĵetis lin en kelkarceron, kaj edziĝis al Berengaria en [[Limasolo]]. Johana kaj Berengaria pluvojaĝis al [[Akko]]. == Edziĝ-proponoj == Johana estis la plej favorata filino de Rikardo, sed malgraŭ tio li uzis ŝin por politikaj celoj. Li eĉ sugestis ke ŝi edziĝus al [[Al-Adil la 1-a]], frato de sia kontraŭulo [[Saladino]], kaj ke ili kune reĝus [[Jerusalemo]]n: tamen Johana rifuzis edziĝi al islamano kaj Al-Adil same rifuzis edziĝi al kristanino. [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a]] de Francio ŝajne proponis geedziĝon, sed ankaŭ tiu propono kolapsis, eble pro tro da parenceco: [[Ludoviko la 7-a (Francio)|Ludoviko la 7-a]], la patro de Filipo, estis la unua edzo de la patrino de Johana. == Grafino de Tuluzo == Fine en oktobro 1196 Johana edziĝis al [[Rajmondo la 6-a (Tuluzo)|Rajmondo la 6-a]] de Tuluzo. La doto estis [[Quercy]] kaj [[Agenais]] en sudokcidenta Francio. Tamen Rajmondo mistraktis ŝin kaj ŝi teruriĝis de liaj kavaliroj. Ŝi naskis [[Rajmondo la 7-a (Tuluzo)|Rajmondon la 7-an]] kaj filinon kiu mortis infane. En 1199, dum ŝi denove gravedis, Johana devis kontraŭi ribelon de la lordoj de Saint-Félix-Lauragais kaj aliaj nobeloj. Dum sieĝo de ilia kastelo ŝi estis minacata de perfido sed eskapis. Ŝi iris norden, esperante ĝui la protekton de Rikardo la 1-a, sed trovis tiun mortintan ĉe [[Châlus]]. Ŝi plufuĝis al la kortego ĉe [[Rouen]] de ŝia patrino. == Morto == Ŝi petis permeson eniri [[Abatejo Fontevraud|Abatejon Fontevraud]]. Kvankam ŝi gravedis, oni konsentis. Ŝi mortis dum akuŝo, kaj la bebo, Rikardo, mem mortis tuj post rapida bapto. Ŝi entombiĝis en la abatejo. Apud ŝi, en 1249 entombiĝis ŝia filo Rajmondo la 7-a. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Italaj reĝedzinoj]] [[Kategorio:Plantaĝenetoj]] [[Kategorio:Hauteville-familio|⚭]] rxzmbqlssf4s36ablrfpsc8060h42ja 0 276209 9462391 8757293 2026-08-25T15:02:22Z Nvss132 224431 /* La Dekjara Milito */ 9462391 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Salvador Cisneros Betancourt, Markizo de Santa Lucía''' (n. {{daton|10|februaro|1828}} en Puerto Principe [hodiaŭe: [[Camagüey (urbo)|Camagüey]]], [[Kubo]]; m. {{daton|28|februaro|1914}} en [[Havano]], Kubo) estis kuba [[politikisto]], kiu atingis la prezidantecon de la [[Ĉe-Milita Respubliko de Kubo]] de [[1873]] ĝis [[1875]]. Naskiĝis en Puerto Príncipe ([[Camagüey (urbo)|Camagüey]]) en [[1824]] en la sino de nobela kaj riĉa [[familio]]. Estis partiano de la kuba sendependeco, aniĝante al la Liberiga Societo kreata en Camagüey por aranĝi la [[revolucio]]n. Dum la [[Dekjara Milito (Kubo)|Dekjara Milito]], li liberigis siajn sklavojn kaj metis siajn riĉaĵojn je la servo por la kuba sendependiĝo.[[Dosiero:Camaguey rooftops 1.jpg|eta|dekstra|250ra|Camagüey, naskiĝurbo de Betancourt]] == Infanaĝo == El aristokrata procedenco la [[Markizo]]j de Santa Lucía estis unu el la plej riĉaj familioj de la insulo, proprietuloj de granda nombro da sklavoj, terenoj kaj sukerfabrikoj. Salvador Cisneros kiam estis infano studis en [[Filadelfio]], [[Usono]] kaj tie ricevis la diplomon de civila inĝeniero, malproksime de lia familio dum kelkaj jaroj ricevis konitaĵojn pri diversaj temoj kiujn interesis al la junuloj de la [[19a jarcento]] en Kubo, nutriĝis per la demokratio kaj rajtoj. Post siaj studoj li revenis al Camagüey. == La Dekjara Milito == Kiam Betancourt sciis pri la ribelo en [[La Demajagua]], la [[10an de oktobro]] [[1868]], vojaĝis ekde [[Havano]] al Camagüey kaj kiam alvenis al sia urbo li ordonis sekvi la ekzemplon de la orientanoj. [[Bouza]] la [[4an de novembro]] plenumis la ordonojn ribeliĝante, kaj 9a sammonate, forlasis la urbon por iri al [[Sibanicú]], sekvata de multaj homoj. Tie, li estis nomumita Prezidanto de la Centra Komitato kaj pli malfrue Prezidanto de la Ĉambro de Reprezentantoj, kiam estas proklamata en [[Guáimaro]] dum la [[Asembleo de Guáimaro|Asembleo]] la Respublikon. Kiam la Ĉambro kunsidis, en eksterordinara sesio, la 8an de februaro [[1878]], por pritrakti la pacon kiun proponis Hispanio, li energie protestis, per vortoj kiujn la historio ĉiam memoros. Sed, malgraŭ lia protesto alvenis la [[Pakto de Zanjón]] kiu metis finon al la Dekjara Milito. == Vidu ankaŭ == * [[Regantoj de Kubo]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Betancourt, Salvador Cisneros}} [[Kategorio:Prezidantoj de Kubo]] [[Kategorio:Kubaj politikistoj]] 6rdd209x1fktvlk8quvz6xzg4qkidp1 0 281000 9462307 9018732 2026-08-25T13:35:14Z Sj1mor 12103 9462307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Pedro de Alvarado y Contreras''' (n. [[Badajoz]], [[Ekstremaduro]] ([[Hispanio]]), [[1485]] - m. [[Guadalajara (Jalisco)|Guadalajara]], [[Nueva España]], 4a de julio de [[1541]]). Hispana [[konkistadoro]] kiu partoprenis en la konkero de [[Kubo]], en la esplorado fare de [[Juan de Grijalva]] de la marbordoj de [[Jukatano]] kaj de la [[Meksika Golfo]], kaj en la konkero de [[Tenoĉtitlano]] estrita de [[Hernán Cortés]]. Oni povas konsideri lin kiel konkistadoro de granda parto de [[Centrameriko]] ([[Salvadoro]], [[Honduro]] kaj [[Gvatemalo]]) kaj li povis esti tio ankaŭ de [[Peruo]], sed li rezignis post batali kaj poste negoci kun [[Diego de Almagro]]. Preskaŭ ĉiuj referencoj al Alvarado mencias almenaŭ lian energian karakteron; plej parte parolas pri krueleco. Foje oni asocias eĉ lian nomon al [[genocido]], tiom pro lia iniciato dum la [[Masakro de Tokskatlo]], kiom pro sia posta partopreno en la sieĝo de Tenoĉtitlano, kaj ĉefe pro la sanga violento de sia agado en Centrameriko. En Meksiko la indiĝenoj nomigis lin ''Tonatiuh'', (''la Suno''), pro lia fizika aspekto; ŝajne li estis blondulo kaj alta, kio igis lin tipan kazon por diigo, kion dekomence faris la [[aztekoj]] de la hispanoj, kiuj konsideris ilin la "blondaj kaj barbaj homoj" anoncitaj kiel signo de la reveno de [[Kecalkoatlo]]. == Alveno al Ameriko kaj konkero de Kubo (1509-1511) == En [[1509]], kiam li estis 25-jaraĝa, li elŝipiĝis en [[Hispaniolo]], kun siaj fratoj (Gonzalo, Jorge, Gómez, Hernando kaj Juan). Post unu jaro laŭ ordoj de sia onklo [[Diego Velázquez de Cuéllar|Diego Velázquez]], li partoprenis en la konkero de Kubo. == Ekspedicio de Grijalva (1518) == En [[1518]] li akompanis na Juan de Grijalva kiel ŝipkapitano en la eksplorado de la marbordoj de Jukatano kaj la Meksika Golfo, kiam ili malkovris la insulon de [[Cozumel]]. Li estis la unua eŭropano kiu navigaciis laŭ la [[rivero Papaloapan]], kaj pro tio la urbo kaj komunumo ĉe la marenfluo de la rivero nomiĝas [[Alvarado (Komunumo en Veracruz)|"Alvarado"]]. == Konkero de Meksiko (1519-1521) == Kelkaj fratoj Alvarado unuiĝis al Cortés en la haveno de la [[Trinidad (Kubo)|Trinidad]], kiam li estis iniciatonta sian veturadon, inter ili Jorge, Gonzalo kaj Gómez, krom Juan la duonfrato kaj Pedro kiu estis la unua ŝipkapitano de [[Hernán Cortés]] dum la [[konkero de Meksiko]]. Li partoprenis en la batalo kontraŭ la [[tlakskaltekoj]] estritaj ĉefe de [[Ksikohtenkatl]]. Kiam la [[konkistadoro]]j venkis kaj negocis novan aliancon kun la tlakskaltekoj, kiel pacgarantio tiuj donacis virinojn al la ĉefaj kapitanoj. Unu el ili estis la propra filino de "[[Ksikohtenkatl la Maljuna]]" kiu estis baptita kiel ''doña Luisa'' kaj estis destinita al Hernán Cortés, kiu cedis ŝin al Pedro de Alvarado. Kiam li estis ankoraŭ fraŭlo, Pedro de Alvarado havis filon el doña Luisa kiu estis baptita per lia propra nomo kaj filinon kiu estis baptita laŭ la nomo de Leonor. Leonor edziniĝis al Francisco de la Cueva, kuzo de la duko de [[Alburquerque]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01715418982365098550035/thm0000.htm |titolo=Díaz del Castillo, Bernal (1568) ''Historia verdadera de la conquista de la Nueva España'', (teksto en la retejo ''cervantesvirtual'' p. 266) |alirdato=2009-04-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170304205412/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01715418982365098550035/thm0000.htm |arkivdato=2017-03-04 }}</ref> Li ekspediciis kun Bernardino Vázquez de Tapia al la ĉirkaŭaĵoj de Tenoĉtitlano cele observi kaj precizigi la plej taŭgan vojon; Vázquez de Tapia malsanigis survoje kaj Alvarado devis finigi la mision; ambaŭ revenis al [[San Andrés Cholula (komunumo en Puebla)|Ĉolula]] por informi al Cortés. Estis tiam kiam la indiĝenoj kromnomigis lin per ''Tonatiuh''.<ref> Vázquez Chamorro, Germán (2003) "La conquista de Tenochtitlan" colekto "Crónicas de América", kolekto de kronikistoj J.Díaz, A.de Tapia, B.Vázquez, F. de Aguilar; "Relación de méritos y servicios" p.121-147 Dastil, S.L. ISBN 84-492-0367-8</ref> === La amasmortigado de la Plejgranda Templo === En [[1520]], dum foresto de Cortés, kiu iris ĉe [[Pánfilo de Narváez]], Pedro de Alvarado, kiu estris, ordonis la agadon nomita kiel la [[Masakro de Tokskatlo]] aŭ de la Plejgranda Templo kiu antaŭis la malvenkon de hispanoj konata de ili kiel la [[Trista Nokto]]. Kiam Cortés, kiu devis tuj reveni al Tenoĉtitlano helpi lin, pridemandis lin, li asertis, ke la aztekoj estis preparintaj homajn buĉadojn por la festo de Tokskatlo (kvina el la 18 monatoj de la [[azteka kalendaro]]), malplenumante ilian promeson ke ili ne buĉu, kaj ke por la festo prepariĝis kaptilo por ataki la hispanojn. Sed eĉ la plej permeseblaj fontoj al Alvarado koincidas denoncante, ke li ordonis sen antaŭaverto ataki la dancistojn de la festo, kaj pro tio oni murdis el 300 al 600 senarmajn personojn. La azttekaj atestiloj kolektitaj de la monaĥo [[Bernardino de Sahagún]] priskribas kruelan amasbuĉadon. Dum la fuĝo el Tenoĉtitlano oni atribuas lin savi sian vivon, spite estis ĉirkaŭata de malamikoj, saltante kanalon apoge sur lanco, najlita en koto; la loko nun nomiĝas "Ponto de Alvarado", kiel centra strato de Meksikurbo situa en la zono kie eble okazis la evento. Tio citeblas kiel pionirago de la [[stangosalto]], same kiel ĉe [[Filipido]] ĉe maratono, sed tiu salto tre probable ne okazis: la referenco devenas de [[Francisco López de Gómara]], kiu ne estis ĉeesta atestanto, kaj kiu estas neata klare de [[Bernal Díaz del Castillo]], kiu ja estis tie kaj kiu forte argumentas: neniu atestanto povus esti vidinta ĝin, ĉar ĉiuj baraktis savi siajn vivojn; la profundecon kaj larĝecon de la kanalo laŭdire saltita malpermesus la akrobation kaj fine la propra Bernal neniam aŭdis mencii la salton ĝis multe post la konkero okaze de la eldono de propagandaj broŝuroj favore al Alvarado. == Konkero de Gvatemalo kaj Salvadoro (1521-1527) == Post la konkero de [[Tenoĉtitlano]] en 1521, Cortés komisiis lin por aliaj ekspedicioj pli sudaj, kio permesis lin pasi al la historio ankaŭ kiel konkistadoro de [[Gvatemalo]], [[Salvadoro]] kun sia frato Gonzalo de Alvarado kaj, kvankam sekvante al Cortés, li ankaŭ konkludis la konkeron de [[Honduro]]. En 1524 li fondis la urbon Santiago de los Caballeros, poste nomata Ciudad Vieja. En 1527 li veturis al Hispanio kaj interparolis kun [[Karlo la 1-a de Hispanio|Karlo la 1-a]], kiu nomumis lin guberniestro kaj generalo kaj ''adelantado'' de Gvatemalo, pli altaj postenoj ol tiuj de la propra Cortés en ''Nueva España''. Tamen je sia reveno al Ameriko, en 1529, la guberniestro de Nueva España enkarcerigis kaj procezis lin; li liberiĝis nur danke al la interveno de Cortés. == Malsukcesa klopodo interveni en la konkero de la Inkaa Imperio (1534) == Post la konkeroj de [[Francisco Pizarro]], Alvarado petis permeson al la Reĝo de Hispanio por malkovri kaj konkeri en la teroj de la provincoj de Quito [KIto] de la Inkaa Imperio kiuj estis for de la limoj de [[Francisco Pizarro]]. Li konstruis ŝiparon en la Pacifiko, kie fondis la Havenon de Iztapa (en Gvatemalo). Komence de 1534 elteriĝis kun 8 ŝipoj, 500 soldatoj, 227 ĉevaloj kaj nekalkulitaj indiĝenoj gvatemalaj. [[Bartolomé de las Casas]], en su [[Brevísima relación de la destrucción de las Indias|Brevísima Relación]], parolis pri la mortindico de indiĝenoj en tiaj ekspedicioj ĉar ili estis perforte devigataj transporti materialojn por konstrui ŝipojn kaj por la veturkondiĉoj kaj taskoj. Li elŝipiĝis en la golfeto de [[Caráquez]] (Ekvadoro); poste iris al Charapotó, kie fondis tiun urbon; de tie al [[Jipijapa]], al Paján kaj al [[rivero Daŭle]]. Li revenis al la arbaroj de Paján, kie haltis. Sude liaj trupoj atingis Ĉonanax, kaj norde ĝis la teritorio de Nono, en la aktuala [[Pichincha (provinco)|provinco de Pichincha]], proksime de [[Quito]]. Ekde Nono ili revenis al la marĉaj arbaroj de [[Chimbo (kantono)|Chimbo]] en la okcidenta regiono el kiu la tuta kunigita ekspedicio eksupreniris la montaron de [[Andoj]] ĝis la altaĵoj de [[Ambato]]. Dum tiu veturado ili suferis pluvegojn, neĝon kaj malagrablajn veterkondiĉojn. Pedro de Alvarado alvenis al la ebenaĵo de Ambato, aktuale en [[Ekvadoro]], kun malfortega armeo pro la veturado tra ĝangaloj kaj la veterkondiĉoj. Pro tio li ne kapablis fronti la armeanojn de [[Diego de Almagro]] kaj [[Sebastián de Belalcázar]], senditaj de Francisco Pizarro kaj preferis traktati la [[26an de aŭgusto]] de [[1534]], ke Pedro de Alvarado ricevu monkompenson pro siaj elspezoj kaj tiele [[Diego de Almagro]] kaj [[Gonzalo Pizarro]] sukcesis ke Pedro de Alvarado cedu al ili la ŝipojn, ĉevalojn kaj homojn kiuj vole restu. Pedro de Alvarado finfine revenis al Gvatemalo. == Projekto de ekspedicio al la Molukoj (1539-1540) == Li denove petis permeson por esplorado, tiam al la malfacile atingeblaj insuloj de Orienta azio el la amerika marbordo de Pacifiko. Li estis preparanta tiun ekspedicion kaj vagadis tra la meksika Pacifiko kiam la vicreĝo Antonio de Mendoza petis sian partoprenon en la iniciato. Sed antaŭ li mendis al Alvarado militan helpon kontraŭ la ribelon de indiĝenoj [[kakskanoj]] kaj [[ĉiĉimekoj]] kiuj ekeksplodis en ''Nueva Galicia'' (kio nune estas la [[Ŝtato de Jalisco]], Meks.). == Morto en Noĉistlano (1541) == [[Dosiero:Pedro de alvarado telleriano remensis.jpg|eta|230px|dekstra|Morto de Alvarado en la Kodekso Telleriano-Remensis. Ĉe lia kapo aperas lia nomo nahuatle nome "Tonatiuh" tio estas Suno.]] En tiu lasta milita agado foje konata kiel [[Milito de la Mikstono]] Alvarado estis surrajdata de la ĉevalo de mallerta soldato kiu estis fuĝinta el la kontraŭatako de la indiĝenoj ĉiĉimekaj, kiuj defendis sin en la [[Monteto de la Mikstono]] (Kato) regitaj de Francisco Tenamakstle kakskano kiu insurekciis. Tio okazis en [[Noĉistlano]], sude de kio nuune estas la ŝtato de [[Zacatecas]].<ref>[[Joaquín García Icazbalceta|García Icazbalceta, Joaquín]] ''"Colección de documentos para la historia de México"'' "Carta de Gerónimo López al emperador 20 de octubre de 1541" [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/06922752100647273089079/p0000019.htm teksto en la retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190528141242/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/06922752100647273089079/p0000019.htm |date=2019-05-28 }} Cervantes Virtual</ref> Post kelkaj tagoj de mortiĝo Alvarado mortis la 4an de julio de 1541. Lia korpo estis entombigita unue en la preĝejo de Tripetio (Michoacán), kaj translokigita post 40 jaroj de lia filino Leonor Alvarado Xicotencatl al Antikva Gvatemalo, kun tiu de lia edzino Doña Beatriz de la Cueva –nomita ''la sensorta'', kiale: vidviiĝis post nur malpli de unu jaro post sukcedi sian fratinon kiel edzino de Alvarado, kaj poste survivis sian edzon nur unu plia jaro–; la lasta loĝejo de Alvarado estas kripto de la katedralo.<ref>[[Francisco López de Gómara]] (1552) ''"[[Hispania Victrix|Historia general de las Indias]]"'' cap. CCIX y CĈ [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/02588400888014428632268/p0000005.htm#214 teksto en la retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090518081051/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/02588400888014428632268/p0000005.htm#214 |date=2009-05-18 }} Cervantes Virtual</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Gustavo González Villanueva, ''El testamento del Adelantado Don Pedro de Alvarado. El hombre y el mito'', San José, C.R.: Promesa, 2007 == Vidu ankaŭ == * [[Alvarado (metroo de Madrido)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} (En la hispana) * [http://www.motecuhzoma.de/alvarado.html Pedro de Alvarado en la ''Página de relación''] * [http://www.ucm.es/BUCM/revistas/ghi/02116111/articulos/QUCE8585220107A.PDF Pedro de Alvarado, kapitano de Hernán Cortés] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alvarado, Pedro de}} [[Kategorio:Ekstremaduranoj]] [[Kategorio:Konkero de Ameriko]] [[Kategorio:Historio de Meksiko]] [[Kategorio:Historio de Salvadoro]] [[Kategorio:Historio de Gvatemalo]] [[Kategorio:Historio de Ekvadoro]] [[Kategorio:Militistoj]] [[Kategorio:Historio de Ekstremaduro]] [[Kategorio:Historio de Hispanio]] [[Kategorio:Konkero de Meksiko]] ct6vq5un01qx0gzwu9r8e7s2v3pqj3j 0 283900 9462353 9259692 2026-08-25T14:25:32Z Sj1mor 12103 9462353 wikitext text/x-wiki '''Moralismo''' estas vorto kaj koncepto kunigitaj kun moralo: pli precize estas moralo senmotiva kaj eĉ altrudigita senracie aŭ profitcele. El tio ofte la malŝatanta konotacio de la vorsto “moralisto”. Moralo kaj moralismo, do, malsamas eĉ konfliktas ĉar ili marŝas paralele sen iel renkontiĝi. Kutime ĉiuj religiaj moraloj ĝin rifuzas kaj kondamnas. Impresaj kondamnoj troviĝas en la tĉiuj evangelioj. Foje tamen okazas, kiel en diversaj kunlaborantoj en wikipedioj, ke la du konceptoj surmetiĝas kun grava damaĝo por la moralo. La diversaj enhavoj de la vorto moralismo tiel priskribeblas: 1) Filozofia sistemo kiu konsideras la moralan leĝon kiel la eksplikon principon de la tuta reaòo; 2) Tendenco taksi la moralajn valorojn pli elstaraj ol la aliaj ĉiuspecaj; 3) la signifo per kiu estas supre difinita. Laŭ tiuj malsamaj konceptoj kaptiĝas ankaŭ la vortoj "[[moralisto]]" kaj “moralisteca, moralisma” kaj "[[moraleco]]". Rilate moralecon, tiu vorto sugestas la manieron taksi koncepti la moralon. Do, moralismo kaj moraleco konfliktige malsamas. == Psikaj kaj moralaj kaŭzoj de moralismo == Antrolopogoj de la homa animo, kaj psikologoj kaj moralistoj kaj verkistoj (ekzemple La fratoj Karamazov) situigas la kaŭzojn de tiu grava kaj trompa malvirto en la la intendita volo akiri nemeritan estimon ĉe aliaj aŭ per ĝi impresi kaj konvinki kaj subordigi homojn kaj popolojn kaj, do por akiri potencon: tielkaze ĝi randas [[hipokriteco]]n. Ne mankas kiuj vidas ĝian fonton en erara interpreto de la moralo mem obeantaj pli al tabuoj ol al vera moralo. Ne mankas, eĉ ili havas grandan socian kaj kulturan influon, teoriuloj kiu apertas taksas ĉion moralan moralismo, do io evitenda por esti laŭpaŝe del moderneco. Laŭ oponantoj de tiu teorio trovas en ĝi konscie aŭ ne konscie subkuŝanta la sekvan rezonadon: la moderna homo fondas sian dignecon en la ĉiunivela aŭtomonio kiu devas esti absoluta; la morala leĝo sin prezentas obeenda al la konscienco. do kompromitanta la absolutan aŭtonomion en la aelektoj. el tio la konfuzo inter la du konceptoj. Foje, estas alvokata la laikan moralon, kiu kvankam kun sia enhavo ĉiam precizebla, estas mem ekstera altrudo kiu limigas, eĉ detruas la absolutan aŭtonomion en la liberaj elektoj. Foje la redukto de moralo al moralismo trovas pravigon en la konstato ke en la mondo la moraloj estas malsamaj; sed samvaloras la konstato ke la unuaj moralaj principoj egalas por ĉiuj moraloj. Ĉiukaze akuzo pri moralismo funkcios kiel gilotino por la akuzito == Bonaj kaj malbonaj efikoj de la denunco pri moralismo == Ĝia senvualiĝo utilas por sin defendi de falsaj amikoj kaj por evitigi individuajn kaj sosciajn damaĝojn, kaj kontribuas al la plipenetro en la homan prikon kie kuŝas ankaŭ tiu tendenco; samtempe ĝi povas, aparte se konfuzigita kun la moralo, malfortigi la moralan tendencon kiu certe kuŝas en la homa konscienco, ĉar se la naŭzo provokita de “moralistoj” tiuspecaj estas reago sana kaj laŭdinda, ĝi povas konkursi krei naŭzon ankaŭ por la moralo pejorative komparata al moralismo. == Vidu ankaŭ == * [[Rigorismo]] * [[Jansenismo]] * [[Lasismo]] * [[Puritanismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} *http://www.europaoggi.it/content/view/86/28/ *http://www.archivio.raiuno.rai.it/schede/9002/900293.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080508182205/http://www.archivio.raiuno.rai.it/schede/9002/900293.htm |date=2008-05-08 }} [[Kategorio:Moralo]] [[Kategorio:Etiko]] 5gat5sd4dic0z47u0zpvgtur4cu45tm 0 289768 9462310 9300394 2026-08-25T13:35:51Z Sj1mor 12103 9462310 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-2005-0711-504, Berlin, Vulkanisierungswerkstatt.jpg|eta|200ra|Vulkanizada metiejo]] '''Vulkanizado''' estas kemia-teknika proceso, evoluigita en [[1839]] fare de [[Charles Goodyear]], ĉe kiu [[kaŭĉuko]] sub influo de tempo, [[temperaturo]] kaj [[premo]] iĝas pli rezista, firma, elasta kontraŭ aerpremo, [[kemio|kemiaj]] efikoj, [[mekaniko]] uzo. Oni uzas por tiu kaŭĉukan miksadon, konsistanta el [[kaŭĉuko|kruda kaŭĉuko]], [[sulfuro]] aŭ alia sulfurdona materialo kiel ekz. [[dusulfura klorido]] (S₂Cl₂), [[katalizatoro]]j (por akceli la proceson) kaj plenigaĵojn kaj varmegigas la miksaĵon. Tiam la longĉenaj kaŭĉukaj [[molekulo]]j retiĝas per [[sulfura ponto|sulfuraj pontoj]]. Tiel la kaŭĉuko perdas la plastan proprecon kaj akiras elastan staton, iĝas [[gumo]]. Ju pli da sulfuraj pontoj, des pli rigida iĝas la gumo. Dum maljuniĝo de la gumo, la sulfurajn pontojn anstataŭigas [[oksigeno|oksigenaj]] pontoj, la gumo iĝas poroza kaj rompiĝema. Krom la tradicia vulkanizado, ekzistas retigo de kaŭĉuko ofte per [[peroksido]]j, [[metaloksido]]j aŭ energiriĉa [[radiado]]. Ĉar la vulkanizado kun sulfuro pretendas ekziston de [[duobla ligo|duoblaj ligoj]], oni uzas tiujn metodojn ĉe tiuj, kiuj ne havas duoblajn ligojn (ekz. EPM, [[Etilenvinilacetato|EVA]]). Oni uzas [[metaloksido]]jn ĉe retigo de [[kloropren-kaŭĉuko]]. Oni mezuras kaj grafike dokumentas la vulkanizadon per [[reometro]]. == Vidu ankaŭ == * [[Elastomero]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Kemiaj reakcioj]] [[Kategorio:Kemia inĝenierarto]] [[Kategorio:Kemiaj procezoj]] o623mrwuh18fq3ryi9wyc1eprdqsq40 9462311 9462310 2026-08-25T13:36:22Z Sj1mor 12103 9462311 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-2005-0711-504, Berlin, Vulkanisierungswerkstatt.jpg|eta|200ra|Vulkanizada metiejo]] '''Vulkanizado''' estas kemia-teknika proceso, evoluigita en [[1839]] fare de [[Charles Goodyear]], ĉe kiu [[kaŭĉuko]] sub influo de tempo, [[temperaturo]] kaj [[premo]] iĝas pli rezista, firma, elasta kontraŭ aerpremo, [[kemio|kemiaj]] efikoj, [[mekaniko]] uzo. Oni uzas por tiu kaŭĉukan miksadon, konsistanta el [[kaŭĉuko|kruda kaŭĉuko]], [[sulfuro]] aŭ alia sulfurdona materialo kiel ekz. [[dusulfura klorido]] (S₂Cl₂), [[katalizatoro]]j (por akceli la proceson) kaj plenigaĵojn kaj varmegigas la miksaĵon. Tiam la longĉenaj kaŭĉukaj [[molekulo]]j retiĝas per [[sulfura ponto|sulfuraj pontoj]]. Tiel la kaŭĉuko perdas la plastan proprecon kaj akiras elastan staton, iĝas [[gumo]]. Ju pli da sulfuraj pontoj, des pli rigida iĝas la gumo. Dum maljuniĝo de la gumo, la sulfurajn pontojn anstataŭigas [[oksigeno|oksigenaj]] pontoj, la gumo iĝas poroza kaj rompiĝema. Krom la tradicia vulkanizado, ekzistas retigo de kaŭĉuko ofte per [[peroksido]]j, [[metaloksido]]j aŭ energiriĉa [[radiado]]. Ĉar la vulkanizado kun sulfuro pretendas ekziston de [[duobla ligo|duoblaj ligoj]], oni uzas tiujn metodojn ĉe tiuj, kiuj ne havas duoblajn ligojn (ekz. EPM, [[Etilenvinilacetato|EVA]]). Oni uzas [[metaloksido]]jn ĉe retigo de [[kloropren-kaŭĉuko]]. Oni mezuras kaj grafike dokumentas la vulkanizadon per [[reometro]]. == Vidu ankaŭ == * [[Elastomero]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Kemiaj reakcioj]] [[Kategorio:Kemia inĝenierarto]] [[Kategorio:Kemiaj procezoj]] mfglsc2ysfiwiggj5puue6wnwvcieys 0 290243 9462383 8418870 2026-08-25T14:51:14Z Sj1mor 12103 9462383 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Andreas_hofer_mit_hut.jpg|eta|La portreto de Andreas Hofer]] '''Andreas HOFER''' (naskiĝis la 22-an de novembro 1767, [[valo Passeier|Passeier]] ([[Sudtirolo]]) — ekzekutita la 20-an de februaro 1810, [[Mantuo]]) — popolano, profesia gastejestro kaj bestokomercisto, de Suda [[Tirolo (regiono)|Tirolo]] (nun [[Italio]]). Kiel gvidanto de la [[tirola ribelo]] li meritis grandan respekton kaj admiron eĉ francajn-bavarajn pro liaj prodaĵoj por rezisti kontraŭ la okupo 1809, kiam li sukcesis kolekti kaj kunigi kamparanojn kaj urbanojn kaj armee batali kontraŭ la invadantoj. Li naskiĝis en [[St. Leonhard in Passeier|Sankta Leonardo en valo Pasiria]] ([[Sudtirolo]]) la 22-an de novembro 1767 kaj estis, ekzekutita en Mantuo la 20-an de februaro 1810. Niajn tagojn (2009) li estas solene menciata kaj honorata en pastorala letero de la kvar episkopoj de kvar tiamaj diocezoj de Tirolo, nome [[Salcburgo]], [[Trento]], [[Innsbruck]], [[Bolzano]]), ĉar la celoj de la popola insurekcio estis motivitaj precipe de religiaj kaŭzoj. La popolo ribelis kontraŭ tiuj, kiuj volis ĝin forigi el iliaj religiaj tradicioj altrudante la persekutecajn francrevoluciajn leĝojn, kaj, instigate de Andreas Hofer, sukcesis venki tri fojojn la bonapartajn generalojn (1809), apogite de la fakta neŭtraleco de Aŭstrio. Fakte, liaj ''Schützen'' (defendantoj) superis ankaŭ la nombre superan bone ekipitan armeon gvidatan de Generalo Lefèbvre, kaj tiam Hofer estis nomumita reganto de la tuta Tirolo. Sed ĝuste kiam Aŭstrio, venkita en la milito de la Tria Koalicio, devis submetiĝi al la [[Napoléon Bonaparte|Napoleona]] Imperio, la invito al nova insurekcio koaliciis nur malmultajn fortojn kaj la rezisto estis dispremita. Hofer, perfidite de minacata kamparano, estis arestita kaj kondukita al Mantuo, kie li estis mortpafita de la franca armeo ordone de Napoleono. Laŭokulaj atestantoj (el ''Paolo Giussano, Andreas Hofer, Il tirolese che sfidò Napoleone, Ancora, 2010''), antaŭ la ekzekuta roto, post laŭtvoĉa pardonanta preĝo, konstatinte ke la responsa oficiro ne kuraĝis ordoni la ekzekuton, por ke tiu ĉi ne estu kompromitita. li mem kriis "Fajron!". Kaj la malŝarĝo lin mortigis! [[Dosiero:Andreas Hofer Meran.JPG|eta|Monumento de Andreas Hofer en [[Merano]]]] Jam antaŭe Andreas Hofer insurekciigis la popolon kontraŭ la okupantoj kaj sukcesis obteni praktikajn pacajn kondiĉojn. Se inter la insurekciaj motivoj ne mankis civilaj kaj politikaj motivoj kiel la ĝenerala truda rekrutado kaj nova sistemado de juro pri terenaj propraĵoj, la cemento de la defenda unuiĝo solidiĝis ĉirkaŭ aspiro defendi religian liberecon kaj tradiciajn devotaĵojn kiel la kulton al la ''Sankta koro de Jesuo''. En la tago de la proklamado pri sendependeco la tirola dieto engaĝiĝis dediĉe festis en aparta tago la sanktan koron de Jesuo. Dum la 20a jarcento Hofer personigas, inter la Tirola popolo, la heroon kiu tenace, sed senfanatike, interpretis kaj defendis la animon de sia popolo. Al li estis dediĉite, internaciakorde, asteroidon, nome la ''17459 Andreashofer''. Ankaŭ filmo, titolia ''[[Andreas Hofer 1809 — Die Freiheit des Adlers]]'' ({{eo}}: ''Andreas Hofer — La libero de la aglo'') lin celebris. Ankaŭ italaj politikistoj multe konsideris tiun heroon, kiel reĝo [[Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 3-a]] kiu volis viziti la naskiĝdomon (itala teritorio, post la unua monda milito) de la heroo. Tamen, parto de la tirola popolo igis lin emblemo de la rezistado kontraŭ la [[faŝismo|faŝista]] italigo de Sudtirolo intertempe asignita al Italio per la Versajla traktato. == Vidu ankaŭ == * [[Anton Wallner]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://it.wikipedia.org/wiki/Das_Andreas-Hofer-Lied Pri la Tirola himno] * http://www.medjugorje-bz.org/ar2/andreas_hofer1.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090208172440/http://medjugorje-bz.org/ar2/andreas_hofer1.html |date=2009-02-08 }} * http://espresso.repubblica.it/dettaglio-local/%C2%ABvi-presento-il-mio-andreas-hofer%C2%BB/2068253{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.questotrentino.it/2004/17/Andreas_Hofer.html {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hofer, Andreas}} [[Kategorio:Tirolanoj]] [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Historio de Aŭstrio]] [[Kategorio:Ribelestroj]] [[Kategorio:Gastejestroj]] [[Kategorio:Viktimoj de Napoleono]] [[Kategorio:Ekzekutitaj personoj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Aŭstroj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Aŭstroj de la 19-a jarcento]] 1ysk9zxyfpz32h5j30gbp9k2uhfrtbw 1 301337 9462631 9067790 2026-08-26T05:29:20Z Sj1mor 12103 /* "nepriskribleco" */ nova sekcio 9462631 wikitext text/x-wiki Kiu taskiĝis kontroli ĉu la nova revizio kongruas aŭ ne... kaj eventuale forigi "Polurenda"n) Ludovica 1 releginte kaj pliperfektiginte... nun mi esperas ke maalaperu la noto ĉe "Polurendaj artikoloj". Ludocica1 == Animzorganto == Kion signifas? Estas centoj da artikoloj pri tiaj ekleziaj profesiuloj. PS kaj animkuracanto. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:23, 3 apr. 2025 (UTC) :Ĉar vi verkis artikolojn pri tiuj, @[[Uzanto:Giorno2|Giorno2]] ĉu vi scias? Indas verki artikolon pri tiu titolo-profesio, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:26, 3 apr. 2025 (UTC) ::Faru vi mem, mi petas! Eichkorn en sia [[Kristana Glosaro]] uzas chi terminon ofte. Temas pri faranto de past(o)raj/rabenaj ktp. taskoj sen nepra teologia studo (ekz. por konsolado psikologia en malsanulejoj au okaze de katastrofoj), se mi bone interpretas la diferencon... Kp. ankau la en kvar lingvaj versioj ekzistantan artikolon https://de.wikipedia.org/wiki/Seelsorger . [[Uzanto:Giorno2|Giorno2]] ([[Uzanto-Diskuto:Giorno2|diskuto]]) 16:09, 3 apr. 2025 (UTC) :::Bone, sed la vikidatumo de tiu ĉi [[d:Q352507]] estas nomata simple 'pastro', ĉu mi renomu ĝin al animzorganto aŭ al pastro (animzorganto)? memoru ke la nomo aperos kiel titolo de la artikolo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::La preferota versio, lau mi, estus simple "animzorganto" estante pli ghenerala kaj ampleksa. [[Uzanto:Giorno2|Giorno2]] ([[Uzanto-Diskuto:Giorno2|diskuto]]) 22:24, 3 apr. 2025 (UTC) :::::Farite. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:02, 4 apr. 2025 (UTC) ::::::Mi dankas. [[Uzanto:Giorno2|Giorno2]] ([[Uzanto-Diskuto:Giorno2|diskuto]]) 05:15, 5 apr. 2025 (UTC) == "nepriskribleco" == nepriskribeco aŭ nepriskribebleco? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:29, 26 aŭg. 2026 (UTC) bp5hvcx4dknsmfv91oc5b0g6w13lx60 0 304579 9462606 8485358 2026-08-26T05:01:02Z Sj1mor 12103 9462606 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Terrafugia_Transition_Oshkosh_2008.jpg|eta|Dum kontrolo en 2008]] '''Transition''' estas markonomo de facilpeza sporta aviadilo, vojveturkapabla aŭtomobilo. Ĝi estas en 2009 dum evoluigo ĉe [[Terrafugia]], eta entrepreno en [[Woburn (Massachusetts)]]. La piŝta motoro estas Rotax 912S, la ŝelo mem estas karbon-fibra. Oni planas la flugkapablon de ĉ. 700 km, rapidon de ĉ. 185 km/h, per benzino. Sur la vojo, ĝi kapablas ĉ. 105 km/h. Ĝi altas 2,1 m, larĝas 2,0 kaj longas 5,7. Dum flugado, la veturilon puŝas malantaŭa helico. La deteriĝon helpas la antaŭaj aloj kaj la etendigeblaj flugiloj. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.terrafugia.com/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110704093923/http://www.terrafugia.com/ |date=2011-07-04 }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Aviadiloj]] ou503adnfklnabr4i1i3dxrs75jf8jk 0 306667 9462345 8851261 2026-08-25T14:15:08Z Sj1mor 12103 9462345 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Priestley Riots painting.jpg|eta|dekstra|300ra|Atako de la domo de [[Joseph Priestley]] en [[Birmingham]].]] La '''tumultoj de Birmingham en 1791''', ankaŭ konataj kiel la '''Priestley-tumultoj''' ([[angle]] ''Birmingham Riots of 1791'' aŭ ''Priestley Riots'') okazis ekde la [[14-a de julio|14-a]] ĝis la [[17-a de julio]] [[1791]] en [[Birmingham]] ([[Anglio]]). La ĉefaj celoj de la tumultuloj estis [[Anglaj disidentoj|religiaj disidentoj]], precipe la polemika politika teoriisto kaj teologo [[Joseph Priestley]]. La kolerego de la tumultuloj originis pro variaj kaŭzoj, aŭ lokaj aŭ naciaj, inkluzive de malkonsento pri la aĉeto de kelkaj libroj por la publika biblioteko. La ribeluloj ankaŭ suspektis, ke la disidentoj subtenis la [[Franca revolucio de 1789|francan revolucion]] kaj provis akiri plenajn civilajn rajtojn. La tumultoj komenciĝis per la atako de hotelo, kie estis okazanta bankedo por la subtenantoj de la franca revolucio. La tumultuloj sekve atakis kaj bruligis la domon kaj personan preĝejon de Priestley, sed ankaŭ kvar disidentajn kapelojn, 27 aliajn domojn kaj plurajn butikojn. Multaj ribeluloj rapide ebriiĝis, drinkante la likvorojn, kiujn ili trovis dum la rabado. Oni cetere donis alkoholon al ili kiel koruptaĵon, por ke ili ĉesu bruligi domojn. Malgranda grupo tamen montriĝis nekoruptebla kaj sukcese restis sobra. La tumultuloj bruligis ne nur la domojn kaj kapelojn de religiaj disidentoj, sed ankaŭ la domojn de aliaj homoj, kiujn ili prave aŭ ne similigis al disidentoj, ekzemple la membroj de la sciencista [[Luna Societo]]. Kvankam la tumultoj ne estis instigitaj de [[Britaj ĉefministroj|ĉefministro]] [[William Pitt]], la brita registaro nur malrapide respondis al la helpo-petoj de la disidentoj. Pluraj lokaj oficialuloj de Birmingham estis ŝajne implikitaj en la planado de la tumultoj, kaj ili poste tre malvolonte procesis la tumultestrojn. La industriisto [[James Watt]] skribis, ke la tumultoj "''dividis ''[Birmingham]'' en du partiojn, kiuj morte abomenas unu la alian''"<ref name="Qtd. in Rose, 83.">Citita en Rose, 83.</ref>. La atakitoj progrese foriris el Birmingham, kiu tiel fariĝis multe pli konservativa urbo ol en la [[18-a jarcento]]. == Historia kunteksto == === Birmingham === [[Birmingham]] progrese famiĝis tra la [[18-a jarcento]] pro siaj oftaj tumultoj. En [[1714]] kaj [[1715]], pro la londona proceso de [[Henry Sacheverell]] okazis tumulto favore al la "Eklezio kaj Reĝo", kaj la tumultuloj jam atakis [[Anglaj disidentoj|disidentojn]]. En [[1751]] kaj [[1759]] [[Kvakerismo|kvakeroj]] kaj [[Metodismo|metodistoj]] estis same atakitaj. Dum la kontraŭkatolikaj [[Gordon-tumultoj]] de [[1780]] ariĝis grandaj homamasoj en Birmingham. En [[1766]], [[1782]], [[1795]] kaj [[1800]] cetere okazis variaj ribeloj kontraŭ tro altaj nutraĵprezoj<ref>Rose, 70–71; Schofield, 263–64.</ref>. Samtempulo ekzemple priskribis la tumultulojn de Birmingham kiel la "''almozema, aŭdaca, senhontvizaĝa, senhontkora, kanajla, vigla, simplula popolamaso de Birmingham''"<ref>Qtd. in Rose, 70.</ref>. [[Dosiero:SayersRepeal.jpg|eta|maldekstra|200ra|"''Abolicio de la {{fremdlingve|en|Test Act}} : Vidmaniero''", fare de la karikaturisto [[James Sayers]]. Ĝi montras [[Joseph Priestley]], dissendante la fumon de [[herezo]] el la pupitro.]] Ĝis la fino de la [[1780-aj jaroj]], la eminentularo de Birmingham ne estis precipe influita de tiuj religiaj dividoj. Disidentoj kaj [[Anglikanismo|anglikanoj]] vivis harmonie en la samaj kvartaloj. Ili partoprenis en la samaj komitatoj pri la famigo de la urbo, ili havis la samajn sciencajn interesojn en la [[Luna Societo]], kaj ili multe kunlaboris en la loka municipa registaro. Ili ĉiukaze restis unuigitaj kontraŭ tio, kion ili rigardis kiel la minaco de la tumultemaj [[Plebo|plebanoj]] de Birmingham<ref>Rose, 70–71.</ref>. Post la tumultoj, la sciencisto kaj ekleziulo [[Joseph Priestley]] tamen opiniis en sia ''Alvoko al la Publiko Pri la Tumultoj de Birmingham'' (''{{fremdlingve|en|An Appeal to the Public on the Subject of the Birmingham Riots}}'') de [[1791]], ke tiu antaŭa kunlaborado fakte ne estis tiel amikema kiel ĝenerale supozite. Priestley malkaŝis, ke pluraj disputoj pri la loka biblioteko, pri [[katekismo]] aŭ pri ĉeesto en diservoj estis jam dividintaj anglikanojn kaj disidentojn<ref>Sheps, 50; Priestley, 6–12.</ref>. En sia ''Raporto de la Tumultoj en Birmingham'' ([[1816]]), la paperfabrikisto kaj Birmingham-a historiisto [[William Hutton (historiisto)|William Hutton]] konsentis pri tio, aldonante ke kvin kaŭzoj precipe favoris religian malamikiĝon : malkonsento pri la inkludo de la libroj de Priestley en la loka publika biblioteko, la klopodado de la disidentoj por abolicii la ''{{fremdlingve|en|[[Test Act]]}}'' kaj ''{{fremdlingve|en|[[Corporation Act (1661)|Corporation Act]]}}'', religia polemiko pri la doktrino de Priestley, "''pasiiga flugfolio''" kaj tagmanĝo por celebri la duan datrevenon de la [[franca revolucio de 1789]]<ref>Hutton, 158–62.</ref>. La ''{{fremdlingve|en|Test Act}}'' kaj ''{{fremdlingve|en|Corporation Act}}'' limigis la civilajn rajtojn de la disidentoj : tiuj leĝoj ekzemple malpermesis al ili vizitadi la [[Universitato de Oksfordo|universitatojn de Oksfordo]] kaj [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]] aŭ ricevi publikajn postenojn. Kiam la disidentoj de Birmingham ekpostulis la abolicion de tiuj leĝoj, la surfaca harmonio de la loka elito rapide malaperis. [[Unitarismo|Unitaristoj]] kiel Priestley estis la plej aktivaj subtenantoj de la abolicio, tiel ke ortodoksaj anglikanoj iom post iom nervoziĝis kaj koleriĝis. Post [[1787]] aperis disidentaj grupoj specife kreitaj por la abolicio de tiuj leĝoj, kio despli dividis la lokan loĝantaron. Petoj pri abolicio tamen plurfoje malsukcesis en [[1787]], [[1789]] kaj [[1790]]<ref>Rose, 71; Sheps, 51–52; Schofield, 269–77.</ref>. La subteno de Priestley por la abolicio kaj lia eksternorma, abunde publikigita religia doktrino emis furiozigi la popolon de Birmingham<ref>Schofield, 268–69.</ref>. En [[februaro]] [[1790]] formiĝis grupo da aktivistoj, ne nur por kontraŭi la interesojn de la disidentoj sed ankaŭ por kontraŭi tion, kion ili rigardis kiel la nedezirindan importadon de la idealoj de la franca revolucio. Plejmultaj disidentoj ja subtenis la francan revolucion, ĉefe ĉar ĝi dubigis la veran rolon de [[monarkio]] en registaro<ref>Rose, 72; Schofield, 277–83.</ref>. Unu monaton antaŭ la tumultoj, Priestley provis fondi reformsocieton nomitan ''{{fremdlingve|en|Warwickshire Constitutional Society}}'', kies celo estus la subtenado de [[universala voĉdonrajto]] kaj lokaj parlamentoj. Kvankam tiu projekto ne plenumiĝis, ĝi certe pliakrigis la religiajn interrilatojn en Birmingham<ref>Rose, 72; Schofield, 283.</ref>. Krom tiuj religiaj kaj politikaj diferencoj, la malaltaj, tumultemaj klasoj kaj la altaj anglikanaj klasoj ambaŭ esprimis ekonomiajn plendojn kontraŭ la mezklasaj disidentoj. Ili enviis ne nur la kreskantan prosperon de tiuj industrialistoj sed ankaŭ la potencon, kiun la disidentoj akiris danke al tiu prospero<ref>Sheps, 47–50; Thompson, E.P. ''The Making of the English Working Class''. New York: Vintage (1966), 73–75.</ref>. Laŭ la historiisto R. B. Rose, tiuj industrialistoj apartenis al "''interna elito de magnatoj''"<ref>Rose, 70.</ref>. Priestley mem verkis en [[1787]] [[pamfleto]]n titolitan ''{{fremdlingve|en|An Account of a Society for Encouraging the Industrious Poor}}'', kiu provizis konsilojn por ekstrakti la plej grandan kvanton da laboro el malriĉuloj kontraŭ kiel eble malplej mono. Ĝi ekzemple sugestis kolekti la monŝuldojn de la dungitoj, kio certe ne reamikigis Priestley kun la malriĉuloj de Birmingham<ref>Schofield, 266.</ref>. === Brita reago al la franca revolucio === [[Dosiero:PriestleyRebelCartoon.jpg|eta|dekstra|200ra|"''La Perfida Ribelulo kaj Tumultulo de Birmingham''" (ĉ. [[1791]]). [[Joseph Priestley]] estas prezentita en tiu [[karikaturo]] kiel ribelulo postkurita de [[Satano]] (dekstre).]] La [[Revolucia debato|brita publika debato]] pri la [[franca revolucio de 1789|franca revolucio]] daŭris ekde [[1789]] ĝis la jaro [[1795]]<ref name="Butler-Introduction">Butler, "Introduction", 1.</ref>. Origine, multaj homoj de [[Anglio]] kaj de [[Francio]] kredis, ke la franca revolucio similus al la angla [[Glora Revolucio|glora revolucio]], kiu okazis unu jarcenton antaŭe. Ĝi tiam estis favore rigardita de granda parto de la brita loĝantaro. Plejmultaj britoj celebris la [[Okupo de la fortreso Bastille|okupon de la fortreso Bastille]] kaj opiniis, ke la franca [[absoluta monarkio]] estis nepre anstataŭenda de pli demokrata formo de registaro. Dum tiuj unuaj, pasiigaj monatoj, subtenantoj de la franca revolucio petis, ke la propra politika sistemo de Britio estu ankaŭ reformita, per la plilarĝigo de voĉdonrajtoj kaj per la restrukturado de la limoj de la parlamentaj balotdistriktoj, por malhelpi la aperon de tiel nomitaj "[[Rotten borough|putraj distriktoj]]"<ref>Butler, "Introduction", 3.</ref>. La politikisto kaj filozofo [[Edmund Burke]] publikigis en [[1790]] siajn ''[[Pensoj pri la Revolucio en Francio|Pensojn pri la Revolucio en Francio]]'', en kiu li neatendite malkonsentis kun siaj pli liberalaj kolegoj de la [[Whig|partio Whig]], subtenante la francan aristokration. Sekvis [[Pamfleto|pamfleta]] milito inter la du movadoj. Ĉar Burke jam antaŭe subtenis la [[Usona revolucio|ribelon kontraŭ Anglio]] de la nordamerikaj kolonianoj kaj la fondon de [[Usono]], lia opinio pri la franca revolucio surprizis kaj ŝokis ĉiujn britojn<ref name="Butler-Introduction"/>. Dum Burke subtenis [[aristokratio]]n, [[monarkio]]n kaj la regule establitan [[Eklezio]]n, liberaloj kiel [[Charles James Fox]] tute kontraŭe subtenis la revolucion kaj proponis por Britio programon de individuaj liberecoj, civitana virto kaj religia toleremo. Pli radikalaj teoriistoj kiel Priestley, [[William Godwin]], [[Thomas Paine]] kaj [[Mary Wollstonecraft]] eĉ postulis [[respubliko]]n, agrokulturan [[socialismo]]n kaj abolicion de la "''landaj interesoj''"<ref>Butler, "Introduction", 1-4.</ref>. Laŭ la historiisto [[Alfred Cobban]], la rezultinta debato estis "''eble la lasta vera diskuto pri la fundamentoj de politiko en Britio''"<ref>Citita en Butler, "Introduction", 1.</ref>. Je la fino de la jaro [[1795]], post la [[Teroro (franca revolucio)|terora periodo]] kaj post la milito kontraŭ Francio, restis nur malmultaj subtenantoj de la franca revolucio kaj malmultaj homoj, kiuj deziris aŭ prognozis similajn reformojn en Britio. La pli radikalaj teoriistoj kaj politikistoj progrese fariĝis la centro de oficiala kaj populara malfido. La eventoj, kiuj rekte kaŭzis la tumultojn de 1791, okazis nur unu monaton post la [[fuĝo al Varennes]] kaj aresto de la franca reĝa familio. Tiam plejmultaj fruaj esperoj de la franca revolucio estis jam estingiĝintaj. == Indicoj de tumulto == [[Dosiero:PriestleyRiotDinnerTicket.jpg|eta|dekstra|200ra|Kupono por la tagmanĝo de la [[14-a de julio]] [[1791]], kiu celebris la duan datrevenon de la [[okupo de la fortreso Bastille]].]] La [[11-an de julio]] [[1791]] anoncis gazeto de [[Birmingham]], ke je la [[14-a de julio]] okazus tagmanĝo en loka hotelo por celebri la duan datrevenon de la [[okupo de la fortreso Bastille]] kaj de la komenco de la [[franca revolucio de 1789]]. "''Ĉiu Amiko de Libereco''" estis invitita ĉeesti la manĝon : {{Cquote| ''Kelkaj ĝentilhomoj intencas kune tagmanĝi je la venonta 14-a, por memorfesti la promesplenan tagon, kiu emancipis dudek-ses milionojn da homoj el la jugo de despotismo, kaj kiu restarigis la bonfarojn de egala registaro por vere granda kaj klera nacio ; kun kiu ni, pro nia propra intereso kiel komerca popolo kaj pro nia devo kiel amikoj de la ĝeneralaj rajtoj de la homaro, subtenu daŭran amikecon kondiĉitan de libera interrilato.<p>Ĉiu Amiko de Libereco, ĉu li dezirus partopreni en la intencata modera festo, lasu sian nomon en la trinkejo de la hotelo, kie kuponoj estas aĉeteblaj po kvin ŝilingoj, inkluzive de botelo da vino. Neniu estos tamen akceptita sen kupono.<p>La tagmanĝon oni servos precize je la tria posttagmeze.''<ref>''An authentic account of the riots in Birmingham'', 2.</ref>}} Kun la anonco estis minaco : "''aŭtenta listo''" de la partoprenantoj estus publikigota post la tagmanĝo<ref>Rose, 72; Schofield, 283–84.</ref>. Je la sama tago diskoniĝis "''ekstremrevolucia''" anonima [[pamfleto]], kiun oni poste atribuis al James Hobson. Urbaj oficialuloj proponis 100&#160;gineojn kontraŭ informoj pri la publikigo de tiu pamfleto kaj identigo de ties aŭtoro, sed sensukcese. La [[Anglaj disidentoj|disidentoj]] de Birmingham devis aserti, ke ili tute ne konis la identecon de la aŭtoro, kaj ili cetere repuŝis la "''radikalajn''" ideojn de la pamfleto<ref>Rose, 72–73; Sheps, 55–57; Schofield, 283–84.</ref>. Ekde la [[12-a de julio]] rapide klariĝis, ke la okazonta tagmanĝo certe estus tumultema. Matene de la [[14-a de julio]] aperis variaj [[grafitio]]j sur la muroj de la tuta urbo, ekzemple "''Detruo al Presbiterianoj''" aŭ "''Eklezio kaj Reĝo porĉiame''"<ref name=Rose73>Rose, 73.</ref>. Konsiderante tion, la amikoj de [[Joseph Priestley]] timis incidenton kaj konvinkis lin ne partopreni la tagmanĝon<ref>Rose, 73; Schofield, 284–85; Maddison and Maddison, 99–100.</ref>. == 14-a de julio == [[Dosiero:PriestleyRiotsOldMeeting.jpg|eta|dekstra|200ra|Detruo de la kapelo Old Meeting (el gravuraĵo de [[1879]] fare de Robert Dent).]] Proksimume 90 firmaj subtenantoj de la franca revolucio kunveniĝis la [[14-an de julio]]. La bankedo estis estrita de [[James Keir]], anglikana industrialisto kaj membro de la [[Luna Societo]]. Kiam la invititoj alvenis al la hotelo je la dua aŭ tria posttagmeze, ili estis malkore salutitaj de 60 aŭ 70 manifestaciantoj, kiuj sekve dispeliĝis, strange kaj konfuzeme kriante "''Ne al papeco''"<ref>Rose, 73; Schofield, 284–85.</ref>. Kiam la gastoj finis sian manĝon, denove kunveniĝis centoj da homoj ekster la hotelo. La tumultuloj, kiuj "''ĉefe originis de la industriaj metiistoj kaj laboristoj de Birmingham''"<ref>Rose, 83.</ref>, lanĉis ŝtonojn kontraŭ la fuĝantaj gastoj kaj rabis la hotelon<ref name=Rose73/>. La homamaso sekve iris direkte al la kvakera kunvenejo, antaŭ ol iu kriis, ke la [[Kvakerismo|kvakeroj]] "''neniam kaŭzas problemon pri io ajn, nek unuflanke nek aliflanke''", tiel ke la tumultuloj anstataŭe decidis ataki la kapelon New Meeting, kiun Priestley prezidis kiel pastoro<ref>Citita en Rose, 73; vd. ankaŭ Schofield, 284–85; Maddison and Maddison, 100.</ref>. La kapelo New Meeting estis bruligita kaj komplete detruita. Rapide sekvis la detruo de la kapelo Old Meeting, kiu estis alia disidenta preĝejo. [[Dosiero:PriestleyRiotsPriestley.jpg|eta|maldekstra|200ra|La domo de [[Joseph Priestley]], Fairhill, post ĝia detruo. (skizo de William Ellis laŭ desegnaĵo de P. H. Witton).]] La tumultuloj sekve direktis sin al la domo de Priestley, Fairhill. [[Joseph Priestley]] havis apenaŭ sufiĉan tempon por fuĝi : li kaj lia edzino, dum la sekvaj tagoj, rifuĝis en plurajn domojn de disidentaj amikoj. Skribante iom post la tumulto, Priestley priskribis la unuan etapon de la atako, kiun li spektis ekde certa distanco : {{Cquote| ''Pro rimarkinde kvieta nokto kaj klara lunlumo, ni kapablis vidi ĝis granda distanco, kaj ni, estante sur deklivo, distingeble aŭdis ĉion okazantan en la domo, ĉiun krion de la homamaso, kaj preskaŭ ĉiun frapon de la instrumentoj, kiujn ili alportis por rompi la pordojn kaj meblojn. Ili ne kapablis trovi fajron, kvankam unu el ili onidire proponis lumigitan kandelon kontraŭ du gineoj. Mia filo, kiun ni lasis malantaŭ ni, singarde estingis ĉiujn fajrojn en la domo, kaj aliaj el miaj amikoj igis ĉiujn najbarojn agi same. Mi sekve aŭdis, ke oni dediĉis multajn penojn, tamen sensukcese, por obteni fajron el mia granda elektra maŝino, kiu staris en la biblioteko.''<ref>Priestley, 30.</ref>.}} Lia filo William restis malantaŭe kun kelkaj amikoj por protekti la familian hejmon, sed ili estis superfortitaj kaj la domo estis finfine rabita kaj tute detruita. La altvalora biblioteko, la scienca laboratorio kaj la manuskriptoj de Priestley estis komplete perditaj pro la fajro<ref>Rose, 73; Schofield, 284–85; Maddison and Maddison, 101–02.</ref>. == 15-a, 16-a kaj 17-a de julio == [[Dosiero:PriestleyRiotsRussell2.jpg|eta|dekstra|200ra|La domo de William Russell, Showell Green, post ties detruo. Skizo de William Ellis laŭ desegnaĵo de P. H. Witton.]] La grafo de Aylesford provis reteni la violentajn agojn de la tumultuloj ekde la nokto de la [[14-a de julio]]. Malgraŭ la helpo de aliaj urbaj magistratoj, li tamen ne sukcesis kontroli la homamason. La [[15-a de julio]], la tumultuloj liberigis kelkajn kaptitojn el la loka malliberejo<ref name=Rose73/>. Thomas Woodbridge, la gardisto de la malliberejo, mobilizis plurajn centojn da homoj por protekti la konstruaĵon, sed multaj el ili fakte partoprenis en la tumulto<ref>Rose, 73–74.</ref>. La tumultuloj detruis la domon de John Ryland, nomitan Bakerville House, kaj ili trinkis la rezervon de [[likvoro]]j, kiujn ili malkovris en la kelo. Kiam alproksimiĝis la freŝdate dungitaj policistoj de Birmingham, la homamaso atakis kaj senarmigis ilin. Mortis unu homo dum la atako<ref name=Rose74>Rose, 74.</ref>. Lokaj magistratoj kaj policistoj ne plu agis por reteni la homamason kaj ne aplikis la kontraŭtumultan leĝon ''[[Riot Act]]'', ĝis kiam la armeo atingis la urbon la [[17-an de julio]]<ref>Rose, 74; Schofield, 287.</ref>. Je la [[16-a de julio]], la domoj de Joseph Jukes, John Coates, John Hobson, Thomas Hawkes kaj John Harwood (blinda baptista pastoro) estis ĉiuj rabitaj aŭ bruligitaj<ref name=Rose74/>. La [[Baptismo|baptisma]] kunvenejo de [[Kings Heath]], alia disidenta kapelo, estis ankaŭ detruita. [[William Russell (negocisto)|William Russell]] kaj [[William Hutton]] provis defendi siajn domojn, sed sensukcese : ili dungis homojn, kiuj malakceptis batali kontraŭ la homamaso<ref name=Rose74/>. Hutton poste skribis raporton pri tiu tago : {{Cquote| ''Mi estis evitita kiel haladzaĵo. Ondoj da ĉagreno submergis min kaj faligis min per multobligita forto ; ĉiu ondo venis pli forte ol la antaŭa. Miaj infanoj estis angoregaj. Mia edzino, pro longa aflikto, pretis forlasi miajn brakojn por tiuj de morto. Kaj mi mem, triste kaj humile devigita peti iom da akvo en dometo ! Matene de la 15-a mi estis riĉa homo ; vespere mi estis ruinigita.''<ref>Hutton, 200.</ref>}} Kiam la tumultuloj alvenis al la domo de John Taylor, ili zorgeme movis el la domo la meblojn kaj havaĵojn de ties tiama domano, Lady Carhampton, kiu estis parenco de [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]], antaŭ ol bruligi la domon. La tumultuloj specife celis tiujn, kiuj malkonsentis kun la politiko de la reĝo, kaj tiujn, kiuj supozite rezistis kontraŭ la brita monarkio per religia malkonformismo<ref>Rose, 74–75.</ref>. La domoj de George Russell (juĝisto), Samuel Blyth (unu el la pastoroj de New Meeting), Thomas Lee kaj S-ro Westley estis ĉiuj atakitaj dum la 15-a kaj 16-a de julio. [[Samuel Galton]], [[Kvakerismo|kvakera]] fabrikisto kaj membro de la [[Luna Societo]], savis sian domon koruptante la ribelulojn per [[biero]] kaj mono<ref name=Rose75>Rose, 75.</ref>. [[Dosiero:PriestleyRiotsNewMeeting2.jpg|eta|maldekstra|200ra|La kapelo New Meeting, post ties detruo. Skizo de William Ellis laŭ desegnaĵo de P. H. Witton.]] Je la 2-a posttagmeze de la 16-a de julio, la tumultuloj eliris el Birmingham kaj iris direkte al [[Kings Norton]] kaj al la kapelo Kingswood. Oni taksis, ke unu el la grupoj de tumultuloj nombris 250 aŭ 300 homojn. Ili bruligis farmodomon en [[Warstock]] kaj sekve atakis kaj rabis la domon de S-ro Taverner. Kiam ili atingis Kingswood en [[Warwickshire]], ili bruligis la disidentan kapelon kaj la apudan loĝejon. Birmingham estis tiam tute malaktiviĝinta urbo : neniu urbano plu laboris<ref name=Rose75/>. Laŭ tiutempaj raportoj, la lasta notinda atako de la homamaso okazis ĉirkaŭ la 8-a posttagmeze de la 17-a de julio. Proksimume 30 el la plej persistemaj ribeluloj atakis la domon de [[William Withering]], anglikanan membron de la Luna Societo. Withering, helpe de grupo da dungitaj homoj, tamen sukcesis repuŝi ilin<ref>Rose, 75–76.</ref>. Kiam la armeo fine alvenis por subpremi la ribelon, plejmultaj tumultuloj estis jam dispeliĝintaj, kvankam restis onidiroj pri la detruo de domoj en [[Alcester]] kaj [[Bromsgrove]]<ref>Rose, 76.</ref>. Entute kvar disidentaj kapeloj estis severe difektitaj aŭ tute bruligitaj. 27 domoj estis atakitaj, multaj el ili rabitaj kaj bruligitaj. La tumulto, kiu origine celis la partoprenantojn de la tagmanĝo pri la franca revolucio, fine etendiĝis kaj koncernis ĉiuspecajn disidentojn, sed ankaŭ membrojn de la Luna Societo<ref>Rose, 76; Sheps, 46.</ref>. == Sekvoj kaj procesoj == [[Dosiero:A Birmingham toast, as given on the 14th of July.jpg|eta|dekstra|250ra|Desegnaĵo de [[James Gillray]] mokante la tagmanĝon de la [[14-a de julio]].]] [[Joseph Priestley]] kaj aliaj [[Anglaj disidentoj|disidentoj]] akuzis la registaron pri la tumultoj, kredante ke [[William Pitt]] kaj liaj subtenantoj instigis ilin. Tamen evidentiĝas el tiamaj dokumentoj, ke la tumultoj estis fakte organizitaj de lokaj oficialuloj de [[Birmingham]]. Kelkaj tumultuloj agis laŭ kunordigita, harmonia maniero, kaj estis ŝajne estritaj de lokaj oficialuloj dum la atakoj, tiel ke aperis duboj pri ebla antaŭpensado de la ribelo. Pluraj disidentoj malkovris, ke la atako de iliaj domoj estis jam planita plurajn tagojn antaŭ la tumultoj, kaj ili do suspektis, ke ekzistis antaŭpreparita listo de viktimoj<ref>Rose, 78–79; Schofield, 287.</ref>. La "''disciplinema kerno de la tumultuloj''", kiu nombris proksimume 30&#160;homojn, gvidis la homamason kaj restis sobra ĝis la fino de la tumultoj. Male de centoj da aliaj tumultuloj, ili montriĝis nekorupteblaj de siaj viktimoj<ref>Rose, 79.</ref>. Supoze ke ekzistis antaŭfarita plano de la anglikana elito de Birmingham por ataki la disidentojn, ĝi certe estis ellaborita de Benjamin Spencer, loka pastoro, de Joseph Carles, juĝisto kaj bienulo, kaj de [[John Brooke (1755-1802)|John Brooke]], advokato, inspektoro kaj subŝerifo<ref>Rose, 80; Schofield, 285.</ref>. Kvankam ili ĉeestis la komencon de la tumulto, Carles kaj Spencer neniel provis aresti la ribelulojn, kaj Brooke ŝajne gvidis ilin ĝis la kapelo New Meeting. Laŭ pluraj atestantoj, "''la magistratoj promesis protekton al la tumultoj, kondiĉe ke ili limigu siajn atakojn al kunvenejoj kaj ŝparu homojn kaj bienojn''"<ref>Rose, 81; vidu ankaŭ Schofield, 285.</ref>. Tiuj lokaj magistratoj cetere rifuzis aresti iun ajn tumultulon, kaj eĉ liberigis tiujn, kiuj estis arestitaj<ref>Rose 81; Schofield, 285–86.</ref>. Kiam la brita registaro petis procesadon de la ĉefaj instigintoj de la ribelo, la samaj oficialuloj videble obeis malvolonte. Kiam oni finfine trudis ilin organizi la proceson, ili timigis atestantojn kaj plurfoje mokis la proceduron<ref>Rose, 82; Schofield, 288–89.</ref>. Nur deksep el la kvindek akuzitaj tumultuloj spertis proceson. Kvar estis kondamnitaj, kaj unu el ili ricevis oficialan pardonon. Du estis pendumitaj, kaj la kvara estis transportita al la karcerkolonio [[Botany Bay]]. Priestley kaj aliaj disidentoj tamen opiniis, ke tiuj homoj estis kondamnitaj ne nur pro la partopreno en la tumulto, sed ĉefe ĉar "''ili estis famaĉaj personoj laŭ pli ĝenerala vidpunkto''"<ref>Qtd. in Rose, 82.</ref>. [[Dosiero:AppealRiots.png|eta|maldekstra|200ra|Titolpaĝo de la ''Alvoko al la Publiko Pri la Tumultoj de Birmingham'' fare de [[Joseph Priestley|Priestley]] ([[1791]]).]] Kvankam li devis sendi militistojn al Birmingham por subpremi la tumulton, reĝo [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]] faris la jenan komenton : "''mi ne povas malhelpi senti ĝojon pro tio, ke Priestley suferis pro la doktrinoj, kiujn li kaj lia partio enkondukis, tiel ke la popolo nun vidas ilin sub ilia aŭtenta lumo''"<ref>Citita en Gibbs, F. W. ''Joseph Priestley: Adventurer in Science and Champion of Truth''. London: Thomas Nelson and Sons (1965), 204.</ref>. La brita registaro postulis, ke la kulpuloj monkompensu la domaĝojn al la bienoj de la viktimoj : la tuta monsumo estis taksita je 23&#160;000 pundoj. La proceso tamen daŭris multajn jarojn, kaj plejmultaj viktimoj ricevis nur malgrandan parton de la valoro de siaj bienoj<ref>Rose, 77–78.</ref>. Post la tumultoj, Birmingham estis laŭ la industrialisto [[James Watt]] "''dividita en du partiojn, kiuj morte abomenas unu la alian''"<ref name="Qtd. in Rose, 83."/>. Priestley unue intencis reveni al la urbo kaj eldiri predikon pri la biblia verso "''Patro pardonu ilin, ĉar ili ne scias, kion ili faras''". Liaj amikoj tamen konvinkis lin, ke tio estus tro danĝera<ref>Schofield, 289.</ref>. Li anstataŭe decidis verki ''Alvokon al la Publiko Pri la Tumultoj de Birmingham'' : {{Cquote| ''Mi naskiĝis kiel anglano samkiel vi ĉiuj. Laborante kiel Disidento, malgraŭ civilaj rektriktoj, mi longe kontribuis per mia porcio al la subtenado de la registaro, kaj supozis ke mi ĝuis la protekton de ĝiaj konstitucio kaj leĝoj por mia heredaĵo. Sed mi grave senreviĝis ; kaj same vi sentus vin se, kiel mi, vi kiale aŭ senkiale estus sufiĉe malbonŝanca por sperti popularan malamon. Ĉar tiukaze, kiel vi konstatis en mia kazo, sen iu ajn formo de proceso, sen iu ajn indico de via krimo, aŭ de via danĝero, viaj domoj kaj ĉiuj viaj bienoj estos eble detruitaj, kaj vi eble ne estos sufiĉe ŝanca por konservi vian vivon samkiel mi... Kio do estas la malnovaj francaj "''lettres de cachet''" aŭ la hororoj de la freŝdate detruita ''Bastille'' kompare kun tio ?''<ref>Priestley, viii-ix.</ref> }} La tumultoj evidentigis, ke la anglikana ĝentilhomaro de Birmingham ne hezitis perforte ataki tiujn disidentojn, kiujn ili konsideris kiel eblajn revoluciulojn. Ili cetere ne hezitis arigi malfacile kontroleblan homamason malgraŭ evidenta risko<ref name=Rose84>Rose, 84.</ref>. Multaj el la atakitoj preferis forlasi Birmingham, tiel ke la urbo fariĝis notinde pli konservativa post la tumultoj<ref name=Rose84/>. La lastaj subtenantoj de la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]] decidis ne organizi tagmanĝon por celebri la [[Okupo de la fortreso Bastille|okupon de la fortreso Bastille]] en la sekva jaro<ref name=Rose84/>. {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * —. ''An Authentic Account of the Riots in Birmingham, also . . . the trials of the Rioters''. Birmingham, n.p.: 1791. Eighteenth Century Collections Online. * —. ''Views of the Ruins of the Principal Houses Destroyed during the Riots at Birmingham''. London: J. Johnson, 1791. * Butler, Marilyn, ed. ''Burke, Paine, Godwin, and the Revolution Controversy''. Cambridge: Cambridge University Press, 2002. ISBN 0-521-28656-5. * Hutton, William. "A Narrative of the Riots in Birmingham, July 1791". ''[http://books.google.com/books?id=i5NHAAAAIAAJ&dq=william+hutton&source=gbs_summary_s&cad=0 The Life of William Hutton]''. London: Printed for Baldwin, Cradock, and Joy, Paternoster Row; and Beilby and Knotts, Birmingham, 1816. * Maddison, R. E. S. and Francis R. Maddison. "Joseph Priestley and the Birmingham Riots." ''Notes and Records of the Royal Society of London'' 12.1 (Aŭgusto, 1956): 98–113. * Martineau, Dennis. "Playing Detective: The Priestley Riots of 1791." ''Birmingham Historian'' 12–13 (1997): 11–18. * [http://books.google.com/books?id=RRcFAAAAYAAJ&dq=%22an+appeal+to+the+public%22+%2BPriestley&printsec=frontcover&source=bl&ots=7kVhqM1o-B&sig=ULrs1v49JIeexVKzDvu848zD76M&hl=en&ei=1RpdSr3PGIKyswPO742uCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1 Priestley, Joseph. ''An Appeal to the Public on the Subject of the Riots in Birmingham''. Birmingham: Printed by J. Thompson, 1791. Google Books.] * Rose, R. B. "The Priestley Riots of 1791." ''Past and Present'' 18 (1960): 68–88. * Schofield, Robert E. ''The Enlightened Joseph Priestley: A Study of His Life and Work from 1773 to 1804''. University Park: Pennsylvania State University Press, 2004. ISBN 0-271-02459-3. * Sheps, Arthur. "Public Perception of Joseph Priestley, the Birmingham Dissenters, and the Church-and-King Riots of 1791." ''Eighteenth-Century Life'' 13.2 (1989): 46–64. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://bobmiles.bulldoghome.com/pages/bobmiles_bulldoghome_com/moreriots.htm Tumultoj de Birmingham] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090203163253/http://bobmiles.bulldoghome.com/pages/bobmiles_bulldoghome_com/moreriots.htm |date=2009-02-03 }} ĉe bobmiles.bulldoghome.com * {{en}} [http://www.search.revolutionaryplayers.org.uk/engine/resource/exhibition/standard/default.asp?resource=4547 Tumultoj de Birmingham] ĉe revolutionaryplayers.org.uk * {{en}} [http://www.josephpriestley.com/index.html www.josephpriestley.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110713120604/http://www.josephpriestley.com/index.html |date=2011-07-13 }} – Riĉa retejo kun bibliografio, ligiloj al aliaj retejoj, bildoj kaj informoj pri la manuskriptoj de Priestley * {{en}} [[Wikisource:To Dr. Priestley. Dec. 29, 1792|''To Dr. Priestley. Dec. 29, 1792'']] fare de [[Anna Laetitia Barbauld]] (Vikifonto) {{Elstara}} {{ADLS|2010|08}}<!-- kaj 09 --> [[Kategorio:Historio de Birmingham]] [[Kategorio:Tumultoj|Birmingham]] [[Kategorio:1791]] fc0pk5vg9fsnr1us6q48kxpbotrd7j8 0 306669 9462603 5842388 2026-08-26T05:00:39Z Sj1mor 12103 9462603 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Wheelbase001.png|dekstra|320px|Illustration des Radstands]] Oni nomas '''aksodistanco''' la distancon inter la antaŭa kaj posta aksoj de veturilo, do distancon de mezoj de la radoj. La malgranda aksodistanco signifas pli bonan turniĝemon de la veturilo, la granda distanco plibonigas la rektan veturkapablon. Tiokaze gravas ankaŭ la masa divido de la ŝarĝita veturilo kaj la ebla [[remorko]]. Ĉe [[motorciklo]], [[enduro]]j kaj [[supersportler]]oj havas mallongan, [[tour]]-oj pli longan kaj [[ĉopero]]j relative tre longan aksodistancon. Ĉe [[biciklo]]j, konkurbicikloj havas mallongan, turismaj bicikloj iom pli longan aksodistancon. == Diversaj tipoj de veturiloj == {| class="prettytable sortable" |- class="hintergrundfarbe6" ! Aksodistanco ! Veturilo |- | 1867&nbsp;mm || [[Smart Fortwo]] |- | 1870&nbsp;mm || [[Twike]] |- | 2200&nbsp;mm || [[Fiat Cinquecento]] |- | 2.211–2.350&nbsp;mm || [[Porsche 911]] |- | 2400–2420 || [[VW Käfer]] |- | 2578&nbsp;mm || [[VW Golf VI]] |- | 2650&nbsp;mm || [[Ferrari Enzo Ferrari]] |- | 2881–3001&nbsp;mm || [[VW Phaeton]] |- | 2850–3075&nbsp;mm || [[Mercedes-Benz W126]] |- | 3035–3165&nbsp;mm || [[Mercedes-Benz W221]] |- | 3200–3900&nbsp;mm || [[Mercedes-Benz W 100]] |- | 3302&nbsp;mm || [[Hummer H1]] |} [[Kategorio:Veturila tekniko]] [[Kategorio:Aŭtomobila teknologio]] [[Kategorio:Fundamentaj fizikaj konceptoj]] aty2og28z8h1w5a5tsfk4ytez7s530v 0 308100 9462602 6978801 2026-08-26T05:00:34Z Sj1mor 12103 9462602 wikitext text/x-wiki [[Flugo]] estas la ĉefa sistemo de [[Movkapablo|movo]] uzata de plej parto de la tutmondaj specioj de [[birdoj]], kvankam ne ĉiuj birdospecioj flugas aŭ flugis. Flugo helpas birdojn dum manĝado, reproduktado kaj ĉefe evito de [[predado|predantoj]]. Tiu artikolo pristudas teoriojn pri la evoluo de la '''birdoflugo'''. La mekaniko de la birdoflugo estas ne montrata, kun emfazo sur la variaj formoj de birdoflugiloj. Oni pristudos la specifecon de ŝvebado, ekflugado kaj surterigo. Fine oni pritraktos aldone la adaptadojn de la birdokorpoj rilate al siaj flugkapabloj. ==Eksteraj ligiloj== * [https://elpais.com/ciencia/2020-06-12/como-vuelan-los-pajaros-desde-hace-120-millones-de-anos.html Kiel birdoj flugas] en [[El País]] {{Birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Birda anatomio]] [[Kategorio:Aerodinamiko]] 3os6c8rfblkpw09m5sdpj4ckpllzv84 0 311648 9462516 9038757 2026-08-25T23:11:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462516 wikitext text/x-wiki {{informkesto filozofo}} '''Theodor W. Adorno''' (fakte ''Theodor Ludwig Wiesengrund-Adorno;'' n. [[11-an de septembro]] [[1903]] en [[Frankfurto ĉe Majno]]; m. [[6-an de aŭgusto]] [[1969]] en [[Visp]], [[Svisio]]) estis germana [[filozofo]], [[sociologo]], [[socifilozofio|socifilozofo]], [[Muzikteorio|muzikteoriisto]] kaj [[komponisto]]. [[Dosiero:Adorno.jpg|eta|dekstra|Theodor W. Adorno (1965)]] == Konataj disĉiploj == * [[Regina Becker-Schmidt]], Sociologisto * [[Heide Berndt]] (1938–2003), Urbosociologisto * [[Bazon Brock]] (* 1936), Profesoro pri Estetiko * [[Peter Bulthaup]] (1934–2004), Filozofo kaj Kemiisto * [[Detlev Claussen]] (* 1948), Sociologisto en la Universitato de Hannover * [[Wilhelm Emrich]] (1909–1998), Literaturteoriisto * [[Peter Furth]] (* 1930), Socifilozofo * [[Peter Gorsen]] (* 1933), Kunstwissenschaftler * [[Karl Heinz Haag]] (* 1924), Profesoro pri Filozofio * [[Alois Hahn]] (* 1941), Sociologisto * [[Peter von Haselberg]], (1908–1992), Ĵurnalisto * [[Alexander Kluge]] (* 1932), Verkisto, Kinisto, Televidisto kaj Filozofo * [[Hans-Jürgen Krahl]] (1943–1970), Studentaktivulo de [[Majo de 1968]], [[Sozialistischer Deutscher Studentenbund|SDS]] * [[Elisabeth Lenk]] (* 1937), Sociologisto * [[Kurt Lenk]] (* 1929), Politologo * [[Otwin Massing]] (* 1934), Politikwissenschaftler kaj Sociologisto * [[Kurt A. Mautz]] (1911–2000), Literaturwissenschaftler kaj Schriftsteller * [[Günther Mensching]] (* 1942), Profesoro pri Filozofio * [[Karl Markus Michel]] (1929–2000), Schriftsteller kaj Publizist * [[Stefan Müller-Doohm]] (* 1942), Sociologisto * [[Heinz-Klaus Metzger]] (* 1932), Musikteoriisto * [[Oskar Negt]] (* 1934), Socifilozofo * [[Dieter Prokop]] (* 1941), Sociologisto * [[Ulrike Prokop]] (* 1945), Sozialwissenschaftlerin en la Universitato de Marburgo * [[Helmut Reichelt]] (* 1939), Ekonomikisto kaj Sociologisto, Vorsitzender der Marx-Gesellschaft e.V. * [[Alfred Schmidt (filozofo)|Alfred Schmidt]] (* 1931), Filozofo und Sociologisto * [[Hermann Schweppenhäuser]] (* 1928), Filozofo kaj Publizist. * [[Rolf Tiedemann]] (* 1932), Filozofo, Filologo * [[Rolf Wiggershaus]] (* 1944), Publizist == Verkoj == '''Libroeldonoj dumvivaj:''' * ''Kierkegaard. Konstruktion des Ästhetischen''. Tübingen 1933 * Willi Reich, ''Alban Berg''. Mit Bergs eigenen Schriften und Beiträgen von Theodor Wiesengrund- Adorno und Ernst Krenek, Wien, Leipzig, Zürich 1937 * Max Horkheimer u. Theodor W. Adorno, ''[[Dialektik der Aufklärung]]. Philosophische Fragmente''. Amsterdam 1947 * ''Philosophie der [[nova Muziko|neuen Musik]]''. Tübingen 1949 * T.W. Adorno, Else Frenkel-Brunswik, Daniel J. Levinson, R. Nevitt Sanford, ''The Authoritarian Personality''. New York 1950 * ''[[Minima Moralia]]. Reflexionen aus dem beschädigten Leben''. Berlin, Frankfurt a.M. 1950 * ''[[Provo pri Wagner]]'' ''Versuch über Wagner''. Berlin, Frankfurt a.M. 1952 * ''Prismen. Kulturkritik und Gesellschaft''. Berlin, Frankfurt a.M. 1955 * ''Zur Metakritik der Erkenntnistheorie. Studien über Husserl und die phänomenologischen Antinomien''. Stuttgart 1956 * ''Dissonanzen. Musik in der verwalteten Welt''. Göttingen 1956 * ''Aspekte der Hegelschen Philosophie''. Berlin, Frankfurt a.M. 1957 * ''Noten zur Literatur I''. Berlin, Frankfurt a.M. 1958 * ''Klangfiguren. Musikalische Schriften I''. Berlin, Frankfurt a.M. 1959 * ''Mahler. Eine musikalische Physiognomie''. Frankfurt a.M. 1960 * ''Noten zur Literatur II''. Frankfurt a.M. 1961 * ''Einleitung in die Musiksoziologie. Zwölf theoretische Vorlesungen''. Frankfurt a.M. 1962 * Max Horkheimer u. Theodor W. Adorno, ''Sociologica II. Reden und Vorträge''. Frankfurt a.M. 1962 * ''Drei Studien zu Hegel''. Frankfurt a.M. 1963 * ''Eingriffe. Neun kritische Modelle''. Frankfurt a.M. 1963 * ''Der getreue Korrepetitor. Lehrschriften zur musikalischen Praxis''. Frankfurt a.M. 1963 * ''Quasi una fantasia. Musikalische Schriften II''. Frankfurt a.M. 1963 * ''Moments musicaŭ''. Neu gedruckte Aufsätze 1928–1962. Frankfurt a.M. 1964 * ''[[Jargon der Eigentlichkeit]]. Zur deutschen Ideologie''. Frankfurt a.M. 1964 * ''Noten zur Literatur III''. Frankfurt a.M. 1965 * ''[[Negative Dialektik]]''. Frankfurt a.M. 1966 * ''Ohne Leitbild. Parva Aesthetica''. Frankfurt a.M. 1967 * ''Berg. Der Meister des kleinsten Übergangs''. Wien 1968 * ''Impromptus''. Zweite Folge neu gedruckter musikalischer Aufsätze. Frankfurt a.M. 1968 * ''Sechs kurze Orchesterstücke op. 4 <1929>''. Milano 1968 * Theodor W. Adorno u. Hanns Eisler, ''Komposition für den Film''. München 1969 * ''Stichworte. Kritische Modelle 2''. Frankfurt a.M. 1969 '''Kolektaj eldonoj:''' * ''Gesammelte Schriften''. Hrsg. von [[Rolf Tiedemann]] unter Mitwirkung von [[Gretel Adorno]], [[Susan Buck-Morss]] und [[Klaus Schultz]]. Bde. 1–20 (in 23 Bdn. geb.). 1. Aufl., Frankfurt a.M. 1970–80. – [Rev. Taschenbuch-Ausg.] Frankfurt a.M. 1997. – Lizenzausgabe der Wissenschaftlichen Buchgesellschaft, Darmstadt 1998. – [Revidierte und erweiterte elektronische Ausg. auf CD-ROM:] Digitale Bibliothek 97, Berlin 2003 * ''Nachgelassene Schriften''. Hrsg. vom Theodor W. Adorno Verlag. Frankfurt a.M. 1993 ff. [Bisher erschienen: 10 Bde.] * ''Eine Auswahl''. Hrsg. von Rolf Tiedemann. Büchergilde Gutenberg, Frankfurt a.M. 1971. – Lizenzausg. des Deutschen Bücherbundes, Stuttgart 1971 * ''Kritik. Kleine Schriften zur Gesellschaft''. Hrsg. von Rolf Tiedemann. Frankfurt a.M. 1971 * ''Philosophie und Gesellschaft''. Fünf Essays. Auswahl und Nachwort Rolf Tiedemann. Stuttgart 1984 * ''„Ob nach Auschwitz noch sich leben lasse.“ Ein philosophisches Lesebuch''. Hrsg. von Rolf Tiedemann. Frankfurt a.M. 1997 * ''Aufarbeitung der Vergangenheit. Reden und Gespräche''. Auswahl und Begleittext von Rolf Tiedemann. München 1999, DerHörVerlag. (AUDIO BOOKS. Stimmen der Philosophie.) 5 CD: ISBN 3-89584-730-5; 2 MC: ISBN 3-89584-630-9. * ''Kompositionen''. Hrsg. von [[Heinz-Klaus Metzger]] und [[Rainer Riehn]]. 2 Bde., München 1980 * ''Kompositionen''. Bd. 3: Kompositionen aus dem Nachlaß. Hrsg. von [[Maria Luisa Lopez-Vito]] und Ulrich Krämer. München 2007 * ''Klavierstücke''. Hrsg. von [[Maria Luisa Lopez-Vito]], Nachwort von Rolf Tiedemann. München 2001 '''Gravaj postmortaj unuopaj eldonoj:''' * ''Ästhetische Theorie''. Hrsg. von Gretel Adorno und Rolf Tiedemann. Frankfurt a.M. 1970; 13. Aufl., 1995. * ''Über Walter Benjamin''. Hrsg. und mit Anmerkungen versehen von Rolf Tiedemann. Frankfurt a.M. 1970. – [Revidierte und erweiterte Ausg.:] Frankfurt a.M. 1990. * ''Noten zur Literatur IV''. Hrsg. von Rolf Tiedemann. Frankfurt a.M. 1974 * ''Der Schatz des Indianer-Joe. Singspiel nach Mark Twain''. Hrsg. und mit einem Nachwort versehen von Rolf Tiedemann. Frankfurt a.M. 1979 * ''Beethoven. Philosophie der Musik. Fragmente und Texte''. Hrsg. von Rolf Tiedemann. (Nachgelassene Schriften. Hrsg. vom Theodor W. Adorno Archiv. Abt. I, Bd. 1.) Frankfurt a.M. 1993. – 2. Aufl., 1994. – [Taschenbuch-Ausg.] Ffm. 2004 * ''Probleme der Moralphilosophie <1963>''. Hrsg. von Thomas Schröder. Frankfurt a.M. 1996. (Nachgel. Schr., Abt. IV, Bd. 10.) * ''Metaphysik. Begriff und Probleme <1965>''. Hrsg. von Rolf Tiedemann. Frankfurt a.M. 1998. (Nachgel. Schr., Abt. IV, Bd. 14.) * ''Zur Lehre von der Geschichte und von der Freiheit <1964/65>''. Hrsg. von Rolf Tiedemann. Frankfurt a.M. 2001. (Nachgel. Schr., Abt. IV, Bd. 13.) * ''Ontologie und Dialektik <1960/61>''. Hrsg. von Rolf Tiedemann. Frankfurt a.M. 2002. (Nachgel. Schr., Abt. IV, Bd. 7.) * ''Vorlesung über Negative Dialektik. Fragmente zur Vorlesung 1965/66''. Hrsg. von Rolf Tiedemann. Frankfurt a.M. 2003. (Nachgel. Schr., Abt. IV, Bd. 16.) * ''Zu einer Theorie der musikalischen Reproduktion. Aufzeichnungen, ein Entwurf und zwei Schemata''. Hrsg. von Henri Lonitz. Frankfurt a.M. 2001. (Nachgel. Schr., Abt. I, Bd. 2.) * ''Traumprotokolle''. Hrsg. von Christoph Gödde und Henri Lonitz. Nachwort von Jan Philipp Reemtsma. Frankfurt a.M. 2005. * ''Current of Music. Elements of a Radio Theory'', ed. by Robert Hullot-Kentor. Frankfurt a.M. 2006. * ''Komposition für den Film''. Text der Edition in Band 15 der ''Gesammelten Schriften'', durchgesehen, korrigiert und ergänzt von Johannes C. Gall. Mit einem Nachwort von Johannes C. Gall und einer [http://www.hanns-eisler.de/DVD DVD „Hanns Eislers Rockefeller-Filmmusik-Projekt“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070513121800/http://www.hanns-eisler.de/DVD/ |date=2007-05-13 }}, im Auftrag der Internationalen Hanns Eisler Gesellschaft hrsg. von Johannes C. Gall. Frankfurt a.M. 2006. == Leterkomunikado == * Theodor W. Adorno – Walter Benjamin: ''Briefwechsel 1928–1940'' * Theodor W. Adorno – Alban Berg: ''Briefwechsel 1925–1935'' * Theodor W. Adorno – Max Horkheimer: ''Briefwechsel 1927–1937'' * Theodor W. Adorno – Max Horkheimer: ''Briefwechsel 1938–1944'' * Theodor W. Adorno – Max Horkheimer: ''Briefwechsel 1945–1949'' * Theodor W. Adorno – Max Horkheimer: ''Briefwechsel 1950–1969'' * Theodor W. Adorno – Thomas Mann: ''Briefwechsel 1943–1955'' * Theodor W. Adorno – Heinz-Klaus Metzger: ''Briefwechsel 1954–1967'' (in Planung) * Theodor W. Adorno – Siegfried Krakauer: ''Briefwechsel 1923–1966'' * [alle Suhrkamp, Frankfurt am Main] == Literaturo == === Enkondukoj === * Deborah Cook (Hrsg.): ''Theodor Adorno. Key Concepts.'' Acumen. Stocksfield 2008. ISBN 978-1-84465-120-7 * Stefan Müller-Doohm: ''Die Soziologie Theodor W. Adornos. Eine Einführung''. Canpus, Frankfurt am Main 1996. * Hartnut Scheible: ''Theodor W. Adorno mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten''. Rowohlt, Reinbek 1989. * Gerhard Schweppenhäuser: ''Theodor W. Adorno zur Einführung''. 5. Aufl. Hamburg: Junius, 2009. ISBN 978-3-88506-671-2 * Rolf Wiggershaus: ''Theodor W. Adorno''. C. H. Beck, München 1987. === Biografioj === * [[Detlev Claussen]], ''Theodor W. Adorno. Ein letztes Genie.'' Frankfurt a.M. 2003. ISBN 3-10-010813-2 * Lorenz Jäger: ''Adorno. Eine politische Biographie''. 2. Aufl. München: DVA, 2003. ISBN 3-421-05493-2 * [[Stefan Müller-Doohm]]: ''Adorno. Eine Biographie'' Suhrkamp, Frankfurt am Main 2003. ISBN 3-518-58378-6 === Biografiaj lokoj === * '''Amorbach''' Reinhard Pabst (Hrsg.): ''Theodor W. Adorno. Kindheit in Amorbach. Bilder und Erinnerungen''. Insel, Frankfurt am Main 2003. * '''Wien''' Heinz Steinert: ''Adorno in Wien. Über die (Un-)Möglichkeit von Kunst, Kultur und Befreiung''. Fischer, Frankfurt am Main 1989. * '''Frankfurt''' Wolfram Schütte (Hrsg.): ''Adorno in Frankfurt''. Suhrkamp, Frankfurt am Main 2003. * '''USA''' Claus Offe: ''Kulturindustrie und andere Ansichten des amerikanischen Jahrhunderts''. In: Ders.: ''Selbstbetrachtung aus der Ferne: Tocqueville, Weber und Adorno in den Vereinigten Staaten''. Suhrkamp, Frankfurt am Main 2004, S. 91–120. === Adorno-folioj === * Rolf Tiedemann (Hrsg.): '' Frankfurter Adorno-Blätter'', Band I-VIII. edition text + kritik, 2003. ISBN 978-3-88377-752-8 === Adorno-konferencoj === * ''Adorno-Konferenz 1983'', hrsg. von [[Ludwig von Friedeburg]] und [[Jürgen Habermas]]. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1983. * ''Hamburger Adorno-Symposion'', hrsg. von Michael Löbig und Gerhard Schweppenhäuser. Lüneburg 1984. ISBN 3-924245-01-0 * ''Dialektik der Freiheit. Frankfurter Adorno-Konferenz 2003'', hrsg. von [[Axel Honneth]]. Suhrkamp, Frankfurt am Main 2005. * ''Die Lebendigkeit der kritischen Gesellschaftstheorie. Dokumentation der Arbeitstagung aus Anlass des 100. Geburtstages von Theodor W. Adorno'', hrsg. von [[Andreas Gruschka]] und [[Ulrich Oevermann (Soziologe)|Ulrich Oevermann]]. Wetzlar 2004 ISBN 3-88178-324-5 === Plu-enkondukaj studaĵoj === * Wolfram Ette / [[Günter Figal]]/Richard Klein/Günter Peters (Hrsg.): ''Adorno im Widerstreit. Zur Präsenz seines Denkens''. Alber, Freiburg/München 2004. * Manuel Knoll: ''Theodor W. Adorno''. ''Ethik als erste Philosophie'', Wilhelm Fink, München 2002. ISBN 3-7705-3665-7 * [[Roger Behrens]]: ''Verstummen. Über Adorno''. Laatzen: Wehrhahn 2004. ISBN 3-932324-80-3 * [[Gillian Rose]]: ''The Melancholy Science. An Introduction to the Thought of Theodor W. Adorno''. Macmillan, London 1978. ISBN 0-333-23214-3. * [[Rolf Tiedemann]]: ''Niemandsland. Studien mit und über Theodor W. Adorno''. München 2007 ISBN 978-3-88377-872-3 ==== Filozofio ==== * Dirk Auer / Lars Rensmann, Julia Schulze Wessel (Hrsg.): ''Arendt und Adorno''. 2.Aufl. Suhrkamp, Frankfurt am Main 2003. ISBN 3-518-29235-8. * Peter Decker: ''Die Methodologie kritischer Sinnsuche – Systembildende Konzeptionen Adornos im Lichte der philosophischen Tradition''. 1982.<ref>[http://www.destruktive-kritik.gegeninformation.net/?Texte:DIE_METHODOLOGIE_KRITISCHER_SINNSUCHE Online]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} auf: ''destruktive-kritik.gegeninformation.net''.</ref> * [[Fredric Jameson]]: ''Spätmarxismus. Adorno oder Die Beharrlichkeit der Dialektik''. Berlin 1992: Argument Verlag ISBN 3-88619-391-8 * [[Rolf Tiedemann]]: ''Mythos und Utopie. Aspekte der Adornoschen Philosophie''. München 2009 ISBN 978-3-86916-013-9 ==== Sociologio / sociokritiko ==== * ''Emanzipation als Versöhnung. Zu Adornos Kritik der „Warentausch“-Gesellschaft und Perspektiven der Transformation'', hrsg. von [[Iring Fetscher]] und [[Alfred Schmidt (Philosoph)|Alfred Schmidt]]. Frankfurt a.M. 2002 ISBN 3-8015-0356-9 * Gerhard Schweppenhäuser (Hrsg.): ''Soziologie im Spätkapitalismus. Zur Gesellschaftstheorie Theodor W. Adornos''. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1995. ==== Estetika teorio / Arta kaj literatura sociologioj ==== * Klaus Baum: ''Die Transzendierung des Mythos. Zur Philosophie und Ästhetik Schellings und Adornos''. Würzburg 1988. * Gerhard Kaiser: ''Theodor W. Adornos "Ästhetische Theorie"''. In: Ders.: ''Benjamin. Adorno. Zwei Studien''. Athenäum, Frankfurt am Main 1974. * Burkhardt Lindner / W. Martin Lüdke (Hrsg.): ''Materialien zur ästhetischen Theorie Theodor W. Adornos. Konstruktion der Moderne''. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1980. * Martin Seel: ''Adornos Philosophie der Kontemplation''. Suhrkamp, Frankfurt am Main 2004. * Martin Zenck: ''Kunst als begriffslose Erkenntnis. Zum Kunstbegriff der ästhetischen Theorie Theodor W. Adornos''. München 1977. ISBN 3-7705-1365-7. ==== Muzikteorio / muziksociologio ==== * Michael Custodis: ''Theodor W. Adorno und Joseph Müller-Blattau: Strategische Partnerschaft''. in: Archiv für Musikwissenschaft, Jhrg. 66, Heft 3, hg. v. Albrecht Riethmüller, Stuttgart 2009. ISSN 0003-9292. * Richard Klein/Claus-Steffen Mahnkopf (Hrsg.): ''Mit den Ohren denken. Adornos Philosophie der Musik''. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1998. * Matteo Nanni, ''Auschwitz – Adorno und [[Luigi Nono|Nono]]. Philosophische und musikanalytische Untersuchungen.'' Freiburg i.Br. 2004. ISBN 3-7930-9366-2 * [[Hans Wollschläger]]: '''Moments musicaux. Tage mit TWA.'' Göttingen 2005 ISBN 3-89244-878-7 ==== Kulturindustrio ==== * Jörn Glasenapp: ''Kulturindustrie als Status Quo-Industrie: Adorno und das Populäre'', in: Werner Faulstich und Karin Knop (Hrsg.): ''Unterhaltungskultur''. Wilhelm Fink Verlag. München 2006, S. 167–178. * Dieter Prokop: ''Mit Adorno gegen Adorno. Negative Dialektik der Kulturindustrie''. VSA Verlag, Hamburg 2003. * Dieter Prokop: ''Das Nichtidentische der Kulturindustrie. Neue kritische Kommunikationsforschung über das Kreative der Medien-Waren.'' Herbert von Halem Verlag, Köln 2005 * Dieter Prokop: ''Ästhetik der Kulturindustrie''. Tectum Verlag, Marburg 2009. * Günter Seubold/Patrick Baum (elf.): ''Wieviel Spaß verträgt die Kultur? Adornos Begriff der Kulturindustrie und die gegenwärtige Spaßkultur''. DenkMal Verlag. Bonn 2004. * Heinz Steinert: ''Die Entdeckung der Kulturindustrie''. Verlag für Gesellschaftskritik, Wien. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{DNB|118500775}} * Alexandra Bauer: „[http://www.sicetnon.org/modules.php?op=modload&name=PagEd&file=index&topic_id=2&page_id=160 ‚denn Rettung der Aufklärung ist unser Anliegen‘ – Horkheimer/Adorno über die Elemente des Antisemitismus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091120040650/http://www.sicetnon.org/modules.php?op=modload&name=PagEd&file=index&topic_id=2&page_id=160 |date=2009-11-20 }}“ * [[universitato de Frankfurto]]: [http://www.uni-frankfurt.de/fb/fb04/forschung/gruschka_adorno/index.html Die Lebendigkeit kritischer Gesellschaftstheorie (Arbeitstagung aus Anlass des 100. Geburtstages von Theodor W. Adorno 4. – 6. Juli 2003)] * Reinhard Pabst: [http://www.muk.uni-frankfurt.de/Publikationen/FFFM/dok/2003/2003-3-4/44-48-Adorno-Kindheit.pdf Über seine Herkunft und die Kindheit und Jugend in Frankfurt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120121173902/http://www.muk.uni-frankfurt.de/Publikationen/FFFM/dok/2003/2003-3-4/44-48-Adorno-Kindheit.pdf |date=2012-01-21 }}, PDF (742,7 KB) * Detlev Claussen: [http://www.univerlag.uni-goettingen.de/ring04/audio/ring2004-05-25.ogg Intellectual Transfer. Die amerikanische Erfahrung in der Kritischen Theorie]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, OGG (50,3 MB) * [http://drop.io/ernstbloch/asset/5-adorno-bloch-m-glichkeiten-der-utopie-heute-mp3 Gespräch zwischen Adorno und Ernst Bloch aus dem Jahre 1964 über „Möglichkeiten der Utopie heute“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100623003002/http://drop.io/ernstbloch/asset/5-adorno-bloch-m-glichkeiten-der-utopie-heute-mp3 |date=2010-06-23 }}, mp3 * Filmeto: [http://www.videogold.de/index.php/adorno-wer-denkt-ist-nicht-wutend/ Adorno – Wer denkt, ist nicht wütend] * Filmeto: [http://www.videogold.de/index.php/der-weg-zur-kritischen-theorie-adorno-horkheimer-fromm-habermas/ Der Weg Zur Kritischen Theorie – Adorno Horkheimer Fromm Habermas] == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Adorno, Theodor}} [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj muzikaj kritikistoj]] [[Kategorio:Germanaj sociologoj]] [[Kategorio:Germanaj muziksciencistoj]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj elmigrintoj]] [[Kategorio:Germanaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Germanaj altlernejaj instruistoj]] 8expltwblssjgqmvznzq7l2043nlbs7 0 312179 9462333 9058784 2026-08-25T14:06:22Z Arbarulo 135469 9462333 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = SG |tersituo = Centra Singapuro/Singapuro |zomo = 13 }} '''''Esplanado - Teatroj ĉe la Golfeto''''' ('''''La Esplanado'''''; {{lang-en|Esplanade - Theatres on the Bay}}) estas ĉemara konstruaĵo lokita laŭlonge de la [[Golfo Marina]] en [[Singapuro]], apud la elfluejo de la [[Singapuro (rivero)|rivero Singapuro]]. [[Dosiero:Esplanade Singapore 01.jpg|maldekstre|eta|La Esplanado en [[Singapuro]].]] Ĝi estis konstruita por fariĝi la ĉefa [[spektaklejo]] de Singapuro. Ĝi entenas koncertejon kun 1&#160;600 seĝoj kaj teatrejon kun 2&#160;000 seĝoj. {{Commons|Category: Esplanade - Theatres on the Bay}} [[Kategorio:Teatroj en Singapuro]] [[Kategorio:Teatrejoj]] qevlcz8twpkd5gp56nvdl1tn1ai4biu 0 317642 9462295 9270146 2026-08-25T13:05:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462295 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Straub und Huillet''' estis franca filmista paro, konsista el '''Jean-Marie Straub''' (naskiĝis la [[8-an de januaro]] [[1933]] en [[Metz]]) kaj '''Danièle Huillet''' (naskiĝis la [[1-an de majo]] [[1936]] en [[Parizo]], mortis la [[9-an de oktobro]] [[2006]] en [[Cholet]]), kiuj komune faris pli da dudek filmojn parte akre disputitajn. == Filmoj == # ''Machorka-Muff'', 1962, laŭ [[Heinrich Böll]], 35 mm, b/n, 18 min # ''Nicht versöhnt oder Es hilft nur Gewalt, wo Gewalt herrscht'', 1965, laŭ [[Heinrich Böll]], 35 mm, b/n, 55 min # ''Chronik der Anna Magdalena Bach'', 1967, laŭ [[Carl Philipp Emanuel Bach]] kaj [[Johann Sebastian Bach]], 35 mm, b/n, versioj en kvin lingvoj, 93 min # ''Der Bräutigam, die Komödiantin und der Zuhälter'', 1968, laŭ [[Ferdinand Bruckner]] kaj [[Juan de la Cruz]], 35 mm, b/n, 23 min # ''Les yeux ne veulent pas en tout temps se fermer ou Peut-être qu’un jour Rome se permettra de choisir à son tour (Othon)'', 1969, laŭ [[Pierre Corneille]], 16/35 mm, kolorfilmo, 88 min # ''Geschichtsunterricht'', 1972, laŭ [[Bertolt Brecht]], 16 mm, kolorfilmo, 85min # ''Einleitung zu Arnold Schoenbergs Begleitmusik zu einer Lichtspielscene'', 1972, laŭ [[Arnold Schönberg]] kaj [[Bertolt Brecht]], 16 mm, kolora kaj blanknigra versioj, 15 min # ''Moses und Aron'', 1974, laŭ [[Arnold Schönberg]], 35 mm, kolorfilmo, 105 min # ''Fortini/Cani'', 1976, laŭ [[Franco Fortini]], 16 mm, kolorfilmo, 83 min # ''Toute révolution est un coup de dés'', 1977, laŭ [[Stéphane Mallarmé]], 35 mm, kolorfilmo, 11 min # ''Dalle nube alla resistenza'', 1978, laŭ [[Cesare Pavese]], 35 mm, kolorfilmo, 105 min # ''Zu früh / Zu spät'', 1980/81, laŭ [[Friedrich Engels]] kaj [[Mahmoud Hussein]], 16 mm, kolorfilmo, versioj en kvar lingvoj, 105 min # ''En rachâchant'', 1982, laŭ [[Marguerite Duras]], 35 mm, b/n, 7 min # ''Klassenverhältnisse'', 1983, laŭ [[Franz Kafka]], kun [[Mario Adorf]], [[Reinald Schnell]] k.a.,35 mm, b/n, 126 min # ''Der Tod des Empedokles oder Wenn dann der Erde Grün von neuem euch erglänzt'', 1986, laŭ [[Friedrich Hölderlin]], 35 mm, kolorfilmo, kvar tranĉversioj, 132 min # ''Schwarze Sünde'', 1988, laŭ [[Friedrich Hölderlin]], 35 mm, kolorfilmo, vier Schnittfassungen, 40 min # ''Paul Cézanne'', 1989, laŭ [[Joachim Gasquet]], 35 mm, kolorfilmo, versioj en du lingvoj, 51/63 min # ''Die Antigone des Sophokles nach der Hölderlinschen Übertragung für die Bühne bearbeitet von Brecht 1948 (Suhrkamp Verlag)'', 1991, kolorfilmo, du tranĉversioj, 100 min # ''Lothringen!'', 1994, laŭ [[Maurice Barrès]], 35 mm, kolorfilmo, versioj en du lingvoj, 21 min # ''Von heute auf morgen'', 1996, laŭ [[Arnold Schönberg|Arnold]] kaj [[Gertrud Schönberg]], 35 mm, b/n, 62 min # ''Sicilia!'', 1998, laŭ [[Elio Vittorini]], 35 mm, b/n, 66 min # ''Operai, contadin''i, 2001, laŭ [[Elio Vittorini]], kolorfilmo, 123 min # ''Il ritorno del figlio prodigo / Umiliati'', 2003, laŭ [[Elio Vittorini]], kolorfilmo, 64 min # ''Une visite au Louvre'', 2004, laŭ [[Joachim Gasquet]], 35 mm, kolorfilmo, 2 Teile, 95 min # ''Quei loro incontri'', 2006, laŭ [[Cesare Pavese]], 35 mm, kolorfilmo, 68 min == Literaturo == * Jean-Marie Straub, ''Chronik der Anna Magdalena Bach'', Frankfurt am Main : Verl. Filmkritik, 1969 * [[Richard Roud]], ''Jean-Marie Straub'', London : [[Secker & Warburg]], 1971 * Jean-Marie Straub,/Hartmut Bitomsky/Peter Nestler, ''Kommerzielle Zensur''. Mit 12 Abbildungen, München:Filmkritiker-Kooperative,1974 (= [[Filmkritik (Zeitschrift)|Filmkritik]], Nr. 209) * FILMKRITIK. Jahrgang 1975, Nr. 5/6. Daniele Huillet/Jean-Marie-Straub : ''Moses und Aron''. Mit dem vollständigen Drehbuch, München: Filmkritiker Kooperative, 1975 * [[Peter W. Jansen]] und [[Wolfram Schütte]] (Hg.), ''Herzog, Kluge, Straub'', München : Hanser, 1976 * Danièle Huillet u. Jean-Marie Straub, ''Klassenverhältnisse'', Frankfurt a.M. : Fischer Taschenbuch Verl., 1984 * Angela Summereder,'' Die deutschsprachigen Filme von Jean-Marie Straub und Danièle Huillet'', Wien, Univ., Diss., 1992 * Barton Byg, ''Landscapes of Resistance: The German Films of Daniele Huillet and Jean-Marie Straub'', University of California Press, 1995 * ''Jean-Marie Straub, Danielle Huillet: Conversations en archipel'', par François Albéra ... Sous la dir. de Anne-Marie Faux, Milano : Mazzotta, 1999 * ''Il cinema di Jean-Marie Straub e Danièle Huillet : quando il verde della terra di nuovo brillerà'', hg. von Piero Spila, Roma : Bulzoni, 2001 * Ursula Böser, ''The Art of Seeing, the Art of Listening: The Politics of Representation in the Work of Jean-Marie Straub and Daniele Huillet'', Frankfurt am Main [etc.]: Peter Lang, 2004 * STRAUB, JEAN-MARIE / HUILLET DANIELE. DIE FRÜCHTE DES ZORNS UND DER ZÄRTLICHKEIT. Werkschau Daniele Huillet / Jean-Marie Straub und ausgewählte Filme von John Ford. Eine Retrospektive der Viennale und des Österreichischen Filmmuseums 1. bis 31. Oktober 2004, Österreichisches Filmmuseum. Konzept und Textauswahl: Astrid Johanna Ofner, Wien Viennale, 2004 - 207S. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sensesofcinema.com/2005/37/straubs/ „''Lacrimae Rerum'' Materialized“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111002214929/http://www.sensesofcinema.com/2005/37/straubs/ |date=2011-10-02 }}, Tag Gallagher, Senses of Cinema, 2005 * [http://www.sensesofcinema.com/2007/43/costa-straub-huillet/ „Straub Anti-Straub“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130629102318/http://sensesofcinema.com/2007/43/costa-straub-huillet/ |date=2013-06-29 }}, Tag Gallagher, Senses of Cinema * [http://www.sensesofcinema.com/2006/39/straub_holderlin_cezanne/ „Straub, Hölderlin, Cézanne“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101230052843/http://www.sensesofcinema.com/2006/39/straub_holderlin_cezanne/ |date=2010-12-30 }}, Dominique Païni, Senses of Cinema, 2006 * [http://www.titel-forum.de/print.php?sid=5078 „Straubs Alterego - Nachruf auf Danièle Huillet“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070926235058/http://www.titel-forum.de/print.php?sid=5078 |date=2007-09-26 }} Wolfram Schütte, Titel Magazin, 11. Oktober 2006 * [http://www.nytimes.com/2006/10/12/arts/12huillet.html?ei=5090&en=3f795d566aa80424&ex=1318305600&adxnnl=3&partner=rssuserland&emc=rss&adxnnlx=1161094296-kok3x8uPhR5+/y3MnDwIVQ „Danièle Huillet, 70, Creator of Challenging Films, Dies“], Dave Kehr, [[New York Times]], 12. Oktober 2006 * [http://www.fipresci.org/undercurrent/issue_0306/huillet_intro.htm „Danièle Huillet 1936-2006 A Tribute“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120326223145/http://www.fipresci.org/undercurrent/issue_0306/huillet_intro.htm |date=2012-03-26 }}, Undercurrent, November 2006 * [http://newfilmkritik.de/archiv/2007-10/daniele-huillet-%e2%80%93-erinnerungen-begegnungen-erw-fassung/ „Danièle Huillet - Erinnerungen, Begegnungen“] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100517035946/http://newfilmkritik.de/archiv/2007-10/daniele-huillet-%E2%80%93-erinnerungen-begegnungen-erw-fassung/ |date=2010-05-17 }}, New Filmkritik, 8. Oktober 2007 * [http://newfilmkritik.de/?s=straub Text- und Linksammlungen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928000114/http://newfilmkritik.de/?s=straub |date=2007-09-28 }}, New Filmkritik [[Kategorio:Filmoreĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1936]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1933]] offot9xrtsv9lp9wr7n2bu6yw7pecwy 0 317903 9462458 9084116 2026-08-25T18:14:42Z Moldur 2507 9462458 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Dioecesis Aegypti 400 AD.png|eta|300ra|Mapo de la fina Romia [[Diocezo de Egiptio]], kun Tebaido sude.]] '''Tebaido''', {{lang-la|Thebais}}, estis regiono de la antikva Alta [[Egiptio]] kun ĉefa proksima urbo nome [[Tebo (Egiptio)|Tebo]]. Dum la [[helenisma epoko]] ĝi estis estrata de ''epistratego'' kaj ĝuste en tiu tempo, nome ekde la [[3-a jarcento]] p. K. ĝia dezerta regiono havigis medion taŭgan al la aspiroj de kristanaj ekmonaĥiĝantoj: en ĝi naskiĝis kaj floris la [[anakoreto|anakoreta]] vivo de la kristana mondo, poste imitita de la eŭropa [[kristanismo]]. Se la famaj monaĥoj kiel sankta [[Sankta Paŭlo la Ermito|Paŭlo el Tebo]] kaj sankta [[Antonio (Sankta)|Antonio]] dekomence preskaŭ ermite kaj izolite travivis en la dezerto, ili mem kaj precipe la sekvuloj emis grupiĝi por formi tion kio poste en Okcidento estos nomata «[[monaĥejo]]». Fakte, sankta [[Paĥomios]], en ĉirkaŭ 322, establis ermitejon karakterizitan per komuneca vivo: post tio la cenobita (kumuneca) vivo disvastiĝis eĉ for de la Tebaida dezerto, entreprene de la sama Paĥomios kaj de lia fratino. De tiam la religia, kaj socia kaj foje politika, vivo ricevis gravan kulturan influon de la monaĥa proksimeco. Hodiaŭ la vorto ''Tebaido'' daŭras, en la komuna lingvaĵo ĉe diversa eŭropaj lingvoj, signifi [[antonomazie]] lokon ermitan, silentan kaj neperturbatan de la frenezo de la homa aktivado. Pli specife, en kristana aŭ alireligia medio, la vorto signifas lokon taŭgan por mediti kaj unuiĝi al Dio. == Voĉoj konsulteblaj == * [[Monaĥo]] * [[Monaĥejo]] == Literaturo == * Knowles, David. Christian Monasticism. London: World University Library, 1969 * Lawrence, C. H. 2001. Medieval Monasticism: Forms of Religious Life in Western Europe in the Middle Ages (3rd Edition). New York: Longmans. ISBN 0-582-40427-4 * [http://www.ueci.it publikaĵo «Vivo de Sankta Antono (la granda)», tradukita al esperanto, per ligilo «Pubblicazioni» en retejo de la Itala Katolika Esperantista Unuiĝo (UECI)] {{eo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ora-et-labora.net/monachesimostoria.html informoj en la benediktana retejo ''ora-et-labora.net''] {{it}} * [http://www.scuolascacchi.com/medioevo/monachesimo.htm informoj en la retejo ''scuolascacchi.com'']{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{it}} [[Kategorio:Egipta civilizo]] [[Kategorio:Romiaj provincoj]] [[Kategorio:Geografio de Egiptio]] [[Kategorio:Kristanismo]] lnbqz6h8esufu4xnkr8fhpjk0pxf4y9 9462459 9462458 2026-08-25T18:16:04Z Moldur 2507 9462459 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Dioecesis Aegypti 400 AD.png|eta|300ra|Mapo de la fina Romia [[Diocezo de Egiptio]], kun Tebaido sude.]] '''Tebaido''', {{lang-la|Thebais}}, estis regiono de la antikva Alta [[Egiptio]] kun ĉefa proksima urbo nome [[Tebo (Egiptio)|Tebo]]. Dum la [[helenisma epoko]] ĝi estis estrata de ''epistratego'' kaj ĝuste en tiu tempo, nome ekde la [[3-a jarcento]] p. K. ĝia dezerta regiono havigis medion taŭgan al la aspiroj de kristanaj ekmonaĥiĝantoj: en ĝi naskiĝis kaj floris la [[anakoreto|anakoreta]] vivo de la kristana mondo, poste imitita de la eŭropa [[kristanismo]]. Se la famaj monaĥoj kiel sankta [[Sankta Paŭlo la Ermito|Paŭlo el Tebo]] kaj sankta [[Antonio (Sankta)|Antonio]] dekomence preskaŭ ermite kaj izolite travivis en la dezerto, ili mem kaj precipe la sekvuloj emis grupiĝi por formi tion kio poste en Okcidento estos nomata «[[monaĥejo]]». Fakte, sankta [[Paĥomios]], en ĉirkaŭ 322, establis ermitejon karakterizitan per komuneca vivo: post tio la cenobita (kumuneca) vivo disvastiĝis eĉ for de la Tebaida dezerto, entreprene de la sama Paĥomios kaj de lia fratino. De tiam la religia, kaj socia kaj foje politika, vivo ricevis gravan kulturan influon de la monaĥa proksimeco. Hodiaŭ la vorto ''Tebaido'' daŭras, en la komuna lingvaĵo ĉe diversa eŭropaj lingvoj, signifi [[antonomazie]] lokon ermitan, silentan kaj neperturbatan de la frenezo de la homa aktivado. Pli specife, en kristana aŭ alireligia medio, la vorto signifas lokon taŭgan por mediti kaj unuiĝi al Dio. == Vidu ankaŭ == * [[Monaĥo]] * [[Monaĥejo]] == Literaturo == * Knowles, David. Christian Monasticism. London: World University Library, 1969 * Lawrence, C. H. 2001. Medieval Monasticism: Forms of Religious Life in Western Europe in the Middle Ages (3rd Edition). New York: Longmans. ISBN 0-582-40427-4 * [http://www.ueci.it publikaĵo «Vivo de Sankta Antono (la granda)», tradukita al esperanto, per ligilo «Pubblicazioni» en retejo de la Itala Katolika Esperantista Unuiĝo (UECI)] {{eo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ora-et-labora.net/monachesimostoria.html informoj en la benediktana retejo ''ora-et-labora.net''] {{it}} * [http://www.scuolascacchi.com/medioevo/monachesimo.htm informoj en la retejo ''scuolascacchi.com'']{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{it}} [[Kategorio:Egipta civilizo]] [[Kategorio:Romiaj provincoj]] [[Kategorio:Geografio de Egiptio]] [[Kategorio:Kristanismo]] syc7qw9sjs1nyjtt1y87ttwbruuec0u 9462466 9462459 2026-08-25T19:01:27Z Moldur 2507 9462466 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Dioecesis Aegypti 400 AD.png|eta|300ra|Mapo de la fina Romia [[Diocezo de Egiptio]], kun Tebaido sude.]] '''Tebaido'''^[[PIV]], {{lang-la|Thebais}}, estis regiono de la antikva Alta [[Egiptio]] kun ĉefa proksima urbo nome [[Tebo (Egiptio)|Tebo]]. Dum la [[helenisma epoko]] ĝi estis estrata de ''epistratego'' kaj ĝuste en tiu tempo, nome ekde la [[3-a jarcento]] p. K. ĝia dezerta regiono havigis medion taŭgan al la aspiroj de kristanaj ekmonaĥiĝantoj: en ĝi naskiĝis kaj floris la [[anakoreto|anakoreta]] vivo de la kristana mondo, poste imitita de la eŭropa [[kristanismo]]. Se la famaj monaĥoj kiel sankta [[Sankta Paŭlo la Ermito|Paŭlo el Tebo]] kaj sankta [[Antonio (Sankta)|Antonio]] dekomence preskaŭ ermite kaj izolite travivis en la dezerto, ili mem kaj precipe la sekvuloj emis grupiĝi por formi tion kio poste en Okcidento estos nomata «[[monaĥejo]]». Fakte, sankta [[Paĥomios]], en ĉirkaŭ 322, establis ermitejon karakterizitan per komuneca vivo: post tio la cenobita (kumuneca) vivo disvastiĝis eĉ for de la Tebaida dezerto, entreprene de la sama Paĥomios kaj de lia fratino. De tiam la religia, kaj socia kaj foje politika, vivo ricevis gravan kulturan influon de la monaĥa proksimeco. Hodiaŭ la vorto ''Tebaido'' daŭras, en la komuna lingvaĵo ĉe diversa eŭropaj lingvoj, signifi [[antonomazie]] lokon ermitan, silentan kaj neperturbatan de la frenezo de la homa aktivado. Pli specife, en kristana aŭ alireligia medio, la vorto signifas lokon taŭgan por mediti kaj unuiĝi al Dio. == Vidu ankaŭ == * [[Monaĥo]] * [[Monaĥejo]] == Literaturo == * Knowles, David. Christian Monasticism. London: World University Library, 1969 * Lawrence, C. H. 2001. Medieval Monasticism: Forms of Religious Life in Western Europe in the Middle Ages (3rd Edition). New York: Longmans. ISBN 0-582-40427-4 * [http://www.ueci.it publikaĵo «Vivo de Sankta Antono (la granda)», tradukita al esperanto, per ligilo «Pubblicazioni» en retejo de la Itala Katolika Esperantista Unuiĝo (UECI)] {{eo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ora-et-labora.net/monachesimostoria.html informoj en la benediktana retejo ''ora-et-labora.net''] {{it}} * [http://www.scuolascacchi.com/medioevo/monachesimo.htm informoj en la retejo ''scuolascacchi.com'']{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{it}} [[Kategorio:Egipta civilizo]] [[Kategorio:Romiaj provincoj]] [[Kategorio:Geografio de Egiptio]] [[Kategorio:Kristanismo]] 7gv1dlcx8l6lpsfsilrile1z9zpo2m3 9462467 9462466 2026-08-25T19:01:50Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Tebaido (Egipto)]] al [[Tebaido]] 9462466 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Dioecesis Aegypti 400 AD.png|eta|300ra|Mapo de la fina Romia [[Diocezo de Egiptio]], kun Tebaido sude.]] '''Tebaido'''^[[PIV]], {{lang-la|Thebais}}, estis regiono de la antikva Alta [[Egiptio]] kun ĉefa proksima urbo nome [[Tebo (Egiptio)|Tebo]]. Dum la [[helenisma epoko]] ĝi estis estrata de ''epistratego'' kaj ĝuste en tiu tempo, nome ekde la [[3-a jarcento]] p. K. ĝia dezerta regiono havigis medion taŭgan al la aspiroj de kristanaj ekmonaĥiĝantoj: en ĝi naskiĝis kaj floris la [[anakoreto|anakoreta]] vivo de la kristana mondo, poste imitita de la eŭropa [[kristanismo]]. Se la famaj monaĥoj kiel sankta [[Sankta Paŭlo la Ermito|Paŭlo el Tebo]] kaj sankta [[Antonio (Sankta)|Antonio]] dekomence preskaŭ ermite kaj izolite travivis en la dezerto, ili mem kaj precipe la sekvuloj emis grupiĝi por formi tion kio poste en Okcidento estos nomata «[[monaĥejo]]». Fakte, sankta [[Paĥomios]], en ĉirkaŭ 322, establis ermitejon karakterizitan per komuneca vivo: post tio la cenobita (kumuneca) vivo disvastiĝis eĉ for de la Tebaida dezerto, entreprene de la sama Paĥomios kaj de lia fratino. De tiam la religia, kaj socia kaj foje politika, vivo ricevis gravan kulturan influon de la monaĥa proksimeco. Hodiaŭ la vorto ''Tebaido'' daŭras, en la komuna lingvaĵo ĉe diversa eŭropaj lingvoj, signifi [[antonomazie]] lokon ermitan, silentan kaj neperturbatan de la frenezo de la homa aktivado. Pli specife, en kristana aŭ alireligia medio, la vorto signifas lokon taŭgan por mediti kaj unuiĝi al Dio. == Vidu ankaŭ == * [[Monaĥo]] * [[Monaĥejo]] == Literaturo == * Knowles, David. Christian Monasticism. London: World University Library, 1969 * Lawrence, C. H. 2001. Medieval Monasticism: Forms of Religious Life in Western Europe in the Middle Ages (3rd Edition). New York: Longmans. ISBN 0-582-40427-4 * [http://www.ueci.it publikaĵo «Vivo de Sankta Antono (la granda)», tradukita al esperanto, per ligilo «Pubblicazioni» en retejo de la Itala Katolika Esperantista Unuiĝo (UECI)] {{eo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ora-et-labora.net/monachesimostoria.html informoj en la benediktana retejo ''ora-et-labora.net''] {{it}} * [http://www.scuolascacchi.com/medioevo/monachesimo.htm informoj en la retejo ''scuolascacchi.com'']{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{it}} [[Kategorio:Egipta civilizo]] [[Kategorio:Romiaj provincoj]] [[Kategorio:Geografio de Egiptio]] [[Kategorio:Kristanismo]] 7gv1dlcx8l6lpsfsilrile1z9zpo2m3 1 317904 9462460 6437400 2026-08-25T18:17:47Z Moldur 2507 9462460 wikitext text/x-wiki En ''' http://www.ueci.it ''' Sub la voĉo ''Pubblicazioni'' troviĝas ankaŭ la esperantigita "Vivo de Sankta Antono (la Granda)". En ĝi elstaras kelke da bildoj, eble ĉerpreblaj por la artikolo "Tebaido. Elkore Ludovica {{Ludovica}} :{{farite}} Reviziita kaj iom polurita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:17, 25 aŭg. 2026 (UTC) 3xg15qcv2e6xhag2s70tqf9eu8fen88 9462469 9462460 2026-08-25T19:01:50Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Diskuto:Tebaido (Egipto)]] al [[Diskuto:Tebaido]] 9462460 wikitext text/x-wiki En ''' http://www.ueci.it ''' Sub la voĉo ''Pubblicazioni'' troviĝas ankaŭ la esperantigita "Vivo de Sankta Antono (la Granda)". En ĝi elstaras kelke da bildoj, eble ĉerpreblaj por la artikolo "Tebaido. Elkore Ludovica {{Ludovica}} :{{farite}} Reviziita kaj iom polurita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:17, 25 aŭg. 2026 (UTC) 3xg15qcv2e6xhag2s70tqf9eu8fen88 0 317943 9462638 9438526 2026-08-26T05:33:02Z Sj1mor 12103 9462638 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | honora titolo = | nomo =Antanas Mockus | dosiero =Antanas Mockus.png | grandeco de dosiero=230px | priskribo = Antanas Mockus | vico = | ofico = politikisto de [[Kolombio]] | de = | ĝis = | antaŭulo2 = [[Enrique Peñalosa]] | sekvanto2 = [[Luis Eduardo Garzón]] | ofico2 = [[Dosiero:Bogota_(escudo).svg|35ra]] urbestro de [[Bogoto]] | de2 = {{dato|1|januaro|2001}} | ĝis2 = {{dato|1|januaro|2004}} | ofico3 = [[Dosiero:Bogota_(escudo).svg|35ra]] urbestro de [[Bogoto]] | de3 = {{dato|1|januaro|1995}} | ĝis3 = {{dato|10|aprilo|1997}} | antaŭulo3 = [[Jaime Castro Castro]] | sekvanto3 = [[Paul Bromberg Zylverstein]] | antaŭulo = | sekvanto = | vicPrezidanto = | dato de naskiĝo = [[25-an de marto]] de [[1952]] | loko de naskiĝo = [[Bogoto]] | dato de morto = | loko de morto = | nacieco = [[Dosiero:Flag of Colombia.svg|20ra]] [[Kolombio|Kolombiano]] | edzo/ino = Adriana Córdoba | partio = [[Verda Partio (Kolombio)|Verda Partio]] | rilatoj = | infanoj = | sidejo = | alma_mater = | okupo = | profesio = [[matematiko|Matematikisto]], [[filozofo]], kaj [[politiko|politikisto]] | religio = | subskribo = | ttt-paĝo = http://www.partidoverde.org.co/ | notoj = }} {{Polurinda|listigi=ne}} '''Aurelijus Rutenis [[Antanas]] Mockus Šivickas''' ([[Bogoto]], [[25-an de marto]] de [[1952]]) estas [[Kolombio|kolombia]] [[matematiko|matematikisto]], [[filozofo]], kaj [[politiko|politikisto]], de [[Litovio|litovaj]] prapatroj. Magistro pri Filozofio ([[Nacia Universitato de Kolombio]]), Licenciulo pri Matematiko kaj Filozofio (Universitato de Dijón, Francio), Doktoro Honoris Causa (Universitato de Parizo XIII, Francio) kaj de la [[Nacia Universitato de Kolombio]], kaj abituriento de la [[Franca Liceo Louis Pasteur]]. Li estis dufoje urbestro de Bogoto kaj aspiris al la posteno de [[Prezidanto de la Respubliko]] ([[Prezidanto de Kolombio]]). En septembro de 2009, Mockus aliĝis al la [[Verda Partio (Kolombio)|Verda Partio]] kune kun la ankaŭ eksurbestroj de Bogoto [[Luis Eduardo Garzón]] kaj [[Enrique Peñalosa]]. La 14-an de marto de 2010 li estis elektata per popola konsultado kiel oficiala kandidato de tiu politika partio por la prezidentaj elektoj de Kolombio de 2010. == Biografio == Filo de enmigrintoj de [[Litovio]]. Oni konsideris lin genia infano kiu lernis legi kiam li estis dujara kaj gradiĝis kun honoroj en la Franca Liceo de Bogoto en [[1969]]. Li studis matematikon kaj filozofion ĉe [[Dijon]], [[Francio]] en [[1972]]. Li fariĝis Magistro pri Filozofio en la [[Nacia Universitato de Kolombio]] kaj verkis tezon kies nomo estas "Reprezenti kaj disponigi studon pri la nocio de reprezentado orientita al la ekzameno de ĝia rolo en la antaŭa kompreno de la estaĵo kiel disponebleco" en el jaro [[1988]]. Oni nomumis lin kiel ĝeneralan direktoron de la Nacia Universitato en [[1990]]. Unue kiel Akademia Vicdirectoro kaj poste en tiu posteno, oni konis lin ĉar li antaŭenigis akademian reformon kaj pri politikojn pri komforto en la Universitato, kaj pro serio de polemikaj publikaj agadoj kiel iri al la universitato bicikle, preni siaj seksorganojn antaŭ homamaso en [[Manizales]] kaj antaŭ ĉio mallevigi siajn pantalonojn en la aŭditorio el la Nacia Universitato antaŭ gruopo de bruemaj studentoj kiuj malebligis al li fari paroladon. Post ĉi tiu neatendita interveno, lia nomo havas nacian gravecon, tiel kiel en la jaro [[2003]], oni devigas lin rezigni al sia posteno kaj, post malsukcesaj kandidatiĝoj por plenumi la postenon en la venonta periodo, li prezentiĝas kiel kandidato al la urbestra posteno de Bogoto. Per kampanjo senprecedenca en la mondo, en kiu ne estis reklamoj, sed ja elektaj promesoj pri nova civitaneco surbaze de diktrino kiun li nomis "urba kulturo", li venkis sian ĉefan kontraŭulon [[Enrique Peñalosa]]. Li rezignas sian postenon komence de 1997 por povi sin ĵeti en la prezidentan elekton de 1998. En la jaro 2001, li reiras al la politika escenejo kiel kandidato al dua elekto kiel urbestro de Bogoto. La urbestreco de Mockus finis en 2003, kaj anstataŭis lin [[Luis Eduardo Garzón]]. MOckus decidas havigi al si sabatan jaron, kaj vojaĝis kaj dialogis en la mondo. Li pesis reiri al [[CNU]] la venontan jaron, kvankam li konsideris sin ĵeti en pezedentan kampanjon Post pasigi du semajnojn en [[Kennedy School of Government]] en [[Usono]] en 2004, "por kunhavi la spertojn pri civitana kompromiso kiun havis la studentoj kaj la fakultato", Mockus reiras al Harvard kiel vizita profesoro pri romidaj lingvoj por instrui la hispanan en la dua semestro de 2004. Dum novembro Mockus vojaĝis al la [[Universitato de Virginio]] por paroli la la uzado de sociaj pozitivaj mekanismoj rilate al la posteno de Urbestro de Bogoto. En 2004, la ĵurnalo Draugas elektas al Mockus kiel la litovanon de la jaro. En oktobro de 2004, li vizitas je la unua fojo la litovan komunumon de [[Chicago]], [[Illinois]], kiu estas la plej granda litova komunumo ekster [[Litovio]], kaj prelegis en la [[litova lingvo]]. == Politika vivo == === Urbestro de Bogoto (1995-1998) === La [[1-an de januaro]] de [[1995]] likomnncigas sian an periodon kiel urbestro. Li kunformis la registaron metante akademikulojn kaj ne politikistojn en la plej gravaj postenoj de la administrado. Li plisolidigis la sanigon de la bogotaj financoj kiu komenciĝis en la urbestra periodo de [[Jaime Castro Castro|Jaime Castro]] serĉe de rimedoj antaŭ ol kompromisiĝi en publikaj laboroj. Same kiel sia antaŭulo,li faris multajn nepopularajn decidojn kiel la imposto al la benzino kiu igis lin distingiĝi kiel unu el la impulsantoj de la nova Bogoto. Li sukcesis malpliigi la perfortajn mortigojn per malpermeso de uzo de piroteknikaĵoj al neprofesiuloj kaj antaŭ ĉio per la atarigo de sia plej populara normo [[La karota horo]]. Sed estis en la kampanjo pri propravola ŝparado de akvo , kie li pli bone demonstris la efikecon de siaj pedagogiaj metodoj amase aplikataj. Dum sia vivo kiel urbestro ne ĉesis surprizigi per stangaj aperoj, kiel sia geedziĝo kun socia asistantino en [[cirko]] , portantaj vestojn fabrikitaj el [[fique]] kaj surrajdantaj [[elefanton]]. Oni vidis tiujn ĉi aperoj ankaŭ antaŭ lia urbestreco, ekzemple kiam survestis vestaĵojn de superheroo kaj inkluzive eĉ improvisis [[repo|repajn]] kantojn. === Prezidenta aspiro de 1998 === Li rezignas al sia posteno komence de [[1997]] (anstataŭita de la Direktoro de la Instituto pri Kulturo kaj Turismo de tiu epoko, la fizikisto [[Paul Bromberg Zylverstein]]), por povi si ĵeti en la prezidentajn elektojn de [[1998]]. Li serĉas manierojn por sin subteni, prelegas pro mono kaj laboras kiel ĵurnalisto en notic-programo. Komence li prezentiĝas kiel prezidenta kandidato, sed poste li akceptas esti vicprezidenta kandidato komplemente de [[Noemí Sanín]], reprezentantino de la tradicia politika klaso. Dum la prezidenta kampanjo denove estis rolulo en skandalaj okazaĵoj kiel tiu ĵeti akvon en la vizaĝon de la kandidato [[Horacio Serpa]] dum debato por ekzemplegi unu el siaj pedagogiaj metodoj. === Urbestro de Bogoto (2001-2004) === En la jaro [[2000]], li reiras al la politika escenejo kiel kandidato al dua elektoperiodo kiel urbestro de Bogoto, kaj li devas peti pardonon al la ĉefurba elektintato ĉar li forlasis la postenon dum la antaŭa urbestra periodo; en malmultaj monatoj li transformigzxas en la unua konkuranto de la eksministro [[María Emma Mejía]], kiun li fine venkas per pli ol 100.000 voĉoj. Dua urbestra periodo (januaro de [[2001]] - decembro de [[2003]]) permesas al li reakiri la bildon de sendependa kaj efika politikisto antaŭ la publika opinio kaj impulsas lin serĉi la prezidentecon de la respubliko. Li daŭrigas la disvolvigon kaj pligrandigon de la transporta sistemo [[Transmilenio]] per artikohavaj aŭtobusoj, kiu estis starigita de [[Enrique Peñalosa]]. === Prezidentaj kaj parlamentaj aspiroj de 2006 === Mockus prezentas sian movadon "[[Viziuloj kun Antanas]]" al la parlamentaj elektoj de marto de 2006, sed li suferas plenan malvenkon kaj li ne sukcesas akiri eĉ unu parlamentan postenon, nek en la Senato nek en la Ĉambro de Deputitoj. Malgraŭ tio, li daŭrigas sian prezidentan kampanjon kun la partio Socia Indiĝena Alianco. En la prezidentaj elektoj de la 28-an de majo de 2006 finas en la kvara pozicio. Kelkaj specialistoj diras ke temas lia malvenko obeas parte al la etoso de radikaliĝo en kiu, aŭ oni estis apoganta la Prezidanton (kiu aspiris al la reelekto), o oni estis kontraŭ li. Ĉar la ideoj de Antanas reprezentis malsimilan vidpunkton, pli kompleksan kaj imputeblan la la dekstro, centro aŭ maldekstro, oni formetis sian proponon dum la elekto. Antaŭis lin Álvaro Uribe Vélez en la unua vico, Carlos Gaviria Díaz due kaj Horacio Serpa Uribe trie. Post tio, li sin dediĉas al la reestrukturigado de la projekto de la Viziuloj man-en-mane kun la indiĝenoj, kun la intenco havigi al si partianojn trans Bogoto por pligrandigi kion li nomas minoritato "stranga sed valorhava" (aludante al kiuj voĉis por li), ĉar laŭ li diras, tiu ĉi minoritato lasis sin allogi sen la iloj de la tradicia politiko (sen reklamoj nek aĉaj agoj, nek popolflatemaj promesoj). En 2007, cele de la regionaj elektoj, li impulsas la kampanjon Vitala Voĉo kiu celis konsciencigi en la voĉdonantaro la gravecon pensi sian voĉon. === Prezidenta kandidato de la Verda Partio en 2010 === Kandidatoj de la [[Verda Partio (Kolombio)|Verda Partio]]: <gallery> Archivo:Antanas Mockus.png|[[Antanas Mockus]], prezidenta kandidato. Archivo:Sergio Fajardo.jpg|[[Sergio_Fajardo_Valderrama|Sergio Fajardo]], vicprezidenta kandidato. </gallery> Por elekti sian kandidaton al la prezidenteco, prezentiĝis de la [[Verda Partio (Kolombio)|Verda Partio]] la eksurbestoj de [[Bogoto]] Antanas Mockus, [[Enrique Peñalosa]] y [[Luis Eduardo Garzón]]. Dum la unuaj tagoj de aprilo ekzistis alproksimiĝo inter Antanas Mockus y [[Sergio Fajardo Valderrama | Sergio Fajardo]] kun la celo proksimigi siajn politikajn proponojn kaj por ke Fajardo fariĝu la vicprezidanto de Mockus. Tiu ĉi lasta deklinis sian prezidentan kandidatecon por iĝi la vicPrezidanto de la kandidato de la Verda Partio. Tamen, la alianco fin-efektiviĝis la 12-an de aprilo de 2010 laŭ peto de la Fajardo mem. Provizore, estis enskribita Liliana Caballero kiel vicprezidenta formulo de Mockus. La kandidatoj Mockus kaj Santos havis la pli grandajn kvantojn da voĉoj en la unua elektado, la 30-an de majo. En la dua kaj definitiva, okazinta la 20-an de junio de 2010, la kandidato Juan Manuel Santos atingis 9'004.221 voĉojn kontraŭ 3'588.819 de Antanas Mockus, kaj fariĝis la nova [[Prezidanto de Kolombio]]. == Ankaŭ vidu == * [[Verda Partio (Kolombio)|Verda Partio (hispanlingva)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.visionariosporcolombia.com/ Oficiala retejo de la partio Viziuloj por Kolombio (Hispanlingva)] * [http://www.votovital.org/ Vitala Voĉo (Hispanlingva)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110728164746/http://www.votovital.org/ |date=2011-07-28 }} - <small>Kampanjo starigita de Mockus por promocii la konsciencan voĉon.</small> * [http://www.iadb.org/sds/doc/Culturaciudadana.pdf Civitana Kulturo (Hispanlingva)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050514024627/http://www.iadb.org/sds/doc/Culturaciudadana.pdf |date=2005-05-14 }} - <small>programo kontraŭ la civitana perforto verkita de Mockus.</small> * [https://web.archive.org/web/20050523211110/http://168.96.200.17/ar/libros/colombia/assets/own/analisis%20politico%2048.pdf Mockus, Antanas; Corzo, Jimmy. "Du vizaĝoj de la kunvivado. Plenumi akordojn kaj normoj kaj ne uzi nek suferi perforton" (Hispanlingva)] - <small>''Politika Analizo'' (Bogoto) No. 48, Januaro/Aprilo de 2003. Konsultita 09/01/2006. </small> * [http://twitter.com/AntanasMockus/ Oficiala profilo en Tŭitero] * [http://www.noticias.com.co/2010/03/15/comienza-la-verdadera-contienda-por-la-presidencia-como-quedaron-los-candidatos/ Komenciĝis la vera elekta batalo por la prezidenteco, kiel finis la kandidatoj? (Hispanlingva)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - <small> Venko de Antanas Mockus por la kandidateco de la Verda Partio al la prezidentaj elektoj. ''Hispanlingva'''</small> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mockus, Antanas}} [[Kategorio:Kolombiaj politikistoj]] [[Kategorio:Kolombiaj filozofoj]] [[Kategorio:Kolombiaj matematikistoj]] [[Kategorio:Urbestroj de Bogoto]] [[Kategorio:Studentoj de la Nacia Universitato de Kolombio]] [[Kategorio:Studentoj de la Universitato de Dijon]] [[Kategorio:Verduloj]] n43t1nlkh5czt3z6rwz5qka8aet96gy 0 320408 9462455 9299327 2026-08-25T18:04:27Z Moldur 2507 /* Literaturo */ 9462455 wikitext text/x-wiki Ĉi artikolo pri '''Hebreoj kaj Kristanoj de la unuaj jarcentoj''' celas resumi la historiajn esplorojn pri la rilatoj, kaj kontrastoj kun reciprokaj akuzoj, de la unuaj jarcentoj inter [[judoj]] kaj [[Kristanismo|kristanoj]]. a) Kiel oni scias kristanismo radikiĝis en judismo ĉar Jesuo kaj la apostoloj estis el la juda [[gento]] aŭ, almenaŭ, el la juda kredo, kaj en la unuaj komunumoj kristanaj membriĝis precipe judoj kaj de la patrina lando kaj de la [[diasporo]]. Tiuj judaj kristanoj provis konstante allogon al la kredo kaj kunvivado kun la judoj ne-kristanaj malgraŭ la ĉiam pli kreskantaj kontrastoj kaj akuzoj pri forlaso de la mosea kaj profeta kredo. Ĉar la diferenco inter la du grupoj estis [[Jesuo]] mem, la prezento de la kristana kredo emis akcenti la malsamaĵojn ĉerpante abunde el la dialektiko inter Jesuo kaj fariseoj kaj ĉefaj sacerdotoj. Paŭlo por sin defendi el insidoj de la judiĝemuloj (kristanaj judoj por kiuj la kredo je Jesuo devigis al la observado de la religiaj leĝoj kaj moroj de la juda tradicio), siavice substrekis la kakterojn de kristanismo, energie rifuzante multon de la tradicio hebrea kaj, foje, li devis uzi esprimojn malagrablajn kiel: "Judoj, kiuj mortigis la Sinjoron Jesuo kaj la profetojn, kaj nin elpelis, kaj ne plaĉas al Dio, kaj estas kontraŭuloj al ĉiuj homoj; ili malhelpis al ni prediki al la nacianoj, por ke ili saviĝu, por kompletigi ĉiam la sumon de siaj pekoj; kaj sur ilin venis la kolero ĝis ekstrema mezuro. (I Ts 2,15-16). [http://www.site-berea.com/c/sb/] Tiu peza juĝo naskiĝis certe el la neceso defendi la kredon de siaj komunumoj kaj ankaŭ el la konstato, ke la akuzoj kaj neveraĵoj disvastigitaj, de sinagogaj adeptoj, ĉe paganoj, malhelpis, ke tiuj ĉi alproksimiĝu al la aŭskultado de la parolo de la unuaj misiistoj. Tion oni vidu ankaŭ en Agoj 13,50: “ Sed la Judoj incitis la piajn virinojn bonfamajn kaj la ĉefojn de la urbo, kaj instigis persekutadon kontraŭ Paŭlo kaj Barnabas, kaj forpelis ilin el siaj limoj”. Tiu ludo inter akuzoj kaj defendoj daŭris laŭ pluraj jarcentoj ankaŭ ĉe la politikaj aŭtoritatuloj. Kiom tiaj misimformoj determinis la estontan religian politikon de la romiaj leĝoj? Esplorante la literaturon de la du kontraŭaj adeptaroj eblas mezuri la amplekson kaj la argumetadon de la dialektika kontraŭa apologetiko. b) Se judaj kristanoj, kun kristanoj el gentoj, emis distingi sian kredon el tiu pure konfesata de judoj, ankaŭ tiuj ĉi emis tion fari. Ĉe la fino, fakte, de la unua jarcento hebreaj rabenoj koncilie kunvenis en [[Jamnia]] kie sankciiĝis la definitiva juĝo pri Jesuo kaj apostoloj kaj kristanoj kiu tuj poste ekdefinitiviĝos en la Talmudoj, kaj judaj kristanoj estis porĉiam forigitaj el la [[Sinagogo]]: temis, certe, laŭ kristanaj verkistoj, pri vera ekskomuniko kun efikoj eĉ ĉe la politikaj aŭtoritatoj. c) Rilate tiun juĝon de kondamno kaj ostracismo por la judoj kristaniĝintaj, oni vidas spurojn en romiaj leĝoj. Imperiestro [[Konstanteno]], ekzemple, en [[315]] promulgis iujn leĝojn, inter kiuj unu estis adresita al la judaj ĉefoj, en kiu estas malpermesite molesti tiujn kiuj el judismo transiras al nova religio. En 319, la sama imperiestro, la 8-an de oktobro, promulgis alian leĝon por protekti la konvertiĝintojn el judismo mortkondamnante tiujn judojn kiuj ŝtonigos “kiun ajn foriginton el la hommortiga sekto kaj levinton la okulojn al la kulto de Dio” (do, judo fariĝinta kristana). Tio memorigas la unuan martiron [[Sankta Stefano|Sanktan Stefanon]], mortigitan tri jarcentojn antaŭe iniciate de “helenistaj” judoj en [[Jerusalemo]] ''(Agoj 6,16ss).'' Plie la 21-an de oktobro de 335, Konstanteno dekretis punojn por judoj senheredigantaj familianojn konvertiĝintajn al kristanismo; dekretis ankaŭ mortpunon por judoj grave persekutantaj alian judon transiĝintan al kristanismo. Ankaŭ imperiestro [[Valentiniano la 3-a]] kune kun la bizancaj [[Teodozio la 2-a]], la 8-an de aprilo 426, emanis leĝon per kiu pligravigis la punojn al la judaj kaj samarianaj familioj senheredigantaj siajn membrojn transiĝintajn al kristanismo. d) Se per le elekto de la imperiestro [[Teodosio|Teodozio la 1-a]] dekreti kristanismon ŝtata religio, fakte la judoj estis iusence taksataj civitanoj duarangaj, bedaŭrinde alia leĝo de [[Teodozio la 2-a]] (438) pligravigis la pozicion de la judoj: al ili estis malpermesite aliri publikajn oficojn, malpermesite ĉiun ajn prozelitismon, konstrui novajn sinagogojn aŭ plibeligi la jam ekzistantajn. Rilate tiun jam [[Sankta Ambrozio]] oponis la rekonstruon de sinagogo dirita Kalimaka, detruita de kristanoj. Poste romibizanca imperiestro [[Justiniano la 1-a]] pligravigis tiujn dispoziciojn ĉar ekkorodis la religiajn rajtojn: malpermeso uzi la Talmudon kaj praktiki la rabenan ekzegezon (fondita sur Targum, Midraŝ kaj Miŝna). == Kaŭzoj kaj efikoj kreos miskomprenojn == 1)Tiutempe formiĝis, inter kristanoj, la preĝoj por ke Dio konvertigu la judojn kaj eniris tiujn preĝojn ankaŭ tiu misfama “[[Preĝo por la Hebreoj|Oremus et pro perfidis Judaeis”]] (ni preĝu por la (ĉu perfidantaj aŭ ĉu [[nekredanto|nekredantaj]]?) judoj. Kaj samtempe en paskajn judajn preĝarojn eniris la malbenoj kontraŭ kristanoj, troveblaj en antikvaj liturgiaj judaj libroj, invitantaj ke Dio malaperigu el tersurfaco kristanojn. En la kristana liturgio tiuj esprimoj estis korektitaj laŭ la sugestoj de la [[Nova Aetate]], gravega dokumento de la [[Dua Vatikana Koncilio]]. Eble ankaŭ judoj tion faris. Malplaĉis, kaj kaŭzìs multajn el la miskonsideroj pri judoj ĉe kristanoj, la juĝoj pri [[Jesuo]] kaj [[Maria]] kaj apostoloj en la [[Talmudo]]j, libroj samvaloraj, se ne pli, kiel [[Biblio]] ĉe judoj. En tiuj libroj, plurdekoj da fojoj estas skribite ke, Jesuo estis mensoganto kaj perfidanto, ke dum lia proceso neniu lin defendis malgraŭ publika invito, ke lia patrino estis ĉiesulino, ke kontraŭ kristano ĉio licas, eĉ murdo, ke animo de kristano estas malpura kaj malbenita, kristanoj estas filoj de la diablo, ili similas al bestoj, la kristanoj estas pli aĉaj ol turkoj, kaj laŭ la posta [[Maimonido]] la kristanoj estas idolanoj ''(Perusch (78c),'' ktp [http://www.iahushua.com/JQ/factsR4.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100526110013/http://www.iahushua.com/JQ/factsR4.html |date=2010-05-26 }}. 2) Kreiĝis ankaŭ stereotipoj inter kristanaj popoloj, kiel: judoj estas Dimortigintoj (kvazaŭ laŭ la kristana kredo la ofero de Kristo dependus de la kruelo de tiamaj judoj); judoj estas malbenitaj ĉe Dio (kvazaŭ vere Dio malamus); judoj mortigantaj de kristanaj infanoj por celebri la hebreajn sangajn paskojn ĉe [[Simonĉjo|kelkaj neortodoksaj judoj]].[https://www.monato.be/2007/009198.php] Sinteze: “La preĝoj de judoj, diras Sankta Hieronimo, estas iaoj de azeno”. Ĉu kontraŭjudismo originis kontraŭkristanismon aŭ ĉu kontraŭkristanismo originis kontraŭjudismo? Al la historiistoj la senutilan sentencon! == Literaturo == * Nicola Bŭ, ''L’anticristianesimo all’origine dell’antigiudaismo'', Il Timone n. 92, 2010. * ''[[Nostra Aetate]]'', Konstitucio de la Koncilio vatikana la 2-a * ''Pasqua di sangue'', Ariel Toaff, Il Mulino, 2008 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gesuiti.it/moscati/Italiano/Ebrei1.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090109165204/http://www.gesuiti.it/moscati/Italiano/Ebrei1.html |date=2009-01-09 }} * [http://apologetica.altervista.org/talmud_smascherato.htm] (Itallingve: Jesuo kaj kristanoj laŭ Talmudo) [[Kategorio:Kristanismo kaj judismo]] gyrscexzzboqlsllfyma5nf7bsabc12 10 325801 9462274 9446360 2026-08-25T12:20:31Z Venca24 19855 +IJK 2027 9462274 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo = [[Dosiero:TEJO-stelo-emblemo.png|60px|emblemo de TEJO]] |titolo = [[Internacia Junulara Kongreso|Internaciaj Junularaj Kongresoj]] de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] |nomo = Internaciaj Junularaj Kongresoj de TEJO | stato = {{{stato<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |listo1 = [[IJK 1938|1938]] {{·}} [[IJK 1939|1939]] {{·}} [[IJK 1947|1947]] {{·}} [[IJK 1948|1948]] {{·}} [[IJK 1949|1949]] {{·}} [[IJK 1950|1950]] {{·}} [[IJK 1951|1951]] {{·}} [[IJK 1952|1952]] {{·}} [[IJK 1953|1953]] {{·}} [[IJK 1954|1954]] {{·}} [[IJK 1955|1955]] {{·}} [[IJK 1956|1956]] {{·}} [[IJK 1957|1957]] {{·}} [[IJK 1958|1958]] {{·}} [[IJK 1959|1959]] {{·}} [[IJK 1960|1960]] {{·}} [[IJK 1961|1961]] {{·}} [[IJK 1962|1962]] {{·}} [[IJK 1963|1963]] {{·}} [[IJK 1964|1964]] {{·}} [[IJK 1965|1965]] {{·}} [[IJK 1966|1966]] {{·}} [[IJK 1967|1967]] {{·}} [[IJK 1968|1968]] {{·}} [[IJK 1969|1969]] {{·}} [[IJK 1970|1970]] {{·}} [[IJK 1971|1971]] {{·}} [[IJK 1972|1972]] {{·}} [[IJK 1973|1973]] {{·}} [[IJK 1974|1974]] {{·}} [[IJK 1975|1975]] {{·}} [[IJK 1976|1976]] {{·}} [[IJK 1977|1977]] {{·}} [[IJK 1978|1978]] {{·}} [[IJK 1979|1979]] {{·}} [[IJK 1980|1980]] {{·}} [[IJK 1981|1981]] {{·}} [[IJK 1982|1982]] {{·}} [[IJK 1983|1983]] {{·}} [[IJK 1984|1984]] {{·}} [[IJK 1985|1985]] {{·}} [[IJK 1986|1986]] {{·}} [[IJK 1987|1987]] {{·}} [[IJK 1988|1988]] {{·}} [[IJK 1989|1989]] {{·}} [[IJK 1990|1990]] {{·}} [[IJK 1991|1991]] {{·}} [[IJK 1992|1992]] {{·}} [[IJK 1993|1993]] {{·}} [[IJK 1994|1994]] {{·}} [[IJK 1995|1995]] {{·}} [[IJK 1996|1996]] {{·}} [[IJK 1997|1997]] {{·}} [[IJK 1998|1998]] {{·}} [[IJK 1999|1999]] {{·}} [[IJK 2000|2000]] {{·}} [[IJK 2001|2001]]{{·}} [[IJK 2002|2002]] {{·}} [[IJK 2003|2003]] {{·}} [[IJK 2004|2004]] {{·}} [[IJK 2005|2005]] {{·}} [[IJK 2006|2006]] {{·}} [[IJK 2007|2007]] {{·}} [[IJK 2008|2008]] {{·}} [[IJK 2009|2009]] {{·}} [[IJK 2010|2010]] {{·}} [[IJK 2011|2011]] {{·}} [[IJK 2012|2012]] {{·}} [[IJK 2013|2013]] {{·}} [[IJK 2014|2014]] {{·}} [[IJK 2015|2015]] {{·}} [[IJK 2016|2016]] {{·}} [[IJK 2017|2017]] {{·}} [[IJK 2018|2018]] {{·}} [[IJK 2019|2019]] {{·}} [[IJK 2020|2020]] {{·}} [[IJK 2021|2021]] {{·}} [[IJK 2022|2022]] {{·}} [[IJK 2023|2023]] {{·}} [[IJK 2024|2024]] {{·}} [[IJK 2025|2025]] {{·}} [[IJK 2026|2026]] {{·}} [[IJK 2027|2027]]}}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Esperanto|{{paĝonomo}}]] [[Kategorio:Internacia Junulara Kongreso| ]] </noinclude> ebirh1f2jkvun4rcppnjg7xhq8ef4up 0 326995 9462528 9251196 2026-08-26T00:00:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462528 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Tiba Safiental.jpg|eta|Tibaludanto en 1910]] '''Tibao''', en germana lingvo "[[Tiba]]", en romanĉa lingvo [[tiba]] estas tre malnova tuboforma instrumento, hodiaŭ ankaŭ en [[Suda Afriko]] kun nomo [[Vuvuzelo]], kaj en aliaj landoj. == La tibao en kantono Grizono, Svisujo == En Svisujuo oni trovas la tibaon nur en [[kantono]] [[Grizono]], en regionoj: ''[[Schams]]'' kaj en ''[[Surselva]]''; vidu vikipedian artikolon: [[Grizono]]. == Aliaj alpaj instrumentoj en Svisujo == Aliaj valoj havas aliajn [[instrumento]]jn, la [[alpan cornon]], (germana vikipedio: ''[[Alphorn]]'') ankaŭ similan instrumenton kun nomo en germana lingvo: ("''Büchel''"), fonetike en internacia lingvo "'''[[Bueĥelo]]'''"; oni uzas ankaŭ aliajn tre simpla lignan konusan instrumentojn pro voki "[[La alpan benon]]". == La konstruado de la instrumento "Tibao" == * Frue la konstruade estis en ligno. * Ekde 1900 oni konstruadas en blanka metala lado, oni bezonas cirkcau 1/2 m2 lado por la konstruado de unua tibao. La tibao havas 3 lutatajn konusan formajn tubojn en formo de una tubo, la funelon, kaj la ajuton. La ajuto estas simila de trumpeta ajuto. == Fabrikanto de tibao == * Hodiaŭ nur Marcel Bass en [[vilaĝo]] [[Andeer]] [[Grizono]] konstruas ankoraŭ tibaojn. == Uzado de la tibao-instrumento == Oni ludas la tibaon kun [[naturaj tonoj]]. Oni uzis frue - ankoraŭ sen telefono - la tibaon ankaŭ por informo kaj avizo de la alpoj al valo. == La tibaoj en muzeo en Illanz, Svisujo == La ''museo Regiunal Surselva'' en ''[[Illanz]]'', (fonetike "Ilanc"), [[Grizono]], [[Svisujo]] havas ekspozicion pri tibaoj kun romanĉa lingva nomo: (en romanĉa lingvo: ''Tuns da tibo''), en internacia lingvo: '''tonoj de tibao'''. Laŭ la direktorino de muzeo la tibao estas '''instrumento por soleculoj''', oni trovis skribaĵon. La tibao sonas bene en aperta alpo. Oni povas ludi nur la naturajn tonojn. == Vidu ankaŭ pria aliaj alpaj instrumentoj kaj muziko == Pri moderna alpa corno muziko vidu ankaŭ la '''hornroh''' kvarteton. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.museumregiunal.ch/aktuelles.5.0.html?&L=0 muzeo surselvana Svisujo, en germane kaj en romanĉa lingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716015945/http://www.museumregiunal.ch/aktuelles.5.0.html?&L=0 |date=2011-07-16 }} * [http://www.museumregiunal.ch/fileadmin/user_upload/customers/museumregiunal/Aktuelles/tiba/Artikel_SO_20.6..pdf gazeta informo, en germana]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.museumregiunal.ch/Tiba-spielen-lernen-Cuors-da.187.0.html?&L=0 kurso pri ludi tibaon]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hornroh.ch/ hornroh kvarteto, moderna alpa corno muziko] germane, france, angle {{Unua}} [[Kategorio:Blovinstrumentoj]] [[Kategorio:Svisa muziko]] 906wf9tzc4mtkbfdn4t8a0l8l0h54z4 0 333265 9462688 9271963 2026-08-26T08:22:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462688 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}}{{Informkesto homo}} '''Ueli BECK''' (fonetike "bek"), (n. [[15-a de decembro ]] [[1930]]; m. [[27-an de aŭgusto]] [[2010]]) estis svisa aktoro kaj radioparolisto. ([[Radio-Svislando|Radio Svisujo]]). == Biografio == * Ueli Beck lernis la profesion de librocomerco kaj laboris kiel taksiisto, konstruodungito kaj banksalajrulo. * Li interesiĝis pri teatro. [[Ellen Widmann]] kaj [[Sigfrit Steiner]] estis liaj instruistoj. * Li laboras en diversaj teatroj, la [[Schauspielhaus Zuriĥo]] kaj en la [[Bernhard-Teatro Zuriĥo]], mulafrue li ludis ankaŭ en diversaj filmoj: * En jaro [[1970]] li aktoris la viron ''"Fink"'' en la filmo ''"Pfarrer Iseli"'', ([[pastro]] Iseli). * En jaro [[1996]] li aktoris la viron ''"Edi Zweifel''" en la filmo ''"Sexy Sepp"'', (seksa josefo). * Ekde [[1964]], dum 30 jaroj, li estis parolisto en svisa radio; [[svisa radio DRS]]. Li parolis en "nokta espreso" ''(Nachtexpress)'' kaj "aŭtoradio Svisujo" ''([[Autoradio Schweiz]])''. Oni bone konis la voĉon de Ueli Beck en la svisagermana parto de [[Svisujo]]. * En radiaj aŭdaj ludoj li parolas ofte, laste en ''Die haarsträubenden Fälle des [[Philip Maloney]]''. * Ekde [[1995]] Ueli Beck estas [[aktoro]] kaj prelegisto. * En [[junio]] [[2005]] li aktoris en ''Wissen…schaft'' ("scienco ... laboras")( scii ... laboras) en [[kasinoteatro vinterturo]], ([[Vinterturo]], [[Svisujo]]). * De decembro 2005 ĝis aprilo 2006 li aktoris la viran titolan rolon de la [[duonopero]], [[miksopero]],''(Musical)'' ''[[Jonas & Madelaine]]'' en [[KKL Lucerno]], [[Lucerno]] (''[[Kultur- und Kongresszentrum Luzern; KKL-Bühne]]''). * En decembro 2007 li aktoris en la la teatra ludo "[[tre homoj en neĝo]]", ''Drei Männer im Schnee'', de romano de (Eriĥ Kaestner); [[Erich Kästner]]. * Kune la fruaj radiogekolegoj kaj teatrogekolegoj (Elisabeth Ŝnel), [[Elisabeth Schnell]] kaj (Maks Rueger), [[Max Rüeger]] li parolistis malfrue en [[DRS Musikwelle]] la radia elsendo ''Sinerzyt'', (antaŭe; en antaŭa tempo). * 2010 Ueli Beck ricevis pro lia viva verko la premion ''[[Prix Walo|Ehren-Prix-Walo]] 2009''. * Ueli Beck estis longe malsana kaj mortis en 27a aŭgusto 2010, li estis 79 jaroj aĝa. == Vidu ankaŭ == * Vidu ankaŭ la tekston en germana vikipedio. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.kleine-niederdorfoper.ch/ensemble/schauspieler/ueli-beck/ ''"kleine niederdorfoper"''] Ueli Beck, biografio, bildo, germane, * [http://www.drsmusikwelle.ch/www/de/drsmusikwelle/sendungen/sinerzyt/64841.ueber.html ''Über Sinerzyt''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100329231814/http://www.drsmusikwelle.ch/www/de/drsmusikwelle/sendungen/sinerzyt/64841.ueber.html |date=2010-03-29 }} en la reta paĝo de [[DRS Musikwelle]] * [http://www.tagesanzeiger.ch/kultur/diverses/EhrenPrixWalo-fuer-zwei-Radiolegenden/story/27016940 premio ''Ehren-Prix-Walo für zwei Radiolegenden''] en [[Tages-Anzeiger]] de 18a April 2010 * [http://www.srf.ch/player/tv/glanz--gloria/video/prix-walo-ehrenpreis-fuer-elisabeth-schnell-und-ueli-beck?id=a43a2a6b-eeab-432f-887c-6848d209354a premio Prix Walo: premio por Elisabeth Schnell kaj Ueli Beck] en Svisa televido [[Schweizer Fernsehen]] de 19a Aprilo 2010 * [http://www.nzz.ch/nachrichten/panorama/schweizer_radiolegende_ueli_beck_gestorben_1.7367957.html la svisa radia legendulo Ueli Beck mortis ''(Schweizer Radiolegende Ueli Beck gestorben'')] en NZZ en reto, [[NZZ Online]] de 29a aŭgusto 2010 * [http://www.imdb.de/name/nm3113569/ pri filmoj: pastro Iseli, Sexy Sepp] * [http://www.tvprogramm.sf.tv/details/cde89fe5-d1aa-40ec-a208-b7db64d38c10 Ueli Beck en televida teatro 1992] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100904132427/http://www.tvprogramm.sf.tv/details/cde89fe5-d1aa-40ec-a208-b7db64d38c10 |date=2010-09-04 }} {{Vivtempo|Beck, Ueli}} [[Kategorio:Svisaj aktoroj]] tn7n7elggyihwhm6gzivple4x3o23tk 0 335793 9462472 8578175 2026-08-25T19:09:39Z Moldur 2507 /* Historio */ 9462472 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Fénytörés.jpg|eta|220px|Refrakto]] [[Dosiero:Refracción.svg|220px|eta|eta|Refrakto de lumo ĉe la interfaco inter du medioj kun malsamaj refraktaj indicoj.]] En [[optiko]], '''leĝo de [[Willebrord Snell|Snell]]''' aŭ '''leĝo de [[René Descartes|Descartes]]''' aŭ '''kartezia leĝo''' aŭ '''leĝo de Snell-Descartes''' aŭ '''leĝo de refrakto''' estas [[Scienca leĝo|leĝo]], kiu priskribas la interrilaton inter la klino (incida angulo) kaj la [[refrakto|refrakta]] [[angulo]], kiam [[lumo]] aŭ alia [[ondo]] pasas tra rando inter du malsamaj [[izotropa]]j [[travideblo|optikaj medioj]] (kiel ekzemple vakuo, aero, akvo, vitro). La leĝo statas ke la rilatumo de la [[sinuso]]j de la anguloj de klino kaj de refrakta angulo estas konstanto, kiu dependas de la medioj. La rilatumo de la sinusoj de la anguloj egalas al la rilatumo de [[rapido]]j de la ondo en la du medioj, aŭ ekvivalente al la kontraŭa rilato de la [[refrakta indico|indicoj de refrakto]]: : <math>\frac{\sin\theta_1}{\sin\theta_2} = \frac{v_1}{v_2} = \frac{n_2}{n_1}</math> kie ''v₁'' kaj ''v₂'' estas [[rapido]]j de la ondo en la du medioj, SI-aj unuoj estas [[metro|m]]/[[sekundo|s]]; : ''n₁'' kaj ''n₂'' estas [[refrakta indico|refraktaj indicoj]], kiuj estas senmezurunuaj. La indicoj de refrakto de la mediumoj estas uzataj por prezenti la faktorojn per kiuj [[lumrapido]] malpligrandiĝas kiam la lumo vojaĝas tra la refraktaj medioj, kompare al lumrapido en vakuo. Kiam lumo trapasas la randon inter medioj, dependante de la relativaj refraktaj indicoj de la du medioj, la lumo estas refraktata al la alia angulo. Ĉi tiuj anguloj estas mezurataj kun respekto al la [[orto|ortanto]], kiu estas perpendikularo al la rando. Ĉe lumo vojaĝanta de aero en akvon, lumo estas refraktata al la orta linio, ĉar la lumo estas malrapidigata en akvo; lumo vojaĝanta de akvo en aeron estas refraktata for de la orta linio. Refrakto inter du surfacoj estas ankaŭ nomata kiel reigebla ĉar se ĉiuj kondiĉoj estis identaj, la anguloj estas la samaj por lumo propaganta en la kontraŭa direkto. La leĝo de Snell estas ĝenerale vera nur por [[izotropa]]j medioj (kiel [[vitro]]). En [[neizotropa]]j medioj kiel iu [[kristalo]]j aŭ mekanike malformigitaj solidoj, [[duobla refrakto]] povas fendi la refraktitan radion en du radiojn, la ordinaran aŭ ''o''-radion kiu sekvas leĝon de Snell, kaj la alian eksterordinaran aŭ ''e''-radion, kiu povas ne esti en ebeno de la incida radio kaj la ortanto. Tiam povas esti dependeco ankaŭ de [[polarizo]] de la lumo. Kiam la lumo aŭ alia ondo koncernata estas de sola frekvenco, la leĝo de Snell povas ankaŭ esti esprimita per rilatumo de [[ondolongo]]j en la du medioj, ''λ₁'' kaj ''λ₂'': : <math>\frac{\sin\theta_1}{\sin\theta_2} = \frac{v_1}{v_2} = \frac{\lambda_1}{\lambda_2}</math> Kiam lumo trafas randon inter medioj, ĝi havas ĝenerale eblecojn esti refraktita kaj [[reflekto|reflektita]]. La leĝo de Snell ne priskribas [[intenseco]]jn ([[heleco]]jn) de la refraktita kaj reflektita radioj. La leĝo de Snell bone funkcias se ampleksoj de la medioj estas multe pli grandaj ol la ondolongoj, kio estas la kondiĉo de taŭgeco de [[geometria optiko]]. == Tuteca ena reflekto kaj krita angulo == [[Dosiero:Refraction internal reflection diagram.svg|eta|250px|dekstre|Demonstro de ne refrakto je incidaj anguloj pli grandaj ol la krita angulo.]] {{Ĉefartikolo|Tuteca ena reflekto}} Kiam lumo vojaĝas de medio kun pli granda refrakta indico al medio kun pli malgranda refrakta indico, leĝo de Snell postulas ke en iuj okazoj, se la angulo de klino estas sufiĉe granda, la sinuso de la angulo de refrakto estu pli granda ol 1. Ĉi tio estas neebla, kaj la lumo en ĉi tiaj okazoj estas plene reflektata per la rando, kio estas la [[tuteca ena reflekto]]. La plej granda ebla angulo de klino kiu ankoraŭ permesas refraktitan radion estas nomata kiel la '''krita angulo'''; en ĉi tiu okazo la refraktita radio vojaĝas laŭ la rando inter la du mezoj. La krita angulo ''θ_kr'' estas la valoro de ''θ₁'' por kiu ''θ₂'' egalas al 90°: : <math>\theta_{kr} = \arcsin\left(\frac{n_2}{n_1}\sin(\theta_2)\right)|_{\theta_2=90^\circ} = \arcsin\left(\frac{n_2}{n_1}\right) </math> Ekzemple, konsideru radion de lumo moviĝanta de akvo al aero. La refraktaj indeksoj de akvo kaj aero estas proksimume 1,333 kaj 1 respektive, tiel do ''θ_kr≈48,6°''. == Derivado de leĝo de Snell == [[Dosiero:Snells law wavefronts.gif|dekstre|eta|250px|[[Ondofronto]]j de [[punkta fonto]] en la ĉirkaŭteksto de leĝo de Snell. La regiono pli sube de la griza linio havas pli grandan [[indico de refrakto]] kaj proporcie pli malgrandan [[lumrapido]]n ol la regiono pli supre.]] La leĝo de Snell sekvas el [[principo de plej malgranda tempo]] ([[principo de Fermat]]), kiu laŭvice sekvas el la disvastigo de lumo kiel ondoj. La leĝo de Snell povas esti derivita de principo de Fermat, kiu statas ke lumo vojaĝas laŭ vojo kiu prenas la plej malgrandan tempon. Per preno de la [[derivaĵo (matematiko)|derivaĵo]] de la [[optika voja longo]], la [[senmova punkto]] estas trovata, donante la vojon prenita per la lumo. Kvankam la rezulto ne montras ke la lumo prenas vojon la plej malgranda tempa, sed tiun kiu estas senmova kun respekto al malgrandaj variadoj, kaj estas okazoj kie lumo reale prenas vojon de la plej granda tempo, kiel ekzemple en [[sfero|sfera]] [[spegulo]]. En klasika analogeco, la areo de suba refrakta indico estas anstataŭita per plaĝo, la areo de pli alta refrakta indico per maro, kaj la plej rapida vojo por savisto de la plaĝo por preni dronantan personon en la maro estas kuri laŭ vojo kalkulita laŭ la leĝo de Snell. Alternative, leĝo de Snell povas esti derivita uzante perturbon de ĉiuj eblaj vojoj de luma ondo de fonto al rigardanto. Rezultas detrua perturbo ĉie escepte de ekstremumoj de fazo, kie perturbo estas konstrua, kiu iĝas realan vojon. Alia maniero derivi leĝon de Snell engaĝas uzon de [[ekvacioj de Maxwell]] por [[elektromagneta ondo]] kun taŭgaj [[randa kondiĉo|randaj kondiĉoj]]. == Historio == La leĝo de Snell estas nomita post nederlanda matematikisto [[Willebrord Snell]], unu el ĝiaj esploristoj, Kvankam lia nomo de la persono estis literumata kiel "Snel" de li mem, ĝi kutime estas literumata kiel "Snell", ŝajne per misekzegezo de la latina formo de lia nomo, "Snellius". [[Ptolemeo]] de [[Tebaido]] trovis interrilatojn pri refraktaj anguloj, sed ĝi estis malpreciza por anguloj kiuj estis ne malgrandaj. Ptolemeo estis memfida ke li trovis precizan empirian leĝon, parte sekve de elpensado de siaj datumoj por ke ili konvenu al la teorio (la [[konfirma deklivo]]). [[Alhazen]], en lia ''Libro de Optiko'' (1021), venis pli proksime al malkovro de la leĝo de refrakto, kvankam li ja ne faris ĉi tiun paŝon. La leĝo de refrakto estis unue precize priskribita de Ibn Sahl, en [[Bagdado]], en la manuskripto ''Pri bruligantaj speguloj kaj lensoj'' (984). Li uzis ĝin por ellabori la formojn de lensoj kiuj fokusas lumon sen geometriaj aberacioj. La leĝo de Snell estis esplorita de Thomas Harriot en 1602, kiu tamen ne publikigis la rezultojn kvankam li korespondis kun Keplero pri ĉi tio. En 1621 [[Willebrord Snell]] (Snel) derivis matematike ekvivalentan formon, kiu restis nepublikigita dum lia vivperiodo. [[René Descartes]] sendepende derivis la leĝon uzante heŭristikajn argumentoj de konservado de momantoj en terminoj de sinusoj en lia traktato ''Diskurso pri Maniero'' de 1637, kaj uzis ĝin por solvi iujn optikajn problemojn. Malakceptante solvaĵon de Descartes, [[Pierre de Fermat]] venis al la sama solvaĵo surbaze sole sur lia principo de plej malgranda tempo. Laŭ Dijksterhuis, En ''De natura lucis et proprietate'' (1662) Isaak Vossius diris ke Descartes vidis paperon de Snell kaj elpensis sian propran pruvon, oni nun scias ke ĉi tiu akuzo estis nemerituta sed ĝi estas adoptita multajn fojojn post tiu tempo. Ambaŭ Fermat kaj Huygens ripetis ĉi tiu akuzon ke Descartes kopiis de Snell. En sia ''Traité de la Lumiere'' de 1678 [[Christiaan Huygens]] montris kiel leĝo de Snell de sinusoj povas esti eksplikita per, aŭ derivis de, la onda naturo de lumo, uzante tion kio estas nomata kiel la [[principo de Huygens-Fresnel]]. == Vidu ankaŭ == * [[Strebanta al nulo ondo]] * [[Ekvacio de Fresnel]] * [[Reflekto]] * [[Refrakto]] * [[Fenestro de Snell]] * [[Tuteca ena reflekto]] == Eksteraj ligiloj == * [http://demonstrations.wolfram.com/SnellsLawOfRefractionWaveFronts/ Pri leĝo de Snell de refrakto] de Todd Rowland. * [http://elementy.ru/trefil/21086 Leĝo de Snell] * [http://mintaka.sdsu.edu/GF/explain/optics/discovery.html Malkovro de la leĝo de refrakto] * [http://www.fizkapu.hu/fizfoto/fizfoto6.html Fotoj] * [http://www.glenbrook.k12.il.us/GBSSCI/PHYS/CLASS/refrn/u14l2b.html Leĝo de Snell] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090530164827/http://www.glenbrook.k12.il.us/gbssci/Phys/class/refrn/u14l2b.html |date=2009-05-30 }} * [http://www.oval.ru/enc/67064.html Leĝo de Snell] * {{Cito | Aŭtoro=Kwan, A., Dudley, J., and Lantz, E. | Titolo=Who really discovered Snell's law? - Kiu reale esploris leĝon de Snell? | Gazeto=Physics World - Fizika Mondo | Jaro=2002 | Volumo=15 | Numero=4 | Paĝoj=64 |URL=http://physicsworldarchive.iop.org/index.cfm?action=summary&doc=15%2F4%2Fphwv15i4a44%40pwa-xml&qt= }} * {{Cito | Aŭtoro=Rashed, Roshdi | Titolo= A pioneer in anaclastics: Ibn Sahl on burning mirrors and lenses - Pioniro en forigo de aberacioj: Ibn Sahl pri bruligantaj speguloj kaj lensoj | Gazeto= Isis | Jaro= 1990 | Volumo= 81| Paĝoj= 464–491 |COI=10.1086/355456}} * {{Cito | URL = http://scienceworld.wolfram.com/biography/Ptolemy.html | Titolo = Ptolemy (ca. 100-ca. 170) - Ptolemeo (ĉirkaŭ 100 ... 170) | Laboro = Eric Weinstein's World of Scientific Biography - Mondo de Scienca Biografio de Eric Weinstein}} * {{Cito |Aŭtoro=John D Joannopoulos, Johnson SG, Winn JN & Meade RD |Titolo=Photonic Crystals: Molding the Flow of Light - Fotonaj kristalaj: Ŝablono por fluo de lumo | Redakto=2-a | Jaro= 2008 |Eldonejo=Princeton University Press |Loko=Princeton NJ |ISBN=978-0-691-12456-8 |URL=http://ab-initio.mit.edu/book/}} * A. I. Sabra (1981), ''Teorioj de lumo de Kartezio al Neŭtono'', Cambridge University Press. (cf. Pavlos Mihas, [http://www.ihpst2005.leeds.ac.uk/papers/Mihas.pdf Uzo de historio en ellaborado ideoj de refrakto, lensoj kaj ĉielarko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927032208/http://www.ihpst2005.leeds.ac.uk/papers/Mihas.pdf |date=2007-09-27 }}, p. 5, Universitato de Demokritus, [[Trakio]], [[Grekio]].) * Sara Cerantola, "[http://revistas.ucm.es/fll/11303964/articulos/ANQE0404110057A.PDF La ley física de Ibn Sahl: estudio y traducción parcial de su Kitāb al-ḥarraqāt - La fizika leĝo de Ibn Sahl: Studo kaj parta traduko de lia Kitāb al-ḥarraqāt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120719200651/http://revistas.ucm.es/fll/11303964/articulos/ANQE0404110057A.PDF |date=2012-07-19 }}", ''Anaquel de Estudios Árabes'', 15 (2004): 57-95. {{Metaŝablono en artikolo|Cito}} [[Kategorio:Optiko]] e0pa4w62d0r3ne8prw7w3ubhs6fom61 0 338227 9462407 9462253 2026-08-25T15:17:46Z RG72 11847 9462407 wikitext text/x-wiki '''Ŝonkár''' ({{l-ba|Шоңҡар}}, do ''Girfalko'') estas junulara ĵurnalo eldonita en la urbo [[Ufa]] ([[Baŝkirio]]). La lingvo de tiu ĵurnalo estas la [[baŝkira lingvo|baŝkira]]. Ĉefredaktoro estas Azamat Juldaŝbajev. == Historio == La ĵurnalo unue aperis en la [[1990-aj jaroj]] kiel „junula ĵurnalo“ ene de ĵurnalo ''Agidel''. La unua numero de la ĵurnalo aperis en 1993 (eldonejo ''Kitap'') kaj en la jaro 1994 ''Ŝonkar'' fariĝis tute memstara eldono. Nuntempe sufiĉe famaj baŝkiraj verkistoj kaj publikaj figuroj (kiel Ravil Bikbajev, Raŝit Ŝakur, Zigat Sultanov ktp.) publikas siajn poemojn kaj artikolojn en Ŝonkar. [[Kategorio:Baŝkirlingvaj gazetoj]] [[Kategorio:Gazetoj de Rusio]] [[Kategorio:Junularaj gazetoj‎]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Baŝkirio]] lx0ehz06virconj0uf7k3ttnrf8h892 0 340772 9462630 9458275 2026-08-26T05:27:51Z Sj1mor 12103 9462630 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Köppen World Map (retouched version).png|eta|dekstra|470px|Ĝisdatigita klimata mapo de Köppen-Geiger<ref>{{cite journal | author=Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. | year=2007 | title= Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification | journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. | volume=11 | pages=1633–1644 | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html | issn = 1027-5606}} ''(direct: [http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf Final Revised Paper])'' {{en}}</ref> {| |- valign=top | | {{Legendo|#0000FE|Af}} {{Legendo|#0077FF|Am}} {{Legendo|#46A9FA|Aw}} | width=5 | | {{Legendo|#FE0000|BWh}} {{Legendo|#FE9695|BWk}} {{Legendo|#F5A301|BSh}} {{Legendo|#FFDB63|BSk}} | width=5 | | {{Legendo|#FFFF00|[[Mediteranea klimato|Csa]]}} {{Legendo|#C6C700|[[Mediteranea klimato|Csb]]}} | width=5 | | {{Legendo|#96FF96|[[Ĉinujo-klimato|Cwa]]}} {{Legendo|#63C764|[[Ĉinujo-klimato|Cwb]]}} | width=5 | | {{Legendo|#C6FF4E|Cfa}} {{Legendo|#66FF33|Cfb}} {{Legendo|#33C701|Cfc}} | width=5 | | {{Legendo|#FF00FE|Dsa}} {{Legendo|#C600C7|Dsb}} {{Legendo|#963295|Dsc}} {{Legendo|#966495|Dsd}} | width=5 | | {{Legendo|#ABB1FF|Dwa}} {{Legendo|#5A77DB|Dwb}} {{Legendo|#4C51B5|Dwc}} {{Legendo|#320087|Dwd}} | width=5 | | {{Legendo|#00FFFF|Dfa}} {{Legendo|#38C7FF|Dfb}} {{Legendo|#007E7D|Dfc}} {{Legendo|#00455E|Dfd}} | width=5 | | {{Legendo|#B2B2B2|ET}} {{Legendo|#686868|EF}} |} ]] La '''Klimata klasifiko de Köppen''' estas unu el la plej vaste uzataj klimat-klasifikaj [[tipologio]]j. Ĝi unue estis publikigita de la [[germanoj|germana]] [[klimatologo]] kaj esperantisto [[Wladimir Köppen]] en [[1884]], kun pluraj pli postaj ŝanĝoj de Köppen mem, nome en [[1918]] kaj en [[1936]]. Poste, la germana klimatologo Rudolf Geiger kunlaboris kun Köppen pri ŝanĝoj de la tipologio, kiu do ofte estas nomata la '''Klimata klasifiko de Köppen kaj Geiger'''. La sistemo estas bazita sur la [[ideo]] ke la natura [[vegetaĵaro]] estas la plej bona esprimo de la klimato. Do, la [[limo]]j de klimataj zonoj estis elektitaj pensante pri la vegetaĵara distribuo. Ĝi kombinas averaĝajn [[Jaro|jarajn]] kaj monatajn [[temperaturo]]jn kaj [[precipitaĵo]]jn, kaj la [[Sezono|sezonecon]] de precipitaĵo <ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Physical Geography: A Landscape Appreciation|aŭtoro=McKnight, Tom L; Hess, Darrel|jaro=2000|ĉapitro=Climate Zones and Types: The Köppen System|loko=Upper Saddle River, NJ|eldoninto=Prentice Hall|ISBN=0-13-020263-0|paĝoj=200–1}} {{en}}</ref>. == Skemo == La klimata klasifiko de Köppen subdividas la klimatojn en kvin ĉefajn grupojn kaj plurajn [[tipo]]jn kaj subtipojn. Ĉiu aparta klimatotipo estas reprezentita de [[simbolo]] konsistante el 2 ĝis 4 [[litero]]j. === GRUPO A : Tropikaj aŭ varmegaj klimatoj === [[Tropika klimato|Tropikaj klimatoj]] estas karakterizitaj de konstanta alta temperaturo (je [[marnivelo]] kaj je malaltaj altitudoj); ĉiuj dek du monatoj de la jaro havas averaĝajn temperaturojn de 18 [[Grado celsia|° C]] aŭ pli altaj. Ili estas subdividitaj jene: * '''[[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|Tropik-pluvarbara]] klimato''' (''Af'') <ref>McKnight & Hess, paĝoj 205–208, "Climate Zones and Types: Tropical Wet Climate (Af)" {{en}}</ref> : Ĉiuj dek du monatoj havas averaĝan precipitaĵon de minimume 60&nbsp;mm. Tiuj klimatoj kutime troviĝas en la limoj de 10° [[latitudo]] de la [[ekvatoro]]. En iuj orient-marbordaj areoj, ili povas etendiĝi tiel for kiel 25° de la ekvatoro. Tiu klimato estas superregata de la [[Malalta aerpremo]] Sistemo dum tuta la jaro, kaj tial ne havas sezonojn. ** Ekzemploj: *** [[Kuala-Lumpuro]] ([[Malajzio]]) *** [[Belemo]] ([[Brazilo]]) *** [[Hilo (Havajo)|Hilo]] ([[Havajo]], [[Usono]]) *** [[Singapuro]] ** Iuj el la ejoj kiuj prezentas tiun klimaton efektive estas unuforme kaj unutone humidaj tra la jaro ( ekzemple la nordokcidenta [[Pacifika Oceano|pacifika]] marbordo de [[Sudameriko]] kaj [[Centrameriko]], ekde [[Ekvadoro]] ĝis [[Kostariko]], vidu ekzemple Andagoya ( [[Kolombio]] )), sed en multaj okazoj la periodo de pli alta [[suno]] kaj pli longaj [[tago]]j estas nete la plej humida ( kiel en [[Palembang]], [[Indonezio]] ) aŭ la periodo de pli malalta suno kaj pli mallongaj tagoj povas havi pli da pluvo ( kiel en Sitiawan, [[Malajzio]] ). ** Kelkaj ejoj kun tiu klimato troviĝas je la ekstera rando de la tropikoj, preskaŭ ekskluzive en la [[Suda duonglobo]]; ekzemplo estas [[Santos]], Brazilo. <br />'''Rimarko'''. La [[termino]] [[Sezono|nesezoneca]] aludas la mankon en la tropika zono de grandaj diferencoj je tagolumaj horoj kaj averaĝa aŭ [[Aritmetika meznombro|meznombra]] monata ( aŭ taga ) temperaturo tra la jaro. Estas jare [[Ciklo|ciklaj]] ŝanĝoj en la tropoj, ne tiel antaŭdireblaj kiel tiuj en la modera zono, ĉu ne rilatite al temperaturo sed al akva disponebleco sub la formo de pluvo, nebulo, grundo, aŭ grundakvo. Planta reago ( ekzemple [[fenologio]] ), besta ( [[nutrado]], [[migrado]], [[reproduktado]], kaj tiel plu ), kaj [[Homo|homa]] aktivecoj ( planta [[semado]], [[rikolto]], [[ĉasado]], [[fiŝkaptado]], kaj tiel plu ), harmonias kun tiu ''sesoneco''. Efektive, en tropikaj Sudameriko kaj Centrameriko, la ''[[pluvsezono]]'' ( kaj la ''alt-akva sezono'' ) estas nomata ''invierno'' aŭ ''inverno'' ( [[vintro]] ), eĉ se ĝi povas okazi dum la [[Norda duonglobo|nord-duongloba]] [[somero]]; simile, la ''[[seka sezono]]'' ( kaj ''malalt-akva sezono'' ) estas nomata ''verano'' aŭ ''verão'' kaj povas okazi dum la nord-duongloba vintro. * '''Tropikaj [[Musono|musona]] klimato''' (''Am'') <ref>McKnight & Hess, p. 208, "Climate Zones and Types: Tropical Monsoon Climate (Am)" {{en}}</ref> : Tiu tipo de klimato, plej komuna en suda [[Azio]] kaj [[Okcidentafriko]], rezultas el la musonaj [[vento]]j kiuj ŝanĝas la [[direkto]]n laŭsezone. Tiu klimato havas la plej sekan monaton (kiu kvazaŭ ĉiam okazas dum aŭ ĵus post la "[[Vintro|vintra]]" [[solstico]] por tiu flanko de la ekvatoro ) kun pluvfalo de malpli ol 60&nbsp;mm, sed pli ol (100 − [totala jara precipitaĵo {mm}/25]). ** Ekzemploj: *** [[Konakrio]] ( [[Gvineo]] ) *** [[Ĉitagongo]] ( [[Bangladeŝo]] ) *** [[Miamo]] ( [[Florido]], Usono ) *** Cairns ( [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] )<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=mkZa1KLHCAQC&lpg=PA379&pg=PA379#v=onepage&q=|titolo=Climates and Weather Explained|familia nomo=Linacre|persona nomo=Edward|kunaŭtoroj=Bart Geerts|dato=1997|loko=Londono|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-12519-7|paĝo=379}} {{en}}</ref> ** Estas ankaŭ alia [[scenaro]] sub kiu iuj ejoj konformiĝas al tiu kategorio; tiu estas nomata ''[[Pasato|pasat]][[Marbordo|marborda]]'' klimato ĉar orientaj ventoj alportas sufiĉe da precipitaĵo dum la "vintraj" monatoj por preventi la klimaton de estiĝi tropika humida-kaj-seka klimato. [[Nasaŭo (Bahamoj)|Nasaŭo]] estas unu el tiuj ejoj. * '''Tropika humida kaj seka aŭ Tropika savana klimato''' (''Aw'') <ref>McKnight & Hess, paĝoj 208–211, "Climate Zones and Types: Tropical Savanna Climate (Aw)" {{en}}</ref> : Tiuj klimatoj havas akcentitan sekan sezonon, kun la plej seka monato malpli ol 60&nbsp;mm kaj ankaŭ malpli ol (100 − [totala jara precipitaĵo {mm}/25]). ** Ekzemploj: *** [[Mumbajo]] ([[Maharaŝtro]], [[Barato]]) *** [[Rio-de-Ĵanejro]] ([[Rio-de-Ĵanejrio]], Brazilo) *** Veracruz ([[Veracruz]], [[Meksiko]]) *** [[Lagoso]] ([[Niĝerio]]) *** [[Darvino (Aŭstralio)|Darvino]] ([[Norda Teritorio]], Aŭstralio)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7v.html|titolo=CHAPTER 7: Introduction to the Atmosphere|alirdato=2008-07-15|verko=physicalgeography.net}} {{en}}</ref> ** La plej multaj ejoj kiuj prezentas tiun klimaton troviĝas je la eksteraj randoj de la tropika zono, sed okaze centra tropika ejo ( ekzemplo San Marcos, [[Antjokio]], [[Kolombio]] ) ankaŭ estas konsiderinda. Fakte, la [[Kariba Maro|karib-mara]] marbordo, oriente ekde Uraba-Golfo je la kolombi-[[Panamo|panama]] [[limo]] ĝis la [[Riverdelto|delto]] de [[Orinoko]], je [[Atlantika Oceano]] ( ĉirkaŭ 4 000 kilometrojn ), havas longdaŭrajn sekajn periodojn ( la ekstremo estas la ''BSh'' klimato ( vidu sube ), karakterizita de tre malalta, neantaŭdirebla precipitaĵo, ĉeestanta, ekzemple, en vastaj areoj en Guaĥira-Duoninsulo, kaj en Koro-Regiono, okcidenta [[Venezuelo]], la plej nordaj duoninsuloj de Sudameriko, kiuj ricevas malpli ol 300&nbsp;mm kaj totala jara precipitaĵo, praktike ĉio en du aŭ tri monatoj ). Tiuj cirkonstancoj etendiĝas al [[Malgrandaj Antiloj]] kaj [[Grandaj Antiloj]] kiuj konstituas la Ĉirkaŭ-kariban sekan zonon. La longdaŭreco kaj severeco de la seka sezono malpliiĝas landinterne ( suden ); je la [[latitudo]] de [[Amazono]] — kiu fluas orienten, ĵus sude de la [[ekvatoro]] — la klimato estas ''Af''. Oriente de [[Andoj]], inter seka, arida [[Karibujo]] kaj ĉiam-humida Amazono estas orinokaj [[Llanos]] aŭ [[savano]]j, el kie venas la nomo de tiu klimato. ** Kelkfoje ''As'' estas uzata anstataŭ ''Aw'' se la seka sezono okazas dum la periodo de pli alta suno kaj pli longaj tagoj. Tiu estas tiel en partoj de [[Havajo]], [[Orientafriko]] ( [[Mombaso]] , [[Kenjo]] ) kaj [[Srilanko]] ( Trincomalee ), ekzemple. En plejmultaj ejoj kiuj havas tropikajn humidajn kaj sekajn klimatojn, la seka sezono okazas dum la periodo de pli malalta suno kaj pli mallongaj tagoj kaŭze de [[Pluvombro|pluvombraj]] efikoj dum la 'alt-suna' parto de la jaro. ** Ekzemplo : *** [[Honolulu|Honolulo]] ( Havajo, Usono ) === GRUPO B : Sekaj (aridaj kaj duonaridaj) klimatoj === Tiuj sekaj aridaj kaj [[Duonarida klimato|duonaridaj klimatoj]] estas karakterizitaj per la fakto ke precipitaĵo estas malpli ol potenca [[vaporiĝ-transpiro]].<ref>McKnight & Hess, pp. 212–1, "Climate Zones and Types: Dry Climates (Zone B)"</ref>. La sojlo estas determinata jene : * Por trovi la precipitaĵa sojlo (en milimetroj), multipliku la averaĝan jaran temperaturon en {{GdC|}} per 20, tiam [[Adicio|adiciu]] 280, se 70% aŭ pli de la totala precipitaĵo troviĝas dum la alt-suna duono de la jaro (aprilo ĝis septembro en la norda duonglobo, aŭ oktobro ĝis marto en la suda), aŭ 140, se 30%–70% de la totala precipitaĵo estas ricevita dum la aplikebla periodo, aŭ 0, se malpli ol 30% de la totala precipitaĵo estas tiele ricevita. * Se la jara precipitaĵo estas malpli ol duono de la sojlo por Grupo B, ĝi estas klasifikita kiel ''BW'' (dezerta klimato); se ĝi estas malpli ol la sojlo, ĝi estas klasifikita kiel ''BS'' (stepa klimato). Se ĝi estas pli ol la sojlo, la areo ne havas Grupo B klimaton. * Tria [[litero]] povas esti inkludita por indiki temperaturon. Origine, ''h'' signifis malalt-latitudan klimaton (averaĝa jara temperaturo super {{GdC|18}}), dum ''k'' signifis mez-latituda klimato (averaĝa jara temperaturo sub {{GdC|18}}), sed la pli komuna praktiko nuntempe (speciale en Usono) estas de uzi ''h'' por indiki ke la pli malvarma monato havas averaĝan temperaturon kiu estas super {{GdC|0}}, kaj ''k'' por indiki ke almenaŭ unu monato averaĝas sub {{GdC|0}}. ** Ekzemploj : *** Yuma ([[Arizono]], Usono) ''BWh'' *** Mexicali (Meksiko) ''BWh'' *** [[Almerio]] ([[Hispanujo]]) ''BWh'' *** [[Ateno]] ([[Grekujo]]) ''BSh'' *** Cobar ([[Novsudkimrujo]], [[Aŭstralio]]) ''BSh'' *** [[Murcio]] (Hispanujo) ''BSh'' *** [[Bojsio]] ([[Idaho]], Usono ) ''BSk'' *** [[Medicine Hat (Alberto)|Medicine Hat]] ([[Alberto]], [[Kanado]]) ''BSk'' *** [[Porto Santo]] ([[Portugalujo]]) ''BSh'' *** [[Punta Arenas]] ([[Ĉilio]]) ''BSk'' *** [[Mossoró]] ([[Norda Rio-Grando]], Brazilo) ''BSh'' *** [[Dubajo]] ([[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]) ''BWh'' *** Jodhpur ([[Raĝastano]], [[Barato]]) ''BWh'' *** [[Tijuana]] (Meksiko) ''BSh'' ** Dezertaj areoj, situantaj laŭlonge de la okcidentaj marbordoj de kontinentoj je tropikaj aŭ preskaŭ-tropikaj ejoj, estas karakterizitaj de pli malvarmaj temperaturoj ol tiuj kiuj oni renkontas aliloke je kompareblaj latitudoj (kaŭze de la apuda ĉeesto de malvarmaj oceanaj [[marfluo]]j) kaj de multfoja [[nebulo]] kaj malaltaj [[nubo]]j, malgraŭ la fakto ke tiuj ejoj rangas kiel la plej sekaj surtere konsiderante la realan ricevitan precipitaĵon. Tiu klimato kelkfoje estas indikita kiel ''BWn'' kaj ekzemploj estas troveblaj en [[Limo (Peruo)|Limo]], [[Peruo]], kaj Walvis Bay, [[Namibio]]. La ''BSn'' kategorio estas trovebla en nebulaj marbordaj stepoj. * Okaze, kvara litero estas aligita por indiki se aŭ la vintro aŭ la somero estas "pli humida" ol la alia duono de la jaro. Por kvalifiki, la pli humida monato devas havi almenaŭ 60&nbsp;mm de averaĝa precipitaĵo se ĉiuj dek du monatoj estas super 18°, aŭ 30mm se ne; plie almenaŭ 70% de la totala precipitaĵo devas esti en la sama duono de la jaro ol la plej humida monato — sed la litero uzata indikas kiam la ''seka'' sezono okazas, ne la "humida". Tiu rezultus en [[Ĥartumo]], [[Sudano]] esti konsiderata kiel ''BWhw'', [[Niameo]], [[Niĝero]] kiel ''BShw'', [[El Ariŝ]], [[Egiptujo]] kiel ''BWhs'', Asbi'ah, [[Libio]] kiel ''BShs'', Ömnögovi Provinco, [[Mongolujo]] kiel ''BWkw'', kaj Ĥining, [[Ĉinujo]] kiel ''BSkw'' (''BWks'' kaj ''BSks'' ne ekzistas, se {{GdC|0}} en la pli malvarma monato estas agnoskita kiel la ''h''/''k'' limo). Se la normoj nek por ''w'', nek por ''s'' renkontiĝos, neniu kvara litero estas aligita. === GRUPO C : Moderaj aŭ mezvarmaj klimatoj === Tiuj klimatoj havas averaĝan temperaturon super {{GdC|10}} dum la plej varma monato, kaj plej malvarman monaton inter {{GdC|−3}} kaj {{GdC|18}}. Iuj klimatologoj, speciale en Usono, tamen preferas adopti {{GdC|0}} ol {{GdC|−3}} dum la plej malvarma monato, kiel limon inter tiu grupo kaj grupo D; tiu estas farata por preventi alĝustigadon de certaj [[Kabo (geografio)|kabaj]] ejoj en aŭ apud [[Nov-Anglio|Nov-Anglujo]] — precipe de Cape Cod ([[Masaĉuseco]]) kaj de tieaj apudaj insuloj, kiel [[Nantucket]] kaj Martha's Vineyard — en la moder-oceanan kategorion ĉi-sube difinitan; tiu kategorio estas alterne konata kiel la ''oceana okcident-marborda'' klimato, kaj, foriginte la ĉi suprajn ejojn, efektive limigas ĝin ekskluzive al ejoj trovitaj laŭlonge de la okcidentaj bordoj de la [[kontinento]]j, almenaŭ en la norda duonglobo. Tiu ankaŭ movigas iujn mez-latitudajn areojn – kiel partojn de [[Ohio (rivero)|Ohia]] [[Valo]] kaj iujn areojn en la mez-atlantikaj [[subŝtato]]j, plie partojn de orient-centra [[Azio]] – ekde humida subtropika ĝis humida kontinenta. * La dua litero indikas precipitaĵan reĝimon — ''w'' indikas sekajn vintrojn (la plej seka vintro-monata averaĝa precipitaĵo estas malpli ol dekono de la plej-humid-somermonat-averaĝa precipitaĵo; unu varianto ankaŭ postulas ke la plej seka vintromonato havas malpli ol 30&nbsp;mm da averaĝa precipitaĵo), ''s'' indikas sekajn somerojn (la plej seka somermonato malpli ol 30mm da averaĝa precipitaĵo kaj malpli ol triono de la plej-humid-vintromonata precipitaĵo) kaj ''f'' signifas signifikan precipitaĵon en ĉiuj sezonoj (kaj ne la supre menciitaj kondiĉoj plenumitaj). * La tria litero indikas la gradon de somera varmeco — ''a'' indikas la plej varman monat-averaĝan temperaturon super {{GdC|22}} kun minimume 4 monatoj kiuj averaĝas super {{GdC|10}}, ''b'' indikas la plej varman monaton sub {{GdC|22}}, sed kun minimume 4 monatoj super {{GdC|10}}, dum ''c'' respondas al 3 aŭ malpli da monatoj kun averaĝaj temperaturoj super {{GdC|10}}. * La intersekvo de tiuj du literoj kelkfoje estas renversita, speciale ĉe klimatologoj en Usono. * Klimatoj de grupo C estas subdividitaj jene : ** '''Sek-somera subtropika''' aŭ '''[[Mediteranea klimato|Mediteraneaj klimatoj]]''' (''Csa'', ''Csb'')<ref>McKnight & Hess, pp. 221–3, "Climate Zones and Types: Mediterranean Climate (Csa, Csb)"</ref>: kutime tiuj klimatoj okazas je la okcidentaj flankoj de kontinentoj inter latitudoj de 30° kaj 45°. Tiuj klimatoj vintre troviĝas en la polus-fronta regiono, kaj tiel havas moderajn temperaturojn kaj ŝanĝeblan, pluvan [[vetero]]n. La someroj estas varmegaj kaj sekaj, kaŭze de superregado de subtropikaj [[Kontraŭciklono|kontraŭciklonaj]] sistemoj, escepte en la apud-marbordaj areoj, kie someroj estas malpli severaj pro la apuda ĉeesto de malvarmaj [[marfluo]]j kiuj povas alporti nebulon sed preventas pluvon. *** Ekzemploj: **** [[Antalya]] ([[Turkujo]]) ''Csa'' **** [[Kaburbo]] ([[Sud-Afriko]], marborda) ''Csb'' **** Kaburbo (Sud-Afriko, landinterne) ''Csa'' **** [[Koimbro]] ([[Portugalujo]]) ''Csa'' **** [[Izmir]] (Turkujo) ''Csa'' **** [[Jerusalemo]] ([[Israelo]]) ''Csa'' **** [[Lisbono]] (Portugalujo) ''Csa'' **** [[Los-Anĝeleso (Kalifornio)|Los-Anĝeleso]] ([[Kalifornio]], Usono; landinterne) ''Csa'' **** [[Los-Anĝeleso (Kalifornio)|Los-Anĝeleso]] ([[Kalifornio]], Usono; marbordo) ''Csb'' **** [[Madrido]] (Hispanujo) ''Csa'' **** [[Malago]] (Hispanujo) ''Csa'' **** [[Marsejlo]] (Francujo) ''Csa'' **** Medford ([[Oregono]], Usono; landinterne) ''Csa'' **** [[Palermo]] ([[Italujo]]) ''Csa'' **** [[Perto]] (Aŭstralio) ''Csa'' <ref>{{cite web | title = Statistics for AUS WA.Perth.Airport RMY | work = EnergyPlus | publisher = U.S. Department of Energy | url = http://apps1.eere.energy.gov/buildings/energyplus/weatherdata/5_southwest_pacific_wmo_region_5/AUS_WA.Perth.Airport_RMY.stat | accessdate = 2009-01-19 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2010-12-01 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090609223143/http://apps1.eere.energy.gov/buildings/energyplus/weatherdata/5_southwest_pacific_wmo_region_5/AUS_WA.Perth.Airport_RMY.stat | arkivdato = 2009-06-09 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090609223143/http://apps1.eere.energy.gov/buildings/energyplus/weatherdata/5_southwest_pacific_wmo_region_5/AUS_WA.Perth.Airport_RMY.stat | archivedate = 2009-06-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://apps1.eere.energy.gov/buildings/energyplus/weatherdata/5_southwest_pacific_wmo_region_5/AUS_WA.Perth.Airport_RMY.stat |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090609223143/http://apps1.eere.energy.gov/buildings/energyplus/weatherdata/5_southwest_pacific_wmo_region_5/AUS_WA.Perth.Airport_RMY.stat |arkivdato=2009-06-09 }}</ref>. **** [[Porto]]( Portugalujo) ''Csb'' **** Risan ([[Montenegro]]) ''Csb'' **** [[Sakramento (Kalifornio)|Sakramento]] (Kalifornio, Usono) ''Csa'' **** [[Sanfrancisko]] (Kalifornio, Usono) ''Csb'' **** [[San-Joseo (Kalifornio)|San-Joseo]] (Kalifornio, Usono) ''Csa'' **** [[Sanremo]] (Italujo) ''Csa'' **** [[Santiago (Ĉilio)|Santiago]] ([[Ĉilio]]) ''Csb'' **** [[Sevilo]] (Hispanujo) ''Csa'' **** [[Split]] ([[Kroatujo]]) ''Csa'' **** [[Tel-Avivo]] (Israelo) ''Csa'' * Sub la klasifiko de Köppen-Geiger, la sek-somera subtropika ''Csb'' etendiĝas al pliaj areoj kiuj ne estas tipe asociataj kun mediteranea klimato, tiel ke multe da la Pacifika Nordokcidento, multe da suda Ĉilio, partoj de okcident-centra [[Argentino]], kaj nordaj Hispanujo kaj Portugalujo <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-11-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |arkivdato=2017-02-10 }}</ref>. Multaj el tiuj areoj estus ocean-klimataj (''Cfb''), escepte de ŝablonoj respondantaj al minimumaj sojloj de ''Cs''. Pliaj altaĵaraj areoj en la subtropikoj respondas al ''Cs''- postuloj, kvankam ankaŭ ili kutime ne estas asociataj kun mediteraneaj klimatoj. *** Ekzemploj: **** [[Portlando (Oregono)|Portlando]] ([[Oregono]], Usono) ''Csb'' kelkfoje ''Cfb'' **** [[Seatlo]] ([[Vaŝingtonio]], Usono) ''Csb'' kelkfoje ''Cfb'' **** [[Viktorio (Brita Kolumbio)|Viktorio]] ([[Brita Kolumbio]], [[Kanado]]) ''Csb'' kelkfoje ''Cfb'' ** '''Humidaj subtropikaj klimatoj''' (''Cfa'', ''Cwa''):<ref>McKnight & Hess, pp. 223–6, "Climate Zones and Types: Dry Humid Subtropical Climate (Cfa, Cwa)"</ref> Tiuj klimatoj kutime troviĝas internlande en la kontinentoj, aŭ je iliaj orientaj marbordoj, ĉefe ĉe 20°– 30° latitudoj (kvankam ili troveblas tiel fore norde en Eŭropo kiel 46°N). Kontraste kun la Mediteraneaj klimatoj, la someroj estas humidaj kaŭze de la nestabilaj tropikaj aeromasoj, aŭ marbordaj [[pasato]]j. En [[Orienta Azio]], la vintroj povis esti sekaj (kaj pli malvarmaj ol aliaj lokoj je analoga latitudo) kaŭze de la Siberia alt-prema sistemo, kaj someroj estas tre humidaj kaŭze de la sudokcident-azia [[Musono|musona]] influo. *** Ekzemploj: **** [[Houston (Teksaso)|Houston]], ([[Teksaso]], Usono) ''Cfa'' — unuforma precipitaĵo-distribuo **** [[Varna]] ([[Bulgarujo]]) ''Cfa'' **** [[Odeso]] ([[Ukrainujo]]) ''Cfa'' **** [[Tbiliso]] ([[Kartvelujo]]) ''Cfa'' **** [[Milano]] (Italujo) ''Cfa'' **** [[Bonaero]] ([[Argentino]]) ''Cfa'' — unuforma precipitaĵo-distribuo **** [[Porto-Alegro]] (Brazilo) ''Cfa'' — unuforma precipitaĵo-distribuo **** [[Naha]] ([[Japanujo]]) ''Cfa'' **** [[Brisbano]] ([[Kvinslando]], [[Aŭstralio]]) ''Cfa'' — unuforma precipitataĵo distribuo<ref>{{cite web | title = Statistics for AUS QLD.Brisbane RMY | work = EnergyPlus | publisher = U.S. Department of Energy | url = http://apps1.eere.energy.gov/buildings/energyplus/weatherdata/5_southwest_pacific_wmo_region_5/AUS_QLD.Brisbane.94578_RMY.stat | accessdate = 2009-01-19 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2011-11-03 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111031171012/http://apps1.eere.energy.gov/buildings/energyplus/weatherdata/5_southwest_pacific_wmo_region_5/AUS_QLD.Brisbane.94578_RMY.stat | arkivdato = 2011-10-31 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120515085304/http://apps1.eere.energy.gov/buildings/energyplus/weatherdata/5_southwest_pacific_wmo_region_5/AUS_QLD.Brisbane.94578_RMY.stat | archivedate = 2012-05-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://apps1.eere.energy.gov/buildings/energyplus/weatherdata/5_southwest_pacific_wmo_region_5/AUS_QLD.Brisbane.94578_RMY.stat |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-11-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111031171012/http://apps1.eere.energy.gov/buildings/energyplus/weatherdata/5_southwest_pacific_wmo_region_5/AUS_QLD.Brisbane.94578_RMY.stat |arkivdato=2011-10-31 }}</ref> **** [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]] ([[subŝtato]] [[San-Paŭlo]], Brazilo) ''Cfa'' **** [[Durbano]] ([[Kvazulu-Natalo]], [[Sud-Afriko]]) ''Cfa'' — unuforma precipitaĵo-distribuo **** [[Gvadalaharo]] ([[Ĥalisko]], Meksiko) ''Cwa'' **** [[Laknaŭo]] ([[Utar-Pradeŝo]], Barato) ''Cwa'' **** [[Lahoro]] ([[Panĝabo (Pakistano)|Panĝabo]]) ''Cwa'' **** [[Ĝengĝoŭo]] ([[Ĉinujo]]) ''Cwa'' **** [[Hongkongo]] ''Cwa'' **** [[Hanojo]] ([[Vjetnamujo]]) ''Cwa'' ** '''Maraj mezvarmaj klimatoj aŭ Oceanaj klimatoj''' (''Cfb'', ''Cwb'', ''Cfc''): <!--<ref name=McKnight/>{{rp|226–9}}--> ''Cfb'' klimatoj kutime okazas je la okcidentaj flankoj de kontinentoj inter latitudoj de 45° kaj 55°; ili tipe troviĝas ĵus polusen de la mediteraneaj klimatoj, kvankam en Aŭstralio kaj ekstreme suda Afriko tiuj klimatoj situas ĵus polusen de la humida subtropika klimato, kaj je iome pli malalta latitudo. En okcidenta Eŭropo, tiu klimato okazas en marbordaj areoj ĝis latitudo de 63°N. Tiuj klimatoj estas tutjare dominataj de la polusa fronto, kondukante al ŝanĝema, ofte [[Nubo|nuba]] vetero. La someroj estas malvarmetaj kaŭze de la nuba kovraĵo, sed la vintroj estas pli malseveraj ol tiuj de aliaj klimatoj je similaj latitudoj. *** Ekzemploj: **** [[Bilbao]] (Hispanujo) ''Cfb — unuforma precipitaĵo-distribuo'' === GRUPO D : Kontinentaj klimatoj === [[Kontinenta klimato|Kontinentaj klimatoj]] estas karakterizata de ili havas ambaŭ monatoj sub 0° kaj monatoj super 10°. Ili troviĝas kutime en la norda duonglobo. La dua kaj tria litero signifas la saman kiel Grupo C : * ''w/f/s'' indikas la sekan sezonon * ''a/b/c'' indikas ĉu somero estas varmega varma aŭ malvarma. La litero ''d'' indikas ke la vintroj estas tre malvarmaj; sia plej malvarmega monato averaĝas malpli ol {{GdC|−38}}. Ĉi tio okazis nur en [[Siberio]]. === GRUPO E : Polusaj klimatoj === Regionoj de [[polusa klimato]] estas karakteraj pro manko de varmaj someroj. La [[suno]] brilas dum multaj horoj en la somero, kaj dum multe malpliaj horoj en la vintro. Ĝi havas malvarmajn somerojn kaj tre malvarmajn vintrojn ET estas '''[[tundro]]-klimato'''; la plej varma averaĝa monata temperaturo estas inter 0° kaj 10°. EF signifas, '''glaĉera klimato'''. Sia averaĝaj monataj temperaturoj neniam transiĝas 0°. * [[Alpa klimato]] === GRUPO H : Altmontaraj klimatoj === == Diversaj mapoj == <gallery> Dosiero:Africa Köppen Map.png|Köppen mapo de Afriko Dosiero:Americas Köppen Map original colors.png|Köppen mapo de Ameriko Dosiero:Asia Köppen Map.png|Köppen mapo de Azio Dosiero:Australia-Oceania Köppen Map.png|Köppen mapo de Aŭstralio kaj [[Oceanio]] Dosiero:Brazil Köppen Climate Map.png|Köppen mapo de Brazilo Dosiero:Europe Köppen Map.png|Köppen mapo de Eŭropo Dosiero:North America Köppen Map.png|Köppen map de Nordameriko Dosiero:India and South Asia Köppen climate map with legend.jpg|Köppen mapo de [[Suda Azio]] Dosiero:Russia Köppen Map.png|Köppen mapo de [[Rusujo]] Dosiero:South America Köppen Map.png|Köppen mapo de Sudameriko Dosiero:West Asia Köppen Map.png|Köppen mapo de [[Okcidenta Azio]] Dosiero:Australia-climate-map MJC01.png|Aŭstralio, klimato tra 30 jaroj (1961–1990). </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Rilex, Denis kaj Lewis Spolton 1987: ''[[Vetero kaj Klimato de la Mondo]]'', [[UEA]], [[Roterdamo]], 131 paĝoj, ISBN 92 9017 035 2 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at Tutmonda Mapo pri la Klimata Klasifiko de Köppen–Geiger por la periodo 1951–2000] {{en}} {{DEFAŬLTORDIGO:Koppen Climate Classification}} [[Kategorio:Klimato]] [[Kategorio:Klimatologio]] [[Kategorio:Fizika geografio]] [[Kategorio:Meteologio]] [[Kategorio:Klasifikaj sistemoj]] acuxvl3154x9qhiaddhdcbkknf7yusp 0 341174 9462692 8723461 2026-08-26T09:10:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462692 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Historic steam train on the Rigi.jpg|eta|Historia vaportrajno en [[Rigi]], [[Svisujo]]]] La '''Unio de historiaj fervojoj de Svisujo HECH''' - (fonetike "heĥ") - estas la unio de 52 gravaj historiaj fervojoj aŭ organizaĵoj aŭ asocioj de [[Svisujo]]. == Nomoj == * Unio de historiaj fervojoj de Svisujo HECH''' - (fonetike "heĥ") estas la nomo en [[Esperanto|internacia]] lingvo. * ''Verband Historischer Eisenbahnen Schweiz'' estas la nomo en [[germana]] lingvo. * ''Union des chemins de fer historiques de Suisse'' estas la nomo en [[franca]] lingvo. * ''Unione dei treni storici della Svizzera'' estas la nomo en [[itala]] lingvo. [[Dosiero:SchBB01wiki.jpg|eta|Vaporlokomotivo ''Emma'' ŝhinznaĥa "arbolerneja" fervojo (600 mm) [[Svisujo]] en aŭtuno 2008]] == Taskoj de HECH == * La unio helpas la asociojn de historiaj fervojoj pri la procedoj kun la svisa ŝtato departemento pri [[trafiko]] (BAV). * La [[fervojo]]j bezonas specialajn ŝtatajn konsentojn pri [[Teĥniko|teĥnika]] [[sekureco]] de [[vagono]]j kaj [[Lokomotivo]]j. * La historia fervojo povas procedi laŭ speciala formo de BAV kaj HECH pri historiaj fervojoj, historiaj vagonoj kaj malnovaj [[vaporlokomotivo]]j. * La HECH helpas ankaŭ pri la akcidenta [[asekuro]] de 100 milionoj da [[Svisa franko|svisaj frankoj]]. * La HECH eldonas specialan sekuran informilon por publikaj uzantoj de historia trajnoj. La publiko ofte ne vidas la danĝerojn. * La HECH havas laborgrupon pri sekuraj normoj por publikaj uzantoj de [[Kampa fervojo|kampa fervojo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Muzeofervojo]] * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Heritage_rail_transport?uselang=eo] vikimedio == Eksteraj ligiloj == * [http://www.hech.ch/prescr_d.html oficiala paĝo de HECH]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (fonetike: heĥ), {{de}}, {{fr}} * [http://www.vdmt.de/index.html germana unio (germane: ''Verband Deutscher Museums- und Touristikbahnen'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110719112151/http://www.vdmt.de/index.html |date=2011-07-19 }} * [http://www.oemt.at/ austria unio] * [http://www.fedecrail.org/ FEDECRAIL pri Eŭropa] FEDECRAIL enhavas adresojn de multaj unioj pri historiaj fervojoj. * [http://vdmt.de/fedecrail/fr/download/charte_de_riga_v11fr.pdf la ĉarto de Riga]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr}} * [http://vdmt.de/fedecrail/de/download/riga_charta_v12de.pdf la ĉarto de Riga]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}} * [http://vdmt.de/fedecrail/en/download/riga_charter_v10en.pdf la ĉarto de Riga]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}} * [http://ukhrail.uel.ac.uk/nerht/ger/whatis.html nova Eŭropa heredaĵo fervojo (pri kunlaboro kun orienta eŭropaj ŝtatoj)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.iatm.ws/ internacia asocio de transportaj kaj komunikadaj muzeoj] * [http://www.athra.asn.au/ asocio of turistaj kaj heredaĵaj fervojoj de Australio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101014093826/http://www.athra.asn.au/ |date=2010-10-14 }} * [http://www.europanostra.org/ Eŭropa nostra - voĉo de kultura heredaĵo en Eŭropo] * [http://vdmt.de/fedecrail/de/index_de.html - terminaro de fervojo-fakvortoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.uic.org/spip.php?article787 Kompaktdisko RailLexic 3.0 - Terminaro en internacia lingvo (16000 fervojo-fakvortoj en 19 lingvoj)] [[Kategorio:Fervojo en Svislando]] [[Kategorio:Fervojaj muzeoj]] [[Kategorio:Historio de fervojo]] e4wg2bc0r5uyg5oacqx8eathri5ze13 0 341651 9462562 9260186 2026-08-26T03:57:33Z Sj1mor 12103 9462562 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Hortulano |koloro = pink |dosiero = Ortolan.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Hortulano |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Emberizedoj]] ''Emberizidae'' |genro = ''[[Emberiza]]'' |specio = '''E. hortulana''' |statuso = LC |dunomo = ''Emberiza hortulana'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = EmberizaHortulanaIUCN2019-3.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} </div> }} [[Dosiero:Emberiza hortulana 1.jpg|eta|dekstre|''E hortulana'' ino]] [[Dosiero:Emberiza hortulana 2.jpg|eta|dekstre|''E hortulana'' masklo]] [[Dosiero:Emberiza hortulana MHNT.ZOO.2010.11.217 Neschers.jpg|eta|'' Emberiza Hortulano'' - [[MHNT]]]] '''Hortulano''' (''Emberiza hortulana'') estas birdo el la grupo de [[emberizoj]] el la ordo de [[paseroformaj birdoj]] kaj genro de la familio de [[Emberizedoj]], kiu iam estis parto de la familio [[Fringedoj]]. La komuna nomo de la birdo estas de [[franca]] deveno, el la [[latina]] ''hortulanus'', la ĝardenista birdo, (el ''hortus'', ĝardeno). == Habitato == Ĝi estas indiĝena de plej parto de landoj de [[Eŭropo]] kaj [[okcidenta Azio]] kaj la Hortulano estas [[birdomigrado|migranta]] kiu foriras aŭtune al tropika [[Afriko]], kaj revenas fine de aprilo aŭ komence de majo. Ties distribuado tra ties reprodukta teritorio ŝajne estas tre surloka; oni diras, ke en Francio ĝi preferas vitejajn distriktojn; sed ĝi certe ne manĝas [[vinbero]]jn, kaj krome ĝi troviĝas same en landoj kie ne estas vitejoj. Ili alvenas tiom norden kiom ĝis [[Skandinavio]] kaj eĉ trans la [[Arkta Cirklo]], kaj ĉeestas maizejojn kaj ties najbarejoj. Ĝi estas nekomuna vaganto en printempo kaj ĉefe aŭtune en la [[Brita Insularo]]. Ili loĝas en malferma kamparo kun disaj arboj aŭ arbustoj, arbarbordoj kaj fruktoĝardenoj. En la sudaj montaroj ili okupas zonojn ĝis 2.000 m. Norde de ties granda distribuareo ili reproduktiĝas sporade. == Aspekto == La Hortulano estas 16&nbsp;cm longa kaj pezas 20 al 25 g. Laŭ aspekto kaj kutimaro ĝi multe similas al sia parenco, la [[Flava emberizo]], sed ĝi ne havas la brilflavan koloron de tiu specio; la kapo de la Hortulano ekzemple estas verdecgriza, anstataŭ brilflava, kaj en ĝi rimarkindas '''rozkolora beko, tre helflava okulringo ĉirkaŭ tre nigra okulo kaj flavaj gorĝo kaj mustaĉa strio'''. La dorso estas bruna strieca je nigro kaj la flugilplumoj estas nigrecaj kun brunaj bordoj. La pugo estas senmarka bruna kaj la vosto nigreca. La brusto estas griza kiel la kapo sed iom pli hela kaj flankoj kaj ventro estas ruĝecbrunaj al helbrunaj. La kruroj estas ruĝecaj. Junulo estas tre senkolora kaj strieca, sed montras la rozkoloran bekon kaj la helan okulringon. Ĝi estas specio tre simila al la [[Rustemberizo]], sed tiu havas ruĝajn gorĝon kaj mustaĉan strion anstataŭ flavajn. == Kutimoj == La iome monotona kanto de la masklo similas al tiu de la Flava emberizo kaj estas tipe emberiza, mallonga kaj melankolia, longdaŭra ĝis kelkaj horoj, elsendita el roko, kaj tiele li permesaas homan alproksimiĝon. Post la alveno de la masklo al la reprodukta teritorio, venas la ino. La nestoj de Hortulano situas sur aŭ ĉegrunde; la 4 aŭ 5 ovoj apenaŭ montras la harŝajnajn markojn tiom karakterajn de ovoj de plej parto de emberizoj. [[Kovado]] daŭras 11 aŭ 12 tagoj. Dume la ino ricevas manĝon de la masklo, senmove. Semoj kaj burĝonoj estas ties natura dieto, sed ili manĝas [[skarabo]]jn kaj aliajn insektojn dum idomanĝigado. == Konservado == Tiu specio estas en malpliiĝo en almenaŭ dek eŭropaj landoj, kvankam la totala populacio estas ĉirkaŭkalkulata je 400,000-600,000 paroj. En Francio ĝi malaperis el 17 [[departemento]]j inter 1960 kaj 1980, kaj ties nombroj falis en aliaj 7 departementoj. La ĉirkaŭkalkulo de 1992 por la franca populacio estas de nur 15,000 paroj. [[Dosiero:Hortolà 01 Emberiza hortulana).jpg|eta|Ino en Ukrainio]] La kialoj proponitaj por tiu forta malpliiĝo estas [[habitata degradado]], malpliiĝo de nestolokoj, kaj ŝanĝoj en agrikultura pejzaĝo. Ĉasado (ĉefe en [[Arbaro de Landes|Landes]]) respondecas pri kaptado de ĉirkaŭ 50,000 birdoj jare (dekoble de la populacio de Hortulano de Germanio, Belgio kaj Nederlando). Ĝi estas [[protektata specio]] en Eŭropo kaj ties vendo estas kontraŭleĝa en Francio, sed [[Gaskonio|Gaskonoj]] ankoraŭ ĉasas ilin fine de somero por dikigi ilin. Tiu praktiko estas politike tikla kaj unu el la kialoj de la regiona sukceso de partioj kiaj tiuj de [[Ĉasado - Peskado - Naturo - Tradicio]]. Septembre de 2007 la Franca Registaro anoncis sian klopodon plifortigi delonge neatentitajn leĝojn protektantajn tiujn birdojn.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/20868380 Roasted songbird banned in France - World environment - MSNBC.com<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1562561/Franceandrsquos-songbird-delicacy-is-outlawed.html |title=France's songbird delicacy is outlawed |publisher=[[Sunday Telegraph]] |date=10/09/2007 |accessdate=2008-02-21 |author=Susan Bell |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080630072405/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1562561/Franceandrsquos-songbird-delicacy-is-outlawed.html |arkivdato=2008-06-30 }}</ref> == Gastronomio == La Hortulano estas unu el la pladoj de la franca kamparkuirarto. Ĝi estas nune kontraŭleĝe vendi ilin en Francio - sed ne manĝi ilin. {{quotation|Dum jarcentoj, rito de paso por francaj ''gourmets'' estis manĝo de Hortulano. Tiuj malgrandaj bird oj - kaptitaj vivaj, perforte manĝigataj, poste dronitaj en [[Armagnac]] - estis entere rostitaj kaj manĝataj tute ostoj inklude, dum la vespermanĝanto kovras sian kapon per tuko por konservi la aprezatan odoron kaj, laŭ kelkaj, kaŝiĝi el dio.|''The Wine Spectator''<!-- specific cite? -->}} Hortulanoj kutime estis perrete kaptataj en grandaj nombroj kaj tenataj en artefarite lumigata aŭ malhela ĉambro por rompi iliajn manĝokutimojn kaj nutrataj per [[Ordinara aveno|aveno]] kaj [[Milio (cerealo)|milio]]. Ili rapide enorme dikiĝas kaj tiam estas uzataj por la franca kuirarto. France la vorto ''ortolan'', Hortulano, estas uzata kiel preskaŭ sinonimo de ''emberizo''; tiele ''ortolan-de-neige'' estas la [[Neĝemberizo]] (''Plectrophenax nivalis''), la ''ortolan-de-riz'' estas la rizbirdo aŭ [[Rizovora dolikonikso]] de Nordameriko (''Dolichonyx oryzivorus''), fama pro ties gusto. Sed la nomo aplikiĝas al aliaj birdoj multe pli malproksimaj, kiel la ''ortolan'' de kelkaj [[Antiloj]], kie oni parolas la [[franca]]n, estas eta [[grundokolombo]] de la genro ''Chamaepelia''. En Eŭropo (ĉefe en Italio) la ''beccafico'' (figomanĝanto) kunhavas kun la Hortulano la plej altajn honorojn de kuirarto, kaj tiele simile kunhavas ankaŭ tro elastan signifon. La vera ''beccafico'' estas la [[Ĝardensilvio]] (la ''Motacilla salicaria'' de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], la ''Sylvia borin'' de modernaj fakuloj); sed en Italio ĉiu ajn mildabeka malgranda birdo kiu povus esti kaptata ĉu per kaptilo aŭ per reto en ties aŭtuna migrado ricevas tiun nomon en merkatoj kaj kuirvendejoj. La ''beccafico'' tamen ne estas artefarite dikigita, kaj tiele ĝi estas preferata de kelkaj sensitivaj gustumantoj anstataŭ la Hortulano. Iam franca vespermanĝanto Hortulanojn kovris siajn kapon kaj vizaĝon per granda tablotuko por la gastronomia estetika deziro absorbi la maksimuman odoron kun la gusto. Tiu poste fama uzo de bantuko estis komencata de pastro, amiko de [[Jean Anthelme Brillat-Savarin]].<ref>[http://www.thestranger.com/seattle/Content?oid=81126 The Urban Hunt - Features - The Stranger, Seattle's Only Newspaper<!-- Bot generated title -->]</ref> Lasta manĝo de [[François Mitterrand]] inkludis tiun speciale preparitan birdon kiu estis kontraŭleĝe preparata kaj manĝata tiam.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5223077|titolo=François Mitterrand's Last Meal|alirdato=2008-05-26|jaro=1996|eldoninto=[[NPR]]}}</ref> "The Feast of Ortolans" (La Festo de Hortulanoj, 1937) estas unuakta teatraĵo de [[Maxwell Anderson]] kie vespermanĝo de francaj nobeloj estas interrompita de invitito kiu priskribas terure akurate la futuron al ĉiu ĉeestanto pro la venonta revolucio. Ŝajne ĝi estas bazata sur vera okazintaĵo. En 1976 [[Craig Claiborne]], [[kuirkritikisto]] de [[New York Times]], faris venkan aĉeton per 300 dolaroj en aŭkcio por vespermanĝo por du personoj, donaco de [[American Express]], je iu ajn restoracio tutmonda kie eblas pagi per [[Amex]]. Claiborne elektis ''Chez Denis'' en Parizo por manĝo de 4000 dolaroj kiu inkludis pladon de hortulanoj. Tio aperis en ĉefpaĝa rakonto, kio okazigis polemikon. [http://www.trivia-library.com/b/famous-feasts-in-history-the-most-expensive-dinner.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722093450/http://www.trivia-library.com/b/famous-feasts-in-history-the-most-expensive-dinner.htm |date=2011-07-22 }} == Referencoj == {{Projektoj|ReVo=hortul}}{{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=53514|title=Emberiza hortulana|downloaded=12a Majo 2006}} Malplej Zorgiga * [http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/wildbirds/threatened/e/emberiza_hortulana_en.htm emberiza hortulana] * [http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/birds/regengl.htm Bildo el Hamburga Universitato] * [http://www.thislife.org/Radio_Episode.aspx?sched=899 Epizodo de This American Life kun ero pri manĝi hortulanon] * [http://www.oiseaux.net/birds/photos/ortolan.bunting.html Oiseaux] Fotoj, teksto, mapo; france. {{birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Emberizedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Armenio]] [[Kategorio:Birdoj de Azerbajĝano]] 2kidxur00ms8ms6iwqucoyabbslxsbg 0 345459 9462371 9391835 2026-08-25T14:40:38Z Sj1mor 12103 9462371 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cubaanse Trogon.jpg|eta|''[[Priotelus temnurus]]'' (Kuba trogono), endemia de Kubo.]] '''Endemiaj birdoj de Karibio''' estas unu el serio haviganta informon pri [[endemio]]j inter [[birdoj]] en diversaj zoogeografiaj zonoj tutmondaj. Por pliaj detaloj pri tiu temo vidu artikolon [[Endemiismoj ĉe birdoj]]. La geografia karaktero de [[Karibio]] kiel aro de [[insulo]]j kaj insularoj difinas sian specialan statuson de mondoregiono kie estas multaj endemioj. == Modeloj de endemioj == Tiu regiono rimarkindas ne nur pro granda nombro de endemiaj specioj, sed ankaŭ pro endemioj en tre alta nivelo de la [[Taksonomio|taksonomia]] grupigo kia estas familio. === Familinivelaj endemioj === Jenaj [[familio (biologio)|familioj]] estas endemiaj en la regiono: * [[Duledoj]], paserina familio, kiu enhavas ununuran specion troviĝantan nur en la insulo [[Hispaniolo]]. * [[Todiedoj]], familio de kvin specioj, troviĝanta nur en la [[Grandaj Antiloj]]. === Genronivelaj endemioj === Krom la genroj de la supraj familioj, la jenaj genroj estas endemiaj de la regiono: * ''Margarops'', kun unu specio, nome la [[Perlokula margaropo]] * ''Priotelus'', kun du specioj, la [[Kuba trogono]] kaj [[Hispaniola trogono]] Kvin genroj troviĝas nur en [[Hispaniolo]]: * ''Nesoctites'', kun unu specio, nome la [[Antila pikumno]] * ''Phaenicophilus'', kun du specioj, la [[Nigrakrona fenikofilo]] kaj la [[Grizkrona fenikofilo]] * ''Calyptophilus'', kun du specioj, la [[Orienta kaliptofilo]] kaj la [[Okcidenta kaliptofilo]] * ''Microligea'', kun unu specio, nome la [[Verdavosta parulio]] * ''Xenoligea'', kun unu specio, nome la [[Hispaniola parulio]] Kvin genroj troviĝas nur en [[Jamajko]]: * ''Pseudoscops'', kun unu specio, nome la [[Jamajka strigo]] * ''Trochilus'', kun du specioj, la [[Ruĝbeka troĥilo]] kaj la [[Nigrabeka troĥilo]] * ''Loxipasser'', kun unu specio, nome la [[Flavŝultra Loksipasero]] * ''Euneornis'', kun unu specio, nome la [[Eŭneorno]] * ''Nesopsar'', kun unu specio, nome la [[Nesopsaro]] Unu genro troviĝanta nur en [[Puerto Rico]]: * ''Nesospingus'', kun unu specio, nome la [[Nesospingo]] Tri genera genroj troviĝas nur en [[Kubo]]: * ''Ferminia'', kun unu specio, nome la [[Zapata troglodito]] * ''Cyanolimnas'', kun unu specio, nome la [[Zapata ralo]] * ''Torreornis'', kun unu specio, nome la [[Zapata pasero]] * ''Xiphidiopicus'', kun unu specio, nome la [[Kuba verda pego]] Tri genera genroj troviĝas nur en [[Malgrandaj Antiloj]]: * ''Ramphocinclus'', kun unu specio, nome la [[Ramfocinklo]] * ''Cinclocerthia'', kun du specioj, nome la [[Griza cinklocertio]] kaj la [[Bruna cinklocertio]] * ''Allenia'', kun unu specio, nome la [[Alenio]] Krom tiuj genroj, altaj proporcioj de la specioj membroj de aliaj genroj estas endemiaj de Karibio. == Endemibirdaj areoj == [[Birdlife International]] difinis nombron de [[Endemibirdaj areoj]] en [[Karibio]]. {| |- | 025 | [[Kubo]] |- | 026 | [[Bahamo]] |- | 027 | [[Jamajko]] |- | 028 | [[Hispaniolo]] |- | 029 | [[Puerto Rico]] kaj [[Virgulininsuloj]] |- | 030 | [[Malgrandaj Antiloj]] |- |} == Listo de specioj == === Specioj endemiaj de Kubo === {|cellspacing=10| |valign="top"| * [[Kuba melopiro]] * [[Kuba milvo]] * [[Gundlaĉa akcipitro]] * [[Kuba buteogalo]] * [[Zapata ralo]] * [[Blukapa koturnokolombo]] * [[Kuba aratingo]] |valign="top"| * [[Kuba kriĉostrigo]] * [[Kuba nanostrigo]] * [[Abelkolibro]] aŭ [[Zunzuncito]] * [[Kuba trogono]] * [[Kuba todo]] * [[Kuba verda pego]] * [[Fernandina pego]] |valign="top"| * [[Kuba tirano]] * [[Kuba hirundo]] * [[Palmokorvo]] * [[Kuba korvo]] * [[Ferminio]] * [[Kuba poljoptilo]] * [[Kuba solulo]] |valign="top"| * [[Kuba vireo]] * [[Flavkapa parulio]] * [[Kuborienta parulio]] * [[Kuba tiaro]] * [[Zapata pasero]] * [[Ruĝaŝultra agelajo]] * [[Kuba diveso]] |} === Specioj endemiaj de Hispaniolo === {|cellspacing=10| |valign="top"| * [[Hispaniola buteo]] * [[Hispaniola kukolo]] * [[Ruĝgorĝa kukolo]] * [[Cindrovizaĝa turstrigo]] * [[Hispaniola sifonoro]] * [[Hispaniola kaprimulgo]] * [[Hispaniola smeraldulo]] * [[Hispaniola trogono]] |valign="top"| * [[Larĝabeka todio]] * [[Mallarĝabeka todio]] * [[Antila pikumno]] * [[Stria melanerpo]] * [[Hispaniola kontopo]] * [[Palmokorvo]] * [[Blankgorĝa korvo]] * [[Hispaniola turdo]] |valign="top"| * [[Dominika dulo]] * [[Nana vireo]] * [[Verdavosta parulio]] * [[Hispaniola parulio]] * [[Hispaniola spindalo]] * [[Nigrakrona fenikofilo]] * [[Grizkrona fenikofilo]] * [[Okcidenta kaliptofilo]] |valign="top"| * [[Orienta kaliptofilo]] * [[Hispaniola oriolo]] * [[Dominga kardelo]] * [[Hispaniola krucbekulo]] * [[Grizkapa koturnokolombo]] * [[Hispaniola amazono]] * [[Hispaniola aratingo]] |} === Specioj endemiaj de Jamajko === {|cellspacing=10| |valign="top"| * [[Kariba kolombo]] * [[Kresta koturnokolombo]] * [[Flavbeka amazono]] * [[Nigrabeka amazono]] * [[Jamajka kukolo]] * [[Brunventra kukolo]] * [[Jamajka strigo]] |valign="top"| * [[Jamajka kaprimulgo]] * [[Jamajka kolibro]] * [[Nigrabeka troĥilo]] * [[Ruĝabeka troĥilo]] * [[Jamajka todio]] * [[Jamajka pego]] * [[Jamajka tirano]] * [[Jamajka kontopo]] |valign="top"| * [[Jamajka miarĥo]] * [[Kajmana miarĥo]] * [[Jamajka paĥiramfo]] * [[Jamajka korvo]] * [[Jamajka tordo]] * [[Oranĝa turdo]] * [[Jamajka vireo]] * [[Osburna vireo]] |valign="top"| * [[Jamajka parulio]] * [[Jamajka eŭfonjo]] * [[Jamajka spindalo]] * [[Jamajka loksipasero]] * [[Jamajka eŭneorno]] * [[Jamajka nesopsaro]] * [[Jamajka iktero]] |} === Specioj endemiaj de Puerto-Riko === {|cellspacing=10| |valign="top"| * [[Puertorika amazono]] * [[Puerto-Rika lacertokukolo]] * [[Puerto-Rika kriĉostrigo]] * [[Puerto-Rika kaprimulgo]] * [[Verda antrakotoro]] |valign="top"| * [[Puerto-Rika smeraldulo]] * [[Puerto-Rika todio]] * [[Puerto-Rika pego]] * [[Puerto-Rika kontopo]] * [[Puerto-Rika miarĥo]] |valign="top"| * [[Portorika vireo]] * [[Adelajda parulio]] * [[Angela parulio]] * [[Puerto-Rika spindalo]] * [[Puerto-Rika nesospingo]] |valign="top"| * [[Puerto-Rika traŭpedo]] * [[Flavŝultra agelajo]] |} === Aliaj specioj endemiaj de la Grandaj Antiloj === {|cellspacing=10| |valign="top"| * [[Grizkapa koturnokolombo]] * [[Grandantila kaprimulgo]] * [[Oranĝecŝultra agelajo]] * [[Grandantila traŭpedo]] |valign="top"| * [[Malgranda melisugo]] * [[Grandantila tirano]] * [[Stolida miarĥo]] * [[Orhirundo]] |valign="top"| * [[Ruĝgorĝa solulo]] * [[Antila antrakotoro]] * [[Hispaniola amazono]] * [[Antila eŭfonjo]] |valign="top"| * [[Antila taĥorno]] * [[Kariba hirundo]] * [[Senmarka kolombo]] * [[Bahama mokbirdo]] |} === Specioj endemiaj de la Malgrandaj Antiloj === {|cellspacing=10| |valign="top"| * [[Grenada kolombo]] * [[Dominika amazono]] * [[Sanktalucia amazono]] * [[Sanktavincenta amazono]] * [[Imperia amazono]] * [[Martinika pinglovostulo]] * [[Purpurgorĝa eŭlampo]] * [[Blukapa kolibro]] |valign="top"| * [[Gvadelupa melanerpo]] * [[Kariba kontopo]] * [[Sanktalucia kontopo]] * [[Grenada miarĥo]] * [[Malgrandantila miarĥo]] * [[Lerminia turdo]] * [[Larĝavosta ramfocinklo]] * [[Skvambrusta alenio]] |valign="top"| * [[Ruĝecvosta cinklocertio]] * [[Martinika cinklocertio]] * [[Sanktalucia parulio]] * [[Barbuda parulio]] * [[Plumboparulio]] * [[Sanktavincenta parulio]] * [[Sempera parulio]] * [[Malgrandantila tangaro]] |valign="top"| * [[Malgrandantila saltulo]] * [[Malgrandantila lokisgilo]] * [[Sanktalucia melanospizo]] * [[Sanktalucia iktero]] * [[Moncerata iktero]] * [[Moncerata iktero]] |} === Aliaj specioj endemiaj de la regiono === {|cellspacing=10| |valign="top"| * [[Hispaniola aratingo]] * [[Kariba fajfanaso]] * [[Kariba tirano]] * [[Grandantila kviskalo]] * [[Bahama anaso]] * [[Skvamnuka kolombo]] * [[Kaja koturnokolombo]] |valign="top"| * [[Ruĝkrura turdo]] * [[Ruĝa flamengo]] * [[Kuba amazono]] * [[Nigrobrova melanerpo]] * [[Sagra miarĥo]] * [[Granda lacertokukolo]] * [[Kuba smeraldulo]] |valign="top"| * [[Kuba kontopo]] * [[Grizvanga parulio]] * [[Okcidenta spindalo]] * [[Kariba tirano]] * [[Brida koturnokolombo]] * [[Verdagorĝa eŭlampo]] * [[Antila krestokolibro]] |valign="top"| * [[Dikbeka vireo]] * [[Bahama kaliflokso]] * [[Bluverda hirundo]] * [[Bahama parulio]] * [[Kariba vireo]] * [[Vitelina parulio]] |} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20091027111933/http://www.geocities.com/cuyaya/endemics.html Endemiaj Birdoj de Hispaniolo] {{Birdoj}} [[Kategorio:Endemismoj ĉe birdoj|Karibio]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] ps3zffoyb508z2uedocply8hjykdgur 0 350952 9462305 9361323 2026-08-25T13:33:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462305 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} <!--Wikipedia's Stéphane Lambiel as translated by GramTrans--> {{Polurinda}} [[Dosiero:Lambiel at the 2010 European Championships.jpg|eta|Stéphane Lambiel ĉe la 2010-eŭropaj Ĉampionecoj]] '''Stéphane LAMBIEL''' (naskita 2-a [[aprilo]], [[1985]] en [[Martigny]], [[Svisujo]] estas svisa artsketisto kaj [[koreografo]]. == Tabelo == * Personaj informoj * Lando reprezentita: [[Svislando]] * Dato de naskiĝo: aprilo 2-a, [[1985]] ( 1985-04-02) (aĝo 25) * Loko de naskiĝo: [[Martigny]] * Hejmurbo: [[Saksono]] ''Saxon VS'' respubliko kaj [[Kantono Valezo]], [[Svisujo]] * Alteco: 1.75 m (5&nbsp;ft 9 en) * Trejnisto: [[Peter Grütter]] * Iama trejnisto: [[Viktor Petrenko]]; [[Galina Zmievskaya]] * Koreografo: [[Salome Guadarrama]](aŭ frua nomo [[Salome Brunner]])<ref>[http://www.kls.ecz.ch/trainer-team/patch-trainer/salome-brunner.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} koreografino Salome Guadarrama por [[Sarah Meier]] kaj Stéphane Lambiel]</ref>; [[Antonio Najarro]]<ref>http://www.antonionajarro.com/ oficiala paĝo de [[Antonio Najarro]]</ref> * Glitkura klubo: [[Patineurs de Genève]] * Medalodisko * Konkuranto por Svislando * La Arta sketado de viroj ''(Mens)'' * Olimpikoj: Arĝento 2006 Turin Viraj solludoj * World Championships ** Bronzo [[2007]] [[Tokio]] Viraj solludoj ** Oro 2006 [[Calgary]] Viraj solludoj ** Oro 2005 [[Moskvo]] Viraj solludoj * European Championships ** Arĝento 2010 [[Tallinn]] Viraj solludoj ** Arĝento 2008 [[Zagrebo]] Viraj solludoj ** Arĝento 2006 [[Torino]] Viraj solludoj * Grand Prix Final ** Oro 2007-2008 [[Torino]] Viraj solludoj ** Oro 2005-2006 [[Tokio]] Viraj solludoj * ISU ''personal best scores''''' Sumigita nombras: 246.72 ** 2010 Vintroolimpikoj ** Mallonga programo: 84.63 ** 2010 Vintroolimpikoj ** Libera glitilo: 162.09 ** 2010 Vintroolimpikoj ---- * Li estas du-tempa (2005-2006) monda ĉampiono, la olimpika arĝentmedalisto de [[2006]], du-tempa ([[2005]], [[2007]])''' Grand Prix''' granda premio ĉampiono kaj naŭ-tempo ([[2001]] ĝis [[2008]], [[2010]]) Svisa nacia ĉampiono. * Lambiel estas konata por siaj spiralfaloj kaj estas kredititaj kun popularigado de kelkaj spiralfalopozicioj. * Li sciigis sian emeritiĝon de konkurenciva glitkurado la 16-an de oktobro 2008, citante vundon al la adduktora muskolo en unu el liaj femuroj. .<ref name=retire08>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-10-16-1265212369_x.htm|titolo=Two-time world champion Lambiel retires at 23|alirdato=2010-12-22|familia nomo=Dunbar|persona nomo=Graham|dato=2008-10-16|eldoninto=USA Today|verkaĵo=[[Associated Press]]}} Du-tempa monda ĉampiono Lambiel demisias ĉe 23 la 16-an de oktobro 2008</ref> * Tamen, la 25-an de julio [[2009]], li sciigis ke li revenus al konkurenciva glitkurado kaj provus kvalifiki por la 2010 Vintroolimpikoj en Vankuvero. La 9-an de marto [[2010]], li denove sciigis sian emeritiĝon de konkurado.<ref name="Lambiel à la retraite">{{cite news|url=http://www.sport365.fr/autres-sports/sports-d-hiver/infos/article_396213_Suisse-H-Lambiel-a-la-retraite.shtml|title=Lambiel à la retraite|site=Sport365.fr|date=March 9, 2010|accessdate=March 9, 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-02-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100312084634/http://www.sport365.fr/autres-sports/sports-d-hiver/infos/article_396213_Suisse-H-Lambiel-a-la-retraite.shtml|arkivdato=2010-03-12}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100312084634/http://www.sport365.fr/autres-sports/sports-d-hiver/infos/article_396213_Suisse-H-Lambiel-a-la-retraite.shtml |date=2010-03-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sport365.fr/autres-sports/sports-d-hiver/infos/article_396213_Suisse-H-Lambiel-a-la-retraite.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100312084634/http://www.sport365.fr/autres-sports/sports-d-hiver/infos/article_396213_Suisse-H-Lambiel-a-la-retraite.shtml |arkivdato=2010-03-12 }} "Lambiel -la retraito". marto 9-a, [[2010]] . Prenita marton 9-an, [[2010]].</ref> == Persona vivo == Lambiel kreskis en ''Saxon'', (Sakso, [[Svisujo]]). Li havas fratinon, Silvian (naskita en [[1982]]), kaj fraton, Christophe (naskita en [[1989]]). La patrino de Lambiel estas portugala. Lambiel vivas en [[Laŭzano]], [[Svisujo]] kaj ricevis lia ''"maturité"'' ''([[matura]])'' en [[biologio]] kaj [[kemio]] en [[junio]] [[2004]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.swissinfo.ch/eng/news/sport/Lambiel_holds_on_to_world_skating_title.html?siteSect=184&sid=6573693&cKey=1143187326000&ty=st|titolo=Lambiel holds on to world skating title|alirdato=2009-01-25|dato=2006-03-24|eldoninto=Swissinfo|lingvo=en}}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Kiun Lambiel tenas mondan glitkuran titolon" (en eno). Swissinfo. [[2006]]-03-24 . Elŝutita 2009-01-25.</ref> Lambiel parolas la [[franca]]n, la [[germana]]n (ne la [[svisgermana]]n lingvon), la [[angla]]n, kaj la [[portugala]]n flue. Li lernas [[itala]]n.<ref>{{Cite web | url = http://www.vie-a-crans-montana.ch/data/pdf/49/13.pdf | title = Stéphane Lambiel sur orbite | language = fr | accessdate = 2010-02-20 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110707004724/http://www.vie-a-crans-montana.ch/data/pdf/49/13.pdf | archivedate = 2011-07-07 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2011-02-01 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20110707004724/http://www.vie-a-crans-montana.ch/data/pdf/49/13.pdf | arkivdato = 2011-07-07 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110707004724/http://www.vie-a-crans-montana.ch/data/pdf/49/13.pdf |date=2011-07-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.vie-a-crans-montana.ch/data/pdf/49/13.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110707004724/http://www.vie-a-crans-montana.ch/data/pdf/49/13.pdf |arkivdato=2011-07-07 }} " Stéphane Lambiel-Surorbito" (en fr) . Elŝutita 2010-02-20.</ref> Li havas revenantajn vundojn en kaj liaj genuoj, devigante lin sopiri ekspoziciojn kaj trejnan tempon. Male al la plej multaj artsketistoj, Lambiel povas turniĝi kaj salti en ambaŭ indikoj. Li povas fari sinsekvajn duoblajn aksels, ŝanĝante sian rotaciodirekton inter ĉiu oni. Tamen, li maldaŭrigis trejni tion.<ref>[http://www.goldenskate.com/articles/2003/070903.shtml "Lambiel Continues to Impress"] July 9th, 2003. Retrieved March 25, 2010. " Kiujn Lambiel Daŭre Impresas" la 9-an de julio 2003-a Prenita la 25-an de marto 2010.</ref> En intervjuo de [[2008]], [[Alexei Mishin]] nomis lin "elstara artisto kaj spiralfaloj geniulo" kaj aldonis ke lia emeritiĝo estas "enorma perdo".<ref>{{cite web | url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/309153 | title=Тарасова вернулась. Ждем Плющенко? | language=ru | publisher=Sovetskiy Sport | date=2008-10-25 | accessdate=2008-10-29 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2011-02-01 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20081026191344/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/309153 | arkivdato=2008-10-26 }}(en la rusa). ''Sovetskiy''-sporto. 2008-10-25 . Elŝutita 2008-10-29.</ref> According to Mishin, Lambiel was "strangled by the modern figure skating regulations". Laŭ Mishin, Lambiel estis "strangolita per la moderna artosketado-regularo". == Kariero == === Frua kariero === Lambiel, tiam la novica nacia ĉampiono de [[Svisujo]], rezultis en la festo ĉe la [[1997]] mondo ĉampioneco, tenita en [[Laŭzano]]. Li gajnis la la pli junan nacian ĉampionon dum la venontaj du jaroj kaj donacis tri jarojn al la junulo ''Grand'' ''Prix''-cirkvito, venkante du medaloj dum tiu tempo. Lambiel gajnis sian unu-altrangan nacian titolon en la sezono de [[2001]], li estis 15-a jarojn aĝa. Li iĝis al sia seniordebuto ĉe la [[2001]] eŭropa campioneco, finis naŭa, kaj estis kvina ĉe la [[2001]] ''World Junior Figure Skating Championships'' (mondo junuloj sketada ĉampioneco). La venonta sezono, kiun Lambiel montriĝis altranga kaj finis 6-a en sia unua-altranga ''Grand Prix'', la [[2001]] ''[[Trophée Lalique]]''. La [[svisa glitkura federacio]] rakontis al li ke ili sendus lin al la [[2002]] vintroolimpikoj en [[Sallagurbo]], [[Utaho]], [[Usono]] se li lokus en la supra dek du ĉe la [[2002]]-eŭropa sketada ĉampioneco - ''Figure Skating Championships''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nbcolympics.com/athletes/5070841/detail.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070505173259/http://www.nbcolympics.com/athletes/5070841/detail.html |arkivdato=2007-05-05 }}</ref> Lambiel placed fourth and was sent to the Olympics, where he finished fifteenth. He was eighteenth at the [[2002 World Figure Skating Championships|2002 Worlds]]. Lambiel lokis kvara kaj estis senditaj al la Olimpikoj, kie li finis dekkvina. Li estis dekoka ĉe la [[2002]] mondo ĉampioneco - ''Worlds''. La sekvanta sezono, kiun Lambiel lokis al kvinono ĉe la [[2003]]-eŭropa eŭropa sketada ĉampioneco ''Figure Skating Championships'' kaj movis ĝis dekonon ĉe mondoj. En [[2003]]-[[2004]] sezono, li estis sesa ĉe la [[2004]]-eŭropa sketada ĉampioneco - ''Figure Skating Championships'' kaj kvarono ĉe la [[2004]] mondo sketada ĉampioneco ''(World Figure Skating Championships).'' === 2004-2005 sezono === [[Dosiero:Stephane Lambiel.jpg|eta|dekstra|''[[2005 World Figure Skating Championships]]''Lambiel ĉe la [[2005]] mondo sketado ĉampioneco ''(World Figure Skating Championships)''.]] Lambiel estis devigita sopiri la [[2004]]-[[2005]] [[ISU]] Grand Prix sezonon pro vundo, sed regajnis por loki 4-a ĉe la [[2005]]-eŭropa sketado ĉampioneco - ''Figure Skating Championships''. Ĉe la [[2005]] mondo sketado ĉampioneco ''(World Figure Skating Championships)'', tenis en [[Moskvo]], [[Rusio]], Lambiel estis antaŭ [[Evgeni Plushenko]] post la kompetentiga rondo kaj mallonga programo. Plushenko tiam retiris de la konkurado kun vundo. Glitkurante al la Reĝo Arturo muziko en la longa programo, Lambiel akiris du kvaroblajn piedfingrobantojn kaj donis totalan fortan prezenton gajni sian unuan mondĉampionecon; ĝi ankaŭ estis lia unua medalo ĉe ISU-ĉampioneco. Li iĝis la unua-svisa viro se temas pri venki en la okazaĵo ĉar [[Hans Gerschwiler]] faris tion en [[1947]]. === 2005-2006 sezono === Lambiel gajnis arĝentajn medalojn ĉe kaj siaj Grand Prix-okazaĵoj kaj gajnis la Grandiozan Prix Finalon. Li venis en sekundo ĉe la [[2006]]-eŭropa Figure Skating Championships en [[Lyon]], [[Francujo]], malantaŭ Plushenko. Lambiel iris en la [[2006]] Olimpikojn, en [[Torino]], [[Italio]], kun forta ŝanco al medalo. Li estis tria post la mallonga programo kaj nur metita kvara en la longa programo, sed povis gajni la arĝentan medalon kiam aliaj defiantoj hezitis. Lambiel ne kompletigis trioblan aksel ĉe la Olimpikoj, sed li akiris puran kvaroblan piedfingrobanton - triopa piedfingrobanton - duobla banto kombinaĵon. Plushenko ne elektis iri al la [[2006]] World Figure Skating Championships (World Figure Skating Championships), kaj Lambiel estis konsiderita favorato por defendi sian titolon. Li estis unua post la kompetentiga rondo, kvara en la mallonga programo kaj unue en la longa programo, kaj iĝis la unua-svisa glitkuranto iam por esti du-tempa Monda ĉampiono. Post la 2005-6 sezono, Lambiel partoprenis la ĉampionojn sur Glacio turneo. === 2006-2007 sezono === Lambiel komencis la [[2006]]-[[2007]] sezonon kun venko ĉe Glitilo-Kanado, kie li finis sepa en la mallonga programo sed unue en la libera glitilo. Li ankaŭ estis asignita al la 2006 [[NHK Trophy]], sed retiris antaŭ la okazaĵo, citante saneckialojn.<ref>[http://www.isu.org/vsite/vcontent/content/transnews/0,10869,4844-128590-19728-18885-264781-3787-4771-layout46-129898-news-item,00.html ISU : Full Story<!-- Bot generated title -->] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061203041829/http://www.isu.org/vsite/vcontent/content/transnews/0,10869,4844-128590-19728-18885-264781-3787-4771-layout46-129898-news-item,00.html |date=2006-12-03 }}(ISU Grand Prix of Figure Skating - NHK Trophy 29 Nov 2006 00:20) ISU: pri plena historio</ref> <!--''(He recovered in time to skate at the Swiss Championships, where he won his seventh national title.)''--> Li resaniĝis en tempo glitkuri ĉe la Svisaj Ĉampionecoj, kie li gajnis sian sep-nacian titolon. La 16-an de [[januaro]], Lambiel-ŭitdreŭ de la [[2007]]-eŭropa Figure Skating Championships, citanta elbrulan sindromon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://news.yahoo.com/s/afp/20070117/sp_wl_afp/fskateeurpolsui_070117154030 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2007-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070208193753/http://news.yahoo.com/s/afp/20070117/sp_wl_afp/fskateeurpolsui_070117154030 |arkivdato=2007-02-08 }}</ref> Li revenis konkuri ĉe la [[2007]] World Figure Skating Championships (World Figure Skating Championships) en [[Tokio]], [[Japanio]]. En la mallonga programo, Lambiel atakis sian trioblan aksel kaj nur triobligitan la unuan salton en sia intencita kvarobla piedfingrobanto - duobla piedfingrobanto kombinaĵo, finante sesa. Certe pli bone en la longa programo, akirante du kvaroblajn piedfingrobantojn kaj trioblan aksel, kaj gajnanta alte programan komponentopoentarojn kaj nivelon kvar por tri el liaj spiralfaloj. Lambiel finis en dua sur la nokto kaj tria totala malantaŭ Brian Joubert kaj [[Daisuke Takahashi]]. === 2007-2008 sezono === [[Dosiero:Stéphane Lambiel Grand Prix Final 2007.jpg|eta|dekstra|[[2007-2008 Grand Prix Final]]o Lambiel ĉe la [[2007]]-[[2008]] [[Grand Prix Finalo]].]] En [[2007]], Lambiel finis tria ĉe la ''Cup of China'' ([[Pokalo de Ĉinio]]) kaj dua ĉe la ''Cup of Russia'' ([[Pokalo de Rusio]]), kvalifikante lin por la ''Grandioza Prix Finalo''. Li venkis en la okazaĵo por dua fojo en lia kariero kun 239.10 poentoj, nur 0.16 poentoj antaŭ Daisuke Takahashi. Ĉe la [[2008]] Eŭropaj Ĉampionecoj en [[Zagrebo]], Lambiel havis seniluziigan mallongan programon, atakante lian trioblan aksel kaj administrante nur trioblan piedfingrobanton - duobla banto kombinaĵon; li lokis 4-a. Li finis dua en la longa programo post akirado de kvarobla piedfingrobanto - duobla piedfingrobanto - duoblan banto kombinaĵon kaj gajnado de 80 poentoj en programokomponentoj gajnas por lia Flamenkoprogramo, tre altan poentaron en tiu tempo. Li gajnis sian duan Silver European-medalon, malantaŭ ĉeĥa Tomáš Verner.<ref>[http://www.goldenskate.com/articles/2007/euros_3.shtml 2008 European Figure Skating Championships - Day 3 Highlights] accessed October 16, 2008 - 2008-eŭropa ''Figure Skating Championships'' - Tagon 3 Kulminaĵoj alirita la 16-an de oktobro 2008</ref> Ĉe la 2008 World Championships en Göteborg, Svedio, Lambiel atakis sian trioblan aksel kaj demetis sian manon en kvaroblan piedfingrobanton en la mallonga programo, forlasante lin en kvina loko iranta en la libera glitilo. En la libera glitilo, kiun li paŝis for el lia triobla aksel provo, demetis sian manon denove en la kvaroblan piedfingrobanton en lia kombinaĵo, kaj tiam paŝis for el lia sollude kvarobla piedfingrobanto. Li finis en kvina loko totala.<ref name=gs03222008>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.goldenskate.com/articles/2007/w_5.shtml|titolo=2008 World Figure Skating Championships - Highlights: Men's Long Program|alirdato=2010-12-22|familia nomo=Kondakova|persona nomo=Anna|dato=2008-03-22|verkaĵo=GoldenSkate.com}}</ref> === 2008-2009 sezono === Lambiel irisi en Usono, hi volis trejni kun [[Viktor Petrenko]] en ''[[Wayne, New Jersey]]''.<ref name=retire08/> Lambiel planis konkuri en Grand Prix evento en [[Kanado]] kaj [[Francujo]], sed li retiris de la du eventoj. <ref name=retire08/> En oktobro [[2008]], li anoncis la retiron de konkura sketado, li havis aduktoran muskolan lezon.<ref name=retire08/> Li diris ke li estis ekde 7 monatoj en kuraco pri lezo kun plej bonaj doktoroj. Li havis ankoraŭ doloron kaj li ne povis trejni. Li ne havis la eblecon por atingi la celojn.<ref name=retire08/> Lambiel sciigis sian emeritiĝon de konkurenciva glitkurado antaŭ la komenco de la sezono, sed rezultis en multaj spektakloj en [[Svislando]] ([[Art on Ice]]), [[Francujo]], [[Italujo]], [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]], same kiel la [[Kanadaj Steloj sur Glacio]]''([[Stars on Ice]])'' turneo. === 2009-2010 sezono === Lambiel revenis al konkurenciva glitkurado por la [[2009]]-[[2010]] sezono, esperante al medalo denove ĉe la Olimpikoj. Kvankam la ebla trejno estas ankoraŭ ne plej bona, li diris ke la lezon estas kontrolebla.<ref name=swissnat2009>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://absoluteskating.com/interviews/2009lambielswissnat.html|titolo=Stéphane Lambiel: “I’m strong. My heart is there and I do everything possible to get there”|alirdato=2010-12-22|familia nomo=Vernon|persona nomo=Nadin|dato=2009|verkaĵo=AbsoluteSkating.com}}</ref> Li komencis sian sezonon ĉe la [[2009]] [[Nebelhorn Trophy]], kio estis la kompetentiga konkurado por landoj kiuj ne jam havis Olimpikajn fendetojn.<ref name=09nebelhorn>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://absoluteskating.com/interviews/2009lambiel-nht.html|titolo=In the locker room with Stéphane Lambiel|alirdato=2010-12-23|familia nomo=Vernon|persona nomo=Nadin|dato=2009|verkaĵo=AbsoluteSkating.com}}</ref> Lambiel unue finis en la fuŝkontakto kun 77.45 poentoj, atakante lian kvaroblan piedfingro-banton sed ricevante nivelon kvar sur ĉio el liaj spiralfaloj. Li ankaŭ gajnis la liberan glitilon kun poentaro de 154.91 poentoj; li akiris kvaroblan piedfingrobanton - duobla piedfingrobanton - duobla piedfingrobanto kombinaĵo kaj triopo turnu - triopan piedfingrobanton kombinaĵon, kaj ricevis nivelon kvar sur du el liaj spiralfaloj. Lia programo kiun komponentoj gajnas estis alta en kaj segmentoj de la konkurado kaj li gajnis la titolon kun 232.36 poentoj, kompetentigan Svislandon por la [[2010]] Vintroolimpikoj. Lambiel gajnis sian naŭ-nacian titolon ĉe la 2010-svisa Figure Skating Championships. Li unue lokis en ambaŭ la mallonga programo kaj la libera glitkuras por gajni la oran medalon kun totalo de 244.23 poentoj, 44.78 antaŭ Jamal Othman. Li tiam konkuris en la [[2010]]-eŭropa Figure Skating Championships en Talino, Estonio, kie li metis kvina en la mallonga programo ĉe 77.75 poentoj, post havado de problemoj kun lia kvarobla piedfingro-banto. Li revenis en la libera glitilo, gajnante 160.79 poentojn al venko la arĝenta medalo. Liaj programokomponentoj gajnas de 85.00 estis la plej maksimumoj el la nokto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.isuresults.com/results/ec2010/ec10_Men_FS_Scores.pdf|titolo=2010 ISU European Figure Skating Championships, Men's FS Protocol|alirdato=2010-01-21|dato=2010-01-21|eldoninto=[[International Skating Union]]}}</ref> Totala, li gajnis 238.54 poentojn, 16.85 malantaŭ [[Evgeni Plushenko]]. Lambiel estis la flagoportanto por Svislando ĉe la 2010 Vintroolimpikoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/02/11/AR2010021102379.html|titolo=Skater Stephane Lambiel to carry Swiss flag|alirdato=2010-02-11|dato=2010-02-11|eldoninto=[[Associated Press]]}} {{Dead link|date=September 2010|bot=RjwilmsiBot}}</ref> Ĉe la Olimpikoj, li estis kvina en la mallonga programo kun poentaro de 84.63 poentoj kaj tria en la libera glitilo kun poentaro de 162.09, nova persona plej bone. Li finis 4-a kun 246.72, malantaŭ medalistoj Evan Lysacek, Plushenko kaj Daisuke Takahashi. Tagon post la longa programo, kiun Lambiel sciigis ke li havis longa intencis elatendi la 2010 World Figure Skating Championships (World Figure Skating Championships).<ref>{{cite news|url=http://www.tdg.ch/actu/vancouver/lambiel-renonce-championnat-monde-2010-02-19|title=Lambiel: «Je renonce aŭ championnats du monde»|site=tdg.ch|date=February 19, 2010|accessdate=February 20, 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-02-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110716055140/http://www.tdg.ch/actu/vancouver/lambiel-renonce-championnat-monde-2010-02-19|arkivdato=2011-07-16}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716055140/http://www.tdg.ch/actu/vancouver/lambiel-renonce-championnat-monde-2010-02-19 |date=2011-07-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.tdg.ch/actu/vancouver/lambiel-renonce-championnat-monde-2010-02-19 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110716055140/http://www.tdg.ch/actu/vancouver/lambiel-renonce-championnat-monde-2010-02-19 |arkivdato=2011-07-16 }}</ref> Kelkajn semajnojn poste, li sciigis sian emeritiĝon de konkurado. [2]<ref name="Lambiel à la retraite"/> === Profesia kariero === Lambiel konkuris en nova ABC-glitkuradoserio, "Thin Ice" kiuj aerumis la 19-an de marto [[2010]]. Li estis parigita kun Shizuka Arakawa, kaj la du finis tria, gajnante totalon de 45 000 USD. Ili glitkuris al " Get Me Bodied" preter Beyoncé kaj " Magiaj" preter Robin Thicke. Post "Thin Ice", li rezultis en Kings On Ice en Rusio, laŭ Brian Joubert, Johnny Weir kaj Evgeni Plushenko.<ref>{{cite news|url=http://translate.google.co.jp/translate?js=y&prev=_t&hl=ja&ie=UTF-8&layout=1&eotf=1&u=http%3A%2F%2Fnvspb.ru%2Fstories%2Fstefan-lambel-menya-nikto-ne-podderjival-krome-roditeley-42156&sl=ru&tl=en|title=Стефан Ламбьель: «Меня никто не поддерживал, кроме родителей»|site=nvspb.ru|date=April 7, 2010|accessdate=April 15, 2010}}{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Li ankaŭ partoprenis en glacio montras al Svedio, Orienta Eŭropo, Germanio, Japanion, Ĉinion kaj Sud-Koreion,<ref>[http://www.hyundaicard.com/event/event/supermatch/Medalist_on_Ice/player.html Hyundai card super match x medalist on ice ]</ref> inkluzive de Ĉiu tiu glitilo, elstarigita fare de Kim Yu-Na.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/sports/2010/06/136_67089.html|titolo=Yu-na, Kwan to do another show in July|dato=2010-06-04|eldoninto=''[[The Korea Times]]''}}</ref> == Trejnado ŝanĝiĝas == Lambiel trejnis de 1995 tra la 2007-2008 sezono kun trejnisto Peter Grütter,<ref name=09grutter>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://absoluteskating.com/interviews/2009grutter.html|titolo=Peter Grutter: “To have such a pupil is like winning the lottery”|alirdato=2010-12-23|familia nomo=Golinsky|persona nomo=Reut|dato=2009|verkaĵo=AbsoluteSkating.com}}</ref> kun mallonga halto en 2004. Li trejnis en [[Ĝenevo]] kaj [[Laŭzano]] kaj kiel la plej multaj Svisaj vojoj proksime en la somero, kiujn li ankaŭ trejnis en [[Germanujo]] ( Oberstdorf; foje) dum tiu tempo. Lia koreografo longe estis [[Salomé Brunner]].<ref name=05grunnerpt2>{{cite news | url = http://www.absoluteskating.com/articles/2005sb-2.htm | title = Salomé Brunner – Queen of grace Part II | last = Osborne | first = Magdalena | date = 2005 | work = AbsoluteSkating.com | accessdate = December 23, 2010 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2011-02-02 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20081204154514/http://www.absoluteskating.com/articles/2005sb-2.htm | arkivdato = 2008-12-04 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081204154514/http://www.absoluteskating.com/articles/2005sb-2.htm |date=2008-12-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.absoluteskating.com/articles/2005sb-2.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081204154514/http://www.absoluteskating.com/articles/2005sb-2.htm |arkivdato=2008-12-04 }}</ref><ref name=brunner2009pt1>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://absoluteskating.com/interviews/2009salomebrunner1.html|titolo=Salomé Brunner: "People he loves will always stay" Part I|alirdato=2010-12-23|familia nomo=Golinsky|persona nomo=Reut|dato=2009|verkaĵo=AbsoluteSkating.com}}</ref> Li helpas en dizajnado de siaj propraj kostumoj. La 6-an de junio 2008, Lambiel sciigis ke li estus forlasanta trejniston [[Peter Grütter]] kaj movanta al Nov-Ĵerzejo por labori kun [[Viktor Petrenko]] kaj [[Galina Zmievskaya]].<ref>[http://www.swissinfo.ch/eng/news_digest/Lambiel_makes_coach_swap_to_raise_stakes.html?siteSect=104&sid=9183262&cKey=1212759918000&ty=nd SwissInfo.Ch: Lambiel Makes Coach Swap to Raise Stakes June 6, 2008]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ili trejnis lin de junio ĝis lia emeritiĝo en la 2008-an de oktobro Kiam li sciigis sian revenon al konkurado en julio 2009, li diris ke li estus trejnita denove fare de [[Peter Grütter]] en [[Svisujo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.stephanelambiel.ch/upload/media/lambiel_pr_090725_en.pdf |titolo="Art on Ice" Press release July 25, 2009 |alirdato=2009-08-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090806201436/http://www.stephanelambiel.ch/upload/media/lambiel_pr_090725_en.pdf |arkivdato=2009-08-06 }}</ref> == La publika vivo kaj subtenoj == Lambiel havas multajn sponsorojn en Svislando. En [[2007]], li dizajnis Svisan brakhorloĝon vokis la Spiralfalo-Majstron.<ref>{{Cite web | url = http://www.121time.com/press-articles/letemps-about-121time.html | title = SPIN MASTER DESSINÉE PAR STÉPHANE LAMBIEL | publisher = Le Temps | language = fr | accessdate = 2010-02-20 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2011-02-01 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20120303161706/http://www.121time.com/press-articles/letemps-about-121time.html | arkivdato = 2012-03-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120303161706/http://www.121time.com/press-articles/letemps-about-121time.html | archivedate = 2012-03-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.121time.com/press-articles/letemps-about-121time.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120303161706/http://www.121time.com/press-articles/letemps-about-121time.html |arkivdato=2012-03-03 }}</ref> La sponsoroj de Lambiel <ref>[http://www.stephanelambiel.ch/?p=sponsors Lambiel's official site-sponsors]</ref> inkludas [[Ford motora kompanion]], [[Hublot]]-n kaj [[Swisscom]]-n. En 2007, Lambiel prezentiĝis en televidoreklamvideo por [[Fuji Xerox]] en Japanio <ref>[http://www.youtube.com/watch?v=DxeVopJi430 Fuji Xerox Stephane Lambiel]</ref> kaj en [[Svisujo]], en la kampanjo de [[svisa kamparana uniono]].<ref>[http://translate.google.co.jp/translate?js=y&prev=_t&hl=ja&ie=UTF-8&layout=1&eotf=1&u=http%3A%2F%2Fwww.sbv-usp.ch%2Ffileadmin%2Fuser_upload%2Fbauernverband%2FAktuell%2FMedien%2FPM_2007_de%2F070319_SBV_Imagekampagne.pdf&sl=de&tl=en Press release of SBV in March, 2007] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120302125156/http://translate.google.co.jp/translate?js=y&prev=_t&hl=ja&ie=UTF-8&layout=1&eotf=1&u=http:%2F%2Fwww.sbv-usp.ch%2Ffileadmin%2Fuser_upload%2Fbauernverband%2FAktuell%2FMedien%2FPM_2007_de%2F070319_SBV_Imagekampagne.pdf&sl=de&tl=en |date=2012-03-02 }} accessed on June 8</ref> Li estas la titolkaptisto de la Glacispektakloarto sur Glacio ''([[Art on Ice]])'', plejofte tenita en [[Laŭzano]], [[Zuriĥo]] kaj [[St. Moritz]], [[Svisujo]]. Li ankaŭ partoprenas en Moi-pour Toit, NGON implikita en konstruaj hejmoj kaj lernejoj por la deprivitaj infanoj de [[Kolombio]]. == Koreograferante karieron - koreograferada kariero == Li ankaŭ komencis karieron kiel koreografo.<ref>[http://www.lematin.ch/sports/divers/stephane-lambiel-choregraphe-289270 Stéphane Lambiel chorégraphe!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100625131641/http://www.lematin.ch/sports/divers/stephane-lambiel-choregraphe-289270 |date=2010-06-25 }} accessed 2010-06-19</ref> Li koreograferis por: * [[Daisuke Takahashi]].<ref name=dreamteam>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://absoluteskating.com/interviews/2010takahashilambiel.html|titolo=Dream Team|alirdato=2010-12-22|familia nomo=Oreiller|persona nomo=Céline|dato=2010|verkaĵo=AbsoluteSkating.com}}</ref> * [[Denis Ten]].<ref name=abssknov22010>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://absoluteskating.com/interviews/2010lambielcrystalice.html|titolo=S.T.E.P.H.A.N.E.|alirdato=2010-12-22|familia nomo=Golinsky|persona nomo=Reut|dato=2010-11-02|verkaĵo=AbsoluteSkating.com}}</ref> === Programoj === [[Dosiero:Stephane LAMBIEL Grand Prix Final 2007-2008 EX.jpg|dekstra|eta|[[2007-2008 Grand Prix Final]]o.Lambiel ĉe la ekspozicio ĉe la 2007-2008 Grand Prix Finalo.]] <!-- == Programoj (angle) == {|class="wikitable" style="text-align:center" ! Season ! Short program ! Free skating ! Exhibition |- ! 2009–2010 | [[William Tell Overture]] <br><small>by [[Gioachino Rossini]] </small> | [[La Traviata]] <br><small> by [[Giuseppe Verdi]] </small><hr>Otoño Porteño <br><small>by [[Ástor Piazzolla]] <br> and Ensamble Nuevo Tango</small> | [[Let the Good Times Roll]] <br><small> by [[Ray Charles]] </small><hr> [[Pieces of a Dream (album)|In Your Eyes]] <br><small> by [[Anastacia]] </small><hr> [[Ne Me Quitte Pas]] <br><small> by [[Jacques Brel]] </small> |- ! 2008–2009 | align="centre"| Did not compete this season | align="centre"| Did not compete this season | Otoño Porteño <br><small>by [[Ástor Piazzolla]] </small> <hr> [[Tainted Love]] <br><small>by [[Paul Young]] </small> <hr> [[Freak Like Me]]<br><small>by [[Sugababes]] </small> |- ! 2007–2008 | Carne Cruda <br><small> by [http://es.wikipedia.org/wiki/Fernando_Egozcue Fernando Egozcue] </small> | Poeta (Flamenco) <br><small> by [[Vicente Amigo]] </small> | Un Giorno Per Noi <br><small>from [[Romeo And Juliet]]<br> by [[Josh Groban]] </small> <hr> Father And Son <br><small> by [[Ronan Keating]] </small> <hr> [[Gimme More]] & <br> [[Sexy Back]] <br><small> by [[Britney Spears]] <br> and [[Justin Timberlake]] </small> |- ! 2006–2007 | Geissel Drama <br><small> by Christine Lauterburg </small> <hr>[[The Blood Diamond]] <br><small>Soundtrack by [[James Newton Howard]] </small> | Poeta <br><small> by [[Vicente Amigo]] </small> <hr> [[The Four Seasons (Vivaldi)|The Four Seasons]] <br><small> by [[Antonio Vivaldi]] </small> | [[Fix You]] <br><small> by [[Coldplay]] </small><hr> New Shoes <br><small> by [[Paolo Nutini]] </small> <hr>[[Stayin' Alive]] <br><small> by [[Robin Gibb]] </small> |- ! 2005–2006 | [[Malaguena]] <br><small> from [[Once Upon a Time in Mexico]] </small><hr>[[Dralion]] <br><small> by [[Cirque du Soleil]] </small> | [[The Four Seasons (Vivaldi)|The Four Seasons]] <br><small> by [[Antonio Vivaldi]] </small> | [[You're Beautiful]] <br><small> by [[James Blunt]] </small> <hr>If I Hadn't Got You <br><small> by [[Lisa Stansfield]] </small><hr>[[I Don't Want to Be]] <br><small> by [[Gavin DeGraw]] </small> <hr> [[Fix You]] <br><small> by [[Coldplay]] </small> |- ! 2004–2005 | Spanish Caravan <br><small> by [[George Winston]] </small> | [[The Truman Show]] <br><small>Soundtrack by [[Philip Glass]] <br> and [[Burkhard Dallwitz]] </small> <hr>[[King Arthur (film)|King Arthur]] <br><small> Soundtrack by [[Hans Zimmer]] </small> | E Lucevan e Le Stelle <br><small> from [[Tosca]] <br> by [[Florent Pagny]] </small> <hr>[[Light My Fire]] <br><small> by [[The Doors]]</small><hr> Killer <br><small> by [[Seal (musician)|Seal]] </small><hr> [[Billie Jean]] <br><small> by [[Michael Jackson]] </small> <hr>Oceania <br><small> by [[Björk]] </small> |- ! 2003–2004 | Objection (techno remix)<br><small> by [[Shakira]] </small> <hr>I'm A-Doun For Lack o' Johnnie <br> (A Little Scottish Fantasy) <br><small> by [[Vanessa-Mae]] </small> | Zabuca <br><small> by [[Johannes Linstead]] </small> <br> Loving Paris <br><small> by Buddha Bar IV </small> <hr>Gipsy Dance <br><small> by [[Edvin Marton]] </small> | [[Take the Long Way Home]] <br><small> by [[Supertramp]] </small> </small> |- ! 2002–2003 | Laissez-moi Me Griser <br><small> by Maurice El Medioni, <br>Orchestra Salon Oriental </small> | [[Chocolat (2000 film)|Chocolat]] <br><small>Soundtrack by [[Rachel Portman]] </small> | Magic Stradivarius <br><small> by [[Edvin Marton]] </small> <hr>La Vie Fait Ce Qu'Elle Veut <br><small> by [[Julie Zenatti]] </small> |- ! 2001–2002 | Vuelvo Al Sur <br> Ya Basta! <br><small> by [[Gotan Project]]'s <br> Revancha del Tango </small> | [[Quidam]] <br><small> by [[Cirque du Soleil]] </small> | Born <br><small> by [[Bond (band)|Bond]] </small> |- ! 2000–2001 | [[La Cumparsita]] <br><small> by [[Xavier Cugat]] </small> | Triton <br><small> by Joseph Racaille </small> | |- ! 1999–2000 | [[La Cumparsita]] <br><small> by [[Xavier Cugat]] </small> | Triton <br><small> by Joseph Racaille </small> | |- |} === Programoj (internacia lingvo) === --> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Sezono ! Mallonga programo ! Libera glitkurado ! Ekspozicio |- !2009-2010 | [[William Tell Overture]] <br /><small>de [[Gioachino Rossini]] </small> | [[La Traviata]] <br /><small> de [[Giuseppe Verdi]] </small><hr>Otoño Porteño <br /><small>de [[Ástor Piazzolla]] <br /> kaj Ensamble Nuevo Tango</small> | [[Let the Good Times Roll]](Lasu la Bonaj Tempoj-Rulon) <br /><small> de [[Ray Charles]] </small><hr> [[Pieces of a Dream (album)|In Your Eyes]] <br /><small> de [[Anastacia]] </small><hr> [[Ne Me Quitte Pas]] <br /><small> de [[Jacques Brel]] </small> |- ! 2008–2009 | align="centre"| Ne tiu sezono konkuris | align="centre"| Ne tiu sezono konkuris | Otoño Porteño <br /><small>de [[Ástor Piazzolla]] </small> <hr> [[Tainted Love]] <br /><small>de [[Paul Young]] </small> <hr> [[Freak Like Me]]<br /><small>de [[Sugababes]] </small> |- ! 2007–2008 | Carne Cruda <br /><small> de [http://es.wikipedia.org/wiki/Fernando_Egozcue Fernando Egozcue] </small> | Poeta (Flamenco) <br /><small> de [[Vicente Amigo]] </small> | Un Giorno Per Noi <br /><small>el [[Romeo and Juliet (filmo de 1968)]]<br /> de [[Josh Groban]] </small> <hr> Father And Son <br /><small> de [[Ronan Keating]] </small> <hr> [[Gimme More]] & <br /> [[Sexy Back]] <br /><small> de [[Britney Spears]] <br /> kaj [[Justin Timberlake]] </small> |- ! 2006–2007 | Geissel Drama <br /><small> de Christine Lauterburg </small> <hr>[[The Blood Diamond]] <br /><small>Soundtrack de [[James Newton Howard]] </small> | Poeta <br /><small> de [[Vicente Amigo]] </small> <hr> [[The Four Seasons (Vivaldi)|The Four Seasons]] [[La kvar sezonoj]]<br /><small> de [[Antonio Vivaldi]] </small> | [[Fix You]] <br /><small> de [[Coldplay]] </small><hr> New Shoes <br /><small> de [[Paolo Nutini]] </small> <hr>[[Stayin' Alive]] <br /><small> de [[Robin Gibb]] </small> |- ! 2005–2006 | [[Malaguena]] <br /><small> from [[Once Upon a Time in Mexico]](Foje Sur Tempo en Meksiko) </small><hr>[[Dralion]] <br /><small> de [[Cirque du Soleil]] </small> | [[The Four Seasons (Vivaldi)|The Four Seasons]] La kvar sezonoj<br /><small> de [[Antonio Vivaldi]] </small> | [[You're Beautiful]] <br /><small> de [[James Blunt]] </small> <hr>If I Hadn't Got You <br /><small> de [[Lisa Stansfield]] </small><hr>[[I Don't Want to Be]] Mi ne Volas Esti <br /><small> de [[Gavin DeGraw]] </small> <hr> [[Fix You]] <br /><small> de [[Coldplay]] </small> |- ! 2004–2005 | Spanish Caravan <br /><small> de [[George Winston]] </small> | [[The Truman Show]] <br /><small>Muziko de [[Philip Glass]] <br /> kaj [[Burkhard Dallwitz]] </small> <hr>[[King Arthur (filmo)|King Arthur]] <br /><small> Muziko de [[Hans Zimmer]] </small> | E Lucevan e Le Stelle <br /><small> el [[Tosca]] <br /> de [[Florent Pagny]] </small> <hr>[[Light My Fire]] <br /><small> de [[The Doors]]</small><hr> Killer <br /><small> de [[Seal (musician)|Seal]] </small><hr> [[Billie Jean]] <br /><small> by [[Michael Jackson]] </small> <hr>Oceania <br /><small> by [[Björk]] </small> |- ! 2003–2004 |'' Objection'' Obĵeto (tekna remiksaĵo)<br /><small> de [[Shakira]] </small> <hr>I'm A-Doun For Lack o' Johnnie <br /> (A Little Scottish Fantasy) <br /><small> de [[Vanessa Mae]] </small> | Zabuca <br /><small> de [[Johannes Linstead]] </small> <br /> Loving Paris <br /><small> de Buddha Bar IV </small> <hr>Gipsy Dance <br /><small> de [[Edvin Marton]] </small> | [[Take the Long Way Home]](Prenu la longan hejmenvojon) <br /><small> de [[Supertramp]] <small> |- ! 2002–2003 | Laissez-moi Me Griser <br /><small> de Maurice El Medioni, <br />Orchestra Salon Oriental </small> | [[Chocolat (2000 filmo)|Chocolat]] <br /><small>Muziko de [[Rachel Portman]] </small> | Magic Stradivarius <br /><small> de [[Edvin Marton]] </small> <hr>La Vie Fait Ce Qu'Elle Veut <br /><small> de [[Julie Zenatti]] </small> |- ! 2001–2002 | Vuelvo Al Sur <br /> Ya Basta! <br /><small> de [[Gotan Project]]'s <br /> Revancha del Tango </small> | [[Quidam]] <br /><small> de [[Cirque du Soleil]] </small> | ''Born'' (Naskita)<br /><small> de [[Bond (band)|Bond]] </small> |- ! 2000–2001 | [[La Cumparsita]] <br /><small> de [[Xavier Cugat]] </small> | Triton <br /><small> de Joseph Racaille </small> | |- ! 1999–2000 | [[La Cumparsita]] <br /><small> de [[Xavier Cugat]] </small> | Triton <br /><small> de Joseph Racaille </small> | |- |} == Konkurencivaj kulminaĵoj == === Post-2001 === <!-- ==== Post-2001 (en internacia lingvo) ==== --> [[Dosiero:2007-2008 GPF Men's Podium.jpg|dekstra|eta|Lambiel(center) at the [[2007-2008 Grand Prix Final]]Lambiel ĉe la 2007-2008 Grand Prix Final..]] {| class="wikitable" |- ! Okazo ! 2001–02 ! 2002–03 ! 2003–04 ! 2004–05 ! 2005–06 ! 2006–07 ! 2007–08 ! 2009–10 |- | [[Vintraj Olimpikoj]] || align="center" | 15-a || || || || align="center" bgcolor="silver" | dua || || || align="center" | 4-a |- | [[Mondoĉampioneco]] || align="center" | 18-a || align="center" | 10-a || align="center" | 4-a || align="center" bgcolor="gold" | unua || align="center" bgcolor="gold" | unua || align="center" bgcolor="CC9966" | 3-a || align="center" | 5-a || |- | [[Eŭropa ĉampioneco]] || align="center" | 4-a || align="center" | 5-a || align="center" | 6-a || align="center" | 4-a || align="center" bgcolor="silver" | dua || || align="center" bgcolor="silver" | dua || align="center" bgcolor="silver" | dua |- | Svisa ĉampioneco || align="center" bgcolor="gold" | unua || align="center" bgcolor="gold" | unua || align="center" bgcolor="gold" | unua || align="center" bgcolor="gold" | unua || align="center" bgcolor="gold" | unua || align="center" bgcolor="gold" | unua || align="center" bgcolor="gold" | unua || align="center" bgcolor="gold" | unua |- | [[Grand Prix Finalo]] || || || || || align="center" bgcolor="gold" | unua || || align="center" bgcolor="gold" | unua || |- | ''[[Cup of China]]''(Pokalo de Ĉinio) || || || || || align="center" bgcolor="silver" | dua || || align="center" bgcolor="#cc9966" | 3-a || |- | ''[[Cup of Russia]]'' Pokalo de Rusio|| || || align="center" | 5-a || || align="center" bgcolor="silver" | dua || || align="center" bgcolor="silver" | dua || |- | [[Skate Canada International]] || || || || || || align="center" bgcolor="gold" | unua || || |- | [[Trophée Lalique]] || align="center" | 6-a || || || || || || || |- | [[Nebelhorn Trophy]] || || || || || || || || align="center" bgcolor="gold" | unua |- | [[Ondrej Nepela Memorial]] || || align="center" bgcolor="gold" | unua || || || || || || |- | [[Finlandia Trophy]] || align="center" | 11-a || || || || || || || |- | Les Etoiles de la Glace || || align="center" bgcolor="gold" | unua|| || || || || || |- |} * Lambiel ne konkuris en la 2008-2009 sezono. * WD = ''Withdrew'' (retiro) <!-- ----------------- ==== Post-2001 (en angla lingvo) ==== {| class="wikitable" |- ! Event ! 2001–02 ! 2002–03 ! 2003–04 ! 2004–05 ! 2005–06 ! 2006–07 ! 2007–08 ! 2009–10 |- | [[Figure skating at the Winter Olympics|Winter Olympic Games]] || align="center" | 15th || || || || align="center" bgcolor="silver" | 2nd || || || align="center" | 4th |- | [[World Figure Skating Championships|World Championships]] || align="center" | 18th || align="center" | 10th|| align="center" | 4th || align="center" bgcolor="gold" | 1st || align="center" bgcolor="gold" | 1st || align="center" bgcolor="CC9966" | 3rd || align="center" | 5th || |- | [[European Figure Skating Championships|European Championships]] || align="center" | 4th || align="center" | 5th || align="center" | 6th || align="center" | 4th || align="center" bgcolor="silver" | 2nd || || align="center" bgcolor="silver" | 2nd || align="center" bgcolor="silver" | 2nd |- | [[Swiss Figure Skating Championships|Swiss Championships]] || align="center" bgcolor="gold" | 1st || align="center" bgcolor="gold" | 1st || align="center" bgcolor="gold" | 1st || align="center" bgcolor="gold" | 1st || align="center" bgcolor="gold" | 1st || align="center" bgcolor="gold" | 1st || align="center" bgcolor="gold" | 1st || align="center" bgcolor="gold" | 1st |- | [[Grand Prix Final]] || || || || || align="center" bgcolor="gold" | 1st || || align="center" bgcolor="gold" | 1st || |- | [[Cup of China]] || || || || || align="center" bgcolor="silver" | 2nd || || align="center" bgcolor="#cc9966" | 3rd || |- | [[Cup of Russia]] || || || align="center" | 5th || || align="center" bgcolor="silver" | 2nd || || align="center" bgcolor="silver" | 2nd || |- | [[Skate Canada International]] || || || || || || align="center" bgcolor="gold" | 1st || || |- | [[Trophée Lalique]] || align="center" | 6th || || || || || || || |- | [[Nebelhorn Trophy]] || || || || || || || || align="center" bgcolor="gold" | 1st |- | [[Ondrej Nepela Memorial]] || || align="center" bgcolor="gold" | 1st || || || || || || |- | [[Finlandia Trophy]] || align="center" | 11th || || || || || || || |- | Les Etoiles de la Glace || || align="center" bgcolor="gold" | 1st|| || || || || || |- |} * Lambiel ne konkuris en la 2008-2009 sezono. * WD = ''Withdrew'' (retiro) --> === Pre2001 === <!-- ==== Pre–2001 (en internacia lingvo) ==== --> {| class="wikitable" |- ! Okazo ! 1996–97 ! 1997–98 ! 1998–99 ! 1999–00 ! 2000–01 |- | [[Europa ĉampioneco]] || || || || || align="center" | 9-a |- | [[Monda junula ĉampioneco]] || || || || align="center" | 10-a || align="center" | 5-a |- | [[Svisa ĉampioneco]] || align="center" bgcolor="gold" | unua N. || align="center" bgcolor="gold" | unua J. || align="center" bgcolor="gold" | unua J. || || align="center" bgcolor="gold" | unua |- | [[2000–2001 ISU Junulo Granda Premio, Meksiko]] || || || || || align="center" bgcolor="silver" | dua |- | [[ISU Junulo Granda Premio, Francujo]] || || || align="center" | 8-a || || align="center" | 9-a |- | [[1999–2000 ISU Junulo Granda Premio,, Norvegujo]] || || || || align="center" | 7-a || |- | [[1999–2000 ISU Junulo Granda Premio, Japanujo]] || || || || align="center" bgcolor="CC9966" | 3-a || |- | [[1998–1999 ISU Junulo Granda Premio, Ĉinujo]] || || || align="center" | 8-a || || |- | [[Arta glitkurado en eŭropa junula olimpika festivalo]] || || || align="center" bgcolor="silver" | dua J. || || |- | [[Triglav trofeo]] ''[[Triglav Trophy]]''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dkjesenice.si/index.php?option=com_content&task=view&id=32&Itemid=13 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110725122206/http://www.dkjesenice.si/index.php?option=com_content&task=view&id=32&Itemid=13 |arkivdato=2011-07-25 }}</ref> || align="center" bgcolor="gold" | unua N. || align="center" bgcolor="CC9966" | 3-a N. || || || |- |} * N = noviconivelo; J = juniora nivelo <!-- ==== Pre–2001 (en angla lingvo) ==== {| class="wikitable" |- ! Event ! 1996–97 ! 1997–98 ! 1998–99 ! 1999–00 ! 2000–01 |- | [[European Figure Skating Championships|European Championships]] || || || || || align="center" | 9th |- | [[World Junior Figure Skating Championships|World Junior Championships]] || || || || align="center" | 10th || align="center" | 5th |- | [[Swiss Figure Skating Championships|Swiss Championships]] || align="center" bgcolor="gold" | 1st N. || align="center" bgcolor="gold" | 1st J. || align="center" bgcolor="gold" | 1st J. || || align="center" bgcolor="gold" | 1st |- | [[2000–2001 ISU Junior Grand Prix|Junior Grand Prix, Mexico]] || || || || || align="center" bgcolor="silver" | 2nd |- | [[ISU Junior Grand Prix|Junior Grand Prix, France]] || || || align="center" | 8th || || align="center" | 9th |- | [[1999–2000 ISU Junior Grand Prix|Junior Grand Prix, Norway]] || || || || align="center" | 7th || |- | [[1999–2000 ISU Junior Grand Prix|Junior Grand Prix, Japan]] || || || || align="center" bgcolor="CC9966" | 3rd || |- | [[1998–1999 ISU Junior Grand Prix|Junior Grand Prix, China]] || || || align="center" | 8th || || |- | [[Figure skating at the European Youth Olympic Festival|European Youth Olympic Festival]] || || || align="center" bgcolor="silver" | 2nd J. || || |- | [[Triglav Trophy]] || align="center" bgcolor="gold" | 1st N. || align="center" bgcolor="CC9966" | 3rd N. || || || |- |} * N = noviconivelo; J = juniora nivelo --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.stephanelambiel.ch/Oficialo retejo de Stéphane Lambiel]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en franca, angla, germana kaj japana lingvo(j) * [http://www.isuresults.com/bios/isufs00003363.htmStéphane Lambiel ĉe la Internacia Glitkurado-Unio] * [http://web.icenetwork.com/skaters/detail.jsp?id=100185&mode=I Lambiel ĉe ''icenetwork.com''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130420085025/http://web.icenetwork.com/skaters/detail.jsp?id=100185&mode=I |date=2013-04-20 }} v • d • e == Mondaj ĉampionoj en arta sketado - viraj solludoj == <!--Oni devos krei ŝablonon--> 1896: Gilbert Fuchs • 1897: Gustav Hügel • 1898: Henning Grenander • 1899-1900: Gustav Hügel • 1901-1905: Ulrich Salchow • 1906: Gilbert Fuchs • 1907-1911: Ulrich Salchow • 1912-1913: Fritz Kachler • 1914: Gösta Sandahl • 1922: Gillis Grafström • 1923: Fritz Kachler • 1924: Gillis Grafström • 1925-1928: Willy Böckl • 1929: Gillis Grafström • 1930-1936: Karl Schäfer • 1937-1938: Felix Kaspar • 1939: Graham Sharp • 1947: Hans Gerschwiler • 1948-1952: Richard Button • 1953-1956: Hayes Alan Jenkins • 1957-1959: David Jenkins • 1960: Alain Giletti • 1962: Donald Jackson • 1963: Donald McPherson • 1964: Manfred Schnelldorfer • 1965: Alain Calmat • 1966-1968: Emmerich Danzer • 1969-1970: Tim Wood • 1971-1973: Ondrej Nepela • 1974: Jan Hoffmann • 1975: Sergey Volkov • 1976: John Curry • 1977: Vladimir Kovalev • 1978: Charles Tickner • 1979: Vladimir Kovalev • 1980: Jan Hoffmann • 1981-1984: Scott Hamilton • 1985: Alexander Fadeyev • 1986: Brian Boitano • 1987: Brian Orser • 1988: Brian Boitano • 1989-1991: Kurt Browning • 1992: Viktor Petrenko • 1993: Kurt Browning • 1994-1995: Elvis Stojko • 1996: Todd Eldredge • 1997: Elvis Stojko • 1998-2000: Alexei Yagudin • 2001: Evgeni Plushenko • 2002: Alexei Yagudin • 2003-2004: Evgeni Plushenko • 2005-2006: Stéphane Lambiel • 2007: Brian Joubert • 2008: Jeffrey Buttle • 2009: Evan Lysacek 2010: Daisuke Takahashi v • d • e == Grand Prix Final Champions (Grand Prix Final Champions) en Arta sketado - Viraj solludoj == 1995-1996: Alexei Urmanov • 1996-1997: Elvis Stojko • 1997-1998: Ilia Kulik • 1998-1999: Alexei Yagudin • 1999-2000: Evgeni Plushenko • 2000-2001: Evgeni Plushenko • 2001-2002: la=• de Alexei Yagudin 2002-2003: Evgeni Plushenko • 2003-2004: Emanuel Sandhu • 2004-2005: Evgeni Plushenko • 2005-2006: Stéphane Lambiel • 2006-2007: Brian Joubert • 2007-2008: Stéphane Lambiel • 2008-2009: Jeremy Abbott • 2009-2010: Evan Lysacek v • d • e == Svisaj naciaj ĉampionoj en arta sketado - Viraj solludoj == 1919: Alfred Mégroz • 1921: Alfred Mégroz 1924: Alfred Mégroz • 1925-26: Georges Gautschi • 1931: Georges Gautschi • 1932: Heinz Cattani • 1933-34: Ernst Keller • 1935-37: Lucian Büeler • 1938-39: Hans Gerschwiler • 1940-42: Karl Enderlin • 1943: Fritz Dürst • 1944: Kurt Sönning • 1945: Karl Enderlin • 1946-48: Hans Gerschwiler • 1949-50: Kurt Sönning • 1951-52: François Pache • 1953: Hubert Köpfler • 1954: François Pache • 1955: Hans Müller • 1956: François Pache • 1957: Hubert Köpfler • 1958: François Pache • 1959-61: Hubert Köpfler • 1962: François Pache • 1963-64: Markus Germann • 1965-66: Hans-Jürg Studer • 1967-73: Daniel Höner • 1976: Martin Sochor • 1977: Richard Furrer • 1978: Daniel Fürer • 1979-80: Oliver Höner • 1981: Richard Furrer • 1982: Oliver Höner • 1983: Richard Furrer • 1984-91: Oliver Höner • 1992: Patrick Meier • 1993: Nicolas Binz • 1994: la=• de Patrick Meier 1995: Marius Negrea • 1996-2000: Patrick Meier• 2001-08: Stéphane Lambiel • 2009: Jamal Othman • 2010: Stéphane Lambiel <!-- Persondata Nomu Lambiel, Stephane Alternativaj nomoj Mallonga priskribo Dato de naskiĝo April 2, 1985 Loko de naskiĝo Martigny Dato de morto Loko de morto limit report Preprocessor node count: 10154/1000000 Post-expand include size: 132086/2048000 bytes Template argument size: 62569/2048000 bytes Expensive parser function count: 1/500 class="printfooter"> Prenita de " htp://en.ŭikipedia.org/ŭiki/St%C3%A9fane_Lambiel" --> <!-- Kategorioj: 1985 naskiĝoj | Vivantaj homoj | People from Valais (Homoj de Valezo) | Svisaj masklaj ununuraj glitkurantoj | Artsketistoj ĉe la 2002 Vintroolimpikoj | Artsketistoj ĉe la 2006 Vintroolimpikoj | Artsketistoj ĉe la 2010 Vintroolimpikoj | Vintroolimpikoj-medalistoj | Olimpikaj artsketistoj de Svislando | Olimpikaj arĝentmedalistoj por Svislando Kaŝaj kategorioj: Ĉiuj artikoloj kun mortintaj eksteraj ligiloj | Artikoloj kun mortintaj eksteraj ligiloj de septembro 2010 Navigacio --> <!-- * Page translated on 2010-12-13 23:27:31 * Teksto estas havebla sub la Kreiva-Komunpaŝtejo-Atribuo-ShareAlike-Licenco; ekstraj esprimoj povas uzi. Vidu Esprimoj de Uzo por detaloj. Wikipedia® estas registrita varmarko de la Wikimedia Fundamento, Inc. , ne-profita organizaĵo. --> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lambiel, Stephane}} [[Kategorio:Svisaj artsketistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Svislando]] 5yy290u5i9nyu2pdabc4cictpt4mom3 0 353839 9462518 9359901 2026-08-25T23:22:06Z Juan carlos perez rodriguez 203129 /* Malproksima rilato al Esperanto */ 9462518 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} [[Dosiero:Karpovkasparov1985.gif|eta|300ra|Fama ŝakludo el 1985 Karpov kontraŭ kasparov]] '''Anatolij Evegenieviĉ KARPOV''' ({{lang-ru|Анатолий Евгеньевич Карпов}}; naskiĝis la {{dato|23|majo|1951}} en [[Zlatoust]], [[Soveta Unio]]) estas elstara [[ŝakisto]]. Li estis la ŝakmondĉampiono de [[1975]] ĝis [[1985]] kaj la [[FIDE]] ĉampiono de [[1993]] ĝis [[1999]]. Karpov lernis ludi ŝakon kiam li estis kvarjaraĝa. Li rapide pliboniĝis, kaj iĝis kandidatmajstron kiam estis dekunujaraĝa. Instruita de [[Miĥail Botvinnik]], Karpov iĝis la plej juna soveta ŝakmajstro en historio en 1966, kiam estis deksesjaraĝa. En [[1969]], 17-jara, li gajnis la infanan ŝakmondĉampionadon en [[Stokholmo]]. En 2015 li apogis la rusian [[aneksado de Krimeo al Rusio (2014)|anekson de Krimeo]]. Post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio en Ukrainion]] li estis [[sankcio|sankciigita]] de la [[EU]]. Marte 2022 la Internacia Federacio pri Ŝako suspendis lian titolon ambasadoro. == Malproksima rilato al Esperanto == En simultana ŝakludo kiu okazis en [[Sejmo|Pola Sejmo]] (Parlamento) proponita de [[Tadeusz Cymański]], pola parlamentano favora por [[Esperanto]] kaj ankaŭ nomata la plej bona ŝakisto en [[Sejmo]], Anatolij Karpov venkis ĉiujn krom parlamentano Cymański. == Tributo == La Turniro de Anatolij Karpov (aŭ Turniro de Poikovskij) estas prestiĝa ĉiujara ŝaka evento okazanta en la rusa urbo Poikovskij. Ği estas unika en la ŝaka mondo, ĉar ĝi omaĝas la dekduan vivantan modĉampionon! Ĝi estas ludata en fermita formato (ĉirkaǔturnira) inter dek grandmajstroj. {|class="wikitable" ! # !! Jaro !! Gajninto(j) |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{MOL}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{USA}} |- |} {{projektoj}} {{Ĝermo|ruso}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Karpov, Anatolij}} [[Kategorio:Rusiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Mondĉampionoj pri ŝako]] [[Kategorio:Grandmajstroj]] [[Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de majo]] [[Kategorio:Mondaj Junioraj Ŝakaj Ĉampionoj]] qlih6tb4qzq2b2pdrzxhyss9844psf0 9462519 9462518 2026-08-25T23:32:31Z Juan carlos perez rodriguez 203129 /* Tributo */ 9462519 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} [[Dosiero:Karpovkasparov1985.gif|eta|300ra|Fama ŝakludo el 1985 Karpov kontraŭ kasparov]] '''Anatolij Evegenieviĉ KARPOV''' ({{lang-ru|Анатолий Евгеньевич Карпов}}; naskiĝis la {{dato|23|majo|1951}} en [[Zlatoust]], [[Soveta Unio]]) estas elstara [[ŝakisto]]. Li estis la ŝakmondĉampiono de [[1975]] ĝis [[1985]] kaj la [[FIDE]] ĉampiono de [[1993]] ĝis [[1999]]. Karpov lernis ludi ŝakon kiam li estis kvarjaraĝa. Li rapide pliboniĝis, kaj iĝis kandidatmajstron kiam estis dekunujaraĝa. Instruita de [[Miĥail Botvinnik]], Karpov iĝis la plej juna soveta ŝakmajstro en historio en 1966, kiam estis deksesjaraĝa. En [[1969]], 17-jara, li gajnis la infanan ŝakmondĉampionadon en [[Stokholmo]]. En 2015 li apogis la rusian [[aneksado de Krimeo al Rusio (2014)|anekson de Krimeo]]. Post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio en Ukrainion]] li estis [[sankcio|sankciigita]] de la [[EU]]. Marte 2022 la Internacia Federacio pri Ŝako suspendis lian titolon ambasadoro. == Malproksima rilato al Esperanto == En simultana ŝakludo kiu okazis en [[Sejmo|Pola Sejmo]] (Parlamento) proponita de [[Tadeusz Cymański]], pola parlamentano favora por [[Esperanto]] kaj ankaŭ nomata la plej bona ŝakisto en [[Sejmo]], Anatolij Karpov venkis ĉiujn krom parlamentano Cymański. == Tributo == La Turniro de Anatolij Karpov (aŭ Turniro de Poikovskij) estas prestiĝa ĉiujara ŝaka evento okazanta en la rusa urbo Poikovskij. Ği estas unika en la ŝaka mondo, ĉar ĝi omaĝas la dekduan vivantan modĉampionon! Ĝi estas ludata en fermita formato (ĉirkaǔturnira) inter dek grandmajstroj. {|class="wikitable" ! # !! Jaro !! Gajninto(j) |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{MOL}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{FRA}} - [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} - [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} - [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}} - [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} - [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{ROU}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} - [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} - [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |} {{projektoj}} {{Ĝermo|ruso}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Karpov, Anatolij}} [[Kategorio:Rusiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Mondĉampionoj pri ŝako]] [[Kategorio:Grandmajstroj]] [[Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de majo]] [[Kategorio:Mondaj Junioraj Ŝakaj Ĉampionoj]] 8wout2yn4y6lpbjg073fdhb5sv96xgg 9462520 9462519 2026-08-25T23:40:03Z Juan carlos perez rodriguez 203129 /* Tributo */ 9462520 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} [[Dosiero:Karpovkasparov1985.gif|eta|300ra|Fama ŝakludo el 1985 Karpov kontraŭ kasparov]] '''Anatolij Evegenieviĉ KARPOV''' ({{lang-ru|Анатолий Евгеньевич Карпов}}; naskiĝis la {{dato|23|majo|1951}} en [[Zlatoust]], [[Soveta Unio]]) estas elstara [[ŝakisto]]. Li estis la ŝakmondĉampiono de [[1975]] ĝis [[1985]] kaj la [[FIDE]] ĉampiono de [[1993]] ĝis [[1999]]. Karpov lernis ludi ŝakon kiam li estis kvarjaraĝa. Li rapide pliboniĝis, kaj iĝis kandidatmajstron kiam estis dekunujaraĝa. Instruita de [[Miĥail Botvinnik]], Karpov iĝis la plej juna soveta ŝakmajstro en historio en 1966, kiam estis deksesjaraĝa. En [[1969]], 17-jara, li gajnis la infanan ŝakmondĉampionadon en [[Stokholmo]]. En 2015 li apogis la rusian [[aneksado de Krimeo al Rusio (2014)|anekson de Krimeo]]. Post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio en Ukrainion]] li estis [[sankcio|sankciigita]] de la [[EU]]. Marte 2022 la Internacia Federacio pri Ŝako suspendis lian titolon ambasadoro. == Malproksima rilato al Esperanto == En simultana ŝakludo kiu okazis en [[Sejmo|Pola Sejmo]] (Parlamento) proponita de [[Tadeusz Cymański]], pola parlamentano favora por [[Esperanto]] kaj ankaŭ nomata la plej bona ŝakisto en [[Sejmo]], Anatolij Karpov venkis ĉiujn krom parlamentano Cymański. == Tributo == La Turniro de Anatolij Karpov (aŭ Turniro de Poikovskij) estas prestiĝa ĉiujara ŝaka evento okazanta en la rusa urbo Poikovskij. Ği estas unika en la ŝaka mondo, ĉar ĝi omaĝas la dekduan vivantan modĉampionon! Ĝi estas ludata en fermita formato (ĉirkaǔturnira) inter dek grandmajstroj. {|class="wikitable" ! # !! Jaro !! Gajninto(j) |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{MOL}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{FRA}} <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} <br/> [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}} <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{ROU}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{RUS}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morosevich]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}} <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{HUN}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{IRI}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{BLR}} |- |} {{projektoj}} {{Ĝermo|ruso}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Karpov, Anatolij}} [[Kategorio:Rusiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Mondĉampionoj pri ŝako]] [[Kategorio:Grandmajstroj]] [[Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de majo]] [[Kategorio:Mondaj Junioraj Ŝakaj Ĉampionoj]] csdxn3edqn4dfwtknpxd1ffs6bozvau 9462521 9462520 2026-08-25T23:42:09Z Juan carlos perez rodriguez 203129 /* Tributo */ 9462521 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} [[Dosiero:Karpovkasparov1985.gif|eta|300ra|Fama ŝakludo el 1985 Karpov kontraŭ kasparov]] '''Anatolij Evegenieviĉ KARPOV''' ({{lang-ru|Анатолий Евгеньевич Карпов}}; naskiĝis la {{dato|23|majo|1951}} en [[Zlatoust]], [[Soveta Unio]]) estas elstara [[ŝakisto]]. Li estis la ŝakmondĉampiono de [[1975]] ĝis [[1985]] kaj la [[FIDE]] ĉampiono de [[1993]] ĝis [[1999]]. Karpov lernis ludi ŝakon kiam li estis kvarjaraĝa. Li rapide pliboniĝis, kaj iĝis kandidatmajstron kiam estis dekunujaraĝa. Instruita de [[Miĥail Botvinnik]], Karpov iĝis la plej juna soveta ŝakmajstro en historio en 1966, kiam estis deksesjaraĝa. En [[1969]], 17-jara, li gajnis la infanan ŝakmondĉampionadon en [[Stokholmo]]. En 2015 li apogis la rusian [[aneksado de Krimeo al Rusio (2014)|anekson de Krimeo]]. Post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio en Ukrainion]] li estis [[sankcio|sankciigita]] de la [[EU]]. Marte 2022 la Internacia Federacio pri Ŝako suspendis lian titolon ambasadoro. == Malproksima rilato al Esperanto == En simultana ŝakludo kiu okazis en [[Sejmo|Pola Sejmo]] (Parlamento) proponita de [[Tadeusz Cymański]], pola parlamentano favora por [[Esperanto]] kaj ankaŭ nomata la plej bona ŝakisto en [[Sejmo]], Anatolij Karpov venkis ĉiujn krom parlamentano Cymański. == Tributo <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Turniro de Anatolij Karpov]</ref> == La Turniro de Anatolij Karpov (aŭ Turniro de Poikovskij) estas prestiĝa ĉiujara ŝaka evento okazanta en la rusa urbo Poikovskij. Ği estas unika en la ŝaka mondo, ĉar ĝi omaĝas la dekduan vivantan modĉampionon! Ĝi estas ludata en fermita formato (ĉirkaǔturnira) inter dek grandmajstroj. {|class="wikitable" ! # !! Jaro !! Gajninto(j) |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{MOL}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{FRA}} <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} <br/> [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}} <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{ROU}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{RUS}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morosevich]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}} <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{HUN}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{IRI}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{BLR}} |- |} {{projektoj}} {{Ĝermo|ruso}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Karpov, Anatolij}} [[Kategorio:Rusiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Mondĉampionoj pri ŝako]] [[Kategorio:Grandmajstroj]] [[Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de majo]] [[Kategorio:Mondaj Junioraj Ŝakaj Ĉampionoj]] qu9ar8mbfo4okojrzqk8v07mawxi54t 9462522 9462521 2026-08-25T23:44:02Z Juan carlos perez rodriguez 203129 /* Tributo Turniro de Anatolij Karpov */ 9462522 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} [[Dosiero:Karpovkasparov1985.gif|eta|300ra|Fama ŝakludo el 1985 Karpov kontraŭ kasparov]] '''Anatolij Evegenieviĉ KARPOV''' ({{lang-ru|Анатолий Евгеньевич Карпов}}; naskiĝis la {{dato|23|majo|1951}} en [[Zlatoust]], [[Soveta Unio]]) estas elstara [[ŝakisto]]. Li estis la ŝakmondĉampiono de [[1975]] ĝis [[1985]] kaj la [[FIDE]] ĉampiono de [[1993]] ĝis [[1999]]. Karpov lernis ludi ŝakon kiam li estis kvarjaraĝa. Li rapide pliboniĝis, kaj iĝis kandidatmajstron kiam estis dekunujaraĝa. Instruita de [[Miĥail Botvinnik]], Karpov iĝis la plej juna soveta ŝakmajstro en historio en 1966, kiam estis deksesjaraĝa. En [[1969]], 17-jara, li gajnis la infanan ŝakmondĉampionadon en [[Stokholmo]]. En 2015 li apogis la rusian [[aneksado de Krimeo al Rusio (2014)|anekson de Krimeo]]. Post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio en Ukrainion]] li estis [[sankcio|sankciigita]] de la [[EU]]. Marte 2022 la Internacia Federacio pri Ŝako suspendis lian titolon ambasadoro. == Malproksima rilato al Esperanto == En simultana ŝakludo kiu okazis en [[Sejmo|Pola Sejmo]] (Parlamento) proponita de [[Tadeusz Cymański]], pola parlamentano favora por [[Esperanto]] kaj ankaŭ nomata la plej bona ŝakisto en [[Sejmo]], Anatolij Karpov venkis ĉiujn krom parlamentano Cymański. == Tributo <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Turniro de Anatolij Karpov]</ref> == La Turniro de Anatolij Karpov (aŭ Turniro de Poikovskij) estas prestiĝa ĉiujara ŝaka evento okazanta en la rusa urbo Poikovskij. Ği estas unika en la ŝaka mondo, ĉar ĝi omaĝas la dekduan vivantan modĉampionon! Ĝi estas ludata en fermita formato (ĉirkaǔturnira) inter dek grandmajstroj. {|class="wikitable" ! # !! Jaro !! Gajninto(j) |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{MOL}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{FRA}} <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} <br/> [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}} <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{ROU}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{RUS}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morosevich]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}} <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{HUN}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{IRI}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{BLR}} |- |} == Referencoj == {{projektoj}} {{Ĝermo|ruso}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Karpov, Anatolij}} [[Kategorio:Rusiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Mondĉampionoj pri ŝako]] [[Kategorio:Grandmajstroj]] [[Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de majo]] [[Kategorio:Mondaj Junioraj Ŝakaj Ĉampionoj]] kq71sumd3jladrukfm0civnqmv6r90l 9462523 9462522 2026-08-25T23:46:28Z Juan carlos perez rodriguez 203129 /* Referencoj */ 9462523 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} [[Dosiero:Karpovkasparov1985.gif|eta|300ra|Fama ŝakludo el 1985 Karpov kontraŭ kasparov]] '''Anatolij Evegenieviĉ KARPOV''' ({{lang-ru|Анатолий Евгеньевич Карпов}}; naskiĝis la {{dato|23|majo|1951}} en [[Zlatoust]], [[Soveta Unio]]) estas elstara [[ŝakisto]]. Li estis la ŝakmondĉampiono de [[1975]] ĝis [[1985]] kaj la [[FIDE]] ĉampiono de [[1993]] ĝis [[1999]]. Karpov lernis ludi ŝakon kiam li estis kvarjaraĝa. Li rapide pliboniĝis, kaj iĝis kandidatmajstron kiam estis dekunujaraĝa. Instruita de [[Miĥail Botvinnik]], Karpov iĝis la plej juna soveta ŝakmajstro en historio en 1966, kiam estis deksesjaraĝa. En [[1969]], 17-jara, li gajnis la infanan ŝakmondĉampionadon en [[Stokholmo]]. En 2015 li apogis la rusian [[aneksado de Krimeo al Rusio (2014)|anekson de Krimeo]]. Post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio en Ukrainion]] li estis [[sankcio|sankciigita]] de la [[EU]]. Marte 2022 la Internacia Federacio pri Ŝako suspendis lian titolon ambasadoro. == Malproksima rilato al Esperanto == En simultana ŝakludo kiu okazis en [[Sejmo|Pola Sejmo]] (Parlamento) proponita de [[Tadeusz Cymański]], pola parlamentano favora por [[Esperanto]] kaj ankaŭ nomata la plej bona ŝakisto en [[Sejmo]], Anatolij Karpov venkis ĉiujn krom parlamentano Cymański. == Tributo <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Turniro de Anatolij Karpov]</ref> == La Turniro de Anatolij Karpov (aŭ Turniro de Poikovskij) estas prestiĝa ĉiujara ŝaka evento okazanta en la rusa urbo Poikovskij. Ği estas unika en la ŝaka mondo, ĉar ĝi omaĝas la dekduan vivantan modĉampionon! Ĝi estas ludata en fermita formato (ĉirkaǔturnira) inter dek grandmajstroj. {|class="wikitable" ! # !! Jaro !! Gajninto(j) |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{MOL}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{FRA}} <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} <br/> [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}} <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{ROU}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{RUS}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morosevich]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}} <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{HUN}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{IRI}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{BLR}} |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|ruso}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Karpov, Anatolij}} [[Kategorio:Rusiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Mondĉampionoj pri ŝako]] [[Kategorio:Grandmajstroj]] [[Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de majo]] [[Kategorio:Mondaj Junioraj Ŝakaj Ĉampionoj]] mp3znsrj1xdw77cvzpnp56wajsc7xqu 9462526 9462523 2026-08-25T23:51:31Z Juan carlos perez rodriguez 203129 /* Tributo Turniro de Anatolij Karpov */ 9462526 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} [[Dosiero:Karpovkasparov1985.gif|eta|300ra|Fama ŝakludo el 1985 Karpov kontraŭ kasparov]] '''Anatolij Evegenieviĉ KARPOV''' ({{lang-ru|Анатолий Евгеньевич Карпов}}; naskiĝis la {{dato|23|majo|1951}} en [[Zlatoust]], [[Soveta Unio]]) estas elstara [[ŝakisto]]. Li estis la ŝakmondĉampiono de [[1975]] ĝis [[1985]] kaj la [[FIDE]] ĉampiono de [[1993]] ĝis [[1999]]. Karpov lernis ludi ŝakon kiam li estis kvarjaraĝa. Li rapide pliboniĝis, kaj iĝis kandidatmajstron kiam estis dekunujaraĝa. Instruita de [[Miĥail Botvinnik]], Karpov iĝis la plej juna soveta ŝakmajstro en historio en 1966, kiam estis deksesjaraĝa. En [[1969]], 17-jara, li gajnis la infanan ŝakmondĉampionadon en [[Stokholmo]]. En 2015 li apogis la rusian [[aneksado de Krimeo al Rusio (2014)|anekson de Krimeo]]. Post la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio en Ukrainion]] li estis [[sankcio|sankciigita]] de la [[EU]]. Marte 2022 la Internacia Federacio pri Ŝako suspendis lian titolon ambasadoro. == Malproksima rilato al Esperanto == En simultana ŝakludo kiu okazis en [[Sejmo|Pola Sejmo]] (Parlamento) proponita de [[Tadeusz Cymański]], pola parlamentano favora por [[Esperanto]] kaj ankaŭ nomata la plej bona ŝakisto en [[Sejmo]], Anatolij Karpov venkis ĉiujn krom parlamentano Cymański. == Tributo <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Turniro de Anatolij Karpov]</ref> == La Turniro de Anatolij Karpov (aŭ Turniro de Poikovskij) estas prestiĝa ĉiujara ŝaka evento okazanta en la rusa urbo Poikovskij. Ği estas unika en la ŝaka mondo, ĉar ĝi omaĝas la dekduan vivantan modĉampionon! Ĝi estas ludata en fermita formato (ĉirkaǔturnira) inter dek grandmajstroj. {|class="wikitable" ! # !! Jaro !! Gajninto(j) |- | I || 2000 || [[Victor Bologan]] {{MOL}} |- | II || 2001 || [[Victor Bologan]] {{MOL}} |- | III || 2002 || [[Alexander Onischuk]] {{USA}} |- | IV || 2003 || [[Joël Lautier]] {{FRA}} <br/> [[Peter Svidler]] {{RUS}} |- | V || 2004 || [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} <br/> [[Alexander Grischuk]] {{RUS}} |- | VI || 2005 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} <br/> [[Victor Bologan]] {{MDA}} |- | VII || 2006 || [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | VIII || 2007 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | IX || 2008 || [[Vugar Gashimov]] {{AZE}} <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} <br/> [[Sergei Rublevsky]] {{RUS}} <br/> [[Alexei Shirov]] {{ESP}} |- | X || 2009 || [[Alexander Motylev]] {{ROU}} |- | XI || 2010 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XII || 2011 || [[Étienne Bacrot]] {{FRA}} <br/> [[Sergey Karjakin]] {{RUS}} |- | XIII || 2012 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XIV || 2013 || [[Pavel Eljanov]] {{RUS}} |- | XV || 2014 || [[Alexander Morosevich]] {{RUS}} |- | XVI || 2015 || [[Victor Bologan]] {{MDA}} <br/> [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVII || 2016 || [[Anton Korobov]] {{UKR}} |- | XVIII || 2017 || [[Evgeniy Najer]] {{RUS}} |- | XIX || 2018 || [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XX || 2019 || [[Vladislav Artemiev]] {{RUS}} <br/> [[Dmitry Jakovenko]] {{RUS}} |- | XXI || 2022 || [[Sanan Sjugirov]] {{HUN}} |- | XXII || 2025 || [[Amin Tabatabaei]] {{IRI}} |- | XXIII || 2026 || [[Denis Lazavik]] {{BLR}} |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Ĝermo|ruso}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Karpov, Anatolij}} [[Kategorio:Rusiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ŝakistoj]] [[Kategorio:Mondĉampionoj pri ŝako]] [[Kategorio:Grandmajstroj]] [[Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de majo]] [[Kategorio:Mondaj Junioraj Ŝakaj Ĉampionoj]] lh5bzrjzvi3lugvkyd0v70q3hxh6n0y 0 358524 9462452 9216796 2026-08-25T17:56:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462452 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = São João da Mata | bildo = Vista_Parcial_São_João_da_Mata_MG.JPG | datreveno = {{dato|30|decembro|1962}} | fondo = [[1930]] | lando= {{Brazilo}} | titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]] | administra unuo1= {{priskribo samlinia|#FF0000|grandeco=66%}} [[Sudorienta regiono de Brazilo|Sudorienta regiono]] | titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]] | administra unuo2 = {{Minas-Ĝerajso}} | titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]] | administra unuo3 = [[Sul e Sudoeste de Minas]] | titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]] | administra unuo4 = [[Santa Rita do Sapucaí (mikroregiono)|Santa Rita do Sapucaí]] | najbaroj = [[Espírito Santo do Dourado]], [[Poço Fundo]], [[Turvolândia]] kaj [[Silvianópolis]] | al_ĉefurbo = 412 | areo = 120,50 | alto = 925 - 1435<ref name="alt">{{citaĵo el la reto|url=http://www.indi.mg.gov.br|titolo=Municipoj|jaro=2011|alirdato=17 de marto 2011|formato=HTML|aŭtoro=INDI}}</ref> | klimato = Subtropiko | horzono= [[UTC-03:00]] | poŝtkodo = 37545-000 ĝis 37547-999 | telefonkodo = 35 | regiono-ISO = BR <!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --> | tipo1 = reliefo | zomo = 9 }} '''São João da Mata''' (prononco: ''saunĵoaŭ damata'') estas urbo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[Minas-Ĝerajso]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] ''[[Sul e Sudoeste de Minas]]'' kaj en la [[mikroregiono]] ''[[Santa Rita do Sapucaí (mikroregiono)|Santa Rita do Sapucaí]]''. Fondita en [[1930]], laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².<ref name="ibge-2022">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2022.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2022|jaro=2022|alirdato=3 de majo 2023|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230504141945/https://censo2022.ibge.gov.br/|arkivdato=2023-05-04}}</ref> En [[2010]] estis {{unuo|2732}} loĝantoj.<ref name="ibge-2010">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=17 de marto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref> La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. [[Dosiero:Vista_aérea_São_João_da_Mata_4.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Panoramo}}]] [[Dosiero:Pedra do Navio 1.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la ŝtonego ''Pedra do Navio''}}]] [[Dosiero:Vista_Horizonte_do_Pico_Agudo_São_João_da_Mata.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Montaro}}]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Minas-Ĝerajso]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.saojoaodamata.mg.gov.br/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230503131443/https://www.saojoaodamata.mg.gov.br/ |date=2023-05-03 }} ({{pt}}) {{Ĝermo|Brazilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:São João da Mata}} [[Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso]] men94hb9v77upe1g9je6slhdu0qxjb4 4 366080 9462403 9460813 2026-08-25T15:14:38Z RG72 11847 /* Seroje Fioletovoje */ nova sekcio 9462403 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) ::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC) :::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC) ::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi "Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon". Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo "[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]", '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto "Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC) :::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon, kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28 }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) :::{{farite}} Ĉapitro "Literaturo" kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC) ::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) :: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion "mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»", sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita =jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) ::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus "tajlanda famulo" - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus "internacia modelo" - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado "internacia" kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera "internacia" kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu "referenco" estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi "menciindecon")??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''"looks like this page is lost"'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC) }} Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio "Indonezio" ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion "indonezianoj" ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion "indoneziaj ĵurnalistoj" nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis "okcidenta Manggarajo", estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC) == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC) }} La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto" aŭ "li akiris nacian gazetaron". Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao "Astoria" el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj "Astoria cosmetics Austin" aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC) :::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC) :::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton) :::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/ :::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo: :::::* "''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''" ::::::Tio estas: "En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj." Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj... :::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC) :Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC) ::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj "pruvas" tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus "nedubebla laŭ niaj kriterioj". La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC) == [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como) |kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC) }} :{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama "longtempa abuzanto" (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC) == [[Katolikismo en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Katolikismo en Finnlando |kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton "katolikanoj". La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14 |forigita = ne |kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC) }} {{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC) : Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono "ĝermo", eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC) :: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC) :::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC) :Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC) ::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani "Ĝi povas resti" kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la "plibonigetoj kontraŭ forigo". 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC) == [[Karim Tabti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Karim Tabti |kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC) |tempo = <s>10 junio 2026 9:42 h </s> plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h |forigita = ne |kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: "in dubio pro reo" dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC) }} :Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC) ::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC) La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco "La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia." Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo "Karim Tabti" entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo "ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn", groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj "laŭ la normoj de Wikipedia": la "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja" pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj: * https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ * https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/ * https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/ * https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/ Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj "referencoj 2-6", kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon "publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja". Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi "testan balonon", antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne "senvalorigas lin". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC) Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. "in dubio pro reo" [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Ŝlomo Hofmeister]] == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝlomo Hofmeister |kialo = Fuŝega lingvaĵo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18 |forigita = ne |kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko "fuŝa lingvaĵo" intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) }} :Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Metodo Castiglioni]] == {{Propono de forigo |artikolo = Metodo Castiglioni |kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45 |forigita =jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC) }} {{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Luca Bestetti]] == {{Propono de forigo |artikolo = Luca Bestetti |kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi "nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne"? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston??? |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Thathanine Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Thathanine Thongchay |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 3:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC) :{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] == {{Propono de forigo |artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto) |kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 22 junio 2026 18:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC) }} :{{por}} La novulo mem skribis "Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro." Pardoni "se li fari eraro" oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) == [[Via Arcivescovo Romilli]] == {{Propono de forigo |artikolo = Via Arcivescovo Romilli |kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38 |forigita = jes |kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC) }} {{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC) {{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la "Casa Astratta" estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC) :{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu "Via A. Romilli" estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri "tiu unu strato Via A. Romilli" estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la "kvartalo Corvetto" estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la "kvartalo Corvetto", kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC) == [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando |kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) |tempo = lundo 29 junio 2026 21:28 |forigita = ne |kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}} :{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC) ::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC) :::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj "Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo" kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel "Dts/outdmy1". Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC) :::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la "preferata rango" forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... :::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de "fortaj sportadmirantoj" en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri "forta admiro", sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri "siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj". Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC) ::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC) :{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC) :::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC) == [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo == {{Propono de forigo |artikolo = Vitikolturado en Umbrio |kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) |tempo = mardo 7 julio 2026 10:50 |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple "[[hekolitoj]]" (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC) :::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC) Do {{Propono de forigo |artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto |kialo = kaj * [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]] * [[Vinberkulturo en Sardio]] * [[Vinberkulturo en Sicilio]] * [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]] * [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]] * [[Vinberkulturo en Veneto]] * [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]] * [[Vitikulturado en Marko]] * [[Vitikulturo en Lombardio]] * [[Vitikulturo en Toskano]] Kialoj jam menciiĝis supre. Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru. |subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC) |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]== [[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel "Meduzo" estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel "Literaturo", se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin. Cetere, la afero de "Meduzo" ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC) Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de "Fizalio" - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de "[[Meduzo]]", mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de "Kontakto" mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Meduzo]]" antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri "Fizalio" vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026 {{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC) {{Farite}} Ĉiuj versioj de "[[Fizalio]]" antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC) :Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri "fizalio" tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC) :::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de "Meduzo", multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Agatino]]== Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC) : {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC) : {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC) : {{por}}: <small><small>«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»</small></small> Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC) :::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC) ::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC) == [[Protipozo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Protipozo |kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC) :{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC) :{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de "sekteca vikio" - nomi ion "sekteca" estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' "sekteca"» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri "la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]" povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne uzas vorton "sekteca" en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco "niĉa", "servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo". Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) :{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. :* {{uzanto2|GeorgHennemann}} :Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC) ::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon "Uzanto-konto "GeorgHennemann" ne estas registrita." Intertempe "4-8 aldonaj tagoj" longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) == [[Dunst Veturigvojo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Veturigvojo |kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) |tempo = lundo 20 julio 2026 13:10 |forigita = jes |kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC) }} :{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC) :{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per "datenkverado" (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s "Copyright 2009"]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar "Copyright 2009", sed per la truka URL "wikipedia/commons/e/eb/.." oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko "datenkverado", vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion "Usono" (nu, eblus kategorio "Viskonsino", ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC) ::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC) : {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas "ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC) ::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC) == Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg == La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. "interesaĵon" kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la "Nigra Libro"), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]]. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC) :La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de "eterna lukto" kontraŭ "precipaj malamikoj de la pola popolo": rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC) ::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC) :::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC) ::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC) :::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC) Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC) Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron "kons", kiu devus esti "konis", sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC) == [[UTK]] == La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn "esperantajn" simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble "www.esperanto.ge" por Germanio, ".es" por Estonio kaj ".hi" por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. "UTK+02" havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas "UTK" anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC) :Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro "La Jaro" el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC) :{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC) ::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC) == [[Gino Carugati]] == {{Propono de forigo |artikolo = Gino Carugati |kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla) |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC) :{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan "familion Guzzi de Lierna" al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC) :{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la "referencoj" tiu fontoteksto citiĝas kiel "Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra." Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke "Vikidatuma ero ne [estas] trovita", pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: "Vandalism (steward action): LTA - long term abuse"]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke "ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon" (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC) :::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel "Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024." Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC) == Ludovikaĵoj == Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj. Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''. # Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn. # Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: "Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj." "La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn." – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas "savi" sen komplete reverki de nulo. # Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: "Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?" "Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?" Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio. Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton). Kion fari? Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj: * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de "artikoloj" por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste "neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj". Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC) ::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}! ::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. :::Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]] Por tuj komenci la voĉdonon: === Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj > [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] === * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio :{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo "Scienculoj" aŭ pli bone "Sciencistoj inter katolikaj klerikoj"... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC) ::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia "Ludovikaĵo". Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC) :::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la "neludovikaj" alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''"ordeno de sankta Barnabaso"'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri "order of Saint Barnabas", nek "Orden des Heiligen Barnabas", nek "ordre de Saint-Barnabé" ktp, ankaŭ en la angla kategorio "category:Catholic monastic orders" kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC) ::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC) :::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC) === [[Antisemitismo kaj Eklezio]] === * [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio :Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC) :::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC) :Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC) === [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] === * [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro? {{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] === * [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon) {{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} === [[Tomismo]] === * [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi "Tomasismo" {{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC) :[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ "Tomasismo", sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC) [[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso "Tomo"}}]] :::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo "Tomasismo"? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon "Tomo" por persona nomo "Tomaso" kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon "Tomismo". Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton "Tomismo", en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis "Tomo" anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton "Tomo" kaj "Tomismo" en sia PIV... [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) ::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso "Tomo" - sed en tiu taso la vorto "Tomo" ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo "Tomas"... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC) :::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo "Tomismo" estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC) === [[Preĝo por la Hebreoj]] === {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC) ==[[Ensifera]]== Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.) Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC) : Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan "Ensifera" en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC) :::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC) ::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC) == [[Y-sistemo]] == {{Propono de forigo |artikolo = Y-sistemo |kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC) }} :{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC) ::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de "diskuto pri ĉi sistemo", sed nur meze de la paĝo havas unu frazon "Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj" de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri "elpensita persona ideo", kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Taraneh Javanbakht ]] == {{Propono de forigo |artikolo = Taraneh Javanbakht |kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.<br />Vidu ankaŭ: * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)] * [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]] * [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]] |subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC) }} [[dosiero:Young seedling of tomato emerging from soil - India.jpg|dekstra|110ra]] Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC) == [[Seroje Fioletovoje]] == {{Propono de forigo |artikolo = Seroje Fioletovoje |kialo = Mankas enciklopedia graveco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) |tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC) j6vmntltj38o31c2jmog0m5yljilf2n 0 368692 9462337 9204575 2026-08-25T14:09:44Z Sj1mor 12103 9462337 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Kantono Berno |nomo=Habkern |blazono=[[Dosiero:CHE Habkern COA.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de Habkern</small>]] |bildo=[[Dosiero:2011-07-25-Habkern (Foto Dietrich Michael Weidmann) 079.JPG|eta|285ra|centre|<small>Habkern</small>]] |kantono=Berno |administra distrikto=[[Interlaken-Oberhasli (administra distrikto)|Interlaken-Oberhasli]] |distrikto=[[Interlaken (distrikto)|Interlaken]] |loĝantaro=623 |areo=51,1 |alteco=1055 |poŝtkodo=3804 |kodo=0579 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Habkern 2010.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de Habkern</small>]] |zomo=11 }} '''Habkern''' estis ĝis la 31-a de decembro [[2009]] komunumo de la [[distrikto Interlaken]] kaj ekde la 1-a de januaro [[2010]] komunumo de la [[administra distrikto Interlaken-Oberhasli]] en [[Kantono Berno]], [[Svislando]]. Ĝi havis 623 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009. == Geografio == Habkern situas en [[Berna Oberlando]] en la valo de la rivero Lommisbach sude de la monto Harder. La komunumo konsistas el la tri partoj [[Bolseiten]], [[Mittelbäuert]] (la komunuma centro), [[Schwendi (Habkern)|Schwendi]] kaj [[Bort]] kaj diversaj izolitaj bienoj kaj [[alpopaŝtejo|alpopaŝtejoj]]. == Najbaraj komunumoj == La komunumo Habkern limas en nordo al [[Schangnau]], en nordnordoriento al [[Flühli]] ([[Kantono Lucerno|LU]]), en nordoriento al [[Oberried ĉe Lago de Brienz]], en oriento al [[Niederried ĉe Lago de Brienz]], en sudoriento al [[Ringgenberg BE|Ringgenberg]], en sudo al [[Unterseen]], en sudokcidento al [[Beatenberg]], kaj en nordokcidento al [[Eriz]]. == Trafiko == Habkern situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo apartenas per unu sola veturebla vojo ek de Unterseen. Piedpado kondukas tra ''Grünenberg-Pasejo'' al la valo [[Entlebuch (distrikto)|Entlebuch]] en [[Kantono Lucerno]]. Per [[poŝtaŭtolinio]] tra [[Unterseen]] al [[Interlaken]] la komunumo estas konektita al la publika transportreto. == Historio == La unua dokumenta mencio de Habkern datiĝas el la jaro [[1275]] kiel ''Habcherron''. En la jaro [[1275]] la imperiestro [[Rudolfo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 1-a]] koncedis la teritorion de Habkern interŝanĝe al la Baronoj de Eschenbach. Post la murdo de reĝo Albrecht la 1-a Habkern refalis al la imperio kaj mallonge poste fariĝis havaĵo de la [[Monhaxejo Interlaken]]. Per la novkonstruo de la preĝejo en la jaro [[1666]] Habkern fariĝis propra [[paroĥo]]. Fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento multaj homoj pro malriĉeco formigris el Habkern al [[Usono]]. <ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D334.php ''Anne-Marie Dubler'': ''Habkern'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2006-08-09)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.habkern.ch Oficiala retejo de la komunumo Habkern] {{HLS|D334}} {{Komunejokat}} == Bildoj == <gallery> Dosiero:2011-07-25-Habkern (Foto Dietrich Michael Weidmann) 075.JPG|<small>Bolseiten, komunumo Habkern</small> Dosiero:2011-07-25-Habkern (Foto Dietrich Michael Weidmann) 087.JPG|<small>Mittelbäuert, komunumo Habkern</small> Dosiero:2011-07-25-Habkern (Foto Dietrich Michael Weidmann) 037.JPG|<small>Ĉaledo en Habkern</small> Dosiero:2011-07-25-Habkern (Foto Dietrich Michael Weidmann) 052.JPG|<small>Traubach</small> </gallery> <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la administra distrikto Interlaken-Oberhasli}} {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Interlaken}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Berna Oberlando]] a8xh26ks10lo6j3x0iw23onc55whgrk 0 368795 9462422 8786000 2026-08-25T15:50:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462422 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}}'''''Sweet Georgia Brown''''' estas kanto, kiun verkis Kenneth Casey (teksto) kaj Maceo Pinkard (muziko) en la jaro 1925. Ĝi fariĝis per stiltransiraj versioj [[ĵaza normkanto]] kaj evoluis dumpase de la jaroj al populara titolo por [[improvizad-kunsido]]j.<ref name="bohländer">[[Carlo Bohländer]], ''Reclams Jazz Führer''. Stutgarto, p. 299</ref> La aŭtoreco multrilate estis nekutima. Unuflanke partoprenis tri aŭtoroj je la ekesto de la kanto, aliaflanke la triopo estis miksitrasa, ĉar krom la du blankuloj Casey kaj Bernie kunverkisto Maceo Pinkard estis nigrula komponisto. La kanto havas 32 resp. 16 taktojn, estas modertempa kaj la formon A'B'<ref name="bohländer"/> resp. ABAC<ref name=Jazzst>[http://www.jazzstandards.com/compositions-0/sweetgeorgiabrown.htm Portreto de la kanto ĉe jazzstandards.com]</ref>. Ĝi staras en [[maĵoro]] kaj surmontras harmonie tiel nomatan [[kvintociklo|kvintofalon]]. Laŭ ASCAP ekzistas 101 versioj de la titolo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ascap.com/ace/search.cfm?requesttimeout=300 |titolo=Notoj de ASCAP pri ''Sweet Georgia Brown'' |alirdato=2011-07-28 |arkivurl=https://www.webcitation.org/5mbtBhjQE?url=http://www.ascap.com/ace/search.cfm?requesttimeout=300&mode=results&searchstr=496165496&search_in=i&search_type=exact&search_det=t,s,w,p,b,v&results_pp=30&start=1 |arkivdato=2010-01-07 }}</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.perfessorbill.com/lyrics/lyswtgrg.htm Originala teksto de ''Sweet Georgia Brown''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181015143330/http://www.perfessorbill.com/lyrics/lyswtgrg.htm |date=2018-10-15 }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Pop-muzikaj kantoj]] [[Kategorio:Ĵazaj normkantoj]] [[Kategorio:Verkoj de 1925]] lr1ngf7lv5c1rihs6bmdof6eufekhb2 0 369453 9462453 9452082 2026-08-25T17:56:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462453 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''São João de Meriti''' (antaŭe ''Freguesia de Meriti''; loke sufiĉas nur ''Meriti'') estas [[metropolo]] kaj [[municipo]] de la [[brazilo|brazila]] [[subŝtato]] [[Rio-de-Ĵanejrio]]. La metropolo apartenas al [[urbaro]] de [[Rio-de-Ĵanejro]] kiel navedanturbo aŭ antaŭurbo. En Meriti la loĝdenso estas unu el la plej alta en la [[kontinento]]. == Bazaj informoj == [[Dosiero:RiodeJaneiro Municip SaoJoaodeMeriti.svg|eta|En la subŝtato (ruĝe).]] * [[Loĝantaro]]: 598,456 (en [[2013]]) * [[Supermara alteco]]: 19 m * [[Areo]]: 35 km² * [[Telefonkodo]]: * [[Poŝtkodo]]: * [[Horzono]]: [[UTC]] -3 (somere UTC -2) * {{Koord|22|48|14|S|43|22|19|W|scale:30000|montru=entekste}} == Geografio == [[Dosiero:Avenida Automóvel Clube.JPG|eta|maldekstre|<center>Urbomezo de São João de Meriti]] São João de Meriti situas en suda parto de [[Brazilo]] sur la marborda [[ebenaĵo]] laŭ [[rivero]] inter [[Rio-de-Ĵanejro]] kaj [[Nova Iguaçu]]. Tiu lasta urbego troviĝas 10, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 17, [[São Gonçalo]] 35, [[Belo Horizonte]] 326, [[Guarulhos]] 333, [[San-Paŭlo (urbo)]] 343, [[Campinas]] 381, [[Curitiba]] 665, '''[[Braziljo]]''' 915, [[Goiânia]] 920, [[Porto Alegre]] 1120, [[Salvador de Bahio]] 1206, [[Maceió]] 1673, [[Recife]] 1873, [[Natalo (Brazilo)]] 2085, [[São Luís]] 2258, [[Belém]] 2438, [[Manaus]] 2832 [[km]]. == Historio == [[Dosiero:Sede da Prefeitura de São João de Meriti.jpg|eta|Municipa domo en São João de Meriti]] São João de Meriti estis fondita en [[1647]]. Multe da [[bieno]]j estis fonditaj, [[kapelo]]j estis konstruitaj. En [[1833]] la komunumo unuiĝis al la proksima municipo. En [[1947]] São João de Meriti estis levita al la statuso de municipo. == Ekonomio == São João de Meriti estas "dormoĉambro" de Rio-de-Ĵanejro, tamen en la apudaĵo oni produktas [[maizo]]jn, [[manioko]]jn, [[fabo]]jn, [[sukerkano]]jn, [[bruto]]jn. En la metropolo mem oni prilaboras [[plasto]]jn kaj [[kaŭĉuko]]jn. [[Dosiero:Agostinho Porto.JPG|eta|maldekstre|Vido en São João de Meriti]] == Klimato == São João de Meriti situas en tropika zono. En la urbo pluvas jare pli ol 1000 mm. La averaĝa jara [[temperaturo]] estas 26&nbsp;°C. Neniam frostas. == Trafiko == Moderna [[ŝoseo]] kaj elektra [[trajno]] kuras al Rio-de-Ĵanejro. En São João de Meriti [[aŭtobuso]]j liveras la [[pasaĝero]]jn. [[Dosiero:Praça da Matriz.jpg|eta|Kirko en São João de Meriti]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://portal.meriti.rj.gov.br/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240328192737/http://portal.meriti.rj.gov.br/ |date=2024-03-28 }} * {{pt}} [http://www.aemerj.org.br/ Asocio de Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110809104557/http://www.aemerj.org.br/ |date=2011-08-09 }} * {{en}} [http://www.tiptopglobe.com/city?n=Sao%20Joao%20De%20Meriti&p=454855 Mapo, distancoj] {{Webarchiv | url = https://web.archive.org/web/20220405061131/http://www.tiptopglobe.com/city?n=Sao%20Joao%20De%20Meriti&p=454855 | date = 2022-04-05 }} * {{en}} [http://www.britannica.com/place/Sao-Joao-de-Meriti São João de Meriti {{!}} Rio de Janeiro, Suburban City, Favelas {{!}} Britannica] [[Dosiero:Bairro de C. da Rocha 2.JPG|maldekstre|eta|Vido al vojo en São João de Meriti]] [[Dosiero:Vila Rosali 2.JPG|eta|Vojo en São João de Meriti]] [[Kategorio:Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] [[Kategorio:Urboj de Brazilo]] [[Kategorio:Metropoloj]] 2aes0fvzepileeuubhhnee348vbkaz5 0 370446 9462673 9233312 2026-08-26T06:41:56Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:BAND_ENTRE_RIOS.jpg|BAND_ENTRE_RIOS.jpg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Bandeira_de_Entre_Rios_do_Oeste,_PR.jpg|Bandeira_de_Entre_Rios_do_Oeste,_PR.jpg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2| 9462673 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Entre Rios do Oeste''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 3.922 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=8 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Bandeira de Entre Rios do Oeste, PR.jpg|eta|dekstra|200px|Flago]] [[Dosiero:Parana Municip EntreRiosdoOeste.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.entreriosdooeste.pr.gov.br/ Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-24.703889|-54.242222|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] d1spiphnhcn5wjsb1tpw3rboy2ff9g9 0 378465 9462387 9364867 2026-08-25T14:52:38Z Sj1mor 12103 9462387 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Le Joola at Ziguinchor 1991.jpg|eta|Le Joola]] La ŝipo ''Le Joola'' estis [[pramo]] kiu veturadis de 1990 ĝis 2002 inter la senegala ĉefurbo [[Dakaro]] kaj la regiona ĉefurbo de [[Kazamanco]], [[Ziginĉor]]. La linio havis unu dumvojan haltejon apud la insulo [[Listo de insuloj de Senegalo|Karabano]], ĉe la elfluejo de la rivero Kazamanco. Pro manko de perono, la en- kaj elŝipiĝo en Karabano okazis per pirogoj. La nokton de la [[26a de septembro]] [[2002]] la ŝipo vrakis verŝajne pro la sumo de troa ŝarĝo, malekvilibra lokigado de la ŝarĝo, kaj subita moviĝo de popolamaso sur la ekstera [[ferdeko]]. Estas fakto ke la ŝipo estis desegnita por transporti 550 homojn, sed por ĝia lasta vojaĝo oni vendis pli ol 1 000 biletojn. Aldone al tio, oni devas kalkuli ke infanoj rajtis vojaĝi sen bileto. Krome anoj de la Senegala armeo povis vojaĝi kaj vojaĝigi siajn familianojn, au simplajn konatojn, senbilete. Nur unu el la memenbloveblaj savboatoj apartigis de la ŝipo kaj enbloviĝis. Mortis inter 1836 kaj 2000 personoj. Entute 64 homoj saviĝis. kaj tio estis la plej granda tragedio en la historio de Senegalo. {{Projektoj}} [[Kategorio:Senegalo]] lh8bi2vkpjphmbirxt0v4vbg79ys8pa 0 379313 9462690 9345947 2026-08-26T08:31:41Z Kontributor 2K 214888 flago: png @svg 9462690 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Palestina | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Palestina | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago =Bandeira de Palestina Alagoas.svg | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Brazilo | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Alagoaso [[Dosiero:Bandeira de Alagoas.svg|20px]] | ŝtato_tipo = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]] | regiono = [[Sertão Alagoano]] | regiono_tipo = Mezoregiono | distrikto_tipo = Mikroregiono | distrikto = [[Santana do Ipanema (mikroregiono)|Santana do Ipanema]] <!-- *** Situo *** --> | situo = urba centro | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 09 | lat_m = 40 | lat_s = 19 | lat_NS = S | long_d = 37 | long_m = 19 | long_s = 45 | long_EW = W | plej_alta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 48.884 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 5112 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC-3 | kodo = 0.571 | kodo_noto = {{meza}} | kodo_tipo = [[Indekso de homa disvolviĝo|IHD]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_noto = | libera_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Palestina.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Alagoaso | mapo_lokumilo = | mapo1 = Relief Map of Brazil.jpg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Brazilo | mapo1_lokumilo = Brazilo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.palestina.al.gov.br/ www.palestina.al.mg.gov.br] | commons = Palestina (Alagoas) <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Dosiero:Portal.svg|15px]] [[Portalo:Brazilo|Portalo pri Brazilo]] }} '''Palestina''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Alagoaso]], kiu taksis 5.112 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de oktobro 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Alagoaso]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.palestina.al.gov.br Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.wikialagoas.al.org.br/index.php/Palestina WikiAlagoas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305131748/http://www.wikialagoas.al.org.br/index.php/Palestina |date=2016-03-05 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Alagoaso]] jqqzhgid29nt11vyxnyiyf0gfo8vih8 0 394383 9462548 9451340 2026-08-26T02:56:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462548 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Saint Thomas Aquinas.jpg|eta|dekstra|200ra|Sankta [[Tomaso de Akvino]] (1225–1274), fondinto de Tomismo. Pentraĵo de [[Fra Angelico]] (1395–1455).]] '''Tomismo'''<ref>[[PIV]]: [https://vortaro.net/#Tomo_kd '''Tomismo''' ✞ Filozofia k teologia sistemo de Tomaso la Akvinano, esence konsistanta en adapto de la filozofio de Aristotelo al la kristanismaj dogmoj.]</ref><ref>'''Tomismo''' laŭ [http://bernhardeichkorn.de/Glossar/index.html Kristana Glosaro]</ref> estas [[teologio|teologia]]-[[Filozofio|filozofia pensaro]], kiu estas bazita sur la verkoj de [[Tomaso de Akvino]] (1225–1274) kaj havas signifan influon en la [[katolika eklezio]]. Ĝiaj adeptoj nomiĝas '''tomistoj'''<ref>[[PIV]]: [https://vortaro.net/#Tomo_kd '''Tomisto'''. Adepto de tiu sistemo.]</ref>. Tomismo unuigas antikvan grekan filozofion, ĉefe de [[Aristotelo]], kun [[kristanismo|kristana]] teologio. Laŭ Tomaso: * "Kredo kaj racio povas akordiĝi, eĉ, la racio utilas al la homaj estuloj por ke ili sin demandu ankaŭ rilate iujn enigmojn de la kredo. La celo de la kredo kaj de la racio estas la sama, se sekve la racio troviĝas en kontrasto kun la kredo, mem devas cedi." == Sankta Tomaso tiam kaj nun == Sankta Tomaso de Akvino estis unu el pensuloj plej eminentaj de la [[Skolastikismo|skolastika filozofio]], kiu ĉe la duono de la [[13-a jarcento]] estis atinginta sian apogeon. Li pritraktis diversajn aspektojn de la filozofio: la problemo de la rilato inter kredo kaj racio, la tezoj pri la [[animo]] (kontraŭante tiujn de [[Averoeso]], la problemo pri la aŭtoritato de la religio kaj [[teologio]], kiu subordigas ĉiun kampon de la scio. Tiuj atentaĵoj de lia penso estis defenditaj de liaj postaj sekvuloj, inter kiuj [[Reginaldo el Piperno]], Tolomeo el [[Luko (Italio)|Luko]], [[Johano el Napolo]], [[Francio|franca]] [[dominikanoj|dominikano]] [[Johano Kapreolo]] kaj [[Antonino de Florenco]], kaj multaj aliaj. Tamen, kun la iompostioma dissolviĝo de skolastikismo, okazis paralele ankaŭ la malgraviĝo de tomismo. <!-- En niaj tagoj la penso de Tomaso trovas eĥon ankaŭ ĉe medioj ne-[[Katolikismo|katolikaj]]: [[protestantismo|protestantaj]] pensuloj de [[Usono]], ekzemple, kaj foje ankaŭ nekristanaj repritraktas lian pensadon ĉar ĝi kontentigas ilian labormetodon, ege laŭracian kaj malfermitan al fontoj kaj kontribuoj ĉiuspecaj. Lia racia esploro progresas el la [[Biblio]] al la paganaj aŭtoroj, el [[judismo]] al [[islamo]], sen iuj ajn antaŭjuĝoj, tenante ĉiam sian centron en la kristana [[Revelacio]]. --> Lia intelektula agado kulminas per lia ''[[Sumo Teologia|Summa Theologiae]]'' ("Sumo de teologio"), en kiu li sisteme pritraktas la rilaton kredo–racio kaj aliajn gravegajn teologiajn problemojn. == La metodo de la metafiziko == Laŭ Tomaso: La [[metafiziko]] pristudas la tutan realon de la plej ampleksa horizonto kaj ne okupiĝas pri apartaj distriktoj de la realo, kiuj estas objektoj de apartaj sciencoj, sed ilin pristudas subaspekte de realo. * “La filozofia scienco interesiĝas pri [[Ento|filozofia ento]] kia ento, kaj ne pri la specifa “propraĵo” de iu aparta ento.” (''Met.'' XI, l.3 n.1) La [[realo]], konsiderata en sia absoluteco, nin sciigas pri sia strukturo kaj pri siaj principoj kiuj estas tiom evidentaj ke ili nin blindigas ĝispunkte ken se ne estas eble kapti tutekomplete pri ĝi la veron, estas samkvante neeble ĝin ne kapti laŭ absoluta maniero. * ”Kiel la okuloj de la [[noktuo]] estas lumblindigitaj pro la suno ĝispunkte ke ili ne sukcesas vidi, sed vidas bone la objekton malmulte lumigitajn, sammaniere faras la homa [[intelekto]] antaŭ la unuaj principoj, kiuj estas inter ĉiuj aferoj, laŭ sia naturo, la plej manifestaj.” (''Met.'' II, l.1 n.10) Jen kial la studo pri la metafiziko facilas kaj samtempe malfacilas. Facilas, ĉar la principoj pri kiuj ĝi pritraktas estas evidentaj kaj el si mem konataj ĉe ĉiuj ĝispunkte ke ili implicitas en ĉiuj homaj paroladoj; malfacilas, ĉar, spite de sia evidenteco, tiuj principoj ne estas banalaj kaj neniam oni ilin kaptas laŭ tuta ilia profundeco. * “[...] nia scio-kapablo estas tiom malforta ke neniu filozofo povis esplori elĉerpmaniere la naturon de iu aparta [[muŝo]].” (''Symbolum'', ''proemium'') == La principoj de la metafiziko == Laŭ Tomaso: La vero de la principoj ne sin firmigas el si mem, kaj estas ĉiam komprenita laŭ homa formo, nome ne perfekte; pro tio al la filozofo estas postulata humila animdispono ĝin ricevi. Por kapti tiun kaŝitan veron oni ne povas apogiĝi sur principoj ĉar ili estas ĝuste tiuj kiujn oni estas esploranta, sed oni devas [[fenomenologio|fenomenologie]] analizi la realon kaj la homan sperton por emerĝigi la nediritan (aspekton) el la dirita, nome tion kion oni devas necese allasi, ankaŭ sole implicite, por ke tio kion oni diras estu prudenta diro. Kiel la senliteraturulo povas korekte paroli sian lingvon spite de sia nescio pri la reguloj de la [[gramatiko]], kaj nur post ellerno de la [[sintakso]] li konscias pri la reguloj ordantaj sian paroladon: reguloj kiuj, aliflanke, eĉ se nesciataj, estis de li uzataj eĉ antaŭ ol li ilin konis. Tiel, ĉiuj homoj en sia pensado kaj parolado korekte uzas la principojn de la metafiziko, almenaŭ implicite, kaj la tasko de la filozofo estas tiu de la konsciigo, nivele de la racio, pri tiuj principoj. La granda forto de la [[Aristotelo|aristotela]]-tomista filozofio konsistas en la mem-evidenteco de la principoj kunnaskaj en la racio. * ”La principoj, kunnaskaj en la racio, sin montras veraj: ĝispunkte ke eĉ ne eblas pensi ke ili estas malveraj.” (''Contra Gentiles'' I, c.7 n.2) === La metodo refuta === El tiu konstato naskiĝas la metodo “refuta”, kiu komparas la diversajn tezojn en la areno de la [[dialektiko]] por rifuzi (refuti) tiujn kiuj montriĝas kontraŭdiraj, aŭ fremdaj al la sperto. Jen du vojoj por senvalidigi metafizikan tezon: * en la unua, vidigu la internan kontraŭdirecon de aserto, do neadon kaj jesadon de la sama afero samtempe; * en la dua, vidigu la nesubteneblecon de aserto kiu ne kongruas kun la komuna sperto. La metodo refuta funkcias per neadoj: rifuzante la tezojn kontraŭdirajn kaj nesubteneblajn, ĝi aperigas, kiel statuon el marmora bloko, la veron, kaj, por ke la figuro iompostiome aperanta estu klare detalita, necesas serĉi ĉiujn eblajn tezojn por ilin atente kribri kaj akiri, per neadoj, veron ĉiam pli profundan. En tiu senĉesa esploro ne ekzistas specifa esplorobjekto ĉar kiu esploras retrovas en la esplorado ankaŭ sin mem, per sia penso kaj sia lingvaĵo. Pli taŭgas tial diri ke la metafiziko havas temon tiom vastan ke ĝi ampleksas ĉion: esploraĵo, esploro, esploranto. Ĉi-rilate, ne eblas senkritike disigi la [[Objekto (filozofio)|objekton]] el la [[subjekto (filozofio)|subjekto]] esploranta ĉar: * “Unu kaj sama estas la ago de la sensaĵo kaj de la sensanto (''De Anima'' III, l.2 n.9) pro kiu la objektiveco de la aĵo konata, nome la objektiveco de la objekto, solviĝas tute en ĝia “esti konata”, nome en ĝia “esti ĉeesta”, dum la subjektiveco de la subjekto solviĝas tute en la ĉeesto de la objekto. Subjekto kaj objekto estas du konceptoj distinktaj sed ne disigeblaj ĉar unu estas tia danke al la ĉeesto de la alia”. === Esto, penso kaj lingvaĵo === Laŭ Tomaso: La esto, la penso kaj la lingvaĵo estas la polusoj de la metafiziko, ili estas malsamaj aspektoj de la sama realo, kaj tio ne pro la fakto ke oni decidas ke la homa penso estas rivelanto de la realo, sed pro tio ke ne eblas la malo. La penso estas ĉiam penso pri la [[esto]] kaj la esto estas ĉiam kaptita en la penso. Hipotezi alternativan dimension, kiel ekzemple, la ĉeeston de realo kiu eskapus pro sia naturo nian scio-kapablon, estas ĉe la okuloj de la filozofo tezo senkritika kaj nesondebla filozofinivele, ĝi povas esti maksimume opinio aŭ senmotiva kredo. * “Se fakte iu proponas al iu alia realaĵojn kiuj ne estas inkluzivitaj en la principoj el si mem rimarkataj, aŭ kiuj ne vidiĝas klare inkluzivitaj, ili en li ne produktos scion, sed eble opinion aŭ kredon.” (''De Veritate'', q.11 a.1 – co) En la studo pri matafiziko ne ekzistas privilegiita komenco, ĝuste pro tio ke ĝi ne havas specifan objekton esplorendan, sed temon (kaj ne eblas ĝin vidi elekstere), ne eblas starti el principoj kaj dedukti konkludojn, kiel oni kutimas, male, fari en la [[ekzaktaj sciencoj]]. Ĉiu scio-sperto neniam sin prezentas tute kompleta, sed estas komprenata nur en organika referenco kun ĉiuj aliaj spertoj. La filozofia [[identeco (filozofio)|identeco]] de iu aparta aĵo vidiĝas en sia malsameco kaj la malsameco inter la aĵoj vidiĝas en la identeco de la apartaĵoj; identeco kaj malsameco difiniĝas nur [[dialektiko|dialektike]] kaj enhavas sin reciproke (''Met.'' X, l.4 nn.33-34). == Filozofia sistemo == Sed, ĉiam laŭ Tomaso, eĉ se ni kapablus elĉerpi ĉiujn eblajn [[Rilato (filozofio)|rilatojn]] de la realo (afero neebla se konsideri nian limigadon), kaj kapablus konstrui enorman kaj eksterordinaran puzlon, kie ĉiu unuopa enŝovaĵo perfekte kunlimus kun la aliaj, kaj samtempe riveliĝus al ni kiel grandioza desegno kies ni tiam komprenus, eble, la sencon, ĉu tiam finiĝus niaj demandoj? Ĉu ni povus deklari elĉerpita la problemon de la filozofio? Absolute ne! Ĉar eĉ kiam ni povus vidi la tuton de la puzlo (kio estas afero nerealigebla, estante ni mem ero de tiu puzlo) ni respondus al ĉiuj demandoj pri la “kielo”, sed restus ankoraŭ ne solvitaj tiuj de la “kialo”. Kial tiu desegno kaj ne alia? Kial tiu realo kaj ne alia? Kio igas privilegiita tiun realon? Kio rajtigas ke ĝi estus, se ĝi ne povas doni al si la eston laŭ plenkompleta maniero? Tiuj demandoj alvenas kiel lastaj en la filozofia esploro, sed el si mem ili estas la antaŭaj, ĉar ili koncernas la fundamenton mem de la realo. El la esploro pri la realo (ĝeneralsence, la [[fiziko]] en la aristotela sistemo), oni alvenas al la esploro pri la fundamento kiu staras trans la realo: la [[metafiziko]]. Por paroli pri metafiziko oni povas komenci el kiu ajn sperto, sed por instrui pri metafiziko al lernanto oni devas komenci el spertoj kiujn la lernanto povas persone kontroli. Kiel jam vidite, la scio pri la principoj estas nature jam ena en la homo kaj ĉiu lernado elvenas tiam el scio jam akirita ankaŭ se ne plene aktiva. * “La unuaj konceptoj de la intelekto antaŭekzistas en ni kiel semoj de scienco, kaj tiuj estas tuje konataj per la lumo de la intelekto ... En tiuj universalaj principoj estas entenataj, kiel ĝermoj de la racio, ĉiuj sekvaj ekkonoj.” (''De Veritate'', q.11 a.1 – co) La disvolviĝo de la filozofia sistemo fariĝas ĉiam pli detala danke al la esploro, ĉiam pli profunda, pri la realo, kaj ĉiuj paroladoj en tiu sistemo ligiĝas inter si per senfina serio de rilatoj, do eblas subteni ke la valideco de la sistemo dependas de ĝia respondeco al la sperto kaj ke ĉio kongruiĝas, nome ke ĝi ne suferas enajn kontraŭdirojn. == La "kvin vojoj": Argumentoj por la ekzisto de Dio == Tomaso proponas, tial, la “kvin vojojn”<ref>Tomaso evitas paroli pri “pruvoj”: liaj argumentadoj ne estas [[teoremo]]j [[Matematiko|matematike]] pruveblaj, sed vojoj kiuj permesas motivite travidi la ekziston de Dio</ref> por pruvi la ekziston de Dio. Por igi validaj la pruvojn, Tomaso helpetas al la kategorioj de Aristotelo de “potenco” kaj “akto”, al la nocioj de “esto necesa” kaj “esto kontingenca” (eltiritaj el [[Aviceno]]), al la gradoj de perfektiĝo (patrice platona) kaj al la celeco en la estoj senaj de scio-kapablo. * Unua vojo: ''Ex motu'' ("el movo"): “[...] Ĉio kio moviĝas estas movata de alio. [...] <!--Ĉar movi signifas eltiri ion el la potenco al akto; kaj nenio povas esti transigita de potenco al akto se ne pere de esto kiu jam estas en akto. [...] Estas, tial, neeble ke sub la sama aspekto iu aĵo estu movanta kaj movata, nome ke ĝi movas sin mem. [...] Nu, ne eblas procedi ĝis la senfino, ĉar alimaniere ne estus la unua movanto, kaj konsekvence neniu alia movanto, ĉar la interaj movantoj ne movas se ili ne estas movataj de la unua movanto [...]--> Tial necesas alveni al la unua movanto kiu ne estu movata de alia; kaj ĉiuj agnoskas ke tiu estas Dio”. * Dua vojo: ''Ex causa'' ("el kaŭzo"): ”[...] En ĉiuj efikaj kaŭzoj kunligitaj la unua estas kaŭzo de la intera kaj la intera estas kaŭzo de la lasta. [...] nu, se eliminiĝas la kaŭzo eliminiĝas ankaŭ la efiko: se, tial, en la sinsekvo de la efikaj kaŭzoj ne estus la unua kaŭzo, nek estus ankaŭ la lasta, nek la intera. Sed pluiri senfine egalus elimini la unuan efikan kaŭzon [...]. Tial necesas allasi iun unuan efikan kaŭzon, kiun ĉiuj nomas Dio”. * Tria vojo: ''Ex contingentia'' ("el [[kontingenco]]"): ”[...] Kelkaj aĵoj naskiĝas kaj finiĝas: tio signifas ke ili povas esti aŭ ne esti. Nu, estas neeble ke aĵoj tianaturaj estus ĉiame [...]. Sed se tio veras, ankaŭ nun ekzistus nenio, ĉar kio ne ekzistas tio ne komencas ekzisti se ne per efiko de alio kio jam ekzistas. [...] Tial, ne ĉiuj estaĵoj estas kontingencaj, sed necesas ke en la realo estu io necesa. [...] Sed en la serio de la entoj necesaj kiuj havas aliloke la kaŭzon de sia neceso ne eblas pluiri senfine [...]. Tial, necesas konkludi por la ekzisto de iu esto kiu estas el si mem, kaj kiu ne ricevas de aliaj sian neceson, sed estas la kaŭzo de la neceso de alio. Kaj tiun ĉiuj nomas Dio”. * Kvara vojo: ''Ex gradu perfectionis'' ("el la gradoj de perfekteco"): "[...] La pli granda aŭ malpli granda asigniĝas al diversaj aĵoj kiuj alproksimiĝas pli aŭ malpli al io plejalta kaj plejabsoluta; [...] kiel diras Aristotelo, kio estas plejalta rilate la veron tio estas tia ankaŭ rilate sian entecon. Nu, kio estas plejalta rilate iun aspekton, estas kaŭzo de ĉiuj apartenantaj al tiu aspekto [...]. Tial, ekzistas kelkaĵo kiu estas por ĉiuj estaĵoj kaŭzo de la esto, de la bono kaj de kiu ajn perfekto. Kaj tiun kaŭzon ni nomas Dio”.''' * Kvina vojo: ''Ex fine'' ("el celo"): ”[...] iuj aĵoj, al kiuj mankas konscio, nome la fizikaj korpoj, agadas por celo [...]. Nu, tio al kio mankas kono-konscio ne tendencas al la celo se ne pro tio ke ĝi estas direktata de alia esto provizita je scio kaj inteligento, kiel la sago de la pafarkisto. Ekzistas, do, kelka inteligenta esto, el kiu ĉiuj naturaj estaĵoj estas ordigitaj al la celo: kaj tiun eston ni nomas Dio." (''Summa theologiae'', I, demando 2, artikolo 3). Tomaso liveras tiujn kvin pruvojn pri la ekzisto de Dio ĉe la kulmino de sia metafiziko, la scio-objekto naskiĝinta en la antikveco kun la celo komenci el la ''physis'' ([[naturo]]) por atingi indukte kaj karakterizi la senmaterian kaj nevideblan mondon. Granda estas la intereso de Tomaso por la mondo de la fenomenoj kaj por la sciencoj.<ref>Oni notu ke li havis ankaŭ famon de [[alkemiisto]]; laŭ iuj, li ankaŭ posedintus la [[Ŝtono de la saĝuloj|ŝtonon de la saĝuloj]] ricevita de sia majstro [[Alberto la Granda]], kion kritikistoj pruvis fantaziaĵo.</ref> Tamen, li nin avertas ke oni ne akceptu kiel absolutajn iujn sciencajn teoriojn, ĉar povas okazi ke homoj elpensas novajn teoriojn, neniam antaŭe proponitajn.<ref>Hodiaŭ scienculoj parolas pri [[malpruvebleco|malpruvebleco (refutebleco)]]</ref>. Oni notu ĉi tie la fidon en la homa racio, kiu distingomarkas Tomason: libero de serĉado. sed singardo en la konkludoj. La kvin vojoj de sankta Tomaso konstituas ankoraŭ por la kristana mondo, aparte por pensuloj de la katolika medio argumenton validan kaj nerefutatan por atingi Dion per la racia rezonado.<ref>[http://www.va/archive/catechism_it/p1s1c1_it.htm la vojoj kiuj kondukas al la kono pri Dio]{{404|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Giacomo Samek Lodovici, ''L’esistenza di Dio'', Quaderni del Timone, 2005 ISBN 88-7879-009-5, en kiu estas studata kaj valorigata aparte la kvina vojo de Tomaso, respondante al la obĵetoj naskiĝintaj laŭlonge de la jarcentoj kontraŭ tiu pruvo.</ref> === Obĵetoj kaj refutoj de Kant kontraŭ la kvin vojoj de Tomaso === [[Immanuel Kant]] argumentis ke la kvin vojoj de Tomaso estas rekondukeblaj al la [[ontologia pruvo]] de [[Anselmo de Canterbury]], pruvo pri kiu la sama Kant proponis refuton, same kiel tion faris ankaŭ Tomaso mem. <!--: laŭ Tomaso, fakte la pruvo nure “apriora” de Anselmo ne estas valida ĉar en la scio-akiro oni procedas ankaŭ, kaj konfirme, “aposteriore”, en ĝi nome oni komencas ĝuste el tio kion oni devas pruvi.--> Estas konataj diversaj obĵetoj al la obĵetoj de Kant (kiu ĉiukaze neniam okupiĝis pri la kvin vojoj: li ilin ne konis rekte sed nur pere de komentoj de la malfrua skolastikismo, filtritaj tra Wolff).<ref>Norbert Hinske, ''La empiria psikologio de Wolff kaj la pragmatika antropologio de Kant. La propono de nova empiria scienco kaj ĝiaj komplikiĝoj'', en ''Le Ragioni del Tomismo''.</ref> Sur la spuro de Kant, la tomasaj kvin vojoj estis rifuzataj de filozofioj foriĝantaj el la metafiziko kiel materiismo, ideismo, pragmatismo, fenomenologismo, empirismo ktp, sed akceptitaj kaj ampleksigitaj kaj kontekstigitaj de filozofioj malfermitaj al supernaturoj aŭ al la realismo aŭ al la metafiziko ĝenerale. == Tomismo kaj la kristanaj misteroj kiel la Triunuo == La kristana Dio estas [[Sankta Triunuo|unueca kaj trieca]], aŭ Dio estas komuneco de tri personoj en la unika dia naturo ([[Dio Patro|Patro]], [[Filo de Dio|Filo]] kaj [[Sankta Spirito]]). Tomaso de Akvino notigas kiel la Patro konstante eliras el si en la direkto, en neretenebla eksplodo de [[amo]], de la Filo tiun ĉi igante partoprenanto en ĉio kion Dio kreas dum la Sankta Spirito estas la la ama rilato liganta la Patron al la Filo. Kiel la neesprimebla [[Unuo (filozofio)|Unuo]] de [[Plotino|Plotino]] ([[Novplatonismo]]), la Patro elirante el si fariĝas unuo-kiu-estas, la esto pensanta kiu ne havante bonon ekstere de si pensas sin mem, fariĝinte penso pri la esto kaj fine (kiel diris Aristotelo) penso de la penso. Tiuj operacioj okazas en la eterneco, kie ne ekzistas la tempo, kie ne diferencas la antaŭo kaj la posto, kaj tial oni ne konfuzu antaŭecon [[logiko|logikan]] kun antaŭeco tempa.<ref>Por la ne-filozofoj, tio signifas ke Tomaso por igi, laŭ la limoj de homa intelekto, iomete komprenebla la Revelaciitan Triunuon, utiligas konceptojn de la homaj filozofioj kiel elementojn ne apriore kontraŭajn al la kristanaj misteroj.</ref> == La esto kaj entoj == Propraĵo de la [[esto]] estas la identeco de unueco-vereco-boneco. El tio devenas ke du aferojn Dio ne povas fari: Dio ne sukcesus plenumi la malbonon (Li estas la bono) kaj ne sukcesus krei alian Dion (Li estas la Unuo, tial ne povas samtempe ekzisti du). Gravas ankaŭ ke Dio ne povas mensogi ĉar li estas la vero.<ref>Sur tiu argumento apogiĝos [[Kartezio]] por pruvi ke la mondo kiu staras antaŭ ni estas reala kaj ne povas esti iluzio, ĉar kreaĵo de Dio kiu estas la vero kaj do ne povas trompi.</ref> La kreitaj [[esenco|entoj]] (inter kiuj ankaŭ la homo) estas iamaniere foraj el la Esto kun kies perfekteco ili partoprenas nur laŭgrade, ĉar en ili povas manki la rilato de ekzakta identeco inter vereco, boneco, unueco: okazas renkonti personojn malbonajn kaj mensogajn, mortosuferon kaj aliajn malperfektaĵon... Tio okazas ĉar la estaĵoj (entoj) ne estas la Esto. == Kaŭzeco kaj kreo == El la konceptoj de kaŭzo kaj kaŭziteco, kaj helpe de [[kontingenco]], Tomaso deduktas ankaŭ la kreitecon de la mondo. Tomaso subtenas la ideon de kreo el nenio pro kreda motivo (la rakonto de la [[Genezo]], ekzemple), sed ankaŭ pro ''filozofia motivo'' kiu, ankaŭ ĉi-kaze, fariĝas subteno de la kredo kaj de la persona konvinko pri la ĉeesto de kaŭzoj interaj. Kaŭzo-efiko estas sinonimo de akto kaj potenco, paroli de interaj kaŭzoj signifas artikulacii la aristotelan distingon de ''potenco kaj akto'' en potenco de potenco, potenco de akto, akto de akto. La potenco, laŭ la difino de Aristotelo, estas potenco de akto; tiu kiu estis nomata “akto” estas tutcerte “akto de iu potenco”. La unua kaj la lasta de tiuj, estas kategorioj ignorataj ĉe la antikva filozofio; Tomaso kunigas la nociojn de potenco kaj akto en unusolan kiu inkluzivas la du aristotelajn kategoriojn. La Kreado okazis ''unufoje''; nur Dio povas krei; Dio povas aktivi en la mondo nur kreante; nome la kreitaro estas enestigita nur ''unufoje por ĉiam'', sed la kreado estas senĉesa kaj tio riveliĝas ''okaze de la agado de la interaj kaŭzoj''. Aparte, la stato kiu antaŭas la kreadon estas potenco de la potenco, ne potenco laŭsence de Aristotelo; tiel, kun “povi esti”, estas difinebla potenco kiu ne estas materia, kaj kiu povas esti senforma, estante la materio nedisigeble ligita al la formo laŭ Aristotelo kaj same laŭ Tomaso. Potenco de potenco kaj akto estas du manieroj esti de la esto, du statoj, en kiuj akto kaj potenco (formo kaj materio) ne estas ligitaj nedisigeble. “Ambaŭ” dependas de la fakto ke potenco kaj akto povas ekzisti “apartigite”, kaj unu implicas la alian. La unua kuntrenas la eblecon ke la mondo evoluu, kaj la dua permesas la ekziston de Dio kiel Pura Akto. Notindas ke la koncepto de intera kaŭzo kiu fondas la ideon pri mondo kiu evoluas laŭ sendepende (kaj libere kaze de la homo) el la kaŭzo unua kiu estas Dio, estas la sama kiu fondas la potencon de potenco kaj la dependon de la mondo de Dio Kreinta. == Antropologio de Tomaso == La Tomasa antropologio naskiĝas en la neceso akordigi la platonan-aŭgustenan doktrinon de la senmorteco de la animo kaj ties aŭtonoma ekzisto, kaj la koncepton aristotelan, kiu bone konturis la “sinolon” (= esenca unueciga komponaĵo de malsamaĵoj) de animo kaj korpo, kiu, konsiderita laŭ nekorekta interpreto, povas envojaĝigi al la morteco de la animo. Averoeso provis superi tiun obstaklon asertante ke la animo ne estas la racia formo de la korpo, ĉar la intelekto, kaj pasia kaj aktiva, transcendas la korpon kaj estas universala, nome unika por ĉiuj homoj. Tiamaniere li savis la senmortecon de la animo, sed finiĝis en la nuligon de la individueco de unuopulo, kaj tia interpreto kontraŭas la [[Biblio]]n, laŭ kiu post la universala juĝo ĉiu animo rekuniĝos al sia korpo. Tomaso respondas asertante ke: se la formo estas principo karakterizanta la naturon de la ento, kaj tial ankaŭ de ĝiaj fakultoj, kaj se la homo estas karakterizata per sia racia esto kaj per sia fakulto intelekta, necese lia formo devas esti principo intelekta. La animo estas forte ligita kaj relativigita al la korpo (kaj tio estas pruvata per la fakto ke estas la sama homo kiu kaptas la unuajn principojn, nome la realoj inteligeblaj, kaj samtempe perceptas la malpli noblajn sensajn apetitaĵojn), sed posedas aŭtonoman kaj sendependan ekziston kaj de la korpo. Por pruvi tiun duoblan ekzistan kvaliton de la animo (unu ligita la la korpo, la alia sendependa el ĝi) Tomaso atentigas pri du faktoj: la reala konstato ke la animo konas ĉiujn estaĵojn (tio ne okazus se ĝi estus ento reala kaj nur korpa), la kapablo nome kapti realojn senmateriajn kaj konceptojn universalajn, kaj pri la kapablo sin konturi kiel memkonscion. La senmorteco de la animo estas pruvita el la fakto ke ĝi estas karakterizita per la deziro de vivo, dum ĉiu deziro ĉeesta sur la tero tia estis metita de Dio, kaj Li ne kreis iun ajn deziron kiu ne povas esti kontentigita. Tial ankaŭ la “soifo” de vivo de la animo devas esti kontentigita. Tiamaniere, krome, la animo konservas, postmorte, sian individuecon. == Etiko == === La naturo de la homo === Laŭ Tomaso la [[etiko]] ne estas la plena atingo de la fina alvenpunkto de la homo, sed ĝi estas nur orientigo por la [[homa konduto]] kun la celo lin orientigi al lia celo. Tiu lasta celo, kiel laŭ Aristotelo, estas la feliĉo, tio estas la beatiĝo. Laŭ Aristotelo la “bono” estas kio perfektigas la homon kaj kompletigas lian naturon, sed Tomaso transiras, kaj diras ke estas “supera bono” kiu vere kaj tute realigas la homan naturon. Ĉar la specifa karakterizo de la homo estas la racio, tial, laŭ Tomaso, la “unika” ebla vojo por atingi la beatiĝon devas esti karakterize intelekta; tamen, male ol Aristotelo, kiu metis la homon mem objekto de tiu “intelekta kontemplado”, Tomaso metas Dion objekto unua kaj lasta de la kontemplado. La beatiĝo, laŭ Tomaso, estas fakte la “vizio de la esenco de Dio”, kiu estas nenio pli ol la plej nobla kaj supera operacio de la homo. En ĉiu homo, fakte, kaŝiĝas natura deziro koni, ĉar ĉiu, vidante “efikon”, volas koni la “kaŭzon”; tio validas rilate la surfacajn kaj terajn aferojn, kaj tiom pli validas rilate la spiritajn kaj diajn. Se la homo ne strebas kontentigi tiun deziron transpasante la fizikan mondon, li restos ĉiam nekontenta; tia, do, estus la vera [[Infero|eterna kondamno]], nome esti senigitaj je la pridia vizio. === Libera arbitro kaj moralo === La etiko de Tomaso fondiĝas sur la “libero” de la homo, ĉar, kiel li diras, nur la homo posedas la [[Libera volo|liberon de volo]], intencitan laŭ la originala senco “libero de juĝo”, ĉar nur la homo estas mastro de sia juĝo, ĉar nur li povas juĝi pere de la racio sian juĝon. Krome, la libera volo, laŭ Tomaso, ne kontrastas kun la [[Dia providenco]] ordiganta la eventojn de la mondo, ĉar tiu ĉi estas “transe” de ĉiu juĝo kaj libero homa; plue la libera volo ne kontrastas kun la [[antaŭdestinismo]] al la savo ĉar la libera volo kaj la dia pergraca agado (kiu estas konsekvenco de antaŭdestinismo) emas al unika celo kaj havas la saman kaŭzon, nome Dio. Rilate moralon, Tomaso, kiel [[Bonaventura]], diras ke la homo havas la [[sinderezo]]n, nome la naturan dispozicion kaj tendencon al la bono kaj al la scio pri tia bono. Tamen, la homo bezonas oportunajn helpilojn por elekti la justan konduton en ĉiu kazo aperanta. Tiaj helpiloj estas: # La [[morala konscienco]], konsiderata kiel kapablo de praktika juĝo kaj, do, de aplikado de la universalaj moralaj principoj al la konkretaj apartaj situacioj; # La [[prudento]], nome la praktika virto kiu provizas la justan taksadon en ĉiu aparta situacio; # La [[volo]], kiu estas ilo por decidi ĉu tendenci al laŭ bono laŭ ĝia prezentiĝo, aŭ tendenci al alia konduto, morale neaprobinda; # La [[virto]], nome la agado laŭ natura kaj laŭ racio. Tamen, la virto estas ''habitus'', iu "morala vesto" fariĝinta preskaŭ natura per ekzercado. Tomaso prenas el Aristotelo la kvar [[Kardinalaj virtoj|kardinalajn virtojn]] (nome [[justeco]], [[modereco]], [[prudento]] kaj [[kuraĝo]]) sed aldonas la tri [[Teologiaj virtoj|teologiajn]] kristanajn virtojn (nome [[kredo]], [[espero]] kaj [[karitato]]), necesajn por atingi la eternan beatan staton. === Feliĉo kaj morara leĝo === La psikologia-filozofia esploro de Tomaso komprenigas ke la agado vere virta – en observo de la konscienca voĉo - enkondukas al la “vera feliĉo”, kiu ekzistas nur se la homo “havas la konvinkon ke neniam li perdos la bonon poseditan” (Sumo teologia, I-II, q. 5, a. 4). La morala agado estas tiu kiu enkondukas al tiu celo kiu estas la plena realiĝo de la persono: La moralo, estas, do, je la servo de la feliĉo: la penso de Tomaso tute oponas certan ideon laŭ kiu la feliĉo estas bremsata de la moralo. Pro tio li hastas kondamni du ekstremojn ŝajne moralajn: la leĝecan moralismon kaj la malobservan malmoralismon. === Liceco de la mortopuno === [[Aŭgusteno de Hipono|Sankta Aŭgusteno]] kaj [[Tomaso de Akvino]] allasas licecon de [[mortopuno]] surbaze de koncepto pri la konservado de la komuna bono. La argumentado de Tomaso jenas: kiel licas, eĉ laŭdevas, elradikigi malsanan membron por savi la tutan korpon, tiel kiam ulo fariĝis danĝero por la komunumo aŭ estas kaŭzo de korupto por aliaj, oni rajtas lin elimini por garantii la savon de la komunumo (Summa Theologiae II-II, q. 29, artt. 37-42). La teologo subtenis, tamen, ke tiu puno estu aljuĝita nur en kazoj de gravegaj deliktoj (dum en lia epoko ĝi estis praktikata kun tro da libero). La kazoj de justa mortigo estas do: tiran-murdo, memdefendo. == La pozicio de la virino en la antropologio de Tomaso == En ''[[Summa Theologiae]]'' Tomaso komentas tiel la biblian eldiron de Genezo 2, 18-25 “Ne estas bone ke la homo estu sola; Mi kreos al li helpanton similan al li”: laŭ Tomaso tiu helpo utilas por la generado ĉar se temus pri pura helpanto Dio tion povus fari ankaŭ kreante alian viron! Aliaj skolastikuloj pensis ke la kompanulino estis kreita ankaŭ por aliaj celoj, kiel por pli plezurigi la vivon...<ref>Lia latina teksto: ''...necessarium fuit feminam fieri, sicut Scriptura dicit, in adiutorium viri, non quidem in adiutorium alicuius alterius operis, ut quidam dixerunt, cum ad quodlibet aliud opus convenientius iuvari possit vir per alium virum quam per mulierem; sed in adiutorium generationis.'' "La helpo ne estas por iu ajn alia laboro, kiel iuj diris. [...] Fakte, por iu alia laboro, al viro pli taŭge helpus alia viro ol virino. La helpo do estas por generado"</ref> Laŭ Tomaso, do, la virinoj ne havas devojn kaj taskojn egalajn el tiuj de viroj. Tamen li aldonas ke la mondo estus malperfekta sen la ĉeesto de la virino, el kio elvenas ke la malpliiĝo de unu estas malpliiĝo de la alia. Ankaŭ el tiu tomasa doktrino, la eklezia teologio strukturiĝos ĉirkaŭ la koncepto pri [[sekseco]] kiel “komplementeco” precipe spirita (ĉiukaze “antropologia”), krom biologia, kie la virino, se malĉeestus, igus la mondon malperfekta: ŝi estas la harmonia funkciado kiu igas harmonia la misharmonion (la viron senvirinan).<ref>Kiel oni vidas, Tomaso inklinas aserti la egalecon, inter vivo kaj virino, laŭ digneco, sed ne en la sociaj kaj kunvivaj funkcioj.</ref> == La leĝo kaj la politiko == [[Dosiero:Benozzo Gozzoli 004a.jpg|eta|maldekstra|250ra|La triumfo de sankta Tomaso super [[Averoeso]]]] Tomaso profunde esploris la kampojn de la [[Leĝo (jura)|juro]] kaj [[justeco]], ilin konsiderante la pilieroj de la socio kaj diferencigante iliajn fontojn.<br /> Fakte, la unua fonto de la justeco, laŭ Tomaso, estas la “dia racio”, nesondebla kaj nekonebla de la homa intelekto, kaj kiu tamen devas esti akceptita de la homoj kun humileco. Tia justeco koncernas la dian leĝon, kiu gvidas la homon al la eterna beatiĝo. Alia fonto de la justeco estas krome la “natura leĝo”, kiu estas stampita en la homa racio kaj konsistas je universalaj principoj komunaj al ĉiuj homoj (ekzemple, la generado). Tial, la “leĝo homa” havas kiel fundamenton kaj la dian leĝon kaj tiun naturan, sed utilas nur por gvidi kaj bremsi, en la respekto de certaj limoj, la konduton de la homoj kiuj ne submetiĝas al leĝo dia kaj kiuj, do, estas malbonaj laŭdifine. <br /> La teologo starigas ankaŭ precizan distingon inter juro kaj justeco. Laŭ Tomaso juro estas “la proporcio inter la profito kiun mia ago produktas avantaĝe de alia kaj la servo kiun tiu ĉi devas kompense al mi”; justeco, male, “estas perpetua kaj konstanta volo agnoski kaj atribui al ĉiu laŭ lia rajto”. Koncerne '''ŝtaton kaj politikon''', Tomaso asertas ke la plejbona regsistemo estas la [[Monarkio|monarkia]], ne nur kiel transpono en la homan aferon de la dia monarkio, sed ankaŭ pro tio ke la reĝo ne estas [[tirano (reganto)|tirano]], sed male estas tiu al kiu la popolo ''delegis sian liberon kaj suverenecon'' je nomo de la paco, de la unueco kaj de la justa rego (aŭ de la komuna bono). Ĉiukaze, ankaŭ se li rekonas la pozitivecon de la monarkia ŝtato, Tomaso starigas solidajn limojn al la agado de la socio kaj de la politiko kiam li asertas ke ĉiu homo “en sia esto, en sia povo kaj sia agado devas celi al Dio” kaj ne al la politika socio. Substance, li teorias ke, transe de la rajtoj kaj devoj, la homo devas orientiĝi al Dio, ĉar lia spirita rego estas konfidita al unusola reĝo, nome al Jesuo Kristo. Tio, tamen, ne estas [[Teokratio|teokratia]] vizio, kiel unuavide aperis al kelkaj, sed estas la distingo inter la videbla sfero kaj la nevidebla en la homo: ekstere li devas obei al tera reĝo, sed ene li devas obei nur al Kristo Reĝo, kaj povas (eĉ li devas) malobei al tera reĝo nur kiam tiu kontrastas kun la ena reĝo, Jesuo Kristo. <!--ĉi tiu peco nu kaŝita – ĝi estas tro vaga kaj nekonkreta por kompreni ĝian sencon, kaj ne troveblas iuj fontoj; la teksto eĉ diferencas de la itala traduk-originalo. Tomaso opiniis, ke post la dissolviĝo de la kristana imperio <!-kion celas "kristana imperio"?-> la ordo estis plukonservita de la Papo, kiu konsilas kaj gvidas la terajn reĝojn en ilia regado. Tiu Tomasa teorio, laŭ teoriesploristoj, metis la fundamentojn de la estonta, kvankam turmentita,<!-kion celas "turmentita"?-> dualisma doktrino en la rilatoj inter la eklezio kaj la ŝtato. --> == Priekonomiaj pozicioj de la skolastikuloj kaj Tomaso == Skolastikuloj malmilde kondamnis la pruntodonon de mono kun [[interezo]], identigitan kun [[uzuro]], kiu ajn estu la aplikita [[procento]]. Tomaso mildigis tion deklarante monrenton legitima pro la disponebleco de la mono de la kreditoro, konsiderinte ke ĝis la redono la pruntedonanto estas senigita je siaj financoj. Ĝenerale skolastikismo subtenis la [[Konvencio|konvencian]] valoron de la [[mono]] kio kuntrenas ke la mono valoras nur se la personoj ĝin uzantaj al ĝi rekonas valoron, ĝin uzante kiel varinterŝanĝilon. Tiu kondiĉo. tamen, estas necesa sed ne sufiĉa. La mono akiras valoron ne nur pro tio ke la uzantoj tiel ĝin konsideras: la mono devas havi ankaŭ valoron en si mem, internan valoron. Skolastikuloj kunfandis internan valoron kaj valoron konvencian de la mono, kiuj estas ofte kontraŭstarantaj. Dum Alta Mezepoko komencis cirkuli la [[monbileto|notoj-de-banko]] (bankonoto poste nomata “monbileto”) nur paperaj kiuj estis uzataj en pagoj kaj valoris kiel la ora mono: tio montradis ke la mono povas havi valoron ankaŭ pro la simpla fakto ke la personoj al ĝi rekonas valoron (= valoro konvencia kiel kondiĉo necesa de la mono). Laŭ skolastikuloj la mono estis varo kiel kiu ajn varo utila por akiri aliajn varojn. La varo-mono, male, akireblas kontraŭ alia varo kiu povas esti alia mono aŭ [[oro]]; por ke la posedanto de mono povu enkasigi oron necesas ke la mono posedu valoron tian ke estu motivita la [[prezo]] pagita. Tia valoro ne estas la kapablo akiri varojn samvalorajn kiuj garantiu la monon (= valoro de la mono, sed ne interna), sed interna valoro kiun ĝi havus ankaŭ se ne uzata kiel varinterŝanĝilo; ekzemple, la oro per kiu ĝi estas stampita. En tiu kazo, kiu aĉetas monerojn aĉetas oron per kiu ili estas faritaj, aŭ oron kiu estas deponita kiel garantio de la noto-de-banko = monbileto. La interna valoro implicas konvencian valoron, dum ne valorus la malo (spite de la fakto ke la valoro konvencia, nome la sekureco ke aliaj akceptos kiel pagon la monon, estas valoro de la mono). Ni diros ke la mono estas produkto (de la [[monfarejo]]) kaj, kiel okazas por la difino de produkto, pago kaj utiligo estas samtempaj; ankaŭ laŭ skolastikismo, la rilato inter la akiranto de mono kaj kompensito per oro (aŭ alia mono aŭ varo) elĉerpiĝas en la interŝanĝo: ne troviĝas sinsekvaj rilatoj kiuj pravigu la transdonon de interezoj. Malfermiĝo al la mondo de la kredito okazas per la konsidero ke kiu pruntas monon, dum certa tempo, ankras la kapitalon kiun li donas al la ŝuldanto; la rento-pago laŭ Tomaso estas legitima kompenso pro la perdo de la uzo de la kapitalo pruntita, kiu dume produktas por la ŝuldanto. Alikaze, tiuj kiuj emisias monon sen interna valoro devus pagi al tiuj kiuj akceptas ĝin kiel [[pagilo]]n, do tiuj kiuj aĉetas ĝin. En la momento de la emisio mono legitimas nenian tipon de interezoj kaj, se sen interna valoro, eĉ ne la pagon de prezo (ĝi devus esti emisiata senpage). == Verkoj de sankta Tomaso de Akvino == [[Dosiero:SummaTheologiae.jpg|dekstra|eta|200ra|Paĝo de la ''Summa theologiae'']] * ''Ad Bernardum'' (''Al Bernardo'') * ''Aurora consurgens'' (''Leviĝo de la [[aŭroro]]'') * ''Compendium theologiae'' (''Kompendio de teologio'') * ''Contra errores Graecorum'' (''Kontraŭ la eraroj de la Grekoj'') * ''Contra impugnantes Dei cultum'' (''Kontraŭ kontraŭantoj de la dia kulto'') * ''Contra retrahentes'' (''Kontraŭ forturnantoj'') * ''Contra Saracenos'' (''Kontraŭ Saracenoj'', nome [[Islamo|Islamanoj]]) * ''De aeternitate mundi'' (''Pri la eterneco de la mondo'') * ''De alchemia'' (''Pri [[alkemio]]'') * ''De anima'' (''Pri animo''; el la ''Quaestiones disputatae = disputitaj problemoj'') * ''De articulis fidei'' (''Pri artikoloj de la kredo'') * ''De ente et essentia'' (''Pri esto kaj esenco'') * ''De forme absolutionis'' (''Pri la formo de la absolvo'') * ''De lapide philosophico'' (''Pri la [[ŝtono de la saĝuloj]]'') * ''De malo'' (''Pri la malbono''; el la ''Quaestiones disputatae'') * ''De motu cordis'' (''Pri la emo de la koro'') * ''De operationibus occultis'' (''Pri kaŝitaj agadoj'') * ''De perfectione'' (''Pri la perfekteco'') * ''De potentia'' (''Pri la potenco''; el la ''Quaestiones disputatae'') * ''De principiis naturae'' (''Pri principoj de la naturo'') * ''De rationibus fidei'' (''Pri la fundamentoj de la kredo'') * ''De regimine principum'' (''Pri la regado de la princoj''; verkaĵo neekompletigita) * ''De spiritualibus creaturis'' (''Pri la spiritaj kreaĵoj'') * ''De substantiis separatis'' (''Pri la substancoj aŭtonomaj'') * ''De unione verbi incarnati'' (''Pri la unuiĝo de la vorto enkarniĝinta'') * ''De unitate intellectus contra Averroistas'' (''Pri la ununuro de la intelekto kontraŭ Averoesistoj'') * ''De veritate'' (''Pri la vero''; el la ''Quaestiones disputatae'') * ''De virtutibus'' (''Pri la virtoj''; el la ''Quaestiones disputatae'') * ''Summa contra Gentiles'' (''Sumo kontraŭ nekristanoj'') * ''[[Summa theologiae]]'' (''Sumo de teologio'') == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Variaj aŭtoroj, ''Le Ragioni del Tomismo'', [[Ares]], Milano, 1979 * Maria Cristina Bartolomei, ''Tomismo e il Principio di non contraddizione'', [[Cedam]], [[Padova]], [[1973]] * Inos Biffi. ''La teologia e un teologo. San Tommaso d'Aquino'', [[Edizioni Piemme]], Casale Monferrato (Italio), [[1984]] * Marie-Dominique Chenu, ''Saint Thomas d'Aquin et la théologie'', Seuil, [[1957]] * Marco D'Avenia, ''La Conoscenza per Connaturalità'', Edizioni Studio Domenicano, Bologna, 1992 * Cornelio Fabro, ''Introduzione a San Tommaso. La metafisica tomista e il pensiero moderno'', [[Edizioni Ares|Ares]], [[Milano]], [[1997]] * Cornelio Fabro, ''La nozione metafisica di partecipazione secondo S. Tommaso d'Aquino'', [[S.E.I.]], Torino, 1939 * Marco Forlivesi, ''Conoscenza e Affettività. L'Incontro con l'essere secondo Giovanni di San Tommaso'', Edizioni Studio Domenicano, Bologna, 1993 * [[Réginald Garrigou-Lagrange]], ''La Sintesi Tomistica'', Queriniana, Brescia (Italio) [[1953]] * Étienne Gilson, ''Saint Thomas Moraliste'', J. Vrin, [[Parizo]], [[1974]] * Étienne Gilson, ''Realisme Thomiste et Critique de la Connaissance'', J. Vrin, Parizo, [[1947]] * Étienne Gilson, ''Le Thomisme. Introduction a la Philosophie de Saint Thomas d'Aquin'', J. Vrin, Parizo, [[1986]] * Marcello Landi, ''Un contributo allo studio della scienza nel Medio Evo. Il trattato “Il cielo e il mondo” di Giovanni Buridano e un confronto con alcune posizioni di Tommaso d'Aquino'', en ''Divus Thomas'' 110/2 (2007) 151-185 * Dietrich Lorenz, ''I Fondamenti dell'Ontologia Tomista'', Edizioni Studio Domenicano, Bologna, 1992 * Amato Masnovo, ''Sant' Agostino e S. Tomaso'', Vita e Pensiero, Milano, [[1950]] * Ralph Mcinerny, ''L'analogia in Tommaso d'Aquino'', Armando, [[Roma]], [[1999]] * [[Battista Mondin]], ''Dizionario enciclopedico del pensiero di San Tommaso d'Aquino'', [[Edizioni Studio Domenicano]], [[Bolonjo]], [[1992]] * Battista Mondin, ''Il Sistema Filosofico di Tommaso d'Aquino'', Massimo, Milano, [[1985]] * [[Vittorio Possenti]], ''Filosofia e rivelazione'', [[Città Nuova Editrice]], [[Roma]], [[1999]] * [[Giacomo Samek Lodovici]], ''La felicità del bene. Una rilettura di Tommaso d'Aquino'', [[Edizioni Vita e Pensiero]], [[2002]] * [[Juan José Sanguineti]], ''La Filosofia del Cosmo in Tommaso d'Aquino'', Ares, Milano, 1986 * [[Fausto Sbaffoni]], ''San Tommaso d'Aquino e l'Influsso degli Angeli'', Edizioni Studio Domenicano, Bologna, 1993 * [[Robert Schimdt]], ''The Domain of Logic According to Saint Thomas Aquinas'', Martinus Nijhoff, The Hague, [[Nederlando]], [[1966]] * [[Rolf Schönberger]], ''Tommaso d'Aquino'', Il Mulino, [[Bolonjo]], [[2002]] * [[Raimondo Spiazzi]], ''San Tommaso d'Aquino: biografia documentata'', Edizioni Studio Domenicano, [[Bolonjo]], [[1997]] * [[Alfonso Tisi]], ''San Tommaso d'Aquino e Salerno'', Grafica Jannone-Salerno, [[Salerno]] (Italio), [[1974]] * [[Tomas Tyn]], ''Metafisica della sostanza'', ESD, Bolonjo, [[1991]] * [[Sofia Vanni Rovighi]], ''Introduzione a Tommaso d'Aquino'', Laterza, [[Bari]], [[2002]] * [[James Weisheipl]], ''Tommaso d'Aquino. Vita, pensiero, opere'', [[Jaca Book]], [[Milano]], [[2003]] * [[Louis De Wohl]], ''La Liberazione del Gigante'' == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=tomism}} * ''[[Agere sequitur esse]]'' * [[Aristotelo|Aristotelismo]] * [[Kristanismo]] * [[Domingo Bañez]] * [[Hillel ben Samuel]] de Verona * ''[[Timeo hominem unius libri]]'' == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://www.newadvent.org/cathen/14663b.htm La artikolo "St. Thomas Aquinas"] el la retejo de ll [http://www.newadvent.org/cathen/index.html ''Catholic Encyclopedia''] * [http://www.corpusthomisticum.org/bt/index.html Bibliographia Thomistica] Bibliografio pri Tomaso * {{en}} [http://www.thomist.org/journal/explore.htm ''The Thomist'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, lernantara ĵurnalo pri la tomasa penso * {{en}} [http://www.ewtn.com/library/theology/reality.htm ''Reality: A Synthesis of Thomistic Thought''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151023040111/http://www.ewtn.com/library/theology/reality.htm |date=2015-10-23 }} de [[Réginald Garrigou-Lagrange]] * {{en}} [http://www.u.arizona.edu/~aversa/scholastic/24Thomisticpart2.htm La 24 Tezoj Tomasaj] * [http://mondodomani.org/mneme/s2ta0.htm Ĝenerala prezentado de la teologia penso de Tomaso de Akvini] * [http://lĝserver.uniba.it/lei/filosofi/autori/tommaso-scheda.htm Slipo pri Sankta Tomaso]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} zorge de [[Marcello Landi]]. * {{en}} [http://dhspriory.org/thomas/ ''Opera omnia'' angligita] * [http://www.ariannascuola.eu/joomla/filosofia/la-filosofia-scolastica/tommaso-daquino/le-cinque-vie-di-tommaso.html La kvin vojo de Tomaso]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.aristoteles-heute.de/SeinAlsGanzesUnbewegtDt/Theologie/Thomas/summa/index.html La ''Summa theologiae'' de Tomaso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070204012312/http://www.aristoteles-heute.de/SeinAlsGanzesUnbewegtDt/Theologie/Thomas/summa/index.html |date=2007-02-04 }} * [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/Aut372.htm Verkoj de Tomaso de Akvino]: tekstoj kun konkordancoj kaj listo de ofteco * [http://www.ariannascuola.eu/joomla/filosofia/la-filosofia-scolastica/tommaso-daquino/il-de-ente-et-essentia.html Itala traduko de “De Ente et Essentia”]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{ citaĵo el la reto | url = http://www.geocities.com/dyeg83/tommaso.htm | titolo = Tommaso d'Aquino | alirdato = 2024-03-29 | aŭtoro = Diego Fusaro | lingvo = it | arkivurl = https://web.archive.org/web/20091018215222/www.geocities.com/dyeg83/tommaso.htm | arkivdato = 2009-10-18 | citaĵo = Vi ne posedas la veron: estas la vero, kiu posedas vin }} * {{en}} [http://www.iep.utm.edu/a/aquinas.htm Tomaso de Akvino el Angla filozofia enciklopedio en interreto] * {{it}} [http://digilander.libero.it/sfteol/zipssp/SummaTheologiaeLATITA.zip Sumo de teologio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190410092145/https://digilander.libero.it/sfteol/zipssp/SummaTheologiaeLATITA.zip |date=2019-04-10 }} * [http://www.corneliofabro.org Cornelio Fabro: unu el plej grandaj komentistoj pri Tomaso] * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_50_1225-1274-_Thomas_Aquinas,_Sanctus.html ''Opera omnia'' de Tomaso de Akvino] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Teologio]] [[Kategorio:Katolikismo]] [[Kategorio:Tomaso de Akvino]] qthalsft7wljitki5klxryxm0akd85b 0 405701 9462644 9433173 2026-08-26T05:36:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462644 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Trumpetocigno |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Trumpeter Swan Sasata.jpg |dosiero2=Trumpeter Swan on Seedskadee National Wildlife Refuge (29211334182).jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px | priskribo de dosiero= | priskribo de dosiero2= |priskribo de dosiero = Trumpetocigno |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes'' |familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae'' |genro = ''[[Cygnus]]'' |specio = ''C. buccinator'' |statuso = LC |dunomo = ''Cygnus buccinator'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Richardson (naturalisto)|Richardson]], [[1832]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Cygnus buccinator map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Trumpetocigno''' (''Cygnus buccinator'') estas la plej peza indiĝena birdo de [[Nordameriko]] kaj estas averaĝe la plej granda vivanta specio de [[akvobirdo]] surtere. Ĝi estas la nordamerika simila specio kaj proksima parenco de la [[Kantocigno]] de [[Eŭrazio]], kaj eĉ ambaŭ estis konsiderataj la sama specio fare de kelkaj fakuloj. == Aspekto == [[Dosiero:John-James-Audubon-001.jpg|eta|maldekstra|Ilustraĵo fare de John James Audubon, 1838.|alt=Ilustraĵo de John James Audubon, 1838.]] [[Dosiero:JuvenileTrumpeterSwan.jpg|eta|maldekstra|Junulo ĉe la Bestoĝardeno de [[Cincinnati]].]] Plenkreskulo tipe estas 138–158&nbsp;cm longa, pezas 7.7-12.7&nbsp;kg, kaj havas 203&nbsp;cm de enverguro.<ref name=Cornell/> Tiu estas la plej granda vivanta specio de akvobirdo. Rekordaj plej grandaj maskloj de Trumpetocignoj povas atingi longon de 183&nbsp;cm, enverguron de 3.05 m kaj pezon de 17.2&nbsp;kg.<ref name = "Wood">{{Citaĵo el libro|titolo=The Guinness Book of Animal Facts and Feats|aŭtoro=Wood, Gerald|jaro=1983|ISBN=978-0-85112-235-9}}</ref> La cignidoj (junuloj) estas grizaj laŭ aspekto, kaj iĝas blankaj post la unua jaro. La [[Muta cigno]] povas facile esti distingataj pro ties oranĝa beko kaj diferenca strukturo (ĉefe la kolo, kiu estas preskaŭ ĉiam subenkurba). La [[Malgranda cigno]] plie similas al la Trumpetocigno, sed ĝi estas iom pli malgranda kaj kutime havas flavajn [[brido]]jn. Tamen ankaŭ kelkaj Trumpetocignoj havas flavajn bridojn; multaj el tiuj individuoj ŝajnas [[leŭcismo|leŭcismaj]] kaj havas pli palajn krurojn ol la tipaj Trumpetocignoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sibleyguides.com/2011/07/trumpeter-swans-with-yellow-loral-spots/|titolo=Trumpeter Swans with yellow loral spots|alirdato=13a de Decembro 2011|familia nomo=Sibley|persona nomo=David|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190818005118/https://www.sibleyguides.com/2011/07/trumpeter-swans-with-yellow-loral-spots/|arkivdato=2019-08-18}}</ref> Distingi la Malgrandajn cignojn kaj la Trumpetocignojn eldistance (kiam grando estas malfacile taksebla) estas tre defia, kaj povas ofte esti farata nur per sperto kaj sufiĉa kono de strukturaj detaloj. == Teritorio kaj habitato == [[Dosiero:Trumpeter Swaw (Cygnus buccinator) RWD2.jpg|maldekstra|eta|Ties nigra beko estas utila por distingi la Trumpetocignon el aliaj specioj.]] [[Dosiero:Cygnus buccinator 33417.JPG|eta|Vintre, ili povas manĝi rikoltorestaĵojn en agrikulturaj kampoj, sed plej komune ili manĝas dumnaĝe.]] Ties reprodukta habitato estas grandaj neprofundaj lagetoj aŭ flakoj kaj larĝaj malrapidaj riveroj de nordokcidenta kaj centra Nordameriko, kaj plej grandaj nombroj de reproduktantaj paroj troviĝantas en [[Alasko]]. Naturaj populacioj de tiuj cignoj [[birdomigrado|migras]] al kaj el marbordo de [[Pacifiko]] kaj aliaj partoj de Usono, flugante en aroj kun formo de V. Liberigitaj populacioj estas ĉefe ne-migrantaj. Vintre ili migras al suda tavolo de [[Kanado]], la orienta parto de la nordokcidentaj subŝtatoj de [[Usono]], ĉefe ĉe la areo de la [[Lagoj de la Ruĝa Roko]] de [[Montano]], kaj la nordo de la regiono [[Puget Sound]] de nordokcidenta [[Vaŝingtonio]];<ref>[http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/images/TrumpeterSwans.htm Washington State University Beach Watchers; "'&#39;...Trumpeter Swans...'&#39;"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110628203428/http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/images/TrumpeterSwans.htm |date=2011-06-28 }}. Beachwatchers.wsu.edu. Konsultita la 2011-12-18.</ref> ili estis observitaj tiom sude kiom ĝis [[Pagosa Springs]], [[Koloradio]]. Historie ili teritorias tiom sude kiom ĝis [[Teksaso]] kaj suda [[Kalifornio]].<ref name=Grinnell>{{cite book |title=The Game Birds of California |authors=Joseph Grinnell, Harold Child Bryant, Tracy Irwin Storer |year=1918 |page=254 |publisher=University of California Press |url=http://books.google.com/books?id=wcTPAAAAMAAJ&pg=PA253|accessdate=2010-08-18 }}</ref> Tiuj birdoj manĝas dumnaĝe, foje kapaltere aŭ plaŭdante por atingi submerĝitan manĝon. Ties dieto estas preskaŭ tute el akvoplantoj. Vintre ili povas manĝi ankaŭ herbojn kaj grenon en kampoj. La junuloj manĝas insektojn kaj malgrandajn [[krustulo]]jn kun plantoj dekomence, ŝanĝe al dieto bazata sur vegetaĵaro ĉirkaŭ la unuajn kelkajn monatojn. Predantoj de ovoj de Trumpetocigno estas la [[Korako]] (''Corvus corax''), la [[Lavurso]] (''Procyon lotor''), la [[Gulo]] (''Gulo gulo''), la [[Amerika nigra urso]] (''Ursus americanus''), la [[Bruna urso]] (''Ursus arctos''), la [[Kojoto]] (''Canis latrans''), la [[Lupo]] (''Canis lupus'') kaj la [[Kanada lutro]] (''Lontra canadensis''). Plej el tiuj samaj predantoj predas ankaŭ junajn cignidojn, kaj same la [[Serpentotestudo]] (''Chelhydra serpentina''), la [[Kalifornia mevo]] (''Larus californicus''), la [[Granda kornostrigo]] (''Bubo virginianus'') kaj la [[Vizono]] (''Mustela vison''). Plej grandaj cignidoj kaj rare reproduktantaj plenkreskuloj estas predataj nur de la [[Reĝa aglo]] (''Aquila chrysaetos''), la [[Rufa linko]] (''Lynx rufus''), la [[Ruĝa vulpo]] (''Vulpes vulpes'') kaj la Kojoto. Predado de plenkreskuloj kiam ili ne estas reproduktantaj estas rara, kvankam ili povus esti ĉasataj de Reĝaj agloj. == Reproduktado == [[Dosiero:Trumpeter Swan brood.jpg|eta|Idaro de Trumpetocigno]] La ino demetas 3–12 ovojn averaĝe sur amaso de plantomaterialo en malgranda insulo, aŭ hejmo de [[Kanada kastoro|kastoro]] aŭ [[Ondatro]], aŭ flosanta platformo. La sama loko povas esti uzata dum kelkaj jaroj. La ovoj averaĝe estas 73&nbsp;mm larĝaj, 113.5&nbsp;mm longaj, kaj ĉirkaŭ 320 g pezaj. La periodo por [[kovado]] estas de 32 al 37 tagoj. Tiuj birdoj ofte pariĝas porvive, kaj ambaŭ gepatroj partoprenas en idozorgado, sed nur la ino kovas la ovojn. La junuloj kapablas naĝi post du tagoj kaj kutime estas kapablaj manĝi per si mem post maksimume du semajnoj. La [[elnestiĝo|ekflugo]] okazas post 3 al 4 monatoj.<ref name="LPZTrumpeterSwan">[http://www.lpzoo.org/animals/factsheet/trumpeter-swan "Trumpeter Swan Fact Sheet, Lincoln Park Zoo"]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Lpzoo.org. Konsultita la 2011-12-18.</ref> Plenkreskuloj trapasas someran [[mudo]]n kiam ili portempe perdas siajn flugoplumojn. La inoj iĝas senflugaj iom post la ekflugo de la junuloj; la maskloj trapasas tiun procezon ĉirkaŭ unu monaton poste kiam la inoj jam kompletigis sian mudon. == Konservostatuso == [[Dosiero:Cygnus buccinator -Riverlands Migratory Bird Sanctuary, Missouri, USA -flying-8.jpg|eta|Tri flugantaj en [[Misurio]], Usono]] [[Dosiero:Tumpeter1byWoodigo.JPG|eta|Vintre en [[Brita Kolumbio]], Kanado]] En la 19a kaj komenco de la [[20a jarcento]], la Trumpetocigno estis tro multe ĉasata, kaj kiel ĉasbesto kaj pro ties plumoj. Tiu specio ankaŭ nekutime suferas pro la [[plumbovenenado]] dum junuloj. Tiuj birdoj iam reproduktiĝis en Nordameriko el nordokcidenta [[Indiano]] okcidente al [[Oregono]] en Usono, kaj en Kanado el [[Golfo James]] al [[Jukonio]], kaj ili migris tiom sude kiom ĝis Teksaso kaj suda Kalifornio.<ref name=Grinnell/> La Trumpetocigno estis rara aŭ [[formortinta]] en plej el Usono komence de la 20a jarcento.<ref name=Grinnell/> Mulotaj miloj survivis en la kerna teritorio en Kanado kaj Alasko, tamen, kie la populacioj ekde tiam rekuperiĝis. Fruaj klopodoj reenmeti tiun birdon en aliajn partojn de ties origina teritorio, kaj eĉ ie plie, havis nur malgrandan sukceson, ĉar taŭgaj habitatoj malpliiĝis kaj la liberigitaj birdoj ne entreprenas migradojn. Pli ĵuse, la populacioj de ĉiuj tri ĉefaj regionoj montris eltenatajn kreskojn ĉirkaŭ la periodo de la pasintaj 30 jaroj. Informoj el la [[Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono]]<ref>David F. Caithamer [http://library.fws.gov/Bird_Publications/trumpeterswan_pop00.pdf Trumpeter Swan Population Status, 2000] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120511093639/http://library.fws.gov/Bird_Publications/trumpeterswan_pop00.pdf |date=2012-05-11 }}. U.S. Fish and Wildlife Service. February 2001 (PDF) . Retrieved on 2011-12-18.</ref> montris kreskon de 400% en tiu periodo, kun signoj de pliiĝantaj kreskindicoj en tiu epoko. Malhelpo al la kresko de la populacio de Trumpetocignoj ĉe la Grandaj Lagoj estis la ĉeesto de kreskanta ne-migranta populacio de Mutaj cignoj kiu konkurencas pro habitato.<ref name=Cornell>[http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Mute_Swan.html Mute Swan], Laboratorio Cornell de Ornitologio. Konsultita la 2011-12-18.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110722142145/http://www.hww.ca/hww2.asp?id=77 Trumpeter Swan]. Hinterland. hww.ca</ref> La [[Toronta Zoo]] komencis konservoprojekton en 1982, uzante ovojn kolektitajn en naturo. Oni prenis ankaŭ vivantajn birdojn el naturo. Ekde tiam pli da 180 estis liberigitaj en Ontario. Spite plumbovenenado en naturo pro pafado, la antaŭvidoj por restaŭrado estas konsiderataj bonaj.<ref>{{Cite web | title = Toronto Zoo > Conservation > Birds | url = http://www.torontozoo.com/conservation/birds.asp | accessdate = 2009-09-22 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2012-06-15 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100206003504/http://torontozoo.com/Conservation/birds.asp | arkivdato = 2010-02-06 }}</ref> La Trumpetocigno estis listita kiel [[minacata specio|minacata]] en la subŝtato de [[Minesoto]].<ref>[http://files.dnr.state.mn.us/natural_resources/ets/endlist.pdf Minnesota Endangered & Threatened Species List]. (PDF) . Konsultita la 2011-12-18.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Trumpeterswanlohmerlk.jpeg|eta|Pariĝinta paro en lago, [[Nacia Naturrezervejo Kenai]], [[Alasko]]]] * ''[[La trumpeto de la cigno]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Portalo Birdoj}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=370&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929134812/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=370&m=0 |date=2007-09-29 }} * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1810id.html Trumpetocigno – ''Cygnus buccinator'']{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130220183836/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1810id.html |date=2013-02-20 }} – USGS Patuxent Birdidentigejo * [http://www.sdakotabirds.com/species/trumpeter_swan_info.htm Trumpetocigno, Informaro kaj fotoj] – Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo * [http://www.adfg.state.ak.us/pubs/notebook/bird/swans.php Trumpetocigno, Wildlife Notebook] – Alaska Department of Fish and Game * [http://wolseleywildlife.com/ La ununura Trumpetocigno ĉe la centro Wolseley] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718074617/http://wolseleywildlife.com/ |date=2011-07-18 }} – Wolseley Wildlife * [http://ibc.lynxeds.com/species/trumpeter-swan-cygnus-buccinator Trumpetocigno, filmetoj, fotoj kaj sonoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151107025551/http://ibc.lynxeds.com/species/trumpeter-swan-cygnus-buccinator |date=2015-11-07 }} ĉe Internet Bird Collection * [http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/images/TrumpeterSwans.htm WSU Beachwatchers – "''Winter Visitors Arrive Trumpeter Swans again feeding in the fields''"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110628203428/http://www.beachwatchers.wsu.edu/island/images/TrumpeterSwans.htm |date=2011-06-28 }} {{Birdoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Swan, Trumpeter}} [[Kategorio:Cignenoj]] [[Kategorio:Anasedoj]] [[Kategorio:Anseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] snonvx7ycre2nll1p22kxwfvhkz8glo 0 405829 9462496 9157732 2026-08-25T22:09:52Z Kani 670 /* Faŭno */ 9462496 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arbaro |kategorio=ekoregiono |mapo=Caatinga Enclaves moist forests.png |mapo priskribo=Situo de la ekoregiono. }} La '''kaating-enklavaj humidaj arbaroj''' estas tersupraĵa [[ekoregiono]] el la orient-sudamerika [[ekoprovinco]] de la [[Neotropiso|neotropisa]] [[ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF). [[Biomo|Biome]] la ekoregiono apartenas al [[tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]]. Temas pri parto de [[biodiverseco-riĉaĵejo]] kaj de [[tutmondaj 200]]-regiono, la [[Atlantikaj arbaroj]], el nordorienta [[Brazilo]]. La ekoregiono konsistas el serio de [[arbarinsulo]]j en la sekaj [[Kaatingo|kaatingaj]] [[Dezertoj kaj kserofitaroj|kserofitaroj kaj dornarbaroj]] kaj [[Cerado|ceradaj]] [[tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj|savanoj]]. ==Priskribo== La kaating-enklavaj humidaj arbaroj kovras areon de 4 800 kvadrataj kilometroj en nordorienta Brazilo. La [[enklavo]]j ĉefe troviĝas sur kvar gravaj regionaj [[altebenaĵo]]j, ''Chapada do Araripe'', ''Serra de Ibiapaba'', ''Serra de Baturité'', kaj [[Borborema Altebenaĵo]]. La enklavoj situas sur [[Lofo kaj leo|lofaj]] [[deklivo]]j kaj altebenaĵoj inter altitudoj de 600 kaj 800 m. ==Flaŭro== [[Dosiero:Caatinga enclaves moist forests WWF satelite.png|eta|220px|maldekstra|Satelita bildo de norda Brazilo, kun indiko de la limoj (flave) de la ekoregiono.]] La precipa [[vegetaĵaro]]-tipo estas kvazaŭ-[[decidua]] [[arbaro]] kun kvar vegetaĵaro-etaĝoj kaj emerĝantaj [[arbo]]j pli malgrandaj ol 30 metrojn. La arbaro ĝenerale estas konsisto-simila al tiu de la Atlantikaj arbaroj pli fore orienten, sed enhavas [[Specio (biologio)|speciojn]] el la [[Kaatingo]], el la [[Cerado]] kaj plie el la [[Amazona arbaro]]. La emerĝa kaj [[Kanopeo|kanopea]] tavoloj ĉefe konsistas el arbospecioj de la [[Familio (biologio)|familioj]] de [[fabacoj]] (''Peltophorum dubium''), [[meliacoj]] (''Cedrela fissilis'') kaj [[apocinacoj]] (''Aspidosperma parvifolium''). ==Faŭno== [[Dosiero:Foto de Dihelson Mendonça.jpg|eta|220px|Kaating-enklavaj humidaj arbaroj en Chapada do Araripe, [[Cearao]], Brazilo.]] La [[faŭno]] asociita kun tiu vivejo prezentas proksiman parencon kaj kun tiu de la Amazona arbaro kaj kun tiu de la Atlantikaj arbaroj, kaj pli malproksiman parencon kun tiu de la Kaatingo. Bestoj asociitaj kun tiu vivejo inkludas [[birdoj]]n kiel ''Pyrrhura griseipectus'' ([[psitakoformaj]]), ''[[Picumnus limae]]'' ([[pegedoj]]), ''Conopophaga lineata cearae'' ([[konopofagedoj]]) kaj ''Antilophia bokermanni'' ([[pipredoj]]), [[rano]]jn kiel ''Adelophryne baturitensis'' kaj ''A. maranguapensis'', kaj [[lacertulo]]jn kiel ''Mabuya arajara'' kaj ''Leposoma baturitensis''. Kontraste al aliaj grupoj, nur ununura specio de [[mamuloj]] estas [[Endemio|endemia]] en tiuj humidaj arbaroinsuloj, la freŝdate priskribita ''Rhipidomys cariri'' ( [[ronĝuloj]] )<ref>Tribe, C. J. 2005 : A new species of Rhipidomys (''Rodentia'', ''Muroidea'') from north-eastern Brazil. ''Arquivos do Museu Nacional'', Rio de Janeiro, 63(1): 131-146</ref>. ==Minacoj kaj konservado== La plimulto de la birdoj, endemiaj en tiuj humidaj arbarinsuloj estas konsiderata kiel endanĝerigita, primare kaŭze de [[habitatodetruo]] laŭ [[Birda Vivo Internacie]] kaj do laŭ la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). Ĝenerale la statuso de aliaj bestoj kompare estas malbone sciata, sed ĝi estas verŝajne simila al tiu de la birdoj. ==Referencoj== {{referencoj}} ==Vidu ankaŭ== {{Portalo|Biologio}} *[[Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj]] *[[Konservada stato de ekoregiono]] <br> {{Neotropisaj tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj}} {{Neotropisaj ekoregionoj laŭ ekoprovinco}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Brazilo}} *{{en}} [http://worldwildlife.org/ecoregions/nt0106 Ekoregiono NT0106 : Kaating-enklavaj humidaj arbaroj (WWF)] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20060615125039/http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/nt/nt0106_full.html Kaating-enklavaj humidaj arbaroj (''WWF-Wildworld'')] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20100308064639/http://www.nationalgeographic.com/wildworld/profiles/terrestrial/nt/nt0106.html Kaating-enklavaj humidaj arbaroj (''Wildworld'')] - [[Nacia Geografia Societo]] *{{en}} [http://www.eoearth.org/article/Caatinga_enclaves_moist_forests Kaating-enklavaj humidaj arbaroj (''The Encyclopedia of Earth'')] *{{en}} [http://globalspecies.org/ecoregions/display/NT0106 Kaating-enklavaj humidaj arbaroj (''Globalspecies'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306191800/http://globalspecies.org/ecoregions/display/NT0106 |date=2016-03-06 }} *{{en}} [http://www.worldwildlife.org/science/wildfinder/ Situo de la ekoregiono : tajpu ''Caatinga enclaves moist forests''] *{{en}} [http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/atlantic_forests.cfm Tutmondaj 200; numero 048 : Atlantikaj arbaroj (WWF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170129111623/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/atlantic_forests.cfm |date=2017-01-29 }} *{{en}} [http://www.cepf.net/resources/hotspots/South-America/Pages/Atlantic-Forest.aspx Atlantikaj arbaroj (Naturprotekto Internacia)]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Portalo Geografio}} [[Kategorio:Neotropisaj ekoregionoj]] [[Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]] [[Kategorio:Global 200]] [[Kategorio:Biodiverseco-riĉaĵejoj]] [[Kategorio:Geografio de Brazilo]] 7ma9093rjdz4329raz4t17354y287gx 9462497 9462496 2026-08-25T22:10:19Z Kani 670 /* Faŭno */ 9462497 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arbaro |kategorio=ekoregiono |mapo=Caatinga Enclaves moist forests.png |mapo priskribo=Situo de la ekoregiono. }} La '''kaating-enklavaj humidaj arbaroj''' estas tersupraĵa [[ekoregiono]] el la orient-sudamerika [[ekoprovinco]] de la [[Neotropiso|neotropisa]] [[ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF). [[Biomo|Biome]] la ekoregiono apartenas al [[tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]]. Temas pri parto de [[biodiverseco-riĉaĵejo]] kaj de [[tutmondaj 200]]-regiono, la [[Atlantikaj arbaroj]], el nordorienta [[Brazilo]]. La ekoregiono konsistas el serio de [[arbarinsulo]]j en la sekaj [[Kaatingo|kaatingaj]] [[Dezertoj kaj kserofitaroj|kserofitaroj kaj dornarbaroj]] kaj [[Cerado|ceradaj]] [[tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj|savanoj]]. ==Priskribo== La kaating-enklavaj humidaj arbaroj kovras areon de 4 800 kvadrataj kilometroj en nordorienta Brazilo. La [[enklavo]]j ĉefe troviĝas sur kvar gravaj regionaj [[altebenaĵo]]j, ''Chapada do Araripe'', ''Serra de Ibiapaba'', ''Serra de Baturité'', kaj [[Borborema Altebenaĵo]]. La enklavoj situas sur [[Lofo kaj leo|lofaj]] [[deklivo]]j kaj altebenaĵoj inter altitudoj de 600 kaj 800 m. ==Flaŭro== [[Dosiero:Caatinga enclaves moist forests WWF satelite.png|eta|220px|maldekstra|Satelita bildo de norda Brazilo, kun indiko de la limoj (flave) de la ekoregiono.]] La precipa [[vegetaĵaro]]-tipo estas kvazaŭ-[[decidua]] [[arbaro]] kun kvar vegetaĵaro-etaĝoj kaj emerĝantaj [[arbo]]j pli malgrandaj ol 30 metrojn. La arbaro ĝenerale estas konsisto-simila al tiu de la Atlantikaj arbaroj pli fore orienten, sed enhavas [[Specio (biologio)|speciojn]] el la [[Kaatingo]], el la [[Cerado]] kaj plie el la [[Amazona arbaro]]. La emerĝa kaj [[Kanopeo|kanopea]] tavoloj ĉefe konsistas el arbospecioj de la [[Familio (biologio)|familioj]] de [[fabacoj]] (''Peltophorum dubium''), [[meliacoj]] (''Cedrela fissilis'') kaj [[apocinacoj]] (''Aspidosperma parvifolium''). ==Faŭno== [[Dosiero:Foto de Dihelson Mendonça.jpg|eta|220px|Kaating-enklavaj humidaj arbaroj en Chapada do Araripe, [[Cearao]], Brazilo.]] La [[faŭno]] asociita kun tiu vivejo prezentas proksiman parencon kaj kun tiu de la Amazona arbaro kaj kun tiu de la Atlantikaj arbaroj, kaj pli malproksiman parencon kun tiu de la Kaatingo. Bestoj asociitaj kun tiu vivejo inkludas [[birdoj]]n kiel ''[[Pyrrhura griseipectus]]'' ([[psitakoformaj]]), ''[[Picumnus limae]]'' ([[pegedoj]]), ''Conopophaga lineata cearae'' ([[konopofagedoj]]) kaj ''Antilophia bokermanni'' ([[pipredoj]]), [[rano]]jn kiel ''Adelophryne baturitensis'' kaj ''A. maranguapensis'', kaj [[lacertulo]]jn kiel ''Mabuya arajara'' kaj ''Leposoma baturitensis''. Kontraste al aliaj grupoj, nur ununura specio de [[mamuloj]] estas [[Endemio|endemia]] en tiuj humidaj arbaroinsuloj, la freŝdate priskribita ''Rhipidomys cariri'' ( [[ronĝuloj]] )<ref>Tribe, C. J. 2005 : A new species of Rhipidomys (''Rodentia'', ''Muroidea'') from north-eastern Brazil. ''Arquivos do Museu Nacional'', Rio de Janeiro, 63(1): 131-146</ref>. ==Minacoj kaj konservado== La plimulto de la birdoj, endemiaj en tiuj humidaj arbarinsuloj estas konsiderata kiel endanĝerigita, primare kaŭze de [[habitatodetruo]] laŭ [[Birda Vivo Internacie]] kaj do laŭ la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUCN). Ĝenerale la statuso de aliaj bestoj kompare estas malbone sciata, sed ĝi estas verŝajne simila al tiu de la birdoj. ==Referencoj== {{referencoj}} ==Vidu ankaŭ== {{Portalo|Biologio}} *[[Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj]] *[[Konservada stato de ekoregiono]] <br> {{Neotropisaj tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj}} {{Neotropisaj ekoregionoj laŭ ekoprovinco}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Brazilo}} *{{en}} [http://worldwildlife.org/ecoregions/nt0106 Ekoregiono NT0106 : Kaating-enklavaj humidaj arbaroj (WWF)] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20060615125039/http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/nt/nt0106_full.html Kaating-enklavaj humidaj arbaroj (''WWF-Wildworld'')] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20100308064639/http://www.nationalgeographic.com/wildworld/profiles/terrestrial/nt/nt0106.html Kaating-enklavaj humidaj arbaroj (''Wildworld'')] - [[Nacia Geografia Societo]] *{{en}} [http://www.eoearth.org/article/Caatinga_enclaves_moist_forests Kaating-enklavaj humidaj arbaroj (''The Encyclopedia of Earth'')] *{{en}} [http://globalspecies.org/ecoregions/display/NT0106 Kaating-enklavaj humidaj arbaroj (''Globalspecies'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306191800/http://globalspecies.org/ecoregions/display/NT0106 |date=2016-03-06 }} *{{en}} [http://www.worldwildlife.org/science/wildfinder/ Situo de la ekoregiono : tajpu ''Caatinga enclaves moist forests''] *{{en}} [http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/atlantic_forests.cfm Tutmondaj 200; numero 048 : Atlantikaj arbaroj (WWF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170129111623/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/atlantic_forests.cfm |date=2017-01-29 }} *{{en}} [http://www.cepf.net/resources/hotspots/South-America/Pages/Atlantic-Forest.aspx Atlantikaj arbaroj (Naturprotekto Internacia)]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Portalo Geografio}} [[Kategorio:Neotropisaj ekoregionoj]] [[Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]] [[Kategorio:Global 200]] [[Kategorio:Biodiverseco-riĉaĵejoj]] [[Kategorio:Geografio de Brazilo]] 8gj0xabeqwmz7m2tz1ht31ugqcotwwy 4 407520 9462524 9462210 2026-08-25T23:49:17Z Arbarulo 135469 9462524 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Lingvejo |bildo = Crystal 128 babelfish.png |bildhelpilo = Lingvejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri lingvaj demandoj, tradukproblemoj, tradukiloj, terminoj, titoloj de artikoloj, stilo, gramatikaĵoj, alilingvaĵoj, redaktistaj temoj, ktp. |mallongigo = VP:DL }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == Konekti al Vikidatumoj == Ĉu pli spertaj Vikipediistoj povus ligi [[Amisa lingvo|ĉi tiun artikolon]] al ĉi tiu ero: Q35132 [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 05:50, 5 jan. 2026 (UTC) :{{farite|Farita}} de {{u|Petr Tomasovsky}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:09, 12 apr. 2026 (UTC) == Kio estas la radiko: inic aŭ inici? == Mi ne estas ĉerta pri tio, ĉu ĉiuj instancoj de "inic'''i'''" estas eraraj? ekz. inicianto (Strangas al mi diri inicanto) Jen la difino de PIV "'''inic/i''' (<abbr>tr</abbr>) Enkonduki iun en scion pri ia afero pli-malpli sekreta (religio, sekto, scienco <abbr>ktp</abbr>): ''⁓i iun pri sekretaj ritoj''; ''⁓i disĉiplon en la filozofion''; ''la infanoj ⁓ataj al la metia laboro''. ☞ ''ensekretigi''. '''⁓ado'''. Ago de ⁓anto: ''la bapto estis la <mark>⁓ado</mark> al la sekto de Johano''. '''⁓ilo'''. Tio, kio servas por ⁓i: ''matematika ⁓ilo''. ☞ ''gvidilo''. '''⁓ito'''. Persono ⁓ita: ''la grandaj ⁓itoj''. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:14, 21 jan. 2026 (UTC) :Mi konas neniun radikon '''inici-''' nek vorton '''inicianto'''. Ĉu eble vi celas '''[https://vortaro.net/#iniciati_kd iniciat-]'''? (Rimarku ke "inici" kaj "iniciati" ne estas sinonimoj.) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 21 jan. 2026 (UTC) ::Dankon mi ne sciis pri iniciati kiel propra radiko. Vere Z. diris pri si mem "Iniciatinto, ne kreinto". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:29, 21 jan. 2026 (UTC) ::"'''iniciat/i''' (<abbr>tr</abbr>) '''1''' Kiel unua, proponi aŭ fari: ''⁓i traktadon, entreprenon, eksperimenton, novan politikon, kuracmetodon, instrumetodon''. ☞ ''debuti'', ''inaŭguri'', ''instigi'', ''komenci''. ::'''2''' ⚥ Ekfunkciigi la sintezon de makromolekulo (proteino, nuklea acido <abbr>ktp</abbr>): ''⁓aj enzimoj estas necesaj al la ⁓o de la sintezo de proteino''. ::'''⁓o'''. Ago ⁓i: ''lia ⁓o sukcesis''; ''preni sur sin la ⁓on de la afero''. ::'''⁓anto'''. ⚥ ⁓anta molekulo: ''polimeriga ⁓anto''; ''gena ⁓anto'' (promotoro). ::'''⁓emo'''. Kapablo de tiu, kiu emas ⁓i: ''homo sen ⁓emo''; ''⁓ema karaktero''. ::Do '''inicianto''' okazas en 62 artikoloj, kaj la supra difino de '''⁓anto''' estas pri [[molekulo]]. ::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]], Ĉu oni rajtas uzi inicianto por la homo kiu inicitas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:51, 21 jan. 2026 (UTC) :::Inicanto estas homo kiu inicas, iniciatanto estas homo (aŭ molekulo!) kiu iniciatas, "inicianto" laŭ mia scio ne ekzistas. Verŝajne la plej multaj ekzemploj de "inicianto" estas eraroj por "iniciatanto". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:02, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Mi tute konsentas kun Arbarulo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:44, 13 feb. 2026 (UTC) == La verbo Ĉeesti == "'''alesti''' (<abbr>ark.</abbr>), '''apudesti''', '''ĉeesti'''. Esti en tiu loko, kie io okazas: ''inviti iun alesti al la prezentado'' Z; ''kian ĝojon alportas vortoj de amiko apudestanta!'' Z; ''ĉeesti en kunveno''; (<abbr>tr</abbr>) ''ĉeesti kunvenon''. ☞ ''partopreni''. Ĉu ĉeesti estas kaj [[Transitiva verbo|transitiva]] kaj netransitiva verbo (kiel [[esti]])? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:17, 5 feb. 2026 (UTC) == Origina aŭ originala == Ĉu uzi adjektivon "origina" aŭ "originala", ekzemple por [[nomo]] aŭ [[titolo]]. En la nuna versio estas miloj da instancoj de ĉiu formo! Eĉ pri la [[Prapeko]], tute ne klaras ĉu [[Origina peko]] aŭ [[Originala peko]]? ĉu vere eblas ambaŭ formoj? Jen la difinoj de PIV '''origina'''. Apartenanta aŭ rilata al la origino de io: ''la origina lingvo de la homaro''; ''konservi al frukto ĝian originan guston''; ''la origina peko'' (✞ kulpita de la unua homparo k dividata de ilia devenantaro). '''originala''' '''1''' Prezentanta la unuan primitivan formon de io, kontraste kun kopioj, tradukoj aŭ misformoj, kiujn oni devenigis de ĝi: ''tio estas nur kopio de la originala pentraĵo''; ''la originala teksto de libro''; ''traduki verkon el la originala lingvo''; ''originale verkita de'' […] Z. ☞ ''aŭtentika''. '''2''' Tia, kia ne imitas aliajn, sed tiras siajn ideojn el sia propra menso: ''ju pli da sprito oni havas, des pli da originalaj homoj oni trovas''; ''ŝi estis en ĉio originala infano, silenta k pensanta'' Z; ''originala stilo''. '''3''' Ne simila al aliaj k iom stranga: ''kelkaj vivis kiel maljunaj fraŭloj k havis tute originalan pensmanieron k strangajn kutimojn'' Z; ''ĉu li ĉiam skribas tiel originale k afekte?'' '''4''' (<abbr>evi</abbr>) = origina: ''se la adverbo estas ne devena, sed originala'' […] Z. Do PIV eksplicite ekzemplas "origina peko", do kial ni havas originala? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:43, 12 feb. 2026 (UTC) :Fakte la artikolo titoliĝas [[Prapeko]], kio estas plej esperantlingva; poste [[Origina peko]] estas ankaŭ tre esperantlingva; dum [[Originala peko]] nur imitas nacilingvajn versiojn kaj iel kongruas kun la unua signifo de originala en PIV. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:42, 13 feb. 2026 (UTC) ::Mi konsentas kun Kani ke oni prefere ne skribu "originala peko", ĉar almenaŭ en kutima senco kristanoj ne kredas ke oni "kopiis, tradukis, aŭ misformis" pekojn aŭ eventuale pekemajn homojn. Cetere, estas granda koincido inter la PIV-aj difinoj de "origina" kaj "originala", do ni devus atendi kaj toleri, ke multaj vortumoj uzu ambaŭ. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:57, 13 feb. 2026 (UTC) == Ekonomia kaj ekonomika == Jen du kategorioj: [[:Kategorio:Ekonomikaj teorioj]] kaj [[:Kategorio:Ekonomiaj teoremoj]], la unua rilatas al la anglalingva [[:en:Category:Economic theories]] kaj la dua al [[:en:Category:Economics theorems]]. Do mi komprenas ke ekonomia estas ({{L-en|economics}}) kaj ekonomika estas ({{L-en|economic}})! Mi ne scias kiel, sed mi pensas ke valoruas kontroli ĉu tiel ĉiu instanco de ekonomia rilatas al economics kaj de ekonomika al economic, kaj inverse. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:23, 24 feb. 2026 (UTC) :Interesas ke ekonomia aperas en PIV, sed eknomika ne! :" '''ekonomia'''. Rilata al ekonomio: ''ekonomiaj problemoj''; ''ekonomia konkurado'' Z, ''krizo''; ''ekonomia sistemo''; ''ekonomia uzado''; ''ni devas uzi niajn fortojn ekonomie k saĝe'' Z. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:30, 24 feb. 2026 (UTC) ::"Ekonomika" signifas "rilata al ekonomiko", kiel normale por adjektiva formo de substantiva radiko. Kiam oni komparas kun la angla, ''economics'' en kunmetoj ĉiam signifas "ekonomika", sed ''economic'' povas tradukiĝi "ekonomika" aŭ "ekonomia" depende de la celata signifo. [[:Kategorio:Ekonomiaj teoremoj]] estas misnomita. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:33, 12 apr. 2026 (UTC) :::Mi aldonas ke ''ekonomiko'' estas la scienco kiu studas ''ekonomion'' - [[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] [[Dosiero:Flag_of_Colombia.svg|25px]] Saluton el [[Kolombio]]! | Unu [[Tero|mondo]], Unu [[Esperanto|Lingvo]] [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|25px]] ---> [[Uzanto-Diskuto:Sahaquiel9102|Mia Diskutpaĝo]] 22:37, 12 apr. 2026 (UTC) == Amasa ŝanĝado kemio => ĥemio == Mi vidas ke okazas amasa ŝanĝado de la vortuzado en la encikloedio: ''kemio'' iĝas ''ĥemio'', same pri ĉiuj samradikaj vortoj. Mi ne trovis respektivan diskuton surbaze de kiu estus farita la decido, ebliganta tian amasan ŝanĝadon. PIV [https://vortaro.net/#kemio_kd asertas] ke ambaŭ vortoj estas egale akcepteblaj, sed la derivaĵoj estas [https://vortaro.net/#kemio_kd listigataj] nur por ''kemio''. Ekzistas fakaj vortaroj kiel [[Terminaro de kemiaj afiksoj]], [[Kemia kaj scienc-teknika vortaro]], [[Kemiaj afiksoj]], [[Fundamento de kemia nomenklaturo]]. Ekzistas retejoj kiel [https://www.eventoj.hu/steb/kemio/doug-portmann/nomoj-de-kemiaj-elementoj.htm Nova rigardo al la nomoj de la kemiaj elementoj en Esperanto] ks. Do la radiko ''kemio'' tutevidente estas vaste uzata kaj lingve akceptebla. Do kial okazas la nuna amasa redaktado? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:28, 21 maj. 2026 (UTC) :Ni nun havas ''[[fizika ĥemio]]'' apud ''[[kemio]]''. Tio ŝajnas stranga. Sed kion fari? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:25, 21 maj. 2026 (UTC) ::Ankaŭ mi maltrankvilas pri tio. Ĝi ŝajnas esti malrespekto al la titolpolitiko. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:25, 21 maj. 2026 (UTC) ::: {{kontraŭ}} tiu amasalinomigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:47, 21 maj. 2026 (UTC) == Kvajo == Kio estas? ĉu [[kajo]]? en la nuna versio de la vikipedio estas instancoj en kvar (4) artikoloj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:31, 15 jun. 2026 (UTC) :En unu loko ŝajne temas pri la rivero แม่น้ำแควใหญ่ / Maenam Khwae Yai / [mɛ̂ːnáːm kʰwɛː jàj]. Mi mem devus iom esplori antaŭ ol proponi esperantigon de tiu nomo! [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:52, 15 jun. 2026 (UTC) ::Kaj en aliaj lokoj aspektas esti erara misskribo de [[kajo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:38, 15 jun. 2026 (UTC) == Denask aŭ denaskiĝ? == Ĉar oni parolas pri ekde la naskiĝo (de la naskiĝinto, ekde bebeco), ne ekde la nasko (fare de la naskinto, kutime la t.n. patrino)! Do denaskiĝe estas la ĝusta termino kaj denaske estas eraro! Same por ekzemple [[Denaska parolanto|'''Denaska''' parolanto]], ĉu ne denaskiĝa? ĉar temas pri la naskiĝo de la parolanto, ne la nasko de la parolanto! Mi metis la demandon ankaŭ en [[Nasko]]. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:30, 20 jun. 2026 (UTC) :'''Denaske''', '''denaska''', '''denaskulo''' estas vortoj firme establitaj en la reala lingvouzo. Ni sekvu la reale uzatan lingvon, kaj ne inventu iun propran variaĵon, eĉ se ĝi aperas al ni "pli ĝusta". - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:08, 20 jun. 2026 (UTC) ::Cetere, mi ne opinias tion erara. Se io validas "ekde la naskiĝo" (de iu persono), ĝi samtempe ankaŭ validas "ekde la nasko" (la nasko de la patrino de tiu persono, la nasko kiu enmondigis tiun personon), ĉar efektive la naskiĝo kaj la nasko estas la sama evento. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:14, 20 jun. 2026 (UTC) ::Mi plene konsentas kun la konsilo de Moldur. La sama fleksebleco validas ankaŭ por aliaj verboj, ekz. ĉiu "rigardiĝo de" io (ŝajne oni eĉ ne uzas tiun vorton!) estas ankaŭ "rigardo al" ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:50, 20 jun. 2026 (UTC) == "antaŭig" aŭ antaŭenig ? kaj antaŭiĝ aŭ "antaŭeniĝ"? == Ĉu "antaŭig" estas erara sen la en? antaŭigi ne ekzistas en PIV, sed ja ekzistas "'''antaŭenigi'''. Fari, ke io iru pluen: ''tiu oficiala aprobo multe antaŭenigis nian aferon en ĉi tiu lando''. ☞ ''akceli'', ''favori''. '''antaŭiĝi'''. Veni en pli antaŭan lokon aŭ pli frue: ''la fratoj rajdis pluen k antaŭiĝis al li je granda distanco'' Z; ''li antaŭiĝis tiun je tuta horo'' Z." Do mi plie demandas pri "antaŭeniĝ", ĉu ankaŭ erara? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:40, 15 jul. 2026 (UTC) == rezidenco == rezidenco ne ekzistas! Laŭ PIV '''rezidejo'''. Domo, en kiu oni rezidas '''rezident/o''' Σ Altranga funkciulo, komisiita de protektanta ŝtato ĉe la regnestro de protektorato. '''rezidentejo'''. Domo, en kiu loĝas k funkcias rezidento. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:04, 26 jul. 2026 (UTC) == Deterioro == simple, malpliigo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:17, 5 aŭg. 2026 (UTC) :La angla vorto ''deteriorate'' signifas "malpliboniĝi", "kadukiĝi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:28, 5 aŭg. 2026 (UTC) == Ne kofuzu == inter prepar (ne pripar) kaj ripar (ne repar) [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:03, 7 aŭg. 2026 (UTC) :pri ĝusta repar- (reparaĵ) estas preferata reparaci/o [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:45, 7 aŭg. 2026 (UTC) == revert == Ĉu erara? precipe ne'''revert'''ebla. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:30, 20 aŭg. 2026 (UTC) == disturbo == En la nuna versio de la vikipedio estas tiaj instacoj en 30 artikoloj. Kion oni faras kun tio? Ĉu simple anstataŭiga per perturbo/ĝeno? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:26, 25 aŭg. 2026 (UTC) ==Propraj nomoj, uskleco, emfazo== En Vikipedio mi renkontadas kelkajn skribokutimojn de [[Uzanto:ThomasPusch]] kaj foje aliaj homoj, kiuj al mi aspektas kontraŭnormaj, pri propraj nomoj kaj rilataj aferoj. Ĝis nun mi supozis ke tio estas idiosinkrazia eraro de ThomasPusch kaj ĝustigas aŭ reĝustigas kiam mi trovas ĝin. Tamen la korektado ŝajne iritas ThomasPusch eĉ tiom ke li redaktomilitas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=EO&diff=prev&oldid=9462198]. Mi petas ke la aliaj vikipediistoj klarigu kion vi pensas, kaj ĉu vi volas establi normon kiu devigas aŭ permesas tiujn stilojn anstataŭ tiuj, kiujn mi ĝis nun kredis normalaj. ===Minusklaj instituciaj nomoj=== Ĉe multaj institucioj, kies nomo inkludas parton rilatan al la tipo de institucio, li minuskligas tiun parton: ekzemple ĉe [[Datteln]] li skribas "muzeo Hermann-Grochtmann". Ŝajne li pensas ke tio estas komuna nomo, kvazaŭ oni dirus "la arkeologia muzeo". Sed al mi ŝajnas evidente, ke Hermann Grochtmann estas la nomo de estinta fakulo, Muzeo Hermann Grochtmann estas la oficiala nomo de unu certa muzeo nomita pro li, do ne ekzistas tuta klaso de "muzeoj Hermann-Grochtmann" kiel ekzistas klaso de "arkeologiaj muzeoj", kaj ke la vortumo "muzeo Hermann(-)Grochtmann" entute ne havus sencon al leganto, kiu ne komprenus ke tio estas la oficiala nomo de unu certa muzeo. Mi vidis tian minusklan skribon tre malofte ekster Vikipedio, kaj mi vidis majusklan oftege. Por escepta minusklo vidu [https://eo.mondediplo.com/2013/01/article1904 ĉi tie] "muzeo Nicéphore-Niepce", por pli normala majusklo vidu ekzemple [https://esperantaretradio.blogspot.com/2020/07/muzeo-de-felico.html ĉi tie] "Muzeo de Feliĉo". ===Nomoj kun nur la unua vorto majuskla=== Ĉe iuj nomoj li majuskligas nur la unuan vorton. Ekzemple, ĉe [[Liaodonga Duoninsulo]] Kani skribas pri la "ŝtato Ĝan [tiel, anstataŭ Yan] de la Militŝtata periodo". Oni rimarku, ke tio ne estas traktata kiel komuna nomo, ĉar tiel la ''m'' estus minuskla, kaj ke "periodo" estas necesa parto de la nomo, ĉar oni ne povas skribi tutsimple pri "la ŝtato Yan de la Militŝtata." Ekster Vikipedio mi renkontis tion en kelkaj tekstoj (tamen, mi pensas, ne la plimulto). Vidu ekzemple "Flava Rivero" kaj "Kvin Dinastioj" [http://espero.chinareports.org.cn/2013-03/26/content_36292903.htm ĉi tie] kontraste al "Kvin dinastioj" [https://eo.mondediplo.com/2013/01/article1904 ĉi tie] (tamen eĉ tie "Flava Riverego"). Ĝi ŝajne ne aplikiĝas al ĉiuj propraj nomoj, sed nur certa klaso, mi ne scias precize kiu. Mi supozas ke eble ĝi estas la normala konvencio en certaj etnolingvoj. En Vikipedio ŝajnas al mi ke rekte malpermesas tion la gvidlinio "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj" ĉe [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], kun la tieaj ekzemploj. Rimarku ke [[Vikipedio:Teksto]] eksplicas, ke la samaj reguloj pri uskleco validas en artikolaj tekstoj kiel en titoloj. ===Kursivaj nomoj=== Li skribas multajn proprajn nomojn kursive. Li pretendas ke tio estas por signi "fremdlingvajn terminojn" kaj ke la nomoj, kiujn li ne kursivigas, ne estas "terminoj". Mi ne komprenas, en kiu senco iuj nomoj estas "terminoj" kaj iuj ne. Mi ankaŭ ne tute fidas, ke tio estas la vera motivo, ĉar mi foje trovas eĉ Esperantajn nomojn kursivaj, ekzemple ĉe [[Oer-Erkenschwick]] "la kirko ''reĝo-Kristo''" (tiel, minuskle). Mi foje vidis similan kursivigon ekster Vikipedio en Esperanto, kaj ofte en la germana, de kiu laŭ mia supozo la kutimo eble venas. Ankaŭ ekster Vikipedio mi ne scias kiel oni difinas la klason de nomoj kiuj estu kursivaj. Vidu ekzemple por kursivigo ekster Vikipedio "ilia klubo ''The April Photo Society''" [https://eo.mondediplo.com/2013/01/article1904 ĉi tie], por pli normala nekursivigo "tre aktiva ĵurnalistino de Radio Liberdade" [https://uea.org/l/?prenu=eo_maj2023 ĉi tie]. En la lingvoj kiujn mi plej bone konas, fremdeco normale ne estas kialo por kursivigi propran nomon (nur en la tre aparta okazo, ke oni parolas pri la nomo mem, kaj ne pri la afero, kiun ĝi nomas). Mi preferus ke ankaŭ en Vikipedio estu klare, ke propraj nomoj estas imunaj al kursivigo, kiel en la plej multaj esperantaj tekstoj. ===Bildopriskriboj sen majusklo=== Li emas komenci bildopriskribojn per minuskla litero, ekzemple vidu ĉiujn bildojn ĉe [[Datteln]]. En neniu ajn lingvo mi vidis ion similan. Por ekzemplo de normala bildopriskribo kun majusklo vidu [http://espero.chinareports.org.cn/2013-03/26/content_36292903.htm ĉi tie]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:49, 25 aŭg. 2026 (UTC) tgznsummu8a540yqoydyabf6y3orc62 0 407909 9462321 8831291 2026-08-25T13:52:58Z Sj1mor 12103 9462321 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Focke-Achgelis Fa 330''', "motacilo", germane "Bachstelze", estas flugmaŝino de la germana firmao [[Focke-Achgelis|Focke-Achgelis GmbH]], sen motoro, intencita por uzo sur ŝipoj kaj [[submarŝipo]]j.[[Dosiero:Focke-Achgelis Fa 330 drawing.jpg|eta|skema desegno]] [[Dosiero:Fa330-100503-Cosford.jpg|dekstra|eta| Fa 330 A-1 #100503 en ''RAF Museum Cosford'']] <!--{{Infobox Flugzeug |Name = Focke-Achgelis Fa 330 |Bild = [[Datei:FA-330 Bachstelze2.jpg|250px]]''Fa 330 „Bachstelze“ im Hubschraubermuseum Bückeburg'' |Typ = Tragschrauber |Entwicklungsland = {{DEU-1935}} |Hersteller = [[Focke-Achgelis|Focke-Achgelis GmbH]] |Erstflug = August 1942 |Indienststellung = 1943 |Produktionszeitraum = 1943 - 1945 |Stückzahl = etwa 200 }}--> <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons|}}/{{Commonscat|}} *{{internetquelle |autor= Thomas Wilberg |hrsg= Das Virtuelle Luftfahrtmuseum |url= http://www.luftfahrtmuseum.org/htmd/dtf/ar69.htm |format= |sprache= |titel= Arado Ar 69 B |werk= |seiten= |datum= |archiv-url= |archiv-datum= |zugriff=16. Oktober 2009 |kommentar= |zitat= }} http://www.nasm.si.edu/collections/artifact.cfm?id=A19540016000 http://www.deutsches-museum.de/sammlungen/verkehr/luftfahrt/hubschrauber/bachstelze/ --> La flugmaŝino estas tirita de la ŝipo. Sufiĉis rapideco de 30km/h (rapideco de la ŝipo plus vento). La konstruo estis tre simpla. La rotoro havas tri foliojn kun diametro de 7,31 m. La flugmaŝino povis esti kunfaldita. Ĝi estis stokita en du nepermeablaj ujoj de 60 cm diametro, kiuj estis fiksitaj vertikale je la turo de la submarŝipo. La trenŝnurego estis 300 m longa. Flugante la maŝino atingis altecon de ĉ. 120m. La piloto povis vidi 25 mejlojn, ĉ. 40 km, de la submarŝipo oni povis vidi ne pli ol 5 mejlojn. Por pretigi la flugmaŝinon, oni bezonis sep minutojn, por enpaki malpli. 112 ekzempleroj estis liveritaj. La germana armeo uzis ilin je submarŝipoj de la tipo IX|IX D 2. Varianto kun motoro Walter Mikron kun 60 ĉevalpovoj estis konstruita. Kelkaj de tiuj estis testitaj de la brita Airborne Forces Experimental Establishinent en 1945, RAF Beaulieu.<ref>http://www.luftarchiv.de/index.htm?http://www.luftarchiv.de/hubschrauber/fa330.htm</ref> Alia ekzemplero estis finkonstruita en francio kiel tipo SNCASO SE-3101.<ref name="Parsch">http://www.designation-systems.net/non-us/germany.html</ref> == Ekzistantaj flugmaŝinoj == Aro de Fa 330 ekzistas ankoraŭ kaj montritaj: * [[Hubschraubermuseum Bückeburg]], Germanio * [[National Museum of the United States Air Force]], Usono * [[RAF Museum Cosford]], Britio * [[Imperial War Museum Duxford]], Britio * [[Deutsches Technikmuseum]], Germanio * [[RAF Millom Museum]], Britio * [[Steven F. Udvar-Hazy Center]], Usono == Vidu ankaŭ == * [[Listo de flugmaŝinoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.luftarchiv.de/index.htm?http://www.luftarchiv.de/hubschrauber/fa330.htm kromaj fotoj kaj informoj ĉe luftarchiv.de] * [http://www.youtube.com/watch?v=gP6VnbeWXSY Starto d Fa 330 ekde subakva ŝipo kaj aliaj filmoj de YouTube] [[Kategorio:Helikopteroj]] 88gi8esjqbyz14fkgxbinur3qx7zadt 0 418804 9462505 9441079 2026-08-25T22:35:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462505 wikitext text/x-wiki {| style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- |colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |[[La iluzio de Dawkins]] (''The Dawkins Delusion?'') |- |colspan="2" align="center"|<br /><small>Fundamentismo ateista kaj la neado pri la dia ekzisto.</small>'' |- |titolo = '''''The Dawkins Delusion''''' |- |aŭtoro = '''[[Alister Edgar McGrath]],''' helpata de Johanna Collicutt McGrath |- |jaro = '''[[2007]]''' |- |genro = '''eseo''' |- |lingvo = '''angla''' |- |nacia = '''nordIrlanda''' |- |temo = '''religio''' |- | isbn = '''978-0-281-05927-0''' |- |[[Dosiero:Alister McGrath.jpg|eta|dekstra|200ra|la aŭtoro Alister McGrath, dum la prezentado de la libro en [[Islando]].]] |} '''The Dawkins Delusion?''' (aŭ ''La iluzio de Dawkins'')<ref> Aŭ ĉu "La iluziiĝo de Dawkins"?</ref>, [[2007]]) estas verko de angla [[teologio|teologo]] [[Alister Edgar McGrath]], profesoro pri teologio ĉe [[King's College (Londono)|King's College]] de [[Londono]] kaj direktoro de la ''Centre for Theology, Religion and Culture'' (Centro por telogio, Religio kaj Kulturo). Skribite kun la kunlaborado de edzino de Alister, psikologiistino Johanna Collicutt McGrath, la libro estis samjare, aŭ tuj post, tradukita al diversaj lingvoj kaj vaste legita<ref>En [[Unuiĝinta Reĝlando]] ĝi estis eldonita de SPCK ([[Society for Promoting Christian Knowledge]]) – vidu la respektivajn [http://www.spck.org.uk/cat/feature_s.php informojn de SPCK] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070303142627/http://www.spck.org.uk/cat/feature_s.php |date=2007-03-03 }}.</ref> Strukturite laŭ kristana perspektivo, la eseo estas respondo al la argumentadoj de [[Richard Dawkins]] en ''[[The God Delusion]]'' (La iluziiĝo pri Dio). [[Alister Edgar McGrath]] studis [[kemio]]n [[biofiziko]]n kaj [[Molekulo|molekulan]] biologion ĉe la universitato de [[Oksfordo]] antaŭ ol transiris al la studo pri la [[Kristanismo|kriistana teologio]]. Li estas ankaŭ aŭtoro de [[God: Genes, Memes, and the Meaning of Life]], kies lia edzino estas kunaŭtorino. Joanna Collicutt. McGrath, sin ordinigis [[diakono]] en la anglikana diocezo de Oksfordo,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.oxford.anglican.org/thedoor/new_deacons_2.html |titolo="ŝi renkontas la novajn diakonojn de la diocezo de Oksfordo |alirdato=2012-11-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080906182122/http://www.oxford.anglican.org/thedoor/new_deacons_2.html |arkivdato=2008-09-06 }}</ref> kaj kiel sperta pri psikologio instruas pri la [[Psikologio de la religio]] ĉe Heythrop College, [[Universitato de Londono]].<ref>Ŝi publikigis en [[2006]], eldonitan de SPCK, la libron ''Meeting Jesus: Human Responses to a Yearning God'', kune kun Jeremy Duff.</ref> == Sinoptiko == McGrath kritikas Dawkins pro tio kion la aŭtoro perceptas kiel dogman konvinkon de tiu lasta pri [[Fundamentismo|fundamentismo religia]], kiu rifuzu permesi al siaj ideoj esti ekzamenitaj aŭ defiataj de aliaj. <ref>Tio videblas ripetita precipe en la libro “Lasenilŭziiĝo de Dawkins (pp.1-12)</ref> McGrath oponas la aserton de Dawkins laŭ kiu la “religio estus junula iluziiĝo”, demonstrante ke sennombraj personoj raciohavaj kaj intelektule raciaj elektis [[Konverto (religio)|konvertiĝi]] adoltaĝe. Li citas sin mem kaj [[Antony Flew]]<ref>Vidu [http://www.inters.org/disf/sites/default/files/Avvenire_Flew.pdf "Anthony Flew]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, l'ateo pentito", sur ''L'Avvenire'' 27/08/2010. Vidu ankaŭ la eseon de usona matematikisto [[David Berlinski]], ''The Devil's Delusion: Atheism and Its Scientific Pretensions ''(La iluzio de la diablo: ateismo kaj la sciencismaj pretendoj'', [[New York]]: Basic Books, 2009.</ref> kiel ekzemplojn malestabligantajn la Dawkinsan teorion. Same kiel Dawkins, McGrath rifuzas kiel artifikan la [[Analogio de horloĝisto|analogion de horloĝisto]] de [[William Paley]]. Por esprimi siaj verajn sentojn rilate la temon de [[Nereduktebla komplekseco]], McGrath apogiĝas, male, sur ellaboraĵo de [[Richard Swinburne]], substrekante ke la taŭgeco de la eksplika scienco bezonas, siavice, eksplikon, kaj ke la plej ŝpariga kaj fidinda finraporto de tiu eksplika kapablo kuŝas en la nocio pri la [[Dio|monoteisma de kristanismo]].<ref>Samverke p. 21–26</ref> Kiam oni konsideras la argumentadon de la “Quinque viae'' (Kvin vojoj) de la [[Sumo de teologio|Summa Theologiae (Sumo de teologio)]]'' de [[Tomaso de Akvino]]. al kiu Dawkins dediĉas rimarkan atenton, McGrath interpretas la tomasajn eksplikojn kiel kunigaĵon de asertoj interne koherajn anstataŭ ol kiel provon krei serion da refuteblaj pruvoj. McGrath antaŭeniras sin demandante ĉu la religio estas specife konfliktanta kun la scienco; kaj indikas la tezon de [[Stephen Jay Gould]] pri la “ne-surmeto de la instruoj (magisterioj)” (sigle, el la angla, "NOMA"<ref>Vidu samverke: "[[Non-overlapping magisteria]]" (aŭ "NOMA")</ref>, kiel pruvo ke [[Evoluismo|Darvniismo]] estas akordigebla kun [[Teismo]] same kiel ĝi tia estas kun [[Ateismo]]. Per kroma referenco al la verkoj de [[Martin Rees]], de [[Denis Noble]] kaj aliaj, McGrath subtenas modifitan version de “NOMA”, kiun li difinas “instruoj parte surmetitaj": tio postulas ke [[Scienco]] kaj [[Religio]] povas ekzisti kiel eksplikoj same validaj por la du sferoj parte surmetitaj, kie la unua okupiĝas precipe pri [[Naturalismo (filozofio)|laŭmateriaj fenomenoj]] dum la dua precipe pri [[spiriteco|la spirita sfero]], sed kie ambaŭ povas de tempo al tempo interplektiĝi.<ref>Samverke, pp. 33–37</ref> McGrath defendas tian pozicion, konigante ke signifa malplimulto da sciencistoj estas ankaŭ [[Teismo|teistaj]], kaj aldonante kiel specifajn ekzemplojn [[Owen Gingerich]], [[Francis Collins]] kaj [[Paul Davies]]. McGrath kritikas la Dawkinsan koncepton laŭ kiu religio estas evolua kromproduktaĵo kaj [[Viruso de la menso|mimetisma viruso]]. Li analizas la uzon kiun Dawkins faras pri la [[Tekruĉo de Russell|tekruĉa analogio]] de [[Bertrand Russell]], kaj plue la bazojn de la mimetisma teorio. McGrath kritikas la Dawkinsan referencon al “[[Ora branĉo|La ora branĉo]]" <ref> The Golden Bough: A Study in Magic and Religion.</ref> de [[James Frazer]] kvazaŭ ĝi estus esenca kaj fidinda antropologia verko, dum ĝuste McGrath ĝin konsideras “verko impresveka de la komenciĝoj de la antropologio” anstataŭ ol teksto serioze scienca. McGrath rimarkigas ankaŭ la malĉeeston, flankke de Dawkins, de formiĝo en la psikologia scienco kiel kaŭzo de lia nekapablo alfronti la problemon de la kredo. Citante lian priskribon pri la [[Dio]] de la [[Malnova Testamento]] bildigita kiel “bravulaĉo maldonema, maljusta, kaprica kaj malbonvola, McGrath rebatas per la aserto ke mem absolute ne kredas je tia Dio kaj ke mem konas neniun kiu tion kredas. Flankenlasante, do, la rimarkojn de Dawkins, McGrath indikas, male, [[Jesuo]]n kaj la [[Nova Testamento|Novan Testamenton]] kiel fundamentajn ekzemplojn de la vera naturo de [[Kristanismo]]. Jesuo, pluas McGrath, “estis objekto, ne reaganta, de violento”. McGrath sugestas ke “anstataŭ konsenti kun la malamikeco al ekstera aliularo, Jesuo proponas la etikon de la konsenta akcepto pri la ekstero” kaj la kristanoj povas certe esti akuzitaj pri manko de kohereco kun tiu ordono. Sed tiu estas tie, ĝuste en “koro de la kristana etiko”. La aŭtoro opinias ke Dawkins raitas kiam li juĝas necesa la kritikon al la religio, kaj ke oni rajtas pretendi “eleksteran” kriterion por interprreti la religiajn tekstojn; sed samtempe li riproĉas Dawkins pro la fakto ke tiu ĉi ŝajnas ignori kiel la religioj kaj iliaj tekstoj disponas intrinsekajn instrumentojn por sin reformi kaj renovigi, kaj pro la fakto ke Dawkins ŝajnas ne esti informita pri la [[simbolismo]] de la diversaj eroj de la [[Biblio]] de li cititaj.<ref>Samverke, pp. 57-87</ref> McGrath mencias la verkojn de nombraj aŭtoroj, inter kiuj [[Kenneth I. Pargament]], [[Harold G. Koenig]] kaj [[Terry Eagleton]], por demonstri ke la [[Kredo|religia kredo]] estas ligita al la bonstato kaj prospero. ''La iluzio de Dawkins'' konkludiĝas per la deklaro ke la kredo je Dio estas en neta “revigliĝo”, ke la eseo de Dawkins estas pli teatraĵo ol disertacio, kaj ke ''La iluzio de Dawkins'' montras, pli ol alion, certan “panikon” de la kredantoj. == Reagoj de la kritiko == ''La iluzio de Dawkins'' ricevis limiĝintan atenton en la tradicia gazetaro kaj la recenzoj pri la eseo estis maloftaj escepte en la religiaj publikigaĵoj. Tamen, la kritika ricevo estis ĝenerale pozitiva aŭ neŭtra. ''[[Publishers Weekly]]'' observis ke la kritiko de Dawkins rilate la horloĝiston estas, ja jes, la plej bela detruiga kritiko pri la blinda horloĝo de Paley celanta pruvi per naturalimaj argumentoj [[teismo]]n, sed li nun ne povas diri ke [[Tertuliano]] laŭdis la kristanan kredon pro ĝia absurdeco<ref>Fakte la esprimo “credo quia absundum” ne troviĝas en la verkoj de Tertuliano.</ref> aŭ ke la religio igas necese perfortulojn. Jeremy Craddock, foruma eksa-[[biologo]] nun [[Pastoro|Vikario]] skribas sur ''Church Times'' ke ge-McGrath "konsultis racie la pruvojn, kaj prezentis iel ili la rezultojn por serioze respondi al la Seniluziiĝo pri Dio... farante “multajn kritikojn pravigitajn”. Li aldonas: "Dawkins asertas ke Dio estas tiom neprobabla ke praktike ne povas ekzisti, kaj ke se li ekzistus, li bezonus ekspliki...”. Sed Craddock opinias ke Dawkins sin kontraŭdiras asertante ke la “gustiĝo de la universo” (nome la valoroj ŝajne arbitraj por “Konstantoj” kiel la masoj de la [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]], sur kiuj la universo de ni spertita dependas) ne bezonas tian eksplikon. Craddock konkludas: "Suferigas min ke Dawkins, iam mia heroo, nun estis descendinta en la sensciencon sciencan. [[Bryan Appleyard]] en ''[[New Scientist]]'' skribas: "Inter la aferoj kiujn ... ''The Dawkins Delusion'' produktis, necesas diri ke certe ĝi inspiris eksterordinarajn refutojn. Inter la multaj da tiaj elstaras tiu de Alister McGrath, kiu siavice aldonas ke multaj post la lego de la Dawkinsan verkon decidis alproksimiĝi al religio. Same diras [[Anthony Kenny]] kiu ĉikaze argumentas stile kaj pruve de [[Tomaso de Akvino]], [[Søren Kierkegaard]] kaj [[John Henry Newman]]. Geedzoj McGrath, fine, sin deklaras surprizitaj pro la fakto ke Dawkins daŭrigas verki apogiĝante sur la “apriora”, kaj do nescienca, hipotezo laŭ kiu la religiaj kredantoj estas aŭ iluziiĝintoj aŭ meretricoj, neniam haltante ĉe la konsidero pri la pruvoj malfavoraj aŭ favoraj al teismo, kaj pri la ampleksaj praktikoj de kristanoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Antony Flew|Dio ekzistas. Kiel la plej fama ateisto fariĝi teisto]] * [[Konverto (religio)|Konverto al religio]] * [[Dio]] * [[Ateismo]] * [[Tomaso de Akvino]] * [[Richard Dawkins]] * [[Evoluismo|Darvinismo]] * [[Søren Kierkegaard]] == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://users.ox.ac.uk/~mcgrath/ Oficiala paĝo de Alister McGrath] * {{en}} [http://www.alternet.org/mediaculture/47052/ "''The Dawkins Delusion''"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070214180527/http://www.alternet.org/mediaculture/47052/ |date=2007-02-14 }} Artikolo de [[Alister McGrath]], en kiu estas resumataj liaj recenzaj kritikoj pri la verko de Dawkin.'' * {{en}} [http://www.belfasttelegraph.co.uk/features/daily-features/article2241900.ece "Religious persuasion"] de Judith Cole: intervjuo de Alister McGrath. ''Belfast Telegraph'' 06/02/2007.<small>Konsultita 11/02/2012</small> * {{it}} [http://www.riformaerisveglio.it/teologia/illusione_di_dio_mcgrath.htm Radi intervjuo kun Alister McGrath] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160307192330/http://riformaerisveglio.it/teologia/illusione_di_dio_mcgrath.htm |date=2016-03-07 }}, decembro 2009. <small>Konsultita 12/02/2012</small> * {{it}} [http://digilander.libero.it/Esposito_Consiglio/Esposito-Consiglio/A._McGrath%3A_Recensione_di_Giuseppe_Esposito.html Recenzo sur ''La Civiltà Cattolica'', 2007-8] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140116115000/http://digilander.libero.it/Esposito_Consiglio/Esposito-Consiglio/A._McGrath%3A_Recensione_di_Giuseppe_Esposito.html |date=2014-01-16 }} <small> Konsultita 12/02/2012</small> * {{it}} [http://www.libreriadelponte.com/det-libro.asp?ID=762 Recenzo en ''LDP''] <small>Konsultata 12/02/2012</small> * {{en}} [http://www1.salvationarmy.org.uk/uki/www_uki.nsf/0/DDB720CB668909668025729800576B59/$file/War%20Cry%20Exclusive%20Alister%20McGrath%20interview.doc "In the beginning... there was God"]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de Nigel Bovey. Intervjuo de Alister McGrath en 2 partoj, en ''War Cry'' 03/12/2006.<small>Konsultato 11/02/2012</small> * {{en}} [http://homepages.shu.ac.uk/~llrdjb/shs/delusion.html "Deluding Who About What?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070519174004/http://homepages.shu.ac.uk/~llrdjb/shs/delusion.html |date=2007-05-19 }} Artikolo de la ''Sheffield Humanist Society'', kun kritika recenzo pri ''La iluzio de Dawkins''.<small>Konsultata 11/02/2012</small> * {{en}} [http://www.richarddawkins.net/mainPage.php?bodyPage=godDelusion.php Resumo pri ''The God Delusion'' en la oficiala retejo de Richard Dawkins Foundation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100212193102/http://www.richarddawkins.net/mainPage.php?bodyPage=godDelusion.php |date=2010-02-12 }}. [[Kategorio:Kritiko al religio]] [[Kategorio:Religio kaj scienco]] d2659lwyyvm6sg4m5sqr1j6ez2v70d7 0 421645 9462315 8467396 2026-08-25T13:42:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462315 wikitext text/x-wiki {{Ĝermo|milito|maro}} '''Submarŝipa bazo''' estas [[militŝipa bazo]], kiu ŝirmas [[submarŝipo]]jn, ties infrastrukturon kaj servistaron. [[Insulo Longa (Finistère)|Insulo Longa]], [[HMNB Clyde]] kaj la [[submarŝipa bazo de Kings Bay]] estas ekzemploj de nun aktivaj submarŝipaj bazoj. == Historiaj bazoj == * [[New Suffolk]], en la ŝtato de [[Novjorko]], en [[Usono]], pretendas esti la unua urbo, kiu havis la unuan tiutipan bazon, ĉar ĝi utilis por la submarŝipo [[USS Holland (SS-1)|USS ''Holland'']] lanĉita en Majo [[1897]]. * La [[submarŝipa bazo de Lorient]], la plej granda dum la [[dua mondmilito]] antaŭ la [[submarŝipa bazo de Saint-Nazaire]] kaj la [[submarŝipa bazo de La Rochelle]]. [[Dosiero:Anoriant submarine.jpg|altdekstre 3|eta|centre|La [[submarŝipa bazo de Lorient]]]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.uboat-bases.com/fr/ La submarŝipaj bazoj de la dua mondmilito en Francio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120723215929/http://www.uboat-bases.com/fr/ |date=2012-07-23 }} {{Portalo|milita|mara}} [[Kategorio:Submarŝipaj bazoj|*]] 49c1xr0u5pjdfcrq7dpyn2cpsjdqgu4 0 428900 9462531 8578653 2026-08-26T00:14:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462531 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Tibor Czibere''' [cibere], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Czibere Tibor''' estis [[hungara]] [[inĝeniero]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1985]]). Tibor Czibere [http://www.aht.uni-miskolc.hu/munkatarsak/dr-czibere-tibor/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160215235617/http://www.aht.uni-miskolc.hu/munkatarsak/dr-czibere-tibor/ |date=2016-02-15 }} naskiĝis la {{daton|16|oktobro}} [[1930]] en [[Tapolca]] kaj mortis la [[24-an de decembro]] [[2023]]. == Biografio == Tibor Czibere frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste [[universitato]]n en [[Miskolc]] inter [[1949]]-[[1953]]. Post siaj studoj li ekinstruis en la universitato. En [[1956]] li trovis laborlokon en grava [[fabriko]] de [[Budapeŝto]], kie li estis esplora inĝeniero. En [[1968]] li estis nomata universitata profesoro. Post [[jardeko]] li iĝis jam [[rektoro]]. Inter [[1983]]-[[1985]] li estis deputito parlamenta, post jaroj [[ministro]]. Li ricevis [[premio Kossuth]] en [[1962]], poste aliajn [[premio]]jn inter [[1998]]-[[2006]]. == Verkaro (elekto) == *''Berechnungsverfahren zum Entwurf gerader Flügelgitter mit stark gewölbten Profilschaufeln'' (1960) *''A hidrodinamikai rácselmélet két főfeladatának potenciálelméleti megoldása'' (1965) *''Calculation of Plane Subsonic Flow of Compressible Fluids'' (1974) *''Vezetéses hőátvitel'' (1998) == Fontoj == * [http://www.mta.hu/index.php?id=421&TID=106 biografio kun foto] * [http://www.vajda-khely.sulinet.hu/bemutat/hirhd/ujak/czibere.htm hungara biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130112083755/http://www.vajda-khely.sulinet.hu/bemutat/hirhd/ujak/czibere.htm |date=2013-01-12 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Czibere Tibor}} [[Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] gkome2yrb2v8rulriq0yt6rrt69tadp 0 430632 9462313 9022343 2026-08-25T13:40:29Z Sj1mor 12103 9462313 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Hybridvise.jpg|dekstra|eta|300ra|Stablo kun ligna vajco]] '''Stablo''' estas plejofte el [[ligno]] farita [[tablo]] kiu servas por fari ĉiajn laborojn al plejofte lignaj aŭ metalaj objektoj. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''stablo''' estas ''Movebla, plurpieda kunmetaĵo de trabetoj k. tabuloj adekvata por metia laboro.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 188.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''stabulum'', el ''stabilis'' (starebla).<ref>Azorín, samloke.</ref> == Uzado == Ĝi povas esti provizita per metala [[vajco]], sed ankaŭ per [[trabo]] kiu funkcias kiel ligna [[vajco]]. Tiel oni plifaciligas [[Rabotilo|rabotadon]] aŭ aliajn laborojn. Speciala tipo da stablo estas faldebla kaj portebla '[[pentrostablo]]' kiun uzas [[Pentristoj|artpentristoj]]. [[Dosiero:'Rembrandt van Rijn' Rembrandtplaats Leiden.jpg|alternative=Stabo de artpentristoj|maldekstra|eta|Pentrostablo de artpentristo]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=stabl}} * [http://www.theregister.co.uk/2011/02/18/workmate_lotus/ Inventisto de faldebla stablo mortis] {{en}} {{Lignaĵista instrumentaro}} [[Kategorio:Tekniko]] [[Kategorio:Materialprilaboraj iloj]] catnb4cf7dh3ro16m5qmd66zuf9gkhq 0 434482 9462483 9234167 2026-08-25T21:01:31Z Stefangrotz 91903 bildo: akcimerkata kraŝo en 2020 9462483 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Stock market crash (2020).svg|eta|Akcimerkata kraŝo en 2020]] '''Kraŝo''' kiel ekonomia termino signifas ruiniĝo de komerca [[firmao]] aŭ [[banko]] kiu ofte kuntenas aliajn, kiel kaŭzante [[krizo]]n.<ref>{{IKEV|paĝo=82|numero=592|kapvorto=''crash''}}</ref> Ankaŭ la terenfalo de [[aviadilo]] nomiĝas kraŝo. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=krasx.0o}} * [[bankroto]] * [[aviadila kraŝo]] * [[fervoja akcidento]] aŭ fervoja kraŝo * [[ŝipfrakaso]] kaj [[averio]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Ekonomio]] [[Kategorio:Ekonomiko]] aor089jd59aofaambkjqpf47bfvp5sq 0 440648 9462486 7425228 2026-08-25T21:15:41Z Stefangrotz 91903 informkesto 9462486 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Géza KRIZSÁN''' [kriĵa:n] estas rumania hungara ĵurnalisto. Li naskiĝis en [[Bikszád]] la [[22-an de aŭgusto]] [[1942]]. ==Kariero== Géza Krizsán akiris diplomon de ĵurnalisto en akademio Ştefan Gheorghiu de [[Bukareŝto]], kaj de 1973 li estis redaktoro de la semajngazeto ''[[Bányavidéki Fáklya]]'' de [[Baia Mare]]. Li publikigis novelojn skizaĵojn, raportaĵojn en gazetoj ''[[Utunk]]'', ''[[Új Élet]]'', ''[[Brassói Lapok]]'', teatrajn scenetojn en ''[[Művelődés]]''. ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/2374/ RMIL] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305033330/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/2374/ |date=2016-03-05 }} {{Vivtempo|Krizsan, G.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj]] gdn07y82bkdy8kirsvo0huiaf5z0xh1 0 442814 9462275 9234841 2026-08-25T12:24:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462275 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = ĉefurbestro de [[Hanovro]] | dosiero = Coat of arms of Hannover.svg | periodo = [[2006]] – [[2013]] | antaŭ = | post = }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[ministroprezidanto]] de [[Malsupra Saksio]] | dosiero = Coat of arms of Lower Saxony.svg | periodo = [[2013]] – [[2015]] | antaŭ = [[David McAllister]] | post = [[Olaf Lies]] }} }} '''Stephan WEIL''' {{prononco|ŝtefan vajl}} (naskiĝis {{naskiĝdato|1958|12|15}} en [[Hamburgo]], do nun {{aĝo|1958|12|15}}-jara) estas [[Germanio|germana]] [[juristo]] kaj [[politikisto]]. Lia partio estas la [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] (SPD). Ekde la {{dato|19|februaro|2013}} li estas [[ministroprezidanto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Ekde la 1-a de novembro 2013 li estas prezidanto de la [[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio]] de Germanio. De 2006 ĝis 2013 li estis ĉefurbestro de [[Hanovro]], la ĉefurbo de Malsupra Saksio. En tiu urbo li vivas ekde la jaro 1965, do ekde la 7-a vivjaro. Ekde la 20-a de januaro 2012 li estas la federacilanda prezidanto de la socialdemokrata partio. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.stephan-weil.info retejo de Stephan Weil] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111208080418/http://www.stephan-weil.info/ |date=2011-12-08 }} {{de}} {{Ĝermo|germana politikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Weil, Stephan}} [[Kategorio:Malsupra Saksio]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] 55hdd0eh92xxbsdpcyllv7n141imixe 0 449925 9462599 9462056 2026-08-26T04:59:16Z Sj1mor 12103 9462599 wikitext text/x-wiki La '''muteco''' estas la tuta [[malkapablo]] de la [[paroleraroj|parolado]], kiu estas konfuzebla kun la [[mutismo]] kaj la [[surdeco]], ĉar multaj surduloj ne, aŭ tre limigite kaj malmulte parolas voĉe, kaj preferas [[signolingvo]]n. Pro tio multaj mutuloj ne lernas iun ajn signolingvon, uzas tre malmulte kaj rare mansignojn, kaj preferas la [[skribado]]n. Aliaj havas aliajn strategiojn por komuniki, lernas kaj uzas signolingvon, aŭ alian kodon bazitan sur signoj. Ne ĉiu mutulo povas formi vortojn per lia mundo, ĉar tiu bezonas parolsperton kaj preservatajn lipmovojn. sed oni ne povas diferenci mutulojn per tiu de surduloj, ĉar ankaŭ surduloj ne ĉiam uzas lipmovojn dum signumado. Estas komuna opinio, ke la surdeco kaj la muteco ofte ekzistas kune; alivorte, kiu estas surda, ankaŭ estas muta, kaj inverse, la mutuloj estas ankaŭ surdaj, sed tiu estas eraro. La muteco havas multan okazon, kaj la surduloj estas embarasitaj, se ili devas difini la mutecon. Por ili estas la signumado ankaŭ parolado. Ili opinias, ke la surdeco ekskludas la veran mutecon. Ankaŭ la mutuloj ne volas esti konfuzita kun la surduloj. Oni ofte opinias, ke la mutuloj ne havas sonon. Fakte la muteco povas havi aliajn kaŭzojn, kiuj permesas la subjekton ĝemi. Iuj mutuloj ĝemas senkontrole. Taksi la [[intelekto]]n de la mutuloj estas tre malfacila pro ilia malefektiva komunikado. Ankaŭ la ekspertoj eraras ofte kaj ege. ==Komunikado== La plej konataj elementoj de la komunikado de la mutuloj estas la [[gesto]]j, la [[mimiko]] kaj la skribado. Iuj kodoj aldonas signojn al la gestoj de iliaj uzantoj, kaj helpas per iliaj bildoriĉo. Tie estas la Amer-Ind,<ref name="enciklopedia">David Crystal: Cambridge Encyclopedia of Language (1987)</ref> la Schau doch meine Hände an!,<ref>Dr. Erdélyi Andrea: Nézd a kezem!</ref> aŭ la Makaton. Ili enhavas multcentan mansignojn, kaj estas uzantaj en multa landoj, sed ne tutmonde. Oni povas uzi ankaŭ la lokalan signolingvon, sed tiu pretendas, ke la komunikpartnero scipovu la saman signolingvon, aŭ pretendas interpretiston. Kiuj havas sonon, tiuj povas ankaŭ uzi sonajn gestojn. Aliaj iloj enhavas bildojn, literojn, vortojn, [[blisa skribo|blisajn simbolojn]], kaj la uzanto montras la elementojn. Tiu povas suplementi, kompletigi la aliajn komunikmetodojn, aŭ kompensi, se la mutulo ne povas libere uzi liajn manojn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.blissalapitvany.hu/ |titolo=A magyar Bliss Alapítvány |alirdato=2013-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151007022826/http://www.blissalapitvany.hu/ |arkivdato=2015-10-07 }}</ref> Kiuj povas formi vortojn per ilia buŝo, tiuj povas esti komprenigita per [[liplegado|legado sur la lipoj]]. Ankaŭ tiuj povas uzi ĉiujn tiujn ilojn, kiuj portempe ne povas paroli, aŭ estas alie parolmalkapabla. La necesoj, la kapabloj kaj la problemoj de la mutuloj tre varias, tial oni ellaboris por ili multspecajn helpilojn. Tiuj povas esti tial kompleksaj, kiel tekkomputiloj, kiuj faras ebla, ke la malkapablulo kun multaj malkapabloj povu uzi interreton, skribu tekston, kaj telefonu helpe de la parolsintezo. La komputiloj kaj la interreto multe helpas ankaŭ la aliajn mutulojn en la komunikado. Anonimeco de interreto helpas venki ilian timecon, kaj kial oni komunikas tie skribe, ili igas samranguloj dum komunikado. Estas iloj, kiuj povas stori eldiritajn tekstojn, kiu estas uzeblaj en kelkaj situoj. Oni povas fari pli grandajn ilojn por kiuj, tiuj uzas rulseĝon. Kiuj ne scias legi, povas uzi grafikajn simbolojn, bildojn, aŭ palpeblaj variantoj de tiuj.<ref>Rowland, C., & Schweigert, P. (1989). [http://www.ohsu.edu/oidd/d2l/ts/index.cfm Tapintható szimbólumok ''Tangible Symbol Systems''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100607063158/http://www.ohsu.edu/oidd/d2l/ts/index.cfm |date=2010-06-07 }}: Symbolic communication for individuals with multisensory impairments. Augmentative and Alternative Communication, 5(4), 226-234.</ref> <ref>Rowland, C., & Schweigert, P. (1996). Tangible Symbol Systems (DVD). Portland, OR: Oregon Health & Science University.</ref> <ref>Rowland, C. & Schweigert, P. (2000a). Tangible symbols, tangible outcomes. Augmentative and Alternative Communication, 16 (2), 61-78.</ref> <ref>Rowland, C., & Schweigert, P. (2000b). :Tangible Symbol Systems (2nd Ed.). Portland, OR: Oregon Health & Science University.</ref> Tiel estas la ŝanĝo de la bildoj, aŭ la blisa skribo. Kiuj ne povas uzi manon, tiuj pretendas alternativajn montrilojn. <ref name="mozgi">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sulinovadatbank.hu/letoltes.php?d_id=467 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140219224104/http://www.sulinovadatbank.hu/letoltes.php?d_id=467 |arkivdato=2014-02-19 }}</ref> Por la aŭdantuloj estas la parolado la plej efektiva komunikmetodo, tiel la logopediistoj klopodas al tiu, ke la aŭdanta, sed ne, aŭ malkapable parolanta instruato povu uzi multajn komunikmetodojn.<ref name="Meyer">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.foepaed.net/meyer/uk-fruehfoerder.pdf |titolo=Unterstützte Kommunikation ...aus Marion Meyer(pdf) |alirdato=2013-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070612020406/http://www.foepaed.net/meyer/uk-fruehfoerder.pdf |arkivdato=2007-06-12 }}</ref> ==Tipoj== ===Kun aliaj malkapabloj=== La infanoj naskitaj surde aŭ frue surdigitaj ne povas alproprigi parolitan lingvon. Isoligite de la signolingvo ili adoleskas senlingve. La surda kulturo ne agnoskas la ekzistadon de la [[surdmuteco]], ĉar ne konsideras esti mutaj tiujn anojn, kiuj parolas nur signumante. La [[surdblindeco|surdblinduloj]] ofte elfalas el la instruado, kaj restas senlingve. Ankaŭ aŭdantaj infanoj povas esti isoligitaj de la lingvo.<ref name="enciklopedia"/><ref name="Kassai">http://www.nytud.hu/nyk/101/kassai.pdf</ref> Laŭ Susan Schaller vivas pli ol 100 mil senlingvuloj.<ref>[http://www.alldeaf.com/deaf-news/51532-author-speaks-about-importance-sign-language.html Author speaks about importance of sign language] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140407091058/http://www.alldeaf.com/deaf-news/51532-author-speaks-about-importance-sign-language.html |date=2014-04-07 }} ({{en}})</ref> Sed ili ne estas vere mutaj, ĉar ili povas lerni lingvojn.<ref>[http://www.nytimes.com/1991/02/03/books/all-language-was-foreign.html All Language Was Foreign] ({{en}})</ref> La plej pli [[Intelekta malkapablo|inteligente malkapablaj]] infanoj lernas la paroladon, eĉ se ili ne parolas ĝuste. Kiuj havas [[sindromo de Williams|sindromon de Williams]], havas tre bonan lingvajn kapablojn.<ref name="Kassai"/><ref>Steven Pinker: ''[[The Language Instinct]]'' (1994)</ref> La plej pli grave intelekta malkapablaj infanoj ne lernas la paroladon, aŭ povas nur kelkajn vortojn eldiri.<ref name="gyogyped"/> Kompleksas la mezurado de la intelekto de la mutuloj, ĉar malestas la ĉefa komunika medio. Multaj [[aŭtismo|aŭtismuloj]] ne parolas, kaj oni ofte ne povas decidi, ke iu aŭtismulo ne volas, aŭ ne povas paroli. Ili estas konsideritaj mutaj, sed la ekspertoj pli amas la ĉirkaŭfrazon. Ofte estas la ne parolanta aŭtismulo ankaŭ intelekta malkapabla.<ref>Frith, Uta (1991) Autism and Asperger's Syndrome.</ref> Iuj malsanoj, kaj difektoj trafas kaj muskolojn, kiuj movigas, kaj muskolojn, kiuj parolas, kaj povas fari la malsanulojn ambaŭe tre [[movmalkapablo|movmalkapablaj]] kaj mutaj. ===Memstare=== La muteco ankaŭ memstare havas multajn kaŭzojn, kiel periferiaj organaj malnormoj, [[anartrio]], [[afazio]], [[afonio]], aŭ la [[histerio]]. Iuj infanoj ne lernas paroli, kaj neniu konas, kial. Oni pensas, ke la tiel kaŭzita muteco estas severa formo de la paroleraroj, kiu tute malhelpas la paroladon. Iuj malnormoj de la [[parolorgano]]j faras la paroladon neebla. Frances Vargha-Khadem ([[University College London]]) imputas iujn parte al la mutacioj de la geno FOXP2. Aliaj difektoj povas ekigi ankaŭ en la vivo. La movigado povas esti tre malakurata, malesti la lango aŭ partoj de la laringo, aŭ la spirado ne regulabla.<ref>Élet és Tudomány, 2009. november 27</ref> Iuj infanoj komencas paroli tre malfrue, kaj diras nenion en la unua tri vivjaroj. En la plej gravaj kazoj la infano ne lernas paroli. La kialoj ofte ne estas konataj; oni povas suspekti malsanojn de la infano aŭ la gepatroj, la malpretecon de la movigado, timecon, aŭ inceston.<ref name="gyogyped">http://www.bodpetertk.ro/konyvtar/Jegyzetek_I_TAV/Gyogypedagogia.doc{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La '''anartrio''' estas la plej pli severa formo de la [[dizartrio]], kiu faras la artikuladon, kaj la parolmovojn neebla. Ĝia kaŭzo estas la difekto de la nervoj kaj la cerebraj parolcentroj. Oni ne povas kompreni la parolon de la anartriulo; ankaŭ la muzikaj elementoj de la parolado estas tre difektaj, kaj la subjekto ne povas kunordigi la spiradon, la movigadon de la lango kaj la buŝo. En iuj kazoj la salivo elfluas, aŭ la mutulo ĝemas senvole kaj konstante. La '''afazio''' povas detrui la ĉiun aspektojn de la lingvo kaj la parolado, kaj povas fari la subjekton tute malkapable uzi la lingvon, kaj perturbi la personecon. Ĝi estas la centra malkapablo de la lingvouzado.<ref name="enciklopedia"/> La plej severa afazio ankaŭ efikas la aliajn komunikformojn, kaj senigas la difektulon de ĉiu konscia komunikmetodon.<ref>http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/asemia</ref> La '''afonio''' estas la malkapablo de la uzado de la sono. Iuj afoniuloj povas flustri, aliaj ne. Ĝia kialo estas la difekto aŭ malsano de la laringo.<ref name="gyogyped"/> Kiuj afoniuloj ne povas flustri, tiuj ankaŭ ne povas eldoni sonojn; ne povas ĝemi, aŭdeble suspiri, aŭ doni aŭdeblan signon iun ajn. La '''histeria muteco''' estas unu el la grandaj histeriaj simptomoj. La malesto de la parolado akordigas al la konoj de la malsanulo; ekzemple, se li pensas, ke la muteco estas la malesto de la sono, li perdas sian sonon. La simptomoj povas resti longtempe, sed la psiĥoterapio povas resanigi ĝin.<ref>Dr. Bánki M Csaba: A beteg elme</ref> ==Kuracado== La kuracado de la muteco dependas de ĝia kaŭzo. La [[artefarita laringo]] zumas, kio helpas la afoniulojn paroli.<ref name="enciklopedia"/> Se la laringo estas forigita, la paciento povas lerni paroli per la ezofago.<ref>http://www.informed.hu/betegsegek/betegsegek_reszletesen/orl/pharynx_larynx_tonsilla/larynx_cancer/?article_hid=22331</ref> Ekzistas maŝinoj, kiuj elparolas texton.<ref name="enciklopedia"/> La plimulto de la afaziaj mutuloj povas relerni la paroladon. En iuj kazoj oni povas la malnormojn de la parolorganoj operi, per kiu la paciento estas taŭga por la parolado. Ilin kaj la ne parolantajn infanojn instruas logopediistoj kaj surdopediistoj paroli. ==Konsekvencoj== Manke de la efektiva komunikado la mutuloj isoligas kaj frustradas.<ref name="enciklopedia"/> Ili havas problemojn en la kontaktoj, la komunikado de la konoj kaj scioj, kaj de la volo. Ili ne lernas, aŭ forgesas peti, demandi, aŭ komenci konversacion.<ref name="Meyer" /> Ankaŭ la lernado povas esti kompleksa pro la mankaj kom {{Projektoj|ReVo=mut|ReVo titolo=muta}} unikaj iloj, precipe de la infanoj. Ili ne povas esprimi kaj defendi iliajn interesojn.<ref name="mozgi" /> Ilia intelekto estas multe subtaksita.<ref name="Meyer" /> Kiuj el ili estas ankaŭ tre movaĝmalkapabla, tiuj estas senhelpaj kontraŭ la demanduloj, ĉar ili povas respondi nur per "Jes" aŭ "Ne". Kiu demandas malbone, tiu trovas falsan respondon. La modo de la demandi povas esti lernita, kiel la signaj kodoj. Por uzado de iuj iloj oni devas helpi la mutulon, kiu faras plian komunikadon necesan.<ref name="Meyer" /> Tiu povas esti ankaŭ tre frustranta.<ref name="mozgi"/> ==Referencoj== {{referencoj}} [[Kategorio:Prononcaj problemoj]] oibp2js2hpxsuoamo95l46wr2rtdfz6 0 452251 9462568 9299278 2026-08-26T04:00:34Z Sj1mor 12103 9462568 wikitext text/x-wiki La '''Kristana Glosaro''' (germane: ''Christliches Glossar'') estas tre utila [[leksikono]] pri fakterminoj kristanaj, skribita fare de [[pastro]] [[Bernhard Eichkorn]]. Ĝi estas libere je dispono en la [[interreto]]. Ĝi prezentiĝas dulingve, kvazaŭ kiel vortaro germana-Esperanto - tamen kun aldonaj klarigoj. Ĝi ekzakte indikas la fontojn kaj proponas diversajn tradukojn, ĉiam kun diklitera markado de la preferinda. Ĝin oni ja povas taksi veran referencvortaro ĉar ĝi estas unika siaspece. Grupoj reklamantaj por Esperanto kiel ekumenisma eklezia lingvo (ekz. [[IKUE]] kaj [[KELI]]) aparte interesiĝos pri ĝi. == Aspekto == La verko ne ekzistas en presita formo, nur en virtuala, kun senkosta foliumado. Ĝi ĝuas pri kontinua pliboniĝo fare de Eichkorn. Interesaj estas ankaŭ la indikoj pri vortaj ekvivalentoj (ekz. en la latina, angla, franca) kaj etimologiaj informoj. Ne malofte proponataj estas pluraj vortoj, el kiuj la diklitera versio estas la de la aŭtoro preferata vorto. La enhavoj estas [[ekumenismo|ekumenismaj]] ampleksante aĵojn pri ordena vivo, teologiaj fakoj, arto ktp. Propraj nomoj de lokoj kaj personoj tre malfortas. Krom ekvivalentoj en la dua lingvo legeblas intertempe eĉ difinoj. Tiam la vortaro povas roli kiel eta enciklopedio.<ref>[http://media.interlinguistik-gil.de/inti/IntI_93_4_-_2014.pdf "Christliches Glossar Deutsch-Esperanto"], ĉe: ''Interlinguistische Informationen'', Nr. 93, 4/2014, S. 39</ref> Fakgazetoj ja rekomendas la verkon kaj atentigas pri la avantaĝo de neniam ĉesanta aktualiĝo de la enhavo.<ref>''Volonte mi nun kaptas ankaŭ la eblecon, rekomendi por la legantoj la fakan vortaron 'Kristana glosaro – Christliches Glossar' de amiko Bernhard Eichkorn, kiu spite al sia jam alta aĝo (baldaŭ 88) klopodas elsarki kaj plibonigi ĝin daŭre; intertempe ĝi atingis jam 1474 paĝojn.'' - Utho Maier: ''La mondo de libroj kaj periodaĵoj – Esperanto kaj aliaj planlingvoj. Novaĵoj, sciindaĵoj kaj pripensproponoj el Germana Esperanto-Biblioteko Aalen'' (parto 64: ''Raporto pri kelkaj temoj tre diversaj''), ĉe: ''Esperanto aktuell'' 1/2022 (nr. 271), [http://www.esperanto-indre.com/IMG/pdf/esperanto_aktuell_1_2022.reta.pdf, p. 28-30, konkrete p. 30]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Centro de esploro kaj dokumentado pri mondaj lingvaj problemoj (eld.): ''Informilo por interlingvistoj'', 4/2014 (Nr. 91) [http://www.esperantic.org/wp-content/uploads/2016/06/IpI-91-_4-2014.pdf, p. 30-31]</ref> == Detaloj pri la antaŭlaboroj == La juristo kaj esperantisto [[Bernhard Pabst]] kvazaŭ observis la aŭtoron dumlabore kaj priskribis la vortarajn nasko-etapojn en la 21-a de julio 2009 en sia blogo.<ref>[http://www.ipernity.com/blog/bernardo/168587 "Eichkorn: Ambicia Kristana Terminaro"]</ref> Pabst ankaŭ substrekas la gravecon de kristanisma fakterminaro eĉ por [[nekredanto]]j simple por povi kompreni la [[okcidenta civilizo|okcidentan civilizon]]. Unuapaŝe Eichkorn kompilis vortojn el la germanlingva teologia fakenciklopedio ''Lexikon für Theologie und Kirche'', el ''Katolika terminaro'' de [[Wilhelm Flammer]] kaj el ''Wörterbuch der Kirchensprache'' de [[Gerhard Isermann]]. Serĉante jam tradukitajn fakterminojn Eichkorn trovis fontoj ĉe la sekvantaj verkoj: * [[Paul Gottfried Christaller]]: ''Deutsch-Esperanto Wörterbuch'', Ellersiek & Borel, Berlin und Dresden 1923 * [[Paul Bennemann]]: ''Esperanto Handwörterbuch Deutsch-Esperanto'', Hirt, Leipzig 1926 * [[Erich-Dieter Krause]]: ''Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto'', Buske, Hamburg 2007 * [[Rüdiger Eichholz]]: ''Esperanta Bildvortaro''. Bailieboro ([[Otonabee-South Monaghan]], Kanado) 1989 Fine li ankaŭ profitis el la propra aktivado kiel animzorganto kaj teologo. La redakcio de [[PIV]] ankaŭ de Eichkorn estis atentigata pri alternativaj, spiritaj signifoj de kelkaj vortoj (ekz. de ''anamnezo'' ekstere de la medicina kunteksto). Krom broŝuroj kun kristanisma enhavo ankaŭ la jenaj fakvortaroj helpegis en la vortokreo/-trovo:<ref>Interesa estas la konincido de la apero de multaj el ili dum la okazo de la [[Dua Vatikana koncilio]]. Tiam (1962) publikigis ankaŭ la konata kontraŭulego de Esperanto, [[Albert Sleumer]] la trian eldonon de sia germana-latina vortaro ''Deutsch-kirchenlateinisches Wörterbuch''. Ĝi servu, kiel legeblas en la antaŭparoloj, dumkoncilie kiel helpilo.</ref> * [[H. G. Wannemakers|Hendrik G. Wannemakers]]: ''Propraj nomoj de sanktuloj kaj sanktulinoj'', Latein-Esperanto (1962) * Hendrik G. Wannemakers: ''Propraj nomoj en la Nova Testamento'', Latein–Esperanto (1963) * Hendrik G. Wannemakers; P. Huberteno: ''Katolika Terminaro'', Esperanto-Latein (1963) * [[Wilhelm Flammer]]: ''Katolika Terminaro'', Deutsch–Esperanto (1963) * Henryk Herbert Paruzel; Edward Tadeusz Wojtakowski (eld.): ''Biblia Vortaro'' (1975-1984) == Eksteraj ligiloj == * Interretadreso por trafoliumado: [https://b-eichkorn.hier-im-netz.de/Glossar.pdf '''KRISTANA GLOSARO SURRETE'''] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-fakvortaroj]] [[Kategorio:Kristanismo]] bftksluguu7xcmtub46stl9zmv53hck 0 452983 9462379 9460954 2026-08-25T14:50:16Z Sj1mor 12103 9462379 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Germanio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = DE-TH |situo sur mapo= Centra Erfurto |situo sur mapo2= Erfurto (Malnova urbo) |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Fakaltlernejo de Erfurto''' (germane: ''Fachhochschule Erfurt'') estas unu el tri altlernejoj en la [[Erfurto|turingia ĉefurbo]]. Fondite en 1991, ĝi havis dum 4.550 studentoj kaj 373 kunlaborantoj (inter ili 175 scienculoj) en 2012/13. Ekde 2012 la altlernejon estras [[Kerstin Wydra]], transpreninte la postenon de la longjara direktoro [[Heinrich Kill]]. Kancelierino aktuala {{kiam?}} estas Heike Klemme. == Historio == Malgraŭ ĝia juneco (fondo en la 1-a de oktobro 1991) la institutoj sekvas maljunan erfurtan tradicion altlernejan. La jam en 1946/47 fonditaj ''Inĝenieraj lernejoj por hortikulturo kaj konstruscienco'' formis la bazon por kvar de sume ses fakultatoj. Ĝi eĉ havas radikojn en la 1901 fondita [[Prusio|prusa]] ''Königlich preußische Baugewerkschule''. Krome la fakaro de Prizorgadtekniko (hodiaŭ: Fakultato por konstruaĵtekniko kaj komputiko) festis en 2000 la 45-an datrevenon de sia fondiĝo. [[Dosiero:FH Steinplatz Erfurt.JPG|eta|ejoj ĉe Steinplatz]] [[Dosiero:FHE Lehrgebäude - Leipziger Straße - 20120616-806.JPG|eta|seminariejo ''Leipziger Straße'' meze de arboreto idilieca.]] == Ofertoj == Al la pli maljuna fakaro pri [[arkitekturo]], [[konstruinĝenieriko]], [[ĝardenado]], [[pejzaĝa arkitekturo]], [[socialaĵoj]] kaj [[prizorgadtekniko]] aldonitis en 1992 unu pri [[ekonomiko]]. Tute novaj aferoj inter la oferto de aliaj fakaltlernejoj en [[Orienta Germanio]] estas la orientiĝeblecoj pri konservado, restaŭrado kaj mobilecologio. Al tio estas komplementa en 2000 malfermita superfakultata ''Studprogramo pri aplikata informadiko'' (de amaskomunikiloj, de inĝenierado, de ekonomio). Ekde 2007/08 la studo de ''Forstoscienco kaj ekosistema manaĝado'' pliriĉigas la tradicie "verdan" trejnadon en Erfurto. Establitis la orientiĝo ''Klerigado kaj edukado de infanoj'' ene de la fakultato pri aplikitaj socialaj sciencoj, ekde 2012 eĉ daŭre. En 2008/09 alvenis ''Planado urba kaj spaca'' kaj ''Tramvojologio''. En 2009/10 oni ekinstruis mobilecinformadikon. == Strukturo == [[Dosiero:FH Architektur Erfurt.jpg|eta|iama ''Baugewerkschule'' je Schlüterstraße, nun la sidejo de la arkitektura fakultato.]] [[Dosiero:FH Erfurt.JPG|eta|ĉefa enirejo ĉe la kampuso de Altonaer Straße.]] La fakaltlernejo ofertas [[bakalaŭro|bakalaŭriĝ-]] kaj [[magistro|magistriĝeblecoj]] en sume 13 specialaj fakoj, organizitaj ĉe 6 fakultatoj (nomoj de la fakoj kun la oficialaj germanaj nomoj): '''Fakultato Aplikitaj socialaj sciencoj''' * Soziale Arbeit (sociala laboro) * Pädagogik der Kindheit (pedagogio ĉe infanoj) * Bildung und Erziehung von Kindern (klerigo kaj edukado de infanoj) '''Fakultato Arkitekturo kaj urba planado''' * Architektur * Stadt- und Raumplanung (urba kaj regionspaca planado) '''Fakultato Konstruinĝenieriko kaj konservado/restaŭrado''' * Bauingenieurwesen * Konservierung und Restaurierung '''Fakultato Konstruaĵtekniko kaj komputiko''' * Angewandte Informatik (aplikita informadiko) * Verkehrsinformatik (mobileca informadiko) * Gebäude- und Energietechnik (konstru- kaj energitekniko) '''Fakultato Pejzaĝarkitekturo, ĝardenado kaj forstado''' (en la [[Krämpfer-ĝardenoj]]) * Gartenbau * Landschaftsarchitektur * Forstwirtschaft '''Fakultaro Ekonomio-loĝistiko-trafiko''' * Verkehrs- und Transportwesen (trafiko kaj transporto) * Eisenbahnwesen (fervojo) * Wirtschaftswissenschaften (ekonomiko) == Instruseminarioj == La ses fakultatoj troviĝas sur kvar lokoj: * Altonaer Straße (kvazaŭ la centro kun kampuso, studenta kantino, aŭlego, biblioteko, kalkulcentro i.a.) * Leipziger Straße (kun arboreto kaj pejzaĝa trejnadparko) * Schlüterstraße (la plej tradicia ejo) * Steinplatz (i.a. kun lingvolaboratorio) == Esplorado == Ekde la fondiĝo de la altlernejo estas bonaj kooperacioj kun inter si ege malsamaj entreprenoj kaj institucioj regionaj kaj municipaj. Esenca punkto por la esploradoj de la fakaltlernejo kuŝas en la aplikita esplorado kaj servo-preto, en la konekso de teorio kaj praktiko. Celo estas la pretigo de reserĉad- kaj evolupotencojn aparte por etaj kaj mezaj entreprenoj de Turingio, kiuj sen fremda helpo ne tiom sukcesus. Esploradfokusoj de 2013 estis: * Novaj mobilecsistemoj kaj solvoj efikaj de [[loĝistiko]] * Infanaj, junularaj kaj socialaj malfacilaĵoj * Longefika planado kaj konstruado, manaĝado de inteligenta utiligo de grundoj kaj krudmaterialoj Tiaj fokusoj subtenu la profiligon de la altlernejo kaj diferencigu ĝin de samtipaj edukejoj aliloke. == Kontaktoj internacien == La fakaltlernejo havas ĉ. 70 ĝemeluniversitatojn en la tuta mondo. Tiel oni ne nur donas al la germanaj studentoj la eblecon staĝi en fremda lando, sed ankaŭ al la alilandanoj veni Erfurton por plukleriĝi. Danke al elstaraj kondiĉoj koncerne lingvotrejnadon en la lingvocentro kaj al daŭra kaj detala informado kaj subteno dum la restado (kun fina resuma interparolado), la ĉeesto de {{J|fremda studento}} en Erfurto kiel eble plej bone akompaniĝas. Ekde 2005 estas organizita pojare du semajnojn daŭranta ''Internacia somera lernejo'' pri aktualaj temokompleksoj ekonomiaj. == Pluklerigadcentro == La altlerneja pluklerigadcentro konsideras sin partnero regiona por scienca pluklerigado. Danke al kontinua kunlaboro kun praktike agadantoj, la centro garantias specialajn klerigadofertojn por entreprenoj kaj personoj profesie laborantaj. Konsistas la oferto el kongresoj, kongresetoj, laborrondoj, seminarioj kaj kursoj. Jen kelkaj ofertoj: * Gastekniko kaj gasprovizado * Malebligo de forto, arbitracio en konfliktoj kaj maleskalado en lernejoj kaj porjunulara laborado * Manaĝerado de personaro * Trejnado de manaĝeroj de [[nemoveblaĵo]]j * Sociala laboro juda * Mediacio * [[Merkatiko|Merkatika]] manaĝado * Evoluigo de personaroj * Trejnado de ekonomikistoj socialaj * Trejnado de hejmestroj * Psikiatrio sociala == Aldone == === Porinfana universitato === Estis la fakaltlernejo la unua universitato en [[Turingio]] kiu akceptis la ideon de porinfana universitato kaj ofertis jam en la sama jaro ok aranĝojn! Ekde 2005 kunlaboras tiuprojekte la [[Universitato de Erfurto]] kaj la [[Kliniko HELIOS de Erfurto|Helios-kliniko]]. Infanoj aĝaj inter 6-12 jaroj povas informiĝi pri medicinaj, socialaj, natursciencaj kaj teknikaj temokompleksoj dum specialaj prelegoj. La starigitajn demandojn respondas kun ĝojo kaj delikatsenta kompreniĝemo la docentoj. En 2007 oni gastigis pli ol 2.000 infanoj en 30 aranĝoj. === Longa nokto de la sciencoj === Kun la kliniko, la universitato kaj la kulturdirekcio de la urbo oni organizis en aprilo 2007 unuafoje la t.n. ''nokton de la sciencoj''. Per tiu nova oferto oni volas prezenti sciencon traviveblan por kaj tuŝeblan de ĉiuj. Ĝi okazas ĉiun duan jaron denove. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fh-erfurt.de/ Hejmpaĝo de la fakaltlernejo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070923010416/http://www.fh-erfurt.de/ |date=2007-09-23 }} * [http://www.fh-erfurt.de/fhe/index.php?id=84 Pluklerigada centro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130921060454/http://www.fh-erfurt.de/fhe/index.php?id=84 |date=2013-09-21 }} * [http://www.kinderuni-erfurt.de/ Porinfana universitato.] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj en Erfurto]] 7ben27ako7pogpsr28agfn5clg3oio6 0 453824 9462488 9027121 2026-08-25T21:20:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462488 wikitext text/x-wiki {{polurinda|ĝi estas verkita en tre malkutima stilo kaj parte malfacile kompreneblas. Kaj: estas suspekto ke povus temi pri "originala esploro". Komparo kun alilingvaj enciklopediaj artikoloj kaj meto de signife pli da referencoj povus malpliigi tiun suspekton}} '''Teopaskismo''' estas vorto [[Greka lingvo|grekdevena]] el θεός ''theos'', «Dio», kaj ''πάσχω'', «submetiĝi», «elteni», «suferi», kiu konkrete signifas «Dio esta tuŝata», aŭ «Dio estas submetita al provoj, al ŝanĝoj», aŭ pli simple «Dio suferas». La vorto do indikas la paradoksan konsekvencan eltiritan de iuj teologoj de la kristana doktrino de [[Enkarniĝo]] de Dio: Ĉu Dio, homfarita, suferas la modifojn kaj ŝanĝojn, suferojn tiajn kiajn kuntrenas la homa sorto? La problemo estiĝas se oni allasas ke [[Jesuo Kristo]], la Hom-Dio, havas unusolan «naturon» (difinitan “dia” aŭ “homa-dia”): estas la kazo de [[Monofizitismo]]; tio okazas ankaŭ se oni, eĉ kredantaj je la du naturoj en Jesuo, distingitaj kaj ne konfuzitaj (tiu homa kaj tiu dia), allasas ankaŭ la «Communicatio idiomatum» ([[Interkomunikado de la prerogativoj]], nome ke la estante Jesuo '''unusola persono''', licas atribui la apartaĵojn, nome, ''idiomata'', de ĉiu «naturo» al la alia «naturo»): tio videblas, sed en alia teologia kampo, kiam la [[Koncilio de Efeso]] ([[431]]) proklamis la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulinon Marian]] [[Dipatrino|Patrino de Dio]] (''Theotokos''). Oni komprenas ke en tiu dua kazo ne temas pri miksaĵo de la atributoj, sed pri metaforaj piaj esprimoj ĉar Dio ne povas suferi kaj ŝanĝi estante la posedanto de la tuta perfekteco de la esto. == Historio de teopaskismo == La teopaskisma teologio estis ellaborita inter la rumanaj monaĥoj, diritaj de la [[Skitio]] en la [[519]] ĉirkaŭ, kuraĝigitaj de la imperiestro [[Justiniano la 1-a]], tiam nur nepo de la [[Bizanca imperio|imperiestro de Konstantinopolo]] [[Justino la 1-a]]. La [[patriarko de Konstantinopolo]] [[Johano la 2-a el Kapadokio]] rifuzis, tamen, tiun novan doktrinon. Ĝuste pro tiu forpelo la cititaj monaĥoj, subtenantoj de teopaskismo, helpe pridemandis papon [[Hormisdaso]]n kiu proponis kompromisan formulon ĉar tiu proponita, jam frukto de kompromiso, '''unu persono de la Triunuo suferis en la karno''' kontentigis monaĥaron de "Skitio" kaj la konstantinopolan patriarkon sed, laŭ la papo, ne estis respektanta la [[Koncilio de Kalcedono|Koncilion de Kalcedono]]. Tiuj monaĥoj pretendis,kune kun la tiama konstantinopola Patriarko ke la formulo «Unu de la Triunuo suferie en la karno» estus dogmgita, ĉar pere de ĝi, laŭ ilia opinio, la dekretoj de la Kalcedona Koncilio<ref> Brock, Sebastian P. (2006), Fire from Heaven: Studies in Syriac Theology And Liturgy, Ashgate Publishing.</ref> estus pli efike protektataj el ĉiuspeca [[Nestorio|nestoria]] interpreto. Sed nek la papaj legatoj ĉeestaj en Konstantinopolo nek papo Ormisdaso en Romo perceptis neceson de tiu formulo, en si mem kaj el si mem senerara, kaj ĝin rifuzis kiel maloportuna ĉar la dekretoj de [[Leono la 1-a]] kaj de la Koncilio de 451 ne bezonis tian komentarian aldonaĵon kiu, eble, provokus pluajn diskutojn.<ref>Vidu: BAUS K., Storia della chiesa – La chiesa tra oriente e occidente, Vol. 3, Jaka Book, Milano, 1972, p. 242.</ref> Pri Teopaskismo estis suspektata ankaŭ [[Cirilo de Aleksandrio]] pro lia substreko pri la “komuniko de la idiomoj” negata ĉe la subtenatoj de la unika naturo, tiu dia, en Jesuo Kristo. Dume, sub la protekta influa de la konstantinopola kortego, la diskutata formulo, iomete modifita, ekuziĝis en oficialaj ritoj en Konstantinopolo (Unu de la Triunuo estis krucumita).<ref>Precize, en la [[Hagia Sofia|Baziliko Sankta Sofia)) oni diris ''«Unus ex Trinitate crucifixus est»'' (aŭ « ''passus est'' »), nome «Unu de la (dia) Triunuo estis krucumita» (aŭ «suferis la pasionon»).</ref> Hodiaŭ kutime oni evitas tiun ekeĉesan transdonon de la prerogativoj de unu naturo al la alia. Tamen, foje, devota aŭ poeta, aŭ supraĵa, impeto puŝas kelkajn uzi, ofte bonfide, esprimojn kiuj faras Dion suferanta, kio estas vera teologia eraro. Tio videblas en esprimoj, aŭ komentaj aŭ interpretaj esprimoj ĉe modernaj intelektuloj kiel en ([[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Simone Weil]], ...). Teopaskismo ne konfuzeblas kun [[Patripasionismo]] aŭ [[Monarkianismo]], vera herezo kiu anoncis ke Dio, ĉi-kaze nomata Patro = monarko, vere suferis la elaĉetan pasionon. ([http://it.cathopedia.org/wiki/Patripassianismo]]). == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == *[[Kristologio]] *[[Cirilo de Aleksandrio]] *[[Monarkianismo]] aŭ [[Monarkianismo]] *[[Modalismo]] == Bibliografio == * Katolikaj enciklopedioj: **[http://letterepaoline.net/progetto-ec/ Enciclopedia_Cattolica]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} **[http://it.cathopedia.org/wiki/ Cathopedia:Voci_indispensabili] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170910221739/http://it.cathopedia.org/wiki/ |date=2017-09-10 }} **[http://www.newadvent.org/cathen/ Catholic Encyclopedia] [[Kategorio:Ĝermoj pri religio]] [[Kategorio:Kristanaj terminoj]] [[Kategorio:Bizaca teologio]] [[Kategorio:Kristana teologio]] g9cqza4pfchvxai3oghlk5f9nybmaub 0 461227 9462560 9271845 2026-08-26T03:56:00Z Sj1mor 12103 9462560 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Morrens |blazono=[[Dosiero:CHE Morrens COA.svg|120px|center|<small>Blazono de Morrens </small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Morrens |bildo=[[Dosiero:Morrens church and Davel house.JPG|285px|center|<small>Preĝejo de Morrens</small>]] |priskribo de bildo=Preĝejo de Morrens |kantono=Vaŭdo |distrikto=[[Centro de Vaŭdo (distrikto)|Centro de Vaŭdo]] |latitudo=46/35/28/N |longitudo=6/37/32/E |regiono-ISO=CH-VD |loĝantaro=980 |areo=3,66 |alteco=702 |poŝtkodo=1054 |kodo=5527 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Morrens 2013.png|285px|center|<small>Mapo de Morrens </small>]] |priskribo de mapo=Situa mapo de Morrens }} '''Morrens''' estas komunumo en la [[Centro de Vaŭdo (distrikto)|Distrikto Centro de Vaŭdo]] en [[Kantono Vaŭdo]], [[Svislando]]. Ĝi havis 980 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012. == Geografio == La komunumo Morrens situas en la sudo de la regiono [[Centro de Vaŭdo]] sur la [[akvodislimo]] de la rivero [[Talent]] en nordo apartenanta al la riversistemo de [[Rejno]] kaj Mèbre en sudo apartenanta al la riverosistemo de [[Rodano]]. La komunumo situas proksimume 5 kilometrojn norde de la centro de la kantonĉefurbo [[Laŭzano]] kaj saman distancon sude de la distriktĉefurbo [[Echallens]]. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 718 m [[s.m.]] sur la monteto Le Signal. La komunumo konsistas el la vilaĝoj [[Morrens]], [[Montelier]], [[Petit Montelier]] kaj [[Biolettes]], kaj diversaj izolitaj bienoj.<ref>Fonto: [http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=537689&y=160307 Reta mapo 1:20000 de Swisstopo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203053047/http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=537689&y=160307 |date=2013-12-03 }}</ref> La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,66 km², de kiuj 17,6% estas kovritaj de [[arbaro]], 67,3% servas por [[agrikulturo]] kaj 15,1% por [[setlado]]. <ref>Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011]</ref> == Najbaraj komunumoj == La komunumo Morrens limas en nordo al [[Assens VD|Assens]], en nordoriento al [[Bretigny-sur-Morrens]], en sudoriento al [[Cugy VD|Cugy]], en sudo al [[eksklavo]] de [[Laŭzano]], en sudokcidento al [[Cheseaux-sur-Lausanne]], kaj en nordokcidento al [[Etagnières]]. == Trafiko == Morrens situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra la komunumo pasas konekta vojo de [[Cheseaux-sur-Lausanne]] al [[Assens VD|Assens]]. Kaj du vojoj kondukas de Morrens al [[Cugy VD|Cugy]]. La plej proksima alveturejo al la [[svisa aŭtovojo A1]] situas en distanco de proksimume 5 kilometroj sudoriente de la komunumo apud Laŭzano. == Historio == La unua dokumenta mencio de Morrens datiĝas el la jaro [[1147]] jam sub la aktuala nomo ''Morrens''. Sur la limo al la najbara komunumo Cheseaux-sur-Lausanne dum fosado en la jaro 1998 estis trovitaj la restaĵoj de vasta [[romio|romia]] vilao kun mozaiko, kiu hodiaŭ videblas en la Vilao Mon-Repos en Laŭzano. Dum [[mezepoko]] Morrens estis [[feŭdo]] de la episkopo de Laŭzano. Komence de la 16-a jarcento la feŭdo apartenis al la nobela familio de Russion. En la jaro [[1594]] la senjorujo transiris al la familio de Saussusre, kiu ĝin konservis ĝis la Helveta Revolucio. La senjora domo de la familio de Saussure datiĝas el la jaro [[1696]]. Dum la [[Kantono Berno|berna regado]] de [[1536]] ĝis la [[Helveta Revolucio]] de [[1798]] Morrens apartenis al la Voktejo Laŭzano. Post la revolucio ĝi apartenis al la Distrikto Echallens, kaj surbaze de la administra reformo de 2006 ĝi kun efiko de la 1-a de januaro 2008 ĝi estis integrita al la nova [[Distrikto Centro de Vaŭdo]].<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2370.php ''Marianne Stubenvoll'': ''Morrens'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2009-01-06)]</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.morrens.ch Oficiala retejo de la komunumo Morrens] {{Komunejokat|Morrens}} <!--- == Bildoj == <gallery> </gallery> ---><br /> {{Navigilo:Komunumoj de la Distrikto Centro de Vaŭdo}} j6yn6ivius0vqg1y4d0ccdkiwrt9pow 0 468559 9462561 9299935 2026-08-26T03:56:06Z Sj1mor 12103 9462561 wikitext text/x-wiki '''Pantaklo''' (aŭ ''pentakolo'', aŭ ''pentagramo'', aŭ ''pentalfo'' laŭ la kuntekstoj) estas [[Magio|magia]] [[simbolo]], ĝenerale enskribita en cirklo (sed temas regulo ne-fiksa), ĉeesta en multaj kulturoj kaj lokoj; en la [[okcidenta civilizo|okcidentaj civilizoj]], havas precipe [[esoterismo|esoteran]] karakteron, estas ofte priskribita kiel [[talismano]] de protekta magio, kiu povas esti realigita aŭ [[desegno|desegnita]] sur [[skribo|skrib]]materioj kiel karto aŭ [[pergameno]], aŭ ĉizita sur metalo aŭ fine modlita sur vakso, argilo ktp. Sur ĝi oni povas inskribi aliajn simbolojn.<ref>''Il Pentagramma. Simbologia e utilizzo nei millenni''. Monica Casalini, Anguana Edizioni, 2012.</ref> Pri [[pentagramo]] aŭ [[pentalfo]] (laŭ esprimo jam uzita de [[Pitagoro]]) parolas ĝenerale la [[grimorio]]j kaj traktatoj pri magio.<ref> [http://www.hermetic.com/crowley/libers/Liber165.pdf]. [[Aleister Crowley]] sugestis rezervi la nomon “Pentagramo” nur al la pentaklo (pentakolo) enskribita en cirklo, dum por aliaj similaj talismanoj sufiĉus la termino “pentaklo”.</ref> == Etimologioj == Se estas klara la etimologio de [[pentagramo]], male la [[etimologio]] de la termino “pentaklo” restas obskura, sed la konstruo kaj la signifo sugestas devivadon el la [[greka lingvo|greka]] prefikso '''''pente''''' (kvin) kombinita kun la [[Latina lingvo|latina]] sufikso '''''culum'''''<ref>[http://www.treccani.it/vocabolario/pentacolo/ Pentacolo in Vocabolario – Treccani]</ref> (konstruo ne tute fremda en la mezepoka latino; aŭ ankaŭ el la franca malfrua mezepoka "pendacol"<ref>Godefroy, M. ''Dictionnaire de l'ancienne langue française'' VI 88/1 (1328-1400).</ref>, kie ĝi aludas al juvelo aŭ ornamaĵo pendanta ĉirkaŭ la kolo (el ''pend-'' pendere, ''à'' al, ''col'' aŭ ''cou'' kolo" == Signifoj kaj uzoj == Ne ĉiam, malsame ol tio opiniata de oni, la origina signifo de la pentaklo-pentagrano estis negativa aŭ ligita al la figuro de [[Satano]]. Ankaŭ la pentaklo estis, fakte, kiel ĉiuj la paganaj simboloj, transformita al demona simbolo kaj iom post iom ligita al la obskuraj fortoj kun la disvastiĝo de [[kristanismo]] aŭ kaŭze de la uzo nekorekta en esoteraj medioj. Kristanismo distanciĝis senhezite, kaj tiusence edukis siajn fidelulojn, de ĉio kio celas flankenmeti ĉe la unika Dio fortojn aŭ superajn estaĵojn sendependajn: kaj tio sendepende de la rezultoj de la praktiko de la magio.<ref>[[Agoj de la Apostoloj]] 8, 18-23; kaj [[Sankta Paŭlo]] difinas magiiston Elimas «Filo de la diablo».</ref> Paganoj ligis la pentagramon-pentaklon al la kulto de la diino [[Venuso (diino)|Venuso]], enkarniĝo de belo, forto kaj precipe de sekseco. === Utiligo en la Viko kaj en aliaj magioj === Dum la rita ceremonio de la [[Viko]], pentagramo estas lokigita sur la altaro por reprezenti la nordon kaj la elementon “”Tero””. Ankaŭ aliaj magioj ĝin ŝarĝas per talismana potenco dum la simbologio estas vastega kaj foje kontraŭdira. Kutime ĉiu aspekto de la desegno aparte aludas al karakteriza doktrino: ĉiu estas signo agnoska pri diaj aspektoj, ĉiam tamen laŭhome konceptataj. Inter la diversaj interpretoj, kelkaj vidas en la pentaklo ne nur reprezentadon de la rilato inter la dia mondo kaj tiu fiziko, sed ankaŭ reprezentadon de la homa figuro. Tio oni videblus ankaŭ en fama [[Vitruvia homo]] de [[Leonardo da Vinci]] en kiu evidentas ke la (geometria) pentagramo povas esti skemigita reprezento de la homa korpo kun la brakoj kaj kruroj dismalfermitaj: la cirklo kiu ĝin ĉirkaŭas simbolus la rilaton kiu implikigus la senfinon; do ĝi simbolus la rilaton kiu kunigas la homon al la senfinecon de la universo kaj al ties mistika aspekto, nome al la dieco. == Bildaro: ekzemploj de pentagramoj kaj pentakloj == <gallery> Dosiero:Pentacle (fixed width).svg|[[Pentagramo]] aŭ pentalfo enskribita en cirklo, kiu fariĝis la pentaklo [[Antonomazio|antonomazia]] Dosiero:Pentagram4.svg| Renversita pentagramo: estas la simbolo ofte akceptita de [[satanismo]] Dosiero:Goetia seal of solomon.svg|Sigelilo de Salomono eltirita el [[grimorio]] de la [[17-a jarcento]]. Ĝi estus efika por plurestadigi la spiritojn elvikitajn Dosiero:Golden Dawn Earth Pentacle.svg|Pentaklo de la Tero eltirita el magia sistemo de la [[Golden Dawn]] Dosiero:Pentacle from the Sixth Book of Moses.svg|Pentaklo de la arto eltirita el la primagia "Sesa libro de Moseo" Dosiero:Aemethms.gif|Alia el la pentakloj priskribitaj el grimorio la [[ŝlosilo de Salomono]] Dosiero:Clavicula Salomonis BL Oriental 14759 35a.jpg|Grupo de pentakloj de la hebrea versio de la "Ŝlosilo de Salomono" </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[kvinpinta stelo]] * [[pentagramo]] * [[Talismano]] * [[Teŭrgio]] * [[Magio]] * [[Grimorio]] * [[Ars Goetia]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.google.it/search?q=pentacolo&rls=com.microsoft:it-IT:IE-Address&rlz=1I7WQIB_itIT567&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=JRviUqvxLOeJywOm4oGoAw&ved=0CD0QsAQ&biw=1136&bih=545 Diversaj specoj de Pentagramoj] * [http://www.cronacheesoteriche.com/CronacheEsoteriche/magia_pentacoli.jsp Itallingvaj informoj pri Pentakloj] [[Kategorio:Esoterismo]] [[Kategorio:Novpaganismo]] [[Kategorio:Simboloj]] [[Kategorio:Viko]] ttqlg9yk36bjgrphgccdi26fma92ljp 0 478647 9462397 5449157 2026-08-25T15:08:40Z Aidas 3488 Vidu la diskutpaĝan noton 9462397 wikitext text/x-wiki '''Essen''' povas esti: * [[Essen]], urbo en Ruhr-regiono, Germanio * [[Essen (Belgio)]], municipo en Belgio * [[Essen (Oldenburgio)]], municipo en Malsupra Saskio, Germanio * [[Essen (Haren)]], vilaĝeto en Nederlando * [[Essen (Gelderland)]], vilaĝo en [[Gelderland]], Nederlando == Vidu ankaŭ == * [[Bad Essen]], en distrikto de Osnabrück, Malsupra Saskio {{Apartigilo}} gteyw8mvzs87d4i6lvs3bvfoagz3uwf 0 481105 9462668 8870190 2026-08-26T06:18:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462668 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Argentina tourist regions.svg|eta|Turismaj regionoj de Argentino<ref name="turismo.gov.ar">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.turismo.gov.ar/eng/menu.htm |titolo=Ministerio de Turismo de Argentino: Regionoj |alirdato=2014-05-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070416201620/http://www.turismo.gov.ar/eng/menu.htm |arkivdato=2007-04-16 }}</ref>: [[Argentina Nordokcidento]] (oranĝkolora), [[Argentina Mezopotamio]] (helverda), [[Kujo]] (sablokolora), [[Provinco Kordobo (Argentino)|Kordobo]] (malhelverda), [[Bonaero]] kaj [[Provinco Bonaero]]; (ĉielblua) kaj [[Argentina Patagonio]] (blua).]] [[Dosiero:Bariloche view.jpg|eta|maldekstra|Vido de la [[Lago Nahuel Huapi]], en la provincoj [[provinco Neŭkeno|Neŭkeno]] kaj [[provinco Río Negro|Río Negro]].]] [[Dosiero:A - Valle de la Luna, el hongo, San Juan, Argentina.jpg|eta|maldekstra|La [[Ischigualasto|Valo de la Luno]] aŭ [[Ischigualasto]], en [[provinco San Juan|San Juan]], posedas nekalkuleblan valoron [[Paleontologio|paleontologian]]. Deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda heredaĵo]] de [[UNESCO]] en 2000.]] [[Dosiero:Foz de Iguaçu 27 Panorama Nov 2005.jpg|eta|maldekstra|La akvofalo [[Iguacuo]] en la [[provinco Misiones]].]][[Dosiero:Basecat.JPG|eta|maldekstra|[[Cerro Catedral (Argentino)|Cerro Catedral]] en [[San Carlos de Bariloche|Bariloche]], [[provinco Río Negro|Río Negro]], la plej granda skiejo de [[Latinameriko]].]] [[Dosiero:Salta - Convento de San Francisco - Nocturno.jpg|eta|maldekstra|La [[Preĝejo Sankta Francisko (Salta)|Preĝejo Sankta Francisko]] en [[Salta]], posedas la plej altan sonorilturon de [[Sudameriko]]. <ref>[http://www.portaldesalta.gov.ar/franciscanos.html Iglesia y Convento San Francisco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140728163527/http://www.portaldesalta.gov.ar/franciscanos.html |date=2014-07-28 }}, José de Guardia de Ponte, Portal de Salta. Konsultita la 24an de februaro de 2014.</ref>]] [[Dosiero:San Telmo montage.jpg|eta|La kvartalo [[San Telmo]], en [[Bonaero]], loko de akademioj de [[tango]] kaj merkato de antikvaĵoj.]] '''Argentino''' estas la plej vizitata lando de [[Sudameriko]] kaj la kvara plej vizitata de la tuta [[Ameriko|amerika kontinento]]. Laŭ oficiala informo de la [[Monda Organizaĵo pri Turismo]], en 2010 la lando ricevis pli ol 5&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;turistoj el eksterlande, kio signifis ĉirkaŭ 4930&nbsp;milionojn de dolaroj de enspezo de [[valuto]]j.<ref name="OMT2008">https://web.archive.org/web/20080819191518/http://www.tourismroi.com/Content_Attachments/27670/File_633513750035785076.pdf UNWTO World Tourism Barometer June 2008, UNWTO, 2008, Monda Organizaĵo pri Turismo, angle, alirita la 5an de aŭgusto de 2008, volumen&nbsp;6, n.º&nbsp;2, paĝo&nbsp;30.</ref> La eksterlandaj turistoj devenas ĉefe el [[Brazilo]], [[Ĉilio]], [[Peruo]], [[Kolombio]], [[Meksiko]], [[Bolivio]], [[Ekvadoro]], [[Puerto Rico]], [[Urugvajo]], [[Kostariko]], [[Venezuelo]] kaj [[Paragvajo]] de inter latinamerikaj landoj; kaj el eŭropaj landoj [[Hispanio]], [[Italio]], [[Francio]], [[Nederlando]], [[Germanio]], [[Irlando]], [[Portugalio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Belgio]] kaj [[Svisio]]; kaj de [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Ĉinio]]<ref>http://www.argentina.ar/temas/turismo/18255-crece-el-turismo-chino-en-argentina {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131020081230/http://www.argentina.ar/temas/turismo/18255-crece-el-turismo-chino-en-argentina |date=2013-10-20 }} Crece el turismo chino en Argentina, alirita la [[19an de oktobro]] de 2013, [[18a de aprilo]] de 2013, Argentina en noticias, hispane.</ref> de la landoj de la resto de la mondo. == Ekonomia Gravo == La etenda teritorio de Argentino havas grandajn [[Vidindaĵo|turismajn allogaĵojn]]. La valorigo de la loka monunuo post la devaluto de 2002 favoris la alvenon de grandaj kvantoj de eksterlandaj turistoj,<ref name=eumed> Agostina Maroni, Laura Mastroscello kaj Florencia Montefiore, Eumed http://www.eumed.net/libros/2007a/225/ ''Efectos de cambios en el Tipo de Cambio Real Bilateral en las Exportaciones de Turismo'', 2007, isbn=13: 978-84-690-4230-4</ref> kio faris la landon komerce pli alirebla ol en la 1990-aj jaroj.<ref name=eumed /> Krome ĉar multekostiĝis la veturado al ekŝtero, ankaŭ multaj argentinanoj dediĉis sin al la enlanda turismo.<ref name=eumed /> La rekuperado de la sektoro estas tre elstara: la enspezoj pro akcepta turismo okupas la trian lokon en la rangaro de valutenirado kiel ekvivalento de [[eksporto|eksportado]]. En 2006, la sektoro reprezentis la 7,41 % de la [[MEP]],<ref> http://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/turismo/10-1191-2007-12-09.html PBI y el turismo, alirita la [[13an de aŭgusto]] de 2008, [[9a de decembro]] de 2007 Página/12.</ref> kvankam menciindas, ke la eliro de argentinanoj cele turismi superas la enirejojn kaj ekvivalentas al 12 % de la MEP.<ref>INDEC. Datos para 2004. [https://web.archive.org/web/20071124160833/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/9/z110108.xls "Turismo internacional. Mercosur y países seleccionados. Año 2004"], INDEC.</ref> Eksterlandanoj konsideras Argentinon kiel zono sen armitaj konfliktoj, [[terorismo]] aŭ sankrizoj.<ref>http://www.fenhoteles.com/esp/fen_inversores.asp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070513045910/http://www.fenhoteles.com/esp/fen_inversores.asp |date=2007-05-13 }} Perspectivas del Sector Hotelero en Argentina - Inmejorables, alirita la 23an de junio de 2008, 2002, Grupo Fën.</ref> == Lokoj == [[Bonaero]] elstaras kiel preferata centro por kaj eksterlandaj kaj landaj turistoj (5&nbsp;250&nbsp;000 en 2007).<ref>http://www.bue.gov.ar/informacion/?menu_id=2 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080806171456/http://www.bue.gov.ar/informacion/?menu_id=2 |date=2008-08-06 }} Turismo en Buenos Aires. Alirita la 7an de aŭgusto de 2008 bue.gov.ar</ref> Ili estas allogitaj de aktiva urbo, kosmopoliteca kaj kun ampleksa infrastrukturo. Inter multaj aliaj faktoroj, [[tango]] estas unu el ĉefaj tialoj por la vizito al la argentina ĉefurbo.<ref> http://www.buenosaires.gov.ar/areas/gestion_turismo/noticias/?modulo=ver&item_id=10987&contenido_id=15707&idioma=es Más de 120 000 brasileños eligieron la Ciudad de Buenos Aires como destino turístico, alirita la 23an de junio de 2008, 27a de oktobro de 2006, Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires</ref> La populara ''noche porteña'' (bonaera nokto) estas unu el grandaj allogaĵoj pro siaj variaj kulturaj, kuirataj kaj distraj proponoj. Alia menciinda centro de allogo estas la akvofaloj [[Iguacuo]], en la [[provinco Misiones]], deklaritaj en 1984 [[Monda heredaĵo de Unesko|Natura Monda Heredaĵo]] fare de la [[Unesko]]. La falo de la akvenhava [[rivero Iguazú]] komplementiĝas per la ĉirkaŭa [[ĝangalo]]. Argentino posedas gravan varion de lokoj de [[montaro]], en kelkaj el ili oni praktikas [[montogrimpado]]n kaj aliaj bazigas sian turisman allogecon sur lo kontakto kun la [[neĝo]] aŭ en siaj karakteraj pejzaĝoj. La ĉefaj troviĝas en la okcidento de la lando, en la [[Andoj]], kvankam estas ankaŭ formaĵoj montaraj en la [[Sierras de Córdoba]]. Inter la lokoj plej uzataj por montogrimpado troviĝas la monto [[Akonkagvo]], nome la plej alta monto de Ameriko. La turismaj lokoj plej gravaj pro sia neĝo estas [[Bariloche]] kaj [[Las Leñas]]. Formaĵo internacie konata estas la [[Quebrada de Humahuaca]]. La [[Nubtrajno]] estas unu el tri plej altaj fervojoj el la mondo. Ĝi eliras el la [[provinco Salta]], kaj trapasas la [[Quebrada del Toro]] preterpasante tra [[Tastil]] ― konsiderita unu el ĉefaj urbaj antaŭhispanaj centroj de Sudameriko ― kie estas ruinoj [[arkeologio|arkeologiaj]]. La Provinca Parko [[Ischigualasto]], konata ankaŭ kile ''"Valle de la Luna"'' (Lunvalo), estas situanta ĉe la norda pinto de la [[provinco San Juan]], je 330&nbsp;km de la urbo [[San Juan (Argentina urbo)|San Juan]]. Estas protektita areo kie videblas tute malkaŝe kaj klare diferenca la tuta periodo [[Triaso]] komplete kaj ordigite, pro kio la 29an de novembro de 2000 estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo]] fare de la [[Unesko]]. La [[glaĉero]]j estas unu el ĉefaj allogaĵoj de la [[Argentina Patagonio]]. La plej konata estas la [[Glaĉero Perito Moreno]], kies alireblo kaj karaktera regula rompo havigas singularan allogecon. Ĝi etendas super la akvoj de la suda branĉo de la [[lago Argentino]], kun larĝo de 5&nbsp;km kaj alto super la nivelo de la lago, de el 70 al 60 metroj. Tiu glacimuro kovras etendon de 230&nbsp;[[km²]]. La areo de la patagoniaj glacikampoj kaj glaĉeroj estas natura trezoro, estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo]] fare de la [[Unesko]] en [[1981]]. En la lastaj jaroj gravis la modigo kaj modernigo de la [[Vinscienco|vina turismo]], nome turismo tema bazita sur la [[Vinkultivado|vinproduktado]] kun la iniciatoj de la nomitaj ''"Vinvojoj"'' en la provincoj [[provinco San Juan|San Juan]] kaj [[provinco Mendoza|Mendoza]] same kiel ĉe la saltprovincaj [[Kalĉakiaj Valoj]], turismo kiu allogas nombrajn eksterlandajn turistojn kiuj venas por surloki gusti la [[Vino de Argentino|argentinajn vinojn]].<ref name="Capital vino">http://www.vinosyco.com.ar/wine_news50.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090208011459/http://www.vinosyco.com.ar/wine_news50.htm |date=2009-02-08 }} Mendoza, 8va capital vitivinícola del mundo. Alirita la 10an de aŭgusto de 2008, Vinos&Co.</ref> [[Dosiero:Ushuaia 2009.jpg|eta|[[Ushuaia]], la plej suda urbo de la mondo.]] La vintra turismo okazas ĉefe en la regiono de la Lagoj, ĉe la deklivaro de la [[Andoj]] en las provincoj Neŭkeno, Río Negro kaj Ĉubutio; krom la praktiko de montosportoj, la zono havas allogaĵojn de lagoj de glaĉera deveno kaj Naciaj Parkoj ĉirkaŭitaj de densa vegetaĵaro. En ties centro la urbo [[Bariloche]] borde de la [[lago Nahuel Huapi]] kaj je malmultaj kilometroj de la [[Cerro Catedral (Argentino)|monto Katedralo]], iĝas la ĉefa vintra centro de Sudameriko, allogante plej parton de la turismo kaj enlanda kaj eksterlanda.<ref>Bariloche y Cataratas son los dos centros turísticos favoritos http://www.clarin.com/diario/1999/07/25/e-03801d.htm{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirita la 13an de septembro de 2008</ref> Dum somero granda parto de la turismo interna argentina direktas sin al diversaj urboj de la [[Argentina Atlantika Marbordo|Atlantika Marbordo]] de la [[provinco Bonaero]], kie [[Mar del Plata]] estas la ĉefa el tiuj. La plej parto de tiuj urboj koncentras sian ekonomian aktivecon en la somera sezono. La dua celo pri kaptado de la interna turismo estas konstituita de la [[Sierras de Córdoba]], kies ĉefa turisma centro estas [[Villa Carlos Paz]] en la [[Valo Punija]]. La [[regiono Litoral]] kun siaj riveraj strandoj, la termaj kompleksoj kaj la karnavaloj en la [[provinco Corrientes]] kaj en la provinco [[Entre Ríos]], inter aliaj, konstituas la trian celon de la enlanda turismo.<ref>Cordoba, el litoral y buenos aires los destinos mas elegidos. http://www.continental.com.ar/noticias/sociedad/cordoba-el-litoral-y-buenos-aires-los-destinos-turisticos-mas-elegidos/20120407/nota/1666088.aspx {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140704193038/http://www.continental.com.ar/noticias/sociedad/cordoba-el-litoral-y-buenos-aires-los-destinos-turisticos-mas-elegidos/20120407/nota/1666088.aspx |date=2014-07-04 }} Alirita la [[2an de junio]] de 2012</ref> Tradicie, la monato januaro estas tiu kiu generas plej peton de luado. Aliflanke, la zono de la duoninsulo [[Valdés]] (en la [[provinco Ĉubutio]]) estas areo deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo]] fare de la [[Unesko]] en kiu kuniĝas la atlantika marbordo kaj la argentina Patagonio; alia granda celo internacia kun tiaj karakteroj estas en la [[Provinco de Fajrolando, Antarkto kaj Insuloj de Suda Atlantiko]]. [[Ushuaia]], la provinca ĉefurbo, funkcias kiel elirpunkto al ekskursoj kaj krozo-ŝipoj al la [[Antarkto]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.argentina.travel Instituto Nacional de Promoción Turística de la República Argentina] * [http://www.turismo.gov.ar Ministerio de Turismo de la Nación Argentina] * [http://www.argentina.ar/sw_seccion.php?id=5 Turismo en Argentina.ar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071203172301/http://www.argentina.ar/sw_seccion.php?id=5 |date=2007-12-03 }} * [http://turismo.salta.gov.ar/ Ministerio de Turismo de la provinco Salta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140527064347/http://turismo.salta.gov.ar/ |date=2014-05-27 }} * [http://www.tripclub.com.ar/ Turismo kaj Loĝejoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130812091001/http://www.tripclub.com.ar/ |date=2013-08-12 }} * [http://www.grinfeld.com/festival-de-cosquin-2014-en-vivo-online.html GRINFELD - Festival de Cosquin 2014.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.grinfeld.com/festival-de-cosquin/es/programacion/transmision-en-vivo-online-grilla.html#grilla GRINFELD - Festival de Cosquin 2014 - Las nueve lunas.] * [http://www.barilocheturismo.gob.ar www.barilocheturismo.gob.ar] - Oficiala retejo de turismo de San Carlos de Bariloche - Rio Negro - Argentina [[Kategorio:Turismo]] [[Kategorio:Argentino]] a91j7e6n5sn1466du7wwobjtv3un8yl 0 483232 9462350 9272796 2026-08-25T14:20:01Z Sj1mor 12103 9462350 wikitext text/x-wiki '''Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj kaj kiel prilukti ilin''' estas faklibro pri [[hortkulturo]] de [[Paul Neergard]]. Eldonjaro estis 1954 kaj eldonis ĝin ''The Esperanto Publishing Company Ltd'' en [[Rickmansworth]] (herts.), [[Anglio]] ==Enhavo== antaŭparolo<br> kiel uzi la libron.<br> Enkonduko 1. Ĉu oni profitas per la klopodado 2. Simptomoj, precipe pri kelkaj erarigaj simptomoj I. Ĝenerala velkado II. FLavaj folioj (klorozo) III. Folimakuloj IV. Ŝimkovraĵoj V. Rusto kaj "rusto" VI. Skabo VII. Misformaĵoj, nenorma kresko VIII. Truoj en folioj k,t,p, 3. La kaŭzoj de la atakoj I. fiziogenaj malsanoj 1) Termozoj 2) Fotozoj 3) Mekanozoj 4) Akvozoj 5) Trofozoj 6) Toksikozoj II. Virusmalsanoj III. Bakteriaj malsanoj IV. Fungaj malsanoj aŭ mikozoj 1) Arkimicetoj, Fikomicetoj 2) Zigomicetoj 3) Oomicetoj, Mikomicetoj 4) Askomicetoj 5) Bazidiomicetoj V. Nematodaj malsanoj VI. Milpieduloj aŭ miripodoj VII. Insketoj 1) Ortopteroj 2) Tripsoj 3) Rinkotoj 4) Skaraboj aŭ koleopteroj 5) Himenopteroj 6) Papilioj 7) Dipteroj VIII. Araneoidoj IX. Limakoj X. Mambestoj 4. Malsanoj kaj damaĝbestoj de la ĝardeno I. Ĝeneralaj atakoj komunaj por multaj plantspecoj II. Atakoj sur apartaj plantspecoj 5. Kondiĉoj, kiuj favoras ekatakon 6. Ĝeneralaj rimarkoj pri ŝrucigado 7. Vintra ŝprucigado 8. Printempa ŝpucigado 9. Somera ŝprucigado<br> 10. Pulvorado<br> 11. Elmeto de venenbrano<br> 12. Ŝrucrimedoj kaj pulvoroj<br> 13. Ŝprucigiloj kaj pulvoriloj<br> 14. Ĉu la veneno prezentas danĝeron?<br> 15. Ne sufiĉas nur ŝprucigi<br> 16. La luktado tra la jaro<br> 17. Konsulteblaj institucioj<br> 18. Bibliografio<br> 19. Terminaro<br> Indekso<br> Kolortabeloj I - IX ==Recenzoj== {{citaĵo|La libroj esperantaj en certa grado estas la vestoj de nia movado: ili montras al la ekstera mondo la staton de la esperantismo. Ili ja pruvas ke ekzistas publiko kiu aĉetas tiajn libroj, kiu ŝatas ilian laŭenhavan kaj laŭaspektan [[valoro]]jn. La libro „Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj" estas unu el tiuj [[libro]]j, kiujn oni fiere povas montri, ĉar ĝia enhavo el scienca vidpunkto estas elstare bona kaj ĝia aperaĵo estas unuaranga: preso, ilustro, bindo kaj [[papero]]. „[[Esperanto Publishing Company]]" meritas gratulon pro tia eldonaĵo, kiu parte estas kleriga libro pri la [[plantpatologio]], parte konsultlibro por [[hortikulturisto]]j kaj ĝardenamatoroj. Tiaj verkoj maloftas en Esperantio, ĝia eldonejo estas pli malpli eksperimento: Ni esperas ke la aĉetemo de la [[esperantistaro]] estos nedubebla stimulo al la eldonejo daŭrigi la aperigon de tiaj libroj. En la antaŭparolo la aŭtoro mencias, ke la verkado havas du celojn: „parte prezenti enkondukon en la [[scienco]]n, kiun la libro pritraktas, parte kulturi novan kampon faklingvan en Esperanto, do certagrade konsistigi [[terminaro]]n". Plue sed tio ne estas dirita en la libro - la eldono povus prezenti al la neesperanta mondo moderna konsultlibron, kiun valoras eklerni esperanton. En tiuj landoj, kie tia libro mankas, la fakaj kvalitoj de la libro valoras akiri la legokapablon pri esperanto. Kolegoj recenzantoj do recenzu ankaŭ en neesperantaj fakgazetoj ! La esperantistoj ĝuas la bonŝancon havi inter si specialiston kiel NEERGAARD kun mondfama reputacio kiu enkorpigis sian grandegan [[sperto]]n kaj scion kaj multe de sia tempo en la ĉi priparolata verko. Ĉu tio signifas enferrno de scio kaj peno internen de la limoj de nia lingvo aŭ male, la plej efika utiligo sekve de la [[mondvasteco de Esperanto]], dependas de ni, esperantistoj. Oni sentas, ke ni havas en niaj manoj la respondon a] tiu demando, kiu povas esti decida koncerne eldonadon de faklibrqj en la estonteco. Ĝi devigas nin diskonigi la libron kiom eble plej multe. En diversaj klare verkitaj ĉapitroj ĝenerala informo estas donata pri la baza scio kaj penslinioj de la scienco de plantmalsanoj. Tiuj ĉapitroj estas interesaj kaj instruaj por ,ĉiu, kiu ŝatas havi superrigardon pri la moderna scienco, kiu estas tiel grava por la [[hortikulturo]] kaj por la produktado de [[frukto]]j, legomoj kaj floroj. Aliaj ĉapitroj estas speciale verkitaj por la praktikisto, ĉu la profesia ĝardenisto, ĉu la amatora ĝardenposedanto. Ili donas ĉian helpon ĉe la rekonaclo de la simptomoj de malsanoj kaj parazitaj atakoj al la plantoj. Ili ankaŭ donas ĉian necesan informon por efike batali la mankojn aŭ difektantojn. Multe de tiu informo estas prezentita en lertaj kaj supervideblaj tabeloj. Oni povas diri, ke ĉiuj facetoj de la komplikita materio estas detale pritraktita. La priskriboj de malsanoj kaj simptomoj estas koncizaj kaj klaraj ankaŭ dank'al multaj bonaj fotoilustrajoj kaj bele reproduktitaj koloraj bildoj, kiuj lastaj estas kunigitaj sur 9 elfaldeblaj folioj. La lingvaĵo estas kiel oni povas atendi de membro de nia Akademio. En la titolo de la libro la uzo de „al" anstataŭ „kontraŭ" miaopinie estas preferinda kaj pli klara. (Atakoj al [[ĝardenplanto]]j). Estas kompreneble ke pritrakto de specialista fako postulas multajn fakterminojn, kiuj ankoraŭ mankis en Esperanto. Ke Neergaard elektis por plantoj, parazitoj kaj [[malsanaspekto]]j prefere tradukitajn, do esperantigitajn nomojn aŭ anglajn estas ĝojiga kaj montras kiom vigle vivas Esperanto. Ringoŝpinulo, saksporfungo, pirvespo, pokalrusto, hajltrua malsano, folipulo estas nur kelkaj [[ekzemplo]]j. Tamen transpreno de neologismoj el la scienca ĵargono estis necesa, ĉiuj fakterminoj estas klare difinitaj kaj en la teksto kaj en la [[terminara listo]] en la lasta ĉapitro. Kritiki la enkondukon de nova faktermino estas malfacile, ĉar nur la verkanta specialisto scias ĉiujn motivojn por tio. Tamen mi kuraĝas dubi, ĉu esperanto vere bezonas terminojn kiajn „masklo" kaj „femalo" por vira kaj ina vivaĵo, „ŝoso'' por vergosimila [[branĉo]], „sporangio" por sporujo, „suscepto" por mastroplanto kaj „susceptema" por [[Infekteco|infektebla]], senrezista. Konklude: ĉi tiu libro estas elstara gajno por nia fakliteraturo kaj oni miras pri la relative malalta prezo por tia belaspekta kaj ride ilustrita verko.|[[Gerrit François Makkink|G. F. Makkink]]. [[Belga Esperantisto]] - Numero 323, Majo, 1954}} {{citaĵo|Ni salutas, kun ĝojo kaj danko al la [[aŭtoro]] kaj eldonistoj, ĉi tiun bonegan [[libro]]n, interesa kaj utila por ĉiuj kiuj sin dediĉas al la hortikulturo kaj bezonas koni la malsanojn de la plantoj, sekve de la [[atako]]j de ĉiaj [[parazito]]j, kaj kiel batali kontraŭ ili. La libro estas reverko de la tria eldono de danlingva verko de la sama aŭtoro, sed tial ke ĉi tiu estas verkita por danaj cirkonstancoj, ia esperanta eldono havas multajn ŝanĝojn kaj aldonojn, por ke ĝi povu esti uzata en eksterlando, kvankam nur en mezvarmaj terzonoj, ĉefe [[Nordeŭropo]], Kanado, norda parto de Usono kaj kelkaj aliaj regionoj kun simila klimato. La libro enhavas ĉapitrojn, priskribantaj jenajn ternojn: Ĉu oni profitas per la klopodado. Simptomoj. Kaŭzoj de atakoj. [[Malsano]]j kaj damaĝbestoj de la ĝardeno. Kondiĉoj kiuj favoras la ekatakon. Ŝprucigado. Pulvorado. Elmeto de venenbrano. ŝprucrimedoj kaj pulvoroj. Ŝprucigiloj kaj pulvoluloj. Ĉu la venenoj prezentas [[danĝero]]n? Ne sufiĉas nur ŝprucigi. La luktado tra la jaro. Konsulteblaj [[institucio]]j. Bibliografio. Terminaro. Ĉiuj ĉapitroj estas interesaj por tiuj personoj kiuj sin dediĉas al ĉi tiu branĉo de la agrikulturo, sed por [[esperantisto]]j ĝenerale treege utilas la terminaro, kiu enhavas multe da radikoj kaj [[esprimo]]j kiuj riĉigas nian vortaron, niaopinie kelkaj kun rajto aperi en la Plena Vortaro, kiel ekzemple la sufikso ''icid'' signifanta ''veneno kontraŭ'' , kiu formas la vortojn insekticido, fungicido, ktp.; ''patogena'', ''infestika''. La lingvo estas bona, la papero luksa kaj la prezento impona, kio faras la libron plaĉa kaj montranta la gravon kaj seriozon de Esperanto. Eĉ por nefakuloj la verko estas havinda laŭ propaganda vidpunkto. |J . B . [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} [[Kategorio:Hortikulturo]] [[Kategorio:Ĝardeno]] 5wgox6cwiue2ixyqo48e7f370wn7rjk 0 483527 9462384 8373313 2026-08-25T14:51:16Z Sj1mor 12103 9462384 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}La '''evangeliaro de Teofano''' estas [[evangeliaro]], kiu estis farita sub [[abatino]] [[Teofano (Essen)|Teofano]] (1039–1059) por la [[abatinejo Essen]]. La [[manskribaĵo]], riĉe ornamilustrite per libropentraĵoj kaj iam ekipita per altvalore ornamita [[bindaĵo]], troviĝas nun en la [[katedrala trezoro de Essen|katedrala trezorejo de Essen]]. [[Dosiero:Stifterbild Theophanu-Evangeliar2.jpg|eta|400px|La [[fondintobildo]] de la [[evangeliaro]] de Teofano: abatino [[Teofano (Essen)|Teofano]] ĉe-piede de la [[Dipatrino]] kiel donacinto de la evangeliaro]]Ĉar la evangeliaro de Teofano havas preskaŭ la samajn mezurojn kiel la [[Karolida evangeliaro (Essen)|karolida evangeliaro]] ankaŭ trovebla en la trezoro de Essen, estas supozende, ke ĝi anstataŭis tiun ĉi pli malnovan evangeliaron kiel pompan evangeliaron en la [[liturgio]].<ref>Gass 2007, pj. 177–178.</ref> Ĝi estas konsiderenda en la tuta kunteksto de la riĉaj donacadoj, kiujn Teofano faris por la ekipaĵo de la [[katedralo de Essen|abatineja preĝejo de Essen]], la nuna katedralo: la evangeliaro de Teofano, la kruco de Teofano same kiel la kruconajlo-relikvujo. Ili estas ligitaj kaj per similaj artismaj farmanieroj same kiel ankaŭ laŭfunkcie interligitaj, ĉar ĉiuj tri objektoj havas ligan rilaton al la [[Jesuo historia#La lastaj tagoj de Jesuo|krucumado de Jesuo]]. La evangeliaro prezentas la krucumadon en sia meza bildo, la relikvujo per la Sankta Najlo unu el la relikvojn de la [[Jesuo Kristo#Vivo|pasiono de Kristo]], kaj la kruco entenas sub sia centra juvelo [[Vera Kruco|krucorelikvon]]. Ili ĉiuj verŝajne kadre de la [[pasko#Religiaj tradicioj|paska liturgio]] dum [[Sankta Vendredo]] anstataŭ Kristo estis simbole enigataj en tombo sur la [[galerio]] de la [[okcidenta alkonstruaĵo (monaĥejo)|okcidenta alkonstruaĵo]] kaj dum la antaŭpaska nokto re-elprenataj hervorgeholt.<ref>Pri la funkcio de la objektoj en la paska liturgio de Essen: Klaus Gereon Beuckers: ''Liturgische Ensembles in hochmittelalterlichen Kirchenschätzen. Bemerkungen anhand der Essener Ostergrabliturgie und ihrer Schatzstücke.'' En: ''... das Heilige sichtbar machen. Domschätze in Vergangenheit, Gegenwart und Zukunft.'' Schnell & Steiner, Regensburg 2010, ISBN 978-3-7954-2245-5, pj. 83–106; Katharina Ulrike Mersch: ''Soziale Dimensionen visueller Kommunikation in hoch- und spätmittelalterlichen Frauenkommunitäten. Stifte, Chorfrauenstifte und Klöster im Vergleich.'' V&R Unipress, Göttingen 2012, ISBN 978-3-89971-930-7, pj. 55–65, ambaŭ kun plua literaturo.</ref> Eble ĉi tiuj tri objektoj de la abatino estis ankaŭ antaŭportataj je solenaĵoj kiel emblemoj de suvereneco .<ref>Klaus Gereon Beuckers: ''Die Ezzonen und ihre Stiftungen.'' Lit-Verlag, Monastero 1993, ISBN 3-89473-953-3, p. 104.</ref> == Literaturo == * Georg Humann: ''Die Kunstwerke der Münsterkirche zu Essen.'' Schwann, Duseldorfo 1904, pj. 218–250. * Heinz Köhn: ''Der Essener Münsterschatz. Eine Einführung.'' Essen 1953, pj. 28–32. * Leonhard Küppers, Paul Mikat: ''Der Essener Münsterschatz.'' Fredebeul & Koenen, Essen 1966, pj. 61–67. * Klaus Gereon Beuckers: ''Die Ezzonen und ihre Stiftungen. Eine Untersuchung zur Stiftungstätigkeit im 11. Jahrhundert.'' Lit-Verlag, Monastero 1993, ISBN 3-89473-953-3, pj. 94–101. * Berit H. Gass: ''Das Theophanu-Evangeliar im Essener Domschatz (Hs. 3).'' En: Birgitta Falk, Thomas Schilp, Michael Schlagheck (eldonintoj): ''„… wie das Gold den Augen leuchtet“. Schätze aus dem Essener Frauenstift'' (= ''Essener Forschungen zum Frauenstift.'' Bd. 5). Klartext-Verlag, Essen 2007, ISBN 978-3-89861-786-4, pj. 169–189. * Birgitta Falk (eldoninto): ''Gold vor Schwarz. Der Essener Domschatz auf Zollverein''. Klartext Verlag, Essen 2008, ISBN 978-3-8375-0050-9, S. 82, 182 (= Birgitta Falk (eldoninto): ''Der Essener Domschatz.'' Klartext-Verlag, Essen 2009, ISBN 978-3-8375-0200-8, S. 82 (Einband), 182 (Handschrift).) * Sonja Hermann: '' Die Inschriften der Stadt Essen'' (= ''Die Deutschen Inschriften'', Band 81). Reichert, Wiesbaden 2011, ISBN 978-3-89500-823-8, S. 39–41 Nr. 20 Taf. IV–V. * Géza Jászai: ''Christus als neuer Mose? Zur Ikonologie des Einbandes vom Evangeliar der Äbtissin Theophanu im Essener Domschatz.'' En: ''Das Münster.'' Vol. 66, 2013, pj. 40–49. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.domschatz-essen.de Retpaĝo de la katedrala trezorejo de Essen pri la evangeliaro de Teofano] * [http://www.bildindex.de/?+pgesamt:%27theophanu-evangeliar%27#|home Fotoj ] [[Kategorio:Evangeliaroj|Teofano]] [[Kategorio:Manuskriptoj]] [[Kategorio:Katedrala trezoro de Essen]] [[Kategorio:Otida arto]] [[Kategorio:Literaturo de la 11-a jarcento]] t68uprvsda5as1ckd3nzmew763hfqbv 1 485263 9462683 9461891 2026-08-26T08:03:17Z ThomasPusch 1869 9462683 wikitext text/x-wiki En la teksto laŭ mi estas eksterproporcie tro da ruĝaj ligiloj. Mi ĵus "bluigis" unu tian ligilon per kreo de nova artikolo [[Naturparko Hohe Mark-Okcidenta Monastera Lando]], kiu kovras pli grandan areon kaj meritas mencion. Sed ke la lageto kun nomo "Blua Lago" en la urba teritorio ne havas apartan e-lingvan vikipedian artikolon, persone ne surprizas min: kompreneble bonvenas artikoloj pri tiom specifaj temoj, sed ili ne nepras (pri la lageto ne ekzistas artikolo en iu ajn lingvo krom la [[:de:Blauer See (Dorsten)|germana]], kaj estas tute en ordo tiel...). Do mi tendence alvokas kritike ekzameni la ruĝajn ligilojn kaj redukti ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:19, 23 Jun. 2014 (UTC) :Ankoraŭ nenio pliboniĝis rilate la fuŝan situacion. Ne temas nur pri "eksterproporcie tro multaj ruĝaj ligiloj", sed ke estas multaj fuŝaj "pseŭdoruĝaj ligiloj", kiuj asertas ke esperantaj tekstoj ne ekzistus, sed fakte la fuŝaj ligiloj estas nur senzorge ne kontrolitaj kaj tial estas erare skribitaj. Ekzemple la laŭdira esperanta kanalo «<big>'''[[mezlanda-kanalo]]'''</big>» kun neklarigebla streko inter adjektivo kaj substantivo simple en Esperanto nacilingve titoliĝas [[Mittellandkanal]], aŭ la fantazia ligilo al laŭdira regiono «<big>'''[[malsupra Rejnlando]]'''</big>» simple estas en la esperanta vikipediko la paĝo [[regiono Malsupra Rejno]]. Ne permeseblas blinde kaj sen ia kontrolo inventi ruĝajn internajn ligilojn!! Ĉiuj nunaj ruĝaj ligiloj estas estontaj titoloj de esperantlingvaj vikipediaj artikoloj, kaj ili nepre devas esti saĝaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:47, 24 aŭg. 2026 (UTC) ::Kolego Arbarulo malfaris multon de miaj ĵusaj redaktoj. Mi povus engaĝigi en redaktomiliton, sed tio ŝajnas al mi tro primitiva ago. Do necesas individue trairi ĉiujn dubindajn ruĝajn ligilojn... ::Mi forprenis la internan ligilon [[karbominado]], ĉar '''ne estas''' [[:de:Steinkohle-Bergbau]], [[:en:mining of hard coal]], [[:fr:extraction de houille]] ktp., nur trovis esperantajn temonjn [[karbo]], [[lignito]] kaj [[minado]]. Sed efektive estas ::temo [[:de:Steinkohlebergbau]] kun aldona germana litero "n" vortomeze (en vikidatumoj [[d:Q29584408]]), kun artikolo nur en la germana, en neniu alia lingvo. ::Nur restas klarigi, kio estas la vikidatumaj eroj kaj tekstoj en iu ajn nacia aŭ regiona lingvo por ::[[komunumestra lando]]?? ::[[ofica lando]]?? ::[[urbokonstruprojekto]] ::[[Nova Urbo Wulfen]] (estas nur-germanlingva teksteto pri la komunumoparto kaj kvartalo [[Wulfen (kvartalo de Dorsten)]] ([[d:Q2594846]]), sed pri la konstruejo ''Neue Stadt Wulfen (Barkenberg)'' ([[d:Q1979777]]), kiu estas parte konstruita parte ne konstruita domareto en la komunumoparto [[Wulfen]] havi ankoraŭ unu esperantan tekston sajnas al mi vere tro. Havi tekstojn pri ĉiuj unuopaj komunumoj, bone, pri ĉiuj komunumopartoj kaj kvartaloj, pri kiuj estas teksto en unu loka nacia lingvo, dubinde, sed pri ĉiuj domaroj ene de kvartalo, vere ne. Kompreneble ĉiam eblas verki esperantan tekston, pri ĉiu domaro, ĉiu ŝtrateto, sed antaŭvidi ruĝan ligilon signifas postuli ke aliaj esperantistoj devus verki tekstojn pri tiu domaro aŭ ŝtrateto de kvartalo de urbeto de distrikto ie ajn en Eŭropo... tion postuli vere estus tro la kvartala patriotismo) ::[[strukturŝanĝo]]?? ::[[teritoria reformo]]?? ::[[takskalkulado]]? ::[[loĝantonombro]] (ekzistas esperanta teksto [[loĝantaro]], sed tamen la ekzakta vortumo [[loĝantonombro]] restas ruĝa)?? ::[[postmilita tempo]] kaj la de Arbarulo alinventita titolo [[Postmilito (Dua Mondmilito)]]?? ::[[teritoria reformo]]?? ::[[urba pesejo]] (ne [[pesejo]], ne [[pesilo (mezurilo)]], sed [[urba pesejo]])?? ::[[defendoturo]] (estas [[turo]] kaj [[belfrido]], sed tamen la ekzakta vortumo [[defendoturo]] restas ruĝa)?? ::Pri [[akvokastelo Lembeck]] ([[d:Q127812]]) kaj ::la komunumoparto [[Lembeck]] ([[d:Q873555]]) simple eblas trovi vikidatuman eron, same pri la eksaj minejoj [[minejo Zeche Baldur]] (Q169670, funkciis de 1911 ĝis 1931) kaj [[minejo Bergwerk Fürst Leopold]] (Q820457, funkciis ĝis 2001), nur mankas esperantlingva urbo-patrioto kiu farus tiujn kvar esperantajn tekstojn, kaj pri la lokaj artistoj, ::[[Tisa von der Schulenburg]] (Q1451858), angla klarigo «female artist and nun» (1903-2001), filino de nazio kun artikolo nur en la germana vikipedio, kaj ::[[Bonifatius Stirnberg]] (Q892518), angla klarigo «sculptor» (1933-2025) kun artikolo en la germana kaj en la luksemburga vikipedioj, ankaŭ pene eblas trovi ion. Sed, ĉu vere realismas ke pri tiuj nur loke konataj eks-artistoj vere iam ekestos angla, franca, hispana kaj esperanta artikoloj?? ::Kaj pri [[knabina internulejo]] mi same trovis nenion kaj tial ŝanĝis la ligilon al «knabina [[internulejo]]». Ankaŭ tio evidente ne ricevas indulgon de Arbarulo. Cetere ankaŭ [[knaba internulejo]] ne ekzistas. Sed mi ankoraŭ plu serĉis kaj trovis la esperantan tekston [[pensionato]], kio "estas iama altklasa edukejo por junaj knabinoj, multe pli malofte por junaj knaboj, simila al nunaj internulejoj". Sed tamen ne estas ekzakte [[knabina internulejo]] - kio estas la postulenda vikdatuma kodo por ekzakte tiu termino??? Kaj se ne estas, kial la termino [[internulejo]] estas malsufiĉa??? La plej multaj, mi pensas ke ĉiuj dubindaj ruĝaj ligiloj estas de anonimulo kiu faris la unuan version de la paĝo fine de novembro 2006, antaŭ 20 jaroj. Probable temas pri anonimaj redaktoj de la loka patrioto uzanto:Longharulo el najbara komunumo. Sed nek la anonima konto nek Longharulo nek iu alia vikipdiisto iam interesiĝis pri tiuj parte falsaj, parte tropostulaj ruĝaj ligiloj. Kaj uzanto Arbarulo el fora Centra Ameriko nur argumentas ke pro principo oni ne rajtas pridubi iun ajn ruĝan ligilon. Se ne sufiĉas 20 jaroj por interesigi iun ajn esperantistan uzanton pri kreado de tiuj ekstreme specifaj lokaj temoj, laŭ li simple necesas atendi 20 pliajn jarojn aŭ duonjarcenton. Iam uzanto:Longharulo venos por fari ĉion, kaj se li jam estos morta post duonjarcento, tiam liaj esperantistaj genepoj venos. Sed mi nur konstatas ke ĝis nun neniu Longharulo kaj neniuj genepoj interesiĝis pri io ajn, Longharulo laŭ propra aserto estas 72-jara kaj lastfoje redaktis en vikipedio en 2017, 63-jara, kaj mi ne scias pri nepoj aŭ nepinoj. Mi vidas ke neniu interesiĝis inter 2006 kaj 2026, ankaŭ neniu Arbarulo, kiu ankaŭ povus plenigi la truojn. Tial mi forte dubas ke en venonta jardeko aŭ duonjarcento la situacio pliboniĝos - estas neniu indiko ke tiel estos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:01, 24 aŭg. 2026 (UTC) d54soomdkhte7b68yoif136q95rgtpb 9462684 9462683 2026-08-26T08:06:25Z ThomasPusch 1869 9462684 wikitext text/x-wiki En la teksto laŭ mi estas eksterproporcie tro da ruĝaj ligiloj. Mi ĵus "bluigis" unu tian ligilon per kreo de nova artikolo [[Naturparko Hohe Mark-Okcidenta Monastera Lando]], kiu kovras pli grandan areon kaj meritas mencion. Sed ke la lageto kun nomo "Blua Lago" en la urba teritorio ne havas apartan e-lingvan vikipedian artikolon, persone ne surprizas min: kompreneble bonvenas artikoloj pri tiom specifaj temoj, sed ili ne nepras (pri la lageto ne ekzistas artikolo en iu ajn lingvo krom la [[:de:Blauer See (Dorsten)|germana]], kaj estas tute en ordo tiel...). Do mi tendence alvokas kritike ekzameni la ruĝajn ligilojn kaj redukti ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:19, 23 Jun. 2014 (UTC) :Ankoraŭ nenio pliboniĝis rilate la fuŝan situacion. Ne temas nur pri "eksterproporcie tro multaj ruĝaj ligiloj", sed ke estas multaj fuŝaj "pseŭdoruĝaj ligiloj", kiuj asertas ke esperantaj tekstoj ne ekzistus, sed fakte la fuŝaj ligiloj estas nur senzorge ne kontrolitaj kaj tial estas erare skribitaj. Ekzemple la laŭdira esperanta kanalo «<big>'''[[mezlanda-kanalo]]'''</big>» kun neklarigebla streko inter adjektivo kaj substantivo simple en Esperanto nacilingve titoliĝas [[Mittellandkanal]], aŭ la fantazia ligilo al laŭdira regiono «<big>'''[[malsupra Rejnlando]]'''</big>» simple estas en la esperanta vikipediko la paĝo [[regiono Malsupra Rejno]]. Ne permeseblas blinde kaj sen ia kontrolo inventi ruĝajn internajn ligilojn!! Ĉiuj nunaj ruĝaj ligiloj estas estontaj titoloj de esperantlingvaj vikipediaj artikoloj, kaj ili nepre devas esti saĝaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:47, 24 aŭg. 2026 (UTC) ::Kolego Arbarulo malfaris multon de miaj ĵusaj redaktoj. Mi povus engaĝigi en redaktomiliton, sed tio ŝajnas al mi tro primitiva ago. Do necesas individue trairi ĉiujn dubindajn ruĝajn ligilojn... ::☆ Mi forprenis la internan ligilon [[karbominado]], ĉar '''ne estas''' [[:de:Steinkohle-Bergbau]], [[:en:mining of hard coal]], [[:fr:extraction de houille]] ktp., nur trovis esperantajn temonjn [[karbo]], [[lignito]] kaj [[minado]]. Sed efektive estas ::temo [[:de:Steinkohlebergbau]] kun aldona germana litero "n" vortomeze (en vikidatumoj [[d:Q29584408]]), kun artikolo nur en la germana, en neniu alia lingvo. ::Nur restas klarigi, kio estas la vikidatumaj eroj kaj tekstoj en iu ajn nacia aŭ regiona lingvo por ::☆ [[komunumestra lando]]?? ::☆ [[ofica lando]]?? ::☆ [[urbokonstruprojekto]] ::☆ [[Nova Urbo Wulfen]] (estas nur-germanlingva teksteto pri la komunumoparto kaj kvartalo [[Wulfen (kvartalo de Dorsten)]] ([[d:Q2594846]]), sed pri la konstruejo ''Neue Stadt Wulfen (Barkenberg)'' ([[d:Q1979777]]), kiu estas parte konstruita parte ne konstruita domareto en la komunumoparto [[Wulfen]] havi ankoraŭ unu esperantan tekston sajnas al mi vere tro. Havi tekstojn pri ĉiuj unuopaj komunumoj, bone, pri ĉiuj komunumopartoj kaj kvartaloj, pri kiuj estas teksto en unu loka nacia lingvo, dubinde, sed pri ĉiuj domaroj ene de kvartalo, vere ne. Kompreneble ĉiam eblas verki esperantan tekston, pri ĉiu domaro, ĉiu ŝtrateto, sed antaŭvidi ruĝan ligilon signifas postuli ke aliaj esperantistoj devus verki tekstojn pri tiu domaro aŭ ŝtrateto de kvartalo de urbeto de distrikto ie ajn en Eŭropo... tion postuli vere estus tro la kvartala patriotismo) ::☆ [[strukturŝanĝo]]?? ::☆ [[teritoria reformo]]?? ::☆ [[takskalkulado]]? ::☆ [[loĝantonombro]] (ekzistas esperanta teksto [[loĝantaro]], sed tamen la ekzakta vortumo [[loĝantonombro]] restas ruĝa)?? ::☆ [[postmilita tempo]] kaj la de Arbarulo alinventita titolo ☆ [[Postmilito (Dua Mondmilito)]]?? ::☆ [[teritoria reformo]]?? ::☆ [[urba pesejo]] (ne ☆ [[pesejo]], ne [[pesilo (mezurilo)]], sed [[urba pesejo]])?? ::☆ [[defendoturo]] (estas [[turo]] kaj [[belfrido]], sed tamen la ekzakta vortumo [[defendoturo]] restas ruĝa)?? ::Pri [[akvokastelo Lembeck]] ([[d:Q127812]]) kaj ::la komunumoparto [[Lembeck]] ([[d:Q873555]]) simple eblas trovi vikidatuman eron, same pri la eksaj minejoj [[minejo Zeche Baldur]] (Q169670, funkciis de 1911 ĝis 1931) kaj [[minejo Bergwerk Fürst Leopold]] (Q820457, funkciis ĝis 2001), nur mankas esperantlingva urbo-patrioto kiu farus tiujn kvar esperantajn tekstojn, kaj pri la lokaj artistoj, ::☆ [[Tisa von der Schulenburg]] (Q1451858), angla klarigo «female artist and nun» (1903-2001), filino de nazio kun artikolo nur en la germana vikipedio, kaj ::☆ [[Bonifatius Stirnberg]] (Q892518), angla klarigo «sculptor» (1933-2025) kun artikolo en la germana kaj en la luksemburga vikipedioj, ankaŭ pene eblas trovi ion. Sed, ĉu vere realismas ke pri tiuj nur loke konataj eks-artistoj vere iam ekestos angla, franca, hispana kaj esperanta artikoloj?? ::Kaj pri ☆ [[knabina internulejo]] mi same trovis nenion kaj tial ŝanĝis la ligilon al «knabina [[internulejo]]». Ankaŭ tio evidente ne ricevas indulgon de Arbarulo. Cetere ankaŭ [[knaba internulejo]] ne ekzistas. Sed mi ankoraŭ plu serĉis kaj trovis la esperantan tekston [[pensionato]], kio "estas iama altklasa edukejo por junaj knabinoj, multe pli malofte por junaj knaboj, simila al nunaj internulejoj". Sed tamen ne estas ekzakte [[knabina internulejo]] - kio estas la postulenda vikdatuma kodo por ekzakte tiu termino??? Kaj se ne estas, kial la termino [[internulejo]] estas malsufiĉa??? La plej multaj, mi pensas ke ĉiuj dubindaj ruĝaj ligiloj estas de anonimulo kiu faris la unuan version de la paĝo fine de novembro 2006, antaŭ 20 jaroj. Probable temas pri anonimaj redaktoj de la loka patrioto uzanto:Longharulo el najbara komunumo. Sed nek la anonima konto nek Longharulo nek iu alia vikipdiisto iam interesiĝis pri tiuj parte falsaj, parte tropostulaj ruĝaj ligiloj. Kaj uzanto Arbarulo el fora Centra Ameriko nur argumentas ke pro principo oni ne rajtas pridubi iun ajn ruĝan ligilon. Se ne sufiĉas 20 jaroj por interesigi iun ajn esperantistan uzanton pri kreado de tiuj ekstreme specifaj lokaj temoj, laŭ li simple necesas atendi 20 pliajn jarojn aŭ duonjarcenton. Iam uzanto:Longharulo venos por fari ĉion, kaj se li jam estos morta post duonjarcento, tiam liaj esperantistaj genepoj venos. Sed mi nur konstatas ke ĝis nun neniu Longharulo kaj neniuj genepoj interesiĝis pri io ajn, Longharulo laŭ propra aserto estas 72-jara kaj lastfoje redaktis en vikipedio en 2017, 63-jara, kaj mi ne scias pri nepoj aŭ nepinoj. Mi vidas ke neniu interesiĝis inter 2006 kaj 2026, ankaŭ neniu Arbarulo, kiu ankaŭ povus plenigi la truojn. Tial mi forte dubas ke en venonta jardeko aŭ duonjarcento la situacio pliboniĝos - estas neniu indiko ke tiel estos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:01, 24 aŭg. 2026 (UTC) m9cfjw1pq2gmn6tga771ks8msgmdfrb 9462685 9462684 2026-08-26T08:07:03Z ThomasPusch 1869 9462685 wikitext text/x-wiki En la teksto laŭ mi estas eksterproporcie tro da ruĝaj ligiloj. Mi ĵus "bluigis" unu tian ligilon per kreo de nova artikolo [[Naturparko Hohe Mark-Okcidenta Monastera Lando]], kiu kovras pli grandan areon kaj meritas mencion. Sed ke la lageto kun nomo "Blua Lago" en la urba teritorio ne havas apartan e-lingvan vikipedian artikolon, persone ne surprizas min: kompreneble bonvenas artikoloj pri tiom specifaj temoj, sed ili ne nepras (pri la lageto ne ekzistas artikolo en iu ajn lingvo krom la [[:de:Blauer See (Dorsten)|germana]], kaj estas tute en ordo tiel...). Do mi tendence alvokas kritike ekzameni la ruĝajn ligilojn kaj redukti ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:19, 23 Jun. 2014 (UTC) :Ankoraŭ nenio pliboniĝis rilate la fuŝan situacion. Ne temas nur pri "eksterproporcie tro multaj ruĝaj ligiloj", sed ke estas multaj fuŝaj "pseŭdoruĝaj ligiloj", kiuj asertas ke esperantaj tekstoj ne ekzistus, sed fakte la fuŝaj ligiloj estas nur senzorge ne kontrolitaj kaj tial estas erare skribitaj. Ekzemple la laŭdira esperanta kanalo «<big>'''[[mezlanda-kanalo]]'''</big>» kun neklarigebla streko inter adjektivo kaj substantivo simple en Esperanto nacilingve titoliĝas [[Mittellandkanal]], aŭ la fantazia ligilo al laŭdira regiono «<big>'''[[malsupra Rejnlando]]'''</big>» simple estas en la esperanta vikipediko la paĝo [[regiono Malsupra Rejno]]. Ne permeseblas blinde kaj sen ia kontrolo inventi ruĝajn internajn ligilojn!! Ĉiuj nunaj ruĝaj ligiloj estas estontaj titoloj de esperantlingvaj vikipediaj artikoloj, kaj ili nepre devas esti saĝaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:47, 24 aŭg. 2026 (UTC) ::Kolego Arbarulo malfaris multon de miaj ĵusaj redaktoj. Mi povus engaĝigi en redaktomiliton, sed tio ŝajnas al mi tro primitiva ago. Do necesas individue trairi ĉiujn dubindajn ruĝajn ligilojn: ::☆ Mi forprenis la internan ligilon [[karbominado]], ĉar '''ne estas''' [[:de:Steinkohle-Bergbau]], [[:en:mining of hard coal]], [[:fr:extraction de houille]] ktp., nur trovis esperantajn temonjn [[karbo]], [[lignito]] kaj [[minado]]. Sed efektive estas ::temo [[:de:Steinkohlebergbau]] kun aldona germana litero "n" vortomeze (en vikidatumoj [[d:Q29584408]]), kun artikolo nur en la germana, en neniu alia lingvo. ::Nur restas klarigi, kio estas la vikidatumaj eroj kaj tekstoj en iu ajn nacia aŭ regiona lingvo por ::☆ [[komunumestra lando]]?? ::☆ [[ofica lando]]?? ::☆ [[urbokonstruprojekto]] ::☆ [[Nova Urbo Wulfen]] (estas nur-germanlingva teksteto pri la komunumoparto kaj kvartalo [[Wulfen (kvartalo de Dorsten)]] ([[d:Q2594846]]), sed pri la konstruejo ''Neue Stadt Wulfen (Barkenberg)'' ([[d:Q1979777]]), kiu estas parte konstruita parte ne konstruita domareto en la komunumoparto [[Wulfen]] havi ankoraŭ unu esperantan tekston sajnas al mi vere tro. Havi tekstojn pri ĉiuj unuopaj komunumoj, bone, pri ĉiuj komunumopartoj kaj kvartaloj, pri kiuj estas teksto en unu loka nacia lingvo, dubinde, sed pri ĉiuj domaroj ene de kvartalo, vere ne. Kompreneble ĉiam eblas verki esperantan tekston, pri ĉiu domaro, ĉiu ŝtrateto, sed antaŭvidi ruĝan ligilon signifas postuli ke aliaj esperantistoj devus verki tekstojn pri tiu domaro aŭ ŝtrateto de kvartalo de urbeto de distrikto ie ajn en Eŭropo... tion postuli vere estus tro la kvartala patriotismo) ::☆ [[strukturŝanĝo]]?? ::☆ [[teritoria reformo]]?? ::☆ [[takskalkulado]]? ::☆ [[loĝantonombro]] (ekzistas esperanta teksto [[loĝantaro]], sed tamen la ekzakta vortumo [[loĝantonombro]] restas ruĝa)?? ::☆ [[postmilita tempo]] kaj la de Arbarulo alinventita titolo ☆ [[Postmilito (Dua Mondmilito)]]?? ::☆ [[teritoria reformo]]?? ::☆ [[urba pesejo]] (ne ☆ [[pesejo]], ne [[pesilo (mezurilo)]], sed [[urba pesejo]])?? ::☆ [[defendoturo]] (estas [[turo]] kaj [[belfrido]], sed tamen la ekzakta vortumo [[defendoturo]] restas ruĝa)?? ::Pri [[akvokastelo Lembeck]] ([[d:Q127812]]) kaj ::la komunumoparto [[Lembeck]] ([[d:Q873555]]) simple eblas trovi vikidatuman eron, same pri la eksaj minejoj [[minejo Zeche Baldur]] (Q169670, funkciis de 1911 ĝis 1931) kaj [[minejo Bergwerk Fürst Leopold]] (Q820457, funkciis ĝis 2001), nur mankas esperantlingva urbo-patrioto kiu farus tiujn kvar esperantajn tekstojn, kaj pri la lokaj artistoj, ::☆ [[Tisa von der Schulenburg]] (Q1451858), angla klarigo «female artist and nun» (1903-2001), filino de nazio kun artikolo nur en la germana vikipedio, kaj ::☆ [[Bonifatius Stirnberg]] (Q892518), angla klarigo «sculptor» (1933-2025) kun artikolo en la germana kaj en la luksemburga vikipedioj, ankaŭ pene eblas trovi ion. Sed, ĉu vere realismas ke pri tiuj nur loke konataj eks-artistoj vere iam ekestos angla, franca, hispana kaj esperanta artikoloj?? ::Kaj pri ☆ [[knabina internulejo]] mi same trovis nenion kaj tial ŝanĝis la ligilon al «knabina [[internulejo]]». Ankaŭ tio evidente ne ricevas indulgon de Arbarulo. Cetere ankaŭ [[knaba internulejo]] ne ekzistas. Sed mi ankoraŭ plu serĉis kaj trovis la esperantan tekston [[pensionato]], kio "estas iama altklasa edukejo por junaj knabinoj, multe pli malofte por junaj knaboj, simila al nunaj internulejoj". Sed tamen ne estas ekzakte [[knabina internulejo]] - kio estas la postulenda vikdatuma kodo por ekzakte tiu termino??? Kaj se ne estas, kial la termino [[internulejo]] estas malsufiĉa??? La plej multaj, mi pensas ke ĉiuj dubindaj ruĝaj ligiloj estas de anonimulo kiu faris la unuan version de la paĝo fine de novembro 2006, antaŭ 20 jaroj. Probable temas pri anonimaj redaktoj de la loka patrioto uzanto:Longharulo el najbara komunumo. Sed nek la anonima konto nek Longharulo nek iu alia vikipdiisto iam interesiĝis pri tiuj parte falsaj, parte tropostulaj ruĝaj ligiloj. Kaj uzanto Arbarulo el fora Centra Ameriko nur argumentas ke pro principo oni ne rajtas pridubi iun ajn ruĝan ligilon. Se ne sufiĉas 20 jaroj por interesigi iun ajn esperantistan uzanton pri kreado de tiuj ekstreme specifaj lokaj temoj, laŭ li simple necesas atendi 20 pliajn jarojn aŭ duonjarcenton. Iam uzanto:Longharulo venos por fari ĉion, kaj se li jam estos morta post duonjarcento, tiam liaj esperantistaj genepoj venos. Sed mi nur konstatas ke ĝis nun neniu Longharulo kaj neniuj genepoj interesiĝis pri io ajn, Longharulo laŭ propra aserto estas 72-jara kaj lastfoje redaktis en vikipedio en 2017, 63-jara, kaj mi ne scias pri nepoj aŭ nepinoj. Mi vidas ke neniu interesiĝis inter 2006 kaj 2026, ankaŭ neniu Arbarulo, kiu ankaŭ povus plenigi la truojn. Tial mi forte dubas ke en venonta jardeko aŭ duonjarcento la situacio pliboniĝos - estas neniu indiko ke tiel estos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:01, 24 aŭg. 2026 (UTC) nglvpigzj9tm9yumc72gdtvnuoskhmx 9462686 9462685 2026-08-26T08:09:59Z ThomasPusch 1869 9462686 wikitext text/x-wiki En la teksto laŭ mi estas eksterproporcie tro da ruĝaj ligiloj. Mi ĵus "bluigis" unu tian ligilon per kreo de nova artikolo [[Naturparko Hohe Mark-Okcidenta Monastera Lando]], kiu kovras pli grandan areon kaj meritas mencion. Sed ke la lageto kun nomo "Blua Lago" en la urba teritorio ne havas apartan e-lingvan vikipedian artikolon, persone ne surprizas min: kompreneble bonvenas artikoloj pri tiom specifaj temoj, sed ili ne nepras (pri la lageto ne ekzistas artikolo en iu ajn lingvo krom la [[:de:Blauer See (Dorsten)|germana]], kaj estas tute en ordo tiel...). Do mi tendence alvokas kritike ekzameni la ruĝajn ligilojn kaj redukti ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:19, 23 Jun. 2014 (UTC) :Ankoraŭ nenio pliboniĝis rilate la fuŝan situacion. Ne temas nur pri "eksterproporcie tro multaj ruĝaj ligiloj", sed ke estas multaj fuŝaj "pseŭdoruĝaj ligiloj", kiuj asertas ke esperantaj tekstoj ne ekzistus, sed fakte la fuŝaj ligiloj estas nur senzorge ne kontrolitaj kaj tial estas erare skribitaj. Ekzemple la laŭdira esperanta kanalo «<big>'''[[mezlanda-kanalo]]'''</big>» kun neklarigebla streko inter adjektivo kaj substantivo simple en Esperanto nacilingve titoliĝas [[Mittellandkanal]], aŭ la fantazia ligilo al laŭdira regiono «<big>'''[[malsupra Rejnlando]]'''</big>» simple estas en la esperanta vikipediko la paĝo [[regiono Malsupra Rejno]]. Ne permeseblas blinde kaj sen ia kontrolo inventi ruĝajn internajn ligilojn!! Ĉiuj nunaj ruĝaj ligiloj estas estontaj titoloj de esperantlingvaj vikipediaj artikoloj, kaj ili nepre devas esti saĝaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:47, 24 aŭg. 2026 (UTC) ::Kolego Arbarulo malfaris multon de miaj ĵusaj redaktoj. Mi povus engaĝigi en redaktomiliton, sed tio ŝajnas al mi tro primitiva ago. Do necesas individue trairi ĉiujn dubindajn ruĝajn ligilojn: ::☆ Mi forprenis la internan ligilon [[karbominado]], ĉar '''ne estas''' [[:de:Steinkohle-Bergbau]], [[:en:mining of hard coal]], [[:fr:extraction de houille]] ktp., nur trovis esperantajn temonjn [[karbo]], [[lignito]] kaj [[minado]]. Sed efektive estas ::temo [[:de:Steinkohlebergbau]] kun aldona germana litero "n" vortomeze (en vikidatumoj [[d:Q29584408]]), kun artikolo nur en la germana, en neniu alia lingvo. ::Nur restas klarigi, kio estas la vikidatumaj eroj kaj tekstoj en iu ajn nacia aŭ regiona lingvo por ::☆ [[komunumestra lando]]?? Kio estu tio??? ::☆ [[ofica lando]]?? Kio estu tio??? ::☆ [[urbokonstruprojekto]] ::☆ [[Nova Urbo Wulfen]] (estas nur-germanlingva teksteto pri la komunumoparto kaj kvartalo [[Wulfen (kvartalo de Dorsten)]] ([[d:Q2594846]]), sed pri la konstruejo ''Neue Stadt Wulfen (Barkenberg)'' ([[d:Q1979777]]), kiu estas parte konstruita parte ne konstruita domareto en la komunumoparto [[Wulfen]] havi ankoraŭ unu esperantan tekston sajnas al mi vere tro. Havi tekstojn pri ĉiuj unuopaj komunumoj, bone, pri ĉiuj komunumopartoj kaj kvartaloj, pri kiuj estas teksto en unu loka nacia lingvo, dubinde, sed pri ĉiuj domaroj ene de kvartalo, vere ne. Kompreneble ĉiam eblas verki esperantan tekston, pri ĉiu domaro, ĉiu ŝtrateto, sed antaŭvidi ruĝan ligilon signifas postuli ke aliaj esperantistoj devus verki tekstojn pri tiu domaro aŭ ŝtrateto de kvartalo de urbeto de distrikto ie ajn en Eŭropo... tion postuli vere estus tro la kvartala patriotismo) ::☆ [[strukturŝanĝo]]?? ::☆ [[teritoria reformo]]?? ::☆ [[takskalkulado]]? (ne estas [[censo]], sed tekste konstrastiĝas de tiu termino: kio je dio estu "takskalkulado"???) ::☆ [[loĝantonombro]] (ekzistas esperanta teksto [[loĝantaro]], sed tamen la ekzakta vortumo [[loĝantonombro]] restas ruĝa)?? ::☆ [[postmilita tempo]] kaj la de Arbarulo alinventita titolo ☆ [[Postmilito (Dua Mondmilito)]]?? ::☆ [[urba pesejo]] (ne ☆ [[pesejo]], ne [[pesilo (mezurilo)]], sed [[urba pesejo]])?? ::☆ [[defendoturo]] (estas [[turo]] kaj [[belfrido]], sed tamen la ekzakta vortumo [[defendoturo]] restas ruĝa)?? ::Pri [[akvokastelo Lembeck]] ([[d:Q127812]]) kaj ::la komunumoparto [[Lembeck]] ([[d:Q873555]]) simple eblas trovi vikidatuman eron, same pri la eksaj minejoj [[minejo Zeche Baldur]] (Q169670, funkciis de 1911 ĝis 1931) kaj [[minejo Bergwerk Fürst Leopold]] (Q820457, funkciis ĝis 2001), nur mankas esperantlingva urbo-patrioto kiu farus tiujn kvar esperantajn tekstojn, kaj pri la lokaj artistoj, ::☆ [[Tisa von der Schulenburg]] (Q1451858), angla klarigo «female artist and nun» (1903-2001), filino de nazio kun artikolo nur en la germana vikipedio, kaj ::☆ [[Bonifatius Stirnberg]] (Q892518), angla klarigo «sculptor» (1933-2025) kun artikolo en la germana kaj en la luksemburga vikipedioj, ankaŭ pene eblas trovi ion. Sed, ĉu vere realismas ke pri tiuj nur loke konataj eks-artistoj vere iam ekestos angla, franca, hispana kaj esperanta artikoloj?? ::Kaj pri ☆ [[knabina internulejo]] mi same trovis nenion kaj tial ŝanĝis la ligilon al «knabina [[internulejo]]». Ankaŭ tio evidente ne ricevas indulgon de Arbarulo. Cetere ankaŭ [[knaba internulejo]] ne ekzistas. Sed mi ankoraŭ plu serĉis kaj trovis la esperantan tekston [[pensionato]], kio "estas iama altklasa edukejo por junaj knabinoj, multe pli malofte por junaj knaboj, simila al nunaj internulejoj". Sed tamen ne estas ekzakte [[knabina internulejo]] - kio estas la postulenda vikdatuma kodo por ekzakte tiu termino??? Kaj se ne estas, kial la termino [[internulejo]] estas malsufiĉa??? La plej multaj, mi pensas ke ĉiuj dubindaj ruĝaj ligiloj estas de anonimulo kiu faris la unuan version de la paĝo fine de novembro 2006, antaŭ 20 jaroj. Probable temas pri anonimaj redaktoj de la loka patrioto uzanto:Longharulo el najbara komunumo. Sed nek la anonima konto nek Longharulo nek iu alia vikipdiisto iam interesiĝis pri tiuj parte falsaj, parte tropostulaj ruĝaj ligiloj. Kaj uzanto Arbarulo el fora Centra Ameriko nur argumentas ke pro principo oni ne rajtas pridubi iun ajn ruĝan ligilon. Se ne sufiĉas 20 jaroj por interesigi iun ajn esperantistan uzanton pri kreado de tiuj ekstreme specifaj lokaj temoj, laŭ li simple necesas atendi 20 pliajn jarojn aŭ duonjarcenton. Iam uzanto:Longharulo venos por fari ĉion, kaj se li jam estos morta post duonjarcento, tiam liaj esperantistaj genepoj venos. Sed mi nur konstatas ke ĝis nun neniu Longharulo kaj neniuj genepoj interesiĝis pri io ajn, Longharulo laŭ propra aserto estas 72-jara kaj lastfoje redaktis en vikipedio en 2017, 63-jara, kaj mi ne scias pri nepoj aŭ nepinoj. Mi vidas ke neniu interesiĝis inter 2006 kaj 2026, ankaŭ neniu Arbarulo, kiu ankaŭ povus plenigi la truojn. Tial mi forte dubas ke en venonta jardeko aŭ duonjarcento la situacio pliboniĝos - estas neniu indiko ke tiel estos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:01, 24 aŭg. 2026 (UTC) ag89u2c8w82opzvzvrmmhmyuja3u2hx 9462687 9462686 2026-08-26T08:11:14Z ThomasPusch 1869 9462687 wikitext text/x-wiki En la teksto laŭ mi estas eksterproporcie tro da ruĝaj ligiloj. Mi ĵus "bluigis" unu tian ligilon per kreo de nova artikolo [[Naturparko Hohe Mark-Okcidenta Monastera Lando]], kiu kovras pli grandan areon kaj meritas mencion. Sed ke la lageto kun nomo "Blua Lago" en la urba teritorio ne havas apartan e-lingvan vikipedian artikolon, persone ne surprizas min: kompreneble bonvenas artikoloj pri tiom specifaj temoj, sed ili ne nepras (pri la lageto ne ekzistas artikolo en iu ajn lingvo krom la [[:de:Blauer See (Dorsten)|germana]], kaj estas tute en ordo tiel...). Do mi tendence alvokas kritike ekzameni la ruĝajn ligilojn kaj redukti ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:19, 23 Jun. 2014 (UTC) :Ankoraŭ nenio pliboniĝis rilate la fuŝan situacion. Ne temas nur pri "eksterproporcie tro multaj ruĝaj ligiloj", sed ke estas multaj fuŝaj "pseŭdoruĝaj ligiloj", kiuj asertas ke esperantaj tekstoj ne ekzistus, sed fakte la fuŝaj ligiloj estas nur senzorge ne kontrolitaj kaj tial estas erare skribitaj. Ekzemple la laŭdira esperanta kanalo «<big>'''[[mezlanda-kanalo]]'''</big>» kun neklarigebla streko inter adjektivo kaj substantivo simple en Esperanto nacilingve titoliĝas [[Mittellandkanal]], aŭ la fantazia ligilo al laŭdira regiono «<big>'''[[malsupra Rejnlando]]'''</big>» simple estas en la esperanta vikipediko la paĝo [[regiono Malsupra Rejno]]. Ne permeseblas blinde kaj sen ia kontrolo inventi ruĝajn internajn ligilojn!! Ĉiuj nunaj ruĝaj ligiloj estas estontaj titoloj de esperantlingvaj vikipediaj artikoloj, kaj ili nepre devas esti saĝaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:47, 24 aŭg. 2026 (UTC) ::Kolego Arbarulo malfaris multon de miaj ĵusaj redaktoj. Mi povus engaĝigi en redaktomiliton, sed tio ŝajnas al mi tro primitiva ago. Do necesas individue trairi ĉiujn dubindajn ruĝajn ligilojn: ::☆ Mi forprenis la internan ligilon [[karbominado]], ĉar '''ne estas''' [[:de:Steinkohle-Bergbau]], [[:en:mining of hard coal]], [[:fr:extraction de houille]] ktp., nur trovis esperantajn temonjn [[karbo]], [[lignito]] kaj [[minado]]. Sed efektive estas ::temo [[:de:Steinkohlebergbau]] kun aldona germana litero "n" vortomeze (en vikidatumoj [[d:Q29584408]]), kun artikolo nur en la germana, en neniu alia lingvo. ::Nur restas klarigi, kio estas la vikidatumaj eroj kaj tekstoj en iu ajn nacia aŭ regiona lingvo por ::☆ [[komunumestra lando]]?? Kio estu tio??? ::☆ [[ofica lando]]?? Kio estu tio??? ::☆ [[urbokonstruprojekto]] ::☆ [[Nova Urbo Wulfen]] (estas nur-germanlingva teksteto pri la komunumoparto kaj kvartalo [[Wulfen (kvartalo de Dorsten)]] ([[d:Q2594846]]), sed pri la konstruejo ''Neue Stadt Wulfen (Barkenberg)'' ([[d:Q1979777]]), kiu estas parte konstruita parte ne konstruita domareto en la komunumoparto [[Wulfen]] havi ankoraŭ unu esperantan tekston sajnas al mi vere tro. Havi tekstojn pri ĉiuj unuopaj komunumoj, bone, pri ĉiuj komunumopartoj kaj kvartaloj, pri kiuj estas teksto en unu loka nacia lingvo, dubinde, sed pri ĉiuj domaroj ene de kvartalo, vere ne. Kompreneble ĉiam eblas verki esperantan tekston, pri ĉiu domaro, ĉiu ŝtrateto, sed antaŭvidi ruĝan ligilon signifas postuli ke aliaj esperantistoj devus verki tekstojn pri tiu domaro aŭ ŝtrateto de kvartalo de urbeto de distrikto ie ajn en Eŭropo... tion postuli vere estus tro la kvartala patriotismo) ::☆ [[strukturŝanĝo]]?? ::☆ [[teritoria reformo]]?? ::☆ [[takskalkulado]]? (ne estas [[censo]], sed tekste konstrastiĝas de tiu termino: kio je dio estu "takskalkulado"???) ::☆ [[loĝantonombro]] (ekzistas esperanta teksto [[loĝantaro]], sed tamen la ekzakta vortumo [[loĝantonombro]] restas ruĝa)?? ::☆ [[postmilita tempo]] kaj la de Arbarulo alinventita titolo ☆ [[Postmilito (Dua Mondmilito)]]?? ::☆ [[urba pesejo]] (ne ☆ [[pesejo]], ne [[pesilo (mezurilo)]], sed [[urba pesejo]])?? ::☆ [[defendoturo]] (estas [[turo]] kaj [[belfrido]], sed tamen la ekzakta vortumo [[defendoturo]] restas ruĝa)?? ::Pri [[akvokastelo Lembeck]] ([[d:Q127812]]) kaj ::la komunumoparto [[Lembeck]] ([[d:Q873555]]) simple eblas trovi vikidatuman eron, same pri la eksaj minejoj [[minejo Zeche Baldur]] (Q169670, funkciis de 1911 ĝis 1931) kaj [[minejo Bergwerk Fürst Leopold]] (Q820457, funkciis ĝis 2001), nur mankas esperantlingva urbo-patrioto kiu farus tiujn kvar esperantajn tekstojn, kaj pri la lokaj artistoj, ::☆ [[Tisa von der Schulenburg]] ([[d:Q1451858]]), angla klarigo «female artist and nun» (1903-2001), filino de nazio kun artikolo nur en la germana vikipedio, kaj ::☆ [[Bonifatius Stirnberg]] ([[d:Q892518]]), angla klarigo «sculptor» (1933-2025) kun artikolo en la germana kaj en la luksemburga vikipedioj, ankaŭ pene eblas trovi ion. Sed, ĉu vere realismas ke pri tiuj nur loke konataj eks-artistoj vere iam ekestos angla, franca, hispana kaj esperanta artikoloj?? ::Kaj pri ☆ [[knabina internulejo]] mi same trovis nenion kaj tial ŝanĝis la ligilon al «knabina [[internulejo]]». Ankaŭ tio evidente ne ricevas indulgon de Arbarulo. Cetere ankaŭ [[knaba internulejo]] ne ekzistas. Sed mi ankoraŭ plu serĉis kaj trovis la esperantan tekston [[pensionato]], kio "estas iama altklasa edukejo por junaj knabinoj, multe pli malofte por junaj knaboj, simila al nunaj internulejoj". Sed tamen ne estas ekzakte [[knabina internulejo]] - kio estas la postulenda vikdatuma kodo por ekzakte tiu termino??? Kaj se ne estas, kial la termino [[internulejo]] estas malsufiĉa??? La plej multaj, mi pensas ke ĉiuj dubindaj ruĝaj ligiloj estas de anonimulo kiu faris la unuan version de la paĝo fine de novembro 2006, antaŭ 20 jaroj. Probable temas pri anonimaj redaktoj de la loka patrioto uzanto:Longharulo el najbara komunumo. Sed nek la anonima konto nek Longharulo nek iu alia vikipdiisto iam interesiĝis pri tiuj parte falsaj, parte tropostulaj ruĝaj ligiloj. Kaj uzanto Arbarulo el fora Centra Ameriko nur argumentas ke pro principo oni ne rajtas pridubi iun ajn ruĝan ligilon. Se ne sufiĉas 20 jaroj por interesigi iun ajn esperantistan uzanton pri kreado de tiuj ekstreme specifaj lokaj temoj, laŭ li simple necesas atendi 20 pliajn jarojn aŭ duonjarcenton. Iam uzanto:Longharulo venos por fari ĉion, kaj se li jam estos morta post duonjarcento, tiam liaj esperantistaj genepoj venos. Sed mi nur konstatas ke ĝis nun neniu Longharulo kaj neniuj genepoj interesiĝis pri io ajn, Longharulo laŭ propra aserto estas 72-jara kaj lastfoje redaktis en vikipedio en 2017, 63-jara, kaj mi ne scias pri nepoj aŭ nepinoj. Mi vidas ke neniu interesiĝis inter 2006 kaj 2026, ankaŭ neniu Arbarulo, kiu ankaŭ povus plenigi la truojn. Tial mi forte dubas ke en venonta jardeko aŭ duonjarcento la situacio pliboniĝos - estas neniu indiko ke tiel estos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:01, 24 aŭg. 2026 (UTC) n4wi0ljmdeb7f2saub2gvbw62ox7w1c 0 485275 9462552 8483008 2026-08-26T03:13:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462552 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temigas la moskvan futbalklubon kiu momente havas la nomon "Torpedo Moskva" (Торпедо Москва). Ekzistas dua moskva futbalklubo, kiu inter la jaroj [[1997]] kaj [[2004]] same havis la nomojn "Torpedo Moskva" respektive "Torpedo Moskva Metallurg" (kaj aldone en la 1980-aj jaroj en Hamburgo ekzistis [[punko|punkmuzika]] grupo germanlingve nomata "Torpedo Moskau", kio signifas la samon).}} {{Informkesto futbalteamo | nomo = Torpedo Moskvo | dosiero = | plena nomo = Футбольный клуб "Торпедо" Москва | kromnomo = | fondita = 1924 | stadiono = stadiono ''Saturn'', urboparto ''Ramenskoje'' | kapacito = 16 500 | prezidanto = Aleksandr Tukmanov (Александр Тукманов) | trejnisto = Aleksandr Borodjuk | ligo = Rusia Unua Ligo | sezono = 2013-14 | pozicio = 3-a | modelo de maldekstra brako1 = _vsc1314a | modelo de korpo1 = _torpedom1415h | modelo de dekstra brako1 = _vsc1314a | modelo de ŝorto1 = _argentina1986 | modelo de ŝtrumpoj1 = _torpedom1415h | maldekstra brako1 = FFFFFF | korpo1 = FFFFFF | dekstra brako1 = FFFFFF | ŝorto1 = 000000 | ŝtrumpoj1 = FFFFFF | modelo de maldekstra brako2 = _torpedo1617a | modelo de korpo2 = _torpedo1617a | modelo de dekstra brako2 = _torpedo1617a | modelo de ŝorto2 = | modelo de ŝtrumpoj2 = | maldekstra brako2 = 000000 | korpo2 = 000000 | dekstra brako2 = 000000 | ŝorto2 = 000000 | ŝtrumpoj2 = FFFFFF }} '''Torpedo Moskvo''' – [[ruse]] ''ФК Торпедо Москва'', per plena nomo ''Футбольный клуб "Торпедо" Москва'' - estas profesia futbalklubo de [[Rusio]]. Kiel la nomo indikas, ĝi situas en la urbo [[Moskvo]] (la hejma stadiono nomiĝas ''Saturn'' kaj situas en la urboparto ''Ramenskoje''). La unua vira futbalteamo de la klubo estas inter la gvidaj de la lando kaj ankaŭ jam en la epoko de [[Sovetunio]] havis gvidan rolon en la futbala Supera Ligo (ruse ''Высшая лига'') de Sovetunio. En sia historio la klubo plurfoje ŝanĝis sian nomon. Kiel fondodato nomatas kaj la jaro 1924 kaj la jaro 1930: La diferenco ekestas pro tio, ĉu oni konsideras la klubon " Proletarskaja kuznica" ("proletara forĝejo") inter tiuj jaroj antaŭaĵon de la posta klubo aŭ ne. En 1931 kaj 1932 la klubo nomiĝis AMO (laŭ la aŭtomobila firmao ''Автомобильное Московское Общество, Avtomobilnoje Moskovskoje Obŝĉestvo,'' kiu posedis ĝin), en 1933-1935 ZIS (post kiam la aŭtomobila firmao ŝanĝis sian nomon al ''Завод имени Сталина, Zavod Imeni Stalina''), de 1936 ĝis 1995 nomiĝis "Torpedo Moskvo", en 1996-1997 havis la nomon "Torpedo Luĵniki", post kiam la korporacio "Luĵniki" aĉetis ĝin, kaj ekde 1998 denove havas la nonom "Torpedo Moskvo". Klubaj koloroj ekde la 1970-aj jaroj estas nigro kaj blanko. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fc-tm.ru oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190630153048/http://www.fc-tm.ru/ |date=2019-06-30 }} {{ru}} {{Komunejokat|FC Torpedo Moscow}} {{Ĝermo|Rusio}} [[Kategorio:Futbalteamoj en Moskvo]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1924]] cpv0xg39a0eqyqsda3p15q2etcxijgs 0 500057 9462640 9387545 2026-08-26T05:33:13Z Sj1mor 12103 9462640 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:AdditiveColorMixing.svg|eta|dekstre|Koloroj]] '''Trikromataj''' aŭ '''Triĥromataj''' estas tiuj bestoj, kiuj havas tri fonajn kolorojn. Ili havas tri tipojn de konusetoj. La plej parto de homoj estas trikromata. En krepusko kontribuas ankaŭ tiuj ĉeloj, kiuj vidas ne la koloron, sed nur la lumon. == Troviĝeblo == Inter la placentuloj estas trikromataj nur la [[Catarrhini]] kun la [[homo]],<ref>{{Cite journal|last=Vorobyev|first=M|title=Ecology and evolution of primate colour vision|journal=Clinical & experimental optometry : journal of the Australian Optometrical Association|date=Jul 2004|volume=87|issue=4–5|pages=230–8|pmid=15312027|url=http://www.csh.rit.edu/~oguns/school/psychology/Articles/EcologyEvolutionPrimateColorVision.pdf|accessdate=[[7a de januaro]] 2013|doi=10.1111/j.1444-0938.2004.tb05053.x}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211101102625/https://www.csh.rit.edu/~oguns/school/psychology/Articles/EcologyEvolutionPrimateColorVision.pdf |date=2021-11-01 }}</ref> kaj la [[hurluloj]]. Ĉe la plej parto de [[Platyrrhini]] estas la 60% de inoj triĥromataj; la viroj ne povas havi tiun el genetikaj kialoj.<ref>{{cite journal | last1 = Jacobs | first1 = G. H. | last2 = Deegan | first2 = J. F. | year = 2001 | title = ''Photopigments and colour vision in New World monkeys from the family Atelidae. ''Proceedings of the Royal Society of London | url = | journal = , Series B, | volume = 268 | issue = | pages = 695–702 | doi=10.1098/rspb.2000.1421}}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Jacobs | first1 = G. H. | last2 = Deegan | first2 = J. F. | last3 = Neitz | first3 = | last4 = Neitz | first4 = J. | last5 = Crognale | first5 = M. A. | year = 1993 | title = Photopigments and colour vision in the nocturnal monkey, ''Aotus'' | url = | journal = Vision Research | volume = 33 | issue = | pages = 1773–1783 | doi=10.1016/0042-6989(93)90168-V | pmid=8266633}}</ref> La plej parto de [[marsupiuloj]] estas trikromataj,<ref>{{cite journal | last1 = Arrese | first1 = C. A. | last2 = Oddy | first2 = A. Y. | last3 = Runham | first3 = P. B. | last4 = Hart | first4 = N. S. | last5 = Shand | first5 = J. | last6 = Hunt | first6 = D. M. | last7 = Beazley | first7 = L. D. | year = 2005 | title = Cone topography and spectral sensitivity in two potentially trichromatic marsupials, the quokka (''Setonix brachyurus'') and quenda (''Isoodon obesulus'') | url = | journal = Proceedings of the Royal Society of London Series B | volume = 272 | issue = | pages = 791–796 | doi=10.1098/rspb.2004.3009}}</ref> escepte de la [[diĥromatio|diĥromataj]] [[didelfo]]j.<ref>{{cite journal | last1 = Gutierrez | first1 = E.A. | last2 = Pegoraro | first2 = B.M. | last3 = Magalhães-Castro | first3 = B. | last4 = Pessoa | first4 = V.F. | year = 2011 | title = Behavioural evidence of dichromacy in a species of South American marsupial | url = | journal = Animal Behaviour | volume = 81 | issue = | pages = 1049–1054 | doi=10.1016/j.anbehav.2011.02.012}}</ref> La ne mamulaj vertebruloj estas [[tetraĥromatio|tetraĥromataj]] kun kelkaj esceptoj.<ref>Gerhard Neuweiler, Gerhard Heldmaier: Vergleichende Tierphysiologie. Bd. 1 – Neuro- und Sinnesphysiologie, Springer, München 2003, ISBN 978-3-540-44283-9, S. 463–473.</ref> Ĝenerale la [[artropodo]]j estas trikromataj, kaj havas la verdan, la bluan kaj la [[abelpurpuro|abelpurpuran]] fonajn kolorojn. La abelpurpuro estas trovigebla en la maldistanca UV regiono. Ili ne vidas la ruĝan. Kelkaj esceptoj estas tetraĥromataj.<ref>Gerhard Neuweiler, Gerhard Heldmaier: Vergleichende Tierphysiologie. Bd. 1 – Neuro- und Sinnesphysiologie, Springer, München 2003, ISBN 978-3-540-44283-9, S. 515–516.</ref> == Kolorvidado == La triĥromataj [[primato]]j havas tri tipojn de la konusetoj: la L- (maksimumo ĉe flava 560&nbsp;nm), la M- (maksimumo ĉe verda 530&nbsp;nm), kaj la S- konusetojn (maksimumo ĉe blua 430&nbsp;nm). Laŭ iliaj informoj ellaboras la cerbo la koloran bildon.<ref name="sdw05/2010">Gerald H. Jacobs, Jeremy Nathans: Farbensinn der Primaten. In: Spektrum der Wissenschaft. Nr. 05, 2010, ISSN 0170-2971, 44–51</ref> Ili pretendas taglumon, kaj en la krepusko ili estas anstataŭigitaj per aliaj ĉeloj, kiuj ne povas distingi la kolorojn, do en la krepusko la kolorvidado malkreskas. == Genetiko == Ĉe la mamuloj oni heredigas la vidadon de la ruĝa en la X [[kromosomo]]. Oni supozas, ke la ''Catarrhini'' regajnis la ruĝan per genduplikado kaj [[mutacio]]. Ekzemple la ''Samiri'' havas tri [[alelo]]jn de [[geno]], kiuj ĝustigas la senseblecon de la L-konusetoj inter la homa M- kaj L-konusetoj. Tiu geno estas en la X kromosomo, do la viroj estas diĥromataj, sed du trionoj de la inoj estas trikromataj, ĉar ili havas du alelojn de tiu geno. Ĉar tiuj aleloj estas ankaŭ troveblaj ĉe la ''Catarrhini'', oni supozas, ke la mutacioj estas pli malnovaj ol la disigo de la kontinentoj kaj la genduplikado.<ref name="sdw05/2010"/> La 5-10% de la konusetoj estas S-konusetoj, kaj sidas regulare en la retino. Ilian signalojn sendas nervoĉeloj sur apartaj vojoj al la talamo. La formo de L kaj M konusetoj estas tre simila. Iliaj pigmentoj diferencas nur en 15 aminoacidoj el 363. Ilia distribuo estas randoma, kaj estas troebla en la sama nombro.<ref> {{Cite journal |last=Wässle |first=Heinz |title=Colour vision: A patchwork of cones|journal=Nature |date=11 February 1999 |volume=397 |pages=473–475 |doi=10.1038/17216|url=http://bf4dv7zn3u.search.serialssolutions.com.myaccess.library.utoronto.ca/?ctx_ver=Z39.88-2004&ctx_enc=info%3Aofi%2Fenc%3AUTF-8&rfr_id=info:sid/summon.serialssolutions.com&rft_val_fmt=info:ofi/fmt:kev:mtx:journal&rft.genre=article&rft.atitle=A+patchwork+of+cones&rft.jtitle=Nature&rft.au=Heinz+Wassle&rft.date=1999-02-11&rft.issn=0028-0836&rft.volume=397&rft.issue=6719&rft.spage=473&rft.externalDBID=GNAA&rft.externalDocID=39099825 |accessdate=2011-11-26 |issue=6719 }}</ref> == Meĥanismo == [[Dosiero:Cones SMJ2 E.svg|dekstra|eta|200ra|Normalisata responsa spektro de la humanaj konusetoj]] La trikromata kolorteorio estiĝis en la 18-a jarcento, kiam Thomas Young hipotezis la tri konusetojn. Hermann von Helmholtz demonstris la teorion de Young per eksperimentoj, ĉar la normale vidantaj homoj povis miksi ĉiun koloron el tri fojnaj koloroj. La ĉelojn trovis Gunnar Svaetichin (1956).<ref>Svaetichin,G. (1956). Spectral response curves from single cones, Actaphysiol. scand. 39, Suppl. 134, 17-46.</ref> Tiuj ĉeloj havas siajn pigmentojn en sia membrano. La pigmentoj ekas el opsino, kiu estas transmembrana proteino, kaj el la lumsensitiva 11-cis retinalo. Ĉiu pigmento estas sensitiva el alia regiono de koloroj, kaj ilia maksimuma sensitiveco ankaŭ diferencas.<ref name="Kandel2000">{{cite book |author=[[Eric R. Kandel|Kandel ER]], Schwartz JH, Jessell TM |title=[[Principles of Neural Science]] |edition=4th |pages=182–185 |publisher=McGraw-Hill |location=New York |year=2000 |isbn=0-8385-7701-6}}</ref><ref name="Jacobs2009">{{cite web |title=Color Vision: How Our Eyes Reflect Primate Evolution |author=Jacobs GH, Nathans J |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=evolution-of-primate-color-vision |date=March 2009 |publisher=[[Scientific American]]}}</ref> La ofteco de la responso de la konusetoj dependas ne nur de la koloro, sed ankaŭ de la intenso. Do la nerva sistemo bezonas minimume du tipojn de tiuj konusetoj por kompari la signaloj, kaj ekigi la kolorojn. La kolorvidado uzas kombinojn de la responson de la konusetoj. Laŭ iuj estimadoj la trikromatoj povas vidi sep milionojn de nuancoj.<ref>{{Cite web|last=Leong|first=Jennifer|title=Number of Colors Distinguishable by the Human Eye|url=http://hypertextbook.com/facts/2006/JenniferLeong.shtml|publisher=hypertextbook|accessdate=21 February 2013}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Pentaĥromatio]] * [[Trikromio]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Sindromoj en oftalmologio]] o78yd61atct3i1orw6vz7ljmvxm05w1 0 500232 9462716 9397013 2026-08-26T10:59:07Z Crosstor 3176 /* M */ 9462716 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Győr]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Tamás Ádám (aktoro)]] * [[Vincent Adler]], [[pianisto]] * [[Antal Ambschell]], universitata instruisto == B == * [[Tivadar Bakody]], kuracisto * [[Virág Balla]], kanuisto * [[Pál Balogh (publikigisto)]] * [[János Bán]], [[aktoro]] * [[Géza Barcsik]], grafikisto * [[László Békesi]], [[ministro]] * [[András Békéssy]], matematikisto * [[Lili Berky]], aktoro * [[Imre Boba]], historiisto * [[Lajos Bognár]], instruisto (pli precize en [[:hu:Csanakhegy]] * [[Ferenc Borbiczki]], aktoro * [[Zsolt Borkai]], gimnastikisto * [[Antal Borsa]], [[restaŭristo]] * [[István Buda]], [[skulptisto]] == C == * [[Károly Csányi]], arkitekto * [[Dániel Csapó]], bienulo * [[József Csapó (kuracisto)]] * [[Renáta Csay]], kajakisto * [[Ferenc Csepelényi]], [[jezuito]] * [[Jenő Csuday]], premonstrato * [[Zoltán Csukás]], [[ekonomikisto]] * [[János Czech]], [[juĝisto]] * [[Kinga Czigány]], kajakisto == D == * [[Róbert Dolák-Saly]], aktoro * [[József Dorner]], [[botanikisto]] == E == * [[Luca Ekler]], longsaltisto * [[Jenő Elekfy]], pentristo * [[Mihály Erdélyi (radiologo)]] == F == * [[László Farádi]], internisto * [[Szerafin Ferenc Farkas]], franciskano * [[Ramóna Farkasdi]], kajakisto * [[Zoltán Farkasdi]], arkitekto * [[Árpád Ferenczy]], budhana monaĥo * [[Lipót Fillinger]], [[teologo]] * [[Erzsi Fóthy]], aktoro == G == * [[Géza Galavics]], arthistoriisto * [[Erzsébet Galgóczi]], [[verkisto]] (pli precize en Ménfőcsanak (apudaĵo de Győr) ŝi naskiĝis) * [[Ernő Gerendás]], historiisto * [[Miklós Gyárfás]], verkisto * [[Péter Győri]], aktoro * [[Elek Győry]], advokato * [[Vilmos Győry]], [[tradukisto]] == H == * [[Péter Haás Vander]], aktoro * [[Ferenc Halász (muzikpedagogo)]] * [[Jenő Hámori]], [[biokemiisto]] * [[Péter Hannich]], futbalisto * [[Erik Heller]], [[juristo]] * [[Dávid Hérics]], kajakisto * [[Eszter Herold]], dancisto * [[László Heszky]], [[inĝeniero]] * [[Imre Hirschler]], [[ginekologo]] * [[János Hofbauer]], pentristo * [[Árpád Horváth (verkisto)]] * [[Sándor Domonkos Horváth]], bibliotekisto * [[Diána Horváth-Márjánovics]], literaturisto * [[Zsigmond Lajos Horváth]], monaĥo == I == * [[István Isó]], agronomo * [[Gergely Ittzés]], flutisto * [[Vilmos Izsóf]], aktoro == J == * [[Gyula Jáki]], kirurgo * [[Sándor Teodóz Jáki]], monaĥo * [[Szaniszló László Jáki]], teologo * [[György Jáky]], arkitekto * [[István Joós]], kajakisto * [[János Józsa (hidrologo)]] == K == * [[Viktor Kadler]], kajakisto * [[Ede Kapuy]], fizikisto * [[Erzsébet Kardos]], pediatro * [[Sándor Karsay]], luterana episkopo * [[Ágoston Karvasy]], juristo * [[Vilmos Kátay-Németh]], ministro * [[János Katona]], inĝeniero * [[Gyula Kautz]], ekonomikisto * [[Imre Kelen]], karikaturisto * [[Ernő Kenéz (bibliotekisto)]] * [[Frigyes Konek]], [[kemiisto]] * [[Gyula Kőnig]], [[matematikisto]] * [[Tivadar Kormos]], zoologo * [[György Korondi]], operkantisto * [[Endre Kőrös (kemiisto)]] * [[Ágoston István Kovács]], monaĥo * [[Ferenc Kovács (minejinĝeniero)]] * [[Lóránt Kovács]], flutisto * [[Zsuzsa Kristyán]], kegloludisto * [[György Krivátsy Szűts]], pentristo * [[Vilmos Kun]], aktoro == L == * [[Károly Lakatos]], ornitologo * [[István Landovics]], jezuito * [[Bálint Lépes]], [[ĉefepiskopo]] * [[Lenke Lorán]], aktoro * [[László Lóránd]], biokemiisto * [[Kata Losonczi]], aktoro * [[Gyöngyi Lukács]], [[operkantisto]] == M == * [[Szilvia Mednyánszky]], kajakisto * [[Emina Messaoudi]], aktoro * [[Tamás Meszerics]], politikisto * [[Balázs Mihályfi]], aktoro * [[Imre Mihályfi]], reĝisoro * [[Tóbiás Mollik]], benediktano * [[János Molnár (1708)]], jezuito (pli precize en Pinnyéd, jam urboparto) == N == * [[Izabella Nagy]], aktoro * [[Ferenc Nezvál]], ministro * [[Károly Nyári]], pianisto == O == * [[Árpád Orbán]], [[futbalisto]] * [[Dezső Orbán]], [[pentristo]] * [[Sándor Oszter (aktoro)]] == P == * [[Gyula Pál]], matematikisto * [[József Pandur]], pentristo * [[Lajos Pápai]], [[episkopo]] * [[Péter Petrusz]], kuracisto * [[Aladár Petz]], [[kirurgo]] * [[Lilla Polyák]], muzikalkantisto * [[Péter Pongrácz]], hobojisto * [[Antal Pusztai]], gitaristo == R == * [[Tímea Rába]], prezentisto * [[Dezső Rados]], violonisto * [[Ferenc Rajcsányi]], scenaristo * [[Pál Ranschburg]], kuracisto * [[Károly Ráth (historiisto)]] * [[Zoltán Ráth]], ekonomikisto * [[János Reisinger]], kuracisto * [[Iván Relle]], teatrestro * [[Frigyes Riesz]], matematikisto * [[Marcell Riesz]], matematikisto * [[János Richter]], dirigento * [[Zoltán Rockenbauer]], ministro * [[János Róka]], pastro == S == * [[Károly Sajó]], instruisto * [[Béla Sándor]], pentristo * [[László Sáry]], komponisto * [[Lajos Schedius]], [[filologo]] * [[Ottó Schöck]], gitaristo * [[Tibor Schön]], arkitekto * [[Ágost Schöpf-Merei]], kuracisto * [[Ferenc Siklér]], fizikisto * [[János Surányi]], [[agronomo]] * [[Gusztáv Szabó]], inĝeniero * [[Zoltán Szabó G.]], bibliotekisto * [[Salamon Székely]], kemiisto * [[Endre Szekrényessy]], policisto * [[József Szekrényessy]], advokato * [[Antal Szentmihályi]], futbalisto * [[István Szodfridt]], dendrologo * [[Zoltán Sztanity]], kajakisto == T == * [[Kincső Takács]], kanuisto * [[Tamara Takács (kajakisto)]] * [[István Thamm]], inĝeniero * [[Andor Tiszay]], aktoro * [[János Torkos Justus]], kuracisto == V == * [[Dezső Valló]], akuŝisto * [[János Varga (bestkuracisto)]] * [[Judit Varga]], pianisto * [[Tibor Varga]], violonisto * [[Irén Varsányi]], aktoro * [[András Veér]], psikiatro * [[Pál Völner]], politikisto * [[Imre Vörös (inĝeniero)]] == W == * [[Károly Weichinger]], arkitekto * [[Jakab Wenner]], jezuita monaĥo * [[István Winchkler]], ministro * [[Ernő Winter]], kemiisto == Z == * [[László Zechmeister]], kemiisto * [[János Zanger]], [[jezuito]] * [[Keresztély András Zipser]], instruisto * [[Tibor Zoltai]], [[mineralogo]] * [[János Zsitvay]], pentristo == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Győr]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|Győr]] [[Kategorio:Győr| ]] 5fogzw93btd830cudh6m1ucb4wp1uls 0 504488 9462326 9447684 2026-08-25T13:57:06Z Sj1mor 12103 9462326 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:HalstenbekerBaumschulen.jpg|eta|arbokultivejo en [[Halstenbek]], Germanujo]] [[Dosiero:Tree Nursery in Wales.jpg|eta|arbokultivejo en [[Kimrujo]]]] '''Arbokultivejo''' estas komerca ejo por kultivi [[arbo]]jn, [[arbusto]]jn, [[rozo]]jn (''ornamaj lignoplantoj''), [[fruktarbo]]jn kaj [[forstplanto]]jn. Arbokultivaj entreprenoj apartenas al [[hortikulturo]] kaj ne al la klasika [[agrokulturo]] aŭ [[forstumado]]. La plantoj estas plantataj en la grundo aŭ en [[ujo]]j. La arboj kaj arbustoj kelkfoje estas transplantataj por ke la planto povas formi densan radikaron. Oni distingas inter diversaj formoj de arbokultivejo. Podetalaj arbokultivejoj produktas plantojn por rekte veni ilin al la finkonsumento. Ekzistas ankaŭ specialigitaj arbokultivejoj, ekzemple [[fruktarbokultivejo]], [[zozkultivejo]], [[alearbokultivejo]] au [[forstarbokultivejo]] kaj [[vitkultivejo]] [[Dosiero:Alstahaug planteskole.JPG|eta|unujaraj semplantoj de (''[[blanka piceo]]'') en norvega arbokultivejo]] == Kultivmetodoj == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1984-0515-006, Zillbach, Ernte von Fichten, Baumschule.jpg|eta|maldekstra|rikolto de 5-jaraj piceoj en [[Turingio]] 1984]] [[Dosiero:Cutchogue - Oregon Road - Plant Nursery.jpg|eta|arbokultivejo kun ujkultivadejo en Cutchogue, [[Suffolk County (Novjorko)|kantono Suffolk]] , usona ŝtato Novjorko. Fone "foliaj plantdomoj" (sen kovraĵo) por la vintrumado]] Lignoplantoj estas multigeblaj per semado [[generativa multigado]], per plantpartoj [[vegetativa multigado]] au per meristemoj [[histokulturo]] Kultivaroj ofte estas multigataj per [[greftado]], do per kopulacio aŭ [[okulgreftado]] [[Dosiero:Trees in perspective.jpg|eta|envica plantado en nederlanda arbokultivejo]] Dum la plurjara kresko la plantoj plurfoje estas transplantataj, por doni al la planton la konvenan vivareon konforme al ĝia aĝo kaj kreskoformo.. La ĉefa kialo por la transplantado tamen estas pli firman radikbulon, kiu zorgas pri tio, ke la planto pli facile enradikiĝas en la finan kreskolokon. La proporcio inter la radikaro kaj la branĉaro devas esti taŭga.. Pro la elspeziga multfoja tranplantado la altaj plantoj estas relative multekostaj. Ĉe plantoj en [[ujo]]j la distanco inter la plantoj povas esti pligrandigita per dismoviĝo. Die detaillierten Anbaumethoden sind für die Vielzahl von Baumschulkulturen recht unterschiedlich. == Ofertitaj Plantoj == La arbokultiveja ekonomio ofertas pli ol 200.000 artikolojn. Oni distingas la sortimentojn jene: * foli-lignaĵoj kun ornamaj aŭ florlignaĵoj por parkoj, ĝardenoj kaj publikaj verdejoj. als). La plej gravaj foliarboj estas [[tigfrukta kverko]], [[tigfolia kverko]], [[ruĝalno]], [[eŭropa fago]], [[eŭropa karpeno]], [[sikomora acero]] kaj [[Plataneca acero]]. * [[heĝplanto]]j * sovaĝaj lignoplantoj por por la vojrando, renaturigado, riverbordoj aŭ stradrandoj * diversaj rozoj. * piglolignaĵoj. La plej gravaj pingloarboj estas [[Menzies-pseŭdocugo]], [[blanka abio]], [[arbara pino]], [[eŭropa lariko]]. * fruktarboj (karnet- drapo- kaj berfruktoj, juglando kaj avelo) * forstarboj == Historio == == Kelkaj nombroj pri la arbokultiveja ekonomio en Germanujo == * tuta produkteja areo (2000): 24.690 [[hektaro]]j * nombro de entreprenoj. 3.779 (sinkanta tendenco) kun ĉirkaŭ 28.000 deĵorantoj * tuta produktvaloro: 1,3 miljardo da € * el tiu eksportita (2002): 75 Mio. € * produktado de plantoj: ĉirkaŭ 1 miljardo da planto po jaro Nur relative malmultaj arbokultivejoj laboras bilogie. En tuta Germanujo estas nur ĉirkaŭ 45 entreprenoj aŭ nur 0,91 % de la arbokultiveja areo. [[Dosiero:Schnellkaefer auf Ast.jpg|eta|damaĝskarabo sur branĉo]] [[Dosiero:Holmac-Ballenschneider.jpg|eta|[[radikboltranĉilo]] por eltranĉi radikboloj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [http://www.zeno.org/Zeno/0/Suche?q=Baumschule&k=Bibliothek 143 Literaturstellen zu ''Baumschule'' bei Zeno.org (online) ] == Vidu ankaŭ == * [[florokulturo]] * [[hortikulturo]] * [[ĝardeno]] * [[kultivformoj de fruktarboj]] * [[plantejo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bund-deutscher-baumschulen.de/ Bund deutscher Baumschulen (BdB)] * [http://www.gartenbaumschulen.com/ GartenBaumschulen BdB e.V.(GBV)] * [http://www.oekologischebaumschulen.de/ Arbeitsgemeinschaft Ökologische Baumschulen (AGÖB)], Zusammenschluss von biologisch wirtschaftenden Baumschulen in Deutschland, Italien und der Schweiz * [http://www.foeko.de/ Ökologische Obstbaumschulen] * [http://www.forstbaumschulen.org/ Verband Deutscher Forstbaumschulen] * [http://www.bund-lemgo.de/bezugsquellen-alte-obstsorten.html Verzeichnis von Lieferanten alter Obstsorten beim Bund Lemgo] [[Kategorio:Entreprenoj]] [[Kategorio:Arbokultivejo]] [[Kategorio:Hortikulturo]] [[Kategorio:Forstado]] [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Agrikulturo]] 5nnwhx4y04fv4cqu8cm49dialafhysp 9462327 9462326 2026-08-25T13:57:40Z Sj1mor 12103 9462327 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:HalstenbekerBaumschulen.jpg|eta|arbokultivejo en [[Halstenbek]], Germanujo]] [[Dosiero:Tree Nursery in Wales.jpg|eta|arbokultivejo en [[Kimrujo]]]] '''Arbokultivejo''' estas komerca ejo por kultivi [[arbo]]jn, [[arbusto]]jn, [[rozo]]jn (''ornamaj lignoplantoj''), [[fruktarbo]]jn kaj [[forstplanto]]jn. Arbokultivaj entreprenoj apartenas al [[hortikulturo]] kaj ne al la klasika [[agrokulturo]] aŭ [[forstumado]]. La plantoj estas plantataj en la grundo aŭ en [[ujo]]j. La arboj kaj arbustoj kelkfoje estas transplantataj por ke la planto povas formi densan radikaron. Oni distingas inter diversaj formoj de arbokultivejo. Podetalaj arbokultivejoj produktas plantojn por rekte veni ilin al la finkonsumento. Ekzistas ankaŭ specialigitaj arbokultivejoj, ekzemple [[fruktarbokultivejo]], [[zozkultivejo]], [[alearbokultivejo]] au [[forstarbokultivejo]] kaj [[vitkultivejo]] [[Dosiero:Alstahaug planteskole.JPG|eta|unujaraj semplantoj de (''[[blanka piceo]]'') en norvega arbokultivejo]] == Kultivmetodoj == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1984-0515-006, Zillbach, Ernte von Fichten, Baumschule.jpg|eta|maldekstra|rikolto de 5-jaraj piceoj en [[Turingio]] 1984]] [[Dosiero:Cutchogue - Oregon Road - Plant Nursery.jpg|eta|arbokultivejo kun ujkultivadejo en Cutchogue, [[Suffolk County (Novjorko)|kantono Suffolk]] , usona ŝtato Novjorko. Fone "foliaj plantdomoj" (sen kovraĵo) por la vintrumado]] Lignoplantoj estas multigeblaj per semado [[generativa multigado]], per plantpartoj [[vegetativa multigado]] au per meristemoj [[histokulturo]] Kultivaroj ofte estas multigataj per [[greftado]], do per kopulacio aŭ [[okulgreftado]] [[Dosiero:Trees in perspective.jpg|eta|envica plantado en nederlanda arbokultivejo]] Dum la plurjara kresko la plantoj plurfoje estas transplantataj, por doni al la planton la konvenan vivareon konforme al ĝia aĝo kaj kreskoformo.. La ĉefa kialo por la transplantado tamen estas pli firman radikbulon, kiu zorgas pri tio, ke la planto pli facile enradikiĝas en la finan kreskolokon. La proporcio inter la radikaro kaj la branĉaro devas esti taŭga.. Pro la elspeziga multfoja tranplantado la altaj plantoj estas relative multekostaj. Ĉe plantoj en [[ujo]]j la distanco inter la plantoj povas esti pligrandigita per dismoviĝo. Die detaillierten Anbaumethoden sind für die Vielzahl von Baumschulkulturen recht unterschiedlich. == Ofertitaj Plantoj == La arbokultiveja ekonomio ofertas pli ol 200.000 artikolojn. Oni distingas la sortimentojn jene: * foli-lignaĵoj kun ornamaj aŭ florlignaĵoj por parkoj, ĝardenoj kaj publikaj verdejoj. als). La plej gravaj foliarboj estas [[tigfrukta kverko]], [[tigfolia kverko]], [[ruĝalno]], [[eŭropa fago]], [[eŭropa karpeno]], [[sikomora acero]] kaj [[Plataneca acero]]. * [[heĝplanto]]j * sovaĝaj lignoplantoj por por la vojrando, renaturigado, riverbordoj aŭ stradrandoj * diversaj rozoj. * piglolignaĵoj. La plej gravaj pingloarboj estas [[Menzies-pseŭdocugo]], [[blanka abio]], [[arbara pino]], [[eŭropa lariko]]. * fruktarboj (karnet- drapo- kaj berfruktoj, juglando kaj avelo) * forstarboj == Historio == == Kelkaj nombroj pri la arbokultiveja ekonomio en Germanujo == * tuta produkteja areo (2000): 24.690 [[hektaro]]j * nombro de entreprenoj. 3.779 (sinkanta tendenco) kun ĉirkaŭ 28.000 deĵorantoj * tuta produktvaloro: 1,3 miljardo da € * el tiu eksportita (2002): 75 Mio. € * produktado de plantoj: ĉirkaŭ 1 miljardo da planto po jaro Nur relative malmultaj arbokultivejoj laboras bilogie. En tuta Germanujo estas nur ĉirkaŭ 45 entreprenoj aŭ nur 0,91 % de la arbokultiveja areo. [[Dosiero:Schnellkaefer auf Ast.jpg|eta|damaĝskarabo sur branĉo]] [[Dosiero:Holmac-Ballenschneider.jpg|eta|[[radikboltranĉilo]] por eltranĉi radikboloj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [http://www.zeno.org/Zeno/0/Suche?q=Baumschule&k=Bibliothek 143 Literaturstellen zu ''Baumschule'' bei Zeno.org (online) ] == Vidu ankaŭ == * [[florokulturo]] * [[hortikulturo]] * [[ĝardeno]] * [[kultivformoj de fruktarboj]] * [[plantejo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bund-deutscher-baumschulen.de/ Bund deutscher Baumschulen (BdB)] * [http://www.gartenbaumschulen.com/ GartenBaumschulen BdB e.V.(GBV)] * [http://www.oekologischebaumschulen.de/ Arbeitsgemeinschaft Ökologische Baumschulen (AGÖB)], Zusammenschluss von biologisch wirtschaftenden Baumschulen in Deutschland, Italien und der Schweiz * [http://www.foeko.de/ Ökologische Obstbaumschulen] * [http://www.forstbaumschulen.org/ Verband Deutscher Forstbaumschulen] * [http://www.bund-lemgo.de/bezugsquellen-alte-obstsorten.html Verzeichnis von Lieferanten alter Obstsorten beim Bund Lemgo] [[Kategorio:Entreprenoj]] [[Kategorio:Arbokultivejo]] [[Kategorio:Hortikulturo]] [[Kategorio:Forstado]] [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Agrikulturo]] 15ju96z2cv0syrw0vndenivcok1wgk1 0 507370 9462331 9380350 2026-08-25T14:03:21Z Sj1mor 12103 9462331 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Predigerstr04 erfurt.JPG|eta|La paroĥestra domo de la Kirko de la Predikantoj, kie agadis Lossius longan tempon; dekstre de la pordo videblas la memorigtabulo por li kaj Meyfart.]] [[Dosiero:Gedenktafel für Meyfart und Lossius in Erfurt.JPG|eta|La memorigtabulo por Lossius.]] '''Kaspar Friedrich LOSSIUS''' (naskiĝinta la [[31-an de januaro]] [[1753]] en [[Erfurto]], mortinta la [[25-an de marto]] [[1817]] samloke) estis germana teologo kaj pedagogo. Li donis al la edukada sistemo multajn gravajn instigojn, ankaŭ ekstere de sia naskiĝurbo. Lia bofilo estis la klasika filologo [[Hieronymus Müller]]. == Vivo == Lossius originas el teologiista familio kun [[Bohemio (lando)|bohemaj]] praŭloj apartenintaj al la [[Husmovado]] kaj estis la kuzo de la filozofo [[Johann Christian Lossius]]. Kvazaŭ la kompleta kariero de Lossius pasis en Erfurto. Post frua morto de la patro li edukitis fare de la patrino simple sed amoplene kaj religio. Ekde 1761 li frekventis la lernejon ĉe la [[Franciskana preĝejo (Erfurto)|Franciskana kirko]] kaj ekde 1766 la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazion]]. Li studis ekde 1770 en la [[Universitato de Erfurto]] teologion ĉe [[Christoph Martin Wieland]], sia kuzo [[Johann Christian Lossius]], Grant, Froriep kaj Schellenberg, poste en 1773-73 en la ne tro malsproksima [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]] ĉe Danovius, Faber kaj Hellbauer, kiuj sukcesis entuziasmigi lin pri demandoj teologiaj. La finstudoj okazis denove en Erfurto. Ekde 1774 li estis instruisto ĉe la Barfüßer-lernejo kaj la Prediger-lernejo (1779). ekde 1781 li transprenis la oficon de [[Christian Gotthilf Salzmann]] kiel diakono de la [[Preĝejo Sankta Andreo (Erfurt)|Andreo-komunumo]]. Salzmann estis vokita al la [[Philanthropinum]] al [[Dessau]]. Ĉe li Lossius jam plurajn jarojn estis profesie plukleriĝinta. De 1785 ĝismorte Lossius estis diakono ĉe la [[Dominikana preĝejo (Erfurt)|Dominikana kirko]]. En 1784 li edzinigis Rosalie, filino de la urbokonsiliano Welz kaj fratino de la eldonisto [[Justus Perthes]] el [[Gotha]]. Perthes krome kuraĝigis Lossius publikigi diversajn verkojn, i.a. facile legeblan prilaboron de la [[Marteno Lutero|Lutera]] [[kateĥismo]] por neteologoj (1793) aŭ kantolibro por Erfurto kune kun pastoro Gebhard (1796). Libro pri la erfurta eklezihistorio dum Reformacio (1797: ''Erfurtische Kirchengeschichte in der Zeit der Reformation'') malpli furoris. En februaro de 1806 naskiĝis filino kaj samjare en somero mortis la dua filino pro skarlatino; la restintajn kiel ankaŭ la edzinon li devis flegi sole. En oktobro devis esti ceditaj ĉambroj al prusaj trupoj kaj baldaŭ poste venis la francoj kiuj okupis la Dominikanan kirkon kaj dezertigis ĝin ĝis sia retiriĝo en 1808. Dum la [[Kongreso erfurta]] loĝis en la paroĥestra domo francaj aktoroj. En 1809 Lossis elektitis membro de la Supera lernejo-komisio. En 1810 li iĝis Super lernejkonsilisto sed vundis sin la saman jaron dum falo el kaleŝo. Pro instigo de von Resch li iĝis estro de supera lernejo por knabinoj sed atakitis kune kun la instruisto Suppeck publike per mokpamfleto. Lia ununura filo Karl mortis en 1880 estante pastoro en la [[preĝejo Sankta Kiliano (Gispersleben)|Kirko]] [[Sankta Kiliano]] en [[Gispersleben]]. == Graveco == Gravis Lossius ne tiom kiel teologo kiom en la rolo de pedagogo. En Erfurto li estis kunfondinto de la unua supera lernejo por knabinoj (1809), kiun li ankaŭ estris kelkan tempon. Krom praktika agado Lossius ankaŭ publikigis multajn faktekstojn pri pedagogio. Elstaras el la verkaro la ofte eldonita kaj plurlingven tradukita historio ''Gumal und Lina'' (1785; eldonejo Justus Perthes, [[Gotha]], en tri volumoj). La historio, kiun li subtitolis kiel "historion por infanoj por instruado kaj ĝuado, aparte por la lernado de la unuaj religiaj terminoj", ŝajne ekzakte trafis la guston tiutempan kaj de la fakuloj kaj de la junuloj. Liaj sciencaj kaj popularsciencaj skribaĵoj ege famigis Lossius. En la 1797-a jaro li iĝis membro de [[Akademie gemeinnütziger Wissenschaften]], ankaŭ pro la eldono de libro pri [[Eobanus Hessus]]. Li prelegis en la akademio en 1798, 1801 kaj 1802. Publikan renomon kiel poeto li akiris per verko de popolkanto honore al la ĝenerale ŝatata episkopo [[Karl Theodor von Dalberg]] okaze de la [[Kristokorpa Festo]] de 1802, mallonge antaŭ la ĉeso de la majenca regado en la urbo. == Honoroj == En 1905 la urbo nomis mallongan straton ĉe la [[Luiza-parko (Erfurt)|Luiza-parko]] por li. Ĉe la paroĥejo de la komunumo de la Dominikana kirko (Predigerstraße nr 4) muntitis surmure memorigtabulo por Lossius, kiu multajn jarojn loĝis tie, kaj por lia kolego [[Johann Matthäus Meyfart]]. Sendube la Dominikana kirko konsideritis ĉiam la plej grava evangelia kirko de la urbo, kion atestis la agado de multego da elstaraj teologoj, pedagogoj kaj muzikistoj antaŭ kaj post Lossius. La skribmaniero de la antaŭnomo Kaspar kun la litero ''C'' sur la menciita memortabulo tamen ne estas korekta. == Literaturo == *[https://www.epoche-napoleon.net/bio/l/lossius02.html Prie ĉe paĝoj pri la epoko napoleona] *[https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Lossius,_Kaspar_Friedrich Biografio ĉe ADB] *[[Steffen Raßloff]]: ''100 Denkmale in Erfurt. Geschichte und Geschichten. Mit Fotografien von Sascha Fromm'', (Thüringen Bibliothek. Bd. 11), Essen 2013. == Eksteraj ligiloj == * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=Kaspar+Friedrich+Lossius Libroj de kaj pri Lossius, ĉe DNB] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lossius, Kaspar Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] 4ezlg2zg5ye6nzx30djairb5h8x6vic 0 508107 9462639 9221010 2026-08-26T05:33:08Z Sj1mor 12103 9462639 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:3 schwarze Punkte auf gelbem Grund_2.svg|eta|150x150px|Simbolo de vidmalkapablo: en flavo du nigraj punktoj malsupren kaj unu supren]] [[Dosiero:Kp138-vidhandikapo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri [[vidmalkapablo]]. Interparolo kun du vidhandikapitaj gastoj rakontantaj pri siaj vivoj kun la [[handikapo]].]] La '''vidmalkapablo''' signifikas tre malbonan vidadon. Plejfoje ĝi estas mezurita per la vidakreco. Foje ankaŭ la ne vidado de la spaco povas ĝin karakterizi. En iuj kazoj oni vidas tre malmultan [[koloro]]jn, aŭ la vidkampo estas tre malgranda.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://drinfo.hu/betegsegek/tunetek/lataszavar |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151118202835/http://drinfo.hu/betegsegek/tunetek/lataszavar |arkivdato=2015-11-18 }}</ref> Povas esti, ke la [[okulo]]j vidas tre malsame. Plejofte la okuloj povas helpi sin, aŭ la vidado estas korektebla per [[okulvitro]] aŭ kontaktlensoj. La vidmalkapablo estas tre malpli korektebla, ankaŭ per la plej bonaj iloj. Iuj perturboj de vidado estas portempaj, sed la vidmalkapablo estas konstanta, aŭ malboniganta. Iuj malsanoj aŭ [[drogo]]j povas portempe perturbi la vidadon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://vasarnap.ujszo.com/vasarnap/201210/eletmod/az-atmeneti-lataszavar |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130217082315/http://vasarnap.ujszo.com/vasarnap/201210/eletmod/az-atmeneti-lataszavar |arkivdato=2013-02-17 }}</ref><ref name="varoszoba.hu">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.varoszoba.hu/filter/lataszavar |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101110224856/http://www.varoszoba.hu/filter/lataszavar |arkivdato=2010-11-10 }}</ref> [[Dosiero:Gelbe Armbinden für blinde und sehbehinderte Menschen.svg|eta|150 px|Homo kun bastono. La blinduloj uzas la blankan bastonon ankaŭ kiel [[simbolo]]n]] La mezurunuo de vidakreco estas la viso. Oni povas kalkuli ĝin per V = d/D, kie d estas la distanco de la subjekto kaj tabulo, kaj D estas la distanco, el kiu la subjekto povas vidi la plej malgrandan figuron en 5 minuto de angulo.<ref>http://phys.bio.u-szeged.hu/DT/elettan/ch10s04.html</ref> La viso mezurita kun nearmita okulo estas la nepurigita viso.<ref>http://www.weborvos.hu/orvos_valaszol/nyers_visus/40824/</ref> Se la pli bone vidanta okulo per okulvitro korektite havas maksimume 33% vison, temas pri vidmalkapablo. Oni nomas la vidmalkapablon parta, se la viso estas 10-33%; sub tio la vidmalkapablo estas blindeco. La limoj ne estas rigidaj, ankaŭ la aliaj faktoroj estas konsideritaj. Ekzemple se la subjekto povas vidi nur 5% de normala vidkampo, li estas konsiderita blinda. Oni ne konsideras, se la subjekto ne povas aĉeti okulvitron. En tiu kazoj povas helporganizoj helpi. En la kortikala blindeco la subjekto ne vidas konscience. Aliaj faktoroj de la vidmalkapablo estas la perturboj de la kolorvidado. Oni ofte nomas ankaŭ la dikromacion kolorblindecon, sed tiu estas trompa. Ankaŭ la dikromacio malhelpas la elektadon de profesio, ĉar oni bezonas por multaj profesioj bonan kolorvidadon.<ref>http://www.citymed.hu/cikkreszletes.php?actmenu=5&actsubmenu=2&id=17</ref> Ĝi estas korektebla per kolorfiltro.<ref>http://mono.eik.bme.hu/~samu/tudomany/szintev.htm</ref> Ofte aliĝas malgranda vidakreco kaj sensebleco de lumo al kolorblindeco.<ref name="soosfoto.hu">http://www.soosfoto.hu/hirek/2011/04/nehany-jellegzetes-csokkentlatasi-problema</ref> Preter la maljuniĝo povas multaj malsanoj okazi vidmalkapablon. La plej konitaj estas la [[diabeto]],<ref name="soosfoto.hu"/><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.medlist.com/HIPPOCRATES/V/5/290main.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121029004725/http://medlist.com/HIPPOCRATES/V/5/290main.htm |arkivdato=2012-10-29 }}</ref> la [[katarakto]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.otvenentul.hu/page.php?PageID=26514 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141228225030/http://www.otvenentul.hu/page.php?PageID=26514 |arkivdato=2014-12-28 }}</ref> la [[glaŭkomo]],,<ref>http://www.hazipatika.com/betegsegek_a_z/glaukoma_zold_halyog/108</ref> la ''retinitis pigmentosa'' kaj la ''retinoschisis''.<ref>http://www.szempontgyor.hu/retinitis-pigmentosa</ref> Malpli konita estas la ''trachoma''. En la [[sindromo de Usher]] la ''retinitis pigmentosa'' akompanas la aŭdmalkapablon.<ref>http://www.deafblind.com/nidcd.html</ref> La malesto de [[vitamino A]] unue malbonigas la vidadon en la krepusko, sed en la evolvigantaj landoj ĝi ofte kaŭzas blindecon.<ref>http://www.webbeteg.hu/cikkek/egeszseges/2185/az-a-vitamin-elonyok-es-hatranyok</ref> Ankaŭ drogoj povas fari vidajn perturbojn.<ref name="varoszoba.hu"/> Nervaj perturboj okazas la makropsion,,<ref>http://www.springerreference.com/docs/html/chapterdbid/184102.html{{404|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> la sindromon de Bálint,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.betegszoba.hu/cikkek/szem_latas/a_balint_szindroma/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130131065947/http://www.betegszoba.hu/cikkek/szem_latas/a_balint_szindroma/ |arkivdato=2013-01-31 }}</ref> la kortikalan blindecon<ref>http://www.behav.org/student_essay/sensory/nemet_kinga_vaklatas.pdf</ref> kaj la blindecon de movado.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.omg-facts.com/Science/A-Disorder-Known-As-Akinetopsia-Causes-P/53447 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121114022505/http://www.omg-facts.com/Science/A-disorder-known-as-Akinetopsia-causes-p/53447 |arkivdato=2012-11-14 }}</ref> Ankaŭ la [[albinismo]] malbonigas la vidadon, se ĝi ankaŭ estas en la okulo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hazipatika.com/betegsegek_a_z/albinizmus/320 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140306232555/http://www.hazipatika.com/betegsegek_a_z/albinizmus/320 |arkivdato=2014-03-06 }}</ref> Ankaŭ la UV-radiado estas malamiko de vidado.<ref>http://www.csakmiketten.hu/index.php/component/content/1006?task=view{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La perturbo vidi spacon povas havi nervajn kialojn, aŭ povas kaŭzi [[strabismo]]. Se la infano estas straba, lia plej malbona okulo pigras, kaj sen kuracado ĝi ĉiam vidos malakre. Se iu perturbo de vidado de infano estas ne aŭ malbone aŭ tre malfrue kuracita, liaj ambaŭ okuloj povas resti ambliopiaj.<ref>http://www.babanet.hu/publ/tompalatas.htm</ref> Ankaŭ la perdo de unu okulo povas rezulti la perdon de la spacvidadon. La perturboj de vidado estas konsiderantaj laŭ la okazintaj problemoj en la legado, en la orientado, aŭ en simplaj agadoj. La spektro de helpiloj estas tre ampleksa; la malgrandajn perturbojn kompenzas okulvitroj aŭ kontaktlensoj. La parte vide malkapablaj uloj uzas [[lupeo]]n kaj [[televido]]n je legado.<ref name="optika.hu">{{Citaĵo el la reto |url=http://optika.hu/magazin/igazi.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071017223709/http://optika.hu/magazin/igazi.htm |arkivdato=2007-10-17 }}</ref> Ili vidas la grande kontrastitajn tekstojn pli bone ol la normale kontrastitajn.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.szmm.gov.hu/download.php?ctag=download&docID=709 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-12-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121119064329/http://www.szmm.gov.hu/download.php?ctag=download&docID=709 |arkivdato=2012-11-19 }}</ref> Kun la evolvigado de rehabilitado kaj iloj ankaŭ tiuj povas uzi iliajn restan vidadon, kiuj frue estas konsideritaj blindulojn.<ref name="optika.hu"/> Iuj povas legi la planskribon. Ankaŭ la aliaj blinduloj povas ''legi'' voĉajn librojn aŭ uzi ekranlegilojn por [[komputado]]. La [[brajlo]]n scipovas nur la 10% de blinduloj. La brajlekrano estas tre multekosta. Kiuj estas parte vide malkapablaj, tiuj povas sin orientigi laŭ vidado. La blindulojn povas helpi blanka [[bastono]], aŭ [[hundo]], aŭ aliaj helpiloj kiuj uzas la restan vidadon.<ref name="optika.hu"/> La rehabilitado instruas por ili teĥnikojn por helpi aŭ anstataŭi la vidadon, sed ofte ili ankaŭ bezonas aldonan helpon.<ref>http://www.vakokintezete.hu/index.php?oldal=csoportok_vercs</ref> La kuracado dependas de la malsano. Iuj perturboj malaperigas post la sanigado; aliaj estas korekteblaj, kiel la refrakciaj difektoj, aŭ estas opereblaj, kiel la katarakto aŭ la strabismo. Oni ofte devas la malsanon plej frue rekoni, por haltigi la pluan malbonigadon. La plej vidmalkapablo estas kaŭzita per diabeto, do oni povus en multaj kazoj antaŭmalhelpi la blindecon per antaŭmalhelpado de diabeto aŭ tre bone kuraci ĝin. Ankaŭ la defendo kontraŭ UV radiado kaj la vitaminoj povas antaŭmalhelpi multan kazojn de vidmalkapablo. Per kuracado de multaj malsanoj oni povus antaŭmalhelpi la blindecon en multaj kazoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://videoklinika.hu/betegseg/trachoma |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-12-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091023064306/http://videoklinika.hu/betegseg/trachoma |arkivdato=2009-10-23 }}</ref><ref>http://www.medicalonline.hu/gyogyitas/cikk/osszefogas_a_folyami_vaksag_ellen__18_millio_ember_szenved_onchocerciasisban</ref> Laŭ WHO en 2012 vivis 285 milionoj da vidmalkapabluloj; el ili estis 39 miliono blindaj kaj 246 milionoj parte vida malkapablaj. Ilia 90% vivis en disvolviĝantaj landoj. Globale la kialo estis plejfoje refrakciaj difektoj, sed ankaŭ la katarakto kaj glaukomo estis grandaj faktoroj. En la 80% de kazoj oni povus antaŭmalhelpi aŭ kuraci la vidmalkapablon.<ref>http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs282/en/</ref> ==Notoj== {{referencoj}} [[Kategorio:Blindeco]] 6d86pe4gq14llz8go1p8z1v07518bb8 0 511959 9462300 5610475 2026-08-25T13:21:49Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Salmān ibn ʻAbd al-ʻAzīz Āl Saʻūd]] 9462300 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Salmān ibn ʻAbd al-ʻAzīz Āl Saʻūd]] inoiyxycxfvnarwun9otdxi1i18nplb 0 520428 9462322 9217359 2026-08-25T13:53:39Z Sj1mor 12103 9462322 wikitext text/x-wiki '''Formpritranĉo''' aŭ '''formigtranĉo''' estas [[pritranĉado]] de junaj arboj por atingi celantan funkcion de la arbo rilate la [[arbokrono|krono]] kaj la por eviti miskreskon. La miskresko oni sufiĉe frue devas esti korektata. Ĉe junarboj la kukurencaj branĉoj devas esti fortranĉataj, precipe ĝemelaj branĉoj. Ĝis la dikeco de 4–5 cm en diametro ili estu fortranĉataj kaj kun pli ol 4–5 cm en diametro ili estu stucataj. La gvidtigo estu, se necese stabilizata per bastono.. La [[krontranĉo]] ĉe junarboj estu farata tiel ke sana kaj laŭspeca krono kun stabila krona strukturo povas evoluiĝi. Tiu pritranĉo estas la plej grava afero ĉe juna fruktarbo. Ĉe juna arbo ankoraŭ eblas formi la arbon, sen kaŭzi grandan damaĝon. Precipe la gvida ŝoso devas esti subtenata per ŝtupa formigo de la arbo. Posta [[forbranĉigado]] devas esti ebla. Oni devas aranĝi la arbon tiel, ke ĝi ne estos poste tro densa. Netaŭgaj junplantoj estas pli bone anstataŭigeblaj de taŭgaj arbidoj. Stabilaj ranĉoj kun vasta angulo estu stimulataj, kaj akre vertikalaj branĉoj estu forigataj. Ankaŭ la tro proksime kreskantaj branĉoj estu fortranĉataj. == Bildoj == <gallery> dosiero:Erziehungsschnitt.jpg|formpritranĉo – konkurencŝosoj devas esti forigataj dosiero:ReibendeÄste.jpg|erara pritranĉo antaŭ la plantado ĉe tilio – la sin frotantaj branĉoj devas esti forigataj dosiero:Steiläste.jpg|tro dense kreskantaj branĉoj – la vertikala branĉo devas esti forigata </gallery> == Fontoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * P. Klug, J. Engels, R. Kastner; Arbolex – Das Fachwörterbuch der Baumpflege; Arbus Verlag, 2000; ISBN 393494700X [[Kategorio:Arboflegado]] [[Kategorio:Fruktkultivado]] imlkt34b4jrw95si3z5ohole0xtqjs3 0 523736 9462423 9120260 2026-08-25T16:21:00Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Pakomjo]] al [[Paĥomios]] 9120260 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}'''Pakomjo''', aŭ '''Pakomio''', (Esna, [[292]] – Pabau, [[9a de majo]] [[348]]) estis egipta [[monaĥo]], konsiderata fondinto de la [[Cenobito|cenobita monaĥismo]]. Li ellaboris la plej antikvan "regulon" por komunitaraj monaĥoj konatan ĝis nun kaj estas opiniata la unua fondisto de la unua [[Abato|abatejo]], en 320 ĉirkaŭe, najbare de Tabennisi en la regiono [[Tebaido (Egipto)|tebajda]]. Li estas kultata kiel [[sanktulo]] ĉe diversaj kristanaj eklezioj, inter kiuj la katolika, la ortodoksa kaj la kopta. == Biografio == Kion oni scias pri li oni esence eltiras de ''Vivo de Pakomjo''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.parodos.it/letteratura/monachesimo.htm |titolo=La Letteratura Del Monachesimo |alirdato=2015-05-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924064541/http://www.parodos.it/letteratura/monachesimo.htm |arkivdato=2015-09-24 }}</ref>, [[biografio]] al li dediĉita en la [[4-a jarcento]]. Laŭ tiu [[hagiografio]] li naskiĝis de [[Paganismo|pagana]] familio. Li estis, dudekaĝulo, kuntrenita, kontraŭ sia volo, en rekrutada kampanjo de la romia armeo, tiuepoke komuna evento dum tumultoj kaj civilaj militoj, kaj kune kun diversaj aliaj rekrutoj li estis enŝipigita en barko descendanta laŭlonge de la [[Nilo]]. Alveninte al [[Tebo (Egiptio)|Tebo]], li trovus la lokajn kristanojn helpantaj per nutraĵoj kaj konsolaj iloj por la enkarcerigitoj: tiu afero allasis longdaŭran impreson sur Pakomjo ĝispunkte ke li promesis studi [[kristanismo]]n kiam li estus gajninta la liberon. Tiel okazis: li konvertiĝis kaj estis baptita ([[314]]). Poste li kontaktiĝis kun certa nombro de famaj [[ermito]]j kaj decidis sekvi tiun vojon: li iris serĉi asketan Palemonon kaj fariĝis lia sekvulo ([[317]]). Li ofte preĝis kun la brakoj krucforme sternitaj, pozicio poste multe imitata en la Eklezio. Li restis askete travivi kaj studi ĉe la maljunula Palemono laŭlonge de sep jaroj. Sed fine Pacomjo decidis ermite vivpasigi ĉe [[Antonio (sankta)|Antonio]], kies stilvivon imitis ĝis kiam, laŭlegende, li aŭdis voĉon en [[Tabennisi]] kiu al li ordonis konstrui porermitan loĝejon kaj en ĝi loĝi. Jam antaŭe, alia asketulo, nome [[Makario la Granda|Makario]], estis kreinta serion da proto-monaĥejoj nomataj [[Laŭra (monaĥismo)|Laŭraj]], aŭ ĉeluloj, kie sanktaj homoj fizike kaj morale nekapablaj elteni la rigorojn de la solecema vivo de Antonio, estus vivintaj en komunuma vivo. Pakomjo, fakte, sin dediĉis organizi tiajn ĉelulojn laŭformale.<br /> Ĝis tiam, la sperto de la kristana [[asketismo]] estis la soleco aŭ [[ermito|ermitismo]]: monaĥoj, viraj aŭ virinaj, loĝis en kabanoj aŭ grotoj kaj renkontiĝis nur por okazaj kultaj servoj. Pacomjo eble estis la unua kreinto de organizitaj cenobitaj komunumoj, en kiu monaĥoj (viraj aŭ virinaj) kune travivis kaj havis siajn posedaĵojn komunigitajn sub la gvido de [[abato]] aŭ abatino, kaj li mem estis salutata kiel ''Abbà'' (patro). == Nova monaĥa vivstilo == Pacomjo kreis sian unuan monaĥejon en Tabennisi inter la jaroj [[318]] kaj [[323]]. La unua kiu unuiĝis al li estis lia pliaĝa frato Johano kaj tre baldaŭ 100 monaĥoj daŭre gastiĝis en lia monaĥejo. Li tiam konstatis ke tiuj homoj, kiuj estis spertintaj nur la ermitan vivon, povus rifuzi la novan sperton se la formojn de la cenobita vivo estus altruditaj tro bruske: li tial permesis ke ili dediĉu tutan ilian tempon al la spiritajn praktikojn al kiuj ili estis kutimiĝintaj. La monaĥejoj de Tabennisi, ankaŭ se plurfoje pligrandigita, fariĝis tre baldaŭ tro malgranda, kaj la dua estis fondita en Pabau (hodiaŭ [[Faou]]). Post [[336]], Pacomjo pasigis sian tempon en la monaĥejo de Pabau. Ankaŭ se Pakomjo foje agis kiel lektoro por la najbaraj paŝtistoj, neniu el liaj monaĥoj fariĝis sacerdoto. En [[333]] li estis vizitita de [[Atanazio|Sankta Aranazio de Aleksandrio]], kiu deziris lin ordini sacerdoto; sed Pakomjo forfuĝis el li. Tiu rifuzo de Pakomjo estis ankaŭ interpretita kiel arda defendo de la ortodoksio kontraŭ la [[arianismo]] ĉar ĝuste Atanazio estis tiam absorbita en tiu defendo. Ĉirkaŭ [[345]] (ne multe antaŭ lia morto) jam ekzistis ok pakomjaj monaĥejoj kun diversaj centoj da monaĥoj; generacion post lia morto,tiu nombro enorme kreskis vastiĝinte ekde Egiptio ĝis [[Palestino]], al la dezerto de [[Judujo]], [[Sirio]], Nordafriko kaj, fine Okcidenta Eŭropo.<br /> Nur unufojon li ricevis viziton de [[Sankta Bazilo|Bazilo de Cezareo]] kiu tamen kopiis multajn ideojn poste en Cezareo ellaboritajn, kun adaptiĝoj, kiuj fariĝis asketa regulo, aŭ la ''Asketa:'' regulo ankoraŭ hodiaŭ utiligata de la Orienta Ortodoksa Eklezio, komparebla al la [[Benediktana regulo]] en Okcidento. Inter la multaj mirakloj al li atribuitaj elstaras tiu de multlingvaj paroladoj, lingvoj de li neniam studitaj kiel la greka kaj aramea.<br /> Li restis abato de la cenobitejoj laŭlonge de 40 jaroj. Kiam lin vizitis epidemia malsano (eble pesto), li kunvokis ĉe si la monaĥarojn, ilin fortigis en la kredo kaj nomumis sian posteulon, poste mortis la 14-an de ''Pashons'' (naŭa monato de la egipta kalendaro), nome 64 A.M. (''anno mundi'' = jaro de la mondo), nome la 9-an de majo [[348]]. == Kulto == La [[Katolika Eklezio]] festas lian liturgian memoron la 9-an de majo, tiu Ortoksa la 15-an de majo.<br /> El la [[Roma martirologio]]: "En la Tebaido, en Egiptio, Pakomjo, abato, kiu, ankoraŭ pagana, puŝite de gesto de kristana [[karitato]] favore de militistoj liaj kompanuloj kune kun li enkarcerigitaj, konvertiĝis al kristanismo ricevante de la [[anakoreto]] Polemono la monaĥan veston; post sep jaroj, pro [[dia inspiro]], establis multajn [[cenobito|cenobitejojn]] por ricevi fratojn kaj verkis por la monaĥoj regulon kiu fariĝis fama". == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Pacomio, Orsiesi, Teodoro, ''Pacomio e i suoi discepoli: regole e scritti'', cur. Cremaschi L., Qiqajon, 1988 * Placide Deseille, Enzo Bianchi, ''Pacomio e la vita comunitaria'', Qiqajon, 1998 == Vidu ankaŭ == * [[Cenobito]] * [[Monaĥismo]] * [[Abato]] * [[Benediktana regulo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0292-0348-_Pachomius_Abbas_Tabennense.html Opera Pachomii ex Migne Patrologia Latina] * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0500-0600,_Anonymus,_Vita_Sancti_Pachomi_Abbatis_Tabennensis._Auctore_Graeco_Incerto._Interprete_Dionysio_Exiguo,_MLT.pdf Vita Sancti Pachomii] (Latine) * Biographia amplior (theodisce), editiones operum Pachomii et bibliographia recens: BBKL|p/pachomius_d_ae|auctor=Amos Schmidt|commentatio=PACHOMIUS der Ältere|tomus=6|columnae=1413-1419 * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0292-0348-_] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Katolikaj sanktuloj]] [[Kategorio:Kristanaj sanktuloj de la 4-a jarcento]] [[Kategorio:Teologoj de la 4-a jarcento]] [[Kategorio:Anakoretoj]] g9tdwikp0ookuu4759xy7y2hmanr3bh 9462427 9462423 2026-08-25T16:23:32Z Moldur 2507 9462427 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sanktulo | dato de naskiĝo = [[292]] }} '''Paĥomios''' (Esna, [[292]] – Pabau, [[9a de majo]] [[348]]) estis egipta [[monaĥo]], konsiderata fondinto de la [[Cenobito|cenobita monaĥismo]]. Li ellaboris la plej antikvan "regulon" por komunitaraj monaĥoj konatan ĝis nun kaj estas opiniata la unua fondisto de la unua [[Abato|abatejo]], en 320 ĉirkaŭe, najbare de Tabennisi en la regiono [[Tebaido (Egipto)|tebajda]]. Li estas kultata kiel [[sanktulo]] ĉe diversaj kristanaj eklezioj, inter kiuj la katolika, la ortodoksa kaj la kopta. == Biografio == Kion oni scias pri li oni esence eltiras de ''Vivo de Pakomjo''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.parodos.it/letteratura/monachesimo.htm |titolo=La Letteratura Del Monachesimo |alirdato=2015-05-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924064541/http://www.parodos.it/letteratura/monachesimo.htm |arkivdato=2015-09-24 }}</ref>, [[biografio]] al li dediĉita en la [[4-a jarcento]]. Laŭ tiu [[hagiografio]] li naskiĝis de [[Paganismo|pagana]] familio. Li estis, dudekaĝulo, kuntrenita, kontraŭ sia volo, en rekrutada kampanjo de la romia armeo, tiuepoke komuna evento dum tumultoj kaj civilaj militoj, kaj kune kun diversaj aliaj rekrutoj li estis enŝipigita en barko descendanta laŭlonge de la [[Nilo]]. Alveninte al [[Tebo (Egiptio)|Tebo]], li trovus la lokajn kristanojn helpantaj per nutraĵoj kaj konsolaj iloj por la enkarcerigitoj: tiu afero allasis longdaŭran impreson sur Pakomjo ĝispunkte ke li promesis studi [[kristanismo]]n kiam li estus gajninta la liberon. Tiel okazis: li konvertiĝis kaj estis baptita ([[314]]). Poste li kontaktiĝis kun certa nombro de famaj [[ermito]]j kaj decidis sekvi tiun vojon: li iris serĉi asketan Palemonon kaj fariĝis lia sekvulo ([[317]]). Li ofte preĝis kun la brakoj krucforme sternitaj, pozicio poste multe imitata en la Eklezio. Li restis askete travivi kaj studi ĉe la maljunula Palemono laŭlonge de sep jaroj. Sed fine Pacomjo decidis ermite vivpasigi ĉe [[Antonio (sankta)|Antonio]], kies stilvivon imitis ĝis kiam, laŭlegende, li aŭdis voĉon en [[Tabennisi]] kiu al li ordonis konstrui porermitan loĝejon kaj en ĝi loĝi. Jam antaŭe, alia asketulo, nome [[Makario la Granda|Makario]], estis kreinta serion da proto-monaĥejoj nomataj [[Laŭra (monaĥismo)|Laŭraj]], aŭ ĉeluloj, kie sanktaj homoj fizike kaj morale nekapablaj elteni la rigorojn de la solecema vivo de Antonio, estus vivintaj en komunuma vivo. Pakomjo, fakte, sin dediĉis organizi tiajn ĉelulojn laŭformale.<br /> Ĝis tiam, la sperto de la kristana [[asketismo]] estis la soleco aŭ [[ermito|ermitismo]]: monaĥoj, viraj aŭ virinaj, loĝis en kabanoj aŭ grotoj kaj renkontiĝis nur por okazaj kultaj servoj. Pacomjo eble estis la unua kreinto de organizitaj cenobitaj komunumoj, en kiu monaĥoj (viraj aŭ virinaj) kune travivis kaj havis siajn posedaĵojn komunigitajn sub la gvido de [[abato]] aŭ abatino, kaj li mem estis salutata kiel ''Abbà'' (patro). == Nova monaĥa vivstilo == Pacomjo kreis sian unuan monaĥejon en Tabennisi inter la jaroj [[318]] kaj [[323]]. La unua kiu unuiĝis al li estis lia pliaĝa frato Johano kaj tre baldaŭ 100 monaĥoj daŭre gastiĝis en lia monaĥejo. Li tiam konstatis ke tiuj homoj, kiuj estis spertintaj nur la ermitan vivon, povus rifuzi la novan sperton se la formojn de la cenobita vivo estus altruditaj tro bruske: li tial permesis ke ili dediĉu tutan ilian tempon al la spiritajn praktikojn al kiuj ili estis kutimiĝintaj. La monaĥejoj de Tabennisi, ankaŭ se plurfoje pligrandigita, fariĝis tre baldaŭ tro malgranda, kaj la dua estis fondita en Pabau (hodiaŭ [[Faou]]). Post [[336]], Pacomjo pasigis sian tempon en la monaĥejo de Pabau. Ankaŭ se Pakomjo foje agis kiel lektoro por la najbaraj paŝtistoj, neniu el liaj monaĥoj fariĝis sacerdoto. En [[333]] li estis vizitita de [[Atanazio|Sankta Aranazio de Aleksandrio]], kiu deziris lin ordini sacerdoto; sed Pakomjo forfuĝis el li. Tiu rifuzo de Pakomjo estis ankaŭ interpretita kiel arda defendo de la ortodoksio kontraŭ la [[arianismo]] ĉar ĝuste Atanazio estis tiam absorbita en tiu defendo. Ĉirkaŭ [[345]] (ne multe antaŭ lia morto) jam ekzistis ok pakomjaj monaĥejoj kun diversaj centoj da monaĥoj; generacion post lia morto,tiu nombro enorme kreskis vastiĝinte ekde Egiptio ĝis [[Palestino]], al la dezerto de [[Judujo]], [[Sirio]], Nordafriko kaj, fine Okcidenta Eŭropo.<br /> Nur unufojon li ricevis viziton de [[Sankta Bazilo|Bazilo de Cezareo]] kiu tamen kopiis multajn ideojn poste en Cezareo ellaboritajn, kun adaptiĝoj, kiuj fariĝis asketa regulo, aŭ la ''Asketa:'' regulo ankoraŭ hodiaŭ utiligata de la Orienta Ortodoksa Eklezio, komparebla al la [[Benediktana regulo]] en Okcidento. Inter la multaj mirakloj al li atribuitaj elstaras tiu de multlingvaj paroladoj, lingvoj de li neniam studitaj kiel la greka kaj aramea.<br /> Li restis abato de la cenobitejoj laŭlonge de 40 jaroj. Kiam lin vizitis epidemia malsano (eble pesto), li kunvokis ĉe si la monaĥarojn, ilin fortigis en la kredo kaj nomumis sian posteulon, poste mortis la 14-an de ''Pashons'' (naŭa monato de la egipta kalendaro), nome 64 A.M. (''anno mundi'' = jaro de la mondo), nome la 9-an de majo [[348]]. == Kulto == La [[Katolika Eklezio]] festas lian liturgian memoron la 9-an de majo, tiu Ortoksa la 15-an de majo.<br /> El la [[Roma martirologio]]: "En la Tebaido, en Egiptio, Pakomjo, abato, kiu, ankoraŭ pagana, puŝite de gesto de kristana [[karitato]] favore de militistoj liaj kompanuloj kune kun li enkarcerigitaj, konvertiĝis al kristanismo ricevante de la [[anakoreto]] Polemono la monaĥan veston; post sep jaroj, pro [[dia inspiro]], establis multajn [[cenobito|cenobitejojn]] por ricevi fratojn kaj verkis por la monaĥoj regulon kiu fariĝis fama". == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Pacomio, Orsiesi, Teodoro, ''Pacomio e i suoi discepoli: regole e scritti'', cur. Cremaschi L., Qiqajon, 1988 * Placide Deseille, Enzo Bianchi, ''Pacomio e la vita comunitaria'', Qiqajon, 1998 == Vidu ankaŭ == * [[Cenobito]] * [[Monaĥismo]] * [[Abato]] * [[Benediktana regulo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0292-0348-_Pachomius_Abbas_Tabennense.html Opera Pachomii ex Migne Patrologia Latina] * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0500-0600,_Anonymus,_Vita_Sancti_Pachomi_Abbatis_Tabennensis._Auctore_Graeco_Incerto._Interprete_Dionysio_Exiguo,_MLT.pdf Vita Sancti Pachomii] (Latine) * Biographia amplior (theodisce), editiones operum Pachomii et bibliographia recens: BBKL|p/pachomius_d_ae|auctor=Amos Schmidt|commentatio=PACHOMIUS der Ältere|tomus=6|columnae=1413-1419 * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0292-0348-_] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Katolikaj sanktuloj]] [[Kategorio:Kristanaj sanktuloj de la 4-a jarcento]] [[Kategorio:Teologoj de la 4-a jarcento]] [[Kategorio:Anakoretoj]] 69gxqgz4iwi0rjmryxgevxxc29ak3h6 9462443 9462427 2026-08-25T17:15:29Z Moldur 2507 9462443 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sanktulo | dato de naskiĝo = [[292]] | adorita en = i.a. katolika, ortodoksa kaj kopta eklezio | tago de festo = {{dato|9|5}} katolike, {{dato|15|5}} ortodokse }} '''Paĥomios''', ankaŭ nomata '''Paĥomios la Granda''', (Esna, [[292]] – Pabau, [[9-a de majo]] [[348]]) estis egipta [[monaĥo]], konsiderata fondinto de la [[Cenobito|cenobita monaĥismo]]. Li ellaboris la plej antikvan "regulon" por komunitaraj monaĥoj konatan ĝis nun kaj estas opiniata la unua fondisto de la unua [[Abato|abatejo]], en 320 ĉirkaŭe, najbare de Tabennisi en la regiono [[Tebaido (Egipto)|tebaida]]. Li estas kultata kiel [[sanktulo]] ĉe diversaj kristanaj eklezioj, inter kiuj la katolika, la ortodoksa kaj la kopta. == Biografio == Kion oni scias pri li oni esence eltiras de ''Vivo de Paĥomios''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.parodos.it/letteratura/monachesimo.htm |titolo=La Letteratura Del Monachesimo |alirdato=2015-05-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924064541/http://www.parodos.it/letteratura/monachesimo.htm |arkivdato=2015-09-24 }}</ref>, [[biografio]] al li dediĉita en la [[4-a jarcento]]. Laŭ tiu [[hagiografio]] li naskiĝis de [[Paganismo|pagana]] familio. Li estis, dudekaĝulo, kuntrenita, kontraŭ sia volo, en rekrutada kampanjo de la romia armeo, tiuepoke komuna evento dum tumultoj kaj civilaj militoj, kaj kune kun diversaj aliaj rekrutoj li estis enŝipigita en barko descendanta laŭlonge de la [[Nilo]]. Alveninte al [[Tebo (Egiptio)|Tebo]], li trovis la lokajn kristanojn helpantaj per nutraĵoj kaj konsolaj iloj por la enkarcerigitoj: tiu afero allasis longdaŭran impreson sur Paĥomios ĝispunkte ke li promesis studi [[kristanismo]]n kiam li estos gajninta la liberon. Tiel okazis: li konvertiĝis kaj estis baptita ([[314]]). Poste li kontaktiĝis kun certa nombro de famaj [[ermito]]j kaj decidis sekvi tiun vojon: li iris serĉi asketan Palemonon kaj fariĝis lia sekvulo ([[317]]). Li ofte preĝis kun la brakoj krucforme sternitaj, pozicio poste multe imitata en la Eklezio. Li restis askete travivi kaj studi ĉe la maljunula Palemono laŭlonge de sep jaroj. Sed fine Paĥomios decidis ermite vivpasigi ĉe [[Antonio (sankta)|Antonio]], kies stilvivon li imitis ĝis kiam, laŭlegende, li aŭdis voĉon en [[Tabennisi]] kiu al li ordonis konstrui porermitan loĝejon kaj en ĝi loĝi. Jam antaŭe, alia asketulo, nome [[Makario la Granda|Makario]], estis kreinta serion da proto-monaĥejoj nomataj [[Laŭra (monaĥismo)|Laŭraj]], aŭ ĉeluloj, kie sanktaj homoj fizike kaj morale nekapablaj elteni la rigorojn de la solecema vivo de Antonio, povu vivi en komunuma vivo. Paĥomios, fakte, sin dediĉis organizi tiajn ĉelulojn laŭformale. Ĝis tiam, la sperto de la kristana [[asketismo]] estis la soleco aŭ [[ermito|ermitismo]]: monaĥoj, viraj aŭ virinaj, loĝis en kabanoj aŭ grotoj kaj renkontiĝis nur por okazaj kultaj servoj. Paĥomios eble estis la unua kreinto de organizitaj cenobitaj komunumoj, en kiu monaĥoj (viraj aŭ virinaj) kune travivis kaj havis siajn posedaĵojn komunigitajn sub la gvido de [[abato]] aŭ abatino, kaj li mem estis salutata kiel ''Abbà'' (patro). == Nova monaĥa vivstilo == Paĥomios kreis sian unuan monaĥejon en Tabennisi inter la jaroj [[318]] kaj [[323]]. La unua kiu unuiĝis al li estis lia pliaĝa frato Johano kaj tre baldaŭ 100 monaĥoj daŭre gastiĝis en lia monaĥejo. Li tiam konstatis ke tiuj homoj, kiuj estis spertintaj nur la ermitan vivon, povus rifuzi la novan sperton se la formoj de la cenobita vivo estus altruditaj tro bruske: li tial permesis ke ili dediĉu tutan sian tempon al la spiritaj praktikoj al kiuj ili estis kutimiĝintaj. La monaĥejo de Tabennisi, ankaŭ se plurfoje pligrandigita, fariĝis tre baldaŭ tro malgranda, kaj la dua estis fondita en Pabau (hodiaŭ [[Faou]]). Post [[336]], Paĥomios pasigis sian tempon en la monaĥejo de Pabau. Ankaŭ se Paĥomios foje agis kiel lektoro por la najbaraj paŝtistoj, neniu el liaj monaĥoj fariĝis sacerdoto. En [[333]] li estis vizitita de sankta [[Atanazio|Atanazio de Aleksandrio]], kiu deziris lin ordini sacerdoto; sed Paĥomios forfuĝis de li. Tiu rifuzo de Paĥomios estis ankaŭ interpretata kiel arda defendo de la ortodoksio kontraŭ la [[arianismo]] ĉar ĝuste Atanazio estis tiam absorbita en tiu defendo. Ĉirkaŭ [[345]] (ne multe antaŭ lia morto) jam ekzistis ok Paĥomios-aj monaĥejoj kun diversaj centoj da monaĥoj; generacion post lia morto, tiu nombro enorme kreskis vastiĝinte ekde Egiptio ĝis [[Palestino]], al la dezerto de [[Judujo]], [[Sirio]], Nordafriko kaj, fine Okcidenta Eŭropo. Nur unu fojon li ricevis viziton de [[Sankta Bazilo|Bazilo de Cezareo]] kiu tamen kopiis multajn ideojn poste en Cezareo ellaboritajn, kun adaptiĝoj, kiuj fariĝis asketa regulo, aŭ la ''Asketa:'' regulo ankoraŭ hodiaŭ utiligata de la [[Orienta Ortodoksa Eklezio]], komparebla al la [[Benediktana regulo]] en Okcidento. Inter la multaj mirakloj al li atribuitaj elstaras tiu de multlingvaj paroladoj, lingvoj de li neniam studitaj kiel la greka kaj aramea. Li restis abato de la cenobitejoj laŭlonge de 40 jaroj. Kiam lin vizitis epidemia malsano (eble pesto), li kunvokis ĉe si la monaĥarojn, ilin fortigis en la kredo kaj nomumis sian posteulon, poste mortis la 14-an de ''Pashons'' (naŭa monato de la egipta kalendaro), nome 64 A.M. (''anno mundi'' = jaro de la mondo), nome la 9-an de majo [[348]]. == Kulto == La [[Katolika Eklezio]] festas lian liturgian memoron la 9-an de majo, tiu Ortoksa la 15-an de majo. El la [[Roma martirologio]]: "En la Tebaido, en Egiptio, Paĥomios, abato, kiu, ankoraŭ pagana, puŝite de gesto de kristana [[karitato]] favore de militistoj liaj kompanuloj kune kun li enkarcerigitaj, konvertiĝis al kristanismo ricevante de la [[anakoreto]] Polemono la monaĥan veston; post sep jaroj, pro [[dia inspiro]], establis multajn [[cenobito|cenobitejojn]] por ricevi fratojn kaj verkis por la monaĥoj regulon kiu fariĝis fama". == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Pacomio, Orsiesi, Teodoro, ''Pacomio e i suoi discepoli: regole e scritti'', cur. Cremaschi L., Qiqajon, 1988 * Placide Deseille, Enzo Bianchi, ''Pacomio e la vita comunitaria'', Qiqajon, 1998 == Vidu ankaŭ == * [[Cenobito]] * [[Monaĥismo]] * [[Abato]] * [[Benediktana regulo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0292-0348-_Pachomius_Abbas_Tabennense.html Opera Pachomii ex Migne Patrologia Latina] * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0500-0600,_Anonymus,_Vita_Sancti_Pachomi_Abbatis_Tabennensis._Auctore_Graeco_Incerto._Interprete_Dionysio_Exiguo,_MLT.pdf Vita Sancti Pachomii] (Latine) * Biographia amplior (theodisce), editiones operum Pachomii et bibliographia recens: BBKL|p/pachomius_d_ae|auctor=Amos Schmidt|commentatio=PACHOMIUS der Ältere|tomus=6|columnae=1413-1419 * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/30_10_0292-0348-_ Documenta catholica omnia] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Katolikaj sanktuloj]] [[Kategorio:Kristanaj sanktuloj de la 4-a jarcento]] [[Kategorio:Teologoj de la 4-a jarcento]] [[Kategorio:Anakoretoj]] lgefk1bqpxe3cupejvdyyd26vw3ut19 0 529546 9462438 9293959 2026-08-25T17:10:14Z Tirolischleioans 254019 /* Detaloj */ 9462438 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:FruchtbringendeGesellschaft.jpeg|eta|200ra|Societa bildo de la Fruktodona Societo: Palmaro kun portreto de princo Ludoviko de Anhalt-Köthen.]] [[Dosiero:BriefmarkeFruchtbringendeGesellschaft.jpg|eta|200ra|Germana poŝtmarko pri la Fruktodona Societo, 2017]] <!--[[Dosiero:Ordenskleinod Fruchtbringende Gesellschaft.jpg|eta|Gesellschaftspfennig des [[August (Anhalt-Plötzkau) |August Fürst zu Anhalt]] 1621]]--> La '''Fruktodona Societo''', {{lang-de|Fruchtbringende Gesellschaft}}, {{lang-la|Societas fructifera}} (1617–1680) estis germana lingva [[akademio]], la unua kaj plej granda iam ekzistanta. Kiel sian simbolon ĝi havis la mult-uzeblan kokosplanton kun la moto "ĉio utiligeblas", {{lang-de|„Alles Zu Nutzen“}}. Multaj ĝiaj membroj estis nobeloj kaj regnestroj ene de la [[Sankta Romia Imperio]]. Modelo por ĝi estis la italaj renesancaj akademioj, ekzemple [[Accademia della Crusca]], sed ĝi ankaŭ similetis al kavaliraj ordenoj, nobelaj societoj kaj fratularoj, kaj nur parte funkciis kiel klerula kaj literatura asocio. La societon gvidis sinsekve: * 1617–1650: princo [[Ludoviko la 1-a (Anhalt-Köthen)]] <!-- (der Nährende)--> * 1651–1662: duko [[Vilhelmo la 4-a (Saksio-Vajmaro)]] <!--(der Schmackhafte)--> * 1667–1680: duko [[Aŭgusto (Saksio-Weißenfels)]] <!-- (der Wohlgerathene)--> == Detaloj == La societo nomiĝis, pro sia emblemo (palmujo) ankaŭ "Palmordeno" (''Palmorden''). Ĉiu membro ricevis kaŝnomon honoran kiu ne malofte sonis priridinde. Prezidanto ĉiam estis princo, kaj ankaŭ la plejmulto de la societo konsistis el nobeloj. Kvankam apartenis al ĝi gravuloj (politikistoj kiel [[Karolo la 10-a Gustavo (Svedio)|Karolo la 10-a Gustavo de Svedio]] aŭ [[Frederiko Vilhelmo (Brandenburgio)|Frederiko Vilhelmo de Brandenburgio]]; poetoj: [[Martin Opitz]], [[Friedrich von Logau]], [[Diederich von dem Werder]], [[Andreas Gryphius]], [[Johann Michael Moscherosch]]) la okupiĝoj restis tro ofte tro banalaj kaj eksteren orientitaj. Pro siaj purismaj tendencoj la societo en la kuro de la tempo igis sin mem primokenda. En 1680 ĝi malfonditis. En 2007 iĝis refondiĝo sub la nomo ''Nova fruktodona societo''. Du jarojn poste fondiĝis en [[Rudolstadt]] la nur al virinoj malfermita rondaro [[Virta Societo]]. == Literaturo == * Barthold, Geschichte der Fruchtbringenden Gesellschaft (Berlin 1848) * G. Krause, Der Fruchtbringenden Gesellschaft ältester Ertzschrein (Leipzig 1855) * H. Schultz, Die Bestrebungen der Sprachgesellschaften des 17. Jahrhunderts für Reinigung der deutschen Sprache (Göttingen 1888) * H. Wolff, Der Purismus in der deutschen Literatur des 17. Jahrhunderts (Strasburgo 1888) * Dissel, Die sprachreinigenden Bestrebungen im 17. Jahrhundert (Hamburg 1895). == Fonto == [http://www.zeno.org/nid/2000663902X "Fruchtbringende Gesellschaft"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 7, Leipzig 1907, p. 178-179 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fruchtbringende-gesellschaft.de/ Retpaĝo de la Nova fruktodona societo] * [https://www.alg.de/ ALG - Literatursocietaro en Germanlando] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fruktodona Societo| ]] [[Kategorio:Akademioj]] [[Kategorio:Germana lingvo]] [[Kategorio:Historio de Saksio-Anhalto]] [[Kategorio:1617]] e0ty26fgxobpceseli39z4q80jevhoi 0 532330 9462543 9429207 2026-08-26T02:15:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462543 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Karthago Tophet 2.JPG|eta|altdekstre=1.3|La tofeto de Kartago.]] La '''tofeto''' (aŭ ''tofet'') estis [[Fenicio|fenica-kartaga]] subĉiela [[sanktejo]], establiĝinta per [[Konsekrado|konsekrita]] areo kie oni formetis kaj [[Rito|rite]] entombigis la elbruligitajn restaĵojn de la [[Homa ofero|homaj oferoj]] kaj precipe per la infanaj entombigoj. Mallarĝa zono de tiu areo estis kutime okupita per la instalaĵoj por la [[kulto]] ([[Kapelo|kapeletoj]] kaj [[Altaro|altaroj]]). Multaj [[Cindro|cindraj]] [[Urno|urnoj]] estis akompanataj de [[steleo]]j kun skribaĵoj. Tiujn sanktejojn kutime oni instaligis en urbaj [[Periferiaĵo|periferioj]], prefere apud [[nekropolo]]j. ''Tofetoj'' estis retrovitaj en [[Kartago]], en [[Malto]], en [[Italio]] ([[Sant'Antioco]], sur la [[Monte Sirai]], en [[Carbonia]], en [[Nora]] de [[Sardio]]). == Ofero de infanoj == Estas citita en la [[Biblio]], en la [[Dua libro de Reĝoj]] (23,10) kaj en [[Jeremia]] (7,31), loko en kiu la infanoj estis «''pasigitaj tra la fajro''» honore de la dio [[Moloko]] aŭ Melqart. Pri homaj oferoj aludas ankaŭ iuj klasikaj fontoj kaj praktiko ŝajnis konfirmita de retrovo, en tiuj areoj, pri multegaj [[Terakoto|terakotaj]] urnoj entenantaj restaĵojn de infanoj kaj [[Ĵusnaskito|ĵusnaskitoj]], foje miksitajn kun ostoj de malgrandaj bestoj. La akompanaj inskribaĵoj ŝajnis referenci al rito nomita ''molk'', rilata al la kulto de [[Tanit]] kaj de [[Baalo]]. Ĵuse tamen iuj esploristoj emas konsideri ke temis prefere pri apartaj, foje apudaj, porentombigaj areoj (ofte, fakte, ili troviĝas proksime de [[Nekropolo|nekropoloj]]), destinitaj al la porinfanaj tomboj. Ankaŭ en aliaj kulturoj la tomboj de infanoj emas esti disigitaj el tiuj de plenkreskuloj. Krome Tanit kaj Baalo ŝajnas havinti karakterizojn de indulgaj [[Diaĵo|diaĵoj]]. Kaj ankaŭ la analizoj pri la ostaj restaĵoj ŝajnas konfirmi tian interpreton. La bibliaj citaĵoj, do, pri «trairo en la fajro» povus referenci al sensanga [[inico|inica rito]] por [[Adolesko|adoleskkantoj]] anstataŭ al homaj oferoj, dum la klasikaj fontoj, ofte duarangaj, povus esti influitaj de la romia propagando kontraŭ la malamika Kartago. Tamen la abunde dokumentita ĉeesto, ankaŭ en fontoj de la [[Malnova Testamento]], pri la dio [[Moloĥo|Moloko]] igas tiun interpretan studfluon decide malmulte fidinda. == Bibliaj citaĵoj == (Jeremia 7,30-33) ''Ĉar la filoj de Jehuda faras malbonon antaŭ Miaj okuloj, diras la Eternulo; siajn abomenindaĵojn ili metis en la domon, kiu estas nomata per Mia nomo, por malpurigi ĝin.31 Ili aranĝis altaĵojn de Tofet en la valo de la filo de Hinom, por bruligi siajn filojn kaj siajn filinojn en fajro, kion Mi ne ordonis kaj kio neniam estis en Miaj pensoj. 32 Pro tio jen venos tempo, diras la Eternulo, kiam oni jam nomos tion ne Tofet kaj valo de la filo de Hinom, sed valo de mortigado, kaj en Tofet oni enterigos mortintojn, ĉar mankos alia loko. 33 Kaj la kadavroj de ĉi tiu popolo estos manĝaĵo por la birdoj de la ĉielo kaj por la bestoj de la tero, kiujn neniu fortimigos.'' (Jesaja, 30, 33) ''Ĉar delonge estas preparita la bruligejo; ĝi estas preta ankaŭ por la reĝo, profundigita, vastigita; ĝia lignaro enhavas multe da fajro kaj ligno; la blovo de la Eternulo ekbruligos ĝin kiel torenton da sulfuro.'' (Jeremia 19, 12-13) ''Tiele Mi agos kun ĉi tiu loko, diras la Eternulo, kaj kun ĝiaj loĝantoj, kaj Mi faros ĉi tiun lokon simila al Tofet. 13 Kaj la domoj de Jerusalem kaj la domoj de la reĝoj de Judujo estos malpuraj, kiel la loko Tofet, ĉiuj domoj, sur kies tegmentoj oni incensis al la tuta armeo de la ĉielo kaj verŝis verŝoferojn al aliaj dioj.'' (Ezekielo 20,25-26 kaj 2Reĝoj 23,10) Ankaŭ [[Herodoto]], fakte, pritraktinte pri la decida batalo de sicilia popolo kontraŭ la invadanta Kartago, asertas ke tiu ĉi estis venkita kaj devis pagi militkompensojn kaj devis rezigni la kutimon de la homaj oferoj kaj precipe de unuenaskitaj fluoj en la Tofetoj. Fantazia rekonstruo pri la ofero de infanoj en Tofeto, troviĝas en la romano ''[[Salammbô]]'' de [[Gustave Flaubert]], lokita en [[Kartago]]. == Vidu ankaŭ == * [[Fenicio]] * [[Kartago]] * [[Homa ofero]] * [[Infana ofero]] == Bibliografio == * [[Sabatino Moscati]], ''Il santuario dei bambini (tofet)'', Itinerari - XI, Libreria dello Stato [[Istituto Poligrafico e Zecca di Stato|IPZS]], [[Roma]] 1992 * [[Paolo Xella]], ''Religione e religioni in Siria-Palestina'', [[Carocci editore]], [[Roma]] 2007 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.regione.sicilia.it/beniculturali/soprintp/arche/tofet.htm Il tofet di Mozia] * [http://spazioinwind.libero.it/carbonia/sirai/tofet.htm Il tofet di Monte Sirai] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201125120307/http://spazioinwind.libero.it/carbonia/sirai/tofet.htm |date=2020-11-25 }} [[Kategorio:Bibliaj lokoj]] [[Kategorio:Religia arkitekturo]] [[Kategorio:Arkeologiaj lokoj]] [[Kategorio:Fenica civilizo]] abrq1etzy02w68e9ywplwao3x8qs0k7 0 536442 9462664 9309309 2026-08-26T06:04:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462664 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=TN|situo sur mapo=|zomo=13}} La '''Tunizia Ĝenerala Laborista Unio''' ({{lang-fr|Union Générale Tunisienne du Travail}}, '''UGTT''') estas nacia konfederacio de [[sindikato]]j en [[Tunizio]]. Ĝi fondiĝis la 20-an de januaro 1946, kaj en 2010 havis 517 000 membrojn.<ref>[http://www.ituc-csi.org/article1577.html "Listo de la membraj organizaĵoj"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120711043242/http://www.ituc-csi.org/IMG/pdf/no_08_-_list_affiliates_09gc_-_201211-2.pdf |date=2012-07-11 }} de la [[Internacia Sindikata Konfederacio]] laŭ stato de la 6-a Ĝenerala Konsilio, la 21-an de junio 2010 en [[Vankuvero]], en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]]</ref> La UGTT estas membra organizaĵo de la [[Internacia Sindikata Konfederacio]] kaj la [[Internacia Konfederacio de arabaj sindikatoj]]. La unio en somero 2013 kun la [[Tunizia Unio de Industrio, Komerco kaj Metioj]] (UTICA, '' Union Tunisienne de l'Industrie, du Commerce et de l'Artisanat''), la [[Tunizia Ligo pri Homaj Rajtoj]] (LTDH, ''Ligue Tunisienne des Droits de l'Homme'') kaj la [[Nacia Ordeno de Tuniziaj Advokatoj]] (''Ordre National des avocats de Tunisie'') kreis la grupiĝon [[Tunizia Kvaropo de Nacia Dialogo]] por havi forumon de diskuto pri la naciaj malakordoj sekve de la [[Tunizia Revolucio de 2011]]. La kvaropo la 9-an de oktobro 2015 honoriĝis per la [[Nobel-premio pri paco]] de tiu jaro.<ref>[http://nobelpeaceprize.org/nb_NO/laureates/laureates-2015/announce-2015/ gazetara komunikaĵo "La pacpremio 2015" la 9-an de oktobro 2015 en la retejo ''nobelpeaceprize.org''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151012182055/http://nobelpeaceprize.org/nb_NO/laureates/laureates-2015/announce-2015/ |date=2015-10-12 }} ({{no}}) [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2015/press.html kaj en la retejo ''nobelprize.org''] ({{en}}) de la [[Norvega Nobel-Komitato]]</ref> {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Tunizio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sindikatoj]] [[Kategorio:Politiko de Tunizio]] 8hqn1qxxrij6dze05g0oxpf1gz03wok 10 539416 9462675 7103919 2026-08-26T06:53:00Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Warwickshire_UK_district_map_(blank).svg|Warwickshire_UK_district_map_(blank).svg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Warwickshire_UK_district_map_1974-2028_(blank).svg|Warwickshire_UK_district_map_1974-2028_(blank).svg]]. [[c:User:CommonsDelinker 9462675 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |Nomo = Warwickshire |Supro = 52.70 |Malsupro = 51.94 |Maldekstro = -2.10 |Dekstro = -1.10 |Bildo = Warwickshire UK district map 1974-2028 (blank).svg |zono = angla graflando |Bildolarĝo = 1042 |Bildoalto = 1266 }}<noinclude>{{Situo sur mapo/informoj||ordigilo=Anglio|ordigilo2=Warwickshire|sen-flago=jes}}</noinclude> dvz01g85b9vfs1zmv0xcu0yd16logw2 0 540593 9462645 9255444 2026-08-26T05:37:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462645 wikitext text/x-wiki La '''trunka diametro''' respektive la '''trunka perimetro''' estas dendrolgia mezuro por la aĝo de arbo kaj la en ĝi konsistanta [[ligno]]amaso. Pli precize estas la esprimo '''trunka diametro en brusta alteco ''' respektive '''tunka perimetro en brusta alteco'''. == En kiu alteco mezuri == La '' trunka diametro en brusta alteco/tunka perimetro en brusta alteco'' estas mezurata en meza Eŭropo en alteco de 130&nbsp;cm super la tera surfaco. En Usono oni meturas en alteco de 4,5 [[futo]]j, kiu egals al 137&nbsp;cm, same en Japanio.; en aliaj landoj kun nemetraj unuojofte en alteco de 5 futoj, do ĉ. 150&nbsp;cm. La mezuralteco estis, ĉar oni en fruaj tempoj mezuris en [[klafto]]j. En naturprotekto kaj arbidejoj oni hodiaŭ mezuras en alteco de unu metro. == Mezurado == [[Dosiero:Brusthöhendurchmesser.svg|eta|trunka diametro en brusta alteco <br /> ''A'' = supra flanko de deklivo<br />''B'' = meze al la trunka akso]] [[Perimetro]] kaj [[diametro]] estas transkalkulebla helpe de la faktoro [[pi-nombro|π]]. Kiel mezurilo por la diametro oni uzas ofte simplan [[mezurbendo]], por la diametro ofte [[trunkmezurilo]]n. |[[Dosiero:Kluppen.jpg|eta|275ra|diversaj trunkmezuriloj]] |[[Dosiero:Kluppeneinsatz.jpg|eta|235ra|uzado de trunmezurilo]] Ĉe arboj, kiuj staras sur [[deklivo]] aŭ [[taluso]] la brusta alteco estas mezurata en alteco de 1,3 m ĉe la supra flanko de la deklivo (''A''en la bildok). Ĉe tre dikaj arboj tiu mezurado estas erara,ĉar oni ricevis tro malgrandan mezuritan diametron. Tial oni mezuru la trunkon en meza pozicio (''B'' en la bildo).<ref>Bernd Ullrich, Stefan Kühn, Uwe Kühn:Unsere 500 ältesten Bäume: Exklusiv aus dem Deutschen Baumarchiv. BLV Buchverlag GmbH & Co. KG, München ,2009, ISBN=978-3-8354-0376-5, üaĝoj12</ref> == Uzado == La trunka diametro en brusta alteco estas bezonata por kalkuli la lignan amason en arbaro.<ref>vergl. etwa ''[http://www.holz-bois.ch/fileadmin/his/Dokumente/Verband/FG_Industrieholz/Umrechnungsfaktoren-IGIH08_D.pdf Umrechnungsfaktoren Waldholz und Restholz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303233859/http://www.holz-bois.ch/fileadmin/his/Dokumente/Verband/FG_Industrieholz/Umrechnungsfaktoren-IGIH08_D.pdf |date=2016-03-03 }}''. Schweizerische Interessentengemeinschaft Industrieholz − vorgeschlagene Richtwerte (pdf, holz-bois.ch, abgerufen 11. November 2014).</ref> == Literaturo == * [[Horst Kramer]], Alparslan Akça: ''Leitfaden zur Waldmesslehre''. 3. erweiterte Auflage, Sauerländer, Frankfurt am Main, 1995, ISBN 3-7939-0830-5 == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Arboflegado]] [[Kategorio:Forsto]] gq4kadbl0rknl6o7zici2j65bqtsqhu 0 540866 9462357 9427688 2026-08-25T14:27:33Z Sj1mor 12103 9462357 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Holzhackschnitzel.jpg|eta|lignoĉipsoj: supre en la bildo fajnaj foliarbaj ĉipsoj, malsupre malfajnaj pongloarbaj ĉipsoj]] [[Dosiero:Tree shredder 14m07.JPG|eta|produktado de lignoĉipsoj per maŝino]] '''lignoĉipsoj''', '''lignohakĉipsoj''' aŭ '''lignopecetoj''' estas per tranĉa maŝino diserigita [[ligno]]. Male [[ŝreditaĵo]] estas la rezulto de [[ŝredatoro]], kiu disigas lignon per obtuza batdisiga ilo.<ref name="TFZ">Technologie- und Förderzentrum (TFZ) Straubing, 2008: Klassen für Holzhackschnitzel nach DIN CEN/TS 14961 ([http://www.tfz.bayern.de/festbrennstoffe/17370/mb_b_rs_klassen_holzhackschnitzel_din__cen_ts_14961.pdf PDF]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref> Lignoĉiproj estas precipe uzata kiel [[krudmaterialo]] por la [[lignoprilabora industrio]] respektive kiel [[brulaĵo]]. == Produktado == Lignoĉipsoj estas produktataj per mobila, aŭ nemobila [[ŝredatoro|tranĉa ŝredatoro]]. La uzata ligno estas malvaloraj lignaĵoj el [[arbara mastrumado]] aŭ ligna rubo de [[pejzaĝisto]] (tranĉitaĵo). Pli kaj pli la ligno el speciale plantitaj lignoplanto ([[lignoplantejo]]j) estas uzataj por tiu celo. == Ecoj == Lignoĉipsoj konsistas je 100 % el [[ligno]]. Ili havas [[brulvaloro]]n de ĉirkaŭ von etwa 4,0 kWh (=14,4 MJ) po kg (depende de la [[lignospeco]], kun ĉirkaŭ 20 % [[akvoenhavo]]). Ili taŭgas por aŭtomata nutrado ekzemple de [[hejtinstalaĵo]]j per [[ŝraŭba transportilo]] aŭ [[transporta bendo]] geeignet. === Akvoenhavo === {| class="wikitable float-right" |+ lignocxipsoj: hejtvaloro depende de la akvoenhavo <ref>[http://www.lwf.bayern.de/service/publikationen/lwf_merkblatt/022952/index.php Merkblatt 12 ''Der Energiegehalt von Holz und seine Bewertung''] der [[Bayerische Landesanstalt für Wald und Forstwirtschaft|Bayerischen Landesanstalt für Wald und Forstwirtschaft]] (LWF), stato julio 2014, paĝo 3; Por la tabelo estas uzitaj averaĝaj kaj rondigitaj datoj de diversaj ingnospecoj el infofolio de 2007. (germanlingva teksto</ref> ! Akvoenhavo w ! 0 % ! 15 % ! 20 % ! 30 % ! 50 % |- ! humideco u ! ; 0 % ! 18 % ! 25 % ! 43 % ! 100 % |- | hejtvaloro pingloarba ligno [kWh/srm] | 840 | 820 | 815 | 800 | 730 |- | hejtvaloro foliarba ligno (malmola) [kWh/srm] | 1130 | 1100 | 1090 | 1060 | 970 |- | hejtvaloro foliarba ligno (mola) [kWh/srm] | 700 | 690 | 680 | 665 | 610 |} [[Dosiero:Graf-heizwert-je-kg.gif|eta|upright=1.4|hejtvaloro po pezo-unuo (pingloarba ligno/foliarba ligno) depende de la akvoenhavo]] {| class="wikitable float-right" |+ EN 14961, laŭ masaj unuoj ordigita ! normo ! ĉefa frakcio ! fajna frakcio ! malfajna frakcio ! ekstremaĵo |- ! P ! > 80 % ! < 5 % ! < 1 % ! |- | P16 | 3,15…16&nbsp;mm | < 1&nbsp;mm | > 45&nbsp;mm | < 85&nbsp;mm |- | P45 | 3,15…45&nbsp;mm | < 1&nbsp;mm | > 63&nbsp;mm | < 120&nbsp;mm |- | P63 | 3,15…63&nbsp;mm | < 1&nbsp;mm | > 100&nbsp;mm | < 350&nbsp;mm |- | P100 | 3,15…100&nbsp;mm | < 1&nbsp;mm | > 200&nbsp;mm | < 350&nbsp;mm |} {| class="wikitable float-right" |+ ÖNORM M 7133, la masaj frakcioj ordigita ! normo ! ĉefa frakcio ! fajna frakcio ! malfajna frakcio ! ekstremaĵo |- ! G ! > 60 % ! < 20 % ! < 20 % ! |- | G30 | 2,8…16&nbsp;mm, ø 30&nbsp;mm² | < 2,8&nbsp;mm | > 16&nbsp;mm | < 85&nbsp;mm |- | G50 | 5,6…31,5&nbsp;mm, ø 50&nbsp;mm² | < 5,6&nbsp;mm | > 31,5&nbsp;mm | < 120&nbsp;mm |- | G100 | 11,2…63&nbsp;mm, ø 100&nbsp;mm² | < 11,2&nbsp;mm | > 63&nbsp;mm | < 250&nbsp;mm |} [[Dosiero:Größenklassen_von_Hackschnitzeln.png|eta|upright=2.5|komparo de la normoj]] Depende de la konstrutipo de la hejtinstalaĵo la ecoj de lignoĉipsoj povas varii. <ref>[http://www.klimaaktiv.at/article/archive/13517/ klima:aktiv ''Management; Heizwert und Brennwert''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071017232751/http://www.klimaaktiv.at/article/archive/13517/ |date=2007-10-17 }}. de la 12a de feb. 2011.</ref> === Lignoĉipso kiel brulaĵo === [[Dosiero:Ruehrrad.JPG|eta|kirlrado de lignoĉipsa hejtilo]] [[Dosiero:Hochschule-trier-heizwerk.jpg|eta|lignoĉipsa heijt-energiejo de la [[Universitato Trier]]]] Lignoĉipsoj estas uzataj kiel energidonanto al specialaj hejtinstaĵoj kaj al [[biomasa hejt-energiejo]]. La nutrado prizorgas elektrajn [[ŝraŭba transportilo|transportajn ŝraŭbojn]] aŭ [[transporta kratĉeno|transportajn kratĉenojn]] . Por malgrandaj [[hejtkaldrono]] de {{J|unufamilia domo}} necesas uzi malgrandajn ĉipsojn de alta kvalito. La kostoj de lignoĉipsoj estas pli malgrandaj ol kompareblaj aliaj biobrulaĵoj, ekzemple [[lignopeleto]]j aŭ [[brulligno|brullignaj pecoj]]. En Germanujo estas uzata lignoĉipsoj kiel [[energiligno]] en privataj domoj en la jaro 2005 en la kvanto de 580.000 kubikaj metroj da ŝutaĵoj, kiu egalis al ĉirkaŭ 1,1 % de la tuta energio el lignaĵoj. 9 milionoj da kubikaj metroj da ŝutaĵoj oni uzis por hejt-energiejoj de grandeco de ĝis unu MW. La foruzo de pli grandaj instalaĵoj estis ĉirkaŭ 39 milionoj da kubikaj metroj da ŝutaĵoj. == Literaturo == * Peter Wohlleben: ''HOLZRAUSCH. Der Bioenergieboom und seine Folgen.'' adatia Verlag Marion Zartner, Sankt Augustin 2008, ISBN 978-3-940461-03-2. * [[Bayerische Landesanstalt für Wald und Forstwirtschaft]] (LWF): [http://www.lwf.bayern.de/service/publikationen/012448/index.php ], inter alia ** infofolio 10: [http://www.lwf.bayern.de/service/publikationen/lwf_merkblatt/022986/index.php ''Bereitstellung von Waldhackschnitzeln''], stato majo 2012, ** infofolio 11: [http://www.lwf.bayern.de/service/publikationen/lwf_merkblatt/022955/index.php ''Hackschnitzel richtig lagern!''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151029070624/http://www.lwf.bayern.de/service/publikationen/lwf_merkblatt/022955/index.php |date=2015-10-29 }}, stato decembro 2012, ** infofolio 12: [http://www.lwf.bayern.de/service/publikationen/lwf_merkblatt/022952/index.php ''Der Energiegehalt von Holz''], stato julio 2014, ** infofolio 20: [http://www.lwf.bayern.de/service/publikationen/lwf_merkblatt/022727/index.php ''Scheitholz''], stato julio 2014 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Woodchips|Hackschnitzel}} * [http://www.waldwissen.net/wald/boden/bfw_grenzen_biomassenutzung/index_DE ''Ökologische Grenzen der Biomassenutzung in Wäldern''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160104013151/http://www.waldwissen.net/wald/boden/bfw_grenzen_biomassenutzung/index_DE |date=2016-01-04 }} auf www.waldwissen.net. * [http://www.waldwissen.net/waldwirtschaft/holz/energie/lwf_oekobilanz_waldhackschnitzel/index_DE ''Ökobilanz Waldhackschnitzel''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160412062422/http://www.waldwissen.net/waldwirtschaft/holz/energie/lwf_oekobilanz_waldhackschnitzel/index_DE |date=2016-04-12 }} auf www.waldwissen.net. * [http://www.spielplatz-doerper.de/spielgeraete-holzhackschnitzel-holzhaecksel-als-fallschutz-unter-spielgeraete-nach-en-1176/holzhackschnitzel-fallschutz-normative-anforderungen/anforderungen-holzhackschnitzel-bodenbelag.html ''Anforderungen der Spielgerätenorm DIN EN 1176 an stoßdämpfende Bodenbeläge aus Holzhackschnitzel unterhalb von Spielplatzgeräten.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130426015952/http://www.spielplatz-doerper.de/spielgeraete-holzhackschnitzel-holzhaecksel-als-fallschutz-unter-spielgeraete-nach-en-1176/holzhackschnitzel-fallschutz-normative-anforderungen/anforderungen-holzhackschnitzel-bodenbelag.html |date=2013-04-26 }} * [http://www.holzenergieonline.de ''Holzenergie - Bayerische Landesanstalt für Wald und Forstwirtschaft''] auf www.lwf.bayern.de. [[Kategorio:Renovigebla krudmaterialo]] [[Kategorio:Brulligno]] [[Kategorio:Lignaĵo]] 7badwrznwqfq8tcg2x4zx4ck3dfrrs0 0 543113 9462293 9462230 2026-08-25T12:57:12Z Crosstor 3176 /* M */ 9462293 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (ankaŭ la integrita altlernejo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[László Abaffy]], [[ĵurnalisto]] * [[Attila Ábrahám]], [[kajakisto]] * [[János Abrudbányay]], [[instruisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Dezső Ágai]], [[advokato]] * [[Pál Agócsy]], [[muzeologo]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[Ádám Anderle]], [[historiisto]] * [[Enikő Anderléné Sajti]], historiisto * [[Sándor András (poeto)]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[András Aradszki]], [[politikisto]] * [[István Arató (komponisto)]] * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Árpás]], instruisto == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[László Bachát]], lingvisto * [[Gyula Bácskai]], kemiisto * [[Mihály Bácskai]], [[instruisto]] * [[Zoltán Badó]], kirurgo * [[Zoltán Bagó]], politikisto * [[István Baka]], poeto * [[Lajos Bakacsi]], [[pentristo]] * [[György Bakondi]], generalo * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[Péter Balázs (historiisto)]] * [[Lajos Balcza]], pedagogo * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Hugó Ballya]], remisto * [[József Balogh (patologo)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Imre Bánkúti]], [[historiisto]] * [[Dénes Bara]], patologo * [[Pál Bárdos]], [[dramaturgo]] * [[István Bárdosi]], juristo * [[István Barta (historiisto)]] * [[György Bártfai]], ginekologo * [[István Bartók]], patologo * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomo * '''[[Zoltán Bay]],''' [[fizikisto]] * [[Zoltán Beck (etnografo)]] * [[Gyula Belényi]], historiisto * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[László Benkő (instruisto)]] * [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Berczeli Anzelm]], verkisto * [[Tamás Bereczkei]], psikologo * [[László Berek]], radiologo * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[György Berend]], juristo * [[László Berza]], bibliotekisto * [[Sándor Bezdán]], historiisto * [[István Bibó]], [[politikisto]] * [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]] * [[László Blazovich]], historiisto * [[Rebeka Bobanj]], operkantisto * [[Lajos Bódis]], ginekologo * [[Zalán Bognár]], historiisto * [[Zsolt Bohács]], advokato * [[Béla Bojta]], advokato * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[László Böőr]], arkivisto * [[Pál Bor]], [[pedagogo]] * [[Zsolt Bor]], fizikisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[Sándor Mihály Bordás]], toksologo * [[Zsolt Borkai]], gimnastikisto * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Béla Böszörményi-Nagy]], pianisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[László Botka (politikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[Koloman Brenner]], [[germanisto]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[József Büki]] * [[Ferenc Bukovszky]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Jenő Cholnoky]], algologo * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[András Csapó]], filmisto * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[Miklós Csapody]], politikisto * [[József Császár]], kemiisto * [[Bálint Csatári]], geografo * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[Zoltán Csepregi]], [[teologo]] * [[Zoltán Csemniczky]], [[skulptisto]] * [[Krisztián Cser]], [[operkantisto]] * [[János Cserni]], juĝisto * [[László Csíky (kuracisto)]] * [[János Csirik]], matematikisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[János Csorba]], advokato * [[Tibor Csörgő]], ornitologo * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Ottó Czúcz]], juristo * [[Judit Czunyiné Bertalan]], [[subministro]] {{Div col end}} == D == * [[Jázmin Dammak]], beleckonkursanto * [[Sarolta Deczki]], instruisto * [[Dezső Debreczeni]], piedbatboksisto * [[Mária Anna Deli]], [[esploristo]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Károly Dietz]], policestro * [[András Diószegi]], redaktoro * [[Eszter Dobozi]], [[instruisto]] * [[József Dombi]], fizikisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[Győző Duró]], [[dramaturgo]] * [[Lajos Duró]], psikologo == E == * [[Tibor Egri Kiss]], kuracisto * [[Péter Erdélyi]], instruisto * [[Zoltán Ésik]], matematikisto * [[Zoltán E. Szabó]], instruisto == F == * [[Géza Fábri]], instruisto * [[Pál Farkas]], skulptisto * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[István Fáry]], [[matematikisto]] * [[Sándor Fazekas]], [[ministro]] * [[Edit Fél]], [[muzeologo]] * [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]] * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[József Frank]], biologo * [[Ferenc Friedler]], kemiisto * [[Veronika Fűz]], [[skulptisto]] * [[László Füzi]], kritikisto == G == {{Div col|cols = 2}} * [[István G. Vass]], [[arkivisto]] * [[Róbert Gábriel]], [[biologo]] * [[László Gálffy]], historiisto * [[László Gallé (biologo)]] * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[László Galuska]], internisto * [[István Levente Garai]], kuracisto * [[Gábor Gárdián]], [[violonĉelisto]] * [[László Gáspárdy]], prokuroro * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[György Geréb]], psikologo * [[Ágnes Gereben]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Gerlei]], patologo * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Júlia Goldman]], instruisto * [[Márta Görög]], ministro * [[Pál Greguss (fizikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[István Grezsa]], kuracisto * [[Géza Grünwald]], matematikisto * [[László Guczi]], kemiisto * [[József Gulrich]], naĝisto * [[László Gulyás (historiisto)]] * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[László Gyimesi (politikisto)]] * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[Lajos Györffy]], instruisto * [[János Györgyey]], [[botanikisto]] * [[Ferenc Győri]], geografo * [[István Győri]], matematikisto * [[Sándor Gyüdi]], dirigento * [[József Gyurácz]], ornitologo {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Imre Hajdú]], radiologo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Erika Hancz]], turkologo * [[Lajos Hanzó (historiisto)]] * [[János Háy]], poeto * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[István Herczeg (advokato)]] * [[Ede Hertelendi]], fizikisto * [[István Hetesi]], instruisto * [[József Híres]], kemiisto * [[Judit Hohmann]], farmaciisto * [[Sándor Holly]], kemiisto * [[Tibor Hortobágyi]], algologo * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Sándor Domonkos Horváth]], bibliotekisto * [[András Huhn]], matematikisto * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[Dániel Hunya]], [[jezuito]] {{Div col end}} == I == * [[Lajos Illés (redaktoro)]] * [[Balázs Imreh]], matematikisto == J == * [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo * [[József Jankovics]], literaturisto * [[Károly Jeges]], instruisto * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Márton Joób]], kanuisto * [[Gyula Juhász]], [[poeto]] * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] * [[Tibor Juhász]], fizikisto == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Géza István Kaáli Nagy]], ginekologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Melinda Kalmár]], historiisto * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[Gábor Karsai]], budhisto * [[Miklós Kásler]], onkologo * [[Mária Kávai]], kemiisto * [[András Keczer]], teatrestro * [[Tamás Keczer]], instruisto * [[Ferenc Kedves]], fizikisto * [[Gyula Kedves]], muzeologo * [[László Kelemen (advokato)]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[Ernő Kenéz]], operkantisto * [[Sándor Képíró]], [[ĝendarmo]] * [[János Kerényi]], [[parlamentano]] * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[A. Sándor Kiss]], kemiisto * [[Gergely Kiss]], akvopilkisto * [[István Kiss (algologo)]] * [[István Kiss (kemiisto)]] * [[Sándor Koczkás]], altlerneja instruisto * [[Mátyás Koltai]], kuracisto * [[Sámuel Komoly]], neŭrologo * [[Csaba Koncz]], biologo * [[Krisztina Kónya]], operkantisto * [[László Kordos]], paleontologo * [[József Korek]], arkeologo * [[Péter Kőszeghy (literaturisto)]] * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[László Koszta]], historiisto * [[Gergely Kovács (politikisto)]] * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[András Krámli]], kemiisto * [[Zoltán Kulcsár]], informatikisto * [[Miklós Kun (psikiatro)]] {{Div col end}} == L == * [[Lajos Labádi]], arkivisto * [[Dezső Laky]], [[statistikisto]] * [[Erika Lázár]], ginekologo * [[János Lázár (ministro)]] * [[Ferenc Lebó]], skulptisto * [[András Lengyel (muzeologo)]] * [[Imre Lengyel]], ekonomikisto * [[Magda Ligeti]], neŭrologo * [[Mária Littomeritzky]], apotekisto * [[Béla Lovas]], parazitologo * [[Irén Lovász]], popolkantisto * [[István Lukács]], literaturhistoriisto * [[Gábor Lusztig]], patologo == M == * [[Zoltán Majó]], ekonomo * [[István Majoros (historiisto)]] * [[Lajos Makai]], fizikisto * [[Ferenc Makk]], historiisto * [[László Makra]], klimatologo * [[Gábor Margittai]], redaktoro * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[László Marjanucz]], historiisto * [[Péter Márki-Zay]], urbestro * [[Attila Marosvári]], muzeologo * [[Anita Márton]], [[atleto]] * [[Béla Martos]], matematikisto * [[István Martzy]], ginekologo * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Katalin Merétey]], imunologo * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[Tamás Molnár (akvopilkisto)]] * [[István Monok]], bibliotekisto * [[József Morvay]], farmaciisto * [[István Muzslay]], monaĥo == N == * [[László Nagy (teatrestro)]] * [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono * [[Zoltán Zsolt Nagy]], okulkuracisto * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Tivadar Nemecskay]], [[obstetrikisto]] * [[Katalin Németh S.]], bibliotekisto * [[Enikő Németh T.]], lingvisto * [[Zoltán Nógrádi]], urbestro == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Ilona Oláhné Béládi]] * [[Jenő Ormos]], onkologo * [[Gábor Orosz]], psikologo * [[Gyula Ortutay]], ministro * [[Dániel Ötvös]], kemiisto == P == * [[Máté Pálhegyi]], [[flutisto]] * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[Gertrúd Palotay]], muzeologo * [[Sándor Papp (politikisto)]] * [[Márta Pataki]], bibliotekisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[Rezső Pauncz]], kemiisto * [[Imre Pávó]], instruisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Éva Petrőczi]], poeto * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] * [[János Piroska]], pentristo kaj urbestro * [[Jenő Pócza]], fizikisto == R == * [[Imre Rábai]], matematikisto * [[Miklós Radnóti]], poeto * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Misa Ragány]], muzikalkantisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[László Réczi]], advokato * [[Béla Reitzer]], [[sociologo]] * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Béla Rigó]], publikigisto * [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Rózsa]], farmaciisto * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto * [[Magda Salacz]], arthistoriisto * [[Klára Sándor]], turkologo * [[György Sárosi]], futbalisto * [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto * [[Lajos Somlai]], pentristo * [[György Somogyi]], pentristo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Valéria Stenszky]], farmaciisto * [[Jolán Stiller]], akvobiologo * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[József Sümeghy]], geologo * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[Erika Szabó (politikisto)]] * [[János Szabó (agrikultura ministro)]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Tamás Szalai]], astronomo * [[József Szathmáry]], [[pentristo]] * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Zoltán Szegedi]], pentristo * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Ferenc Szekeres]], grafikisto * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Antal Szerb]], [[verkisto]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto {{Div col end}} == T == * [[Győző Takács]], ceramikisto * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Gáspár Téri]], dancisto * [[Lajos Timár]], botanikisto * [[László Tiszlavicz]], patologo * [[Noémi Tiszlavicz]], ginekologo * [[István Tömörkény]], verkisto * [[András Torma]], juristo * [[József Torma (diplomato)]] * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Csaba Tóth]], kuracisto * [[József Tóth (geografo)]] * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mónika Tóth]], violonisto * [[Ágnes Tóthné Horváth]], historiisto * [[Péter Tuzson-Berczeli]], pentristo == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] * [[István Ujhelyi]], politikisto * [[László Upor]], dramaturgo == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[László Várady (apotekisto)]] * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Gábor Veres (skulptisto)]] * [[Aladár Vidacs]], geologo * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[István Vitányi]], politikisto == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] * [[Adolf Weinträger]], pentristo == Z == * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Endre Zétényi]], astronomo * [[Gábor Zombor]], kuracisto * [[László Zombori]], pentristo * [[István Zsignár]], pentristo == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] 4n2380a85vb2gjp048y585rj8z3pt0c 0 545857 9462509 9287109 2026-08-25T22:40:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462509 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=US-KS |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo= |zomo=13 }} {{Kursiva titolo}}La '''''Land Institute''''' (Terinstituto) estas [[neprofitcela organizaĵo]] por esplorado, edukado, kaj politiko dediĉita al [[eltenebla agrikulturo]] kun [[sidejo]] en [[Salina (Kansaso)|Salina]], [[Kansaso]], [[Usono]]. Ties celo estas disvolvigi [[agrikulturo|agrikulturan]] sistemon bazitan sur [[Staŭdo|staŭdaj]] [[agrokultivaĵo]]j kiuj "havas la ekologian stabilecon de herbejo kaj grenproduktadod kompareblan al tiu de [[Unujara planto|unujaraj]] agrokultivaĵoj".<ref name="officialwebsitemissionandvision">"The Land Institute Official Website: Vision & Mission". [https://landinstitute.org/about-us/vision-mission] Alirita la 2an de Januaro 2016.</ref> La organizaĵo havas registritan markon '''Kernza''', nome tritikherbon disvolviĝantan. La instituto estis fondita sur 28 akreojn en 1976 fare de planto-[[genetiko|genetikisto]] Wes Jackson kaj Dana Jackson, kiu estis laborinta ĉe la Projekto ''Land Stewardship'' en [[Minesoto]].<ref name="officialwebtimeline">{{cite web | url=http://www.landinstitute.org/land-institute-founded/ | title=The Land Institute Official Website: The Land Institute is Founded | accessdate=30a de Decembro 2014 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2016-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20141231032027/http://www.landinstitute.org/land-institute-founded/ | arkivdato=2014-12-31 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141231032027/http://www.landinstitute.org/land-institute-founded/ | archivedate=2014-12-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.landinstitute.org/land-institute-founded/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-01-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141231032027/http://www.landinstitute.org/land-institute-founded/ |arkivdato=2014-12-31 }}</ref><ref name = "Fellows92">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.macfound.org/fellows/class/july-1992/|titolo=Meet the 1992 MacArthur Fellows|alirdato=2013-07-01|aŭtoro=The John D. and Catherine T. MacArthur Foundation|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141231031137/http://www.macfound.org/fellows/class/july-1992/|arkivdato=2014-12-31}}</ref><ref name="Jackson2002">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=CXY3yfL7DEC&pg=PA13|titolo=The Farm as Natural Habitat: Reconnecting Food Systems With Ecosystems|aŭtoro=Dana L. Jackson|dato=1a de Aprilo 2002|eldoninto=Island Press|ISBN=978-1-59726-269-9}}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Je 2014, la organizaĵo posedas almenaŭ 879 akreojn da tero.<ref name=fall2014>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.landinstitute.org/about-us/annual-report/|titolo=Land Institute Official Website: Annual Report Fall 2014|alirdato=31a de Decembro 2014|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150520083859/http://www.landinstitute.org/about-us/annual-report/|arkivdato=2015-05-20}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.landinstitute.org/ The Land Institute website] * [http://www.context.org/ICLIB/IC14/WJackson.htm 1986 interview with In Context]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.kshs.org/research/collections/documents/businessrecords/business_records_findingaids/landinstitute/landinstitutenew.htm Kansas State Historical Society page on Land Institute and its archives] {{Koord|38|46|08|N|97|33|08|W|region:US-KS_type:landmark|display=inline}} [[Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Agrikulturo]] ezzycdu1h78a2vzwtc8q00mmth88s9a 0 548992 9462370 9248677 2026-08-25T14:40:11Z Sj1mor 12103 9462370 wikitext text/x-wiki Tio estas listo de la plej longaj [[rivero]]j sur la [[Tero]]. Ĝi inkludas riversistemojn, kiuj estas pli ol {{Unuo|1000}} kilometrojn longaj. Oni devas atenti, ke estas multaj disputoj pri la longecoj de riveroj, foje ĉar oni inkludas aŭ ne inkludas [[alfluanto]]jn, foje ĉar oni inkludas aŭ ne neprecizajn longareon ĉe la ekfluo, tio estas ne klaras kie precize estas la ekfluo (foje simile pri la elfluo), kaj foje oni ne uzas la samajn mezursistemojn, kiuj ju pli precizaj des pli longaj, ekzemple je kalkuloj de [[meandro]]j, kurboj ktp. Tiele ĉe plej riveroj, diferencaj fontoj havigas konfliktajn informojn pri la longo de riversistemo. La informaro en diferencaj fontoj estas inter parentezoj. {| border="0" width="95 |- |align="left"| |align="right"| |- |colspan="2" align="center"| {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="6" align="center"| [[Kontinento|Kontinenta]] koloro |- |bgcolor="#CCCCFF"|[[Afriko]] |bgcolor="#FFFFAA"|[[Azio]] |bgcolor="#CCFF66"|[[Aŭstralio]] |bgcolor="#FFC0CB"|[[Geografio de Eŭropo|Eŭropo]] |bgcolor="#CCFFFF"|[[Nordameriko]] |bgcolor="#FFD39B"|[[Sudameriko]] |} |} {| class="wikitable sortable" ! ![[Rivero]] !Longo (km) !Longo (mejloj) ![[Akvokolekta areo]] (km²) !Averaĝa akvoŝarĝo (m³/s) !Elfluo ![[Lando]]j en la akvokolekta areo |- |bgcolor="#CCCCFF"|1. |[[Nilo]]&nbsp;– [[Kagero (rivero)|Kagera]] (Nilo estas kutime konsiderita la plej longa rivero en la mondo, kun longo de ĉirkaŭ 6,650&nbsp;km,<ref name="britannica-nile">"Nile River". Encyclopædia Britannica. 2010. [http://www.britannica.com/place/Nile-River] Alirita la 3an de Aŭgusto 2010.</ref> kaj Amazono la dua plej longa, kun longo de almenaŭ 6,400&nbsp;km.<ref name="britannica-amazon">"Amazon River". Encyclopædia Britannica. 2010. [http://www.britannica.com/place/Amazon-River] Alirita la 3an de Aŭgusto 2010.</ref> En ĵusaj jardekoj polemikoj intensiĝis pri la vera fonto kaj tiele la ĝusta longo de Amazono.<ref name="bbc-amazon">"Amazon river 'longer than Nile'". BBC News. 16a de Junio 2007. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/6759291.stm] Alirita la 3an de Aŭgusto 2010.</ref><ref>{{Cite web|last1=Roach|first1=John|title=Amazon Longer Than Nile River, Scientists Say|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2007/06/070619-amazon-river.html|publisher=National Geographic|accessdate=4a de Marto 2015}}</ref> Brazilaj kaj peruaj studoj en 2007 kaj 2008 aldonis la akvofluon el la suda fluo de Amazono tra tajdaj kanaloj kaj la estuaro de Pará de Tocantins kaj poste konkludis, ke Amazono havas longon de 6,992&nbsp;km kaj estas pli longa ol Nilo, kies longo estis kalkulita je 6,853&nbsp;km.<ref name="inpe">"Studies from INPE indicate that the Amazon River is 140km longer than the Nile". Brazilian National Institute for Space Research. [http://www.inpe.br/ingles/news/news_dest29.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110411011122/http://www.inpe.br/ingles/news/news_dest29.php|date=2011-04-11}} Alirita la 3an de Aŭgusto 2010.</ref> Tamen, je 2010 la longo de ambaŭ riveroj restas malferma al interpretado kaj kontinua polemiko.) |6,853<br /><small>(6,650)</small> |4,258<br /><small>(4,132)</small> |3,254,555 |5,100 |Mediteraneo |[[Etiopio]], [[Eritreo]], [[Sudano]], [[Ugando]], [[Tanzanio]], [[Kenjo]], [[Ruando]], [[Burundo]], [[Egipto]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Suda Sudano]] |- |bgcolor="#FFD39B"|2. |[[Amazono]]&nbsp;– [[Ukajalo]]&nbsp;– [[Apurimako]] (Vidu supre) |6,992<br /><small>(6,400)</small> |4,345<br /><small>(3,976)</small> |7,050,000 |219,000 |Atlantika Oceano |[[Brazilo]], [[Peruo]], [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Venezuelo]], [[Gujano]] |- |bgcolor="#FFFFAA"|3. |[[Jangzio]]<br /><small>(Ĉang Jiang)</small> |6,300<br /><small>(6,418)</small> |3,917<br /><small>(3,988)</small> |1,800,000 |31,900 |[[Orientĉina Maro]] |Ĉinio |- |bgcolor="#CCFFFF"|4. |[[Misisipo]]–[[Misuro (rivero)|Misuro]]–[[Rivero Jefferson|Jefferson]] |6,275<br /> |3,902<br /> |2,980,000 |16,200 |[[Golfo de Meksiko]] |Usono (98.5%), Kanado (1.5%) |- |bgcolor="#FFFFAA"|5. |[[Jenisejo]]–[[Angara Rivero|Angara]]–[[Rivero Selenge|Selenge]] |5,539<br /> |3,445<br /> |2,580,000 |19,600 |[[Karaa Maro]] |[[Rusio]] (97%), [[Mongolio]] (2.9%) |- |bgcolor="#FFFFAA"|6. |[[Flava Rivero]]<br /><small>(Huang He)</small> |5,464<br /> |3,395<br /> |745,000 |2,110 |[[Bohaja Maro]] |Ĉinio |- |bgcolor="#FFFFAA"|7. |[[Obo]]–[[Irtiŝo]] |5,410 |3,364 |2,990,000 |12,800 |[[Golfo de Obo]] |Rusio, [[Kazaĥio]], Ĉinio, Mongolio |- |bgcolor="#FFD39B"|8. |[[Paranao (rivero)|Paranao]]&nbsp;– [[Río de la Plata]] <ref name=britannica>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/463804/Rio-de-la-Plata|titolo=Río de la Plata|alirdato=11a de Aŭgusto 2010|eldoninto=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> |4,880<br /> |3,030<br /> |2,582,672 |18,000 |[[Río de la Plata]] |Brazilo (46.7%), [[Argentino]] (27.7%), [[Paragvajo]] (13.5%), Bolivio (8.3%), [[Urugvajo]] (3.8%) |- |bgcolor="#CCCCFF"|9. |[[Rivero Kongo|Kongo]]–[[Ĉambeŝi]]<br /><small>(Zairo)</small> |4,700<br /> |2,922<br /> |3,680,000 |41,800 |Atlantika Oceano |Demokratia Respubliko Kongo, [[Centrafrika Respubliko]], [[Angolo]], [[Respubliko Kongo]], [[Tanzanio]], [[Kameruno]], [[Zambio]], [[Burundo]], [[Ruando]] |- |bgcolor="#FFFFAA"|10. |[[Amuro]]–[[Argun (rivero)|Arguno]]<br /><small>(Heilong Jiang)</small> |4,444 |2,763 |1,855,000 |11,400 |[[Oĥotska Maro]] |Rusio, Ĉinio, Mongolio |- |bgcolor="#FFFFAA"|11. |[[Leno (rivero)|Leno]] (Лена) |4,400<br /> |2,736<br /> |2,490,000 |17,100 |[[Lapteva Maro]] |Rusio |- |bgcolor="#FFFFAA"|12. |[[Mekongo]]<br /><small>(Lancang Jiang)</small> |4,350 |2,705 |810,000 |16,000 |[[Sudĉina Maro]] |Ĉinio, [[Birmo]], [[Laoso]], [[Tajlando]], [[Kamboĝo]], [[Vietnamio]] |- |bgcolor="#CCFFFF"|13. |[[Rivero Mackenzie|Mackenzie]]–[[Rivero Slave|Slave]]–[[Rivero Paco (Kanado)|Paco]]–[[Rivero Finlay|Finlay]] |4,241<br /> |2,637<br /> |1,790,000 |10,300 |[[Beaufort-maro]] |Kanado |- |bgcolor="#CCCCFF"|14. |[[Rivero Niĝero|Nigero]] |4,200<br /> |2,611<br /> |2,090,000 |9,570 |[[Golfo de Gvineo]] |[[Niĝerio]] (26.6%), [[Malio]] (25.6%), [[Niĝero]] (23.6%), [[Alĝerio]] (7.6%), [[Gvineo]] (4.5%), [[Kameruno]] (4.2%), [[Burkino]] (3.9%), [[Eburbordo]], [[Benino]], [[Ĉado]] |- |bgcolor="#CCFF66"|15. |[[Rivero Murray|Murray]]–[[Rivero Darling|Darling]] |3,672<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ga.gov.au/scientific-topics/geographic-information/landforms/longest-rivers|titolo=Longest Rivers|alirdato=4a de Marto 2015|eldoninto=Geoscience Australia}}</ref> |2,282<br /> |1,061,000 |767 |Suda Oceano |Aŭstralio |- |bgcolor="#FFD39B"|16. |[[Rivero Tocantins|Tocantins]]–[[Rivero Araguaia|Araguaia]] |3,650 |2,270 |950,000 |13,598 |Atlantika Oceano, Amazono |Brazilo |- |bgcolor="#FFC0CB"|17. |[[Volga]] |3,645 |2,266 |1,380,000 |8,080 |[[Kaspia Maro]] |Rusio |- |bgcolor="#FFFFAA"|18. |[[Ŝatt al-Arab]]&nbsp;– [[Eŭfrato]] |3,596<br /> |2,236<br /> |884,000 |856 |[[Persa Golfo]] |[[Irako]] (60.5%), Turkio (24.8%), [[Sirio]] (14.7%) |- |bgcolor="#FFD39B"|19. |[[Rivero Madeira|Madeira]]–[[Rivero Mamoré|Mamoré]]–[[Rivero Grande (Bolivio)|Grande]]–[[Rivero Caine|Caine]]–[[Rivero Rocha|Rocha]] |3,380 |2,100 |1,485,200 |31,200 |Amazono |Brazilo, Bolivio, Peruo |- |bgcolor="#FFD39B"|20. |[[Rivero Purús|Purús]] |3,211 |1,995 |63,166 |8,400 |Amazono |Brazilo, Peruo |- |bgcolor="#CCFFFF"|21. |[[Rivero Jukono|Jukono]] |3,185 |1,980<ref name=US>{{Citaĵo el la reto|url=http://pubs.usgs.gov/of/1987/ofr87-242/|titolo=Largest Rivers in the United States|alirdato=25a de Januaro 2015|familia nomo=J.C. Kammerer|dato=1a de septembro 2005|eldoninto=US Geological Survey}}</ref> |850,000 |6,210 |[[Beringa Maro]] |Usono (59.8%), Kanado (40.2%) |- |bgcolor="#FFFFAA"|22. |[[Induso]] |3,180 |1,976 |960,000 |7,160 |[[Araba Maro]] |Pakistano (93%), Barato, Ĉinio |- |bgcolor="#FFD39B"|23. |[[Rivero São Francisco|São Francisco]] |3,180*<br />(2,900) |1,976*<br />(1,802) |610,000 |3,300 |Atlantika Oceano |Brazilo |- |bgcolor="#FFFFAA"|24. |[[Sirdarjo]]&nbsp;– [[Rivero Narino|Narino]] |3,078 |1,913 |219,000 |703 |[[Arala Maro]] |Kazaĥio, [[Kirgizio]], [[Uzbekio]], [[Taĝikio]] |- |bgcolor="#FFFFAA"|25. |[[Rivero Salŭin|Salŭin]]<br /><small>(Nu Jiang)</small> |3,060 |1,901 |324,000 |3,153<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://instaar.colorado.edu/deltaforce/papers/global_sediment_fl%C5%AD.html|titolo=Impact of Humans on the Flŭ of Terrestrial Sediment to the Global Coastal Ocean|alirdato=2006-02-27|aŭtoro=Syvitski, James P. M., Vörösmarty, Charles J., Kettner, Albert J., Green, Pamela|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060919054444/http://instaar.colorado.edu/deltaforce/papers/global_sediment_fl%C5%AD.html|arkivdato=2006-09-19}}</ref> |[[Andamana Maro]] |Ĉinio (52.4%), Birmo (43.9%), Tajlando (3.7%) |- |bgcolor="#CCFFFF"|26. |[[Sankt-Laŭrenco (rivero)|Sankt-Laŭrenco]]&nbsp;– [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]] |3,058 |1,900<ref name=US/> |1,030,000 |10,100 |[[Golfo Sankt-Laŭrenco]] |Kanado (52.1%), Usono (47.9%) |- |bgcolor="#CCFFFF"|27. |[[Rio Grande]] |3,057 |1,900<ref name=US/> |570,000 |82 |Golfo de Meksiko |Usono (52.1%), [[Meksiko]] (47.9%) |- |bgcolor="#FFFFAA"|28. |[[Malsupra Tunguska]] |2,989 |1,857 |473,000 |3,600 |Jenisejo |Rusio |- |bgcolor="#FFFFAA"|29. |[[Bramaputro]]–[[Rivero Cangpo|Cangpo]] |2,948* |1,832* |1,730,000 |19,200<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://banglapedia.search.com.bd/HT/R_0208.htm|titolo=River and Drainage System of Bangladesh|alirdato=2007-02-27}}</ref> |[[Gango]] |Barato (58.0%), Ĉinio (19.7%), [[Nepalo]] (9.0%), [[Bangladeŝo]] (6.6%), Disputata Barato/Ĉinio (4.2%), [[Butano]] (2.4%) |- |bgcolor="#FFC0CB"|30. |[[Danubo]]–[[Rivero Breg|Breg]] <br /><small>(Duna)</small> |2,888* |1,795* |817,000 |7,130 |[[Nigra Maro]] |[[Rumanio]] (28.9%), Hungario (11.7%), Austrio (10.3%), [[Serbio]] (10.3%), Germanio (7.5%), [[Slovakio]] (5.8%), [[Bulgario]] (5.2%), [[Kroatio]] (4.5%), |- |bgcolor="#CCCCFF"|31. |[[Zambezi]]<br /><small>(Zambesi)</small> |2,693* |1,673* |1,330,000 |4,880 |[[Mozambika Kanalo]] |[[Zambio]] (41.6%), [[Angolo]] (18.4%), [[Zimbabvo]] (15.6%), [[Mozambiko]] (11.8%), [[Malavio]] (8.0%), [[Tanzanio]] (2.0%), [[Namibio]], [[Bocvano]] |- |bgcolor="#FFFFAA"|32. |[[Viljuj]] |2,650 |1,647 |454,000 |1,480 |[[Leno (rivero)|Leno]] |Rusio |- |bgcolor="#FFD39B"|33. |[[Rivero Araguaia|Araguaia]] |2,627 |1,632 |358,125 |5,510 |[[Rivero Tocantins|Tocantins]] |Brazilo |- |bgcolor="#FFFFAA"|34. |[[Gango]]–[[Rivero Hugli|Hugli]]–[[Rivero Padma|Padma]] <br /><small>(Gango)</small> |2,620<ref name="Parua2010">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=yUc7Cus2a-MC&pg=PA272|titolo=The Ganga: water use in the Indian subcontinent|alirdato=17a de Majo 2011|familia nomo=Parua|persona nomo=Pranab Kumar|dato=3a de Januaro 2010|eldoninto=Springer|ISBN=978-90-481-3102-0|paĝo=272}}</ref> |1,628 |907,000 |12,037<ref>[http://www.grdc.sr.unh.edu/html/Polygons/P2846800.html Ganges–Farakka<!-- Bot generated title -->]</ref> |[[Golfo de Bengalo]] |Barato, Bangladeŝo, Nepalo, Ĉinio |- |bgcolor="#FFFFAA"|35. |[[Amudarjo]] -- [[Rivero Pjanĝ|Pjanĝ]] |2,620 |1,628 |534,739 |1,400 |[[Arala Maro]] |[[Uzbekio]], [[Turkmenio]], [[Taĝikio]], [[Afganio]] |- |bgcolor="#FFD39B"|36. |[[Rivero Japurá|Japurá]]<br /><small>(Rio Yapurá)</small> |2,615* |1,625* |242,259 |6,000 |Amazono |Brazilo, Kolombio |- |bgcolor="#CCFFFF"|37. |[[Rivero Nelson|Nelson]]–[[Saskaĉevano (rivero)|Saskaĉevano]] |2,570 |1,597 |1,093,000 |2,575 |[[Hudsona Golfo]] |Kanado, Usono |- |bgcolor="#FFD39B"|38. |[[Rivero Paragvajo|Paragvajo]]<br /><small>(Rio Paraguay)</small> |2,549 |1,584 |900,000 |4,300 |[[Rivero Paraná|Paraná]] |Brazilo, Paragvajo, Bolivio, Argentino |- |bgcolor="#FFFFAA"|39. |[[Rivero Kolima|Kolima]] |2,513 |1,562 |644,000 |3,800 |[[Orientsiberia Maro]] |Rusio |- |bgcolor="#FFD39B"|40. |[[Rivero Pilkomajo|Pilkomajo]] |2,500 |1,553 |270,000 | |[[Rivero Paragvajo|Paragvajo]] |[[Paragvajo]], Argentino, Bolivio |- |bgcolor="#FFFFAA"|41. |Supra [[Obo]] -- [[Rivero Katuno|Katuno]] |2,490 |1,547 | | |[[Obo]] |Rusio |- |bgcolor="#FFFFAA"|42. |[[Rivero Iŝim|Iŝim]] |2,450 |1,522 |177,000 |56 |[[Irtiŝo]] |Kazaĥio, Rusio |- |bgcolor="#FFD39B"|43. |[[Juruao]] |2,410 |1,498 |200,000 |6,000 |Amazono |Peruo, Brazilo |- |bgcolor="#FFC0CB"|44. |[[Rivero Uralo|Uralo]] |2,428 |1,509 |237,000 |475 |[[Kaspia Maro]] |Rusio, Kazaĥio |- |bgcolor="#CCFFFF"|45. |[[Rivero Arkansaso|Arkansaso]] |2,348 |1,459 |505,000<br /><small>(435,122)</small> |1,066 |[[Misisipo]] |Usono |- |bgcolor="#CCFFFF"|46. |[[Rivero Kolorado|Kolorado]] (okcidenta Usono) |2,333 |1,450 |390,000 |1,200 |[[Golfo de Kalifornio]] |Usono, Meksiko |- |bgcolor="#FFFFAA"|47. |[[Rivero Olenjok|Olenjok]] |2,292 |1,424 |219,000 |1,210 |[[Lapteva Maro]] |Rusio |- |bgcolor="#FFC0CB"|48. |[[Rivero Dnepro|Dnepro]] |2,287 |1,421 |516,300 |1,670 |[[Nigra Maro]] |Rusio, [[Belorusio]], [[Ukrainio]] |- |bgcolor="#FFFFAA"|49. |[[Rivero Aldan|Aldan]] |2,273 |1,412 |729,000 |5,060 |[[Leno (rivero)|Leno]] |Rusio |- |bgcolor="#CCCCFF"|50. |[[Rivero Ubangi|Ubangi]]–[[Rivero Uele|Uele]]<ref>{{cite book |last= Bossche |first= J.P. vanden |author2=G. M. Bernacsek |title= Source Book for the Inland Fishery Resources of Africa, Volume 1 |year= 1990 |publisher= Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn= 978-92-5-102983-1 |url= http://books.google.com/books?id=WLZRxM9vfXoC&pg=PA338 |page= 338}}</ref> |2,270 |1,410 |772,800 |4,000 |[[Rivero Kongo|Kongo]] |[[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]] |- |bgcolor="#FFD39B"|51. |[[Rio Negro (Amazono)|Negro]] |2,250 |1,398 |720,114 |26,700 |Amazono |Brazilo, Venezuelo, Kolombio |- |bgcolor="#CCFFFF"|52. |[[Rivero Kolumbio|Kolumbio]] |2,250 (1,953) |1,398 (1,214) |415,211 |7,500 |Pacifika Oceano |Usono, Kanado |- |bgcolor="#FFFFAA"|53. |[[Rivero Perlo (Ĉinio)|Perlo]]&nbsp;– Ĵujiang |2,200 |1,376 |437,000 |13,600 |Sudĉina Maro |Ĉinio (98.5%), [[Vietnamio]] (1.5%) |- |bgcolor="#CCFFFF"|54. |[[Ruĝa Rivero de Sudo|Ruĝa (Usono)]] |2,188 |1,360 |78,592 |875 |[[Misisipo]] |Usono |- |bgcolor="#FFFFAA"|55. |[[Iravadio]]<br /><small>(Iraŭadio)</small> |2,170 |1,348 |411,000 |13,000 |[[Andamana Maro]] |Birmo |- |bgcolor="#CCCCFF"|56. |[[Kasai Rivero|Kasai]] |2,153 |1,338 |880,200 |10,000 |[[Rivero Kongo|Kongo]] |[[Angolo]], Demokratia Respubliko Kongo |- |bgcolor="#CCFFFF"|57. |[[Rivero Ohio|Ohio]]–[[Rivero Allegheny|Allegheny]] |2,102 |1,306 |490,603 |7,957 |[[Misisipo]] |Usono |- |bgcolor="#FFD39B"|58. |[[Orinoko]] |2,101 |1,306 |1,380,000 |33,000 |Atlantika Oceano |Venezuelo, Kolombio, Gujano |- |bgcolor="#FFFFAA"|59. |[[Rivero Tarim|Tarim]] |2,100 |1,305 |557,000 | |[[Lop Nur]] |Ĉinio |- |bgcolor="#FFD39B"|60. |[[Rivero Xingu|Xingu]] |2,100 |1,305 | | |Amazono |Brazilo |- |bgcolor="#CCCCFF"|61. |[[Rivero Oranĝo|Oranĝo]] |2,092 |1,300 |&nbsp; |&nbsp; |Atlantika Oceano |[[Sudafriko]], [[Namibio]], [[Bocvano]], [[Lesoto]] |- |bgcolor="#FFD39B"|62. |Norda [[Rivero Salado (norda Argentino)|Salado]] |2,010 |1,249 | | |[[Rivero Paraná|Paraná]] |Argentino |- |bgcolor="#FFFFAA"|63. |[[Vitim]] (Витим) |1,978 |1,229 | | |[[Leno (rivero)|Leno]] |Rusio |- |bgcolor="#FFFFAA"|64. |[[Tigriso]] |1,950 |1,212 | | |[[Ŝatt al-Arab]] |Turkio, [[Irako]], [[Sirio]] |- |bgcolor="#FFFFAA"|65. |[[Songhua]] |1,927 |1,197 | | |[[Amuro|Amur]] |Ĉinio |- |bgcolor="#FFD39B"|66. |[[Tapajós]] |1,900 |1,181 | | |Amazono |Brazilo |- |bgcolor="#FFC0CB"|67. |[[Don (rivero)|Don]] |1,870 |1,162 |425,600 |935 |[[Azova Maro]] |Rusio, Ukrainio |- |bgcolor="#FFFFAA"|68. |[[Ŝtona Tunguska]] |1,865 |1,159 |240,000 | |[[Jenisejo]] |Rusio |- |bgcolor="#FFC0CB"|69. |[[Rivero Peĉora|Peĉora]] |1,809 |1,124 |322,000 | |[[Barenca Maro]] |Rusio |- |bgcolor="#FFC0CB"|70. |[[Rivero Kama|Kama]] |1,805 |1,122 |507,000 | |[[Rivero Volga|Volga]] |Rusio |- |bgcolor="#CCCCFF"|71. |[[Rivero Limpopo|Limpopo]] |1,800 |1,118 |413,000 | |[[Hinda Oceano]] |[[Mozambiko]], [[Zimbabvo]], [[Sudafriko]], [[Bocvano]] |- |bgcolor="#FFD39B"|72. |[[Rivero Guaporé|Guaporé]] <small>(Itenez)</small> |1,749 |1,087 | | |[[Mamoré]] |Brazilo, Bolivio |- |bgcolor="#FFFFAA"|73. |[[Rivero Indigirka|Indigirka]] |1,726 |1,072 |360,400 |1,810 |[[Orientsiberia Maro]] |Rusio |- |bgcolor="#CCFFFF"|74. |[[Serpenta Rivero|Snake]] |1,670 |1,038 |279,719 |1,611 |[[Rivero Kolumbio|Kolumbio]] |Usono |- |bgcolor="#CCCCFF"|75. |[[Rivero Senegalo|Senegalo]] |1,641 |1,020 |419,659 | |Atlantika Oceano |[[Gvineo]], [[Senegalo]], [[Malio]], [[Maŭritanio]] |- |bgcolor="#FFD39B"|76. |[[Rivero Urugvajo|Urugvajo]] |1,610 |1,000 |370,000 | |Atlantika Oceano |[[Urugvajo]], Argentino, Brazilo |- |bgcolor="#CCFF66"|77. |[[Rivero Murrumbidgee]] |1,600 |994 | | |[[Rivero Murray]] |Aŭstralio |- |bgcolor="#CCCCFF"|77. |[[Blua Nilo]] |1,600 |994 |326,400 | |[[Nilo]] |[[Etiopio]], [[Sudano]] |- |bgcolor="#CCFFFF"|77. |[[Rivero Churchill (Hudson Bay)|Churchill]] |1,600 |994 | | |[[Hudsona Golfo]] |Kanado |- |bgcolor="#FFFFAA"|77. |[[Rivero Ĥatanga|Ĥatanga]] |1,600 |994 | | |[[Lapteva Maro]] |Rusio |- |bgcolor="#CCCCFF"|77. |[[Rivero Okavango|Okavango]] |1,600 |994 | | |[[Okavanga Delto]] |[[Namibio]], [[Angolo]], [[Bocvano]] |- |bgcolor="#CCCCFF"|77. |[[Voltao (rivero)|Voltao]] |1,600 |994 | | |[[Golfo de Gvineo]] |[[Ganao]], [[Burkino]], [[Togolando]], [[Eburbordo]], [[Benino]] |- |bgcolor="#FFD39B"|83. |[[Rivero Beni|Beni]] |1,599 |994 |283,350 |8,900 |[[Rivero Madeira|Madeira]] |Bolivio |- |bgcolor="#CCFFFF"|84. |[[Plato (rivero)|Plato]] |1,594 |990 | | |[[Misuro]] |Usono |- |bgcolor="#FFFFAA"|85. |[[Rivero Tobol|Tobol]] |1,591 |989 | | |[[Irtiŝo]] |Kazaĥio, Rusio |- |bgcolor="#CCCCFF"|86. |[[Rivero Jubba|Jubba]]–[[Rivero Shebelle|Shebelle]] |1,580* |982* | | |[[Hinda Oceano]] |[[Etiopio]], [[Somalio]] |- |bgcolor="#FFD39B"|87. |[[Rivero Içá|Içá]] <small>(Putumajo)</small> |1,575 |979 | | |Amazono |Brazilo, Peruo, Kolombio, Ekvadoro |- |bgcolor="#FFD39B"|88. |[[Rivero Magdalena|Magdalena]] |1,550 |963 |263,858 |9,000 |Karibio |Kolombio |- |bgcolor="#FFFFAA"|89. |[[Rivero Han (Hanŝui)|Han]] |1,532 |952 | | |[[Jangzio]] |Ĉinio |- |bgcolor="#FFFFAA"|90. |[[Rivero Kura|Kura]] |1,515 |941 | | |[[Kaspia Maro]] |[[Turkio]], [[Kartvelio]], [[Azerbajĝano]] |- |bgcolor="#FFC0CB"|91. |[[Okao]] |1,500 |932 | | |[[Rivero Volga|Volga]] |Rusio |- |bgcolor="#FFD39B"|92. |[[Rivero Guaviare|Guaviare]] |1,497 |930 | | |[[Orinoko]] |Kolombio |- |bgcolor="#CCFFFF"|93. |[[Rivero Pecos|Pecos]] |1,490 |926 | | |[[Rio Grande]] |Usono |- |bgcolor="#FFFFAA"|94. |Supra [[Jenisejo]] -- [[Malgranda Jenisejo|Malgranda Jenisejo (Kaa-Hem)]] |1,480 |920 | | |[[Jenisejo]] |Rusio, Mongolio |- |bgcolor="#FFFFAA"|95. |[[Rivero Godavari|Godavari]] |1,465 |910 |312,812 |3,061 |[[Golfo de Bengalo]] |Barato |- |bgcolor="#CCFFFF"|96. |[[Rivero Kolorado (Teksaso)|Kolorado]] (Teksaso) |1,438 |894 | | |Golfo de Meksiko |Usono |- |bgcolor="#FFD39B"|96. |[[Río Grande (Bolivio)|Río Grande]] <small>(Guapaj)</small> |1,438 |894 |102,600 |264 |[[Iĉilo]] |Bolivio |- |bgcolor="#FFC0CB"|98. |[[Oder]]-[[Varto]] |1,425 | | | |[[Balta Maro]] |Pollando, Germanio |- |bgcolor="#FFC0CB"|99. |[[Belaja (Kama)|Belaja]] |1,420 |882 | | |[[Kama]] |Rusio |- |bgcolor="#CCFF66"|99. |[[Cooper Creek|Cooper]]–[[Barcoo]] |1,420 |880 | | |[[Lago Eyre]] |Aŭstralio |- |bgcolor="#FFD39B"|101. |[[Maranjono]] |1,415 |879 | | |Amazono |Peruo |- |bgcolor="#FFC0CB"|102. |[[Dnestro]] |1,411 (1,352) |877 (840) | | |[[Nigra Maro]] |[[Ukrainio]], [[Moldavio]] |- |bgcolor="#CCCCFF"|103. |[[Benué (rivero)|Benue]] |1,400 |870 | | |[[Rivero Niĝero|Niĝero]] |[[Kameruno]], [[Niĝerio]] |- |bgcolor="#FFFFAA"|103. |[[Rivero Ili|Ili]]<br /><small>(Jili)</small> |1,400 |870 | | |[[Balkaŝo]] |Ĉinio, Kazaĥio |- |bgcolor="#CCFF66"|103. |[[Warburton Creek|Warburton]]–[[Rivero Georgina|Georgina]] |1,400 |870 | | |[[Lago Eyre]] |Aŭstralio |- |bgcolor="#FFFFAA"|106. |[[Satleĝo]] |1,372 |852 | | |[[Rivero Ĉenab|Ĉenab]] |Ĉinio, Barato, Pakistano |- |bgcolor="#FFFFAA"|107. |[[Jamuna]] |1,370 |851 |366,223 |2,950 |[[Gango]] |Barato |- |bgcolor="#FFC0CB"|107. |[[Rivero Vjatka|Vjatka]] |1,370 |851 | | |[[Rivero Kama|Kama]] |Rusio |- |bgcolor="#CCFFFF"|109. |[[Frejzero|Fraser]] |1,368 |850 |220,000 |3,475 |Pacifika Oceano |Kanado |- |bgcolor="#FFC0CB"|110. |[[Rivero Mtkvari|Mtkvari (Kura)]] |1,364 |848 | | |[[Kaspia Maro]] |[[Azerbajĝano]], [[Kartvelio]], [[Armenio]], Turkio, [[Irano]] |- |bgcolor="#FFD39B"|111. |[[Rio Grande (Paraná)|Grande]] |1,360 |845 | | |[[Rivero Paraná|Paraná]] |Brazilo |- |bgcolor="#CCFFFF"|112. |[[Brazos (rivero)|Brazos]] |1,352 |840 | | |Golfo de Meksiko |United States |- |bgcolor="#FFD39B"|113. |[[Kaŭko (rivero)|Cauca]] |1,350 |839 | | |[[Rivero Magdalena|Magdalena]] |Kolombio |- |bgcolor="#FFFFAA"|114. |[[Rivero Liao|Liao]] |1,345 |836 | | |[[Bohaja Maro]] |Ĉinio |- |bgcolor="#FFFFAA"|115. |[[Rivero Jalongo|Jalongo]] |1,323 |822 | | |[[Jangzio]] |Ĉinio |- |bgcolor="#FFD39B"|116. |[[Rivero Iguazuo|Iguazuo]] |1,320 |820 | | |[[Rivero Paraná|Paraná]] |Brazilo, Argentino |- |bgcolor="#FFFFAA"|116. |[[Rivero Oljokma|Oljokma]] |1,320 |820 | | |[[Leno (rivero)|Leno]] |Rusio |- |bgcolor="#FFC0CB"|118. |[[Norda Dvina]]&nbsp;– [[Suĥona]] |1,302 |809 |357,052 |3,332 |[[Blanka Maro]] |Russia |- |bgcolor="#FFFFAA"|119. |[[Rivero Kriŝno|Kriŝno]] |1,300 |808 | | |[[Golfo de Bengalo]] |Barato |- |bgcolor="#FFD39B"|119. |[[Rivero Iriri|Iriri]] |1,300 |808 | | |[[Ŝinguo (rivero)|Ŝinguo]] |Brazilo |- |bgcolor="#FFFFAA"|121. |[[Narmado]] |1,289 |801 | | |[[Araba Maro]] |Barato |- |bgcolor="#CCCCFF"|122. |[[Rivero Lomami|Lomami]]<ref name=bossche>{{cite book |last= Bossche |first= J.P. vanden |author2=G. M. Bernacsek |title= Source Book for the Inland Fishery Resources of Africa, Volume 1 |year= 1990 |publisher= Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn= 978-92-5-102983-1 |url= http://books.google.com/books?id=WLZRxM9vfXoC&pg=PA333 |page= 333}}</ref> |1,280 |795 | | |[[Rivero Kongo|Kongo]] |Demokratia Respubliko Kongo |- |bgcolor="#CCFFFF"|123. |[[Otavo (rivero)|Otavo]] |1,271 |790 |146,300 |1,950 |[[Sankt-Laŭrenco (rivero)|Sankt-Laŭrenco]] |Kanado |- |bgcolor="#CCFFFF"|124. |[[Lermao]] - [[Santiago (rivero)|Rivero Grande de Santiago]] |1,270 |789 |119,543 | |[[Pacifika Oceano|Pacifiko]] |Meksiko |- |bgcolor="#FFC0CB"|125. |[[Elbo (rivero)|Elbe]]–[[Vltava]] |1,252 |778 |148,268 |711 |[[Norda Maro]] |Germanio, [[Ĉeĥa Respubliko]] |- |bgcolor="#FFFFAA"|126. |[[Rivero Zeja|Zeja]] |1,242 |772 | | |[[Rivero Amur|Amur]] |Rusio |- |bgcolor="#FFD39B"|127. |[[Rivero Juruena|Juruena]] |1,240 |771 | | |[[Tapajós]] |Brazilo |- |bgcolor="#CCFFFF"|128. |Supra [[Misisipo]] |1,236 |768 | | |[[Misisipo]] |Usono |- |bgcolor="#FFC0CB"|129. |[[Rejno]] |1,233 |768 |198,735 |2,330 |[[Norda Maro]] |Germanio, Francio, Svisio, Nederlando, Aŭstrio, [[Liĥtenstejno]], Italio (minimume), Belgio, [[Luksemburgio]] |- |bgcolor="#CCFFFF"|130. |[[Atabasko (rivero)|Atabasko]] |1,231 |765 |95,300 | |[[Makenzio]] |Kanado |- |bgcolor="#CCFFFF"|131. |[[Kanada Rivero|Kanada]] |1,223 |760 | | |[[Rivero Arkansaso|Arkansaso]] |Usono |- |bgcolor="#CCFFFF"|132. |[[Rivero Norda Saskaĉevano|Norda Saskaĉevano]] |1,220 |758 | | |[[Rivero Saskaĉevano|Saskaĉevano]] |Canada |- |bgcolor="#CCCCFF"|133. |[[Rivero Vaal|Vaal]] |1,210 |752 | | |[[Rivero Oranĝo|Oranĝo]] |[[Sudafriko]] |- |bgcolor="#CCCCFF"|134. |[[Shire (rivero)|Shire]] |1,200 |746 | | |[[Zambezi]] |[[Mozambiko]], [[Malavio]] |- |bgcolor="#FFFFAA"|135. |[[Rivero Nen|Nen]] <br /><small>(Nonni)</small> |1,190 |739 | | |[[Songhua]] |Ĉinio |- |bgcolor="#FFFFAA"|136. |[[Kızılırmak]] |1,182 |734 |115,000 |400 |[[Nigra Maro]] |Turkio |- |bgcolor="#CCFFFF"|137. |[[Verda Rivero (Utaho)|Verda]] |1,175 |730 | | |[[Rivero Kolorado|Kolorado]] (okcidenta Usono) |Usono |- |bgcolor="#CCFFFF"|138. |[[Rivero Lakto (Montano-Alberto)|Lakto]] |1,173 |729 | | |[[Misuro]] |Usono, Kanado |- |bgcolor="#FFFFAA"|139. |[[Ĉindvino]] |1,158 |720 | | |[[Iravadio]] |Birmo |- |bgcolor="#CCCCFF"|140. |[[Rivero Sankuru|Sankuru]] |1,150 |715 | | |[[Rivero Kasai|Kasai]] |Demokratia Respubliko Kongo |- |bgcolor="#FFFFAA"|140. |[[Ŭu Jiang]] |1,150 |715 |80,300 |1,108 |[[Jangzio]] |Ĉinio |- |bgcolor="#FFFFAA"|141. |[[Ruĝa Rivero (Azio)|Ruĝa (Azio)]] |1,149 |714 |143,700 |2,640 |[[Vjetnama golfo]] |Ĉinio, Vietnamio |- |bgcolor="#CCFFFF"|142. |[[Rivero James (Dakotoj)|James (Dakotoj)]] |1,143 |710 | | |[[Misuro]] |Usono |- |bgcolor="#FFFFAA"|142. |[[Rivero Kapuas|Kapuas]] |1,143 |710 | | |Sudĉina Maro |[[Indonezio]] |- |bgcolor="#FFC0CB"|144. |[[Desna (rivero)|Desna]] |1,130 |702 |88,900 |360 |[[Dnepro]] |Rusio, [[Belorusio]], [[Ukrainio]] |- |bgcolor="#FFFFAA"|144. |[[Hilmend]] |1,130 |702 | | |[[Hamun-i-Helmand]] |[[Afganio]], [[Irano]] |- |bgcolor="#FFD39B"|144. |[[Rivero Madre de Dios|Madre de Dios]] |1,130 |702 |125,000 |4,915 |[[Rivero Beni|Beni]] |Peruo, Bolivio |- |bgcolor="#FFD39B"|144. |[[Rivero Tietê|Tietê]] |1,130 |702 | | |[[Rivero Paraná|Paraná]] |Brazilo |- |bgcolor="#FFC0CB"|144. |[[Viĉegda]] |1,130 |702 | | |[[Norda Dvina]] |Rusio |- |bgcolor="#FFFFAA"|149. |[[Sepik]] |1,126 |700 |77,700 | |Pacifika Oceano |[[Papuo-Nov-Gvineo]], [[Indonezio]] |- |bgcolor="#CCFFFF"|150. |[[Rivero Cimarron (Rivero Arkansaso)|Cimarron]] |1,123 |698 | | |[[Rivero Arkansaso|Arkansaso]] |Usono |- |bgcolor="#FFFFAA"|151. |[[Rivero Anadiro|Anadiro]] |1,120 |696 | | |[[Anadira Golfo]] |Russia |- |bgcolor="#FFD39B"|151. |[[Paraibao|Paraíba do Sul]] |1,120 |696 | | |Atlantika Oceano |Brazilo |- |bgcolor="#FFFFAA"|153. |[[Rivero Jialingo]] |1,119 |695 | | |[[Jangzio]] |Ĉinio |- |bgcolor="#CCFFFF"|154. |[[Rivero Liard|Liard]] |1,115 |693 | | |[[Rivero Mackenzie|Mackenzie]] |Kanado |- |bgcolor="#CCFFFF"|155. |[[Rivero Kumberlando|Kumberlando]] |1,105 |687 |46,830 |862 |[[Misisipo]] |Usono |- |bgcolor="#CCFFFF"|156. |[[Blanka Rivero (Arkansaso)|Blanka]] |1,102 |685 | | |[[Misisipo]] |Usono |- |bgcolor="#FFD39B"|157. |[[Rivero Huallaga|Huallaga]] |1,100 |684 | | |[[Maranjono]] |Peruo |- |bgcolor="#CCCCFF"|157. |[[Rivero Kŭango|Kŭango]] |1,100 |684 |263,500 |2,700 |Kasai |Angolo, Demokratia Respubliko Kongo |- |bgcolor="#CCCCFF"|157. |[[Rivero Dra|Dra]] |1,100 |684 | | |[[Atlantiko]] |[[Maroko]] |- |bgcolor="#CCCCFF"|160. |[[Rivero Gambio|Gambio]] |1,094 |680 | | |[[Atlantiko]] |[[Gambio]], [[Senegalo]], [[Gvineo]] |- |bgcolor="#FFFFAA"|161. |[[Rivero Ĉenabo|Ĉenabo]] |1,086 |675 | | |[[Induso]] |BArato, Pakistano |- |bgcolor="#CCFFFF"|162. |[[Rivero Yellowstone|Yellowstone]] |1,080 |671 |114,260 | |[[Misuro]] |Usono |- |bgcolor="#FFFFAA"|162. |[[Rivero Gagaro|Gagaro]] |1,080 |671 |127,950 |2,990 |[[Gango]] |Barato, Nepalo, Ĉinio |- |bgcolor="#FFFFAA"|164. |[[Rivero Huai]] |1,078 |670 |270,000 |1,110 |[[Jangzio]] |Ĉinio |- |bgcolor="#FFFFAA"|165. |[[Aras]] |1,072 |665 |102,000 |285 |[[Rivero Kura|Kura]] |Turkio, Armenio, Azerbajĝano, Irano |- |bgcolor="#FFFFAA"|166. |[[Rivero Ĉu]] |1,067 |663 |62,500 | |nenio |[[Kirgizio]], [[Kazaĥio]] |- |bgcolor="#FFC0CB"|167. |[[Donec]] |1,078 (1,053) |670 (654) | | |[[Don (rivero)|Don]] |Rusio, Ukrainio |- |bgcolor="#FFD39B"|168. |[[Rivero Bermejo|Bermejo]] |1,050 |652 | | |[[Rivero Paragvajo|Paragvajo]] |Argentino, Bolivio |- |bgcolor="#FFFFAA"|168. |[[Rivero Fly|Fly]] |1,050 |652 | | |[[Golfo de Papuo]] |[[Papuo-Nov-Gvineo]], [[Indonezio]] |- |bgcolor="#CCFFFF"|168. |[[Rivero Kuskokwim|Kuskokwim]] |1,050 |652 | | |[[Beringa Maro]] |Usono |- |bgcolor="#CCFFFF"|171. |[[Rivero Tenesio|Tenesio]] |1,049 |652 | | |[[Rivero Ohio|Ohio]] |Usono |- |bgcolor="#FFC0CB"|172. |[[Vistulo]] |1,047 |630 |194,424 |1,080 |[[Balta Maro]] |Pollando |- |bgcolor="#CCCCFF"|173. |[[Aruvimi]]<ref name="bossche"/> |1,030 |640 | | |[[Rivero Kongo]] |Demokratia Respubliko Kongo |- |bgcolor="#FFC0CB"|174. |[[Rivero Daugava|Daŭgavo]] |1,020 |634 |87,900 |678 |[[Golfo de Rigo]] |[[Latvio]], [[Belorusio]], Rusio |- |bgcolor="#CCFFFF"|175. |[[Rivero Gila|Gila]] |1,015 |631 | | |[[Kolorado (rivero)|Kolorado]] (western U.S.) |Usono |- |bgcolor="#FFC0CB"|176. |[[Luaro]] |1,012 |629 |115,271 |840 |Atlantika Oceano |Francio |- |bgcolor="#FFD39B"|177. |[[Rivero Esekibo|Esekibo]] |1,010 |628 | | |Atlantika Oceano |[[Gujano]] |- |bgcolor="#FFC0CB"|177. |[[Rivero Ĥopero|Ĥopero]] |1,010 |628 | | |[[Don (rivero)|Don]] |Rusio |- |bgcolor="#FFC0CB"|179. |[[Taĵo]]<br /><small>(Tajo/Tejo)</small> |1,006 |625 |80,100 | |Atlantika Oceano |Hispanio, Portugalio |- |} == Notoj == * Kiam la longo de rivero estas sekvata de asterisko, ĝi estas averaĝo de multoblaj informofontoj. Se la diferenco en longo inter donita informofontoj estas grava, ĉiuj longoj estas listigitaj. Sed se longoj el duarangaj informofontoj estas similaj, ili estas averaĝe kaj tiu nombro havas asteriskon. * Sciencistoj disputas ĉe la Amazono aŭ la Nilo estas la plej longa rivero en la mondo. Tradicie, la Nilo estis konsiderita pli longa, sed ĵusa informaro sugestas ke Amazono povas esti pli longa. Diferencoj en la registrita longo de Amazono ĉefe dependas ĉu validas aŭ ne kalkuli fluon sude de la insulo [[Marajó]] ĉe la elfluo de Amazono. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/6759291.stm Nova pruvaro], (datita la [[16an de junio]] [[2007]]) akirita el alt-altituda scienca aventuro en [[Andoj]], postulas ke "''Amazono estas pli longa ol la Nilo je ĉirkaŭ 100 km, kaj sia plej longa riverfonto estas la rojo Carhuasanta originanta en la sudo de Peruo en la nordaj deklivoj de la monto [[Nevado Mismi]] kaj fluo en la [[Apurimako]]''".<ref>Daily Telegraph, Lunde 18a de Junio 2007, paĝo 18</ref> Tamen, la origino de la rivero ĉe Nevado Mismi estis konata pli ol unu jardeko pli frue (vidu [http://www.palkiewicz.com/ekspedycje/index.php?p=zrodl_amaz Jacek Palkiewicz]), kaj satelitbazita mezuro el tu origino ĉe la Amazona elfluo rezultis en ne pli ol 6,400&nbsp;km. * Ĝenerale, la plej ofta uzata/moderna nomo de la rivero estas uzita. La nomo en indiĝena lingvo aŭ alternativa literumado povas esti montrata. {| border="0" width="100%" |- |align="left"| [[Dosiero:Miss R dam 27.jpg|250px|maldekstra|eta|La rivero Misisipo ĝuste norde de [[Sankta Luiso]].]] |align="right"| [[Dosiero:DSCN4262 rmosesspstlawrence e.jpg|250px|dekstra|eta|La rivero Sankta Laŭrenco laŭlonge de la limo Novjorkio-Kebekio.]] |} == Piednotoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Listoj de riveroj| ]] hvuxypehe46313cm4lju0wl0ern9kgh 0 549823 9462503 8540636 2026-08-25T22:19:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462503 wikitext text/x-wiki {{moskva metroo|MM}} {{moskva metroo|2}} {{Informkesto stacio | nomo = Teĥnopark | dua nomo = {{Lang-ru|'''Технопарк'''}} | bildo = Metro MSK Line2 Technopark Station Building.jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = Stacio ''Teĥnopark'' la {{daton|10|1|2016}} | lando = Rusio | urbo = [[Moskvo]] | situo = [[Danilovskij (distrikto de Moskvo)|Danilovskij]] | latitudo = 55.6933 | longitudo = 37.6645 | regiono-ISO = RU-MOW | situo sur mapo = | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 2 | zono = | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{dato|28|12|2015}} | fermo = | arkitekto = | trafikanto = {{Moskva metroo|LiniMM}} | kodo = 198 | linio = {{Moskva metroo|Lini2}} | linikoloro = {{Moskva metroo|k2}} | antaŭa stacio = {{Mosmet|Avtozavodskaja}} | posta stacio = {{Mosmet|Kolomenskaja}} }} '''Teĥnopark''' ({{Lang-ru|'''Технопарк'''}}) estas stacio de la [[Metroo de Moskvo]] sur [[Metrolinio Zamoskvoreckaja (Moskvo)|Zamoskvoreckaja linio]], ĝi situas inter la stacioj ''{{Mosmet|Avtozavodskaja}}'' kaj ''{{Mosmet|Kolomenskaja}}'' en suda parto de [[Moskvo]]. Ĝi estis la 198-a stacio, malfermita la {{daton|28|12|2015}}.<ref>http://rblogger.ru/2015/12/28/stantsiya-metro-tehnopark/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160312013714/http://rblogger.ru/2015/12/28/stantsiya-metro-tehnopark/ |date=2016-03-12 }} Открылась станция метро Технопарк.</ref> == Interkonektoj == * → {{Moskva metroo|Lini18}} linio (stacio ''{{Mosmet/18|Ostrov meĉti}}'') (estonte) == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de stacioj de Moskva metroo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Moskva metroo|Twi}} {{Moskva metroo|WWW}} ({{ru}}) {{MetroodeMoskvo02}} [[Kategorio:Stacioj de Moskva metroo]] [[Kategorio:Zamoskvoreckaja linio (Moskvo)]] [[Kategorio:Distrikto Danilovskij (Moskvo)]] [[Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 2015]] [[Kategorio:2015 en Moskvo]] j8ccoc3gnqugdopkfheo1kbbdboezim 0 551265 9462367 9314889 2026-08-25T14:36:53Z Sj1mor 12103 9462367 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Journey to the Center of the Earth by Edouard Riou (140965072).jpg|eta|« Nous descendions une sorte de vis tournante. » Gravuraĵo de Édouard Riou por la origina eldono de 1864 de "Vojaĝo al la centro de la Tero" de [[Jules Verne]].|423x423ra]] '''''Voyage au centre de la Terre''''' ("Vojaĝo al la centro de la Tero") estas [[romano]] de [[scienc-fikcio]], verkita en [[1864]] de [[Jules Verne]]. Ĝi estis publikigita en origina eldono la 25an de novembro 1864, poste laŭ alia eldono la [[13an de majo]] [[1867]]. La teksto de 1867 estas diferenca de tiu de 1864. Tiu enhavas fakte du pliajn ĉapitrojn (45 anstataŭ 43)<ref>Piero Gondolo della Riva. ''Bibliographie analytique de toutes les œuvres de Jules Verne''. Tome I. Société Jules-Verne. 1977.</ref>. Malkovrinte antikvan runan manuskripton, saĝulo, lia nevo kaj ilia gvidisto entreprenas longan vojaĝoj al la centro de la [[Tero]] enirante en ĝin tra neaktiva [[vulkano]] islanda, nome Sneffels (tio estas la [[Snæfellsjökull]]). Ili suferas multajn danĝerojn dum la entera veturado, nome soifo, antaŭdiluvaj bestoj, navigado ktp. Finfine danke al vulkana erupcio ili eliras al [[Italio]] ĉe [[Strombolo]]. Kiel ĝenerale ĉe Jules Verne, la romano estas lerta miksaĵo de scienca konaro, de kuraĝaj ekstersciaro kaj de [[aventuro]]. La enkonduko de la romano montras la tiaman ĝuon por nova scienco nome la [[kriptologio]].<ref>En 1843 ankaŭ [[Edgar Allan Poe|Edgar Poe]] dediĉos sin al ĝi en la novelo ''La ora skarabo''</ref>. La sekvo enĉenigas priskribon de [[Islando]] de la fino de la 19a jarcento, ampleksan enkondukon al du aliaj florantaj sciencoj, nome la [[paleontologio]] kaj la [[geologio]] (oni notos la diverĝojn inter la tiamaj interpretoj kaj tiuj de nuntempo). == Intrigo == === Unua parto: deĉifri la enigman skribon === La rakonto komenciĝas dimanĉe, la 24-an de majo 1863 ĉe la hejmo de profesoro Otto Lidenbrock, la onklo de Axel, en [[Hamburgo]], [[Germanio en la Somera Olimpiko 2024|Germanio]]. Lidenbrock rapidis hejmen por atente legi sian plej novan aĉeton de la juda librovendisto Belius, manuskripton skribitan en la runa alfabeto, en la islanda. La verkinto de la libro estas Snorri Sturluson, 12-ajarcenta islanda verkinto, kiu rakontas la historion de la norvegaj reĝoj kiuj regis Islandon. Hazarde Lydenbrook svingas la libron supren kaj tiam pergamena volvlibro kun neklara skribo kaj kodoj skribitaj en antikva islanda manuskripto falas de ĝi (signo de la amo de Vern por kriptografio ). Li malkovras ke la volvlibro estis skribita fare de islanda akademiulo de la 16-a jarcento, alkemiisto nomita Arne Saknussemm. Post tio, ili sukcesas fendi la kodon, skribitan en kursiva skribo, kaj alvenas al la solvo de la enigmo. === Dua parto: preparoj por la vojaĝo === Lidenbrock decidas iri sur vojaĝon ĉar li devas povi atingi la vulkanon antaŭ julio, la tempo kiam Monto Skartaris ĵetos ĝian ombron super Monto Sanfels, ĉe la pinto de kiu estas la "Enirejo" al la intestoj de la tero. Li estas ekipita per ŝnurŝtuparoj, grimpŝnuroj, torĉlampoj kaj aliaj aĵoj necesaj por la vojaĝo. Post vojaĝo tra Lubeko kaj Kopenhago, ili alvenas en Rejkjaviko, kie ili akiras la servojn de sardinĉasisto, Hans Bjelke, kiu volas funkcii kiel sia gvidisto. Beilga entreprenas alporti ilin al vilaĝo ĉe la piedo de la monto kaj daŭrigi kun ili tiel longe kiel ili okupiĝas pri scienca esplorado. Ili estas ekipitaj per sciencaj instrumentoj: speco de baterio kiu produktas elektran lumon, termometron eĉ por ekstreme altaj temperaturoj, barometron, manometron, kronometron kaj du kompasojn. Ili alvenas en la vulkanon direkte al la fino de junio kaj malkovras ke ekzistas tri kamentuboj en la kratero. Lydenbrook malkovras apud unu el ili gravurita en la roko la nomon "Arne Saknussemm". La 27-an de junio, je la 13:11, la vojaĝo komenciĝas. === Tria parto: Al la ventro de la tero === La unua tago: la ekspedicio malsupreniras vertikale ĝis profundo de 840 metroj ĝis la fundo de la [[kamentubo]] ĝis la grundnivelo en la ĉirkaŭaĵo de la monto. La dua tago: malsupreniro en la profundon de la tero dum marŝado sur deklivo de 45°. Sur la flankoj malkovras brila tegaĵo, kiu devenas el la lafo, kiu erupciis el la monto en 1229. Ili atingas profundon de 3 km sub la marnivelo. La tria tago: la daŭrigo de la marŝo malsupren - 9 km. La kvara tago: ŝajnas al ili, ke ili iras supren. De la malkovro de ŝelo, la profesoro konkludas, ke ili eliris el la laftavoloj. La sesa tago: promenado en karba tunelo kiu originas de vegetaĵaro kiu ne vidis sunlumon. Ili bedaŭras, ke la loĝantoj de la universo ne profitos de ĉi tiuj mineraloj. Ili trovas plurajn herbecajn arbojn: altajn kaj kovritajn per herbo, filikoj, likopodoj kune kun Sigilaria kaj Astrophyllites plantoj kiuj estas raraj plantoj hodiaŭ, sed en la pasinteco tiuj specioj nombris en la miloj sur la planedo. La 8-an de julio: "Ni alvenis sur niaj manoj kaj piedoj, elĉerpitaj, ĉe vojkruciĝo." Sen akvo ili pripensas reveni. Ili memoras Kolumbon, kiu pensis reiri siajn paŝojn kiam li ne atingis teron, sed atendis kelkajn tagojn kaj malkovris la Novan Mondon. En la kvina tago: ili malkovras fonton de bolanta akvo, minerala akvo taŭga por trinkado. La esploristoj daŭre sekvas la malgrandan rivereton, kiu estis kreita de la emanaĵo. Ili daŭras direkte al la sudoriento. La 10-an de julio: 12 km profunde kaj 144 km oriente de [[Rejkjaviko]]. La 15-an de julio: 34 km subtere 240 km de la monto Sanfels. Ili konkludas: la sano estas bona kaj ni ankoraŭ ne malfermis la medikamentujon. La 20-an de julio, dimanĉo : ripozo sub [[Atlantiko]]. Ili veturis 408 km kaj estas je profundo de 77 km. La temperaturo estas 27°. Provizora resumo: Se la distanco de Islando al la centro de la tero estas 7.680 km, el tio la esploristoj vojaĝis nur 58 km ĉar ili marŝis ronde 408 km en dudek tagoj Sekve, ili atingos la centron de la tero post 2.000 tagoj aŭ proksimume 5 jaroj. '''La konkludo''' : ŝanĝi direkton kaj provi reveni al la terkrusto. === Kvara parto: Velado sur la lago === La 7-an de aŭgusto: La indico de deveno estas 7-10 km tage Axel malkovras ke li perdis la reston de la ekspedicio kaj ke li estas sola, marŝante en [[labirinto]]. Li timas esti entombigita vivanta antaŭ ol li mortas pro [[malsato]] kaj [[soifo]]. Post du tagoj li aŭdas voĉon voki sian nomon. Li respondas kaj rivelas ke li aŭdas, ke Lia onklo estas prokrastita je 40 sekundoj - signifante ke ili estas 6.8 km for unu de la alia. La 10-an de aŭgusto: Ili atingas subteran lagon kun proksimuma longo de 160 km (poste ili ekscios, ke ĝi estas duoble pli longa Ĝia plafono estas almenaŭ 4 km alta kaj el ĝi eliĝas lumo simila al la norda aŭroro ). La lago, kiu fakte situas en grandega kaverno, estas nomita laŭ la profesoro "Lydenbrook Sea". Ili marŝas sur la bordo de la lago, kaj atingas arbaron de gigantaj fungoj de la tipo Lycopherdon giganteum, kiuj atingas altecon de 12 metroj, kaj trovas ostajn fragmentojn de antikvaj bestoj, kiel mastodondentoj. Ili kredas ke la ostoj eble lavis tie de la Tero. Matene ili rimarkas, ke la lago havas tajdan fenomenon de 3,6 metroj. Ili decidas konstrui floson el ŝtonigita ligno, kiu flosas sur la akvo. Post 47 tagoj da vojaĝo ili spiras aeron kun salaj eroj. La 14-an de aŭgusto: Foriro kun nordokcidenta vento. La temperaturo estas 32°. Ili estas sub [[Skotlando]]. Oni fiŝkaptas sturgon per logilo. La profesoro deklaras ke tio estas antikva fiŝo, trovita sur la Tero nur en fosilioj. Ili daŭre velas kaj demandas sin ĉu Saknussemm (la aŭtoro de la enigmo) efektive sekvis ĉi tiun itineron. La 18-an de aŭgusto: Kiam la ekspedicio mezuras la profundon de la akvo, la ankro revenas ronĝita de krokodilaj dentoj. Grandega monstro leviĝas en la akvon kaj la floso estas en danĝero. La monstro batalas kontraŭ alia reptilio kaj la ekspedicio foriras sekure. La 20-an de aŭgusto: Ili vidas gejseron erupcii el la maro. La temperaturo de la akvo estas 163°, kio signifas, ke estas varmofonto en la ventro de la tero (ne kongruas kun la opinio de la profesoro). Nord-nordorienta vento blovas, la velrapideco estas 17 kilometrojn hore kaj ili supozas ke ilia loko estas sub [[Anglio]]. La 21-an de aŭgusto: La ekspedicio renkontas ŝtormon. La floso drivas. Tri tagoj sen ripozo. La 25-an de aŭgusto: alvenu al la plaĝo. Ili estas sub la Mediteranea Maro. Travojaĝo de la strando rivelas kolekton de antikvaj bestaj skeletoj kaj eĉ homan kranion. Pli poste, ili malkovras grandegan arbaron de arboj, inkluzive de: palmoj, abioj kaj filikoj plejparte. Ĉiuj arboj kaj plantoj estas senkoloraj. Aperas grandega grego da [[Mastodonto|mastodontoj]], paŝtitaj de sovaĝa viro, giganto, kiu altas tri metrojn kaj duonon kaj kies hararo estas same longa kaj sovaĝa kiel la hararo de [[Elefanto|elefantoj]]. Ĝi estis la nura renkontiĝo kun Adamo. Promenante, ili trovas rustan ponardon, de la 16-a jarcento, faritan en [[Hispanio]]. Sur roko ili malkovris gravuraĵon:.'''AS''' - Arne Saknussemm estis ĉi tie. === Kvina Parto : Reveno al tero === La ekspedicio kredas, laŭ la kompaso, ke ili estas survoje norden, al [[Svedio]], je profundo de 6,000 km Ili malkovras enirejon, blokita de grandega roko kaj ili decidas uzi ĝin por eksplodi la roko Je la 6:00 de la 27-a de aŭgusto, la roko eksplodas Tiam la montoj forbalaas ilin Estas forta bruo kaj ŝajnas al ili, ke la floso leviĝas varmego atingas 40°, kaj ili trovas ke ili estas en erupcio de vulkano, kaptitaj ene de vulkano, la deirpunkto en Islando. La 9-an de septembro, ili revenas al Hamburgo, Germanio. == Sciencaj aspektoj == Vern inkluzivas en la libro referencon al sciencaj eventoj: kelkaj estas realaj kaj kelkaj estas imagaj. Tiuj kaj tiuj estas esenca parto de la intrigo kaj donas al ĝi etoson de scienca studo. # La protagonisto de la libro, profesoro Otto Lidenbrock, publikigis gravan libron pri kristalografio "Traktato pri transcenda kristalografio" ({{Lang-fr|Traité de Cristallographie transcendante}}). # La ekzisto de fama islanda [[alkemiisto]] de la 16-a jarcento nomita Arne Saknussemm. # Oni scias, ke la varmo de la tero pliiĝas je unu grado kiam oni malsupreniras 21 metrojn en la profundo de la tero. Kaj do en la centro de la Tero la temperaturo devus esti 360 032 gradoj. # Sciencaj instrumentoj je dispono de la ekspedicio: termometro kiu mezuras ĝis 150°, speciala barometro kiu mezuras altajn premojn, scienca tempomezurilo, konstruita de firmao el [[Ĝenevo]], celita al la [[meridiano]] de Hamburgo kaj rimedo por generi [[Elektro|elektron]] nomita la Rumkroff-mekanismo. # Se fumo kaj vaporo eliras el fendoj en la grundo kaj ne tra la kratero de la vulkano, tio estas signo, ke vulkana erupcio ne estas atendita.. # La karbo en la intestoj de la tero estis kreita de alta varmo, kiu antaŭe estis profunde en la tero kaj transformis vegetaĵaron kiu ne vidis sunlumon en karbon.. # Profunde en la grundo, la aerpremo pliiĝas kaj la volumeno de la sono pliiĝas. # Akustika fenomeno en la intestoj de la tero: sonondoj vojaĝas 7 km en 20 sekundoj (341 metroj sekundo). # La kupolo de la ĉielo super la subtera lago estas lumigita kiel rezulto de elektra fonto. # La ekspedicio trovis kadavron de antikva viro simila al la trovoj malkovritaj en Francio la 28-an de marto 1863 en la ŝtonminejoj de Moulin Kinyon proksime de [[Abbeville]] en Francio.. == Esperanto-traduko == Esperanto-traduko de la verko ''Vojaĝo al la centro de la Tero'' aperis ĉe [[Eldonejo Libera]] en 2021. Tradukis ĝin Shenghao Hu.<ref>Facebook-paĝo de Eldonejo Libera https://www.facebook.com/167436763613324/posts/1454023441621310/</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Simone Vierne, « Deux voyages initiatiques en 1864 : ''Laura'' de George Sand et ''Voyage au centre de la Terre'' de Jules Verne », dans Léon Cellier (dir.), ''Hommage à George Sand'', Paris, Presses universitaires de France, 1969. * Thierry Victoria, « ''Voyage au centre de la terre''. Éléments pour une interprétation symbolique », ''Bulletin de la Société Jules Verne'' n° 80, 1986, p. 15-20. * Thierry Victoria, « Richesse du texte vernien. Étude du chapitre XXXIII du ''Voyage au centre de la terre'' », ''Bulletin de la Société Jules Verne'' n° 84, 1987, p. 15-19. * Thierry Victoria, « Le principe de ternarité dans ''Voyage au centre de la terre'' », ''Bulletin de la Société Jules Verne'' n° 89, 1989, p. 18-27. * Kiera Vaclavik, « Jules Verne, écrivain… de jeunesse : the Case of ''Voyage au centre de la terre'' », ''Australian Journal of French Studies'', vol. 42, numéro 3, 2005, p. 276-283. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Jules Verne, ''Voyage au centre de la Terre'', [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k65995d une édition intégrale illustrée de 1919], sur le site [http://gallica.bnf.fr Gallica] * [http://www.bibmath.net/crypto/concret/verne.php3 Cryptogramme du ''Voyage au centre de la terre''] * [http://pagesperso-orange.fr/jules-verne/CIEH2.htm L'analyse du roman''] de Lionel Dupuy {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la franclingva literaturo]] [[Kategorio:Sciencfikcio]] [[Kategorio:Romanoj adaptitaj al kino]] jryi2xvotaw569oibjhdvk9tzile34q 0 557353 9462346 9304976 2026-08-25T14:15:14Z Sj1mor 12103 9462346 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = tragopogo |koloro = lightgreen |dosiero = Tragopogon porrifolius0.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo dosiero = |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[dukotiledonaj plantoj|dukotiledonuloj]] ''dicotyledones'' |ordo = [[Asteraloj]] '' Astereles '' |familio =[[Asteracoj]]'' Asteraceae '' |subfamilio= |genro = [[Tragopogo]] ''Tragopogon'' |specio = ''T. porrifolius'' |Taxon2_Rang = |dunomo = ''Tragopogon porrifolius'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl von Linné|L.]]) |komunejo = }} '''Tragopogo'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref> (''Tragopogon porrifolius''), estas [[utilplanto]] el la familio de la [[Asteracoj]] (''Asteraceae''). La planto originas el la [[mediteranea regiono]], kie ĝi estas uzata ekde la [[ grek-romia antikvo]] kiel [[legomo]]. La sciencan nomon de la genro ''{{lcfirst:{{#invoke:Wikidata|claim|P225|parameter=link}}}}'' enkondukis {{#invoke:Wikidata|claim|P225|qualifier=P405|parameter=link}}. == Priskribo == Tragopogo estas unu- ĝis [[dujara planto]], kiu forma ĝis 30 cm longajn [[pivotradiko]]jn. La planto altenkreskas 60 ĝis 120 cm. La [[tigo]] portas plurajn [[Kapitulo (floraro)|kapituloj]]. La pedunkloj estas tre dikiĝintaj direkte al la kapitulo. La [[involukrofolio]]j estas pli grandaj ol la [[langetfloro]]j. La langetfloroj estas obtuze purburaj ĝis lilaj. la planto flora de junio ĝis julio. La fruktoj longas ĝis 40 ĝis 55 mm. == Disvastigo == La tragofago hejmiĝas kun ĝia sovaĝa formo ''Tragopogon porrifolius'' subsp. ''australis'' en la mediteranea regiono. En Mezeŭropo oni kultivas la kulturformon ''Tragopogon porrifolius'' subsp. ''porrifolius''. [[Dosiero:Haferwurzel Samen nb.jpg|eta|maldekstra|fruktaro de la tragopago]] == Uzado == La tragfago estas precipe uzata kiel [[radiklegomo]], sed ankaŭ la folioj povas esti manĝataj kiel [[salato]] aŭ [[spinaco]]. La dolĉece gustumanta radiko, kies gusto similas al la gusto de [[ostro]]j kaj estas tre nutraĵhava. la pilvotradikoj estas rikoltataj aŭtune de la unua jaro. Ili povas esti stokeblaj dum la vintro.<ref name="Storl">Wolf-Dieter Storl, Paul Silas Pfyl: ''Bekannte und vergessene Gemüse''. Piper, München 2006, S. 245f. ISBN 978-3-492-24727-6</ref> [[Dosiero:SalsifyRoot.JPG|eta|manĝebla pivatradiko]] == Enhavosubstancoj == La [[nutraĵenhavo]] de 100 gramoj de la freŝa radiko havas : {| class="wikitable" | energia enhavo || 82 [[kcal]] / 345 [[kiloĵulo|kJ]] |- | [[karbonhidratoj]] || 16 gram |- | [[proteino]] || 1,4 gram |- | [[graso]] || 0,2 gram |- | [[Vitamino C]] || 10 mg |- | [[Vitamino B1]] || 0,04 mg |- | [[Vitamino B2]] || 0,04 mg |- | [[Nikotin-acideo]] || 0,3 mg |- | [[kalcio]] || 48 mg |- | [[fero]] || 1,4 mg |} [[Dosiero:Haferwurzel Tragopogon porrifolius.jpg|eta|tragopogo en Svislando]] [[Dosiero:Tragopogon porrifolius_1_MHNT.jpg|eta|''Tragopogon porrifolius'' - [[MHNT]]]] == Historio == [[Albertus Magnus]] menciis la unuan fojon tiun planton en la 13a jarcento,<ref>[http://www.was-wir-essen.de/hobbygaertner/wiederentdeckte_gemuesearten_haferwurzel.php Die Haferwurzel auf Was-wir-essen.de]</ref> Li identigis ĝin kun la biblia [[rozo de Ŝarono]].<ref>Carl Jessen kaj Ernst Heinrich Meyer. ''Alberti Magni ex Ordine Praedicatorum. De vegetabilibus libri VII : historiae naturalis pars XVIII.'' Reimer, Berlin 1867. [http://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10727370.html?pageNo=606 Digitalisat Bayerische Staatsbibliothek]. Buch VI/404 (S. 546f): (''Tragopogon porrifolius'' Lin.) Oculus porci est flos, qui flos campi vocatur, crescens in altis locis siccis iuxta vias, habens radicem delectabilem, propter quod comeditur, et a porcis in pastum effoditur; et habet stipitem parum altum, in cuius supremo est flos rutilans ipse multum, et exsiccatus retinet eundem colorem. Folia autem habet parva et stricta, et profert florem in theca valde fusca. Est autem calidus et siccus temperate.</ref> la planto estis kultivata ekde la 16a jarcento en [[Mezeŭropo]]. Dum la tempo ĝi estas anstataŭigita de la simile gusta [[skorzonero]].<ref name="Storl"/> == Vidu ankaŭ == * [[listo de legomoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literatur == * M. A. Fischer, W. Adler, K. Oswald: ''Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol''. Zweite Auflage, Land Oberösterreich, Biologiezentrum der OberÖsterreichischen Landesmuseen, Linz 2005, ISBN 3-85474-140-5 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=tragopog}} {{asteracoj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Legomoj]] [[Kategorio:Radiklegomoj]] [[Kategorio:Asteracoj]] p4e898orwt1qb37htyj818qhu1g91th 0 558780 9462304 9459429 2026-08-25T13:31:49Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9462304 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q20825628 } |wdq= |sort=label |columns=label:Paĝo,priskribo,P154,P18,P856 |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Paĝo ! priskribo ! emblemo ! bildo ! oficiala retejo |- | ''[[:d:Q4636265|3DLDF]]'' | | [[Dosiero:3dldf-logo.png|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/3dldf/ |- | ''[[:d:Q24084969|8sync]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/8sync/ |- | ''[[:d:Q24084975|Acct]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/acct/ |- | ''[[:d:Q16825505|adns]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/adns/ |- | ''[[:d:Q113377528|AROUNDMe]]'' | | | | https://savannah.gnu.org/projects/aroundme/ |- | ''[[:d:Q288555|AUCTeX]]'' | | | [[Dosiero:Auctex.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/auctex/ |- | ''[[:d:Q1336937|Autoconf]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Autoconf 2.68 wine.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/autoconf/autoconf.html |- | ''[[:d:Q1324275|Automake]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Autoconf-automake-process.svg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/automake/ |- | ''[[:d:Q106101976|Behistun]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q6131957|Binary File Descriptor library]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q505877|CFEngine]]'' | | [[Dosiero:CFEngine-logo.svg|center|128px]] | | https://www.cfengine.com |- | ''[[:d:Q72271507|Classpathx]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/classpathx/ |- | ''[[:d:Q581256|CLISP]]'' | | [[Dosiero:LogoCLISP.jpg|center|128px]] | [[Dosiero:Clisp snapshot.jpg|center|128px]] | https://clisp.sourceforge.io/ |- | ''[[:d:Q28974884|GNU config scripts]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/config/ |- | ''[[:d:Q1172206|Daten-Montra Erarserĉilo]]'' | | | [[Dosiero:DDD 3.3.11 Screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ddd/ |- | ''[[:d:Q1187020|Denemo]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Denemo 2.0.14 Screenshot under Kubuntu 17.04.png|center|128px]] | http://www.denemo.org/ |- | ''[[:d:Q2291726|DotGNU]]'' | | | | http://www.dotgnu.org/ |- | ''[[:d:Q126721289|Dr. Genius]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1970665|Electric]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Electric eda.png|center|128px]] | https://www.staticfreesoft.com/ |- | ''[[:d:Q76183255|Emacs-muse]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/emacs-muse/ |- | ''[[:d:Q114407516|Emacs/URL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/url/ |- | ''[[:d:Q3723813|Emacs/W3]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/w3/<br/>https://elpa.gnu.org/packages/w3.html |- | ''[[:d:Q5323977|EPrints]]'' | | | | http://www.eprints.org/software/ |- | ''[[:d:Q11201268|FriBidi]]'' | | | | https://fribidi.org/ |- | [[GCC]] | | [[Dosiero:GNU Compiler Collection logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GCC 11.1.0 compiling Chicken screenshot.png|center|128px]] | https://gcc.gnu.org |- | ''[[:d:Q3093130|GCIDE]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://gcide.gnu.org.ua/ |- | ''[[:d:Q1147042|GCompris]]'' | | [[Dosiero:Gcompris logo (2016).svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gcompris 0.61 screenshot.png|center|128px]] | https://gcompris.net/ |- | [[GDB]] | | [[Dosiero:GDB Archer Fish by Andreas Arnez.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU gdb 12.1 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gdb |- | ''[[:d:Q62850490|GDBM]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gdbm/ |- | ''[[:d:Q5555121|Gforth]]'' | | [[Dosiero:Gforth Logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gforth/ |- | ''[[:d:Q50378421|GIFT]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gift/ |- | [[GIMP]] | | [[Dosiero:The GIMP icon - v3.0.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GIMP-3.png|center|128px]] | https://gimp.org |- | [[Glibc]] | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libc |- | ''[[:d:Q113457966|GLUE]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/glue/ |- | ''[[:d:Q62850753|GMediaServer]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gmediaserver/ |- | ''[[:d:Q1142317|Gnash]]'' | | [[Dosiero:GNU Gnash logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnash-0.8.0.png|center|128px]] | https://gnu.org/software/gnash |- | ''[[:d:Q180760|GNAT]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnat/ |- | ''[[:d:Q4039162|GNATS]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnats/ |- | ''[[:d:Q72272134|Gnatsweb]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q3093265|GNOWSYS]]'' | | [[Dosiero:Gnowsys-logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnowsys/ |- | ''[[:d:Q72271704|GNU 3DKit]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu3dkit/ |- | ''[[:d:Q24084970|GNU a2ps]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/a2ps/ |- | ''[[:d:Q117006163|GNU abcsh]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/abcsh/ |- | ''[[:d:Q71171793|GNU Aetherspace]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/aetherspace/ |- | ''[[:d:Q112686586|GNU Alexandria]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/alexandria/ |- | ''[[:d:Q71171749|GNU Alive]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/alive/ |- | ''[[:d:Q5514020|GNU Anubis]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/anubis/ |- | ''[[:d:Q25377392|GNU APL]]'' | | | [[Dosiero:GNU APL.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/apl/ |- | ''[[:d:Q1187993|GNU arch]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-arch/ |- | ''[[:d:Q3093274|GNU Archimedes]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/archimedes/ |- | ''[[:d:Q21404072|GNU Artanis]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/artanis/ |- | ''[[:d:Q1368325|GNU Aspell]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Aspell-ast.png|center|128px]] | http://aspell.net/ |- | ''[[:d:Q71445065|GNU Astronomy Utilities]]'' | | | [[Dosiero:Gnuastro.svg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnuastro/ |- | ''[[:d:Q21405244|GNU Autoconf Archive]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/autoconf-archive/ |- | ''[[:d:Q3093270|GNU AutoGen]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/autogen/ |- | ''[[:d:Q6024222|GNU Awk]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gawk/ |- | ''[[:d:Q72271299|GNU Ball and Paddle]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/ballandpaddle/ |- | ''[[:d:Q72271395|GNU Bayonne]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bayonne/ |- | ''[[:d:Q64776864|GNU bc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bc/ |- | ''[[:d:Q72271638|GNU Beacon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/beacon/ |- | ''[[:d:Q1144975|GNU Binutils]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/binutils/ |- | ''[[:d:Q1071969|GNU bison]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/bison/ |- | ''[[:d:Q76182327|GNU Bool]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/bool/ |- | ''[[:d:Q123688258|GNU Boot]]'' | | [[Dosiero:Gnuboot logo light.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnuboot/ |- | ''[[:d:Q24090696|GNU BPEL2oWFN]]'' | | [[Dosiero:Bpel2owfn.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/bpel2owfn/ |- | ''[[:d:Q113775860|GNU C Language Intro and Reference Manual]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q76182682|GNU C reference manual]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-c-manual/ |- | ''[[:d:Q76183736|GNU Ccide]]'' | | | | http://ccide.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q63065322|GNU ccRTP]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/ccrtp/ |- | ''[[:d:Q3093306|GNU cflow]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/cflow/ |- | ''[[:d:Q50378171|GNU Cgicc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cgicc/ |- | ''[[:d:Q494713|GNU Chess]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnomechess.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/chess/ |- | ''[[:d:Q76183853|GNU Cim]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cim/ |- | ''[[:d:Q4039527|GNU Circuit Analysis Package]]'' | | | | http://www.gnucap.org/ |- | ''[[:d:Q1486192|GNU Classpath]]'' | | [[Dosiero:GNU Classpath badge.png|center|128px]] | [[Dosiero:GC SwingDemo.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/classpath/ |- | ''[[:d:Q72271523|GNU Common C++]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1424922|GNU Common Lisp]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gcl/ |- | ''[[:d:Q1486196|GNU Compact Disc Input and Control Library]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libcdio/ |- | ''[[:d:Q21162921|GNU cpio]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cpio/ |- | ''[[:d:Q114457318|GNU Cppi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cppi/ |- | ''[[:d:Q72271699|GNU Crypto]]'' | | [[Dosiero:GNU Crypto.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gnu-crypto/ |- | ''[[:d:Q17487849|GNU CSSC]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cssc/ |- | ''[[:d:Q45115643|Cursynth]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/cursynth/ |- | ''[[:d:Q5204274|GNU Dap]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/dap |- | ''[[:d:Q72271604|GNU Datamash]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/datamash/ |- | ''[[:d:Q15427600|GNU ddrescue]]'' | | | [[Dosiero:Ddrescue 2.png|center|128px]] | https://gnu.org/s/ddrescue/ |- | ''[[:d:Q116695651|GNU dgs]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/dgs/ |- | ''[[:d:Q3093278|GNU Dico]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org.ua/software/dico/ |- | ''[[:d:Q62845084|GNU Diffutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/diffutils/ |- | ''[[:d:Q76183279|GNU Direvent]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org.ua/software/direvent/ |- | ''[[:d:Q3038439|GNU Dr. Geo]]'' | | [[Dosiero:Dr. Geo mascot.svg|center|128px]] | [[Dosiero:DrGeo example screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/dr-geo/ |- | ''[[:d:Q44841959|GNU ease.js]]'' | | | [[Dosiero:Easejs.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/easejs/ |- | ''[[:d:Q86987640|GNU ed]]'' | | [[Dosiero:The GNU logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU ed Hello World.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ed/ |- | ''[[:d:Q1252773|GNU Emacs]]'' | | [[Dosiero:Emacs-logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU Emacs 26.2 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/emacs/ |- | ''[[:d:Q76182628|GNU Enterprise]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnue/ |- | ''[[:d:Q114309731|GNU Enterprise Small Business]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnue-sb/ |- | ''[[:d:Q50378369|GNU epsilon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/epsilon/ |- | ''[[:d:Q4039164|GNU Ferret]]'' | | | | http://gnu.org/software/ferret/ |- | ''[[:d:Q4039165|GNU findutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/findutils/ |- | ''[[:d:Q5872545|GNU FisicaLab]]'' | | | [[Dosiero:FisicalabGnome.jpg|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/fisicalab/ |- | ''[[:d:Q72271641|GNU FM]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q72271658|GNU fontopia]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/fontopia/ |- | ''[[:d:Q72271657|GNU Fontutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/fontutils/ |- | ''[[:d:Q72271637|GNU FreeDink]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/freedink/ |- | ''[[:d:Q3093285|GNU FreeFont]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/software/freefont/ |- | ''[[:d:Q3093281|GNU FreeIPMI]]'' | | [[Dosiero:Freeipmi-logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/freeipmi/ |- | ''[[:d:Q2246312|GNU Freetalk]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/freetalk/ |- | ''[[:d:Q76183106|GNU G-Golf]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/g-golf/ |- | ''[[:d:Q76183142|GNU Gama]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gama/ |- | ''[[:d:Q3093304|GNU gcal]]'' | | [[Dosiero:GNU gcal.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gcal/ |- | ''[[:d:Q3093286|GNU Generic Security Service]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gss/ |- | ''[[:d:Q937302|GNU gettext]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gettext/ |- | ''[[:d:Q3093284|GNU GLOBAL]]'' | | [[Dosiero:Gnu-global-logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnu-global-htags.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/global/ |- | ''[[:d:Q1404540|GNU Go]]'' | | [[Dosiero:Gnugo-logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnugo screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnugo/ |- | ''[[:d:Q110535314|GNU Goodbye]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q45115773|GNU gperf]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gperf/ |- | ''[[:d:Q72272096|GNU Gratuitous ARP Daemon]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/garpd/ |- | ''[[:d:Q21282417|GNU Grep]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/grep/ |- | ''[[:d:Q1486208|GNU Guile]]'' | | [[Dosiero:GNU-Guile-logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/guile/ |- | ''[[:d:Q76184891|GNU Guile-Ncurses]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-ncurses/ |- | ''[[:d:Q76184917|GNU Guile-OpenGL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-opengl/ |- | ''[[:d:Q47343355|GNU Guile-SDL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-sdl/ |- | ''[[:d:Q18968627|GNU Guix]]'' | | [[Dosiero:Guix logo.svg|center|128px]] | | https://guix.gnu.org/ |- | ''[[:d:Q117048683|GNU HaliFAX]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/halifax/ |- | ''[[:d:Q2703769|GNU Health]]'' | | [[Dosiero:GNUHealthISO.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU Health patient main screen spanish.png|center|128px]] | https://www.gnuhealth.org/ |- | ''[[:d:Q16988498|GNU Hello]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/hello/ |- | ''[[:d:Q60918168|GNU help2man]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/help2man/ |- | ''[[:d:Q67139565|GNU Hyperbole]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/hyperbole/ |- | [[GNU IceCat]] | | [[Dosiero:Icecat1-300x300.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Icecatdefaultsquantum.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/icecat/ |- | ''[[:d:Q76185008|GNU Idutils]]'' | | [[Dosiero:The GNU logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/idutils/ |- | ''[[:d:Q2716036|GNU indent]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/indent/ |- | ''[[:d:Q3093307|GNU inetutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/inetutils/ |- | ''[[:d:Q76185169|GNU Java Training Wheels]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jtw/ |- | ''[[:d:Q113279161|GNU Jitter]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jitter/ |- | ''[[:d:Q76185213|GNU Leg]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/leg/ |- | ''[[:d:Q72271270|GNU libavl]]'' | | | | https://adtinfo.org/ |- | ''[[:d:Q76185234|GNU Libdbh]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libdbh/ |- | ''[[:d:Q76185250|GNU libextractor]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libextractor/ |- | ''[[:d:Q107779681|GNU libffcall]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libffcall/ |- | ''[[:d:Q62860422|GNU libiconv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libiconv/ |- | ''[[:d:Q3093289|GNU Libidn]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libidn/ |- | ''[[:d:Q21283449|GNU libmicrohttpd]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libmicrohttpd/ |- | ''[[:d:Q2331162|GNU LibreDWG]]'' | | [[Dosiero:LibreDWG one-line small-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libredwg/ |- | ''[[:d:Q76185306|GNU libsigsegv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libsigsegv/ |- | ''[[:d:Q1045215|GNU Libtool]]'' | | [[Dosiero:Libtool.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libtool/ |- | ''[[:d:Q76185324|GNU libunistring]]'' | | [[Dosiero:Gnu-head.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/libunistring/ |- | ''[[:d:Q5514033|GNU lightning]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/lightning/ |- | ''[[:d:Q23768052|GNU LIMS]]'' | | | [[Dosiero:Gnulims lab requests.png|center|128px]] | |- | ''[[:d:Q1022237|GNU m4]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/m4/m4.html |- | ''[[:d:Q12325570|GNU macchanger]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/macchanger/ |- | ''[[:d:Q3046416|GNU Mach]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.gnu.org/software/hurd/microkernel/mach/gnumach.html |- | ''[[:d:Q3093292|GNU Mailutils]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://mailutils.org/ |- | ''[[:d:Q7886333|GNU Make]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/make/ |- | ''[[:d:Q76185442|MARST]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/marst/ |- | ''[[:d:Q76185633|GNU Mcron]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mcron/ |- | ''[[:d:Q76184425|GNU Mes]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mes/ |- | ''[[:d:Q72271647|GNU Messenger]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gm/ |- | ''[[:d:Q132798329|GNU micron]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/micron/ |- | ''[[:d:Q76185735|GNU mifluz]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mifluz/ |- | ''[[:d:Q21285723|GNU MIG]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mig/ |- | ''[[:d:Q62860341|GNU Miscfiles]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/miscfiles/ |- | ''[[:d:Q3093311|GNU moe]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/moe/ |- | ''[[:d:Q76185775|GNU Motti]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/motti/ |- | ''[[:d:Q62845380|GNU MPC]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://www.multiprecision.org/mpc/ |- | ''[[:d:Q1881759|GNU MPFR]]'' | | [[Dosiero:Mpfr.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNOME Calculator 3.32 screenshot.png|center|128px]] | https://www.mpfr.org |- | ''[[:d:Q3327305|GNU mtools]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/mtools/ |- | ''[[:d:Q306101|GNU nano]]'' | | [[Dosiero:Gnu-nano.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU nano-6.4 screenshot.png|center|128px]] | https://nano-editor.org |- | ''[[:d:Q21193123|GNU Nano-Archimedes]]'' | | | | http://www.nano-archimedes.com/ |- | ''[[:d:Q2013782|GNU Ocrad]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Ocrad.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/ocrad/ |- | [[GNU Octave]] | | [[Dosiero:Gnu-octave-logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Octave workshop screenshot.png|center|128px]] | https://octave.org |- | ''[[:d:Q5514025|GNU Oleo]]'' | | | [[Dosiero:Oleo-motif.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/oleo/oleo.html |- | ''[[:d:Q76185882|GNU OrgaDoc]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/orgadoc/ |- | ''[[:d:Q3826728|GNU Paint]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gpaint-0.3.3-ubuntu.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gpaint/ |- | ''[[:d:Q3093314|GNU parallel]]'' | | [[Dosiero:Gnu-parallel.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/parallel/ |- | ''[[:d:Q1486221|GNU Parted]]'' | | | [[Dosiero:GNU Parted 3.6 screenshot.webp|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/parted/ |- | ''[[:d:Q133698333|GNU patch]]'' | | | | https://savannah.gnu.org/projects/patch/ |- | ''[[:d:Q76186185|GNU Pies]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pies/ |- | ''[[:d:Q113510241|GNU Pipo]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pipo/ |- | ''[[:d:Q96652549|GNU poke]]'' | | | [[Dosiero:Poke-screenshot.jpg|center|128px]] | http://www.jemarch.net/poke |- | ''[[:d:Q5514026|GNU Portable Threads]]'' | | [[Dosiero:GNU Pth logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/pth/ |- | ''[[:d:Q2351180|GNU Prolog]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | http://www.gprolog.org |- | ''[[:d:Q72271935|GNU Prolog for Java]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuprologjava/ |- | ''[[:d:Q1848165|GNU PSPP]]'' | | [[Dosiero:Pspplogo.png|center|128px]] | [[Dosiero:GNU PSPP.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/pspp/ |- | ''[[:d:Q111698778|GNU Queue]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnu-queue/ |- | ''[[:d:Q137756020|GNU Radius]]'' | | [[Dosiero:Gnu logo.jpg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/radius/ |- | ''[[:d:Q705851|GNU RCS]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/s/rcs/ |- | ''[[:d:Q578173|GNU Readline]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/readline/ |- | ''[[:d:Q3093295|GNU Recutils]]'' | | [[Dosiero:Recutils.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/recutils/ |- | ''[[:d:Q113435840|GNU regex]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/regex/ |- | ''[[:d:Q76186310|GNU Role Playing Game Engine]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/rpge/ |- | ''[[:d:Q3093294|GNU Rush]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://puszcza.gnu.org.ua/software/rush/ |- | ''[[:d:Q113434694|GNU rx]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/rx/ |- | ''[[:d:Q3093296|GNU SASL]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gsasl/ |- | ''[[:d:Q72271649|GNU sauce]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/sauce/ |- | [[GNU Scienca Biblioteko]] | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/gsl/ |- | ''[[:d:Q930835|GNU Screen]]'' | | | [[Dosiero:GNU Screen.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/screen/ |- | ''[[:d:Q64122515|GNU sed]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/sed/ |- | ''[[:d:Q76186409|GNU Serveez]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/serveez/ |- | ''[[:d:Q21194368|GNU Shepherd]]'' | | [[Dosiero:GNU Shepherd Logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/shepherd/ |- | ''[[:d:Q76186445|GNU Shishi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/shishi/ |- | ''[[:d:Q5514031|GNU Shogi]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnushogi/ |- | ''[[:d:Q3093300|GNU Smalltalk]]'' | | [[Dosiero:GNU Smalltalk logo.svg|center|128px]] | | http://smalltalk.gnu.org/ |- | ''[[:d:Q3093299|GNU Solfege]]'' | | [[Dosiero:GNU Solfege Logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Screenshot of GNU Solfege 3.23.4 on Windows 10 German.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/solfege/ |- | ''[[:d:Q76182385|GNU Source Release Collection]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gsrc/ |- | ''[[:d:Q72271648|GNU Source-highlight]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/src-highlite/ |- | ''[[:d:Q21469627|GNU Stow]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/stow/ |- | ''[[:d:Q76184272|GNU Swbis]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/swbis/ |- | ''[[:d:Q30179845|GNU Taler]]'' | | [[Dosiero:GNU Taler logo 2020.svg|center|128px]] | | https://www.taler.net |- | ''[[:d:Q76184286|GNU Talkfilters]]'' | | | | https://www.hyperrealm.com/talkfilters/talkfilters.html |- | ''[[:d:Q21283172|GNU tar]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tar/ |- | ''[[:d:Q1464634|GNU TeXmacs]]'' | | [[Dosiero:GNU Texmacs logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Texmacs collage 2019.png|center|128px]] | https://www.texmacs.org/ |- | ''[[:d:Q21185077|GNU Time]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/time/ |- | ''[[:d:Q60918321|GNU Typist]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gtypist/ |- | ''[[:d:Q5514030|GNU Unifont]]'' | | | [[Dosiero:Unifont Sample, v12.0.01.png|center|128px]] | http://unifoundry.com/unifont.html |- | ''[[:d:Q3093305|GNU Units]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/units/ |- | ''[[:d:Q76184683|GNU UnRTF]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/unrtf/ |- | ''[[:d:Q76184665|GNU userv]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/userv/ |- | ''[[:d:Q1486261|GNU VCDImager]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/vcdimager/ |- | ''[[:d:Q3093454|GVPE]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | http://software.schmorp.de/pkg/gvpe.html |- | ''[[:d:Q4052996|GNU wdiff]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/wdiff/ |- | ''[[:d:Q2372153|GNU WebSocket4J]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/websocket4j/ |- | ''[[:d:Q132132354|GNU which]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/which/ |- | ''[[:d:Q3093302|GNU Xnee]]'' | | | | http://www.sandklef.com/xnee |- | ''[[:d:Q3093313|GNU xorriso]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/xorriso/ |- | ''[[:d:Q2633122|GNU Zebra]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/zebra/<br/>http://www.zebra.org/ |- | ''[[:d:Q3093309|GNU Zile]]'' | | [[Dosiero:Zile-logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/zile/ |- | ''[[:d:Q76183376|GNU/EDMA]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/edma/ |- | ''[[:d:Q135983630|GNU/Taylor UUCP]]'' | | | | https://www.airs.com/ian/uucp.html |- | ''[[:d:Q1205818|GNUa Plurprecizeca Aritmetika Biblioteko]]'' | | [[Dosiero:GMPLogo.svg|center|128px]] | | https://gmplib.org |- | ''[[:d:Q72271707|GnuAE]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuae/ |- | ''[[:d:Q44841893|GNUbatch]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnubatch/ |- | ''[[:d:Q72271760|GNUbg]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:GNU bg screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gnubg/ |- | ''[[:d:Q45115682|GNUbiff]]'' | | [[Dosiero:Baby.tux.sit-800x800.png|center|128px]] | | http://gnubiff.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q3093290|GNUbik]]'' | | [[Dosiero:Gnubik icon.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gnubik img.jpg|center|128px]] | https://gnu.org/software/gnubik/<br/>https://www.gnu.org/software/gnubik/ |- | [[GnuCash]] | | [[Dosiero:GnuCash logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnucash 2 screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnucash.org/ |- | ''[[:d:Q7095747|GnuCOBOL]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | | https://gnu.org/s/gnucobol |- | ''[[:d:Q105748059|GnuCOBOL]]'' | | | | http://cobolforgcc.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q45115695|GnuComm]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnucomm/ |- | ''[[:d:Q5574496|Gnulib]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnulib/ |- | ''[[:d:Q5514035|GNUmed]]'' | | | | http://www.gnumed.org |- | ''[[:d:Q2403556|GNUMP3d]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/gnump3d/ |- | ''[[:d:Q1007056|GNUnet]]'' | | [[Dosiero:Official logo of the GNUnet project.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnunet-gtk-0.7.0.png|center|128px]] | https://gnunet.org/ |- | ''[[:d:Q16251417|GNUnited Nations]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnun/ |- | ''[[:d:Q45115742|GNUsound]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnusound/ |- | ''[[:d:Q5574498|Gnuspeech]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuspeech/ |- | ''[[:d:Q45115746|GNUspool]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnuspool/ |- | [[GNUstep]] | | [[Dosiero:GNUstep logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gnustep.png|center|128px]] | http://www.gnustep.org/ |- | ''[[:d:Q1533305|GnuTLS]]'' | | [[Dosiero:GNUTLS-logo.svg|center|128px]] | | |- | ''[[:d:Q45115765|GNUtrition]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gnutrition/ |- | ''[[:d:Q123270408|gprofng GUI]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gprofng-gui/ |- | ''[[:d:Q292952|Gretl]]'' | | [[Dosiero:Gretl logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Gretl screenshot ru.png|center|128px]] | http://gretl.sourceforge.net/ |- | ''[[:d:Q288684|groff]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/groff/ |- | ''[[:d:Q212885|GRUB]]'' | | [[Dosiero:Grub logo.png|center|128px]] | [[Dosiero:Debian Unstable GRUB2 (2015).png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/grub/ |- | ''[[:d:Q76184851|GTick]]'' | | | | https://www.antcom.de/gtick/ |- | ''[[:d:Q122944950|GTKeyboard]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/gtkeyboard/ |- | ''[[:d:Q76184865|Guile-CV]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-cv/ |- | ''[[:d:Q110874924|Guile-Debbugs]]'' | | | | http://www.nongnu.org/guile-debbugs/<br/>https://www.gnu.org/software/guile-debbugs/ |- | ''[[:d:Q105121206|guile-gtk]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/guile-gtk/ |- | ''[[:d:Q76184475|Guix Workflow Language]]'' | | | | https://guixwl.org/ |- | ''[[:d:Q76184956|GURGLE]]'' | | | | https://homepages.inf.ed.ac.uk/timc/gurgle/ |- | [[gzip]] | | [[Dosiero:Gzip-Logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Gzip-screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/gzip/ |- | ''[[:d:Q62864169|iGNUit]]'' | | | | https://trmusson.dreamhosters.com/programs.html#ignuit |- | ''[[:d:Q76185133|JACAL]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jacal/ |- | ''[[:d:Q3459508|Jami]]'' | | [[Dosiero:Logo-jami-net.svg|center|128px]] | | https://jami.net/ |- | ''[[:d:Q21296542|Java Expressions Library]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/jel/ |- | ''[[:d:Q21286813|JWHOIS]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/jwhois/ |- | ''[[:d:Q722867|Kawa]]'' | | [[Dosiero:Kawa-logo.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/kawa/ |- | ''[[:d:Q1348204|Kernaj Utilaĵoj GNU]]'' | | [[Dosiero:Heckert GNU white.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Coreutils id screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/coreutils/ |- | ''[[:d:Q101198087|Kopi]]'' | | | | http://kopi.sourceforge.net/<br/>http://www.kopileft.com/index.php?id=501<br/>https://www.gnu.org/software/kopi/ |- | ''[[:d:Q345096|less]]'' | | | [[Dosiero:Less.jpg|center|128px]] | https://www.greenwoodsoftware.com/less/ |- | ''[[:d:Q3237868|Libgcrypt]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://gnupg.org/software/libgcrypt/ |- | ''[[:d:Q64619287|Libtasn1]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/libtasn1/ |- | [[LilyPond]] | | [[Dosiero:LilyPond.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Fibonacci composition.svg|center|128px]] | https://lilypond.org |- | [[Linukso-libera|Linux-libre]] | | [[Dosiero:Freedo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Linux-Libre 3.0.66-1 Boot.png|center|128px]] | https://linux-libre.fsfla.org/ |- | ''[[:d:Q3087096|Liquid War]]'' | | [[Dosiero:Liquid war 3.jpeg|center|128px]] | [[Dosiero:Liquid War 5.6.3 screenshot.PNG|center|128px]] | http://www.gnu.org/software/liquidwar6/ |- | ''[[:d:Q307566|lsh]]'' | | | | http://www.lysator.liu.se/~nisse/lsh/ |- | ''[[:d:Q105648454|Mailman]]'' | | [[Dosiero:Mailman.jpg|center|128px]] | [[Dosiero:Mailman-wikiNL-l-webinterface.png|center|128px]] | https://mailman.sourceforge.io/ |- | ''[[:d:Q116026312|MathMoon]]'' | | | | http://www.nongnu.org/mathmoon/<br/>https://www.gnu.org/software/mathmoon/ |- | ''[[:d:Q5514024|GNU MIX Development Kit]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/mdk/ |- | [[MediaGoblin]] | | [[Dosiero:MediaGoblin logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:MediaGoblin homepage screenshot.png|center|128px]] | https://mediagoblin.org |- | ''[[:d:Q1340000|Midnight Commander]]'' | | | [[Dosiero:Midnight Commander ru.png|center|128px]] | https://midnight-commander.org |- | ''[[:d:Q310974|ncurses]]'' | | | [[Dosiero:Linux-menuconfig.png|center|128px]] | https://invisible-island.net/ncurses/ |- | ''[[:d:Q7000521|Nettle]]'' | | | | https://www.lysator.liu.se/~nisse/nettle/ |- | ''[[:d:Q124753693|OO-Browser]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/oo-browser/ |- | ''[[:d:Q307228|Org-mode]]'' | | [[Dosiero:Org-mode-unicorn.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Org-mode-show-all.png|center|128px]] | https://orgmode.org/ |- | ''[[:d:Q16927752|oSIP]]'' | | [[Dosiero:Osip logo.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/osip/ |- | ''[[:d:Q7179564|pexec]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/pexec/ |- | ''[[:d:Q5227142|plotutils]]'' | | | | http://www.gnu.org/software/plotutils/ |- | ''[[:d:Q76186264|Qexo]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/qexo/ |- | [[R (programara lingvo)|R]] | | [[Dosiero:R logo.svg|center|128px]] | [[Dosiero:R Terminal.png|center|128px]] | https://www.r-project.org |- | ''[[:d:Q113585511|R]]'' | | [[Dosiero:R logo.svg|center|128px]] | | https://www.r-project.org/ |- | ''[[:d:Q7389181|SCM]]'' | | [[Dosiero:SCM 64.png|center|128px]] | | http://people.csail.mit.edu/jaffer/SCM |- | ''[[:d:Q3486867|SmartEiffel]]'' | | | | http://smarteiffel.loria.fr/ |- | ''[[:d:Q930667|Speex]]'' | | [[Dosiero:Speex logo 2006.svg|center|128px]] | | https://www.speex.org/ |- | ''[[:d:Q76184310|Termutils]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/termutils/ |- | ''[[:d:Q136352783|Tetum]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tetum/ |- | ''[[:d:Q76184334|TeX for the Impatient]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/teximpatient/ |- | ''[[:d:Q1426129|Texinfo]]'' | | | [[Dosiero:Example texinfo.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/texinfo/ |- | ''[[:d:Q116686602|ToutDoux]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/toutdoux/ |- | ''[[:d:Q76184768|TRAMP]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/tramp/ |- | ''[[:d:Q98836880|V.E.R.A.]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/vera/ |- | ''[[:d:Q137652688|vc-changelog]]'' | | [[Dosiero:Logo GNU.png|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/vc-changelog/ |- | ''[[:d:Q76184647|Vc-dwim]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | | https://www.gnu.org/software/vc-dwim/ |- | ''[[:d:Q115688677|Very fast tags for emacs]]'' | | | | http://vtags.sourceforge.net/<br/>https://www.gnu.org/software/vtags/ |- | ''[[:d:Q76184597|Vmgen]]'' | | | | http://www.complang.tuwien.ac.at/anton/vmgen/<br/>https://www.gnu.org/software/vmgen/ |- | ''[[:d:Q40028415|vnStat]]'' | | | [[Dosiero:Apt-get install vnstat (on Ubuntu 16).jpg|center|128px]] | https://humdi.net/vnstat/ |- | ''[[:d:Q76184579|WB]]'' | | | | https://www.gnu.org/software/wb/ |- | ''[[:d:Q535461|Wget]]'' | | [[Dosiero:Official gnu.svg|center|128px]] | [[Dosiero:Wget-screenshot.png|center|128px]] | https://www.gnu.org/software/wget |- | ''[[:d:Q97458426|Wget2]]'' | | | | |- | ''[[:d:Q1046732|Window Maker]]'' | | | [[Dosiero:Wmaker-0.80.2.png|center|128px]] | https://www.windowmaker.org/ |- | ''[[:d:Q3570575|XaoS]]'' | | | [[Dosiero:Xaos.png|center|128px]] | https://xaos-project.github.io/ |} {{Wikidata list end}} {{GNU}} [[Kategorio:GNU]] q3dpr1nsqgz83v1vrypzzjokuqs6iuf 0 559143 9462701 9180487 2026-08-26T10:10:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462701 wikitext text/x-wiki La '''universala lingvo''', germane ''Universalsprache'', latine ''characteristica universalis'' estas sistemo de signoj, desegnita de [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]], per kiu ĉiuj objektoj kaj iliaj rilatoj, leĝoj kaj aliaj estu reprezentataj, kaj tiamaniere, ke difinitaj signoj apartenas al objektoj kaj difinitaj rilatoj inter objektoj apartenas al rilatoj inter tiuj signoj. La problemo de la universala [[lingvo]] okupis Leibnizon dum sia tuta vivo, sed malgraŭ multaj ŝanĝoj kaj plibonigoj li ne atingis taŭgan prezentadon. Unue, lia sistemo nur estis konstruita por skriba notado de simboloj, sed Leibniz poste uzis vortojn, kiuj povas esti pli facile lernitaj, memorigitaj kaj elparolitaj. Parte la ''moderna logiko'' povas esti komprenita kiel realigo de la programo de Leibniz. Tiu logiko ankaŭ provis, ke la programo de Leibniz nur povas esti realigita en limigita kvanto. Ĝiaj limoj estas relative ekzakte precizigitaj per la [[teoremoj de nekompleteco]] de [[Gödel]] kaj per komprenoj pri la ebleco de metodoj de decidado. <!-- partoj de la germana teksto ankoraŭ bezonas tradukon Tiu ĉi teksto estas traduko de la germana artikolo. Krom la mankantajn partojn de tiu teksto indas aldoni detalojn el la dokumento de Blanke, listigita je "literaturo"--> == Vidu ankaŭ == * la apartigilon "[[universala lingvo (apartigilo)|universala lingvo]]". * la [[filozofia lingvo]]. == Bibliografio == * Detlev Blanke: [http://leibnizsozietaet.de/wp-content/uploads/2012/10/02_blanke.pdf ''Leibniz und die Lingua Universalis'' 1985] en: Sitzungsberichte der Leibniz-Sozietät 1996 * Krause, Karl Christian Friedrich: Vorlesungen über das System der Philosophie 1828 (prelegoj pri la sistemo de la filozofio) * Karl Christian Friedrich Krause: [http://or-om.org/krlogikorom.pdf ''Universale Logik.''] (1,73&nbsp;MB) * Karl Christian Friedrich Krause: [http://portal.or-om.org/science/GrundlagenderMathematik/tabid/6294/Default.aspx ''Universale Mathematik.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120619131340/http://portal.or-om.org/science/GrundlagenderMathematik/tabid/6294/Default.aspx |date=2012-06-19 }} * [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]: Zur allgemeinen Charakteristik. Hauptschriften zur Grundlegung der Philosophie. Philosophische Werke Band 1. Übersetzt von Artur Buchenau. Durchgesehen und mit Einleitungen und Erläuterungen herausgegeben von Ernst Cassirer. Verlag von Felix Meiner. Hamburg. 1966. (Pri la ĝenerala karakteristiko. Ĉefaj dokumentoj pri la bazoj de la filozofio. Filozofaj verkoj vol. 1. Trad de Arthur Buchenau. Travidita kaj eldonita kun enkondukoj kaj klarigoj de Ernst Cassirer. Eldonejo Felix Meiner. * [[Paolo Rossi (Philosoph)|Paolo Rossi]]: ''Clavis universalis. Arti della memoria e logica combinatoria da Lullo a Leibniz.'' Bologna 1983, angle ''Logic and the Art of Memory: The Quest for a Universal Language.'' Traduko kaj antaûparolo Stephen Clucas, London - New York 2006 ([https://books.google.de/books?id=qMSvAwAAQBAJ books.google]) * Schmidt, F.: ''Leibnizens rationale Grammatik.'' en: ''Zeitschrift für Philosophische Forschung.'' 9 (4):657 - 663 (1955) (la racia gramatiko de Leibniz, en revuo de filozofia esploro 9 (4):657 - 663 (1955) ) [[Kategorio:Filozofia logiko]] [[Kategorio:Lingvofilozofio]] 3x039povycufzf07xzcp7fabz913bba 0 565856 9462641 9440884 2026-08-26T05:33:28Z Sj1mor 12103 9462641 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Agvomimozo |dosiero = Neptunia_oleracea1.jpg |dosiero largxo = 240px |priskribo dosiero = |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |dosiero2 = Fabedoj.png |regno2=planto |klado1 = [[Angiospermoj]] |klado2 = [[Verdukotiledonaj]] |klado3 = [[Rozedoj (klado)|Rozedoj]] |klado4 = [[Fabedoj]] |ordo = [[Rozaloj]] ''Rosales'' |familio = ''[[Fabaceae]]'' |subfamilio= ''[[Mimosoideae]]'' |genro = ''[[Neptunia]]'' |specio = |Taxon2_Rang = |dunomo = Neptunia oleracea |dunomo aŭtoritato = [[João de Loureiro|LOUR.]] |komunejo = }} '''Agvomimozo''' ('''Neptunia oleracea''') estas [[neotropiso|neotropisaj]] kaj [[afrotropiso|afrotrotrisaj]] [[akvoplanto]]j. == Priskribo == [[Dosiero:Neptunia oleracea0.jpg|eta|habito de la planto]] [[Dosiero:Neptunia oleracea Taub70.png|eta|ilustraĵoj de la floroj]] Agvomimozo estas multjara [[herba planto]]. Ili kreskas ĉe la lagobordo aŭ kuŝas sur la lagobordo ([[Akvoplanto|hidrofito]]). Ili faras ofte [[radiko]]jn ĉe la [[nodo]]j. La [[folio (planto)|folio]]j estas alternaj. La folioj estas plurfoje penataj kaj la sensebleco kiel ĉe [[mimozo]]j. La [[Rakio]] (la meza ĉefa akso de la penataj folioj) longas de 1,1 ĝis 4,2 cm. Estas du ĝis kvar folietoj de la unua vicordo kaj sep ĝis 22 paroj da folietoj de la dua vicordo. La penataj folioj longas ĉ. de 5 ĝis 20 mm kaj larĝas de 1,5 ĝis 4 mm. La [[folitigo]] longas de 2,5 ĝis 9&nbsp;cm. La plejparto de la ovoformaj folietoj longas de 5 ĝis 9&nbsp;mm kaj larĝas de 3 ĝis 5&nbsp;mm.<ref name="FTEA">J. P. M. Brenan: ''Flora of Tropical East Africa'', 1959, [http://www.aluka.org/action/showCompilationPage?doi=10.5555/AL.AP.COMPILATION.PLANT-NAME-SPECIES.NEPTUNIA.OLERACEA&cookieSet=1 Online]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La [[floraro]] kun ĝis 50 floroj kreskas de 6,5 ĝis 23 cm longa tigo. Al kaliko longas de 1 ĝis 3 mm. La [[petalo]]j estas verdaj ĝis flavaj. Ĉeestas dek [[fekunda]]j [[stameno]]j. La dek petalsimilaj, flavaj stamenoj longas de 17 ĝis 21 mm.<ref name="FTEA" /> La [[guŝo]]j longas de 1,3 ĝis 2,7 cm kaj larĝas de 1 ĝis 1,2 cm. La semoj longas de 5 ĝis 5,5 mm kaj havas diametron de 3 ĝis 3,5 mm.<ref name="FTEA" /> == Disvastigo == La akvomimozo kreskas en suda kaj meza Ameriko, Afriko, Madagaskaro kaj Azio. Tie ĝi kreskas en varmaj , malrapide fluantaj ĝis starantaj akvejoj.<ref>Forno I.W., Fichera J., Prior S.: ''Assessing the Risk to Neptunia oleracea Lour by the Moth, Neurostrota gunniella (Busck), a Biological Control Agent for Mimosa pigra L.'', [http://www.invasive.org/publications/xsymposium/proceed/06pg449.pdf PDF, Online]{{404|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Sinonimoj == La specio estis [[unua priskribo|unue priskribita]] en 1790 fare de [[João de Loureiro]] . Ekzistas multajn [[sinonimo (taksonomio)|sinonimoj]]: ''Neptunia natans'' ([[Carl von Linné (SOHN)|L. F.]]), ''Neptunia stolonifera'' (DC.) GUILL. & PERR., ''Desmanthus stolonifer'' DC., ''Neptunia prostrata'' (LAM.) BAILL., ''Mimosa prostrata'' LAM.. == Uzado == La akvomimozoj estas kultivataj en sudorienta Azio, precipe Tajujo kiel [[legomo]]. == Vidu ankaŭ == * [[listo de legomoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.berriag.ch/02lexikon/gemuese/wassermimose.html Zur Verwendung als Gemüse] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110823132614/http://www.berriag.ch/02lexikon/gemuese/wassermimose.html |date=2011-08-23 }} [[Kategorio:Mimozacoj]] ji7clhlddoto1f92gy8afe101dw247y 0 567048 9462479 8473752 2026-08-25T20:14:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462479 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo |nomo = Tasmana Insulo |dosiero1 = Tasman Island, c.1987 (iii).jpg |priskribo de dosiero1 = La insulo en 1987 |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |akvejo = |insularo = [[Tasmana Insularo]] |latitudo = 43/14/15/S |longitudo = 148/00/10/E |regiono-ISO = AU-TAS |zomo = |mapo1 = |priskribo de mapo1 = |situo sur mapo = |longo = |larĝo = |areo = 1.2 |altaĵo = |alteco = 300 |alteco-rilato = metroj super marnivelo |ĉefa loko = |loĝantaro = |censo = |administrado = |malkovro = }} La '''Tasmana Insulo''' ({{lang-en|Tasman Island}}), parto de la [[Tasmana Insularo]], estas ovoforma [[insulo]] kun areo de 1.2 kvadrataj kilometroj (0.46 sq mi), kiu kuŝas ĉe la sudorienta marbordo de [[Tasmanio]], [[Aŭstralio]]. La insulo estas situa en la [[Tasmana Maro]], situa ĉe la [[Tasmana Duoninsulo]] kaj estas enhavata ene de la [[Tasmana Nacia Parko]]. La insulo estas altebenaĵo ĉirkaŭata de krutaj doleritaj klifoj, kun plej alta pinto je 300 m super [[marnivelo]] kaj averaĝa altebenaĵa alto de 280 m. Ĝi estas la loko de la Tasmaninsula Lumturo kaj de veterstacio, kiu estis aŭtomatigita ekde 1976 kaj dedistance kontrolita ekde 1977.<ref name=Brothers2001>{{cite book |author1=Brothers, Nigel |author2=Pemberton, David |author3=Pryor, Helen |author4=Halley, Vanessa |date=2001 |title= Tasmania’s Offshore Islands: seabirds and other natural features |publisher= Tasmanian Museum and Art Gallery |location=Hobart |isbn=0-7246-4816-X }}</ref><ref name=LOA>"Tasman Island Lighthouse". Lighthouses of Tasmania. Lighthouses of Australia Inc. [http://www.lighthouses.org.au/lights/TAS/Tasman%20Island/Tasman%20Island.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304031121/http://www.lighthouses.org.au/lights/TAS/Tasman%20Island/Tasman%20Island.htm |date=2016-03-04 }} Alirita la 31an de Aŭgusto 2016.</ref> == Bildaro == <gallery> TasmanIsland2.jpg|Lumturo kaj kabanoj. Fairy Prion with egg.jpg|La insulo estas grava reproduktejo por la [[Feturta priono]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://parks.tas.gov.au/index.aspx?base=17689 Restoring the Natural Values of Tasman Island]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Tasmanio]] [[Kategorio:Geografio de Aŭstralio]] 30o7vnolp5j9o4g49z5j05l1gs00kmz 0 568545 9462582 8454623 2026-08-26T04:40:28Z Sj1mor 12103 9462582 wikitext text/x-wiki La '''sonorilostablo''' estas ĉarpentita [[stablo]] aŭ tre simpla [[kampanilo]]. [[Dosiero:Pankasz harangláb.jpg|eta|Sonorilostablo kun trunkita piramido en [[Pankasz]]]] {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Sonorilostabloj |pozicio =right |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:OIC Toodyay Connors Mill wooden bell tower.jpg |<center>Sonorilostablo en Aŭstralio |Dosiero:Saidaiji-M6662.jpg |<center>Sonorilostablo en [[Japanio]] |Dosiero:Kirken i Morild 02.JPG|<center>Sonorilostablo en [[Danio]] |Dosiero:Szomoróc református harangláb.jpg|<center>Kalvinana sonorilostablo en [[Kercaszomor|Szomoróc]] |Dosiero:Nagylónya légifotó.jpg|<center>Kirko kun sonorilostablo en [[Lónya]] |Dosiero:Nyirbator kirche 2.JPG|<center>Impona sonorilostablo kun kirko en [[Nyírbátor]] |Dosiero:Kerektemplom2.JPG|Rotondo de [[Kissikátor]], kie la sonorilostablo situas en pinto de la rotondo |Dosiero:Intaháza harangláb.jpg|Simpla sonorilostablo en Hungario }} La sonorilostablo estis uzata, se * la komunumo estis malriĉa ne havanta monon por kampanilo aŭ preĝejturo * la grundo estas marĉa, tial ne povas konstrui stabilan kampanilon * mankas ŝtono aŭ briko por la konstruado * en proksimeco de [[flughaveno]] en [[Budapeŝto]] oni konstruis sonorilstablon pli malaltan, ol preĝejturo eviti laŭeblajn [[akcidento]]jn Plej ofte oni konstruis ĝin el [[ligno]] kaj ĝi servis por pendigi la [[sonorilo]]n en la supro. La plej simpla sonorilostablo estas Y-forma ligno, kie pendas la sonorilo. Ofte oni metis [[tegmento]]n sur la Y-n por defendi la sonorilon. Alia simpla konstruaĵo konsistas el 2 vertikalaj [[Trabo (arkitekturo)|traboj]], supre estas liga trabo por pendigi la sonorilon. La pli komplikaj sonorilostabloj havas jam 4 vertikalajn trabojn. Povas okazi, ke ili estas kovritaj per lignaĵoj por pli bone defendi la sonorilon. Funkcio de la sonorilostablo estas la sonorilado, simila konstruaĵo sen sonorilo estas la ligna turo, kies funkcio estis kontroli la ĉirkaŭaĵon kontraŭ [[fajro]] aŭ malamika [[armeo]]. Oftaj sonorilostabloj formas trunkitajn [[piramido]]jn (laŭ hungara lingvouzo [[jupo]]jn). Tio defendis jam ankaŭ la sonorigiston. Foje oni konstruis sonorilostablojn kun ŝtona aŭ brika [[fundamento]], foje oni metis la sonorilostablon sur la kirkon. == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/02100/02115/html/2-1074.html hungare kun desegnaĵoj kaj fotoj] * [http://mek.oszk.hu/06700/06758/pdf/revai09.pdf la koncerna teksto estas legebla en la 604-a paĝo] {{Projektoj}} [[Kategorio:Sonorilturoj]] [[Kategorio:Popola arkitekturo]] [[Kategorio:Arkitekturo de Germanio]] jhr4jng2cgukoe2kjlp35tdtfjobq11 0 568807 9462487 7774121 2026-08-25T21:18:14Z Stefangrotz 91903 purigu! 9462487 wikitext text/x-wiki {{Purigu}} La brazilano D-ro Marco Aurélio Bilibio (D-ro pri Daŭrigebla Evoluo) donis la jenajn informojn: "Dum la lastaj jardekoj granda nombro de esploroj indikis la ekziston de korelacio inter la homa kontakto kun naturaj [[medio]]j kaj pli bonaj indicoj de mensa sano. La scienco Ekopsikologio stimulas profundan pripensadon pri la ekzistantaj distordoj en la rilato inter homo kaj naturo. Tiu revizio estas urĝa kaj grava, fronte al la graveco de mediaj malekvilibroj kaŭzataj de la rabema kaj nerespondeca homa agado. Restaŭrante la integriĝon kun la natura medio, la homo trovas pli ol garantion de supervivado, li trovas statojn de interna ekvilibro kaj transcendecon. Realigi tiun potencialon de rekonektado kaj bonfarto dank’ al la naturo estas potenca ilo por batali streson, anksion (antaŭtimon) kaj depresion komune ekzistantajn en nia nuntempa universo.” (http://ecoblogconsciencia.blogspot.com.br/2009/04/ecopsicologia-espiritualidade-e-meio.html) En intervjuo li ankoraŭ eksplikis: "La Ekopsikologio pritraktas la rilatojn inter la homo kaj la planedo kaj la ekosistemoj, de kiuj li estas parto. La ideo estas, ke ĉe la radiko de nia psiko ekzistas baza ligo kun la naturo. La subpremo de tiu ligo en la industria socio igis nin perdi la senton de nia apartenado al la naturo. Tiu apartiĝo estas fundamenta parto de la media krizo, kiun la mondo travivas. Por la Ekopsikologio, la solvo de tiu krizo estas ne nur la kreado de puraj teknologioj, sed ankaŭ la superado de tiu apartiĝo. La koncepto de «ekologia subkonscio" memorigas la antikvan saĝecon de popoloj, kiuj rekonis la homon kiel parton de pli granda sistemo. Ekkonscii pri tiu fakto povas malfermi spacon por statoj de integriĝo kaj sano, kaj ankaŭ povas esti la etika bazo de niaj interrilatoj kun la planedo.” (http://www.crpsp.org.br/portal/comunicacao/jornal_crp/166/frames/fr_conversando_psicologo.aspx {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161011135419/http://www.crpsp.org.br/portal/comunicacao/jornal_crp/166/frames/fr_conversando_psicologo.aspx |date=2016-10-11 }}) Pri la origino de la Ekopsikologio D-ro Bilibio informis la jenon : "La Ekopsikologio havas sian originon en verkoj ne rekte rilataj al psikologio, ekzemple, Nature and Madness (Naturo kaj Frenezo), de la media filozofo Paul Sheppard, kiu atentigis pri la ebleco de rompo en la ontogenetika evoluo de nia specio kiel maniero kompreni la nepran detruon de la naturaj habitatoj. Ĝi [tiu scienco] prezentas sin firme kiel movado ekde The Voice of the Earth: an exploration of Ecopsychology (La Voĉo de la Tero: esploro de Ekopsikologio) [1992] de la historiisto kaj socia kritikisto Theodore Roszak. Do ĝi ne naskiĝis kiel branĉo de la psikologio, sed kiel transfaka alpaŝo al la rilato inter homo kaj naturo." [http://www.crpsp.org.br/portal/comunicacao/jornal_crp/166/frames/fr_conversando_psicologo.aspx (http://www.crpsp.org.br/portal/comunicacao/jornal_crp/166/frames/fr_conversando_psicologo.aspx] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161011135419/http://www.crpsp.org.br/portal/comunicacao/jornal_crp/166/frames/fr_conversando_psicologo.aspx |date=2016-10-11 }}) Evidente "Ekopsikologio" estas la traduko de la angla termino "Ecopsychology". En aliaj lingvoj povas esti uzataj aliaj terminoj, ekzemple "media psikologio" ("[https://de.wikipedia.org/wiki/Umweltpsychologie Umweltpsychologie]" en la germana Vikipedio; "[https://fr.wikipedia.org/wiki/Psychologie_environnementale Psychologie environnementale]" en la franca Vikipedio). Ne nepre la konceptoj estas la samaj. La artikolo de la germana Vikipedio ekzemple komencas jene: “La Media Psikologio (ankaŭ: Ekologia Psikologio) estas relative nova fako de psikologio kun fortaj interfakaj karakterizaĵoj de esploro kaj apliko. Ĝi pritraktas la interagojn inter homo kaj medio, la influojn de la medio sur la homon kaj la konduton kaj agojn de la homo fronte al la medio. La medio influas la homajn sperton kaj konduton, kaj la homo modelas la medion, baze de sia sperto kaj konduto. En tiu fako la koncepto de ‘medio’ estas vasta, ampleksante naturajn mediojn kaj soci-kulturajn mediojn, ekzemple konstruaĵojn, lernmediojn kaj informigajn mondojn. Novaj laborkampoj estas demandoj pri tutmondiĝo kaj daŭripova evoluo.” (https://de.wikipedia.org/wiki/Umweltpsychologie) [[Kategorio:Psikologio]] 2p0ph3sm5owkwk4pn13iunq5j72q0ol 0 571988 9462292 9430287 2026-08-25T12:56:06Z Crosstor 3176 /* M */ 9462292 wikitext text/x-wiki Jen listo de '''famuloj, kiuj naskiĝis en [[Makó]]''': {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[László Abaffy]], [[ĵurnalisto]] * [[Péter Adler]], [[kuracisto]] == B == * [[Imre Babos]], [[inĝeniero]] * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[István Bálint Nagy]], kuracisto * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Mihály Csaba Bánki]], psikiatro * [[Pál Bárdos]], [[dramaturgo]] * [[Kati Berek]], [[aktoro]] == C == * [[Imre Csepregi]], pastro * [[István Cseresnyés]], ĵurnalisto * [[János Csorba]], advokato == D == * [[István Dégi]], aktoro * [[Lajos Dobsa]], politikisto == E == * [[Géza Eperjessy]], historiisto * [[Ferenc Erdei]], [[politikisto]] == F == * [[Mihály Fátyol]], violonisto * [[Pál Fejes]], kemiisto * [[Sándor Fekete (inĝeniero)]] * [[Antal Fleischer (dirigento)]] * [[Ilda Fodor]], ceramikisto * [[Géza Forgó]], lokhistoriisto == G == * [[József Galamb]], inĝeniero * [[László Gonda (instruisto)]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] == H == * [[Antal Hajnal]], inĝeniero * [[Lajos Halász (redaktoro)]] * [[Károly Herrich]], [[hidrologo]] * [[József Hidasi]], [[ornitologo]] == K == * [[Pál Kecskeméti]], ĵurnalisto * [[Erika Kiss (kegloludisto)]] * [[Jenő Ferenc Kiss]], skulptisto * [[János Kléh]], pentristo * [[Imre Kocsis]], pentristo * [[Sándor Kocsis (kameraisto)]] * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[Tamás Kótai]], pentristo * [[József Kristóffy]], politikisto * [[Anna Kubinyi]], gobelinisto == L == * [[Lajos Lengyel]], [[grafikisto]] * [[Imre Lévay]], piaristo * [[Móric Lőw]], [[astronomo]] == M == * [[Emil Makai]], [[poeto]] * [[Attila Marosvári]], muzeologo * [[Elemér Mályusz]], [[historiisto]] * [[Judit Méray]], kuracisto * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Bence Mocsári]], parasportisto == N == * [[Emil Nagel]], kuracisto * [[Gyula Nagy (skulptisto)]] * [[Róbert Nagy]], [[violonĉelisto]] == O == * [[György Oláh (aktoro)]] * [[Pál Oláh]], mikrobiologo == P == * [[Antal Páger]], aktoro * [[Mihály Papp]], aktoro * [[Joseph Pulitzer]], [[ĵurnalisto]] == S == * [[Albert Simon]], dirigento * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Dénes Szabó (dirigento)]] * [[Dezső Szabó (historiisto)]] * [[György Szabó (kuracisto)]] * [[Emil Szalai]], advokato * [[Tamás Szalma]], aktoro * [[Jenő Szendrői]], arkitekto * [[Nándor Szilvásy]], pentristo == T == * [[Károly A. Tettamanti]], [[kemiisto]] * [[Noémi Tiszlavicz]], ginekologo * [[József Török (pastro)]] * [[Endre Tóth (reĝisoro)]] == Z == * [[Gyula Zimányi]], piaristo == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Makó]] [[Kategorio:Makó| ]] sd8i3txq498rayvxto0jjucxg33l99a 0 572931 9462340 9397804 2026-08-25T14:11:59Z Sj1mor 12103 9462340 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Chichicastenango banner.JPG|centre|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Linbearbetning masarns.jpg|eta|320ra|Procezado de [[lino]] ĉe familia hejmo. [[Svedio]], ĉirkaŭ 1920. Antaŭ la stablo de la sendependaj atelieroj por procezadi la diversajn teksaĵojn —[[kotono]], [[lino]], [[kanabo]], [[lano]]— la taskoj, kaj de [[ŝpinado]] kaj de [[Teksaĵo|teksado]] kaj konfecciado estis farataj ĉe hejmoj kaj malgrandaj familiaj atelieroj.]] [[Dosiero:Raschelei.jpg|dekstra|eta|320ra|Tekstilfabriko ([[Germanio]], ĉirkaŭ 1975).]] La '''tekstilindustrio''' estas unu de la plej malnovaj [[industrio|industriaj]] branĉoj, ĝi havas prahistoriajn tradiciojn. La vorto ''tekstilindustrio'' uzatas kiel '''kolektiva fakvorto de fakoj kiuj produktas [[fadeno]]jn kaj [[ŝtofo]]jn'''. Fadenoj estas pretigitaj el [[fibro]]j, ŝtofoj povas esti produktitaj rekte el [[fibro]]j aŭ el fadenoj. Tiel, la nocio de la tekstila industrio enhavas la produktadon de jeno: * [[fadeno]]j, * [[teksaĵo]]j, * [[trikaĵo]]j, * [[plektaĵo]]j, * [[punto]]j, * [[felto]]j, * ŝtofoj produktitaj el fortigitaj sternaĵoj de fibroj ([[neteksaĵo]]j), * ŝtofoj produktitaj el kunfortigitaj sendependaj fadensistemoj, * la kolorigon kaj aperturon de fadenoj kaj ŝtofoj, * la produkton de nevestaĵajn konfekciitaj tekstilaĵoj ([[sako]]j, [[ŝnuro]]j, [[kordo]]j, [[reto]]j ktp.) La nocio de la tekstilindustrio ''ne'' enhavas la produktadon de konfekciitaj vestoj, ili estas produktaĵoj de la [[vestaĵindustrio]]. == Historio == La historio de la produktado reiras en la prahistorian epokon, ja oni ne havas pri tio ekzaktajn informojn. La fakliteraturo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.etn-net.org/routes/intro/indust_timetable.htm|titolo=Time table to the technological development of textile production in Europe|alirdato=2016-11-4|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071231010139/http://www.etn-net.org/routes/intro/indust_timetable.htm|arkivdato=2007-12-31}}</ref> mencias teksaĵ-similan pecon faritan el iaj fibroj, kiu povus origini el la epoko 25 000 a.K. kaj kiu povus esti la plej malnova tia trovaĵo iam trovita en Eŭropo. Oni konas ankaŭ tekstilan fragmenton el la epoko inter 11 000 kaj 8000 a.K. El la fluejo de la Lago de Zuriko troviĝis teksaĵo kiu estus farita en la epoko 5000–6000 a.K. Elfosado ĉe la rivero [[Tigriso]] en 1988 malkaŝis tenilon de laborilo, faritan el cervokornaro, al kiu [[lino]]-fibroj estis adheritaj; la aĝo de la trovaĵo estas ĉirkaŭkalkulita je 9000 jaroj. Oni konstatis ke ĉi tiuj fibroj originas el iu tre loze teksita vesto. === Krudaj materialoj === Krudaj materialoj de la unuaj tekstilaĵoj estis verŝajne fibroj el plantoj. En [[Hindio]] fadenoj estis ŝpinitaj ekde la malnovegaj epokoj el [[kotono]] kaj [[juto]], en [[Afriko]] el [[kenafo]], en [[Ĉinio]] el [[ramio]], en la [[Filipinoj]] el [[manilo (teksaĵo)|manilo]], en [[Meksiko]] el [[agavo]]. La malnovaj popoloj de [[Eŭropo]] kaj la [[Mediteraneo]] uzis [[lino]]n. Fabrikado de fadenoj kaj feltoj el [[lano]] komencis en la nova-[[ŝtonepoko]] (5000–2000 a.K.) de kelkaj popoloj en [[Azio]]. La unuaj trovitaj fragmentoj de lan-tekstaĵoj originas el [[Malgrand-Azio]], el la 7-a jarcento a.K. Bone konata estas ke la [[silko]] originas el Ĉinio, ĝi estas uzata ekde la 3-a jarcento a.K. La supremenciitaj materialoj estas naturaj materialoj kaj estas uzataj ankaŭ nuntempe. La historio de la artefaritaj fibroj komencis en la 19-a jarcento, kiam naskiĝis la unua „artefarita silko“, fabrikita el celuloznitrato (1884). Ĝi estis sekvita de aliaj produktaĵoj: la [[viskozo]] (1898), la [[acetato]] (1903), la kuproksid-acetato („Bemberg“, 1904) kaj la pli novaj variantoj de la viskozo en la dua duono de la 20-a jarcento (nome la ''modal''- kaj la ''lyocell''-fibroj). La alia grupo de la artefaritaj fibroj estas la sintezitaj fibroj, la krudaj materialoj de tiuj ne estas naturaj sed artefarite produktitaj, lastinstance el [[ŝtonoleo]] ([[nilono]], [[poliestero]], [[akrilo]] ktp.) – ĉiuj estas la produktaĵoj de la 20-a jarcento. === Ŝpinado === [[Dosiero:Fonal.jpg|eta|maldekstra|px130|Fadeno]] [[Dosiero:Cérna.jpg|eta|dekstra|px130|Du kuntorditaj fadenoj]] [[Ŝpinado]] estas la plej malnova, plej tradicia procedo de la fabrikado de fadenoj, ĝi estis konata ankaŭ en la [[ŝtonepoko]] (a.K. 5000–2000). Per ĉi tiu tekniko la mallongaj fibroj estas ordigitaj paralele kaj kunigitaj per tordado. Du aŭ pli fadenoj estas ofte kuntorditaj, ekz. por kudrofadeno. === Teksado === [[Dosiero:Szövet.jpg|eta|maldekstra|130ra|Teksaĵo]] Praktiko de [[teksado]] verŝajne antaŭis ŝpinadon, ĉar bastoj kaj stolonoj, troviĝitaj en la naturo, estis adapteblaj por fabriki formacion similan al teksaĵo. Oni supozas<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A textilipar története (Historio de la tekstilindutrio)|aŭtoro=Endrei Walter|jaro=1974|eldoninto=Tankönyvkiadó, Budapest}}</ref> ke la unuaj teksaĵoj servis ne la vestadon, sed la prahomoj faris la muron de la kabanoj aŭ fiŝretojn el strukturoj similaj al ia teksaĵoj, faritaj el plantaj fibroj. Sed murpentraĵoj en grandaj [[piramido]]j, konstruitaj en la epoko de la antikva regno de Egipto (2650–2300 a.K.) jam vidigas homajn figurojn portante veston el tekstilaĵo kaj tomboj konservis ankaŭ verajn tekstilaĵojn. Sur sumeraj statuoj el la 22–18-a jarcentoj a.K. estas rekoneblaj bildigoj de vestoj el tekstilaĵoj. La teksaĵo konsistas fundamente el du sistemoj de fadenoj kiuj krucas unu la alian. La laŭlongaj fadenoj estas nomitaj en la tekstilindustrio ''[[varpo]]j'', la transversaj fadenoj estas la ''[[vefto]]j''. === Trikado === [[Dosiero:Single jersey.jpg|eta|130ra|maldekstra|Trikaĵo de veftsistemo]] [[Dosiero:Trikot.jpg|eta|130 px|dekstra|Trikaĵo de varpsistemo]] [[Trikado]] estas pli nova inventaĵo ol la teksado. En egiptiaj tomboj troviĝis [[ŝtrumpeto]] el la 5–6-a jarcento kiu havas strukturon similan al trikado. Sed ĝi ne estis farita per la nuntempa triktekniko, sed per la tekniko kiun oni nomas ''nålbinding'' (trikado per kudrilo).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.en.neulakintaat.fi/17|titolo=History of Nalbinding}}{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĉi tiu tre malnova tekniko estas opiniebla la antaŭaĵo de trikado. Ĝi longtempe postrestis, estis uzata en la skandinavaj landoj eĉ en la 19-a jarcento kaj estas uzata ankaŭ nuntempe kiel hobimetio. La nuntempa tekniko de trikado originas el [[Arabio]] kie oni faris per ĉi tiu metodo precipe [[ŝtrumpo]]jn. Ĝi alvenis en Eŭropon pere de la [[maŭroj]] kaj tie evoluis al tre alta nivelo. La unuaj trovaĵoj en Eŭropo (ŝtrumpoj, [[ĉapo]]j, [[monujo]]j) retroviĝis el la 2–3-a jarcento.<ref>Norwick, B.: ''The origins of knitting''. Knitting Times, Vol. 40 (1971), No. 20 (Majo 10)</ref> Trikaĵoj havas du fundamentajn tipojn:<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Knitting technology|aŭtoro=David J. Spencer|jaro=1983|eldoninto=Pergamon Press}}</ref> * la trikaĵo de ''veftsistemo'' konsistas el unu sola fadeno, la tuta ŝtofo povas pretiĝi principe el unu fadeno, kies direkto estas sempre transversa, simile al la veftoj en la teksaĵo. La apudaj [[maŝo]]j kaj la sinsekvaj vicoj de maŝoj pretiĝas el la sama fadeno; * la trikaĵo de ''varpsistemo'' konsistas el multaj paralelaj fadenoj, kies ĉefa direkto estas laŭlonga, simile al la varpoj en la teksaĵo. La apudaj kaj sinsekvaj maŝoj pretiĝas el la apudaj fadenoj. === Plektado === [[Dosiero:Fonat2.jpg|eta|dekstra|130ra|Plektaĵo]] Kontraŭ teksaĵo, la plektaĵo konsistas sole el unu sistemo de [[fadeno]]j; ili estas laŭlongaj fadenoj kiuj krucas unu la aliajn. Ankaŭ plektado estas tre malnova tekniko. En la pratempoj oni plektis flekseblajn branĉojn kaj stolonojn kaj oni faris uzaĵojn (ĉefe korbojn) per ĉi tiu metodo.<ref>{{Cite web|url=http://www.flechtart.ch/3,0,geschichte,index,0.html|title=Historische Flechterei|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-11-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090101112132/http://www.flechtart.ch/3,0,geschichte,index,0.html|arkivdato=2009-01-01|accessdate=2016-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090101112132/http://www.flechtart.ch/3,0,geschichte,index,0.html|archivedate=2009-01-01}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.flechtart.ch/3,0,geschichte,index,0.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-11-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090101112132/http://www.flechtart.ch/3,0,geschichte,index,0.html |arkivdato=2009-01-01 }}</ref> La unua trovaĵoj de [[Korbfarado|plektitaj korboj]] estas pli malnovaj ol 12 mil jaroj. La [[plektaĵo|plektado]] de la haro estas la sama metodo kiel la faro de plektaĵoj el fadenoj. === Pretigo de puntoj === [[Dosiero:1911 Britannica - Lace 34.jpg|eta|maldekstra|130ra|Principo de pretigo de la bobenpunto]] Ne estas konataj indikoj de la komenco de pretigo de [[punto]]j. Oni supozas ke la unuaj puntoj estis pretigitaj en la antikva [[Romo]], sed la punto laŭ nuntempa interpreto aperis en la 15-a kaj komenco de la 16-a jarcento. Multaj metodoj de la pretigo de manfaritaj puntoj elkreskis dum la jarcentoj: plektita (bobenpunto), trikita, kroĉita. La mekanizado de la produktado komencis en la 19-a jarcento.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Spitzen|aŭtoro=Friedrich Schöner|jaro=1980|eldoninto=VEB Fachbuchverlag, Leipzig}}</ref> === Pretigo de felto === [[Dosiero: Felt cloth.jpg|eta|dekstra|130ra|Feltŝtofoj]] La plej malnova trovaĵo kiu referencas al la ekzistado kaj uzado de [[felto]] originas el a.K. 6500, ĝi estis trovita en [[Turkio]]. En tomboj en [[Siberio]] multaj el felto faritaj objektoj kaj [[tapiŝo]]j estis trovitaj, ili estis pretigitaj ĉirkaŭ 600 a.K. Ankaŭ la muroj de kelkaj tomboj estis kovritaj per feltoj. La pretigo de felto estus komenciĝinta kiam la homaro komencis uzi la felton por vestaĵo. Tamen, la geografia arealo de la uzo de felto estas tre limigita: sole Eŭropo kaj [[Mez-Azio]]. La plej orienta limo estis la [[Granda Ĉina Muro]], la plej okcidenta la [[Karpatoj|Karpat-baseno]]. En nordo la svedoj okupiĝis per farado de felto, en sudo la grekaj kaj romaj restigis fontojn pri uzado de objektoj el felto.<ref>{{Cite web|url= http://www.feltcrafts.com/history.html|title= History of Feltmaking: What is Wool Felt?|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2016-11-06|arkivurl= https://web.archive.org/web/20161103034924/http://www.feltcrafts.com/history.html|arkivdato= 2016-11-03|accessdate= 2016-11-06|archiveurl= https://web.archive.org/web/20161103034924/http://www.feltcrafts.com/history.html|archivedate= 2016-11-03}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.feltcrafts.com/history.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-11-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161103034924/http://www.feltcrafts.com/history.html |arkivdato=2016-11-03 }}</ref> Vera felto estas farebla sole el haro de [[ŝafo]] ([[lano]]). === Ŝtofoj produktitaj el fortigitaj sternaĵoj de fibroj (neteksaĵoj) === [[Dosiero:P4210004.JPG|eta|130ra|Neteksaĵo el filamentoj]] Ĉi tiu teknologio elkreskis el la pretigo de vera felto. Ĉirkaŭ meze de la 20-a jarcento estis inventitaj metodoj per kiuj oni povas produkti felto-similajn ŝtofojn ankaŭ el aliaj (nelanaj) fibroj ([[kotono]] kaj [[artefaritaj fibroj]]). El la mallongaj fibroj, ekzemple, maldika sternaĵo estas formata per kardado. Por senfinaj fibroj (filamentoj) alia metodo estis evoluigita. Ĝenerale pli ol unu sternaĵo estas metataj unu sur la alian kaj la sternaĵoj estas fortigitaj unu kun la alia per gluo aŭ per alia metodo (ekz. per kudrado). (La angla nomo de ĉi tiuj ŝtofoj estas „nonwovens“, t.e. „neteksaĵoj“, sed ĉi tiu estas misgvida, ja ekz. ankaŭ trikaĵoj aŭ plektaĵoj ne estas teksitaj ŝtofoj. Tamen, ĉi tiu nomo estis transprenita ankaŭ en aliajn lingvojn.) Ĉiuj tipoj de ĉi tiuj ŝtofoj estas tre gravaj en la fabrikado de vestaĵoj, teknikaj, domaj, mastrumaj, sanitaraj kaj kosmetikaj produktaĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://thenonwovensinstitute.com/about-nwi/learn-about-nonwovens/|titolo=Learn about nonwovens}}{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Ŝtofoj produktitaj el kunfortigitaj sendependaj fadensistemoj === [[Dosiero:Multiaxial fabric.jpg|eta|maldekstra|130ra|Multadirekta ŝtofo]] [[Dosiero:Multiaxial Fabrics.svg|eta|dekstra|300ra|Pretigo de multadirekta ŝtofo]] Rezulto de la disvolvadoj en la 20-a jarcento estas ankaŭ la tekniko per kiu fadensistemoj metitaj unu sur la alian estas kunfortigitaj per la kombinaĵo de trikado kaj kudrado. (Ĉi tiu metodo originas el [[Germanio]] kaj la germanlingva nomo estas „Nähgewirke“, kiu estas tradukebla tiel: „kudrante trikita ŝtofo“ aŭ pli mallonge: „kudretrikitaĵo“. La angla nomo estas „stitch-bonded fabric“.) La direkto de ĉi tiuj fadensistemoj povas esti diversa: ili povas kruci unu la alian en rektangulo aŭ en aliaj anguloj (plej ofte +45° kaj –45°). La ŝtofo kiu enhavas sole laŭlongajn (0°) aŭ sole transversajn (90°) paralelajn fadenoj, kunligitaj per la kuna sistemo de trikado kaj kudrado, estas kapabla elteni ŝarĝojn sole el un direkto – ili estas „unudirektaj“ ŝtofoj. Se la ŝtofo enhavas kaj laŭlongajn kaj transversajn paralelajn kunligitajn fadenojn, ĝi estas „dudirekta“. Se ĝi estas pretigita per fadensistemoj direktiĝantaj simetrie en +45° kaj –45°, ĉi tiu ŝtofo kapablas uniforme elteni la ŝarĝojn efikantajn el diversaj direktoj; ĝi nomiĝas „mult-direkta“. Ĉiuj de ĉi tiuj ŝtofoj havas tre gravan rolon en la sfero de la teknikaj teksaĵoj.<ref>{{Cite web|url=http://www.lenzing.com/fileadmin/template/pdf/konzern/lenzinger_berichte/ausgabe_35_1973/LB-0351973048.pdf|title=Systematik und Terminologie der textilen Flächengebilde|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-11-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161107155613/http://www.lenzing.com/fileadmin/template/pdf/konzern/lenzinger_berichte/ausgabe_35_1973/LB-0351973048.pdf|arkivdato=2016-11-07|accessdate=2016-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107155613/http://www.lenzing.com/fileadmin/template/pdf/konzern/lenzinger_berichte/ausgabe_35_1973/LB-0351973048.pdf|archivedate=2016-11-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.lenzing.com/fileadmin/template/pdf/konzern/lenzinger_berichte/ausgabe_35_1973/LB-0351973048.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-11-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161107155613/http://www.lenzing.com/fileadmin/template/pdf/konzern/lenzinger_berichte/ausgabe_35_1973/LB-0351973048.pdf |arkivdato=2016-11-07 }}</ref> === Kolorigo kaj apretigo de fadenoj kaj ŝtofoj === [[Dosiero:Festőműhely 18-ik század.jpg|eta|dekstra|200ra|Kolorigejo en la 18-a jarcento]] La kolorigo kaj lavado de teksaĵoj estas tre antikvaj metodoj. En la [[antikva Egipto]] oni kolorigis la teksaĵojn, la lavado kaj apretigo estis aparta fako. Ankaŭ la [[ĉinoj]] kaj hindoj konis la kolorigilojn kaj konis la metodon por fiksi ilin sur la teksaĵon. Postrestis kolektoj de receptoj el la antikva epoko el kiuj kaj el la analizo de postrestitaj restoj de teksaĵoj estas konata ke oni uzis plantojn kaj bestojn de multaj specoj por pretigo de kolorigiloj. Ankaŭ estas konata, kiujn materialojn ili uzis por la fiksado. En la kolorigejo oni uzis kuvojn el ligno aŭ ŝtono kaj [[kaldrono]]j, la materio estis movitaj per bastonoj. Per sekigo kadroj estis uzataj. Proksime al la metiejo devis esti [[rivero]], ĉi tiu estis nemalhavebla por la gargarado. Por lavado oni uzis [[natrio]]n kaj [[kalio]]n. La teksaĵojn faritajn el plantaj fibroj (kotono, lino) estis elmetitaj en malseka stato al sunradio, tiel la ultraviola radiado blankigis ilin. La lanteksaĵoj estis sternitaj sur kadro kaj sube peco de [[sulfuro]] estis bruligita; la lano blankiĝis sub la ago de [[sulfura dioksido]]. Ankaŭ en la antikvaj kulturoj oni konis la [[gratado]]n kaj [[razado]]n, eĉ ankaŭ rostadon, kiel agojn de apretigo, plue la [[fulado]] de lano. Fulado estis elfarita en la antikva epoko per homa forto, per piedpremado; la fulanta [[akvomuelilo]] disvastiĝis sole ĉirkaŭ la jaro 1000 el Francio.<ref>{{Cite web|url=http://kws.atlantia.sca.org/dyeing.html|author=Siobhan nicDhuinnshleibhe|title=A brief history of dystuffs & dyeing|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-11-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160620190444/http://kws.atlantia.sca.org/dyeing.html|arkivdato=2016-06-20|accessdate=2016-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160620190444/http://kws.atlantia.sca.org/dyeing.html|archivedate=2016-06-20}} {{Citaĵo el la reto |url=http://kws.atlantia.sca.org/dyeing.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-11-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160620190444/http://kws.atlantia.sca.org/dyeing.html |arkivdato=2016-06-20 }}</ref> == La evoluo de la industria formo de la pretigo de tekstilaĵoj == [[Dosiero:G. Bruno - Le Tour de la France par deux enfants p152.jpg|eta|maldekstra|110ra|Primitiva ĵakard-teksmaŝino en la 19-a jarcento]] [[Dosiero:Knitting workshop in the 18th century.jpg|eta|dekstra|200ra|Trikejo en la 18-a jarcento]] [[Dosiero:Lamb's textile industry of the United States, embracing biographical sketches of prominment men and a historical résumé of the progress of textile manufacture from the earliest records to the present (14779570154).jpg|eta|maldekstra|130ra|Cilindra presmaŝino en la komenco de la 20-a jarcento]] La pretigo de teksaĵoj estis doma industria aktiveco ĝis la 16-a jarcento. Ŝpinado estis farita per mano, la rad-[[ŝpinilo]] estis inventita en la 14-a jarcento en Italio. Por teksado primitivaj teksiloj estis uzataj. Ĝis la invento de la trikmaŝino (William Lee, 1589) trikaĵoj estis faritaj per mano. En la 17-a jarcento la [[gildo]]j ludis la ĉefrolon. En la 18-a jarcento komencis la industria revolucio, formiĝis la manufakturoj kaj ekakcelis la evoluo de la tekstilindustrio. Sinsekve aperis la grandaj inventaĵoj: la rapida [[navedo]] (John Kay, 1730), la trikmaŝino kun du trikilar-litoj (Jedediah Strutt, 1755), la pluŝpinila radŝpinilo (James Hargreaves, 1767), la varptrikmaŝino kun hoktriiloj (Josiah Crane, 1768), la kontinua ŝpinmaŝino ([[Richard Arkwright]], 1769), la per [[vapormaŝino]] funkciigita teksmaŝino ([[Edmund Cartwright]], 1787), la rondtrikmaŝino kun hoktrikiloj (Decroix, 1798) ktp. Ankaŭ la plektmaŝino estis inventita en la 18-a jarcento: Thomas Walford inventis ĝin en 1748 kaj Johann Heinrich Bockmühl plibonigis ĝin en 1767. La rapida evoluo pluis ankaŭ en la 19-a kaj 20-a jarcentoj. En 1805 Joseph Marie Jacquard inventis la regadon per trukartoj por la movigo de la varpfadenoj en la teksmaŝino. (Regadiloj de ĉi tiu sistemo disvastiĝis poste ankaŭ sur aliaj tekstilmaŝinoj kaj ili estas nomataj ankaŭ nuntempe „ĵakard-maŝinoj“.) En la 19-a jarcento aperis unu post la alia la diversaj trikmaŝinoj. Matthew Townsend inventis la langotrikilon en 1856 kaj uzante ĉi tiun trikilon Readgate kreis sian varptrikmaŝinon, la antaŭaĵon de la posta raŝel-maŝino. Ankaŭ la plattrikmaŝino, la inventaĵo de Isaac Wixom Lamb (1863) uzas langotrikilojn, kontraŭe la alia varianto de la plattrikmaŝino, inventita de William Cotton (1864) uzas hoktrikilojn. Ĉi tiu konstruaĵo ricevis poste la nomon „koton-maŝino“. La ŝtrumptrikmaŝino, kiu povas formi la kalkanon kaj la piedpintejon, estas la inventaĵo de William H. McNary (1866). La puntoplektanta maŝino estas la inventaĵo de John Heathcoat (1808), ĉi tiu konstruaĵo estis plibonigita de John Levers (1813). J. Thorpe patentis la ringan ŝpinturnilon, la plej gravan parton de la ringŝpinmaŝino en 1844. La [[industria revolucio]] induktis grandegan evoluon ankaŭ en la kolorigo kaj apretigo. En 1785 Claude Louis Berthollet malkovris la blankigan efekton de la [[kloro]], kiu ebligis rapidigi la blankigan procezon. En la sama jaro patentis Thomas Bell la cilindran presmaŝinon. La invento de Russel Dorr, la razmaŝino uzanta spiralajn klingojn, originas el 1807. ([[Leonardo da Vinci]] jam provadis pretigi [[tondilo]]jn, movataj per akvofluo, por razi drapon.) La unua maŝino por rosti kotonan teksaĵon estis prezentita en 1819 en la internacia industria ekspozicio en Parizo. Unu el la plej gravaj inventaĵoj en la tekstilapretigo estas la proceso inventita de John Mercer en 1844, kiu baziĝas sur la alkaligo de kotonaj tekstilaĵoj kaj kiu estis nomita de li („mercerigado“). La pretigo de la artefaritaj kolorigiloj komencis en la 19-a jarcento. La unua granda malkovro estis la pretigo de la [[anilino]] en 1856 (William Henry Perkin). Kun ĉi tiu inventaĵo komenciĝis la procezo de la produkto de la sintetizitaj kolorigiloj kiu daŭras ankaŭ nuntempe. Dum la pli ol triduona jarcento multaj mil diversaj kolorigiloj estis sintetizitaj. La tekstilindustrio uzas da ili ĉirkaŭ 1500.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A textilipari technológiák termelékenységének története (Historio de la produktiveco de la tekstilteknologioj)|aŭtoro=Endrei Walter|jaro=1993|eldoninto=Akadémiai Kiadó, Budapest|identigilo=ISBN 963 05 6546 3}}</ref> == La tekstilindustrio nuntempe == [[Dosiero:Circular knitting machine.jpg|eta|dekstra|150ra|Nuntempa rondtrikmaŝino]] [[Dosiero:Sjöllingstad IMG 3204 Houget Duesberg Bosson ring spinning machine 1960s.JPG|eta|maldekstra|300ra|Ŝpinejo en la 20-a jarcento]] La 20-a jarcento alportis grandegan evoluon en ĉiuj areoj de la tekstilindustrio, danke precipe al la disvastiĝo de la sintetizitaj fibroj kaj la elektroniko. La produktiveco de la maŝinoj daŭre iĝis pli granda, la ebleco de la maŝinoj, per fari pli novajn kaj pli variaj desegnojn, daŭre pliiĝis. Iĝis ĝenerala la apliko de la aŭtomacio, komence per mekanikaj aparatoj, poste per uzado de la elektrotekniko, sekve la [[elektroniko]]. La regado de la maŝinoj per [[komputilo]]j estas nuntempe tute ĝenerala en la tekstilindustrio, ĉi tiuj maŝinoj povas labori nur per minimuma homa aktiveco. La disvastiĝo de la multaj variaĵoj de la sintetizitaj fibroj donis grandegan elanon al la evoluigo en tutaj areoj de la tekstilindustrio, ĉefe da la mezo de la 20-a jarcento. Ĉi tiu unuflanke devigis la evoluigon de la produktado, aliflanke malfermis novajn sferojn por la uzado de tekstilaĵoj en la tekniko, sanitaro kaj [[higieno]]. Krome, la realigeblaj novaĵoj en la modernaj maŝinoj signife influas ankaŭ la tradiciajn tekstilaĵojn kaj la [[modo]]n.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.asme.org/engineering-topics/articles/manufacturing-processing/transforming-the-textile-industry|titolo=Transforming the Textile Industry}}</ref> == La plej gravaj produktaĵoj de la tekstilindustrio == [[Dosiero:Proporcio de la diversaj tekstilaĵoj laŭ utiligo.jpg|eta|Proporcio de la diversaj tekstilaĵoj laŭ utiligo]] [[Dosiero:LIROS XTR Dyneema.jpg|eta|dekstra|130ra|Plektita ŝnurego]] [[Dosiero:Textilbeton1.jpeg|eta|dekstra|130ra|Skeleto de tekstilbetono el dudirektaj ŝtofoj]] [[Dosiero:Sicherheitsgurt.jpg|eta|dekstra|130ra|Sekurzono (teksita)]] [[Dosiero:Mit Sand gefüllte Bigbags.jpg|eta|dekstra|130ra|Flekseblaj konteneroj]] [[Dosiero:Érprotézis készen.jpg|eta|dekstra|130ra|Artefarita vejno (trikita)]] === Vestaĵoj === La tekstilindustrio produktas la ŝtofojn de la jenaj produktaĵoj: * [[subvesto]]j – [[ĉemizo]]j, [[bluzo]]j, [[trikoto]]j, [[kalsono]]j, kalsonetoj, [[korzeto]]j, [[mamzono]]j, noktovestaĵoj ktp. * [[survesto|survestaĵo]]j – [[jako]]j, [[pantalono]]j, [[robo]]j, [[jupo]]j, [[kostumo]]j, [[mantelo]]j, [[surtuto]]j ktp. * suplementaj vestaĵoj – [[ĉapelo]]j, [[skarpo]]j, [[tuko]]j, [[kravato]]j, [[naztuko]]j ktp. * sport- kaj libertempaj vestaĵoj – [[T-ĉemizo]]j, [[poloĉemizo]]j, [[sportkombineo]]j, [[anorako]]j, [[ŝorto]]j, [[banvesto]]j, vestaĵoj por trotkurado, specialaj vestaĵoj por biciklistoj kaj aliaj sportistoj ktp. * [[laborvesto|labor-]] kaj [[protektvestaĵo]]j – [[supertuto]]j, [[kitelo]]j, [[antaŭtuko]]j, [[parapeto]]j ktp. Krome, la tekstilindustrio produktas la jenaj preteproduktitajn (konfekciitaj) vestaĵojn (laŭ la tradicio ĉi tiuj trikitaj vestaĵoj estas produktitaj per la tekstilindustrio, ne la vestaĵindustrio): * [[ŝtrumpo]]j, [[kalsonŝtrumpoj]], [[ŝtrumpeto]]j * [[ganto]]j * trikaĵoj – [[pulovero]]j, trikjakoj, trikroboj, trikskarpoj, [[bereto]]j ktp. === Hejmaj kaj mastrumaĵaj tekstilaĵoj === * hejmaj tekstilaĵoj – kovraĵoj por mebloj, [[kurteno]]j, sunŝirmilegoj, kovriloj, [[tapiŝo]]j, ornamaj [[kovrotuko]]j ktp. * mastrumaĵaj tekstilaĵoj – [[litaĵo]]j, [[tablotuko]]j, [[buŝtuko]]j, viŝtukoj, ŝvabriloj, polvoviŝiloj ktp. === Teknikaj tekstilaĵoj === Teknikaj tekstilaĵoj troviĝas en la plej diversaj fakoj. La plej karakterizaj specoj estas la jenaj:<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.slideshare.net/GranchBerheTseghai/1-technical-textiles-52380537|titolo=Technical textiles}}</ref> * [[ŝnuro]]j, [[ŝnurego]]j, kordonoj * [[sako]]j, flekseblaj [[kontenero]]j * [[baŝo]]j, [[velo]]j, [[tendo]]j * retoj, [[tubo]]j * [[filtrilo]]j, [[kribrilo]]j, obturmaterialoj * separatorŝtofoj en [[akumulatoro]]j * varmizolantaj, voĉizolantaj ŝtofoj * tekstil[[tapeto]]j * [[sekurzono]]j, [[aersako]]j * skeletŝtofo de [[pneŭo]]j kaj [[rimeno]]j, [[kojnorimeno]]j * ŝtofoj por [[aerostato]]j, [[paraŝuto]]j * ŝtofoj uzataj en fabrikado de [[meblo]]j (rimenoj, farĉoj, kordonoj ktp.) * tapiŝoj kaj remburmaterialoj en [[veturilo]]j * teksaĵoj uzataj por kunmeto de la vestaĵo, escepte la ĉefa, ekstera metarialo (subŝtofoj, mezŝtofoj, bendoj, ŝultrokusenoj, pasamentoj, kudrofadenoj ktp.) * specialaj ŝtofoj por [[kugloresista veŝto|kuglorezistaj veŝtoj]] * teksaĵoj en [[ŝuo]]j (ekstera supro, subŝtofo, laĉo) * ŝtofoj de [[dorsosako]]j, [[valizo]]j * ŝtofoj de [[dormosako]]j (ekstera kaj interna sternaĵoj) * plifortigaj teksaĵoj en [[kompozita materialo|kompozitoj]] uzataj en elementoj de aŭto-[[karoserio]]j, [[ŝipo|ŝipkorpoj]], planeoj de [[ventoturbino]]j, sportiloj, partoj de maŝinoj, konstrumaterialoj (ekz. tekstilbetono) ktp. * [[geotekstilaĵo]]j uzataj en konstruado de subkonstruaĵo de [[vojo]]j, [[digo]]j * [[bandaĝo]]j, [[vato]], [[enplantaĵo]]j (ekz. artefaritaj sangaj [[vaskulo]]j, [[ligamento]]j ktp.); ekipaĵoj por hospitaloj: litaĵoj, diversaj tukoj, buŝmaskoj, vindotukoj; vestaĵoj por la kirurgoj ktp. Rimarkinda estas ke multaj novaj tekstilmaterialoj kaj tekstilaĵoj dankas sian estiĝon al la tekniko de [[kosmoflugo]]. === Fibroj === [[Tekstilfibroj]] estas la plej gravaj krudmaterialoj de la tekstilindustrio. Fibroj estas flekseblaj materialaj formacioj kies longo estas relative multe pli granda ol la diko. La tekstilindustrio uzas fibrojn por pretigi [[fadeno]]jn por fari ŝtofojn ([[teksaĵo]]j, [[trikaĵo]]j, [[plektaĵo]]j, [[punto]]j), sed ŝtofoj estas pretigeblaj ankaŭ senpere el fibroj ([[felto]]j, [[neteksaĵo]]j). Kolektiva propreco de la plej multaj tekstilfibroj estas ke iliaj materialoj estas [[polimero]]j (makromolekulaj materialoj), kiuj kreas ĉenmolekulojn. Tiaj polimeroj estiĝas en la naturo, kiel ekz. la materialo de la [[kotono]] ([[celulozo]]) aŭ de la [[lano]] ([[keratino]]), sed estas kreataj ankaŭ artefarite per kemiaj procedoj (ĉi tiuj estas la t.n. ''sintezitaj materialoj''). Aldone, ekzistas ankaŭ neorganikaj mineralaj materialoj, kiuj havas fibran strukturon (ekz. [[asbesto]] aŭ [[bazalto]]) kaj estas adapteblaj por prilaborado per tekstilaj procedoj.<ref name=autogenerated1>{{Cite web|url=https://www.slideshare.net/abiramprince/textile-fibers|title=Textile fibers|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-05-08|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161226224258/http://www.slideshare.net/abiramprince/textile-fibers|arkivdato=2016-12-26|accessdate=2017-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161226224258/http://www.slideshare.net/abiramprince/textile-fibers|archivedate=2016-12-26}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.slideshare.net/abiramprince/textile-fibers |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161226224258/http://www.slideshare.net/abiramprince/textile-fibers |arkivdato=2016-12-26 }}</ref> [[Ĥadi]] aŭ ''Khadi'' ([[IAST]]: Khādī) estas man-teksita tolo de [[natura fibro]] originita el la orientaj regionoj de la Hindia subkontinento, ĉefe de [[Orienta Barato]], [[Nordorienta Barato]] kaj [[Bangladeŝo]], sed estas nune mallarĝe uzata en [[Pakistano]] kaj tra la tuta Barato. Tiu tekstilo estas farata ĉefe el [[kotono]]. Fibroj estas uzataj ne sole de la tekstilindustrio, ili estas gravaj krudmaterialoj de iuj [[kompozita materialo|kompozitoj]] en kiuj ili servas, enkorpigite en la matricon ([[plasto]], [[betono]]), kiel plifortigiloj. Aliaj uzoj estas ekz. amaso de fibroj por termika aŭ brua [[izolaĵo|izolado]], lumofibro ([[optika fibro]]) ktp.<ref name=autogenerated2>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.globalspec.com/learnmore/materials_chemicals_adhesives/composites_textiles_reinforcements/synthetic_fibers_fabrics_polymer_textiles|titolo=Synthetic Fibers and Fabrics Information}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Copeland, Melvin Thomas. ''The cotton manufacturing industry of the United States'' (Harvard University Press, 1912) [http://chla.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=chla;idno=2718002 rete] * Cameron, Edward H. '' Samuel Slater, Father of American Manufactures'' (1960) biografio * Conrad, Jr., James L. "'Drive That Branch': Samuel Slater, the Power Loom, and the Writing of America's Textile History," ''Technology and Culture,'' Vol. 36, No. 1 (Jan., 1995), pp.&nbsp;1–28 [http://www.jstor.org/stable/3106339 in JSTOR] * Griffiths, T., Hunt, P.A., and O’Brien, P. K. "Inventive activity in the British textile industry", ''Journal of Economic History,'' 52 (1992), pp.&nbsp;881–906. * Griffiths, Trevor; Hunt, Philip; O’Brien, Patrick. "Scottish, Irish, and imperial connections: Parliament, the three kingdoms, and the mechanization of cotton spinning in eighteenth-century Britain," ''Economic History Review,'' Aug 2008, Vol. 61 Issue 3, pp 625–650 * Smelser; Neil J. ''Social Change in the Industrial Revolution: An Application of Theory to the British Cotton Industry'' (1959) * Tucker, Barbara M. "The Merchant, the Manufacturer, and the Factory Manager: The Case of Samuel Slater," ''Business History Review,'' Vol. 55, No. 3 (Autumn, 1981), pp.&nbsp;297–313 [http://www.jstor.org/stable/3114126 in JSTOR] * Tucker, Barbara M. '' Samuel Slater and the Origins of the American Textile Industry, 1790-1860'' (1984) * Woytinsky, W. S., kaj E. S. Woytinsky. ''World Population and Production Trends and Outlooks'' (1953) pp.&nbsp;1051–98 {{Elstara}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Teksaĵindustrio| ]] [[Kategorio:Industrio| ]] btjvgk6mbhpxqro6blomdds3u7vv15k 0 576675 9462369 9192168 2026-08-25T14:39:12Z Sj1mor 12103 9462369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Armita Islama Grupo''' ({{lang-fr|'''Groupe Islamique Armé''', GIA}}, {{lang-ar|الجماعة الإسلامية المسلّحة|t=''al-Ĝamā'a al-Islāmīja al-Musallaḥa''}}, estis unu el la du ĉefaj [[Islamismo|islamistaj]] [[insurekcio|insurekciantaj]] grupoj kiuj luktis kontraŭ la registaro kaj la armeo de Alĝerio en la [[Alĝeria Enlanda Milito]]. Ĝi estis kreita el pli malgrandaj armitaj grupoj post la militista [[puĉo]] de [[1992]], nuligo de balotado kaj aresto kaj internigado de miloj da estroj de la [[Islamismo|islamisma]] partio [[Islama Savofronto]] (FIS) post tiu partio venkis en la unua vico de la parlamenta balotado en Decembro 1991. Ĝi estis estrita de serio de ''emiroj'' (komandantoj) kiuj estis mortigitaj aŭ arestitaj unu post alia. Malkiel ĉe la aliaj ĉefaj armitaj grupoj, nome MIA kaj poste la AIS, en sia celo por islama ŝtato la GIA serĉis ne nur premi la registaron al koncedoj sed malstabiligi kaj renversi ĝin, por "purigi la landon el nereligiaĵoj".<ref name=GKJTPI2002:260>[[#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.260, 266</ref> Ties moto skribita en ĉiuj komunikaĵoj estis: "nek konsento, nek batalpaŭzo, nek dialogo".<ref name=GKJTPI2002:260/> Tiu grupo deziris krei "atmosferon de ĝenerala nesekureco"<ref name=GKJTPI2002:260/> kaj uzis homrabadon, murdadon, kaj bombadon, inklude aŭtobombojn kaj celis ne nur sekurecfortojn sed ankaŭ civilulojn. Inter 1992 kaj 1998, la GIA kondukis violentan kampanjon de civilaj masakroj, foje forbalaante tutajn vilaĝojn en sia areo de funkciado, (ĉefe per la masakroj de Bentalha kaj de Rais). Ili atakis kaj mortigis aliajn islamistojn kiuj estis lasintaj la GIA aŭ klopodis negoci kun la registaro. Ili celis ankaŭ eksterlandajn civilulojn loĝantajn en Alĝerio, kaj tiele murdis pli ol 100 eksterlandanojn kaj virojn kaj virinojn en la lando. La grupo establis estadon ekster [[Alĝerio]], en [[Francio]], [[Belgio]], [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]], [[Italio]] kaj [[Usono]], kaj lanĉis terorismajn atakojn en Francio fine de 1994. La "sendisputa ĉefa islamisma forto" en Alĝerio en 1994,<ref name="GKJTPI2002:269-70">Kepel, Jihad, 2002: p. 265</ref> ĉirkaŭ 1996 militantoj estis dizertantaj "arege", aliiĝis per sia ekzekutado de civiluloj kaj de islamismaj estroj.<ref name="GKJTPI2002:269-70"/> En 1999, registara amnestia leĝo motivigis ke grandaj nombroj de ĝihadistoj "pentis". La restaĵoj de GIA men estis forĉasitaj dum ĉirkaŭ la du venontaj jaroj, lasante disigantan grupon nome Salafista Grupo por Preĝado kaj Luktado (GSPC),<ref name="roberts-2003-269">Hugh Roberts, ''The Battlefield Algeria, 1988-2002: Studies in a Broken Polity'', Verso: London 2003, p. 269: "Hassan Hattab's GSPC which has condemned the GIA's indiscriminate attacks on civilians and, since going it alone, has tended to revert to the classic MIA-AIS strategy of confining its attacks to guerrilla forces",</ref> kiu anoncis sian subtenon por [[Al-Kaida]] en Oktobro 2003.<ref name="Whitlock A01">{{Cite journal|title=Al-Qaeda's Far-Reaching New Partner|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/04/AR2006100402006.html|first=Craig|last=Whitlock|journal=Washington Post|date=5 October 2006|page=A01}}</ref><ref name="Algerian group backs al-Qaeda">{{Citaĵo el libro|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3207363.stm|titolo=Algerian group backs al-Qaeda|alirdato=7a de Novembro 2008|dato=23a de Oktobro 2003|eldoninto=BBC News}}</ref> La GIA estis kaj estas konsiderata terorisma organizaĵo fare de la registaroj de Alĝerio kaj de [[Francio]]. Nun oni pridisputas pri ĝis kiu etendo la grupo estis enfiltrita kaj manipulata de la alĝeriaj sekurecservoj.<ref name="bbc-2-9-2002">Saleh, Heba (9a de Februaro 2002). "Antar Zouabri: A violent legacy". BBC News. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1811194.stm] Alirita la 18an de Decembro 2016.</ref><ref name="Ajami-2010">Ajami, Fouad (27a de Januaro, 2010). "The Furrows of Algeria". New Republic. [https://newrepublic.com/article/72807/the-furrows-algeria] Alirita la 18an de Decembro 2016.</ref><ref name="Schindler-2012">Schindler, John R. (10a de Julio, 2012). "The Ugly Truth about Algeria". The National Interest. [http://nationalinterest.org/commentary/the-ugly-truth-about-algeria-7146?page=1] Alirita la 18an de Decembro 2016.</ref><ref name="hrw-1994">Human Rights Abuses in Algeria: No One is Spared de Andrew Whitley, Human Rights Watch, 1994, p. 54 [https://books.google.es/books?id=cJQEXc7wRA8C&pg=PA54&lpg=PA54&dq=%22did+not+represent+the+armed+wing+of+the+FIS%22+agence+france+presse&source=bl&ots=A5sS3QB-_l&sig=UGfVARVPerZaQIEyr5DiRCo4SRs&hl=en&sa=X&ei=RShuVdLwD8eZoQSz4YHIAw&redir_esc=y#v=onepage&q=%22did%20not%20represent%20the%20armed%20wing%20of%20the%20FIS%22%20agence%20france%20presse&f=false]</ref><ref name="wluml">Shadow Report on Algeria, To The Committee on the Elimination of Discrimination Against Women, Submitted by: International Women’s Human Rights Law Clinic and Women Living Under Muslim Laws| Januaro, l999| p. 20. noto 27: "Some fundamentalist leaders have attempted to distance themselves from these massacres and claimed that the State was behind them or that they were the work of the State-armed self-defense groups. Some human rights groups have echoed this claim to some extent. Inside Algeria, and particularly among survivors of the communities attacked, the view is sharply different. In many cases, survivors have identified their attackers as the assailants enter the villages unmasked and are often from the locality. In one case, a survivor identified a former elected FIS officials as one of the perpetrators of a massacre. Testimonies Collected by Zazi Sadou." [http://www.wluml.org/sites/wluml.org/files/import/english/pubs/pdf/misc/shadow-report-algeria-eng.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304032701/http://www.wluml.org/sites/wluml.org/files/import/english/pubs/pdf/misc/shadow-report-algeria-eng.pdf|date=2016-03-04}} Alirita la 18an de Decembro 2016.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * {{Cite book|last1=Kepel|first1=Gilles|title=Jihad: The Trail of Political Islam|url=https://books.google.com/books?id=tttzgNKFAI8C&printsec=frontcover&dq=Jihad:+The+Trail+of+Political+Islam&hl=en&sa=X&ei=0kg-VY2TEsnooASpqIDIAw&ved=0CCMQ6AEwAQ#v=onepage&q=Jihad%3A%20The%20Trail%20of%20Political%20Islam&f=false |date=2002|publisher=Harvard University Press.|ref=GKJTPI2002}} * Colin Robinson, [http://www.cdi.org/terrorism/gia_020503-pr.cfm In the Spotlight: the Armed Islamic Group], Center for Defense Information, 5a de Februaro 2003 * Derradji Abder-Rahmane, Concise History of Political Violence in Algeria: Brothers in Faith Enemies in Amrs, Volume no.1 the Edwin Mellen Press, NY, USA, Septembro 2002. * Derradji Abder-Rahmane, Concise History of Political Violence in Algeria: Brothers in Faith Enemies in Amrs, Volume no.2 the Edwin Mellen Press, NY, USA, Novembro 2002. * [https://archive.org/stream/Algeria_GIA_magazine_september1996/gia_algeria_aljamaa_magazine_arabic_september_1996#page/n6/mode/2up GIA Magazine Novembro 1991] == Vidu ankaŭ == * [[Tahar Djaout]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.terrorismanswers.com/groups/gia.html Armita Islama Grupo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030804062541/http://www.terrorismanswers.com/groups/gia.html |date=2003-08-04 }} * [http://mondediplo.com/1999/03/03algeria Algeria accepts the unacceptable] ([[Le Monde Diplomatique]]) * [https://www.theguardian.com/comment/story/0,3604,1564933,00.html Who Really Bombed Paris de Naima Bouteldja] ([[The Guardian]]) * [http://www.athenaintelligence.org/index2.html Athena Intelligence] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171009200910/http://www.athenaintelligence.org/index2.html |date=2017-10-09 }} Advanced Research Network pri Insurgency and Terrorism [[Kategorio:Alĝeria Enlanda Milito]] [[Kategorio:Islamo en Alĝerio]] [[Kategorio:Ribeloj]] [[Kategorio:Islamismo]] [[Kategorio:Terorismo en Alĝerio]] [[Kategorio:Terorismo en Francio]] [[Kategorio:Insurekcioj]] [[Kategorio:Ĝihadismaj grupoj]] [[Kategorio:Terorismaj organizaĵoj]] i9o8z8xcgdrmbaiom708quxqsyyivkb 0 578474 9462670 9055749 2026-08-26T06:33:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462670 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=DE-ST|tersituo=Centra Halle (Saale)/Halle (Saale)|zomo=14}} La '''Turo ruĝa''' (germane: ''Roter Turm'') estas konata konstruaĵo sur la centra bazarplaco de [[Halle (Saale)]], Germanio. La [[sonorilturo]] nombriĝas inter la simboloj de la urbo. == Priskribo == La 81 metrojn alta libere staranta kampanilo konstruitis inter 1418-1506. Sur la pinto troviĝas 246 pikiloj por malhelpi la alvenon de malbonaj fantomoj. Alikonstruo novgotikstila okazis en la 19-a jarcento. Post partaj detruoj en la [[Dua mondmilito]] ĝi restaŭritis en 1975/76 laŭ bildoj. Krome aldonitis ekstera galerio por ekspozicioj. Profunda restaŭradlaboroj de 2006-09 revenigis la originalan staton. == Rolando kaj kariljono == La nomo de la turo venas verŝajne de tribunaloj okazantaj ĉe la piedo de la turo. Figuro de [[Rolando]], ofta simbolo de juĝadrajto, surloke jam estis en 1547. La halle-a Rolando el shtono estas - inter la germanaj Rolandoj - la unusola sen kiraso, kvazaŭ civilulo. Ligna Rolando en Halle jam estas ekde la mezo de la 12-a jarcento. La nuna firguro estas kopiaĵo (1854) de figuro el bunta grejso farita en 1719 de la loka skulptisto J.G. Bürger. Ĝi restaŭritis en 2006. Inter la horoj 8-a kaj 22-a aŭdeblas la plej granda [[kariljono]] de Eŭropo kun 81 bronzaj kampanoj pezantaj sume 46.500 kilogramojn. Inaŭguro ĝia estis en 1993 okaze de la Händel-festivalo. Fabrikitis ĝi en [[Apolda]] kaj [[Karlsruhe]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sites.halle.de/webcam/marktplatz/hughsize-reload.asp Surplaca kamerao kun la turo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170707123321/http://www.sites.halle.de/webcam/marktplatz/hughsize-reload.asp |date=2017-07-07 }} * [https://3dwarehouse.sketchup.com/model.html?id=6c4148ed25d1e40791c258c34837a510 Tridimensia vido de la turo] * [https://www.youtube.com/watch?v=ZygFGHWmDHo Videaĵo de ĉe jutubo] * [http://www.stadtmarketing-halle.de/index.asp?menuId=28&m=DownLoads/192/film_0002.wmv Datenoj sonaj de la kariljono]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.francke-freundeskreis.de/fileadmin/user_upload/Francke-Blaetter/2014_H3_Francke-Glocke.pdf La Francke-kampanilo en la turo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160411102558/http://www.francke-freundeskreis.de/fileadmin/user_upload/Francke-Blaetter/2014_H3_Francke-Glocke.pdf |date=2016-04-11 }} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Halle (Saale)]] [[Kategorio:Sonorilturoj|Halle]] [[Kategorio:Kariljonoj en Germanio|Halle]] [[Kategorio:Gotikaj konstruaĵoj en Germanio]] [[Kategorio:Turoj en Germanio]] a7f7t051fcr694ehhuvr4o18yqc5qpu 0 580962 9462554 9335255 2026-08-26T03:26:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462554 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto |nomo =<span style="text-shadow:gray 4ra 4ra 2ra;"><font color="white"><big><b>Totila<br>rex Ostrogothorum<br>(509-552)</b></font></big></big></span> |dosiero =Totila (509-552).png | grandeco de dosiero = 350ra |priskribo =Ikonografia bildo de la ostrogota reĝo Totila. |dato de naskiĝo =[[509]] |loko de naskiĝo =[[Trevizo]], [[Bizanca Imperio]] |dato de morto =[[1-a de julio]] [[552]] |loko de morto =[[Gualdo Tadino|Taginae]], [[Umbrio]], [[Provinco Peruĝo|Peruĝo]], [[Regno de ostrogotoj|Ostrogota Regno]] }} <big>'''Totila'''</big> aŭ <big>'''Baduila'''</big> estis la antaŭlasta reĝo de la ostrogotoj, regante inter 541 kaj 552. Kompetenta milita kaj politika gvidanto, Totila renversis la tajdon de la [[:en:Gothic War (535–554)|Gotika Milito]], reakirante antaŭ 543 preskaŭ ĉiujn teritoriojn en Italio, kiujn la Orienta Romia Imperio konkeris de lia regno en 540. Praenevo de [[:en:Theudis|Teŭdo]] (480-548), glavisto de [[Teodoriko la Granda]] kaj reĝo de la visigotoj, Totila estis elektita reĝo de la ostrogotaj nobeloj en la aŭtuno de 541 post la mortoj de la reĝoj [[:en:Ildibad|Ildebaldo]] kaj [[:en:Eraric|Erariko]]. Ambaŭ estis mortigitaj de la gota nobelaro pro provo kapitulaci antaŭ la romianoj. Totila pruvis sin kaj kiel milita kaj politika gvidanto, gajnante la subtenon de la malaltaj klasoj per liberigo de sklavoj kaj distribuado de tero al la kamparanoj. Post sukcesa [[:en:Siege of Verona|defendo ĉe Verono]], Totila persekutis kaj venkis nombre superan armeon ĉe la [[:en:Battle of Faventia|Batalo de Favensja]] (nuna [[Faenza|Faenco]]) en 542. Totila sekvis ĉi tiujn venkojn venkante la romianojn ekster [[Florenco]] kaj konkerante [[Napolo]]n. Antaŭ 543, batalante surtere kaj mare, li rekonkeris la plejparton de la perdita teritorio.<ref>Angla Vikipedio</ref> [[Dosiero:Bizanca generalo Narses venkas la ostrogotojn gviditajn fare de Totila ĉe Taginae 552 p.K..png|eta|dekstre|400ra|<center>Totila, reĝo de la ostrogotoj, estas venkita de la bizanca generalo [[Narses]].</center>]] [[Dosiero:Nuremberg chronicles f 145v 2.jpg|eta|maldekstre|400ra|<center>Portreto de Totila, [[1493]], [[Nurenberga Kroniko]], [[Hartmann Schedel]] (1440-1514) .</center>]] [[Dosiero:Francesco_Salviati_-_Portrait_of_Totila,_c._1549.jpg|eta|dekstre|300ra|<center>Bildo de Totila, pentrita de [[:en:Francesco Salviati (painter)|Francesco Salviati]], [[1549]].</center>]] [[Dosiero:Totila_fa_dstruggere_la_città_di_Firenze.jpg|eta|maldekstre|400ra|<center>Totila detruas la murojn de Florenco: iluminita [[:en:Chigi codex|manuskripto de Chigi]] en la [https://www.google.com.br/books/edition/Selections_from_the_First_Nine_Books_of/fCwsAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giovanni+Villani%22&printsec=frontcover Kroniko] de [[:en:Giovanni Villani|Villani]], [[1348]].</center>]] [[Dosiero:Luca Signorelli - Life of St Benedict, Scene 27 - Benedict Benedict Discovers Totila's Deceit - WGA21274.jpg|eta|dekstre|400ra|<center>La ostrogota reĝo Totila antaŭ Sankta [[Benedikto de Nursio]], pentrita de [[:en:Luca Signorelli|Luca Signorelli]] (1450–1523).</center>]] [[Dosiero:Germanic Tribes in the Roman Imperial Period.png|eta|maldekstre|400ra|<center>Germanaj triboj dum la Romia Imperia Periodo.</center>]] [[Dosiero:Erster_und_Zweiter_Gotenkrieg.png|eta|dekstre|400ra|<center>Gotikaj Militoj dum la periodo 535-554.</center>]] [[Dosiero:Roman_Empire_125.png|eta|maldekstre|400ra|<center>La Romia Imperio, montrante la lokon de la [[:en:Gutones|Gutonoj]], tiam enloĝanta la orientan bordon de la [[Vistulo]] en nuntempa [[Pollando]].</center>]] [[Dosiero:Lucania_map.jpg|eta|dekstre|400ra|<center>Mapo de antikva [[:en:Lucania|Lukanio]] laŭ [[:en:Historical atlas|"Historia Atlaso"]].</center>]] [[Dosiero:Viae_Cassia_Aurelia_Clodia.jpg|eta|maldekstre|400px|<center>Romiaj vojoj de okcidenta Italio: la [[:en:Via Cassia|Vojo Kasja]] estas markita per ruĝo.</center>]] [[Dosiero:Gothic_Battle_of_Mons_Lactarius_on_Vesuvius.jpg|eta|dekstre|400px|<center>[[:en:Battle of Mons Lactarius|Batalo de Monto Laktario]] Batalo sur la deklivoj de la [[Vezuvio]]. Ilustraĵo de [[:en:Alexander Zick|Alexander Zick]], 1890.</center>]] Romo rezistis, kaj Totila malsukcese apelaciis al la Senato per letero memorigante ilin pri la lojaleco de la romianoj al sia antaŭulo Teodoriko la Granda. Printempe de 544, la orient-romia imperiestro [[Justiniano la 1-a]] sendis sian generalon [[Belizaro]]n al Italio por kontraŭataki, sed Totila konkeris Romon de Belizaro en 546 kaj senhomigis la urbon post tutjara sieĝo. Kiam Totila foriris por batali kontraŭ la bizancanoj en [[:en:Lucania|Lukanio]], sude de [[Napolo]], Belizaro rekonkeris Romon kaj rekonstruis ĝiajn fortikaĵojn. Post kiam Belizaro retiriĝis al Konstantinopolo en 549, Totila rekonkeris Romon, daŭrigis kun la rekonkero de Italio kaj [[Sicilio]]. Antaŭ la fino de 550, Totila rekonkeris ĉion krom [[Raveno]]n kaj kvar marbordajn urbojn. La sekvan jaron Justiniano sendis sian generalon [[Narses]] kun armeo de 35 mil lombardoj, [[gepidoj]] kaj [[heruloj]] al Italio en marŝo ĉirkaŭ la Adriatika Maro por alproksimiĝi al Raveno de la nordo. En la [[:en:Battle of Taginae|Batalo de Taginae]], nuna [[:en:Gualdo Tadino|Gualdo Tadino]], decida batalo dum la somero de 552, en la [[Apeninoj]] proksime de la nuna [[Fabriano]], la gota armeo estis venkita, kaj Totila estis morte vundita. Totilan sukcedis lia parenco [[:en:Teia|Tejo]] (501-553), kiu poste mortis ĉe la [[:en:Battle of Mons Lactarius|Batalo de Mons Lactarius]]. Rezistofokusoj, plifortigitaj de [[frankoj]] kaj [[alemanoj]], kiuj invadis Italion en 553, daŭris ĝis 562, kiam la bizancanoj kontrolis la tutan landon post la konkeroj de Justiniano. ==Frua vivo== Totila estis la militnomo de viro, kies vera nomo estis Baduila, kiel videblas el la moneroj, kiujn li eldonis. "Totila" estas la nomo uzita de la bizanca historiisto [[Prokopio el Cezareo]], kiu akompanis la bizancan generalon [[Belizaro]]n dum la [[:en:Gothic War (535–554)|Gotika Milito]], kaj kies kronikoj estas la ĉefa fonto de informoj pri Totila. Laŭ la brita filologo kaj leeksikogrfo [[:en:Henry Bradley|Henry Bradley]] (1845-1923), 'Totila' kaj 'Baduila' estas diminutivoj de Totabadws. La itala historiisto [https://uni-tuebingen.de/fakultaeten/philosophische-fakultaet/fachbereiche/geschichtswissenschaft/forschung/dfg-kolleg-forschungsgruppe-migration-und-mobilitaet-in-spaetantike-und-fruehmittelalter/fellowships/abstracts/cristini-marco/ Marko Kristini] proponis, ke la konstanta uzo de la nomo "Totila" fare de Prokopio kaj aliaj orient-romiaj aŭtoroj, anstataŭ la fakta nomo de la gota reĝo "Baduila" (kiel atestita sur tiutempaj moneroj), eble servis kiel propaganda celo. Kristini argumentas, ke ĉi tiu nom-elekto verŝajne estis kuraĝigita de imperiestro Justiniano kiel rimedo por mallegitimigi la gotan gvidanton. La nomo "Totila", eble perceptita kiel diminutivo aŭ malpli digna, povus esti uzata por plifortigi la rakonton pri Baduila kiel nura uzurpanto aŭ ribelanto, anstataŭ legitima monarko. Konsiderante la numismatan pruvon, Kristini asertas, ke la vera nomo certe estis konata de la bizancaj aŭtoroj, sugestante, ke ĝia preterlaso estis konscia retorika strategio. Naskita en Trevizo, Totila estis pranevo de [[:en:Theudis|Teŭdo]], reĝo de la visigotoj, kaj glavisto, rolo kiu rezultigis bonan karieron inter liaj parencoj. Totila estis elektita reĝo de la ostrogotoj en 541 post la murdo de sia onklo [[:en:Ildibad|Ildebado]] (502-541) kaj post sekrete plani la murdon kontraŭ la mallongdaŭra posteulo de Ildebado, [[:en:Eraric|Erariko]], en 541. Kiel [[Alariko la 1-a]], tiel Totila estis sufiĉe juna kiam li fariĝis reĝo kaj estis deklarita tia de la gotoj por reakiri la regadon sur la italoj. La oficiala bizanca pozicio, adoptita de Prokopio kaj eĉ de la romiigita goto, [[Jordanes]]o — skribinta tuj antaŭ la fino de la Gotikaj Militoj — estis ke Totila estis uzurpanto. Laŭ historiisto pri [[Malfrua Antikveco]] [[:en:Peter Heather|Peter Heather]], kiel nevo de Ildebado, tiel Totila tamen devenis de eminenta gota familio, kiu ĉirkaŭis kaj "eĉ foje defiis la [[:en:Amal dynasty|Amalan dinastion]] de [[Teodoriko la Granda|Teodoriko]]". ==Komencaj venkoj== La murdo de Erariko kaj anstataŭigo per Totila sugestis al la bizancanoj — kvankam Erariko estis preferinta intertraktadon kun la imperia potenco — ke ĉi tiu gota posteulo verŝajne preferis militon, kaj tial la bizanca ekspedicia trupo de dek du mil viroj estis sendita el la nordo de Raveno al Verono por forpuŝi ajnan eblan urĝan atakon. En Verono, loka simpatianto permesis la eniradon de kontingento da romiaj soldatoj, kaj kvankam la gotoj komence ekpanikiĝis, ili baldaŭ rimarkis, ke la ĉefa armeo estis haltigita iom for de la urbo. Ili tuj fermis la pordegojn, kaj la romiaj soldatoj, kiuj sukcesis eniri la urbon, eskapis elsaltante el la muroj. Dume, la romiaj fortoj retiriĝis al [[Faenza|Faenco]] (dum la [[:en:Battle of Faventia|Batalo de Favencja]]), kie Totila renkontis ilin kun 5 mil viroj por batali, dum pliaj 300 gotaj arkpafistoj surprizis ilin ekde la [[ariergardo]], rezultante en malorda diskurado, per kiu la gotoj akiris kaj kaptitojn kaj batalstandardojn. Simile, la usona historiisto [[:en:Thomas S. Burns|Thomas Burns]] asertas, ke Totila estis talenta militisto kaj guberniestro, kaj kiel ostrogoto li nur rangas la dua post Teodoriko la Granda mem. Post certigado de venko en 542 ĉe Faenco, la gotoj de Totila sieĝis la forte defenditan [[Florenco]]n por malfermi la [[:en:Via Cassia|Vojon Kasjan]] al Romo, tamen kiam la imperiaj fortoj alvenis por savi la urbon, Totila retiriĝis al la [[:en:Mugello|valo de Muĝelo]], kie la historiisto [[:en:Herwig Wolfram|Herwig Wolfram]] asertas, ke ili "kaŭzis premegan malvenkon al la malamiko" ĉe la [[:en:Battle of Mucellium|Batalo de Mucelio]]. Ĉar ĉi tiu regiono estis relative ŝparita de iuj antaŭaj konfliktoj, la gotoj de Totila sukcesis akiri signifajn provizojn kaj prirabaĵojn. Dume, anstataŭ daŭrigi la konkeron de centra Italio, kie la imperiaj fortoj estis tro imponaj por lia malgranda armeo, li decidis translokigi siajn operaciojn al la sudo de la duoninsulo. Li konkeris [[Benevento]] kaj ankaŭ [[Kumo]]n, kiuj restis gotika fortikaĵo eĉ post kiam la gota reĝeco jam ne ekzistis. Dum kriza periodo ĉe la orientromia milita gvidado, kiu metis streĉon sur ĝian civilan loĝantaron tra ĝiaj domajnoj, historiisto [[:en:Victor Davis Hanson|Victor Davis Hanson]] asertas, ke Totila prezentis sin kiel "nacia liberiganto, kiu elliberiĝus el la renoviĝintaj ĉenoj de la romia subpremo." Hanson plue asertas, ke ĉi tiu disputo inter la bizancaj generaloj el "malsamaj partioj kaj etnoj" kaŭzis la perdon de tio, kion Belizaro antaŭe estis konkerinta en 540. Post la Batalo de Faenco, Totila ne nur atingis taktikan venkon super la romiaj fortoj, sed ankaŭ sukcesis allogi romiajn dizertintojn al siaj propraj [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=spaliro&kap=1&der=1 spaliroj]. Historiisto Marko Kristini argumentas, ke subfosi la koherecon de la romia armeo estis konscia kaj strategia komponanto de la milita aliro de Totila. Same grava, laŭ Kristini, estis la plifortigo de liaj propraj fortoj per la integriĝo de malkontentaj romiaj soldatoj. Tiuj individuoj, ofte malkontentaj pro nepagitaj salajroj, disputoj kun komandantaj oficiroj aŭ personaj ambicioj, estis ekspluatitaj de Totila por akiri informojn kaj loĝistikajn avantaĝojn. Kristini plue notas, citante Prokopion (Militoj 3.36.26), ke en simila epizodo en 548, post la konkero de la [fortress of Roscianum fortikaĵo de Roŝiano] fare de Totila, ĉirkaŭ 300 romiaj soldatoj transfuĝis al lia flanko, elektante kontraŭstari Belizaron. La strategio de Totila estis moviĝi rapide kaj preni kontrolon de la internlando, lasante la bizancajn fortojn sur la kontrolo de bone defenditaj urboj, kaj precipe la havenojn. Kiam Belizaro fine revenis al Italio, Prokopio rakontas, ke "dum kvin jaroj li ne sukcesis eĉ unufoje meti piedon sur iun ajn parton de la tero... krom tie kie estis iu fortikaĵo, sed dum ĉi tiu tuta periodo li daŭre navigis vizitinte unu havenon post alia." Totila ĉirkaŭiris tiujn urbojn kie longedaŭra sieĝo estus necesa, detruante la murojn de urboj kiuj kapitulacis al li, kiel ekzemple Benevento. La konkero de Italio fare de Totila estis markita ne nur de rapideco sed ankaŭ de kompato, kaj [[Edward Gibbon|Ĝibono]] diras, ke "neniu estis trompita, nek amikoj nek malamikoj, kiuj fidis je lia kredo aŭ je lia mildeco." Tamen, Totila povus esti senkompata, kiel rakontas Prokopio. Ekzemple, post sukcesa sieĝo de rezistanta urbo kiel [[Peruĝo]], Totila senkapigis ĝian episkopon, [[:en:Herculanus of Perugia|Sanktan Herkulanon de Peruĝo]], fare de soldato (kvankam origine planite senhaŭtigi lin). Prokopio lasis skriban portreton de Totila antaŭ ol liaj trupoj estis ordigitaj por batalo: {{Citaĵo|La [[armaĵo]], per kiu li estis vestita, estis abunde tegita per oro kaj la abundaj ornamaĵoj, kiuj pendis de liaj vangoplatoj, same kiel lia [[kasko]] kaj [[lanco]], estis ne nur purpuraj, sed ankaŭ konvenaj al reĝo ... Kaj li mem, sidante sur tre granda ĉevalo, komencis lerte danci sub armiloj inter la du armeoj. Kaj dum li rajdis, li pafis sian ĵetlancon en la aeron kaj kaptis ĝin denove dum ĝi balancis super li, kaj poste li rapide pasis ĝin de mano al mano, ŝovante ĝin kun perfekta lerteco.}} Kie Totila lernis tiun "dancon" neniam estas klarigita de Prokopio, sed tiuj agoj verŝajne signifis ion por la gotoj kaj malgraŭ lia firma konvinko pri kunekzistado kun la romianoj kaj ilia kulturo, Thomas Burns raportas, ke tiel kiel Teodoriko, Totila "restis goto." Malgraŭ sia etna statuso kiel ĝermana militisto, Totila ne prirabis la kamparon por provizoj kiel faris aliaj barbaroj; anstataŭe, li kolektis lupagon kaj impostojn por provizi la enspezon, kiun li bezonis, sen ruinigi la urbojn kaj vilaĝojn, kiujn li konkeris. Totila ankaŭ varbis sklavojn ĉe la spalirojn de sia armeo. Dum iuj fontoj, inkluzive de Prokopio, asertas, ke Totila varbis sklavojn en sian armeon, historiisto Marko Kristini sugestas, ke tio eble estis troigo kies celo estis portreti la gotikajn fortojn kiel malesperajn aŭ nelegitimajn. Kvankam estas kredinda, ke sklavoj ĉeestis en la gotika milita kunteksto, Kristini argumentas, ke iliaj roloj verŝajne limiĝis al helpaj funkcioj kiel kuirado, prizorgado de ekipaĵoj, lavado kaj prizorgado de vunditoj, anstataŭ rekte partopreni en batalo. Li emfazas, ke la centra milita forto de Totila ĉefe konsistis el trejnitaj kavalerianoj, lertaj pri la uzo de lancoj kaj kutimaj al militado ekde juna aĝo. Kvankam ne estas neeble, ke malgranda nombro da sklavoj eble prenis armilojn, Kristini asertas, ke ilia manko da milita trejnado kaj la loĝistikaj defioj por ekipi kaj prepari ilin por batalo igas malprobabla la vastan partoprenon de sklavoj en batalo, kontraŭe al la priskribado de Prokopio. ==La Konkerado de Napolo== Prokopio raportis (Militoj, 7.9–12) ke dum la sekvaj du kampanjaj sezonoj, Totila sukcesis konkeri plurajn strategie gravajn centrojn, inkluzive de la [[:en:Siege of Auximus|fortikaĵo]] ĉe [[Osimo|Ozimo]], kio permesis al li fortranĉi terajn komunikadojn inter [[Romo]] kaj [[Raveno]]. Pliaj fortikaĵoj ĉe [[Cesena|Ĉezena]], [[:en:Siege of Urbinus|Urbino]], [https://femente.com/winery/mons-feretris Mons Feretris]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[:en:Col de Pierre Pertuis|Petra Pertuza]], [[Kampanio|Kampanjo]], [[:en:Lucania|Lukanjo]], [[Apulio]], [[Brutioj|Brutio]] kaj [[Kalabrio]] ankaŭ falis ĉe la fortoj de Totila, metante la gotojn sub la komandon de preskaŭ la tuta suda Italio. Post ĉi tiuj sukcesoj, Totila nun kondukis sian armeon ĝis [[Napolo]], [[:en:Siege of Naples (542–543)|sieĝante la urbon]], kio maltrankviligis [[Justiniano]]n. La imperiestro respondis sendante la civilan Maksiminon por alfronti la krizon. Kiam Maksimino provis manovron kaj sendis abundajn manĝaĵprovizojn per ŝipoj por doni la aspekton de multe pli granda armeo, li malsukcesis, ĉar Totila estis plene informita pri ĉiuj faktoj. La ŝipanaro estis mortigita kaj dua provo estis farita por reprovizi [[:en:Conon (general under Justinian I)|Kononon]] en Napolo. Malgraŭ la sekura alveno de la ŝipoj, ĉi tiuj estis blovitaj sur la bordon de ventego kaj ĉi tiu ŝipanaro estis mortigita. Generalo [[:en:Demétrio (mestre dos soldados)|Demetrio]] - sendita laŭ peto de Maksimino - estis kaptita de Totila. La gota reĝo tranĉigis la manojn de Demetrio kaj elŝirigis lian langon antaŭ ol liberigi lin. Eĉ tiel, Totila ofertis malavarajn kondiĉojn al la malsatanta garnizono de Konono en Napolo kaj ili malfermis siajn pordegojn printempe de 543 al la gotoj. Historiisto [[:en:J.B. Bury|John Bagnell Bury]] skribis: {{Citaĵo|Ĉi-okaze Totila montris konsiderindan humanecon, kiun oni ne atendis, kiel rimarkas la historiisto Prokopio, de malamiko aŭ barbaro. Li sciis, ke se abundo da manĝaĵo estus tuj provizita, la malsategaj loĝantoj manĝegus ĝis morto. Li starigis gardostarantojn ĉe la pordegoj kaj en la haveno kaj permesis al neniu forlasi la urbon. Poste li disdonis malgrandajn porciojn, iom post iom pliigante la kvanton ĉiutage ĝis la popolo reakiris siajn fortojn. La kondiĉoj de la kapitulaco estis pli ol fidele observitaj. Konono kaj liaj sekvantoj estis enŝipigitaj en ŝipojn, kiujn la gotoj provizis al ili, kaj kiam, decidinte navigi al Romo, ili estis malhelpitaj de kontraŭaj ventoj, Totila provizis ĉevalojn, manĝaĵojn kaj gvidistojn, por ke ili povu fari la vojaĝon surtere.}} La fortikaĵoj en Napolo estis parte detruitaj. Totila pasigis la sekvan sezonon establante sin en la sudo kaj reduktante la rezistofokusojn, sieĝante la romiajn garnizonojn, kiuj restis ĉe [[Otranto|Hydrunto]], dum li pligrandigis la premon sur Romo mem. Nepagitaj imperiaj trupoj en centra Italio estis akirintaj tiel malbonaj reputacioj prirabante la kamparon, ke kiam Totila turnis sian atenton al la konkero de Romo, li povis fiere kompari la konduton de la gotaj kaj la grekaj en siaj komencaj intertraktadoj kun la senato. Rememorigante la regadon de Teodoriko kaj [[:en:Amalasuintha|Amalasunta]] kiel memorigilon pri pli pacaj tempoj inter la du popoloj, Totila provis konvinki ilin aliĝi al la gotoj. Lia pacogesto tamen estis malakceptita, kaj ĉiuj arianaj sacerdotoj estis forpelitaj el Konstantinopolo, pro suspekto de ebla kunlaboro kiel kvina gotika kolono. ==Sieĝo de Romo== Komprenante la gravecon de la situacio en 544, Justiniano publikigis edikton konatan kiel la [[Pragmataj Sankcioj|Pragmata Sankcio]], kies celo estis rekonstrui funkciantan registaron ĉe [[Raveno]], kaj tiun saman jaron li ankaŭ sendis [[Belizaro]]n reen al Italio por kontraŭbatali la kreskantan gotan minacon. Male al la pasinteco, Belizaro ne estis kompleze financita, do la generalo uzis iom da liaj propraj financoj por pagi sian vojaĝon al Italio. Ĉirkaŭ majo de 544, kaj Belizaro kaj Generalo Vitalio<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/The_Savior_Generals/8ennT9LAmRQC?hl=en&gbpv=1&dq=Belisarius+General+Vitalius&pg=PA84&printsec=frontcover The Savior Generals]</ref> — kaj kontingento de nur 4 mil soldatoj — trapasis [[Trakio]]n kaj kampadis ĉe [[:en:Salonia|Salonio]] laŭlonge de la [[Adriatiko|Adriatika marbordo]]. Dume, Totila prepariĝis por konkeri Romon. Dum la okupado de Italio, Totila neniam vere preterlasis la celon reakiri la regnon kaj la suverenecon de la gotoj (Prokopio, Militoj, 7.1.26), sed ne nur sub tiuj aŭspicioj, tiel kiel sugestas germano-usona historiisto [[:en:Walter Goffart|Walter Goffart]] (1934-2025), li deklaras, ke la celo estis ankaŭ "igi subkontraktantoj en la subtenado de la nomo Romia en Italio." Ĉe la fino de 545, la gota reĝo ekloĝis en [[Tivoli]] kaj prepariĝis por kapitulaci Romon per malsato, farante samtempe kompleksajn preparojn por haltigi la progreson de [[Belizaro]], kiu antaŭeniris por helpi la urbon, kaj kies floto preskaŭ sukcesis liberigi ĝin. En decembro 545, Totila sieĝis Romon kaj jaron poste eniris kaj prirabis la urbon, kie li preĝis ĉe la [[Baziliko Sankta Petro|Baziliko de Sankta Petro]], sugestante la kontinuadon kun Teodoriko, sed la ago estis preskaŭ sensignifa ĉar la urbo estis preskaŭ malplena. Post kiam la sieĝo de la urbo kompletiĝis, Totila planis detrui la urbon, sed Belizaro sendis mesaĝon kaj konvinkis lin alie, asertante ke juĝoj al la posteularo sekvos Totilan se li farus tion, do ĉi-lasta sindetenis. Anstataŭe, Totila forlasis la urbon kaj prenis kun si kelkajn el la Senatanoj kiel ostaĝojn, dume la granda metropolo restis forlasita dum ĉirkaŭ kvardek tagoj. Ĉirkaŭ aprilo 546, Belizaro rekonkeris la urbon kaj la komenca provo de Totila eltiri ĝin de la romia generalo malsukcesis. Tamen, kiel sinjoroj de Italio, la gotoj kontrolis grandan parton de la duoninsulo kaj en 549, orientgota floto "detruis la marbordon de Kampanjo" kaj ankaŭ Romo falis al Totila en januaro 550. Pli decidita ol iam ajn reakiri Italion, Justiniano sendis sian [[:en:Germanus (cousin of Justinian I)|nevon Germanon]], kies edziĝo al la gota princino altiris germanajn rekrutojn, sed li mortis antaŭ la ekspedicio. Justiniano anstataŭigis lin per sia bofilo, Johano, kaj lia filo Justiniano. La fortoj de Johano por helpi romian garnizonon en [[Ankono]] estis sukcesaj, same kiel liaj militŝipoj en batalo laŭlonge de la ankrejo de [[Senigallia|Sena Gallica]], provizante al la romia mararmeo kontrolon de la Adriatiko kaj Mediteraneo. Laŭ historiisto [[:en:Archibald Ross Lewis|Archibald Ross Lewis]] (1914-1990), la bizanca venko ĉe Sena Gallica estis tute decida, kun ĉirkaŭ 36 el 47 gotaj ŝipoj detruitaj. Dume, unu el la gotaj admiraloj de Totila, [[:en:Gibal|Gibal]] (f. 535-554), estis kaptita. Ĉi tiuj evoluoj pruviĝis gravaj por postaj kampanjoj, ĉar necesis fini la maran dominecon de Totila antaŭ ol iuj ajn teraj invadoj povus esti konvene faritaj. ==Morto== La sekva atingo de Totila estis la konkero kaj prirabado de [[Sicilio]], post kio li submetis [[Korsiko]]n kaj [[Sardio]]n kaj sendis gotan floton kontraŭ la marbordojn de Grekio. Tiutempe la imperiestro [[Justiniano la 1-a]] prenis energiajn rimedojn por haltigi la gotojn, kunmetante grandan armeon kaj sendante sian mararmeon kontraŭ la floto de Totila, kiun li venkis en 551. La kondukado de nova kampanjo surtere estis konfidita al la eŭnuko [[Narses]], kiu profitis la malpliiĝantan intensecon de la [[:en:Greco-Persian Wars|Persa Milito]] kaj aldonis kontingentojn da [[longobardoj]], [[gepidoj]] kaj [[heruloj]] al liaj aliancitaj fortoj. Kondukante trupojn en Ravenon, Narses sukcesis defii Totilan ĉe la [[:en:Battle of Taginae|Batalo de Taĝina]] (ankaŭ konata kiel Batalo de Busta Gallorum) proksime de [[:en:Sentinum|Sentino]]. Totila estis mortigita en la batalado. Simila batalo sekvis kelkajn monatojn poste sub lia posteulo kaj parenco [[:en:Teia|Tejo]], kiu ankaŭ mortis militante dum la [[:en:Battle of Mons Lactarius|Batalo de Monto Laktario]]. Ĉi tiu plia malvenko fare de la Orienta Romia Imperio signalis la veran finon de la Ostrogota Regno en Italio kaj neniu plua reĝo aperis. Alia armeo supozeble komponita de 75 mil [[Frankoj]] kaj [[Alemanoj]] ankoraŭ ekzistis, same kiel la minaco al Italio, kaj malgraŭ la eniro de ĉi tiuj fortoj en la [[Pada Ebenaĵo|Valon de la Rivero Pado]] kaj ilia detruado de Italio dumtempe, Narses, fine subpremis ilin. Intertempe, la tero posedata de la gotika eklezio estis transdonita al la romia eklezio en Italio kaj la tero posedata de la gotaj reĝoj iris al la imperiestro. ==Sekvoj== Por la bizancanoj, la milito oficiale finiĝis en 554, kio estis sekvita de la larĝa promulgo de la [[:en:Pragmatic sanction|Pragmata Sankcio]] de Justiniano. Unu el la kondiĉoj, kiujn Justiniano klarigis en ĉi tiu dokumento, estis la validigo de ĉiuj ediktoj publikigitaj de "legitimaj" reĝoj kaj tiuj de la romia popolo aŭ Senato, dum tiuj de Totila — konsiderata la "plej abomena tirano" — estis nuligitaj. La [[Corpus iuris civilis|Justiniana Kodo]] ankaŭ retroaktive aplikebliĝis tra tuta Italio. Socie, la lando estis interrompita de la agoj de la gotoj [[:en:Vitiges|Vitigo]], Totila kaj [[:en:Teia|Tejo]], kiuj kolektive rompis la socian statuson de la Senato kaj la sklavobazan ekonomion per liberigado de sklavoj kaj kolonianoj. Kun la tempopaso, tio ankaŭ signifis, ke okcidentaj senatanoj estis vidataj kiel malsuperaj rilate al iliaj orientaj ekvivalentoj, kio iel plue kontribuis al la ascendo de la bizancanoj. Tamen, la lando estis tiel detruita pro la milito, ke ĉia reveno al normala vivo montriĝis neebla, kaj Romo, suferinte deksep jarojn da akra batalado dum la gotikaj militoj, estis sieĝita kaj kaptita plurfoje. La franca historiisto kaj romanverkisto [[:en:Bertrand Lançon|Bertrand Lançon]] priskribis ĉi tiun periodon de malfrua antikveco kiel la "plej malhelajn horojn" de Romo. En 568, nur tri jarojn post la morto de Justiniano, la plej granda parto de la lando estis konkerita de [[Alboino]] (528-572) de la Longobardoj, kiu absorbis la restantan ostrogotan loĝantaron, fariĝante heredanto de la ostrogotoj en Italio mem. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Mortintoj la 1-an de julio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 509]] [[Kategorio:Mortintoj en 552]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 6-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] [[Kategorio:Mortintoj en Italio]] [[Kategorio:Ostrogotoj]] [[Kategorio:Ostrogotaj militistoj]] {{DEFAŬLTORDIGO:Totila}} == Fonto == Brockhaus Bilder-Conversations-Lexikon, Band 4. Leipzig 1841, p. 455-456, kio [http://www.zeno.org/nid/20000870730 legeblas tie ĉi.] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Generaloj]] [[Kategorio:Ostrogotoj]] {{Navigilo Ostrogotoj}} 8c1czt5z5aup5dksiyvaz7yueqhurg3 0 581096 9462672 9388146 2026-08-26T06:39:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462672 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} [[Dosiero:Félicien Rops - Le massage.jpg|alternative=Felicien Rops - ''le massage'' - la masaĝo|maldekstra|eta|274x274ra|Felicien Rops - ''Le massage'' - la masaĝo]] '''Tutkorpa Masaĝo''', angle ''Full Body Massage'' (1995) estas televido-filmo kiu havis la ambicion klopodi esti arta filmo<ref>(angla) Tony Scott, recenzo : Full Body Massage, Variety Ed, 5-a novembro 1995, konsultita la 13-an de februaro 2017.</ref>, reĝisorita de [[Nicolas Roeg]] kun Mimi Rogers en la ĉefrolo kiu ricevis nudan plenkorpan masaĝon parolanta pri interrilatoj kaj filozofio kun ŝia [[Masaĝo|masaĝisto]] (Bryan Bruna). == [[Sinoptiko]] == Nina, arta negocisto, havis ŝian ĉiusemajnan [[Masaĝo|masaĝan]] rendevuon kaj estis surprizita ke ŝia kutima masaĝisto, Douglas, sendis anstataŭanton kies nomo estas Fitch. Dum ties masaĝosesio ekestas facila interkompreniĝo inter la paro kun paroladoj pri intimeco kaj pasintaj interrilatoj. Dum Nina restas tutnude sur la masaĝo-tablo, Fitch ankaŭ prenas la tempon klarigi diversajn [[masaĝo]]teknikojn, inkluzive tiun uzita de [[Hopioj|Hopiaj]] [[kuraculo]]j. == Opinio == La filmo estis komparita al la franca filmo ''[[La Belle Noiseuse]] ''en kiu ĉefrolis [[Emmanuelle Béart]] dum ŝi pasas multe de sia tempo [[Nudeco|nude]] kiel modelo por la artisto diskutanta interrilatojn kun li.<ref>[http://www.scoopy.com/fullbodymassage.htm ''Full Body Massage'' (1995) from Johnny Web (Uncle Scoopy)], alirita la 2007-01-16.</ref> Kvankam en la filmo 'Full Body Massage', kiu estas portreto de sensa amo en kiu la ĉefrolantino estas ofte tutnude, la emfazo tamen kuŝas multe pli sur la malsimilaj manieroj rigardi la vivon<ref>(angla) Ottarsson, [https://letterboxd.com/film/full-body-massage/ Full Body Massage], Letterboxd,</ref>. En iliaj paroladoj ili malkaŝas sian personan vivhistorion, pligrandigite per alternaj 'flashbacks' kiuj evidentigas iliajn kontraŭajn mondrigardojn, dum ili fariĝas fizike plejeble intimaj en ne-seksa rilato<ref>(angla) Bernard Hemingway, [http://cinephilia.net.au/show_movie2017.php?movieid=3117 Full Body Massage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170213164203/http://cinephilia.net.au/show_movie2017.php?movieid=3117 |date=2017-02-13 }}, recenzo, cinephilia, Aŭstralio.</ref>. == Skipo == * Mimi Rogers kiel Nina * Bryan Brown kiel Fitch * Christopher Burgard kiel Douglas * Elizabeth Barondes kiel Alice * Gareth Williams kiel Harry Willis * Patrick Neil Quinn kiel Andy * Heather Gunn kiel DeeDee * Gabriella Hall kiel Young Nina (kiel Laura Saldivar) * Brian McLane kiel Young Fitch * William Fuller kiel la patro de Fitch * Lynette Bennett kiel la patrino de Fitch * Rachel Nolin kiel la fratino de Fitch * Michael Edmonds kiel la [[Hopioj|Hopia]] [[kuraculo]] * Ross McKerras kiel Rancher * Michael Robert Nyman kiel Rancher 2 == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Masaĝo]] == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb titolo|id=0113131|ID=0113131|title=Full Body Massage}} * [https://www.youtube.com/watch?v=IDzA-XehfAI Tutkorpa masaĝo] (Full Body Massage), 2005 [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1995]] [[Kategorio:Masaĝo]] [[Kategorio:Arto]] a6mondja6uk38dawf0ejflpef9qrbsh 0 582282 9462463 9313967 2026-08-25T18:52:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462463 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Wikipedia Children's Day.png|alternative=Vikipedia emblemo pri la Tago de la infano. |eta|Vikipedia emblemo pri la Tago de la infano.]] '''Infana tago''' estas [[Festaj kaj feriaj tagoj|publika feriotago]] en pluraj landoj. La unua moderna [[ŝtato]], kiu enkondukis la tagon de la [[infano]] estis [[Turkio]], precipe sub [[Mustafa Kemal Atatürk]] en la jaro [[1920]]. En multaj iamaj [[Socialismo|socialismaj]]/[[Komunismo|komunistaj]] landoj, kiel ekzemple [[Pollando]], [[Rumanio]], [[Rusio]] kaj [[Ĉeĥio|la Ĉeĥa respubliko]], kaj en landoj kiel [[Barato]], [[Ĉina Popola Respubliko|Ĉinio]], [[Germanio]], [[Usono]] kaj [[Nederlando]] la tago de la infano estas festata la [[1-a de junio|1an de junio]], kaj Universala tago de la infano (Tago de la rajtoj de la Infano) la [[20-a de novembro|20-an de novembro]]. Tamen ekzistas landoj en kiuj oni festas la tagon de la infano je alia momentoj. Tiel la tago de infanoj en [[Japanio]] kaj [[Sud-Koreio]] okazas la [[5-an de majo]]. == Observo == Laŭ [[UNICEF]] milionoj de infanoj tra la mondo estas ĉiujare viktimoj de perforto<ref name=":0">(angla) [http://www.savethechildren.org/site/c.8rKLIXMGIpI4E/b.7869959/k.5C54/Universal_Childrens_Day.htm "Universal Children’s Day: Stop Violence Against Children"]{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Universala Tago de la Infanoj : haltigu la perforton kontraŭ infanoj), Save the Children Federation, Inc.</ref>. Krom [[perforto]], tiuj infanoj estas submetataj al misuzo, neglekto kaj ekspluatado hejme, en laborejo, en lernejo kaj en la socia komunumo<ref name=":0" />. Ĝi ankaŭ okazas dum militoj kaj naturaj katastrofoj. Multaj formoj de misuzo inkluzive korpa punado kaj seksa misuzo restas laŭleĝaj en multaj landoj<ref name=":0" />. Ĝi ankaŭ restas socie akceptebla en multaj lokoj. Multaj infanoj ĉirkaŭ la mondo vivas en malriĉaj kondiĉoj. Ili ne havas aliron al edukado aŭ sano. Aliaj infanoj estas submetataj al perforto kaj [[infanlaboro]]. Universala Tago de la Infano okazas por akvelo la bonstaton de infanoj ĉie en la mondo<ref>(angla) [http://www.un.org/en/events/childrenday/sgmessage.shtml "Secretary-General's Message for 2014"] (mesaĝo de la ĝenerala sekretario de UN por 2014).</ref>. == Infanaj Rajtoj kaj Unuiĝintaj Nacioj (UN) == En [[1954]] la [[Unuiĝintaj Nacioj]] proklamis la 'Universalan Deklaracion de infanaj rajtoj' <ref>(angla) [http://www.un.org/en/events/childrenday/ Universal Children's Day"] (Universala Tago de la Infanoj), Unuiĝintaj Nacioj</ref> por teni aktuala la rajtojn de la infanoj. La 20-an de novembro 1959 la UN adoptis [[Internacia Konvencio pri Infanaj Rajtoj|Konvencion pri la Rajto de la Infano]]<ref name=":0" />. La Deklaracio de la Rajtoj de la Infano kaj la Konvencio pri la Rajtoj de la Infano priskribas infanajn rajtojn. [4] Infanaj rajtoj inkluzivas la rajton pluvivi kaj prosperi, ricevi edukadon, esti libera de perforto kaj misuzo, partopreni kaj esti aŭdata<ref>(angla) [http://www.aidforum.org/health-and-wash/universal-childrens-day-2015 Universal Children’s Day 2015"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151227035555/http://www.aidforum.org/health-and-wash/universal-childrens-day-2015 |date=2015-12-27 }} (Universala Tago de la Infanoj. Forumo Helpo kaj Internacia Disvolviĝo), la 19-an de novembro 2015.</ref>. La du plej oftaj datoj por marki la tagon estas la [[1-a de junio]] (la [[internacia tago]] de infanoj) kaj la [[20-a de novembro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[:Kategorio:Infanaj festivaloj|Infanaj festivaloj]] * [[Infana Tago (Japanio)|Infana tago (Japanio)]] * [[Tago de la knabino]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tagoj|infano]] [[Kategorio:Internaciaj tagoj de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Infanaĝo]] [[Kategorio:Infanaj festivaloj]] [[Kategorio:1-a de junio]] q2yd9djyp9iwu3fwyuh70z3dxheu27q 0 582879 9462539 9269583 2026-08-26T01:44:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462539 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Teodoro|Tivadar]] Bertalan,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bertalan Tivadar''' estas [[Hungario|hungara]] dekoraciisto pri [[filmo]]j, [[grafikisto]], [[ilustristo]], altlerneja [[instruisto]]. Tivadar Bertalan [http://www.imdb.com/name/nm0077823/] naskiĝis la {{daton|2|oktobro|1930}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Tivadar Bertalan frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste li laboris jaron por havi ŝancon pri la plulerno. Li akiris [[diplomo]]n en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Altlernejo]] en [[1955]]. Post siaj studoj li aliĝis al la hungara produktejo pri filmoj, kie li restis ĝis [[1991]]. Menciindas, ke dum la [[socialismo]] li havis eblecon labori en filmoj produktitaj en [[Okcidenta Germanio]], [[Francio]], [[Usono]], ktp. Li instruas ankaŭ en la [[Hungara Belarta Universitato]], krome li kontribuis en libroj, eĉ li ilustris librojn. Li partoprenas en [[ekspozicio]]j. Li ricevis [[premio]]jn ekde [[2009]], lastfoje [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[2017]]. Li havas [[edzino]]n kun [[filo]]. == Elektitaj filmaj dekoraciaĵoj == * ''Terülj-terülj asztalkám'' (1956) * ''Tüskevár'' (1966) * ''Anna Karenina'' (en [[Britio]], 1977) * ''Mata Hari'' (en Usono, 1984) * ''The Reunion'' (en Usono, 1990) == Elektitaj libroj == * ''A mindenség púpja. Hármaskönyv, a szerző képeivel'' (1997) * ''Lipi. Élet-rajz-regény a szerző képeivel'' (2006) * ''Félcédulák'' (2016) == Elektitaj ekspozicioj == * Budapeŝto, 1965, 1972, 1976 * [[Munkeno]], 1972 == Fontoj == * [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/bertalan-tivadar-2859 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170318173506/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/bertalan-tivadar-2859 |date=2017-03-18 }} * [http://lyukasora.net/?q=node/2 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170318175352/http://lyukasora.net/?q=node/2 |date=2017-03-18 }} {{Vivtempo|Bertalan Tivadar}} [[Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] k0zju1ervpqusirwu8pzjgfw2wr0usa 2 583362 9462281 9457568 2026-08-25T12:36:40Z Baba79 118684 9462281 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto La '''Ukraina Kulturo''' estas miksaĵo de materiaj kaj spiritaj valoroj de la [[Ukrainoj|ukraina popolo]], kiu formiĝis tra ĝia [[Historio de Ukrainio|historio]]. Intermite sendependa, la lando kaj ĝia popolo evoluigis sian propran apartan kulturon, kaj multaj verkistoj kontribuis al la literatura historio de la lando, kiel ekzemple [[Ivan Kotlarevskij]], [[Taras Ŝevĉenko]] kaj [[Ivan Franko]]. La ukraina kulturo spertis signifan revigliĝon ekde la [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|sendependeco]] en 1991. Moderna ukraina kulturo originas de la antikva ŝtato [[Kieva Regno]] kaj la [[Princlando Galegio-Volinio]], kiujn ukrainoj konsideras siaj historiaj prapatroj. Tradicia popola arto, [[brodado]] kaj popola arkitekturo estas esencaj por la ukraina kulturo, kies elementoj ofte estis determinitaj de la disponeblaj rimedoj tiutempe. La forta tradicio de la lando pri popola arto kaj brodado daŭras ĝis hodiaŭ, kaj ukraina brodado ofte estas konsiderata aparta arta formo. Ukrainaj kutimoj estas forte influitaj de la [[Ortodoksa Eklezio]] kaj tradicioj devenantaj de [[slava mitologio]]. La ukraina kulturo devis superi multajn obstaklojn por postvivi kaj konservi sian apartecon, ĉar la eksterlandaj potencoj kaj imperioj, kiuj dominis la landon kaj ĝian popolon en la pasinteco, ofte efektivigis politikojn celantajn asimili la ukrainan loĝantaron al sia propra, same kiel provi ekstermi kaj forigi elementojn de la kulturo. Ekzemple, la politiko de [[rusigo]] prezentis signifajn obstaklojn al kultura disvolviĝo. tgzabx1qcje77zllz1gpupj32tad3r7 10 584869 9462444 8796525 2026-08-25T17:17:01Z Moldur 2507 9462444 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:gold;color:#000000" {{!}} '''{{{titolo|Sanktulo}}}''' |- {{#if:{{{adorita en|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Kultata en''' {{!}} {{{adorita en|}}} {{!}}- }} {{#if:{{{dato de beatigo|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''[[Beatigo]]''' {{!}} {{{dato de beatigo|}}}{{#if:{{{loko de beatigo|}}}|, {{{loko de beatigo|}}}}} {{#if:{{{beatigita de|}}}| de {{{beatigita de|}}}}} {{!}}- }} {{#if:{{{dato de kanonizo|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''[[Kanonizo]]''' {{!}} {{{dato de kanonizo|}}}{{#if:{{{loko de kanonizo|}}}|, {{{loko de kanonizo|}}}}} {{#if:{{{kanonizita de|}}}| de {{{kanonizita de|}}}}} {{!}}- }} {{#if:{{{ĉefsanktejo|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Ĉef[[sanktejo]]''' {{!}} {{{ĉefsanktejo|}}} {{!}}- }} {{#if:{{{tago de festo|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''[[Ĝenerala Roma Kalendaro|Festotago]]''' {{!}} {{{tago de festo|}}} {{!}}- }} {{#if:{{{atributoj|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''<!--[[Simboliko de sanktuloj|Atributoj]]-->[[Simbolo|Atributoj]]''' {{!}} {{{atributoj|}}} {{!}}- }} {{#if:{{{patroneco|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''[[Patroneco]] {{!}} {{{patroneco|}}}''' {{!}}- }} {{#if:{{{disputeblaj demandoj|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Kontraŭdisputoj''' {{!}} {{{disputeblaj demandoj|}}} {{!}}- }} {{#if:{{{dato de subpremo|}}}| {{!}} valign="top" {{!}} '''Subpremita katolika [[kulto]]''' {{!}} {{{dato de subpremo|}}}{{#if:{{{subpremita de|}}}|&nbsp;by {{{subpremita de|}}}}} {{!}}- }} |-</includeonly><noinclude> {{dok|supra marĝeno=0}} [[Kategorio:Ŝablono:Informkesto|Sanktulo]] [[Kategorio:Informkesto:Kiel subŝablono|Sanktulo]] </noinclude> p2klevfqslnkovx1zn2bepqahdw5up8 0 585696 9462563 9362661 2026-08-26T03:59:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462563 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramtransporto en Budapeŝto | dosiero = Tram stop 'Jászai Mari tér', Budapest tram 2 (1451).jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo de dosiero = Tramlinio 2 en Budapeŝto (2008) | loko = Budapeŝto {{Hungario}} | transportsistema speco = [[Tramtransporto]] | komenco de funkciado = | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{unuo|156.85|km}} | linioj = 35 | veturiloj = 612 | stacioj = 627 | pasaĝeroj = | larĝo de trako = {{unuo|1435|mm}} | markoj = | posedanto = | transportisto = BKV Zrt. | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} '''Tramtransporto en Budapeŝto''' formas parton de la [[Publika trafiko de Budapeŝto|publika trafiko]] de [[Budapeŝto]], [[ĉefurbo]] de [[Hungario]]. La tramlinioj servas kiel la dua plej grava dorsa spino de la trafika sistemo (krom la busreto), transportante pojare preskaŭ 100 milionojn da pasaĝeroj pli ol la [[Metroo de Budapeŝto]].<ref name="2011-report-pg4">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bkv.hu/ftp/annual_report/annualreport2011en.pdf |titolo=Annual Report 2011 |eldoninto=BKV Zrt. |paĝoj=4 |jaro=2011 |alirdato=2013-10-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131018030748/http://www.bkv.hu/ftp/annual_report/annualreport2011en.pdf |arkivdato=2013-10-18 }}</ref> == Mapo == [[Dosiero:Bptrams2006.PNG|maldekstra|480ra|eta]] {{-}} == Tramreto == En 2015, ĝi konsistas el 33 linioj (26 ĉefaj linioj, kaj 7 suplementaj linioj signitaj per "A" aŭ "G" post la itinera numero),<!--<ref name="tram-timetables" />--> kaj la [[Dentorela fervojo de Budapeŝto]]. Inter tiuj linioj, nur linio 6 proponas seninterrompan servon, la plej multaj tramoj veturas inter la 5-a am kaj la 11-a pm. {|class=wikitable style="margin: 0 auto; border-collapse: collapse; text-align: center; align="left"" |- style="font-size:85%" !Linio!!Itinero!!Longo<br />(km)!!Nombro<br />da stacioj!!Daŭro (de<br />fino al fino)!![[Veturanta materialo]]!!width=27%|Notoj |- bgcolor="White" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">1</span> |<span style="font-size=90%;">Bécsi út / Vörösvári út ↔ Etele út / Fehérvári út | align=right|16.6 || align=center|29 ||align=center| 45 minutoj |Tatra T5C5, CAF Urbos 3 | Projektita plilongigo al {{metrostacio|Kelenföld vasútállomás}}. |- bgcolor="#F8F8FF" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">2</span> |<span style="font-size=90%;">Jászai Mari tér ↔ Közvágóhíd {{Budapeŝta metroo|H}} | align=right|6.0 || align=center|13 ||align=center| 20 minutoj |Ganz KCSV7, Ganz csuklós | |- bgcolor="White" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">3</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Mexikói út}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ Gubacsi út / Határ út | align=right|13.3 || align=center|32 ||align=center| 51 minutoj |CAF Urbos 3, TW 6000 | |- bgcolor="#F8F8FF" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">4</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Széll Kálmán tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ {{metrostacio|Újbuda-központ}} {{Budapeŝta metroo|M}} | align=right|8.5 || align=center|19 ||align=center| 30 minutoj |Combino Supra Budapest<br />NF12B, Ganz csuklós | |- bgcolor="White" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">6</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Széll Kálmán tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ [[Móricz Zsigmond körtér]] {{Budapeŝta metroo|M}} | align=right|8.3 || align=center|19 ||align=center| 29 minutoj |Combino Supra Budapest<br />NF12B | |- bgcolor="#F8F8FF" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">12</span> |<span style="font-size=90%;">Angyalföld kocsiszín ↔ Rákospalota, Kossuth utca | align=right|4.7 || align=center|11 ||align=center| 17 minutoj |Tatra T5C5K2 | |- bgcolor="White" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">14</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Lehel tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ Káposztásmegyer, Megyeri út | align=right|? || align=center| ||align=center| ? minutoj |Tatra T5C5K2 | De 16 oktobro 2016 ĝis 14 decembro 2016 veturas nur al Lehel utca / Róbert Károly körút. |- bgcolor="#F8F8FF" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">17</span> |<span style="font-size=90%;">Bécsi út / Vörösvári út ↔ Savoya Park | align=right|14.7 || align=center|37 ||align=center| 51 minutoj |Tatra T5C5, Tatra T5C5K2,<br />CAF Urbos 3 | |- bgcolor="White" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">19</span> |<span style="font-size=90%;">Bécsi út / Vörösvári út ↔ {{metrostacio|Kelenföld vasútállomás}} {{Budapeŝta metroo|M}} | align=right|11.2 || align=center|24 ||align=center| 38 minutoj |Ganz csuklós, CAF Urbos 3 | |- bgcolor="#F8F8FF" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">24</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Keleti pályaudvar}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ Közvágóhíd {{Budapeŝta metroo|H}} | align=right|5.2 || align=center|12 ||align=center| 19 minutoj |TW 6000, Ganz KCSV7 | |- bgcolor="#F8F8FF" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">28</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Blaha Lujza tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ Izraelita temető | align=right|10.8 || align=center|26 ||align=center| 39 minutoj |Tatra T5C5, TW 6000 | |- bgcolor="White" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">28A</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Blaha Lujza tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ Új köztemető <small>(Kozma utca)</small> | align=right|10.1 || align=center|25 ||align=center| 37 minutoj |Tatra T5C5, TW 6000 | |- bgcolor="#F8F8FF" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">37</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Blaha Lujza tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ Új köztemető <small>(Kozma utca)</small> | align=right|9.7 || align=center|23 ||align=center| 30 minutoj |Tatra T5C5, TW 6000 | |- bgcolor="White" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">37A</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Blaha Lujza tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ Sörgyár | align=right|5.8 || align=center|14 ||align=center| 19 minutoj |TW 6000 | |- bgcolor="#F8F8FF" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">41</span> |<span style="font-size=90%;">Bécsi út / Vörösvári út ↔ Kamaraerdei Ifjúsági Park | align=right|18.4 || align=center|39 ||align=center| 62 minutoj |Tatra T5C5, Ganz csuklós | |- bgcolor="White" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">42</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Határ út}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ [[Kispest]], Tulipán utca | align=right|3.0 || align=center|7 ||align=center| 8-9 minutoj |TW 6000 | |- bgcolor="#F8F8FF" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">47</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Deák Ferenc tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ Városháza tér | align=right|8.8 || align=center|21 ||align=center| 31 minutoj |Ganz csuklós | | Veturas nur al {{metrostacio|Deák Ferenc tér}}. |- bgcolor="#F8F8FF" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">48</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Deák Ferenc tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ Savoya Park | align=right|8.0 || align=center|18 ||align=center| 27 minutoj |Ganz csuklós | Veturas nur sabate. |- bgcolor="White" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">49</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Deák Ferenc tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} → {{metrostacio|Kelenföld vasútállomás}} {{Budapeŝta metroo|M}} | align=right|5.4 || align=center|12 ||align=center| 20-21 minutoj |Ganz csuklós | |- bgcolor="#F8F8FF" |<span style="background-color: #ffd800; padding:0 6px;">50</span> |<span style="font-size=90%;">{{metrostacio|Határ út}} {{Budapeŝta metroo|M}} ↔ [[Pestszentlőrinc]], Béke tér | align=right|8.0 || align=center|20 ||align=center| 24-26 minutoj |TW 6000 | |} {| cellpadding="4" cellspacing="2" style="vertical-align:top;" width="90%" |----- bgcolor=yellow | <center>'''Linio'''</center> | <center>'''Komenco'''</center> | <center>'''Fino'''</center> | <center>'''Longo'''</center> | <center>'''Stacioj'''</center> | <center>'''Horaro'''</center> | <center>'''Veturanta<br />materialo'''</center> |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>51</center> | Mester utca / Ferenc körút | Nagysándor József utca | <center>6.6&nbsp;km</center> | <center>18</center> | <center>4:22 - 23:41</center> | TW 6000 |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>51A</center> | Mester utca / Ferenc körút | Ferencváros vasútállomás | <center>2.3&nbsp;km</center> | <center>8</center> | <center>7:52 - 9:01<br />13:49 - 16:25<br />21:23 - 23:16</center> | TW 6000 |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>52</center> | {{metrostacio|Határ út}} {{Budapeŝta metroo|M}} | [[Pesterzsébet]], Pacsirtatelep | <center>7.0&nbsp;km</center> | <center>17</center> | <center>4:16 - 00:05</center> | TW 6000 |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>56</center> | Hűvösvölgy | Városház tér | <center>n/a</center> | <center>n/a</center> | <center>n/a</center> | n/a |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>56A</center> | Hűvösvölgy | {{Metrostacio|Móricz Zsigmond körtér}} {{Budapeŝta metroo|M}} | <center>n/a</center> | <center>n/a</center> | <center>n/a</center> | n/a |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>59A</center> | {{Metrostacio|Széll Kálmán tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} | Márton Áron tér | <center>4.2&nbsp;km</center> | <center>12</center> | <center>19:22 - 00:04</center> | Tatra T5C5K |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>59B</center> | Hűvösvölgy | Márton Áron tér | <center>n/a</center> | <center>n/a</center> | <center>n/a</center> | n/a |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>[[Dentorela fervojo de Budapeŝto|60]]</center> | Városmajor | Széchenyi-hegy, Gyermekvasút | <center>3.7&nbsp;km</center> | <center>10</center> | <center>4:57 - 23:42</center> | SGP |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>61</center> | Hűvösvölgy | {{metrostacio|Móricz Zsigmond körtér}} {{Budapeŝta metroo|M}} | <center>10.8&nbsp;km</center> | <center>25</center> | <center>4:42 - 00:25</center> | Tatra T5C5K |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>62</center> | [[Rákospalota]], MÁV telep | {{metrostacio|Blaha Lujza tér}} {{Budapeŝta metroo|M}} | <center>13.7&nbsp;km</center> | <center>34</center> | <center>4:27 - 9:08<br />13:20 - 19:46</center> | TW 6000 |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>62A</center> | [[Rákospalota]], MÁV telep | Kőbánya alsó vasútállomás | <center>9.0&nbsp;km</center> | <center>23</center> | <center>4:55 - 22:42</center> | TW 6000 |- |----- bgcolor="#EFEFEF" | <center>69</center> | {{metrostacio|Mexikói út}} {{Budapeŝta metroo|M}} | [[Újpalota]], Erdőkerülő utca | <center>6.5&nbsp;km</center> | <center>15</center> | <center>4:31 - 00:24</center> | TW 6000 |} == Veturanta materialo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.villamosok.hu/balazs/jall/index.html#jelen|titolo=Járműállomány (Budapest)|alirdato=2017-01-01}}</ref> == {|class="wikitable" |- !rowspan=2| Bildo !rowspan=2; width="120"| Tipo aŭ<br />''subtipo'' !colspan=2| Nombro !rowspan=2| Numeroj !rowspan=2; width="134"| Konstruitaj !rowspan=2; width="98"| Transporto<br />en Budapeŝto !rowspan=2; width="150"| Remizoj |- ! Nuna ! Origina |- |rowspan=3|[[Dosiero:Tram 47 in Budapest.jpg|165ra]] | Ganz, '''CSMG–1''' | 3 | (35) | 1301, 1313, 1318 | 1967–1968 | ekde 1967 |rowspan=2| Baross, Budafok*, Ferencváros, Kelenföld |- | Ganz, '''CSMG–2''' | 34 | (85) | 1341–1342, 1349, 1357, 1360–1361, 1363–1367, 1369, 1400–1402, 1404, 1407, 1418–1419, 1427, 1433–1434, 1437–1445, 1448, 1450–1451 | 1970–1972, 1975 | ekde 1970 |- | Ganz, '''CSMG–3''' | 1 | (29) | 1461 | 1977 | ekde 1977 | Kelenföld |- |[[Dosiero:Tram car (1359) Budapest.jpg|165ra]] | Ganz, '''KCSV–7''' |colspan=2| 30 | 1321, 1325–1332, 1335–1337, 1339–1340, 1343–1348, 1350–1356, 1359, 1362, 1370 | 1997–1999 | ekde 1997 | Ferencváros |- |[[Dosiero:Tram 18 in Budapest.jpg|165ra]] | ČKD, '''Tatra T5C5''' | 162 | (322) | 4002, 4009–4011, 4014–4015, 4021, 4028–4029, 4031, 4034–4037, 4044–4046, 4048–4049, 4052, 4054–4055, 4057–4059, 4061, 4070, 4074, 4085–4087, 4091, 4103, 4107, 4113, 4116, 4127, 4131–4132, 4135, 4140, 4149, 4151–4171, 4200, 4202–4203, 4206, 4210, 4216, 4218–4219, 4221, 4223, 4227–4228, 4230, 4232, 4234, 4236, 4238–4241, 4245–4246, 4248–4250, 4252, 4254, 4257–4259, 4261–4264, 4267–4273, 4275, 4277–4303, 4306–4313, 4315, 4317–4323, 4325–4326, 4328–4329, 4332, 4335–4336, 4339, 4341, 4344–4346, 4349 | 1978, 1980, 1984 | ekde 1978 | Angyalföld, Baross, Budafok* |- |[[Dosiero:T5c5k tram on line 59 budapest.jpg|165ra]] | ČKD, '''Tatra T5C5K<br />Tatra T5C5K2<br />Tatra T5C5K2M''' |colspan=2| 158 | 4001, 4003–4008, 4012–4013, 4016–4020, 4022–4027, 4030, 4032–4033, 4038–4043, 4047, 4050–4051, 4053, 4056, 4060, 4062–4069, 4071–4073, 4075–4084, 4088–4090, 4092–4102, 4104–4106, 4108–4112, 4114–4115, 4117–4120, 4122–4124, '''4125''', 4126, 4128–4129, '''4030''', 4133–4134, 4136–4139, 4141–4148, 4150, 4201, 4204–4205, 4207–4209, 4211–4215, 4217, 4220, 4224–4226, '''4229''', 4231, 4233, 4235, 4237, 4242–4244, 4247, 4251, 4253, 4255–4256, '''4260''', 4265–4266, 4274, 4276, 4304–4305, 4314, 4316, 4324, 4327, 4330–4331, 4333–4334, 4337–4338, 4340, 4342–4343, 4347–4348 | 2002–2004, 2009– | ekde 2003 | Szépilona, Angyalföld |- |rowspan=2|[[Dosiero:TW-6000.JPG|165ra]] | [[Duewag|DÜWAG]], '''TW 6000''' |colspan=2| 93 | 1500–1592 | 1975–1978 | ekde 2001 | Ferencváros, Száva, Zugló |- |'''LHB TW 6000''' |colspan=2| 20 | 1600–1619 | 1980–1982 | ekde 2012 | Száva |- |[[Dosiero:Siemens-Combino-Budapest.JPG|165ra]] | [[Siemens AG|Siemens]], '''Combino Supra'''<br />{{Senbariera|12px}} |colspan=2| 40 | 2001–2027, 2029–2040, 2028 | 2006–2007 | ekde 2006 | Hungária |- |[[Dosiero:1-es villamos (2105).jpg|165ra]] | [[Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles|CAF]], '''Urbos 3''' ''(longa)''<br />{{Senbariera|12px}} |colspan=2| 12 | 2101–2112 | 2015–2016 | ekde 2016 |rowspan=2| Budafok*, Hungária, Száva |- |[[Dosiero:17-es villamos (2209).jpg|165ra]] | [[Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles|CAF]], '''Urbos 3''' ''(mallonga)''<br />{{Senbariera|12px}} |colspan=2| 35 | 2201–2231, ''2232–2235'' | 2014–2016 | ekde 2015 |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo Tramtransporto}} * [[Tramtransporto]] * [[Budapeŝto]] * [[Publika trafiko de Budapeŝto]] * [[Dentorela fervojo de Budapeŝto]] * [[Metroo de Budapeŝto]] * [[BHÉV]] * [[Duewag]] * [[Trolebusa transporto en Budapeŝto]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bkv.hu/ Budapesti Közlekedési Vállalat (BKV) - oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151011004939/http://www.bkv.hu/en/ |date=2015-10-11 }} {{hu}} * [http://www.bkv.hu/en/ Budapesti Közlekedési Vállalat (BKV) - oficiala retejo] {{en}} * [http://www.bkk.hu/apps/docs/terkep/bpmetro.pdf Budapest network map (inkluzive de tramlinioj) (pdf)] * [http://www.tundria.com/trams/HUN/Budapest-1944.shtml The GS Tram site - Budapest] * [http://villamosok.hu/index_a.html Villamosok.hu] {{en}} * [http://hampage.hu/kozlekedes/e_index.html Trams of Hungary] == Tradukfonto == {{Trad|en|Trams in Budapest|761384214}} [[Kategorio:Tramtransporto en Hungario|Budapeŝto]] [[Kategorio:Tramtransporto laŭ urboj|Budapeŝto]] [[Kategorio:Transporto en Budapeŝto]] [[Kategorio:Metra ŝpuro|Budapeŝto]] 8osu8xpcirjvx2wpj72mk8s6s8yqxd0 0 586255 9462493 9456035 2026-08-25T22:02:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462493 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:ASC 10 db.jpg|eta|dekstra|Digo de la prahistoria aro de [[Ŝtoncirklo de Avebury|Avebury]].]] En [[arkeologio]], '''tervorko''', '''termovo''' aŭ '''terlaboro''' estas ĝenerala [[termino]] por priskribi la artefaritajn ŝanĝojn en la ternivelo, por ekzemplo [[taluso]] aŭ tera amaseto. La tervorkoj povas esti de si mem arkeologiaj kuŝejoj,<ref>Liarte, M.R. (13a de marto 2010). «El desarrollo de los sistemas de registro estratigráfico y su implicación en la arqueología urbana I» (pdf). Revista de Claseshistoria. Publicación digital de Historia y Ciencias Sociales (115): 12. ISSN 1989-4988. [http://www.claseshistoria.com/revista/2010/articulos/liarte-registro-estratigrafico1.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303190810/http://www.claseshistoria.com/revista/2010/articulos/liarte-registro-estratigrafico1.pdf |date=2016-03-03 }} Konsultita la 23an de julio 2010.</ref> aro de vestiĝoj, aŭ povas prezenti vestiĝojn sub la surfaco.<ref>Muir, 2004, p. 77</ref> La tervorko de intereso por arkeologoj inkludas: [[remparburgo]]j, [[henĝo]]j, [[holmo]]j, platformaj amasetoj, figuraj amsetoj, [[tumulo]]j, [[Ligna praburgo|lignaj praburgoj]] kaj aliaj [[tombo]]j.<ref> Wood, 1975, p. 85-96</ref> La termovoj de mezepokaj abandonitaj vilaĝoj estas uzeblaj por determini la lokigon, grandon kaj desegnon de la perditaj setlejoj. == Vidua ankaŭ == * [[Vorko]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Aston, Mick (2002). Interpreting the Landscape (en inglés). Tempus. ISBN 07524 2520X. * Muir, Richard (2004). Landscape Encyclopedia (en inglés). Bollington Cheshire: Windgather. ISBN 0-9545575-0-6. * Taylor, Christopher (1974). Fieldwork in Medieval Archaeology (en inglés). Londres: Batsford. ISBN 0-7134-2850-3. * Wilson, D.R. (2000). Air Photo Interpretation for Archaeologists (en inglés) (2ª edición). Stroud: Tempus. ISBN 0-7524-1498-4. * Wood, Eric (1975). Collins Field Guide to Archaeology (en inglés) (4ª edición). Londres: Collins. ISBN 0-00-219168-7. {{Projektoj}} [[Kategorio:Arkeologio]] fikbf81i6561p0wm2ituaj7iju3wavn 0 586821 9462527 8985400 2026-08-25T23:54:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462527 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Tiazolidinono'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Thiazolidinone.png|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la 2-tiazolidinono''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:4-thiazolidinone.png|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata strukturo de la 4-tiazolidinono''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big><br /> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * 1,3-tiazolidin-2-ono |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|3|H|5|NOS}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=2682-49-7 2682-49-7] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.87940.html 87940] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/97431 97431] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||103.1429 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1.277 g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|53}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|160}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5508}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|56}}<ref>[http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/149691?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||335&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|06}}{{GHS Piktogramo|09}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝo |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|314|317|331|335|400}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|273|280|305|338|310|351}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Tiazolidinono''' estas cikla ketono derivita el la [[tiazolidino]]. Ĝi estas konsiderata biologie grava kiel aktiva konstrubloko kiu posedas ĉiujn tipojn da biologiaj aktivecoj. Sukcesoplenaj derivaĵoj tiaj kiaj la '''ralitolino''' kiel potenca anti-konvulsiilo, '''etozolino''' kiel anti-[[Alta sangopremo|hipertensio]], '''pioglitazono''' kiel hipoglikemiagento kaj '''tiazolidomicino''' kontraŭ la bakterioj el la '''streptomyces''' specioj elmontriĝis potencaj derivaĵoj de la tiazolidinono. Ĉi-diverseco pri la biologia respondo altiris la atenton de multaj sciencistoj kiuj esploras ĉi-strukturon pro ĝia multobla potenco rilate al pluraj aktivecoj.<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22546204 NCBI Resources]</ref> == Literaturo == * [https://www.omicsonline.org/open-access/strategies-for-the-synthesis-of-thiazolidinone-heterocycles-2161-0444-1000358.php?aid=72692 Medicinal Chemistry] * [http://rasayanjournal.co.in/vol-4/issue-1/5.pdf Rasayan Journal] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170809081423/http://rasayanjournal.co.in/vol-4/issue-1/5.pdf |date=2017-08-09 }} * [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0223523407003054 Science Direct] * [http://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2016/ra/c6ra23006g#!divAbstract Pubs.rsc.org] * [http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17415993.2016.1263304?journalCode=gsrp20 Taylor and Francis online] * [https://books.google.com.br/books?id=cSKZDQAAQBAJ&pg=PA71&dq=thiazolidinone&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=thiazolidinone&f=false Proceedings of National Conference on Recent Advances in Chemical Sciences], Rajshree Khare, Kuldeep Singh * [https://books.google.com.br/books?id=5gYxjAuSLsMC&pg=PT1216&dq=thiazolidinone&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwisxrDK4ZfUAhXDh5AKHZGnD0s4ChDoAQg-MAQ#v=onepage&q=thiazolidinone&f=false Issues in Medical Chemistry: 2013 Edition] * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB9481712.htm Chemical Book] == Kunrilataj kemiaĵoj == <center> <Gallery> Xylometazoline.svg|<center><big>'''Ksilometazolino'''</big></center> Ralitoline.png|<center><big>'''Ralitolino'''</big></center> Pioglitazone.svg|<center><big>'''Pioglitazono'''</big></center> Etozoline.png|<center><big>'''Etozolino'''</big></center> Thiazolidomycin.png|<center><big>'''Tiazolidomicino'''</big></center> |<center><big>'''xxx'''</big></center> </Gallery> </center> == Vidu ankaŭ == * [[Tiazolinono]] * [[Tiazolo]] * [[Tiazolino]] * [[Tiazolidino]] * [[Izotiazolinono]] * [[Tiofeno]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Heterociklaj kombinaĵoj]] 2ycenni4i4b9tk8yr6i3wun0gqthdvs 0 588791 9462537 9182574 2026-08-26T01:34:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462537 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Tiramino</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Tyramine.svg|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la <br />Tiramino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Tyramine_3D_ball.png|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la <br />Tiramino''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Hidrokso-fenil-acetilamino * Hidrokso-fenetilamino" |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|8|H|11|NO'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=51-67-2 51-67-2] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.5408.html 5408] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5610 5610] |- |'''Merck Index'''||15,10016 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||palflava pulvoro |- |[[Molmaso]]||137.179 g·mol^-1 |- |[[Fandpunkto]]||164 °C<ref>Merck Index 15-a eldono</ref> |- |[[Bolpunkto]]||166 °C |- |[[Ekflama temperaturo]]||165 °C |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||10.41<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.drugbank.ca/drugs/DB08841 |titolo=Drugbank |alirdato=2017-07-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160827001529/http://www.drugbank.ca/drugs/DB08841 |arkivdato=2016-08-27 }}</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:11 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||229 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] <ref>[http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB7152784.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] [[Listo da S-Deklaroj#R37/39|S37/39]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/tyramine#section=GHS-Classification Pubchem]</ref> |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|312|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Tiramino''' estas natura komponaĵo rezultanta el senkarboksiligo de la [[tirozino]]. Ĝi estas [[aminoacido]] kiu helpas je la regulado de la sangopremo. Ĝi nature okazas en la homa korpo kaj trovatas en certaj nutraĵoj. Tiramino agas kiel liberigagento de la [[Dopamino|katekolamino]] kaj [[noradrenalino]] el la stokaj vezikloj. Tio povas rezulti en sangopremo laŭ danĝeraj niveloj post manĝado de nutraĵoj kun altaj dozoj da tiramino aŭ [[triptofano]]. Same kiel aliaj aminoacidoj, [[arginino]], [[cisteino]], [[glicino]], [[glutamino]], [[histidino]], [[prolino]], kaj [[serino]], tirozino (aŭ aliaj aromataj aminoacidoj) estas konsiderataj kondiĉe esencaj, signifante ke ordinare ili bezonatas en la dieto, sed devas esti ekzogene provizitaj al specifaj homoj kiuj ne sintezas ilin sub adekvataj kvantoj. == Karakterizaĵoj == Formado de tiramino postulas la disponeblecon de antaŭaj aminoacidoj tiaj kiaj tirozino aŭ [[fenilalanino]] en ĉeesto do mikro-organismoj kun senkarboksiligaj enzimoj, krom favoraj kondiĉoj por ilia ekkresko kaj senkarboksiliga aktiveco, por ke la tiramino kaj aliaj biogeniaj aminoacidoj akumuliĝu en la nutraĵoj. Antaŭaĵoj de la tiramino, sed malmulta aŭ nenia vera tiramino, ĉeestas en 20 mg/k en bestaj proteinaj fontoj, sed ĝenerale malpli en plantoj. Jen kial freŝaj nutraĵoj ĉiam estas pli sekuraj. Besta proteino povas rapide akumuli tiraminon kiel rezulto de malkomponado aŭ putriĝo. Viando kiuj estis muelitaj aparte inklinas al bakteria poluado kaj do malbone konservitaj nutraĵoj neadekvate malvarmegita povas akumuli sufiĉe rapidan signifoplenan kvanton da tiramino. Troo da tiramino kaŭzas hipertension, do la sangopremo rapide ŝanĝas kaj tio povas daŭri de unu aŭ pluraj minutoj. Tio povas kaŭzi [[Apopleksio|Cerban Vaskulan Disfunkcion]], kiu povas rezulti en morto, kapdoloroj, miskomfortoj, malmola nuko, korpalpitacio, abunda ŝvito, [[brustodoloro]] kaj sendormeco. Kiam al pacientoj preskribiĝas anti-deprima medikamento surbaze de Monoaminaj oksidazaj inhibantoj, la pacientoj devas submetiĝi al dieto kun malalta tiramin-enhavo por eviti potence fatalajn hipertensiajn krizojn. La simptomoj antaŭ priskribitaj rezultas el misreguligo de la [[Aŭtonoma nerva sistemo|Aŭtomata Nervo-sistemo]]. == Sintezo == === Sintezo 1 === * Tiramino povas sinteziĝi per senkarboksiligo de la [[tirozino]] per agado de tiramina senkarboksiliga enzimo aŭ TDC: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:L-Tyrosine-3D-balls.png|100ra|tirozino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Tyramine_3D_ball.png|100ra|tiramino]]+[[Dosiero:Carbon_dioxide_3D_ball.png|40ra|karbona duoksido]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktato de la [[fenolo]] kun ''vinilamino'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Phenol 3D.png|50ra|fenolo]]+[[Dosiero:Vinylamine3D.png|70ra|vinilamino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Tyramine_3D_ball.png|100ra|tiramino]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per interagado de la "klorofenolo" kaj [[etilamino]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Chlorophenol 3D para-.png|80ra|p-klorofenolo]]+[[Dosiero:Ethylamine 3D.png|50ra|etilamino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Tyramine_3D_ball.png|100ra|tiramino]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |} </center> == Literaturo == * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB7152784.htm Chemical Book] * [http://www.chemicalland21.com/lifescience/phar/TYRAMINE.htm Chemicalland21] * [http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/depression/expert-answers/maois/faq-20058035 Mayo Clinic] * [https://brainstudy.wordpress.com/tag/tryptophan/ Wordpress] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140101172013/http://brainstudy.wordpress.com/tag/tryptophan/ |date=2014-01-01 }} * [http://www.livestrong.com/article/301453-list-of-foods-high-in-tyramine/ LiveStrong] * [http://www.psychiatric-drug-effects.com/?Neurotransmitters Psychiatric Drug Effects] ** [https://books.google.com.br/books?id=wcViCwAAQBAJ&pg=PA18&dq=Tyramine&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwil3_T6gvnUAhVHXhQKHWmyCxwQ6AEIPjAD#v=onepage&q=Tyramine&f=false It's A Lifestyle...The Link Between Tyramine & Migraine Headaches], Mollie Newman == Vidu ankaŭ == * [[Apocinino]] * [[Fenetilamino]] * [[Histamino]] * [[p-Kumarata acido]] * [[Tirozino]] * [[Triptofano]] * [[Vanilino]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Aminoacidoj]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} a2i1l4zmrrc4x4vhp4oa74jj905juw5 0 592475 9462600 8783275 2026-08-26T04:59:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462600 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=15% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Triptofolo</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Tryptophol.svg|180ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la <br />Triptofolo''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Triptofolo 3D.png|180ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la <br />Triptofolo''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Indolo-3-etanolo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|10|H|11|NO'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=526-55-6 526-55-6] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.10235.html 10235] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/10685 10685] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka aŭ bruneca solidaĵo |- |[[Molmaso]]||161.204 g·mol^-1 |- |[[Fandpunkto]]||59 °C |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||15.8 |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:11.36 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||16000 mg/kg (buŝe)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.drugbank.ca/drugs/DB00150 |titolo=Drugbank |alirdato=2017-09-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170913231118/https://www.drugbank.ca/drugs/DB00150 |arkivdato=2017-09-13 }}</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Tryptophol#section=Safety-and-Hazards Pubchem]</ref> |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|312|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Triptofolo''' estas aromata alkoholo rezultanta el interagado de la [[indolo]] kaj [[etanolo]], blanka aŭ bruneca solidaĵo respondeca pri la dormo-induktado en homoj. Ĝi estiĝas en la hepato post traktado kun la drogo konata kiel '''dusulfiramo'''. Ĝi ankaŭ produktiĝas per la tripanosoma parazito respondeca pri la [[Dormomalsano|dormo-malsano]]. Ĝi same okazas kiel kromprodukto de la alkohola fermentado. Ĝi estis [[unua priskribo|unue priskribita]] en 1912 de la germana kemiisto Felix Ehrlich (1877-1942). Indol-etanolo nature trovatas en la nadloj kaj semoj de la [[Arbara pino|Pinus sylvestris]]. Ĝi same trovatas en la vino kaj biero kiel fermenta kromprodukto. Kelkaj mikroorganismoj tiaj kiaj '''Cryptococcus neoformans''' kaj la fungoj [[Candida albicans]] ankaŭ povas produkti ĝin. Ĝi jam estis izolita en la mar[[spongo]] konata kiel ''Ircinia spiculosa''. == Kunrilata kemiaĵo == <center> <Gallery> Disulfiram_3D_ball.png|<center><big>'''Dusulfiramo'''</big></center> L-Tryptophan-3D-balls.png|<center><big>'''[[Triptofano]]'''</big></center> Indole-3-acetic_acid_3D_ball.png|<center><big>'''[[Indolo-acetata acido]]'''</big></center> Indole-3-butyric acid 3D.png|<center><big>'''[[Indolo-buterata acido]]'''</big></center> Indole-3-propionic acid 3D.png|<center><big>'''[[Indolo-propionata acido]]'''</big></center> Indole-3-Lactic_acid_3D.png|<center><big>'''[[Indolo-laktata acido]]'''</big></center> Indole-3-pyruvic_acid_3D.png|<center><big>'''[[Indolo-piruvata acido]]'''</big></center> Indole-3-carboxaldehyde 3D.png|<center><big>'''[[Indolo-karboksaldehido]]'''</big></center> Indole-3-carbinol 3D.png|<center><big>'''[[Indolo-karbinolo]]'''</big></center> </Gallery> </center> == Literaturo == * [http://www.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB0782869_EN.htm Chemical Book] * [https://books.google.com.br/books?id=NtFY12SH6OkC&pg=PA396&lpg=PA396&dq=Tryptophol&source=bl&ots=8cAntQta5c&sig=1Zs-wjAbu_mLInagchBCh6m5peU&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiF58fCuaLWAhWDj5AKHYiNAq84ChDoAQgmMAA#v=onepage&q=Tryptophol&f=false Current Medicinal Chemistry] * [https://books.google.com.br/books?id=68D3CAAAQBAJ&pg=PA363&dq=Tryptophol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiV5PPpuaLWAhUJIJAKHccoCdUQ6AEINzAC#v=onepage&q=Tryptophol&f=false Plant Growth Substances 1988], Richard P. Pharis, Stewart B. Rood * [https://books.google.com.br/books?id=ZHC6CAAAQBAJ&pg=PA370&dq=Tryptophol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiV5PPpuaLWAhUJIJAKHccoCdUQ6AEIRTAE#v=onepage&q=Tryptophol&f=false Tryptophan Metabolism: Implications for Biological Processes, Health and Disease], Atilla Engin, Ayse Basak Engin * [https://books.google.com.br/books?id=M0_uCAAAQBAJ&pg=PA329&dq=Tryptophol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjD39qpuqLWAhVJj5AKHSyPB6Y4ChDoAQgmMAA#v=onepage&q=Tryptophol&f=false Phytotoxins and Plant Pathogenesis], Antonio Graniti, Richard D. Durbin, Alessandro Ballio * [https://books.google.com.br/books?id=bkQmDwAAQBAJ&pg=PA105&dq=Tryptophol&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjD39qpuqLWAhVJj5AKHSyPB6Y4ChDoAQgtMAE#v=onepage&q=Tryptophol&f=false Bioactive Compounds from Microbes], Roberto Mazzoli, Katharina Riedel, Enrica Pessione == Vidu ankaŭ == * Felix Ehrlich (1877-1942) * [[Triptofano]] * [[Serotonino]] * [[Indolo-karbinolo]] * [[Indolo-acetata acido]] * [[Indolo-butirata acido]] {{Div col|cols = 3}}{{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Primaraj alkoholoj]] [[Kategorio:Aŭksinoj]] [[Kategorio:Indoloj]] [[Kategorio:Dormigiloj]] m551hhk67foxt3lc6t08c52wc8apkwh 0 595951 9462588 8486881 2026-08-26T04:55:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462588 wikitext text/x-wiki {{Informkesto ludo | aŭtoro = | eldonisto = | titolo de la ludo = {{PAĜNOMO}} | dosiero = Triominoes.jpg | priskribo de dosiero = | nombro de ludantoj = 2 - 6 | aĝa rekomendo = 6 | daŭro de preparo = | daŭro de ludo = | komplekseco de reguloj = | elementoj de strategio = | hazardo = jes | necesaj kapabloj = | estiĝo = | eldonjaro = | noto = }} La ludo '''Triominoj''' estas varianto de [[Domeno (ludo)|domeno]] kiu uzas triangulajn pecojn. Ludantoj povas formi geometriajn figurojn kiel ekzemple "ponton" aŭ "heksagonon". == Vidu ankaŭ == * [[Domeno (ludo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Ludoj}} * {{fr}} [http://www.triominos.fr/triominos-regles-officielles.php Oficialaj reguloj de Triominoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171031064546/http://www.triominos.fr/triominos-regles-officielles.php |date=2017-10-31 }} * {{nl}} [https://www.spelregels.eu/rules/triominos/triominos.pdf Lud-reguloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091229120833/http://www.spelregels.eu/rules/triominos/triominos.pdf |date=2009-12-29 }} [[Kategorio:Ludoj]] [[Kategorio:Usonaj firmaoj]] [[Kategorio:Aperis en 1922]] 57g945n9k0rfdhvws4mlp849rrl6opb 0 595956 9462418 8429625 2026-08-25T15:35:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462418 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|monumento |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = RU-BRY |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Rusio |mapligilo = jes |zomo=13 }} '''Svenskij monaĥejo''' ({{lang-ru|Свенский Свято-Успенский монастырь}}) estas vira [[Ortodoksismo|ortodoksa]] [[monaĥejo]] situanta apud vilaĝo ''Suponevo'', [[Brjanska provinco]], [[Rusio]] sur alta dekstra bordo de [[Desna (rivero)]] . Ĝi estas arkitektura monumento havanta tutlandan, federalan signifon. {{Koord|53|12|20|N|34|19|41|E|}} == Historio == [[Dosiero:Свенский монастырь (Вид со стороны Десны).jpg|maldekstre|eta|La monaĥejo kaj [[Desna (rivero)]]]] [[Dosiero:Svenskaya.jpg|eta|maldekstre|ikono de la svenskaja Dipatrino]] Laŭ [[legendo]] ĝin establis la brjanska princo ''Roman Miĥajloviĉ'' en [[1288]]. Tiam li blindiĝis kaj por restarigi la vidkapablon la princo ordonis alporti miraklan ikonon de Peĉerskaja Dipatrino el [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]]. Dum transportado laŭ rivero ''Svinj'' ĝi perdiĝis kaj estas trovita ĉi-loke. Post preĝo ĉe la ikono li resaniĝis kaj ordonis konstrui monaĥejon kaj templon omaĝe al [[Dipatrino]]. Ĝis komenco de la [[17-a jarcento]] ĝi nomiĝis Svinskij monaĥejo. Tamen poste ĝin oni renomis kiel Svenskij, ĉar origina nomo estas malbelsona signifanta ruse "Porka". Tre religiema [[caro]] [[Ivano la Terura]] grave aŭspiciis la monaĥejon kaj ofte faris riĉajn kvestaĵojn. Laŭ liaj ordono kaj danke al liaj oferoj oni establis templon de [[Endormiĝo de la Dipatrino|Dormado]] de la [[Maria (patrino de Jesuo)|Sankta Virgulino]] (Uspenskij sobor) kaj preĝejon omaĝe al sanktuloj ''Antonij'' kaj ''Teodosij''. Poste ĝi renomiĝis kiel Svenskij Sankta-Uspenskij monaĥejo. Grave tiam disvastiĝis posedaĵoj de la klostro ekstere. [[Tributo]]jn al ĝi pagis multaj setlejoj troviĝantaj en malproksimaj lokoj, ekzemple en [[Nevdolsk]]. Iom post iom ĝi fariĝis krome potenca fortikaĵo gardanta okcidentajn limojn de la [[Rusia Imperio|Rusia regno]]. En la sekvaj jaroj la monaĥejo estis ruinigita plurajn fojojn. En [[1583]], dum atako de la [[Grandprinclando Litovio|litova]] taĉmento, ĉiuj lignaj strukturoj, ikonoj, libroj kaj atestoj estis forbruligitaj. Forporti kaj kaŝi en la arbaro higumeno kaj kelkaj monaĥoj sukcesis nur la miraklan ikonon. La [[9-an de januaro]] [[1664]], la monaĥejo estis prirabita de [[Krime-tataroj]], kiuj forbruligis la preĝejojn de la monaĥejo. Pro la kompleta ruinigo de la monaĥejo, caro [[Aleksej Miĥajloviĉ]] liberigis ĝin de siaj antaŭaj prokrastoj kaj jaraj impostoj. Dum [[Granda Nordia Milito]] caro [[Petro la Granda|Petro la Unua]] vizitis la klostron oktobre de [[1708]] cele revizii ĝiajn kapablojn defendi sin kontraŭ la sveda armeo. Tie li eksciis pri [[perfido]] de ukrainia [[hetmano]] [[Ivan Mazepa]] transfuĝinta al la malamikoj. Post granda sukceso en la [[batalo ĉe Poltavo]] okazinta la [[8-an de julio]] [[1709]] la caro revenis en la monaĥejon, kie li preĝis pro la venko. La reformo de la [[sekularigo]] estis forigo de ekleziaj posedoj, la forigo de parto de la monaĥejoj, la determino pri la enhavo por la [[diocezo]]j kaj iuj monaĥejoj, efektivigitaj de la rusia imperiestrino [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la Granda]] en [[1764]]. En la monaĥejo restis nur dek dekonaĵoj de kamparaj teroj, ĝardeno, legomejo kaj herbejo por paŝtado de brutaro. Baldaŭ la monaĥoj eksentis multajn financajn malfacilaĵojn kaj komencis forlasi la monaĥejon. Multe suferis la monaĥejo kaj ĝiaj loĝantoj dum la ateisma [[Stalinismo|stalinisma]] epoko. La mirakla ikono de la Svenskaja Dipatrino estis deprenita por restaŭrado kaj la eterna stokado en la [[Tretjakova galerio]]. En [[1924]] la monaĥejo estis fermita. Ekde la [[11-an de septembro]] [[1926]] en ĝi regis la loka potenco. En [[1930]] estis detruita majesta Uspenskij templo. Proksime de la klostraj muroj sur bordo de Desna rivero dum multaj jarcentoj funkcias fonto kun varmeta, kuraca akvo, kiu helpis al pluraj malsanuloj. En [[1886]] apud ĝi oni konstruis [[kapelo]]n kun [[baptokuvo]]. Ĉiun jaron tie kelkfoje [[kleriko]]j okazigas krucprocesiojn kaj akvokonsekron. En la 1970-aj jaroj la aŭtoritatoj entreprenis la restarigon de la monaĥejo. En [[1988]] ĝi kiel filio de la Brjansk Regiona Muzeo malfermis la pordojn por vizitantoj unuan fojon. En [[1992]] en la Svenskij monaĥejo reokazis [[liturgio]]j kaj ĝi revenis al la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]]. == Literaturo == * Denisov Leonid (episkopo Arsenij) ''"Ordodoksaj monaĥejoj de la Rusia Imperio"'' Moskvo, 1908 — ISBN 978-5-89572-024-0. * Silajev Vladimir ''"Sankta arbo de slavoj"'' Brjansk, 2005 * Feoktistov A.A. ''"Rusaj Monaĥejoj"'' Moskvo, 1995. — ISBN 5-85086-002-9 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://svenmon.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171107012047/http://svenmon.org/ |date=2017-11-07 }} oficiala retejo {{ru}} * [https://drevo-info.ru/articles/15634.html] Libera Ortodoksa Enciklopedio {{ru}} * [https://yandex.ru/video/search?filmId=11370720841040660081&text=cdtycrbq%20vjyfcnshm&reqid=1509683072628925-1590479126224536471617525-man1-3522-V] video * [https://www.inspirock.com/russia/bryansk/svensky-monastery-a7244717265]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} artikolo {{en}} [[Kategorio:Monaĥejoj en Brjanska provinco]] [[Kategorio:Rusaj ortodoksaj monaĥejoj]] [[Kategorio:Ortodoksaj monaĥejoj en Rusio]] 9jlga1wx0i4bqq0mjdsg4igmtgyne0y 0 602198 9462584 8964485 2026-08-26T04:51:09Z Moldur 2507 9462584 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} '''''A Contract with God''''' ("Kontrakto kun Dio") kaj pli precize ''A Contract with God and Other Tenement Stories'' estas [[grafika novelo]] de la [[Usonanoj|usona]] [[bildliteraturisto]] [[Will Eisner]] publikigita en [[1978]]. La malgranda historio temas pri la vivo de malriĉaj [[judoj|judaj]] [[rolulo]]j kiuj loĝas en loĝejaro en [[Novjorko]]. Eisner produktis du sekvantaĵojn en la sama loĝejaro: nome ''A Life Force'' en 1988, kaj ''Dropsie Avenue'' en 1995. Kvankam la termino "grafika novelo" ne originiĝis ĉe Eisner, tiu libro ja estas konsiderata kiel tiu kiu popularigis ties uzadon.[[Dosiero:Will Eisner2.jpg|eta|dekstre|upright|alt=A photograph of an elderly man, seated and wearing a light-gray suit and tie.|''A Contract with God'' plialtigis la statuson ene de la bildliteratura komunumo de [[Will Eisner]].]]Kvar apartaj historioj formas la libron: nome en "A Contract with God" religia viro rezignas sian fidon post la morto de sia juna adoptita filino; en "The Street Singer" (La surstrata kantisto) eks-kantostelulino klopodas seksallogi malriĉan, junan surstratan kantiston, kiu klopodas ekhavi profiton el tio; ĉikana rasisto estas kondukita al memmortigo post falsaj akuzoj de pedofilio en "The Super" (La superul); kaj "Cookalein" interplektigas la historiojn de kelkaj roluloj kiuj feritempas en la montoj Catskill. Tiuj historioj estas laŭteme ligitaj kun motivoj de frustracio, desaponto, perforto, kaj aferoj pri etna identeco. Eisner uzas grandajn, unukolorajn bildojn kiel plin drama perspektivo, kaj emfazas la vizaĝojn esprimojn de la karikaturigitaj roluloj; malmultaj paneloj aŭ bilderoj havas tradiciajn bordojn ĉirkaŭ ili.[[Dosiero:Soundviewbxrow.JPG|eta|dekstre|alt=Photograph of tenement buildings in the Bronx|La historioj de ''A Contract with God'' derivas el la memoroj de [[Will Eisner]] el sia infanaĝo en kvartalo de [[loĝejaro]]j en [[Bronkso]].]] == Vidu ankaŭ == * [[Bildliteraturo]] == Bibliografio == * Andelman, Bob (2005). Will Eisner: A Spirited Life. M Press. ISBN 978-1-59582-011-2. * Baigell, Matthew (2007). Jewish Art in America: An Introduction. Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-7425-4641-7. * Beeber, Steven Lee (2008). The Heebie-Jeebies at CBGB's: A Secret History of Jewish Punk. Chicago Review Press. ISBN 978-1-55652-761-6. * Brod, Harry (2012). Superman Is Jewish?: How Comic Book Superheroes Came to Serve Truth, Justice, and the Jewish-American Way. Free Press. ISBN 978-1-4165-9845-9. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.willeisner.com/library/a-contract-with-god.html}} [[Kategorio:Novjorko en fikcio]] [[Kategorio:Fikciaj usonanoj]] [[Kategorio:Fikciaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj bildstrioj]] [[Kategorio:Aŭtobiografiaj bildstrioj]] [[Kategorio:Bildstrioj pri judoj]] [[Kategorio:Verkoj de 1978]] [[Kategorio:Malaperis en 1995]] [[Kategorio:Humuraj bildstrioj]] [[Kategorio:Libroj pri judoj kaj judismo]] giupbtwo96mhnetbpqdiwxbknr60pm0 9462585 9462584 2026-08-26T04:51:41Z Moldur 2507 9462585 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} '''''A Contract with God''''' ("Kontrakto kun Dio") kaj pli precize ''A Contract with God and Other Tenement Stories'' estas [[grafika novelo]] de la [[Usonanoj|usona]] [[bildliteraturisto]] [[Will Eisner]] publikigita en [[1978]]. La malgranda historio temas pri la vivo de malriĉaj [[judoj|judaj]] [[rolulo]]j kiuj loĝas en loĝejaro en [[Novjorko]]. Eisner produktis du sekvantaĵojn en la sama loĝejaro: nome ''A Life Force'' en 1988, kaj ''Dropsie Avenue'' en 1995. Kvankam la termino "grafika novelo" ne originiĝis ĉe Eisner, tiu libro ja estas konsiderata kiel tiu kiu popularigis ties uzadon.[[Dosiero:Will Eisner2.jpg|eta|dekstre|upright|alt=A photograph of an elderly man, seated and wearing a light-gray suit and tie.|''A Contract with God'' plialtigis la statuson ene de la bildliteratura komunumo de [[Will Eisner]].]]Kvar apartaj historioj formas la libron: nome en "A Contract with God" religia viro rezignas sian fidon post la morto de sia juna adoptita filino; en "The Street Singer" (La surstrata kantisto) eks-kantostelulino klopodas seksallogi malriĉan, junan surstratan kantiston, kiu klopodas ekhavi profiton el tio; ĉikana rasisto estas kondukita al memmortigo post falsaj akuzoj de pedofilio en "The Super" (La superul); kaj "Cookalein" interplektigas la historiojn de kelkaj roluloj kiuj feritempas en la montoj Catskill. Tiuj historioj estas laŭteme ligitaj kun motivoj de frustracio, desaponto, perforto, kaj aferoj pri etna identeco. Eisner uzas grandajn, unukolorajn bildojn kiel plin drama perspektivo, kaj emfazas la vizaĝojn esprimojn de la karikaturigitaj roluloj; malmultaj paneloj aŭ bilderoj havas tradiciajn bordojn ĉirkaŭ ili.[[Dosiero:Soundviewbxrow.JPG|eta|dekstre|alt=Photograph of tenement buildings in the Bronx|La historioj de ''A Contract with God'' derivas el la memoroj de [[Will Eisner]] el sia infanaĝo en kvartalo de [[loĝejaro]]j en [[Bronkso]].]] == Vidu ankaŭ == * [[Bildliteraturo]] == Bibliografio == * Andelman, Bob (2005). Will Eisner: A Spirited Life. M Press. ISBN 978-1-59582-011-2. * Baigell, Matthew (2007). Jewish Art in America: An Introduction. Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-7425-4641-7. * Beeber, Steven Lee (2008). The Heebie-Jeebies at CBGB's: A Secret History of Jewish Punk. Chicago Review Press. ISBN 978-1-55652-761-6. * Brod, Harry (2012). Superman Is Jewish?: How Comic Book Superheroes Came to Serve Truth, Justice, and the Jewish-American Way. Free Press. ISBN 978-1-4165-9845-9. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.willeisner.com/library/a-contract-with-god.html}} {{DEFAŬLTORDIGO:Contract with God}} [[Kategorio:Novjorko en fikcio]] [[Kategorio:Fikciaj usonanoj]] [[Kategorio:Fikciaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj bildstrioj]] [[Kategorio:Aŭtobiografiaj bildstrioj]] [[Kategorio:Bildstrioj pri judoj]] [[Kategorio:Verkoj de 1978]] [[Kategorio:Malaperis en 1995]] [[Kategorio:Humuraj bildstrioj]] [[Kategorio:Libroj pri judoj kaj judismo]] 52jbk3xfnvga1xuacb1psd5srt93w7d 0 607231 9462434 8730233 2026-08-25T16:47:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462434 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Sándor Györfi |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Györfi''' [ŝAndor djorfi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Györfi Sándor''' estas [[Hungario|hungara]] [[skulptisto]], medalisto. Lia familia nomo kelkloke aperis en eraraj formoj ''Győrffy aŭ Győrfi''. Lia [[frato]] estas [[Lajos Győrfi]], same skulptisto [[Dosiero:Bust of János Damjanich by Sándor Györfi, 2017 Hatvan.jpg|eta|<center>Debuta skulptaĵo de Sándor Györfi: [[busto]] pri [[János Damjanich]]]] Sándor Györfi [http://www.zounuk.hu/hu/wiki/gyorfi-sandor-1951] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180327212415/http://www.zounuk.hu/hu/wiki/gyorfi-sandor-1951 |date=2018-03-27 }} naskiĝis la {{daton|28|majo|1951}} en [[Karcag]]. == Biografio == Sándor Györfi frekventis industriartan [[gimnazio]]n en Budapeŝto, poste li akiris [[diplomo]]n en [[Hungara Belarta Universitato|Hungara Belarta Altlernejo]] en [[1978]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[Sándor Mikus]] kaj [[József Somogyi]]. Inter 1978-1981 li havis [[stipendio]]n. Post la diplomo li kreis skulptaĵojn en sia naskiĝurbo en propra [[ateliero]], sed kelkfoje ankaŭ en [[Nyíregyháza]]. Por Karcag li kreis 12 skulptaĵojn. Li ricevis [[premio]]jn ekde 1978, [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[2018]]. == Elektitaj skulptaĵoj == * [[busto]] pri [[János Damjanich]] en [[Hatvan]], (1979), debuta skulptaĵo, vidu la apudan bildon! * A ménesek emlékére (1980), lia unua skulptaĵo en Karcag * Kun emlékhely (memorejo), Karcag, 1995, vidu la suban bildon! * Monumento pri kumanoj, Karcag, 2001, vidu la suban bildon! * [[Ladislao la 4-a (Hungario)]], [[Ópusztaszer]], 2001, vidu la suban bildon! * Ornamputo en Karcag, 2001, vidu la suban bildon! * [[Gyula Németh]], Karcag, 1990, vidu la suban bildon! * [[Stefano la 1-a (Hungario)]], [[Szolnok]], 2001, vidu la suban bildon! * [[monumento]] pri la [[2-a mondmilito]], Karcag, 1992, vidu la suban bildon! * [[Aladár Kettesy]], [[Debrecen]], 2009, vidu la suban bildon! * monumento pri la [[Hungara revolucio de 1956]], [[Kisvárda]], vidu la suban bildon! * monumento pri tribestro Árpád [[Tatabánya]], vidu la suban bildon! * reliefo pri [[Francisko Rákóczi la 2-a]], [[Nyíregyháza]], vidu la suban bildon! * reliefo pri [[Bálint Balassi]], [[Kisvárda]], vidu la suban bildon! * busto pri Menyhért Lónyay, Nyíregyháza, vidu la suban bildon! * monumento pri [[Hungara revolucio de 1848]], Gyöngyös, 2002, vidu la suban bildon! * statuo pri la hungara [[husaro]], Nyíregyháza 2013, vidu la suban bildon! * [[fontano]] en Máriapócs, vidu la suban bildon! * statuo pri [[birdo]], Máriapócs, vidu la suban bildon! * [[Lajos Kossuth]], Gyöngyös, 2002 == Fontoj == * [http://www.karcag.hu/index.php/e-ugyintezes/46-muszak hungarlingva biografio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/gyorfi-sandor-588/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180328041013/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/gyorfi-sandor-588/ |date=2018-03-28 }} * [http://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/telepulesek_ertekei/hodmezovasarhely/hodmezovasarhely_kepzomuveszete/pages/041_gyorfi_sandor.htm hungarlingva biografio] <gallery mode=packed> Kun emlékhely Karcag 4.JPG|Memorejo pri [[kumanoj]] Nagykun millenniumi emlekmu gyorfi sandor 2.jpg|Monumento pri kumanoj Nte-kir-kunlaszlo.jpg|[[Ladislao la 4-a (Hungario)]], [[Ópusztaszer]], 2001 Karcag-viktoriakut.jpg|Ornamputo en Karcag, 2001 Nemeth gyula dr szobra karcag gyorfi sandor 1990 2.jpg|Gyula Németh, Karcag, 1990 Szent István-szobor (Györfi Sándor, 2001). - Szolnok, Szent István tér.jpg|Stefano la 1-a (Hungario) Szolnok, 2001 Masodik vilaghaborus emlekmu karcag gyorfi sandor 1992 2.jpg|Monumento pri la 2-a mondomilito Kettesy aladar dr gyorfi sandor szobra.jpg|Aladár Kettesy 1956 Revolution memorial by Sándor Györfi, 2017 Kisvárda.jpg|Monumento pri 1956 Árpád by Sándor Györfi, 2017 Tatabánya.jpg|Árpád Equestrian relief of Francis II Rákóczi by Sándor Györfi, 2017 Nyíregyháza.jpg|reliefo pri Francisko Rákóczi la 2-a, Nyíregyháza Plaque-relief of Bálint Balassi by Sándor Györfi, 2017 Kisvárda.jpg|reliefo pri Bálint Balassi, Kisvárda Bust of Count Menyhért Lónyay by Sándor Györfi, 2017 Nyíregyháza.jpg|Busto pri Menyhért Lónyay Memorial of the 1848-49 Revolution. Sándor Györfi works in 2002. - Könyves Kálmán Sq, Gyöngyös.JPG|monumento pri la Hungara revolucio de 1848 A magyar huszár szobra (Györfi Sándor, 1997), Nyíregyháza 2013 (16).jpg|La hungara husaro Fountain by Sándor Györfi, 2017 Máriapócs.jpg|Fontano en Máriapócs Statue of birds by Sándor Györfi, 2017 Máriapócs.jpg|statuo pri birdo </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gyorfi Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Hungaraj medalistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] hyuvxaazeh4y333q8rhzrldw656i6r8 0 615823 9462643 9450934 2026-08-26T05:34:18Z Sj1mor 12103 9462643 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}}'''Perturboj de kolorvidado''' estas en homa korpo [[kolorblindeco]] kaj [[diĥromatio]]. Estas koloroj, kiuj malsamas por normala kolorvidado, sed samas per diĥromatio aŭ kolorblindeco. Ĝi plifoje estas genetika, sed povas esti eligita per malsanoj de okuloj, nervoj aŭ cerba lezo, aŭ okazita per drogoj. Unue [[John Dalton]] skribis pri ĝi disertaĵon en 1794 kun titolo ''Extraordinary facts relating to the vision of colours''.<ref name="dalton">Dalton J, 1798 "Extraordinary facts relating to the vision of colours: with observations" ''Memoirs of the Literary and Philosophical Society of Manchester'' '''5''' 28-45</ref> Laŭ unua teorio ĝia kialo estus alia, ne normala koloro de okulglobo, kiun oni refutis dum vivo de Dalton. Oni nomas laŭ lia dikromatio lian kolorvidadon kiel [[daltonismo]]. Oni pleje pensas pri tiuj kiel difektoj aŭ [[malkapablo]], sed tiuj povas iĝi avantaĝoj, ekzemple vidi pli nuancojn de kalka koloro aŭ vidi pli bone en krepusko en unua kvin kaj duono da minutoj. Ili povas pli bone rekoni kamuflitajn homojn kaj objektojn.<ref>Morgan MJ, Adam A, Mollon JD. "Dichromats detect colour-camouflaged objects that are not detected by trichromats." ''Proc Biol Sci.'' 1992 Jun 22;248(1323):291-5. PMID 1354367.</ref> == Fiziologio == Normale homa okulo havas bastonetojn kaj konusetojn; bastonetojn por vidi en krepusko kaj konusetojn por vidi kolorojn. Konusetoj havas tri tipojn: bluan, verdan kaj ruĝan. Oni nomas ilin laŭ ilia maksimuma absorbeco. Tiuj estas malpintaj, ĉar la ruĝa tipo havas sian pinton en flava, verda aŭ flavverda koloroj. Se malsamaj konusetoj estas malsame stimulataj, oni vidas malsamajn kolorojn. Ekzemple oni vidas ruĝan lumon; tiu signifas, ke ruĝaj konusetoj ricevas pli stimulon ol aliaj. Oni longe pensis, ke en kolorvidaj perturboj mankas funkciantaj konusetoj el unu, du aŭ tri tipoj. Tiu estas pleje ne vera; nur pintoj de iuj konusetoj dilatiĝis. Do oni povas fari kolorfiltrojn, kiuj lasas normale vidi kolorojn al diĥromatuloj kaj plimulto de kolorblinduloj. La malnovaj nomoj estas diĥromatio, dukoloreco, aŭ anopioj (protoanopio, deuteranopio kaj tritanopio), sed ekde tiu malkovro oni preferas paroli pri anomalioj. == Kialoj == En trikromataj primatoj la homo havas la plej grandan proporcion de diĥromatio.<ref>Onishi, A., Koike, S., Ida, M., Imai, H., Shichida, Y., Takenaka, O., et al. (1999). Dichromatism in macaque monkeys. Nature, 402,139-140.</ref> En [[dua mondmilito]] trupoj kiuj enhavis ankaŭ diĥromatajn soldatojn, povis trovi pli informacion en fotoj. Poste oni rekonis, ke diĥromatuloj vidas aliajn desegnaĵojn. La trupoj serĉis strangajn formojn, do diĥromatuloj povis helpi. Laŭ evolucio, havas tiuj grupoj avantaĝon, kiun havis ankaŭ diĥromataj ĉasistoj, ĉar ili povas pli bone rekoni bestojn. La ludoteoria proporcio estas 5%. En iuj armeoj oni uzas tiun. En aliaj landoj diĥromatuloj ne povas iĝi soldatoj, fajroestingistoj aŭ policistoj.<ref>http://www.hirado.hu/2014/11/01/jobb-helyzetbe-kerulhetnek-a-szintevesztok/</ref> Alia avantaĝo povas esti tetraĥromazio. Virinoj havas du X-an kromosomon, el iuj unu hazarde senaktiviĝas. Tiel povas havi ili kvar tipojn de konusetoj. Tiu povas doni novan dimension al kolorvidado, simile al [[platirinoj]].<ref>Jordan G, Mollon JD.,A study of women heterozygous for colour deficiencies. Vision Res. 1993 Jul;33(11):1495-508.</ref> === Heredado === Dikromacio pleje estas hereda. Estas ofta [[superstiĉo]], ke aleloj de dikromacio troviĝas nur en X-a kromosomo. Tiuj estas la plej oftaj, sed laŭ homa genra mapo povas esti tiuj aleloj minimume en 19 kromosomoj.<ref>Online Mendelian Inheritance in Man (OMIM) database ĉe Johns Hopkins University</ref> Estas aliaj malsanoj, kiuj povas kaŭzi perturbojn de kolorvidado: distrofio de konusetoj aŭ bastonetoj, ''retinitis pigmentosa'', [[diabeto]], degenerado de flava fliko, retinoblastomo (kancero de retino) kaj amarauso de Leber. Heredaj perturboj de kolorvidado povas esti denaskaj aŭ povas komenci en infana aŭ adulta aĝo. Depende de [[mutacio]], ĝi povas esti konstanta aŭ progresiva. Progresivaj fenotipoj malkonstruas retinon kaj aliaj partojn de okuloj, kiu povas okazi ankaŭ blindecon. Laŭ Sewell estas 2% de virinoj kaj 8% de viroj dikromataj. (Sewell, 1983). Tiuj kialo estas, ke oftas tipoj de dikromatio, kiuj herediĝas en X-a kromosomo. Viroj havas unu, virinoj du X-ajn kromosomojn. Se knabo havas X-an kromosomon kun erara alelo, li iĝas dikromato. Knabinoj havas du X-ajn kromosomojn, do necesas ankaŭ havi eraron en sama geno, por iĝi dikromata. Se unu kromosomo havas iujn eraron, ŝi havas normalajn kaj erarajn pigmentojn, do ŝi ne estas dikromato, sed ŝi heredigas ĝin. Ili estas regule tetrakromataj, havantaj kvar tipojn de konusetojn. Interesaj faktoj: * Patro estas daltonisma, patrino havas normalajn alelojn: infanoj iĝas normalvidaj, sed filinoj povas heredigi ĝin. * Patro estas daltonisma, patrino povas heredigi daltonismon: la infanoj povas esti herediganta filino, daltonisma filino, normalvidanta filo kaj daltonisma filo. * Patro estas normalvidanta, patrino herediganta: normalvidanta filino, herediganta filino, normalvidanta filo kaj daltonisma filo. * Patro estas normalvidanta, patrino daltonisma: filoj estas daltonismaj, filinoj heredigantaj. Malofte ankaŭ viroj povas iĝi trerakromatoj, per [[sindromo de Klinefelter]], per mozaikismo aŭ genduplikado. Alia estas, se virino heredigas proto- kaj deŭter-anomalion. Oni signas normalajn alelojn kiel P kaj D, protoanomalian alelon per p, deŭteranomalian alelon per d. Tiel la virino havas X-an kromosomon kun pD Pd, kaj ŝi iĝas pentakromata. Ŝi heredigis proto- kaj deŭter-anomalion el ŝia patro kaj patrino separate. === Aliaj kialoj === * [[Skuita infano]]: la skuado povas okazi lezon de cerbo kaj vundi retinon. * Akcidentoj, aliaj vundoj de cerbo kaj retino. * Forta UV radiado sen ĝusta defendo. Ofte okazita en infanaĝo, malboniĝanta vidado en adulto, kiu povas gvidi al blindeco. == Tipoj == Perturboj de kolorvidado havas plian tipojn. Plej ofta estas daltonismo, kiu estas plifoje hereda, sed ĝi povas iĝi per lezoj aŭ per drogoj. Okuloj, vida nervo kaj altaj centroj en cerbo povas esti vundigitaj. Cerbaj centroj enhavas ''corpus geniculatum'' lateralen en talamo kaj V4 regiono. Havigitaj perturboj diferencas de hereditaj, ekzemple ili iĝas nur en iuj partoj de vida kampo. Iuj povas resaniĝi, ekzemple kiuj estas inicitaj per drogoj, tiuj malaperas se la drogo ne estas pli en korpo. Migreno povas kaŭzi iujn perturbojn en komenco de atako. Heredaj formoj de dikromatio ŝovas sentivecon de unu aŭ du konusetoj. Pli oftaj estas en homo mutacio de ruĝa kaj verda pigmentoj, kiuj malhelpas diferenci kolorojn en ruĝa, flava kaj verda regionoj. Tiuj tipoj estas nomitaj daltonismo, sed tiu tro simpifikas kaj malhelpas inteligentadon de tiuj tipoj. Aliaj perturboj de kolorvidado estas pli raraj. Al tiuj apartenas kolorblindeco kaj blu-flava tipo. En kolorblindeco koloroj ne estas rekoneblaj, kiel en nigraj-blankaj fotoj kaj filmoj. == Klasifikado == [[Dosiero:Gay flag.svg|eta|dekstra|Koloroj de ĉielarko kun normala kolorvidado]] [[Dosiero:Rainbow Protanopia.svg|eta|dekstra|Koloroj de ĉielarko kun protanopio látja]] [[Dosiero:Rainbow Deuteranopia.svg|eta|dekstra|Koloroj de ĉielarko kun deŭteranopio]] [[Dosiero:Rainbow Tritanopia.svg|eta|dekstra|Koloroj de ĉielarko kun tritanopio]] Perturboj de kolorvidado povas esti:<ref name="UIEC">[http://www.uic.edu/com/eye/LearningAboutVision/EyeFacts/ColorBlindness.shtml "Color Blindness."] University of Illinois Eye Center, Department of Ophthalmology and Visual Sciences. Accessed September 29, 2006.</ref><ref name="Kokotailo">Kokotailo R, Kline D. [http://psychology.ucalgary.ca/pace/VA-Lab/colourperceptionweb/congenital.htm "Congenital Colour Vision Deficiencies."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110430051417/http://psychology.ucalgary.ca/pace/VA-Lab/colourperceptionweb/congenital.htm |date=2011-04-30 }} {{Wayback|url=http://psychology.ucalgary.ca/pace/VA-Lab/colourperceptionweb/congenital.htm |date=20110430051417 }} University of Calgary, Department of Psychology, Vision & Aging Lab. Accessed September 29, 2006.</ref> * Havigitaj * Heredaj Ĝiaj ĉefaj tipoj estas monokromazio, dikromazio kaj trikromataj anomalioj.<ref name="UIEC"/> Kolorblindeco<ref name="Tiresias">[http://www.tiresias.org/guidelines/colour_blindness.htm "Guidelines: Color Blindness."] Tiresias.org. Accessed September 29, 2006.</ref> havas du tipojn, unu kun konusetoj (monokromazio) kaj unu sen konusetoj (akromatopsio). Kun kolorblindeco oni povas vidi nur lumecon, sed kolorojn ne. Monokromazio egalas du severajn anomaliojn, kiuj ŝovas sentimecon de konusetoj ĉirkaŭ unu koloro. Akreco de vidado estas normala, elektoretinogramo kaj elektro-okulogramo estas normalaj.<ref name="Cassin"/> Akromatopsio estas severa kaj rara, kaj oni rigardas ĝin kiel malsano, ĉar ĝi venas kun malgranda vidakreco, la ulo povas vidi malklare.<ref name="Cassin">Cassin, B. and Solomon, S. ''Dictionary of Eye Terminology''. Gainsville, Florida: Triad Publishing Company, 1990.</ref> Dikromazio estas severa anomalio, unu koloro estas malbone videbla, ĉar unu tipo de konusetoj havas ŝovitan sentimecon. Praktike la ulo vidas per du bazaj koloroj. Ĝi povas esti protoanopio (ruĝa), deŭteranopio (verda) aŭ tritanopio (blua). Proto- kaj deŭter-anopioj herediĝas en X-a kromosomo, tritanopio alie; do ĝi estas maldependa de sekso. Tritanopio estas la plej severa kaj plej rara, ĉar en tiu perdiĝas la plejaj nuancoj. En protoanopio ruĝaj nuancoj similas al nigra, en deŭteranopio ruĝa kaj verda koloroj estas similaj. Ĝiaj ofteco estas je 1%.<ref name="Cassin"/> Anomalioj povas esti mildaj kaj severaj, ne estas limo inter variaĵoj de normala kolorvidado, anomalioj kaj dikromazio. En anomalioj oni havas alternativan kolorvidadon, iuj koloroj havas malpli grandan regionon en spektro, sed praktike restas tri bazaj koloroj.<ref name="Tiresias"/> La tipoj estas protoanomalio (ruĝa), deŭteranomalio (verda) kaj tritanomalio (blua); protoanomalio kaj deŭteranomalio herediĝas en X-a kromosomo, tritanomalio alie; do ĝi estas maldependa de sekso. La plej ofta estas deŭteranomalio kun 5%, tritanomalio estas rara.<ref name="Cassin"/> == Heredaj perturboj == Ĉiu tipoj de perturboj de kolorvidado povas esti hereda. === Kolorblindeco === Kolorblindeco estas stato, en kiu nur lumeco estas videbla, koloroj ne estas distingeblaj.<ref name="Byrne">Byrne A, Hilbert D. [http://tigger.uic.edu/~hilbert/Glossary.html "A Glossary of Color Science."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151004164334/http://tigger.uic.edu/~hilbert/Glossary.html |date=2015-10-04 }} Originally published in ''Readings on Color, Volume 2: The Science of Color.'' (MIT Press, 1997). Accessed November 7, 2006.</ref> Ĝi havas du formojn: Akromatopsio estas kolorblindeco sen konusetoj. Konusetoj ne estas en retino, aŭ ili ne funkcias. Vidakreco estas kutime inter 20/50 kaj 20/400, precipe en normale intensa lumo. Karaktera estas sentimeco kontraŭ lumo. Ĝin ofte akompanas [[miopio]].<ref>*Weiss AH, et al 1989. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=2795409&dopt=Abstract "Blue cone monochromatism"] '' J Pediatr Ophthalmol Strabismus''. 1989; 11: 315-7</ref> En Pingelap insulo (ŝtato Pohnpei, Mikronezio) 1/12 de loĝantoj havas tiun formon. En la 18-a jarcento estis ŝtormo, kiun malmultaj loĝantoj travivis, kaj unu viro heredis akromatopsion. Hodie 30% de loĝantoj heredas ĝin. La vorto akromatopsio estas ankaŭ uzita interŝanĝe kun kolorblindeco, sed pleje oni pensas pri hereda kolorblindeco sen konusetoj. Monokromazio estas stato, en sentimeco de konusetoj ŝovis ĉirkaŭ unu koloron. La ulo vidas kun normala vidakreco ankaŭ tage. Tiu estas pleje ĉirkaŭ 440&nbsp;nm (blua). Tiuj estas konfuzeblaj kun havigita agnosio de koloroj aŭ cerba akromatopsio. La ulo ne povas distingi kolorojn, kiujn liaj okuloj vidas. Iuj aŭtoroj ne rigardas tiujn kiel kolorblindeco, ĉar ili estas agnosiuloj. === Dikromazio === Uloj kun protoanopio, deŭteranopio kaj tritanopio estas praktike dikromatoj, do ili vidas kolorojn, kiuj estas mikseblaj el du koloroj. Kun protoanopio kaj deŭteranopio ne estas diferenco inter ruĝaj, oranĝaj, flavaj kaj verdaj koloroj; kune oni nomas ilin daltonismo. Pleje ili konas, ke ili vidas alie, kaj ĉiutage havas problemojn ligitajn al tiu. En [[ĉielarko]] ili vidas ankaŭ blankon, oni nomas tiun ondolongon kiel neŭtrala punkto. :En protanopio ruĝaj, oranĝaj, flavaj kaj verdaj koloroj havas malgrandan lumecon, ruĝaj nuancoj estas malhelgrizaj. Ili ne vidas ruĝan koloron de semaforoj, sed ili povas lerni diferenci tiujn kolorojn laŭ lumeco. La alia flanko de spektro kun bluo, violo kaj purpuro estas blua; la disiganta neŭtrala punkto estas ĉirkaŭ en limo de ciano kaj verdo (ĉirkaŭ 492 nanometro). Ili vidas rozkolorajn florojn ankaŭ blue. Estas homoj, kiuj havas protanopion nur en unu okulo. Ili vidas kolorojn kun mallongajn ondolongojn (ruĝaj, oranĝaj, flavaj kaj verdaj koloroj) flave, longajn ondolongojn (bluo, violo kaj purpuro) blue. Longecoj estas donita tie relative al la neŭtrala punkto. :En deŭteranopio oni simile ne povas distingi ruĝaj, oranĝaj, flavaj kaj verdaj kolorojn ĝis neŭtrala punkto, sed tiuj ne estas mallumaj. La neŭtrala punkto estas ĉirkaŭ 498 nanometro, en verda regiono. Ruĝaj, oranĝaj, flavaj kaj verdaj koloroj ĝis neŭtrala punkto estas flavaj, verdo ekde neŭtrala punkto kaj bluo, violo kaj purpuro estas bluoj. Tiujn pruvis homoj, al kiuj unu okulo estas deŭteranopa. Oni provis diagnozon de John Dalton per genetika analizo post 151 jaroj de lia morto. :Tritanopio estas maldependa de sekso, sed ĝi estas pli rara. Oni ne povas distingi flavan kaj bluan kolorojn. Ili havas neŭtralan punkton ĉirkaŭ 570 nm, en flava regiono. Oni vidas ruĝaj, oranĝaj kaj flavaj kolorojn ĝis neuxtrala punkto ruĝe, flavon post neŭtrala punkto, verdon, bluon, violon kaj purpuron verde. Jeremy H. Nathans trovis genon de blua pigmento en 7-a kromosomo, kaj esti tritanpion simplan ŝanĝon. (2006, Howard Hughes Medical Institute). === Anomalia trikromazio === En anomalia trikromazio oni vidas iujn kolorojn alie ol la plimulto. Severa anomalio povas esti dikromacio aŭ kolorblindeco. Kun protoanomalio oni bezonas pli ruĝan, deŭteranomalia ulo pli verdan koloron por flava koloro. Tiuj malofte okazas problemojn; oni povas pripensi tiun, se aliuloj vidas iujn kolorojn alie, aŭ la infano ne certas pri iuj koloroj. Nur testoj kaj anomaloskopo povas pruvi tiujn. Anomaloskopo estas ĝustita al standarda flava koloro. Oni povas miksi tiun koloron el ruĝa kaj verda koloroj. Oni povas kompari tiun kun referencio. Se en publiko estas multa viroj, oni povas fari eksperimenton kun kolorojn. Komence projektas verdon, kaj grade donas al ĝi ruĝan koloron. Li diras, ke oni levu sian manon, kiam vidas flavan. Plej frue deŭteranomaliaj participiantoj komencas anoncigi, frue pli severaj (kiuj ne estas dikromataj), poste mildaj. Pli kaj pli manoj leviĝas, ĝis kiam la plimulto vidas flavon. Poste malpli kaj malpli homoj anoncigas, ili estas milde protoanomaliaj. Poste igas malpli anoncigantoj, ili estas pli severaj (kiuj ne estas dikromataj). La plimulto vidas flavon de lastaj partocipantoj oranĝan. La testo bezonan multan virojn, cetere oni eble ne trovas anomaliajn partocipantojn, kaj la demonstrado ne sukcesas. Protanomalio reduktas senseblecon por ruĝa koloro, ĉar sensebleco de la ruĝa pigmento moviĝis en direkto de verda. Ruĝa fino de spektro mallumas. Ruĝa, oranĝa kaj flavaj regionoj estas mallarĝaj, iuj miksitaj koloroj estas aliaj ol por plimulto, ili vidas malpli nuancojn. Ĝi estas ligita al sekso. Ĝia ofteco estas 1% ĉe viroj, 0,01% ĉe virinoj.<ref name="KallColor">{{cite web | url = http://webvision.med.utah.edu/KallColor.html | title = Psychophysics of Vision: The Perception of Color | author = Kalloniatis, Michael and Luu, Charles | accessdate = 2007-04-02 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2018-09-08 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070306114951/http://webvision.med.utah.edu/KallColor.html#deficiencies | arkivdato = 2007-03-06 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070306114951/http://webvision.med.utah.edu/KallColor.html | archivedate = 2007-03-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://webvision.med.utah.edu/KallColor.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070306114951/http://webvision.med.utah.edu/KallColor.html |arkivdato=2007-03-06 }}</ref> Deŭteranomalio estas simila, sed ruĝa fino de spektro ne mallumas. Sensebleco de la verda pigmento moviĝis en direkto de ruĝa. Ruĝa, oranĝa kaj flavaj regionoj estas pli ruĝaj. Oni vidas malpli nuancojn en mallarĝaj ruĝa, oranĝa kaj flavaj regionoj, kaj iuj miksitaj koloroj estas aliaj ol por plimulto. Ekzemple nokte malhelaj verdaj aŭtoj igas pli frue nigra. Ĝi estas ligita al sekso. Ĝia ofteco estas 6% ĉe viroj, 0,04% ĉe virinoj.<ref name="KallColor"/> Tritanomalio reduktas senseblecon por blua koloro, ĉar sensebleco de la blua pigmento moviĝis en direkto de verda. La blua regiono estas mallarĝa. Ĝi estas la plej malofta anomalio.<ref name="KallColor"/> Ĝi herediĝas en 7-a kromosomo, OMIM gena kodo estas 304000 “Colorblindness, Partial Tritanomaly”.<ref name="TMMac">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tedmontgomery.com/the_eye/macula.html#X-chrome|titolo=The Macula|alirdato=2007-04-02|aŭtoro=Montgomery, Ted M., O.D.}}</ref> Az OMIM génkód 304000 “Colorblindness, Partial Tritanomaly”.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.biochem.ucl.ac.uk/bsm/humgen/chr__034.html#304000|titolo=Disease-causing Mutations and protein structure|alirdato=2007-04-02|eldoninto=UCL Biochemistry BSM Group}}</ref> == Aperaĵo == Multa homoj vidas kolorojn alie ol la plimulto. Proporcioj variagĝas laŭ regionoj, specoj kaj nacioj. En Aŭstralio, 8% de viroj, 0,4% de virinoj;<ref>{{cite web | url = http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Colour_blindness | publisher = Better Health Channel | title = Colour blindness | accessdate = 2007-04-02 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2018-09-08 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151019201853/http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Colour_blindness | arkivdato = 2015-10-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151019201853/http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Colour_blindness | archivedate = 2015-10-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Colour_blindness |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-09-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151019201853/http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Colour_blindness |arkivdato=2015-10-19 }}</ref> en Usono, 7% de viroj kaj 0,4% de virinoj vidas ruĝan kaj verdan kolorojn simile aŭ alternative.(Howard Hughes Medical Institute, 2006) Iuj forbaritaj regionoj povas ofti perturboj de kolorvidado. Estas ekzemploj en Finnlando, Hungario kaj skotaj islandoj. 95% de perturboj de kolorvidado estas anomalioj de ruĝa aŭ verda pigmento; blua kolorblindeco estas tre rara. == Rekonado == [[Dosiero:Ishihara 9.png|dekstra|eta|180px|Ekzempla imago el Ishihara testo. Oni povas vidi nombron "74" kun bona kolorvidado bone. Oni povas kun anomalio vidi "21", kaj kun akromatopsio ne estas nombro videbla]] Oni ekzamenas ruĝajn-verdajn perturbojn per Ishihara testo. Tiu enhavas imagojn komponitaj el malgrandaj punktoj. Oni povas rekoni imagojn nur laŭ koloroj, ne laŭ heleco. Normalvidantoj povas vidi la nombrojn aŭ figurojn, sed kolorvidaj perturboj kaŝas ilin. Plena testo enhavas pli kombinadojn, kiu eblas pli precizan rekonadon de tipo de perturbo. Originale la testo enhavas nur nombrojn, do infanoj kiuj ne povas legi nombrojn ne povas uzi ĝin. Oftas opinio, ke oni devus frue testi infanojn kiam ili ne decidis pri ilia profesio, ĉar poste ne estos traŭmo ke ili devas lerni alian. Tiuj povas okazi severajn spikajn problemojn kaj traŭmatojn. Do oni ellaboris aliajn imagojn kun simplaj geometraj figuroj kaj simboloj kiel cirkloj, kvadratoj kaj aŭtoj. Anomalioj de ruĝaj aŭ verdaj pigmentoj estas rekoneblaj per anomaloskopo, pri kiu ni skribis pli frue. Oni uzas klinikajn testojn por esti facilaj, rapidaj kaj povu efike klasifiki la perturbojn, elfiltrantan erarojn. Esploroj bezonas pli flekseblajn testoj ĉar ili volas fari grandajn datumbazojn, indentigi sekcantojn kaj mezuri la plej malgrandajn mezureblajn diferencojn (ekzemple [http://www.hubmed.org/display.cgi?uids=15192692] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200113055328/http://www.hubmed.org/display.cgi?uids=15192692 |date=2020-01-13 }}). == Helpo kaj korektado == Oni ne povas resanigi perturbojn de kolorvidado, sed oni povas korekti ilin per kolorfiltroj. Okulistoj rekomendas ofte ruĝan filtron por dominanta okulo, kiu helpas plenumi testojn. efiko de filtroj similas al ruĝa-bluaj okulvitroj: proporcio de iuj ondolongoj pligrandigas. Estas programo, kiu helpas vidi kontentojn. En Gnome Desktop ĝi estas uzebla per gnome-mag kaj libcolorblind paketoj. La uzanto povas aktivigi kaj alĝusti kolorfiltrojn. Per tiu la uzanto ankaŭ povas vidi nombrojn en Ishiara-testo. == Konsekvencoj == Uloj kun perturboj de kolorvidado havas problemojn kun kolorkoditaj informoj; do bona grafika projekto uzas ne nur koloroj aŭ kontrastojn. Tiu helpas inteligi ĝin ankaŭ por la plimulto. En Interreto per CSS eblas difini alternativan kolorskemon. Generatoroj, ekzemple [http://wellstyled.com/tools/colorscheme2/index-en.html] eblas, ke oni kun bona kolorvidado vidu same kiel kiu havas ian perturbon de kolorvidado. Kutima kolorado de mapoj estas ambaŭ problemaj ĉar se verda kaj oranĝa samas, la mapo ne estas uzebla.<ref>[http://www.nytimes.com/imagepages/2007/01/29/science/20070130_BEAR_GRAPHIC.html Példa térkép]</ref> La perturboj povas dependi de materio kaj grandeco de pecoj, prefere se oni estas en limo de anomalio kaj dikromatio. Povas esti, ke li ne povas diferencigi iujn kolorojn en papero, sed en ekrano jes. Iuj povas pli bone diferencigi kolorojn en akrilo aŭ plasto, on en papero aŭ ligno. Eblas, ke maldika lineo estas nigra, sed samkolora dika lineo havas la farbon. Se oni bezonas tre rapide informojn, la kolorvidado povas elŝaltiĝi. Oni devas respekti tiun se oni desegnas urĝaĵajn bremsojn kaj telefonojn. == Antaŭjuĝo kaj kompensado == Ulo kun kolorvida perturbo vidas iujn kolorojn same, sed ne interŝanĝas ilin. Tiu kiu interŝanĝus kolorojn, kaj vidas grason ruĝe kaj STOP-signojn verde, ne estus rekonita per Ishiara-testoj, ĉar li vidus ĉiun nombrojn. Uloj kun deŭteranopio ofte interŝanĝas ruĝajn kaj verdajn objektojn, kaj ne povas diferencigi ruĝan kaj verdan trafiklumojn. En kazo de protoanomalio helpas iom, ke ruĝa estas pli malluma, sed ankaŭ ili ne povas diferencigi malluman grizon, nigron kaj ruĝon. Oni demonstras tiun per pomoj: <center> [[Dosiero:Braeburn GrannySmith dichromat sim.jpg|Pomo kun normala kolorvidado kaj deŭteranopio]] </center> Anomalioj gvidas atendon al teksturoj kaj formoj, do oni kun ia anomalio povas pli bone rekoni kamuflon (vestaĵon, reton), kaj povas pli frue solvi enigmojn, en kiuj la bildo enhavas kamuflitajn partojn.<ref name="dalton"/> Ili vidas la du pomojn malsame, ĉar la desegnaĵo estas alia. Iuj dikromatuloj vidas ruĝan kaj flavajn lampojn simile. Verda kaj natriumlampoj similas al malpura lumo. Tiu povas esti hazardo en rapidvojoj. En Unuiĝinta Reĝlando koloroj de trafikumoj estas tre karakteraj. Foje oni nomas ĉiun kolorblindan, kiuj havas iun ajn kolorvidan perturbon. Plena kolorblindeco estas rara; multe pli oftaj estas anomalioj, en kiuj oni vidas malpli bone diferencon en ruĝa-verda akso ol en flava-blua akso. Iuj neniam havas problemojn en vivo, nur la testoj povas montri ilian perturbon. == Laboro == Oni kun ia perturbo de kolorvidado povas aŭ estas malpermesita fari iujn laborojn. Ĝuste rekoni farbojn povas esti gravas parto de laboro aŭ de sekureco. Iuj landoj malpermesas stiradon por uloj kiuj havas iujn perturbojn de kolorvidado, precipe kun daltonismo aŭ kolorblindeco. Ekzemploj estis aŭ estas Singapuro antaŭ 1990, Rumanio kaj Turkio.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldeyelasik.com/other-treatments/color-blindness-treatment.html|title=Colour blindness treatment|publisher=World Eye Centers Istanbul|accessdate=2009-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618113537/http://www.worldeyelasik.com/other-treatments/color-blindness-treatment.html|archivedate=2009-06-18|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-09-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090618113537/http://www.worldeyelasik.com/other-treatments/color-blindness-treatment.html|arkivdato=2009-06-18}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.worldeyelasik.com/other-treatments/color-blindness-treatment.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090618113537/http://www.worldeyelasik.com/other-treatments/color-blindness-treatment.html |arkivdato=2009-06-18 }}</ref> En Rumanio oni iniciatis ĉesadon de la malpermeso.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://discromat.wordpress.com/2007/08/15/time-out/|titolo=Petition to European Union on Colorblind’s condition in Romania|alirdato=2007-08-21}}</ref> Oni pravigas la malpermeson tial, ke la uloj kiuj ne vidas kolorojn ĝuste, ne povas rekoni kolorajn semaforojn. En iuj landoj kolorvidaj perturboj malhelpas igi piloto. En aliaj landoj, ekzemple en Usono oni kun milda anomalio povas tiun.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/avs/offices/aam/ame/guide/app_process/exam_tech/item52/amd/|titolo=Aerospace Medical Dispositions - Color vision|alirdato=2009-04-11}}</ref> Oni bezonas rekoni multan kolorajn kodojn, sed nur malmulta estas kritikaj, kaj oni povas rekoni ilin kun milda anomalio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == Jameson K.A., Richer color experience in observer with multiple photopigment opsin genes, Psychomomic Bulletin & Review, 2001, 8(2),244-261 {{Tradukita | lingvo = hu | artikolo = A színlátás zavarai | revizio = nuna }} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/5001 Firefox kiegészítő színvak embereknek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101205030617/https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/5001/ |date=2010-12-05 }} * [https://www.mtaki.hu/szembetegsegek/szintevesztes.html Színtévesztés okai és kezelése] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180324224257/https://www.mtaki.hu/szembetegsegek/szintevesztes.html |date=2018-03-24 }} * [http://www.eyecaresource.com/conditions/color-blindness/ Color Blindness Examples] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090831121951/http://www.eyecaresource.com/conditions/color-blindness/ |date=2009-08-31 }} * [http://critiquewall.com/2007/12/10/blindness Deuteranope Color Blindness Examples (Most common form of Red/Green)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090228133932/http://critiquewall.com/2007/12/10/blindness |date=2009-02-28 }} * [http://www.archimedes-lab.org/colorblindnesstest.html Color vision deficiency tests and facts] * [http://jfly.iam.u-tokyo.ac.jp/color/ Colorblind Barrier-Free] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171215095000/http://jfly.iam.u-tokyo.ac.jp/color/ |date=2017-12-15 }}, contains a proposal for [http://jfly.iam.u-tokyo.ac.jp/color/#pallet dichromacy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171215095000/http://jfly.iam.u-tokyo.ac.jp/color/#pallet |date=2017-12-15 }} safe palette. * [http://tjshome.com/selftest.php Online Color Blind Selftest] * [http://www.hikarun.com/e/ WhatColor] - Naming on-screen colors, handy tool for the color blind (Windows) * [https://www.toptal.com/designers/colorfilter Colorblind Web Page Filter] - View Web sites like a color blind person would see them. [[Kategorio:Sindromoj en oftalmologio]] hda1qj92dh49tm4ylklz8zkk6oxqx31 0 616192 9462542 8018867 2026-08-26T01:58:44Z LilyKitty 25129 de eurokomunismo kaj novmarksismo 9462542 wikitext text/x-wiki '''Aŭstromarksismo''' estis [[Marksismo|marksisma]] teoria tendenco, gvidata de Victor Adler, [[Otto Bauer]], [[Karl Renner]] kaj Max Adler, membroj de la [[Socialdemokratia Partio de Aŭstrio|Socialdemokratia Partio]] de [[Aŭstrio-Hungario]] kaj la [[Unua Respubliko Aŭstrio|Unua Respubliko Aŭstra]] (de 1918 ĝis 1934). Ĝi estas konata pro sia teorio pri [[Nacieco|nacio]] kaj [[naciismo]] kaj ĝia provo akordigi tiujn kun [[socialismo]] en la imperia kunteksto. Tial, Otto Bauer elpensis la principon pri "nacia propra aŭtonomeco" kiel manieron kolekti la geografie disigitajn membrojn de la sama nacio. En ''Socidemokratio kaj la Nacia Demando'' (1907), li skribis, ke "La principo propra deziras organizi naciojn ne laŭ [[Teritorio|teritorioj]] sed en simplajn asociojn de homoj", tiel radikale malligante la nacion disde la teritorio kaj farante el la nacio ne-teritorian [[Asocio|asocion]]. == Superrigardo == Komencante en 1904, la aŭstromarksista grupo organiziĝis per revuoj kiel ''Blätter zur Theorie und Politik des wissenschaftlichen Sozialismus'' kaj ''Marx-Studien.'' Neniel movado de samuloj, ĝi estis hejmo por tiaj malsamaj pensuloj kaj politikistoj kiel la novkantiano Max Adler kaj la ortodoksa marksisto [[Rudolf Hilferding]]. En 1921 la aŭstromarksistoj formis la Internacian Dumtempan Union de Socialistaj Partioj (ankaŭ konata kiel la Du-kaj-duona Internacio aŭ la Viena Internacio), esperante unuigi la [[Dua Internacio|2-an]] kaj [[Tria Internacio|3-an]] Internaciojn, kio fine malsukcesis. Aŭstromarksismo inspiris pli lastajn movadojn kiel [[Eŭrokomunismo|Eŭrokomunismon]] kaj la [[Nova maldekstro|Novan Maldekstron]], ĉiuj el kiuj serĉis demokratian socialisman mezon inter [[komunismo]] kaj [[Socialdemokratio]] kaj maniero poste unuigi la du movadojn. La aŭstromarksistoj ankaŭ starigis ekonomiajn kaj sociajn reformojn kiel [[Sansistemo|sansistemon]], urban domaron kaj [[Eduko|edukosistemon]] en [[Vieno]], kio poste inspiris la skandinavajn socidemokratiajn partiojn kaj la brita Laborista Partio. La aŭstromarksistoj estis ankaŭ la unua movado en Eŭropo, kiu starigis armitan reziston al faŝista registaro, kvankam tio estis poste venkita en 1934. La aŭstromarksisma principo pri nacia propra aŭtonomeco estis poste adoptita de diversaj partioj, inter ili la [[Bundismo|Bundo]] (Ĝenerala Juda Laborsindikato), maldekstraj [[Cionismo|cionistoj]] (Haŝomer Hacajr), kiuj favoras [[Dunacia solvo|dunacian solvon]] en Palestino, la Juda Popolpartio inter la du mondmilitoj kaj la [[Romániai Magyar Demokrata Szövetség|Demokratia Unio de Rumaniaj Hungaroj]] post 1989. == Heredaĵo == Aŭstromarksismo povas esti vidata kiel la antaŭvenintaĵo de [[Eŭrokomunismo]]. Ambaŭ ideologioj estis konceptitaj kiel alternativoj al [[Marksismo-leninismo|Marksismo-Leninismo]]. == Vidu ankaŭ == *[[Novmarksismo]] == Bibliografio == * ({{de}}) [http://www.otto-bauer.net Otto Bauer - Inter Reformo kaj Revolucio - Frua Nova Maldekstro] * ({{de}}) [http://www.spw.de/9706/otto_bauer.html Otto Bauer und Mortas Mühen des Dritten Wegs Mortas Linke, Mikaelo R. Krätke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050207225928/http://www.spw.de/9706/otto_bauer.html |date=2005-02-07 }} * ({{de}}) Otto Bauer: ''Die Nationalitätenfrage und die Sozialdemokratie'' (1908) * ({{de}}) [[Norbert Leser]]: ''Zwischen Reformismus und Bolschewismus.'' ''Der Austromarxismus en Theorie und Praxis'' (1968) * ({{en}}) T. Bottomore kaj P. Goode (rd-oj), ''Austro-Marxism'' (Oxford: Clarendon Gazetaro, 1978). [[Kategorio:Marksismo]] [[Kategorio:Komunismo en Aŭstrio]] [[Kategorio:Politika historio de Aŭstrio]] [[Kategorio:Rajtoj de minoritatoj]] [[Kategorio:Konceptoj de politikaj sciencoj]] 7qefz8b9cuv4pawevizpvvfwa5xbrzd 0 620832 9462471 6437399 2026-08-25T19:02:28Z Moldur 2507 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Tebaido (Egipto)]] al [[Tebaido]] 9462471 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tebaido]] ibki1c5yxme9oymzbbraabfqnrvyy0t 0 624817 9462564 8783931 2026-08-26T03:59:49Z Sj1mor 12103 9462564 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:20170331 Stuttgart - Adolf-Kröner-Straße 18 - pic2.jpg|eta|Domo en la Adolf-Kröner-strato en Stuttgart]] '''Adolf von KRÖNER''' (naskiĝinta la {{daton|26|5|1836}} en [[Stuttgart]], mortinta la {{daton|29|1|1911}} samloke) estis [[germanio|germana]] eldonisto. Li honortitoloĝis sekreta komerca konsilisto kaj iĝis honora civitano de [[Lepsiko]]. == Vivo == Post gimnazifrekvento li volis dediĉi sin je muziko sed devas baldaŭ interrompi tiajn studojn. Sekve li aliorientiĝis je libroeldonado kaj librovendado kaj trejniĝis ĉe W. Bach en Stuttgart. Liaj lernoknabaj jaroj venigis lin ankaŭ al la entreprenoj de Rieger en [[Munkeno]] kaj Maltes en Stuttgart. En 1859 li memstaruliĝis aĉetinte libropresejon ''Hof- und Kanzlei-Buchdruckerei'' de la gefratoj Mäntler en Stuttgart. Tuj poste ĝi etendiĝis je eldonejo. Jam la unajn jarojn konstateblis vigla eldonado. Kröner editoris i.a. la leterinterŝanĝon inter Varnhagen von Ense kaj Oelsner kaj leterojn de Rahel (1865). Krome Em. Geibel, ''Ein Münchener Dichterbuch''; la geografiajn-historiajn skribitaĵojn de Th. Griesinger; W. Hertz, ''Hugdietrichs Brautfahrt'', 1863; diversaĵojn de [[Paul Heyse]], [[Paul Lindau]], [[Otfried Mylius]]. En 1867 la Kröner-eldonejo pligrandiĝis post akiro de la plejparto de la verkardo de la stuttgart-a Becher-eldonejo (iam: ''Riegersche Verlagsbuchhandlung''). Krom diversaj lernejaj libroj menciindas tie ĉi la verkoj de Hans Hopfen kaj W. Menzel kiel ankaŭ la komponaĵoj muzikaj de R. von Hornstein. Post la dungo de la pli juna frato Paul en 1867, kiu specialiĝis je presotaĵoj, la entrepreno tiel kreskiĝis ke funkciis baldaŭ ne malpli ol 34 rapidaj presiloj. En la 1868-a jaro ankaŭ Carl Kröner ekkompanianis. En 1870 la kompleta eldonejo de Adolph Krabbe el Stuttgart (fondojaro 1839) alvenis kiu estis prizorginta verkojn de F. W. Hacklaender , de Ernst Eckstein, Edm. Hoefer, W. Jensen, Th. Mundt, L. Mühlbach, Ottilie Wildermuth, Emma Laddey ktp. Gravis en la eldonprogramo ankaŭ la ĝenerala mondhistorio en 72 volumoj de W. Menzel kaj ties fama trivoluma verko »Deutsche Dichtung«. Mondliteraturaĵoj de Joh. Scherr (Bildersaal der Weltliteratur) kaj multaj porjunulaĵoj ankaŭ publikigitis. En 1877 la firmaonomo ŝanĝiĝis je ''Gebrüder Kröner''; samjare ĉiuj rajtoj pri la Hacklaender-aĵoj ceditis al Carl Krabbe en Stuttgart (fondiĝo en 1876). En 1883 Carl Kröner maldungiĝis, inverse oni akiris la [[lepsiko|lepsikan]] firmaon de [[Ernst Keil]]. En 1886 faritis alia akiro, nome de la porjunula sekcio de Emil Berndt (Lepsiko/Odeso), kiu siavice estis akirinta la iama Chelius-eldonejo (Stuttgart). En 1888 la Gefratoj Kröner englutis la en 1865 fonditan firmaon de Hermann Schönlein, el kies sortimento famegis la universala libro »Buch für Alle«. En 1890 unuigis Gebrüder Kröner, Herm. Sĉönleins Naĉfolger kaj W. Spemann siajn entreprenojn akcikompanie sub la nova nomo "Union Deutsche Verlagsgesellschaft" kies ĉefkontrolkomisiano estis Adolf Kröner mem. Malmultekostajn klasikaĵojn publikigis oni kune kun la Cotta-eldonejo sub la titolo »Cottas Bibliothek der Weltlitteratur«. En 1904 Adolf Kröner demisiis de la kontrolkomisio kaj ĉefgvidis la Cotta-firmaerojn. == Graveco == Adolf Kröner faris por la komuna bonesto de la libra mondo multajn gravajn aferojn. En 1879 li elektitis dua, en 1882 unua estro de la Borsasocieto de la germana librovendado. Li tre engaĝiĝis en la batalo kontraŭ tro malkaraj kaj malbonaj libroj. Instiganto li estis krome de laf ondo de lokaj kaj provinciaj societoj filiaj de la borsa societo. Internacie li pioniris en kopirajtaj problemsolvoj. Sub lia gvidado metitis la fundamenta ŝtono je la Lepsika librovendista kaj -eldonista domo (Leipziger Buchhändlerhaus) en 1886. == Fonto == Rudolf Schmidt: ''Deutsche Buchhändler. Deutsche Buchdrucker''. Vol 3. Berlin/Eberswalde 1905, p. 583-584, kio relegeblas [http://www.zeno.org/nid/20011436492 tie ĉi interrete.] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.deutsche-biographie.de/gnd116548584.html#ndbcontent Biografio ĉe NDB] * [http://www.kroener-verlag.de/verlag/ Eldoneja historio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181008022825/https://www.kroener-verlag.de/verlag/ |date=2018-10-08 }} * [http://www.moellhausen.de/bib/verlag/union/unionvor.htm Historio de ''Union Deutsche Verlagsgesellschaft''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304103315/http://www.moellhausen.de/bib/verlag/union/unionvor.htm |date=2016-03-04 }} * [http://www.klett-cotta.de/verlagsgesch_cotta.html Historio de ''J. G. Cotta’schen Buchhandlung''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101113044516/http://www.klett-cotta.de/verlagsgesch_cotta.html |date=2010-11-13 }} * [http://www.leipzig-lexikon.de/PERSONEN/18360526.htm Biografio en la Lepsika-leksikono] * {{DNB-Portal|116548584}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kroner, Adolf von|1836|1911}} [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] s9owor4ncajlq3x4myyttts1o1h3955 0 625260 9462366 9165456 2026-08-25T14:35:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462366 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Sulfura heksafluorido</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sulfur hexafluoride.png|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Sulfura heksafluorido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|200ra]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Sulfura heksafluorido''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Heksafluorido de sulfuro * Heksafluora sulfuro |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''SF|6'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=2551-62-4 2551-62-4] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.16425.html 16425] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/17358 17358] |- |'''[[Merck Index]]'''||15,9103 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senodora, senodora, nebrulema, netoksa, inerta gaso kun oktoedra molekula strukturo |- |[[Molmaso]]||146,05 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]|| 1,225g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||-63,8°C |- |[[Bolpunkto]]||-50,8°C (sublimiĝas) |- |[[Ekflama temperaturo]]||nebrulema |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:6,164 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||5790 mg/kg (buŝe)<ref>[http://www.hynotegas.com/SF6-MSDS.pdf Hynote Gas]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R5|R5]] [[Listo da R-Deklaroj#R21|R21]] [[Listo da R-Deklaroj#R37|R37]] <ref>[https://books.google.com.br/books?id=PlDpCAAAQBAJ&pg=PA2791&lpg=PA2791&dq=Sulfur+hexafluoride&source=bl&ots=iRz9qn-XBl&sig=TLS-UkFrYSLu84-ASbjMs6zDGsY&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnkuXJtIPfAhUpzoMKHYd4D744ChDoATAEegQIBhAB#v=onepage&q=Sulfur%20hexafluoride&f=false Sittig's Handbook of Toxic and Hazardous Chemicals and Carcinogens]</ref> |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S9|S9]] [[Listo da S-Deklaroj#S33|S33]] [[Listo da S-Deklaroj#S38|S38]] [[Listo da S-Deklaroj#R41|S41]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|T|C}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|04|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|280|336}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|271|304+340|403+233|405|410+403|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/17358#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Sulfura heksafluorido''' aŭ '''SF₆''' estas neorganika [[fluoro|fluora]] kombinaĵo de [[sulfuro]], senodora, nebrulema, netoksa, inerta gaso kun oktoedra molekula strukturo, kvinoble pli densa ol aero, malmulte solvebla en akvo sed solvebla en nepolaraj organikaj solvantoj. Ĝia molekulo prezentas ses fluoratmojn ligitajn al centra sulfuratomo. Ĝi estas kvinvalenta molekulo kaj nepolara gaso. Estante kvinoble pli densa ol aero, tio signifas ke ĝiaj molekuloj plenigas determinitan spacon kun plejmulto el aliaj gasoj. Se vi liberigas balonon plenan de sulfura heksafluorido (molekulla maso egala al 146) kaj balonon plenan de [[heliumo]] (molekula maso egala al 4) en la aeron (molekula maso 29), la heliuma balono supreniras en la plafonon kaj tiu plenigitan per sulfura heksafluorido iras plankodirekten.<ref>[https://science.howstuffworks.com/environmental/earth/oceanography/invisible-water1.htm How stuff works]</ref> Ĝi estas unu el la plej stabilaj gaskemiaĵoj kaj ĝia inerteco similas al tiu de la [[nitrogeno|nitrogena gaso]]. Kun bonega izola kaj arko-rompa kapableco, sulfura heksafluorido estas vaste uzata en la kampoj pri [[alttensia ŝaltilo|alttensiaj ŝaltiloj]], elektronikaĵoj, medicinaĵoj, lazeraĵoj, frostigaĵoj, fajro-forviŝaĵoj, kemiaĵoj, militaragado, spaca aviadado, ne-fera metalurgio kaj fizikaj esploroj. == Iom da historio == La industria produktado de SF₆ komencis en 1953, en [[Usono]], stimulita de la merkato-enkonduko je elektraj [[cirkvitrompilo]]j kun [[izolaĵo|izola]][[gaso]]. Ĝia enkonduko permesis anstataŭigon de [[minerala oleo|mineralaj oleoj]] kaj la uzon de pli kompakta elektra aparataro, ĉefe en urbaj areoj. Ĉirkaŭ la sama epoko, esploroj rilate al SF₆ komencis en la iama [[Sovetunio]]. De tiu periodo ĝis la hodiaŭaj tagoj, produktado de SF₆ konstante kreskis kun la rapido de ĉi-kreskado pliigante en la unuaj jaroj de la jardeko 1970, kiu estis periodo da vasta enkondukado de alta-tensiaj gas-izolitaj cirkvitrompiloj kaj aliaj elektraj ekipaĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.gasworld.com/sulfur-hexafluoride-the-gas-with-a-double-edged-sword/3704.article |titolo=Gas World |alirdato=2018-12-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181204005603/https://www.gasworld.com/sulfur-hexafluoride-the-gas-with-a-double-edged-sword/3704.article |arkivdato=2018-12-04 }}</ref> SF₆ estas alte potenca vivmedia [[poluo|poluaĵo]]. Ĝi havas globa varmigo 23.900 fojojn pli alta ol tiu de CO₂ kaj atmosfera vivolongo je 3.200 jaroj. SF₆ estas solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[heksano]] kaj [[benzeno]]. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Sulfura heksafluorido estis unue produktita en 1891 de francaj kemiistoj [[Henri Moissan]] (1852-1907) kaj [[Paul Lebeau]] (1868-1959). En 1900 ili preparis la densan gason per brulado de sulfuro kaj fluoro. Kvankam sulfura heksafluorido estas preparebla per aliaj manieroj, inklude per brulado de la bazaj elementoj, kaj elektrolizo de sulfidoj, ekzemple [[hidrogena sulfido]] en likva [[fluorida acido|hidrogena fluorido]], la originala metodo je preparado ankoraŭ estas preferebla.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=KxuDjYsMLxMC&pg=PA107&dq=Sulfur+hexafluoride+preparation&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi9o_CdtoPfAhUq64MKHXWFAoYQ6AEIQzAE#v=onepage&q=Sulfur%20hexafluoride%20preparation&f=false Advances in Inorganic Chemistry and Radiochemistry]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sulphur3D.png|50ra|sulfuro]]+3[[Dosiero:Fluorine-3D-vdW.png|50ra|fluoro]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|50ra|sulfura heksafluoro]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de [[fluorida acido]] sur [[sulfuro]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 4[[Dosiero:Sulphur3D.png|50ra|sulfuro]]+6[[Dosiero:Hydrogen-fluoride-3D-vdW.svg|50ra|fluorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|50ra|sulfura heksafluoro]]+3[[Dosiero:Hydrogen sulfide 3D.png|90ra|sulfida acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de [[sulfida acido]] sur [[fluoro]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Hydrogen sulfide 3D.png|90ra|sulfida acido]]+4[[Dosiero:Fluorine-3D-vdW.png|50ra|fluoro]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|50ra|sulfura heksafluoro]]+2[[Dosiero:Hydrogen-fluoride-3D-vdW.svg|50ra|fluorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[natria fluorido]], [[tionila fluorido]] kaj akvo donante kiel subproduktojn [[natria klorido|natrian kloridon]], [[sulfura duoksido|sulfuran duoksidon]] kaj [[hidrogena sulfido|hidrogenan sulfidon]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 6[[Dosiero:Sodium fluoride 3D.png|90ra|natria fluorido]]+3[[Dosiero:Thionyl-chloride-from-xtal-3D-balls-B.png|90ra|tionila klorido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|50ra|sulfura heksafluoro]]+6[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|90ra|natria klorido]]+2[[Dosiero:Sulfur-dioxide-3D-vdW.png|50ra|sulfura duoksido]]+[[Dosiero:Hydrogen sulfide 3D.png|90ra|sulfida acido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Heksafluorido de sulfuro estas produktata per malkomponado de ''dusulfura dekafluorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Disulfur-decafluoride-3D-balls.png|90ra|S2F10]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{300^oC-400^oC}\, }</math>[[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|50ra|sulfura heksafluoro]]+[[Dosiero:Sulfur-tetrafluoride-3D-balls.png|90ra|sulfura kvarfluorido]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * ''Kobalta (III) fluorido'' reakcias kun ''sulfura kvarfluorido'' por formi ''sulfuran heksafluoridon'' kaj ''kobalta (III) fluorido: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Cobalt (III) fluoride.png|50ra|kobalta (III) fluorido]]+[[Dosiero:Sulfur-tetrafluoride-3D-balls.png|90ra|sulfura kvarfluorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|50ra|sulfura heksafluoro]]+2[[Dosiero:Cobalt (II) fluoride.png|50ra|kobalta (II) fluorido]] |- |} </center> === Sintezo 7 === * Interagado de [[sulfura duoksido]] kaj [[fluoro]]:<ref>Merck Index 15-a Eldono</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sulfur-dioxide-3D-vdW.png|50ra|sulfura duoksido]]+3[[Dosiero:Fluorine-3D-vdW.png|50ra|fluoro]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|90ra|sulfura heksafluoro]]+[[Dosiero:Oxygen_molecule3D.png|50ra|oksigeno]] |- |} </center> == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Sulfura heksafluorido reakcias kun [[akvo]] por formi [[sulfita acido|sulfitan acidon]], [[fluorida acido|fluoridan acidon]] kaj [[hidrogena sulfido|sulfidan acidon]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|90ra|sulfura heksafluoro]]+6[[Dosiero:Water_molecule.svg|50ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Sulfurous-acid-3D-balls.png|90ra|sulfita acido]]+6[[Dosiero:Hydrogen-fluoride-3D-vdW.svg|50ra|fluorida acido]]+[[Dosiero:Hydrogen 3D.png|50ra|hidrogeno]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Sulfura heksafluorido reakcias kun elementa natrio donante [[natria sulfito|natrian sulfiton]] kaj [[natria fluorido|natrian fluoridon]]:<ref>[https://books.google.com.br/books?id=Mtth5g59dEIC&pg=PA527&dq=Sulfur+hexafluoride&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjQ9uP12oPfAhWf0YMKHXC_CWYQ6AEIMzAC#v=onepage&q=Sulfur%20hexafluoride&f=false Inorganic Chemistry]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|50ra|sulfura heksafluoro]]+8[[Dosiero:Sodium ion.png|50ra|natrio]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{881,3^oC}\, }</math>[[Dosiero:Sodium sulfide 3D.png|90ra|na2s]]+6[[Dosiero:Sodium fluoride 3D.png|90ra|natria fluorido]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Sulfura heksafluorido reakcias kun [[hidrogena sulfido|sulfidan acidon]] por formi [[sulfuro]]n kaj [[fluorida acido|fluoridan acidon]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|50ra|sulfura heksafluoro]]+6[[Dosiero:Hydrogen sulfide 3D.png|90ra|sulfida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sulphur3D.png|50ra|sulfuro]]+12[[Dosiero:Hydrogen-fluoride-3D-vdW.svg|50ra|fluorida acido]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Sulfura heksafluorido reakcias kun [[jodida acido]] por formi [[fluorida acido|fluoridan acidon]], [[sulfida acido|sulfidan acidon]] kaj [[jodo]]n: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|50ra|sulfura heksafluoro]]+8[[Dosiero:Hydrogen-iodide-3D-vdW.svg|50ra|jodida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>6[[Dosiero:Hydrogen-fluoride-3D-vdW.svg|50ra|fluorida acido]]+[[Dosiero:Hydrogen sulfide 3D.png|90ra|sulfida acido]]+4[[Dosiero:Iodine-3D-vdW.png|50ra|jodo]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Sulfura heksafluorido reakcias kun [[fosforila fluorido]] por doni ''fosforan kvinfluoridon'' kaj [[sulfura kvarfluorido|sulfuran kvarfluoridon]] <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sulfur-hexafluoride-3D-balls.png|50ra|sulfura heksafluoro]]+[[Dosiero:Phosphoryl-fluoride-3D-balls.png|50ra|fosforila trifluorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Phosphorus-pentafluoride-3D-balls.png|50ra|fosfora kvinfluorido]]+[[Dosiero:Sulfur-tetrafluoride-3D-balls.png|50ra|sulfura kvarfluorido]] |- |} </center> == Literaturo == * [https://www.drugbank.ca/drugs/DB11104 Drugbank] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181204005739/https://www.drugbank.ca/drugs/DB11104 |date=2018-12-04 }} * [https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB7724783.htm Chemical Book] * [https://books.google.com.br/books?id=9wmgYl49YQ0C&pg=PA144&dq=Sulfur+hexafluoride&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj06OyetYPfAhVJ34MKHVndAcIQ6AEIRTAG#v=onepage&q=Sulfur%20hexafluoride&f=false Physics Demonstrations: A Sourcebook for Teachers of Physics] * [https://books.google.com.br/books?id=R3ORmZ4s8TcC&pg=PA62&dq=Sulfur+hexafluoride&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj06OyetYPfAhVJ34MKHVndAcIQ6AEIVTAJ#v=onepage&q=Sulfur%20hexafluoride&f=false Mitigating Greenhouse Gas Emissions: Voluntary Reporting] * [https://books.google.com.br/books?id=1mk3lFVtBSQC&pg=PA1050&dq=Sulfur+hexafluoride&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj2-pHTtYPfAhWhzIMKHWuUBIE4ChDoAQguMAE#v=onepage&q=Sulfur%20hexafluoride&f=false Patty's Toxicology] * [https://books.google.com.br/books?id=mDLYCQAAQBAJ&pg=PA1351&dq=Sulfur+hexafluoride&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj2-pHTtYPfAhWhzIMKHWuUBIE4ChDoAQg2MAM#v=onepage&q=Sulfur%20hexafluoride&f=false Toxicology of the eye] * [https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+825 Toxnet] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Forcejaj efikaj gasoj]] [[Kategorio:Sulfuraj fluoridoj]] [[Kategorio:Dielektraj gasoj]] [[Kategorio:Industriaj gasoj]] [[Kategorio:Anesteziloj]] fmh0wejmpbd6q2hk5s947bqdc4f46ep 0 628662 9462718 9456907 2026-08-26T11:07:13Z Crosstor 3176 /* Elektitaj membroj */ 9462718 wikitext text/x-wiki {{Informkesto partio |esperanta nomo = Alia Politiko Eblas |propra nomo = Lehet Más a Politika |emblemo = Lehet Más a Politika logó.svg |emblemgrando = 200px |lando = Hungario |estro = [[Márta Demeter]]<br />[[László Lóránt Keresztes]] |titolo de estro = prezidentoj |prezidentoj de parlamenta frakcio = László Lóránt Keresztes |fondiĝo = 26-a de februaro 2009 |loko de fondiĝo = 1136 Budapest, Hegedűs Gyula u. 36. |dissolvo = |sidejo = |koloroj = verda |ideologio = [[Verda politiko]]<ref name="Nordsieck">{{citaĵo el la reto |url=http://parties-and-elections.eu/hungary.html|titolo=Hungary: Parties and Elections in Europe|familia nomo=Nordsieck|persona nomo=Wolfram|dato=2018}}</ref><br /> [[Sinkretisma politiko]]<ref>{{Citaĵo el novaĵo|persona nomo=István|familia nomo=Elek|titolo=Igen, a remény hal meg utoljára (“Jes, laste mortas la espero”)|url=http://hvg.hu/velemeny/20140115_Elek_LMP_remeny|verko=hvg.hu|dato=15-a de januaro 2014}}</ref><br /> [[Ekosocialismo]]<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://lehetmas.hu/valasztasi-programunk/|titolo=Megújuló Magyarország program|lingvo=hungara|eldoninto=Lehet Más a Politika|dato=2017-12-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180330105206/https://lehetmas.hu/valasztasi-programunk/|arkivdato=2018-03-30|alirdato=2018-08-31|citaĵo=Ni favoras la ekologian kaj socian merkato-ekonomion: ni kredas, ke la konkurenco pri liberaj privataj iniciatoj, la memdispono de komunumoj kaj la funkciado de la legregado, kiu reprezentas la socian justecon kaj la heredaĵon de la estontaj generacioj, estas komplementa.}}</ref><br /> [[Patriotismo|Civila naciismo]]<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://lehetmas.hu/valasztasi-programunk/|titolo=''Megújuló Magyarország program'' (“Programo pri hungara renovigo”)|lingvo=hungara|eldoninto=Lehet Más a Politika|dato=2017-12-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180330105206/https://lehetmas.hu/valasztasi-programunk/|arkivdato=2018-03-30|alirdato=2018-08-31|citaĵo=Ne reklamu, sed praktiku patriotan ekonomian politikon.}}</ref><br /> [[Progresismo]]<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://lehetmas.hu/valasztasi-programunk/|titolo=Megújuló Magyarország program|lingvo=hungara|eldoninto=Lehet Más a Politika|dato=2017-12-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180330105206/https://lehetmas.hu/valasztasi-programunk/|arkivdato=2018-03-30|alirdato=2018-08-31|citaĵo=Nur socio kies anoj estas ligitaj per reciproka solidareco povas trakti la konfliktojn de kunvivado kaj sukcese alfronti estontajn defiojn. Solidareco estas bazita sur fido, kiu implicas kunlaboron: la suprenira movebleco estas malferma al ĉiuj, kaj kiu ajn estas malfavora rajtas al institucia subteno. Necesas nova socia kontrakto: la ŝtato kaj civitanoj, la riĉuloj kaj malriĉuloj, la junuloj kaj maljunuloj, la virinoj kaj viroj.}}</ref><br /> [[Alimondismo]]<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://lehetmas.hu/valasztasi-programunk/|titolo=Megújuló Magyarország program|lingvo=hungara|eldoninto=Lehet Más a Politika|dato=2017-12-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180330105206/https://lehetmas.hu/valasztasi-programunk/|arkivdato=2018-03-30|alirdato=2018-08-31|citaĵo=Tutmonda maljusteco - la norda-suda breĉo, la ĉasado de kresko kaj la misfunkciadoj de la tutmonda libera komerca sistemo rekte kaŭzas median detruon, la proliferadon de malriĉeco kaj la konfliktojn de milito kaj terorismo. Nuntempe, ĉi tio kondukis al la plej granda migrado en homa historio. Certigi, ke la milionoj da homoj, kiuj fuĝas diversajn formojn de mizero en sia propra patrujo, havas sekuran vivon, estas la intereso kaj la morala devo de la okcidento.}}</ref><br /> [[Agrarismo]]<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://lehetmas.hu/valasztasi-programunk/|titolo=Megújuló Magyarország program|lingvo=hungara|eldoninto=Lehet Más a Politika|dato=2017-12-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180330105206/https://lehetmas.hu/valasztasi-programunk/|arkivdato=2018-03-30|alirdato=2018-08-31|citaĵo=Terkultivo estas unu el la plej signifaj strategiaj rezervoj de la hungara ekonomio.}}</ref> |pozicio = [[Centrismo|Maldekstra centrismo]] |parlamentaj sidoj= {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|0|21|#3D9B35}} |titolo de parlamentaj sidoj= [[Eŭropa Parlamento]] |parlamentaj sidoj1= {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|6|199|#3D9B35}} |titolo de parlamentaj sidoj1= [[Nacia Asembleo]] |parlamentaj sidoj2= {{Informkesto politika partio/ParlamentajSidoj|6|419|#3D9B35}} |titolo de parlamentaj sidoj2= [[Departementoj de Hungario|Departementaj asembleoj]] |internacia aliĝo = [[Eŭropa Verda Partio]]<br /> [[Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco|Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco]] |junulara organizaĵo = La Estonteco Povas Esti Malsama<ref>{{citaĵo el la reto|alirdato=19-a de septembro 2017|url=http://nepszava.hu/cikk/1080270-lehet-mas-a-jovo---megalakult-az-lmp-ifjusagi-szervezete|titolo=''Lehet Más a Jövő - Megalakult az LMP ifjúsági szervezete'' (“Estu la estonteco - La junulara organizo de LMP starigis”)|dato=21-a de decembro 2015|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180527202519/http://nepszava.hu/cikk/1080270-lehet-mas-a-jovo---megalakult-az-lmp-ifjusagi-szervezete|arkivdato=2018-05-27}}</ref> |retejo = lehetmas.hu <small>(hungare)</small> }} '''Alia Politiko Eblas''' aŭ '''Politiko Povas Esti Malsama''' ({{Lang-hu|Lehet Más a Politika}}, LMP) estas hungara verda<ref name="igor">Igor Guardiancich (2012). [https://books.google.ca/books?id=APcO_fndhx0C&pg=PA94 ''Pension Reforms in Central, Eastern and Southeastern Europe: From Post-Socialist Transition to the Global Financial Crisis''] (“Reformoj de pensioj en centra, orienta kaj sudorienta Eŭropo: de post-socialisma transiro al la tutmonda financa krizo”. Routledge. p. 94. ISBN 978-1-136-22595-6.</ref> <ref name="wayn">Wayne C. Thompson (2012). [https://books.google.com/books?id=5jHtTydugD4C&pg=PA389 ''Nordic, Central and Southeastern Europe 2012''] (“Norda, centra kaj sudorienta Eŭropo”). Stryker Post. p. 389. ISBN 978-1-61048-892-1.</ref><ref name="jank">Jan-Henrik Meyer-Sahling; Krisztina Jáger (2012). ''Party Patronage in Hungary: Capturing the State'' (“Patronato de partioj en Hungario: la kaptado de la regno”). En Petr Kopecký; Peter Mair; Maria Spirova. ''Party Patronage and Party Government in European Democracies'' (“Parti-patronato kaj parti-registaro en eŭropaj demokratioj”). Oxford University Press. p. 165. ISBN 978-0-19-959937-0.</ref> [[politika partio]] fondita en 2009. Ricevinte 7.5 procentojn de la voĉdonoj, ĝi estis unu el kvar partioj kiu gajnis sidlokojn en la [[Nacia Asembleo]] de [[Hungario]] en la [[ĝenerala balotado]] de 2010. Ĉe [[Parizo]] en novembro de 2011, la partio-kongreso de la [[Eŭropa Verda Partio]] akceptis la hungaran partion kiel plena membro.<ref name="evp">''Párizsi kongresszus: az Európai Zöld Párt teljes jogú tagja lett az LMP'' (“Pariza Kongreso: la Eŭropa Verda Partio iĝis plena membro de LMP”. Lehet Más a Politika, 13-a de novembro 2011. Arkivita kun la dato de la 13-a de januaro; alirata la 27-an de novembro 2011.</ref> == Historio == === Fondiĝo kaj balotsukceso === De 2008 [[ne-registara organizaĵo|neŝtata organiza]] socia iniciato, celanta al la reformado de [[Politiko de Hungario|hungara politiko]], antaŭiris la partio mem.<ref name="fondiĝo">{{citaĵo el la reto|titolo = ''LMP to garner protest votes'' (LMP kolektos voĉdonoj de protesto) | eldoninto = ''The Budapest Sun'' (anglalingva ĵurnalo, kiu ĉesigis eldonadon en 2009) | dato = la 28-a de oktobro 2008 | url = http://www.budapestsun.com/news/lmp-to-garner-protest-votes | alirdato = 2-a februaro de 2009 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090611011856/http://www.budapestsun.com/news/lmp-to-garner-protest-votes | arkivdato = 11-a de junio 2009}}</ref> La LMP konsentas kun aliaj verdaj partioj pri ideologioj kiel [[mediprotekto]], [[daŭripova disvolviĝo]] kaj la batalo kontraŭ [[korupto]] en la nuntempa [[elito|politika elito]]. LMP substrekas tion, kion ili perceptas kiel la sensencaĵo de la disiĝo inter la [[politika maldekstro|maldekstraj]] kaj [[politika dekstro|dekstraj]] partioj, kaj ilia principo estas [[konsiderema demokratio]] — kiun, laŭ ili, malpliigas la distancon inter la homoj kaj la politika elito. == Elektitaj membroj == * [[Ákos Hadházy]] * [[László Lóránt Keresztes]] * [[Tamás Meszerics]] {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{Ekologiaj partioj en Eŭropo}} [[Kategorio:Ekologiismaj politikaj partioj en Eŭropo]] [[Kategorio:Politikaj partioj de Hungario]] [[Kategorio:Frakcioj en la Eŭropa Parlamento]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2009]] 51zpstc34nd378ht1rutup5xehji4en 0 637467 9462669 8488966 2026-08-26T06:28:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462669 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Turo Suĥarev | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ru|Сухарева башня}} | alia_nomo_noto = Turo Suĥarev, [[Moskvo]], | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Сухарева башня | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Suharev Tower in Moscow.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Rusio | lando_tipo = | lando_flago = | ŝtato = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto = | distrikto_tipo = | municipo = Moskvo | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Rusujo reĝlando | histregiono1 = | histregiono2 = Moskvo reĝlando | histregiono3 = | histregiono4 = | histregiono5 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Moskvo | parto = | limo = | limo1 = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo_faldo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | memorindaĵo3 = | memorindaĵo4 = | memorindaĵo5 = | memorindaĵo6 = | memorindaĵo7 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | konstruaĵo4 = | publiko = alirebla | aliro = | vizito = | vizito_dato = pojare <!-- *** Situo *** --> | situo = Turo Suĥarev | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 55 | lat_m = 46 | lat_s = 22 | lat_NS = N | long_d = 37 | long_m = 37 | long_s = 56 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = | loĝantaro_tipo = | loĝantaro_dato = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Fondo | dato = | direkcio = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Rusujo standarda tempo|IST]] | utc_offset = | horzono_DST = [[Rusujo somera tempo|ISST]] | utc_offset_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre Rusio | mapo_lokumilo = Rusio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Moskvo | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Turo Suĥarev''' ({{lang-ru|Сухарева башня}}) en [[Moskvo]], [[Rusio]] estis konstruata en [[1692]] - [[1695]] laŭ ordono de [[caro]] [[Petro la Unua]] kiel pordego de t.n."Zemlanoj Val" (kavaliero). La projekton desegnis arkitekto ''Miĥail Ĉoglokov''. En ĉi areo situis [[regimento]] de pafistoj, kiun estris [[kolonelo]] ''Lavrentij Suĥarev''. Lian nomon prenis la turo. Same nomiĝas [[Suĥareva placo]], sur kiu la turo troviĝis. La placan vojkruciĝon formas strato ''Sretenka'', avenuo [[Prospekt Mira (Moskvo)|Prospekt Mira]] kaj strato [[Ĝardena ringo (Moskvo)| Ĝardena ringo]]. En la ampleksa konstruaĵo (ĝia pinto atingis 68.0 m) funkciadis ''Altlernejo de matematikaj kaj naŭtikaj sciencoj'', ''Astronomia observatorio'' gvidita de [[grafo]] [[Jakobo Brjus]] (count ''James Daniel Bruce''), filio de la '' Admiraleja Kolegio'', la akvujo k.a. Tra ĝi pasis pilgrimuloj venintaj el Moskvo al [[Sergijev Posad]], kie ĝis nun situas monakejo ''Troice Sergieva Laŭro'', sanktejo de rusaj ortodoksuloj. Dum multaj jaroj ĉirkaŭ ĝi funkciadis pulbazaro de malnovaĵoj kaj antikvaĵoj, kie oni povis akiri eĉ raraĵojn. La turo ekzistadis pli ol du jarcentojn. En [[1934]] ĝin oni detruis por faciligi stratan trafikon ene de Ĝardena ringo. Sub ĝi nun estas subtera trapesejo, en kiu oni povas vidi restaĵojn de fundamento de la turo. Tie ankaŭ funkcias la metrostacio ''[[Suĥarevskaja (stacio de Moskva metroo)|Suĥarevskaja]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} * [https://youtube.com/watch?v=oeLl230D2xU] video * [http://moskva-x.ru/suhareva_bashnia.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190901085143/http://moskva-x.ru/suhareva_bashnia.html |date=2019-09-01 }} mistera historio de la turo {{ru}} * [https://megogo.ru/ru/view/1066741-tayna-suharevoy-bashni.html]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} animala rusia filmo "Sorĉisto de Ekvilibro" * [http://hum55-15.omeka.fas.harvard.edu/exhibits/show/moscow-lost-structures/sukharev-tower]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pri la turo {{en}} == Bildaro == <gallery> Suhareva bashnya otkr.jpg Suharev Tower. View from Prospect Mira.jpg Sukhareva bashnya 1870.jpg 1931. Сухарева башня.jpg </gallery> [[Kategorio:Turoj en Moskvo|Suĥarev]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Konstruaĵoj malaperintaj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Aperis en 1695]] [[Kategorio:Malaperis en 1934]] c0xhs0olefcxk3rwddkzh5k8eydmaqf 0 638593 9462604 9392815 2026-08-26T05:00:49Z Sj1mor 12103 9462604 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Skeletal muscle.jpg|eta]] '''Muskola kontrahiĝo''' estas la aktivigo de streĉ-generaj lokoj ene de [[Muskolĉelo|muskolaj fibroj]]. En [[fiziologio]], muskola kontrahiĝo ne nepre signifas muskolan mallongigon ĉar muskola streĉiĝo povas esti produktita sen ŝanĝoj en muskola longeco kiel tenado de peza libro aŭ [[haltero]] ĉe la sama pozicio. La finaĵon de muskola kontrahiĝo sekvas muskola malstreĉiĝo, kiu estas reveno de la muskolaj fibroj al ilia malalta tensi-generiga stato. Muskolaj kontrahiĝoj povas esti priskribitaj surbaze de du variabloj: longo kaj streĉeco. Muskola kontrahiĝo estas priskribita kiel izometria se la muskola streĉiĝo ŝanĝiĝas sed la muskola longo restas same. En kontrasto, muskola kontrahiĝo estas izotona se muskola streĉiĝo restas la sama dum la kontrahiĝo. Se la muskola longo mallongiĝas, la kontrahiĝo estas centra; se la muskola longo longiĝas, la kontrahiĝo estas ekscentra. En naturaj movadoj sub la [[movkapablo]], muskolaj kontrahiĝoj estas multfacetaj ĉar ili povas produkti ŝanĝojn en longeco kaj streĉiĝo laŭ tempo-varianta maniero. Tial, nek longo nek streĉiĝo verŝajne restos la sama en muskoloj kiuj kontraktas dum la movkapablo. En vertebruloj, skeletaj muskolaj kontrahiĝoj estas neŭrogenaj ĉar ili postulas [[sinapso]]n de [[Motoneŭrono|motoraj neŭronoj]] por produkti muskolajn kontrahiĝojn. Ununura [[Motoneŭrono|motorneŭrono]] kapablas senmovigi multajn muskolajn fibrojn, tiel ke la fibroj kontrahiĝas samtempe. Post kiam senvalorigitaj, la proteinaj filamentoj ene de ĉiu skeletaj muskolecaj fibroj glitas preter unu la alian por produkti kontrahiĝon. {{Projektoj}} [[Kategorio:Muskoloj]] [[Kategorio:Neŭrologio]] 3kbnap744vj7gzsdou602ay63or62fd 0 655138 9462378 8652963 2026-08-25T14:50:11Z Sj1mor 12103 9462378 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 69594 ''Ulferika'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 69594 Ulferika |Aliaj_nomoj = '''1998 FF₁₁'''; 2002 JL₅₉ |Dato_de_malkovro = {{dato|24|marto|1998}} |Malkovrintoj = [[Gerhard Lehmann (astronomo)|Gerhard Lehmann]] |Loko_de_malkovro = [[Drebach]] ([[Germanio]]) |Epoko = 2458600.5 {{dato|27|aprilo|2019}} TDB |Granda_duonakso = 351,555 [[1 E9 m|Gm]] (2,350 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 301,823 Gm (2,018 AU) |Apoapsido = 401,288 Gm (2,682 AU) |Discentreco = 0,1415 |Periodo = 1315,833 [[tago]]j (3,603 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- 18:5 / 15:1 Mer / 41:7 Ven / 23:12 Mar / ~7:23 Jup--> |Klinangulo = 3,315° |Meza_anomaliangulo = 266,551°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|27|aprilo|2019}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 46,476° |Argumento_de_periapsido = 177,050° |Terdistanco_min = 150,905 [[1 E9 m|Gm]] (1,00874 [[astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 15,8 }} '''69594 ''Ulferika''''' estas [[asteroido]] de la [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|24|marto|1998}} de la germana [[amatora astronomo]] [[Gerhard Lehmann (astronomo)|Gerhard Lehmann]] elde la [[Publika Observatorio de Drebach|Publika Observatorio de]] [[Drebach]] ([[Saksio]], [[Germanio]]). == Nomo == Ĝi estis nomita en honoro de ''Ulf Lehmann'' kaj ''Erika'', [[Parenceco#Gepatroj|gepatroj]] de la malkovrinto. Ili igis ebla, ke li faris de sia ŝatokupo profesion kiel instruisto pri [[fiziko]] kaj [[astronomio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|69594-ulferika-1998-ff11}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (69001–70000)#69551-69600|Listo de asteroidoj (69001 – 70000)]] |antaŭ = [[(69593) 1998 EN21|(69593) 1998 EN₂₁]] |periodo = '''69594 ''Ulferika''''' |post = [[(69595) 1998 FK11|(69595) 1998 FK₁₁]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Ulferika}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Gerhard Lehmann]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998]] bt2pyn6xdxty30ivikznt18kmws061l 0 655998 9462691 8412033 2026-08-26T08:44:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462691 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dato de naskiĝo = [[1963]] }} '''Ulrike LORENZ''' (naskiĝis en [[1963]] en [[Gera]]), intertempe ''Ulrike Rüdiger'') estas [[germanio|germana]] arthistoriistino kaj muzeestrino. Ekde augusto 2019 ŝi prezidantis ĉe [[Klassik Stiftung Weimar]].<ref>[https://www.klassik-stiftung.de/stiftung/profil/struktur/praesidentin/ titel=Dr. Ulrike Lorenz: Präsidentin der Klassik Stiftung Weimar]</ref> == Vivo == Originante el orforĝista familio el [[GDR]] ŝi studis inter 1983 kaj 1988 arthistorio kaj arkeologio en [[Lepsiko]]; ŝia diplomo speciale laŭditis. Doktoriĝo estis en 2000 ĉe [[Bauhaus-Universitato Vajmaro]] pri la germana-norvega avangarda arkitekto [[Thilo Schoder]].<ref>Ulrike Lorenz: Thilo Schoder. Ein Architekt im Spannungsfeld der Moderne. Leben und Werk in Deutschland (1888–1936). Glaux, Jena 2001, ISBN 3-931743-40-3</ref> En 1989 ŝi komisiitis pri la novaranĝo de la muzeo ĉe [[Otto-Dix-domo (Gera)]]. Duonan jaron post la inaŭguro ŝi transprenis la gvidadon de la artkolektoj ĉe [[Oranĝerio de Gera]].<ref>Jens-Uwe Sommerschuh: Sie wohnt im Geburtshaus des Künstlers – in: art. Das Kunstmagazin, Nr. 5, Mai 1997, p. 44.</ref> Krom la trarigardo kaj novprezento de gera-a kaj [[turingio|turingia]] arta kaj arkitektura historio de la 20-a jarcento<ref>Ulrike Rüdiger (Lorenz): Götzendämmerung am Gauforum – in: Weimar Kultur Journal, Jg. 8, Nr. 7/1999, p. 12–14.</ref> ŝi sukcesis igi la artkolektojn en Gera centro de esploroj pri [[Otto Dix]]<ref>Jürgen Hohmeyer, Hinan ins brausende Leben – in: DER SPIEGEL 46/2000, p. 276.</ref> kreante unu el la plej grandaj Dix-kolektoj malprivataj.<ref>Andreas Hergeth: Die einzige Chance ist, Profil zu zeigen, in: HANDELSBLATT 21./22.9.2001, Nr. 183, S. 50; Susanne Altmann: Otto Dix in Gera und andere Glücksfälle, in: art spezial. Kunst & Karriere, 2002, p. 16.</ref> En 2003 Lorenz krome transprenis la estradon de la [[Urba muzeo de Gera]] por kiu ŝi ordonis grandstilan restaŭradon kaj novformigon de la daŭre prezentotaj objektoj ene post la fino de [[GDR]]. Inter 2004 kaj 2008 ŝi direktorinis ĉe ''[[Kunstforum Ostdeutsche Galerie]]'' en [[Regensburg]],<ref>Annika Wind: Aufbruch vor bunten Wänden, in: Mannheimer Morgen, 21.10.2008</ref> estante ekde 2007 estrarĉefo de la samnoma fondaĵo. Por la novkreo de ''Kunstform'' ŝi ricevis en 2008 la Friedrich-Baur-premion de la [[munkeno|munkena]] ''Bavara akademio pri belaj artoj''. Inter januaro 2009 ĝis la translokiĝo je Vajmaro ŝi direktorinis en [[Mannheim]] ĉe ''[[Kunsthalle Mannheim]]'',<ref>Konstanze Crüwell: Hoĉform in Mannheim – in: FAZ, 10. November 2008; art 10/2010, p. 57.</ref> kiu estis unu el la unuaj burĝaj kolektoj pri moderna arto en la tuta mondo. Sub ŝia estrado realiĝis kompleta novkonstruo kaj inaŭguro en 2008. Inter 2007 kaj 2009 ŝi anis ĉe la ĵurio de la fondaĵo [[Kulturstiftung des Bundes]]'', kaj inter 2010 kaj 2018 ŝi estis membro de la estrarano de la [[Germana muzea ligo]]. En majo 2014 ŝi membriĝis je ''[[Akademie der Künste]]'' en [[Berlino]].<ref>[https://www.adk.de/de/akademie/mitglieder/index.htm?we_objectID=55267 biografio] el la akademiaj retpaĝaro</ref> == Verkoj == ; Monografioj * kun [[Wolfgang Ullrich (arthistoriisto)|Wolfgang Ullrich]]: ''Was muss das Museum? Was kann das Museum? Ein Streitgespräch.'' Verlag der Buchhandlung Walther König, Köln 2018, ISBN 978-3-96098-288-3. * ''Otto Dix. Violencia y Pasión.'' Mexiko-Stadt 2016, ISBN 978-607-97210-0-8; ISBN 978-3-945048-19-1. * kun Stefanie Patruno, Christoph Wagner: ''Skulptur pur. Kunsthalle Mannheim.'' Kehrer, Heidelberg 2014, ISBN 978-3-86828-487-4. * kun Beatrice von Bormann: ''Dix/Beckmann. Mythos Welt.'' Hirmer, München 2013, ISBN 978-3-7774-2009-7. * kun Inge Herold, Stefanie Patruno: ''Meisterwerke. Malerei und Skulptur. Kunsthalle Mannheim.'' Wienand, Köln 2013, ISBN 978-3-86832-164-7. * kun [[Bogomir Ecker]], Stefanie Patruno: ''Nur Skulptur! Das Mannheimer Skulpturenprojekt.'' Kehrer, Heidelberg 2013, ISBN 978-3-86828-385-3. * ''[[Bruce Nauman]]. Der wahre Künstler.'' Mannheim 2011, ISBN 978-3-89165-222-0. * ''[[Magdalena Jetelová]]. Landscapeof Transformation.'' Köln 2010, ISBN 978-3-86832-030-5. * ''Fremde Heimat. Kunst in Baden-Württemberg.'' Heidelberg 2010, ISBN 978-3-88423-344-3. * ''[[Tobias Rehberger]]. Public 1997-2009.'' Köln 2009, ISBN 978-3-86832-016-9. * ''Brücke.'' Köln 2008, ISBN 978-3-8228-5471-6. * kun Marie-Amélie zu Salm-Salm, Hans-Werner Schmidt: ''[[Lovis Corinth]] und die Geburt der Moderne.'' Bielefeld 2008, ISBN 978-3-86678-177-1, ISBN 978-3-89188-117-0 (Museumsausgabe). * ''Otto Dix. Welt & Sinnlichkeit.'' Regensburg 2005, ISBN 3-89188-109-6. * ''Otto Dix dessinateur.'' In: ''Otto Dix. Dessins d’une guerre à l’autre.'' Gallimard 2003, ISBN 2-07-011733-2; ISBN 2-84426-167-1. * ''[[Thilo Schoder]]. Ein Architekt im Spannungsfeld der Moderne.'' Jena 2001 [= Dissertation, Werkverzeichnis], ISBN 3-931743-40-3. * ''InnenSichten. Kunst in Thüringen: 1945 bis heute.'' Hrsg.: Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen, Frankfurt/Main 1999, ISBN 3-910051-27-8. * ''Thilo Schoder. Leben und Werk in Deutschland.'' Jena 1997, ISBN 3-931743-13-6. * ''Da-Zwischen. Zeitgenössische Kunst in Deutschland.'' Katalog zur Ausstellung anlässlich der deutschen Präsidentschaft im Rat der EU in Brüssel. Hrsg.: Institut für Auslandsbeziehungen, Stuttgart 1994. * ''[[Wolf Vostell]]. Leben = Kunst = Leben.'' Leipzig 1994, ISBN 3-363-00605-5; ISBN 3-910051-09-X. * ''Testigo de su época, contra el espíritu de su época.'' In: [[Museo Vostell Malpartida]], Cáceres. (Hrsg): Junta de Extremadura, Merida 1994, ISBN 84-7671-991-4. * ''Grüße aus dem Krieg. Die Feldpostkarten der Otto-Dix-Sammlung.'' Gera 1991, ISBN 3-910051-03-0. * ''Der Bauhaus-Schüler [[Kurt Schmidt (Maler)|Kurt Schmidt]]. Leben und Werk.'' Kunstsammlung Gera 1990 [= Werkverzeichnis], ISBN 978-3-910051-02-7. ; Eldonoj * ''Stadt in der Stadt. Die neue Kunsthalle Mannheim.'' Mannheim 2018, ISBN 978-3-89823-565-5. * ''[[Fritz Schwegler]].'' Berlin 2016, ISBN 978-3-7757-4203-0 (Museumsausgabe) ISBN 978-3-89165-230-5. * kun Christine Hopfengart: ''Streifzüge durch die Moderne. Die Graphische Sammlung der Kunsthalle Mannheim.'' Köln 2015, ISBN 978-3-86832-257-6. * ''Neue Räume für Kunst. Internationaler Architektenwettbewerb Kunsthalle Mannheim.'' Heidelberg 2014, ISBN 978-3-86828-461-4. * ''Otto Dix. Briefe.'' Bearbeitet v. Gudrun Schmidt, Wienand, Köln 2013, ISBN 978-3-86832-163-0. * ''Thomas Hirschhorn. It's Burning Everywhere.'' Kehrer, Heidelberg 2011, ISBN 978-3-86828-214-6. * ''Entdeckt! Rebellische Künstlerinnen in der DDR.'' Städtische Kunsthalle, Mannheim 2011, ISBN 978-3-89165-221-3. * ''Dix avant Dix. Das Jugend- und Frühwerk (1903–1914).'' Jena 2000, ISBN 3-931743-36-5. * ''Franz Erhard Walther. Mit dem Körper sehen. Werkentwicklung, Werkbeispiele 1957–1997.'' Kunstsammlung Gera, Gera 1997, ISBN 3-910051-19-7. * ''Thilo Schoder. Architektur und Design 1888-1979.'' Glaux, Jena 1997, ISBN 3-931743-14-4. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.mannheim.de/sites/default/files/2018-03/Vita_Dr.Ulrike-Lorenz_kurz180319.pdf Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180524003627/https://www.mannheim.de/sites/default/files/2018-03/Vita_Dr.Ulrike-Lorenz_kurz180319.pdf |date=2018-05-24 }} sur la paĝoj oficialaj de Mannheim *[https://klassik-stiftung.de/praesidentin Prie sur la paĝoj de la vajmara priklasikaĵa fondaĵo] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Lorenz, Ulrike}} [[Kategorio:Arthistoriistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] hv24hltlni6030u7y1hvml0u9zfm2ba 0 665162 9462354 9325638 2026-08-25T14:25:38Z Arbarulo 135469 donita nomo estis anglalingva 9462354 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | nomo = Huawei Technologies Co., Ltd.<br />华为技术有限公司 | emblemo = Huawei wordmark 2019.svg | formo = | fondo = [[1987]] | fondo-komento = | sidejo = [[Ŝenĝeno]] | estro = [[Liang Hua]], [[Ren Zhengfei]], [[Meng Wanzhou]] | dungitaro = {{Unuo|188000}} (2018) | spezo = | bilanco = | kampo = | ISIN-kodo = | malfondo = | malfondo-komento = | ttt = [https://www.huawei.com/ www.huawei.com] }} ''' Huáwéi jìshù yǒuxiàn gōngsī''' (en ĉina skribo 华为技术有限公司) estas [[Ĉinio|ĉina]] [[Transnacia firmao|multnacia firmao]] provizanta aparatojn por [[telekomunikado]] kaj vendanta porkonsuman [[elektroniko]]n, bazita en [[Ŝenĝeno]], [[Gŭangdongo]], Suda [[Ĉinio]]. La nomo Huawei povas esti tradukita per "bonega ago" aŭ "Ĉinio kapablas"; Hua povas signifi "belega" aŭ "Ĉinio", dum wei povas signifi "agado" aŭ "atingo". Huawei havis multajn problemojn en iuj landoj. Ili ĉefe havis problemojn kun la [[Federacia Registaro de Usono|usona registaro]]. Usona registaro diris, ke la ĉina registaro povas uzi la [[5G]]-teĥnologion de Huawei por [[Amasa gvatado|spioni]] homojn. Pro tio, la usona registaro ne volas, ke aliaj landoj uzu teĥnologion de Huawei aŭ [[ZTE]]. En majo 2019, la usona registaro metis Huawei sur [[Nigra listo|nigran liston]]. Ĉi tio signifas, ke Huawei ne povas komerci kun usonaj kompanioj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-china-huaweitech-idUSKCN1SL2W4|titolo=China's Huawei, 70 affiliates placed on U.S. trade blacklist|dato=15 majo 2019|familia nomo=Shepardson|persona nomo=David|kunaŭtoroj=Karen Freifeld|eldoninto=[[Reuters]]|alirdato=15 junio 2019}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2019/05/18/its-not-just-huawei-trumps-new-tech-sector-order-could-ripple-through-global-supply-chains/?utm_term=.8344b78ff121|titolo=It’s not just Huawei. Trump’s new tech sector order could ripple through global supply chains.|dato=18 majo 2019|familia nomo=Webster|persona nomo=Graham|eldoninto=[[The Washington Post]]|alirdato=15 junio 2019}}</ref> {{-}} == Bildgalerio == <gallery> Huawei E220 HSDPA USB modem.jpg|Modemo Huawei E220 HUAWEI Ascend P6.jpg|Huawei Ascend P6 Huawei Honor 6 MWC 2015.jpg|Huawei Honor 6 Huawei Mate 7.jpg|Huawei Mate 7 HuaweiRH2288HV2.JPG|Rak-Servilo Huawei RH2288H V2 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[996 laborhora sistemo]] * [[Saĝtelefono]] * [[Sendrata reto]] * [[Nuba komputado]] * [[Amasa gvatado]] * [[2GIS]] * [[5G]] * [[ZTE]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.huawei.com/}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2017/02/tempomasino-de-huawei.html | titolo = Tempomaŝino de Huawei | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-06-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190606145344/http://stanobelov.blogspot.com/2017/02/tempomasino-de-huawei.html | arkivdato = 2019-06-06 | citaĵo = }} ''(pri vizito al la ĉefsidejo de Huawei en 2014)'' == Tradukfonto == {{Trad|simple|Huawei|6618310}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉinaj firmaoj]] [[Kategorio:Telekomunikado]] [[Kategorio:Elektronikaj firmaoj]] [[Kategorio:Porkonsumanta elektroniko]] [[Kategorio:Poŝtelefonoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1987]] iniijywtn4poimz7fxr0s9zaz4emt9v 9462360 9462354 2026-08-25T14:29:16Z Arbarulo 135469 9462360 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | nomo = Huawei Technologies Co., Ltd.<br />华为技术有限公司 | emblemo = Huawei wordmark 2019.svg | formo = | fondo = [[1987]] | fondo-komento = | sidejo = [[Ŝenĝeno]] | estro = [[Liang Hua]], [[Ren Zhengfei]], [[Meng Wanzhou]] | dungitaro = {{Unuo|188000}} (2018) | spezo = | bilanco = | kampo = | ISIN-kodo = | malfondo = | malfondo-komento = | ttt = [https://www.huawei.com/ www.huawei.com] }} ''' Huáwéi jìshù yǒuxiàn gōngsī''' (en ĉina skribo 华为技术有限公司) estas [[Ĉinio|ĉina]] [[Transnacia firmao|multnacia firmao]] provizanta aparatojn por [[telekomunikado]] kaj vendanta porkonsuman [[elektroniko]]n, bazita en [[Ŝenĝeno]], [[Gŭangdongo]], Suda [[Ĉinio]]. La nomo Huawei povas esti tradukita per "bonega ago" aŭ "Ĉinio kapablas"; Hua povas signifi "belega" aŭ "Ĉinio", dum wei povas signifi "agado" aŭ "atingo". Huawei havis multajn problemojn en iuj landoj. Ili ĉefe havis problemojn kun la [[Federacia Registaro de Usono|usona registaro]]. Usona registaro diris, ke la ĉina registaro povas uzi la [[5G]]-teĥnologion de Huawei por [[Amasa gvatado|spioni]] homojn. Pro tio, la usona registaro ne volas, ke aliaj landoj uzu teĥnologion de Huawei aŭ [[ZTE]]. En majo 2019, la usona registaro metis Huawei sur [[Nigra listo|nigran liston]]. Ĉi tio signifas, ke Huawei ne povas komerci kun usonaj kompanioj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-china-huaweitech-idUSKCN1SL2W4|titolo=China's Huawei, 70 affiliates placed on U.S. trade blacklist|dato=15 majo 2019|familia nomo=Shepardson|persona nomo=David|kunaŭtoroj=Karen Freifeld|eldoninto=[[Reuters]]|alirdato=15 junio 2019}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2019/05/18/its-not-just-huawei-trumps-new-tech-sector-order-could-ripple-through-global-supply-chains/?utm_term=.8344b78ff121|titolo=It’s not just Huawei. Trump’s new tech sector order could ripple through global supply chains.|dato=18 majo 2019|familia nomo=Webster|persona nomo=Graham|eldoninto=[[The Washington Post]]|alirdato=15 junio 2019}}</ref> {{-}} == Bildgalerio == <gallery> Huawei E220 HSDPA USB modem.jpg|[[Modemo]] [[Huawei E220]] HUAWEI Ascend P6.jpg|[[Huawei Ascend P6]] Huawei Honor 6 MWC 2015.jpg|[[Huawei Honor 6]] Huawei Mate 7.jpg|Huawei Mate 7 HuaweiRH2288HV2.JPG|Rak-Servilo Huawei RH2288H V2 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[996 laborhora sistemo]] * [[Saĝtelefono]] * [[Sendrata reto]] * [[Nuba komputado]] * [[Amasa gvatado]] * [[2GIS]] * [[5G]] * [[ZTE]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.huawei.com/}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2017/02/tempomasino-de-huawei.html | titolo = Tempomaŝino de Huawei | titolo-aldono = | alirdato = 2019-10-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-06-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190606145344/http://stanobelov.blogspot.com/2017/02/tempomasino-de-huawei.html | arkivdato = 2019-06-06 | citaĵo = }} ''(pri vizito al la ĉefsidejo de Huawei en 2014)'' == Tradukfonto == {{Trad|simple|Huawei|6618310}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉinaj firmaoj]] [[Kategorio:Telekomunikado]] [[Kategorio:Elektronikaj firmaoj]] [[Kategorio:Porkonsumanta elektroniko]] [[Kategorio:Poŝtelefonoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1987]] ev17qnut5g6727ff8kuwckdz5q5dnvt 0 665869 9462596 9154154 2026-08-26T04:58:01Z Sj1mor 12103 9462596 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Keith Noel EMERSON''' (2a de novembro 1944 – 11a de marto 2016) estis [[Angloj|angla]] klavaristo, kantoverkisto kaj kinkomponisto. == Kariero == [[Dosiero:KeithEmersonPerforming.jpg|eta|maldekstra|Emerson koncerte kun [[Emerson, Lake & Palmer]] en 1977.]] Li ludis klavarojn en nombraj bandoj antaŭ trovi sian unuan komercan sukcesoj kun ''The Nice'' fine de la 1960-aj jaroj.<ref name="VH1">[https://web.archive.org/web/20110712190719/http://www.vh1.com/artists/az/emerson_keith/artist.jhtml "VH1.com: Keith Emerson: Biography".] VH1.com. VH1. Arkivita el la originalo la 12an de julio 2011. Alirita la 27an de oktobro 2019.</ref> Li iĝis internacie fama pro sia laboro kun ''the Nice'', kio inkludis verki rok-aranĝojn de [[klasika muziko]].<ref>Lupis, Giuseppe (Majo 2006). [https://athenaeum.libs.uga.edu/handle/10724/23179 The Published Music of Keith Emerson: Expanding the Solo Piano Repertoire (D.M.A.).] University of Georgia. p. 5. OCLC 223323019. Alirita la 27an de oktobro 2019.</ref> Lasinte la grupon ''the Nice'' en 1970, li estis fondinta membro de [[Emerson, Lake & Palmer]] (ELP), unu el la plej fruaj [[Superbando|famaj grupoj]] de [[progresiva rok-muziko]]. Emerson, Lake & Palmer estis komerce sukcesaj laŭlonge de multo de la 1970-aj jaroj, iĝante unu el la plej konataj grupoj de progresiva roko de la epoko.<ref name="VH1" /> Emerson verkis kaj aranĝis multon de la muziko de ELP por albumoj kiaj ''Tarkus'' (1971) kaj ''Brain Salad Surgery'' (1973), kombinante sian proprajn originajn komponaĵojn kun klasikaj aŭ tradiciaj pecoj adaptitaj en rok-formaton.<ref>Lupis, pp. 6–8.</ref> [[Dosiero:Keith Emerson (1980s).jpg|eta|maldekstre|Emerson meze de la 1980-aj jaroj.]] Post la malfondo de ELP fine de la 1970-aj jaroj, Emerson entreprenis soloan karieron, komponi kelkajn filmajn [[sontrako]]jn, kaj formis la bandojn ''Emerson, Lake & Powell''<ref name="VH1" /> kaj ''3'' por pluigi en la stilo de ELP.<ref>Hoffmann, Frank W., eld. (2005). [https://books.google.es/books?id=9GGTAgAAQBAJ&pg=PT800&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Emerson, Lake and Palmer".] Encyclopedia of Recorded Sound. 1 (2a eld.). Routledge. p. 374. ISBN 978-0-415-97120-1. Alirita la 27an de oktobro 2019.</ref> Komence de la 1990-aj jaroj, Emerson realiĝis al ELP, kio reunuiĝis por du pliaj albumoj kaj kelkajn turneoj antaŭ remalfondiĝi denove fine de la 1990-aj jaroj. Emerson ankaŭ realiĝis al ''the Nice'' en 2002 por turneo.<ref name="Chagollan" >Chagollan, Steve (11a de marto 2016). [https://variety.com/2016/music/news/keith-emerson-dies-dead-emerson-lake-palmer-1201728226/ "Keith Emerson, Keyboardist for Emerson, Lake & Palmer, Dies at 71".] ''[[Variety]]''. Los Angeles, California: Penske Media Corporation. Arkivita el la originalo la 12an de marto 2016. Alirita la 27an de oktobro 2019.</ref> [[Dosiero:Keith Emerson StPetersburg Aug08.jpg|eta|dekstre|Keith Emerson koncerte en [[Sankta Peterburgo]] en 2008.]] Dum la 2000-aj jaroj, Emerson pluigis sian solokarieron, inklude turneon kun sia propra Keith Emerson Band kaj kunlabore kun kelkaj orkestroj. Li realiĝis al la iama kolego de ELP nome [[Greg Lake]] en 2010 por duopa turneo, kio finis en ELP kuna spektaklo en Londono por celebri la 40-jariĝon de la bando.<ref>Allen, Jim (12a de marto 2016). [https://ultimateclassicrock.com/keith-emerson-appreciation/ "How Keith Emerson Changed the World".] Ultimateclassicrock.com. Arkivita el la originalo la 13an de marto 2016. Alirita la 27an de oktobro 2019.</ref> La lasta albumo de Emerson, nome ''The Three Fates Project'', estis publikigita en 2012.<ref name="Chagollan" /> Emerson poste suferis pro [[deprimo]], kaj en siaj lastaj jaroj disvolvigis nervan damaĝon kiu malbonigis lian ludkapablon, kio nervozigis lin pro venontaj koncertoj. Li memmortigis la 11an de marto 2016 en sia hejmo en [[Santa Monica]], [[Kalifornio]].<ref>Savage, Mark (15a de marto 2016). [https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-35806414 "Keith Emerson's death ruled suicide".] BBC News. BBC. Arkivita el la originalo la 15an de marto 2016. Alirita la 27an de oktobro 2019.</ref><ref>Lynch, Joe (11a de marto 2016). [https://www.billboard.com/articles/news/7127455/keith-emerson-dead-emerson-lake-palmer "Keith Emerson of Emerson, Lake & Palmer Dead at 71 of Suicide".] Billboard. New York City: Prometheus Global Media. Arkivita el la originalo la 8an de aprilo 2016. Alirita la 27an de oktobro 2019.</ref><ref>Grinberg, Emanuella (12a de marto 2016). [https://edition.cnn.com/2016/03/11/entertainment/keith-emerson-dies-feat/ "Keith Emerson of Emerson, Lake & Palmer Dead at 71".] CNN.com. CNN. Arkivita el la originalo la 8an de aprilo 2016. Alirita la 27an de oktobro 2019.</ref> == Diskaro == === Soloaĵoj === ==== Studialbumoj ==== * ''Honky'' (1981) (ciferece re-registrita 2013)<ref>{{cite web |url=http://shop.cherryred.co.uk/shopexd.asp?id=4390 |title=Cherry Red Records – Honky – Keith Emerson |publisher=Shop.cherryred.co.uk |date=28a de oktobro 2013 |accessdate=12a de marto 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331152004/http://shop.cherryred.co.uk/shopexd.asp?id=4390 |archive-date=31a de marto 2016 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160331152004/http://shop.cherryred.co.uk/shopexd.asp?id=4390 |arkivdato=2016-03-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://shop.cherryred.co.uk/shopexd.asp?id=4390 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160331152004/http://shop.cherryred.co.uk/shopexd.asp?id=4390 |arkivdato=2016-03-31 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.progarchives.com/album.asp?id=14636|titolo=KEITH EMERSON Honky reviews and MP3|alirdato=12a de marto 2016|eldoninto=Progarchives.com}}</ref> * ''The Christmas Album'' (1988)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.progarchives.com/album.asp?id=26450|titolo=KEITH EMERSON The Christmas Album reviews and MP3|alirdato=12a de marto 2016|aŭtoro=Review this album|dato=12a de decembro 2009|eldoninto=Progarchives.com}}</ref> * ''Changing States'' (1995)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.progarchives.com/album.asp?id=14740|titolo=KEITH EMERSON Changing States/Cream of Emerson Soup reviews and MP3|alirdato=12a de marto 2016|eldoninto=Progarchives.com}}</ref> * ''Emerson Plays Emerson'' (2002)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.progarchives.com/album.asp?id=14739|titolo=KEITH EMERSON Emerson Plays Emerson reviews and MP3|alirdato=12a de marto 2016|eldoninto=Progarchives.com}}</ref> * ''Keith Emerson Band featuring Marc Bonilla'' (2008)<ref name=kebandfmb>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.progarchives.com/album.asp?id=19762|titolo=KEITH EMERSON Keith Emerson Band featuring Marc Bonilla reviews and MP3|alirdato=12a de marto 2016|eldoninto=Progarchives.com}}</ref> * ''The Three Fates Project'' (kun Marc Bonilla, Terje Mikkelsen) (2012)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.progarchives.com/album.asp?id=39513|titolo=KEITH EMERSON Three Fates Project (with Marc Bonilla & Terje Mikkelsen) reviews and MP3|alirdato=12a de marto 2016|eldoninto=Progarchives.com}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.grappa.no/en/simax-classics/cd-dvd-three-fates-project-keith-emerson-band-in-symphony/ |title=Grappa musikkforlag CD+DVD: Three Fates Project. Keith Emerson Band in Symphony |publisher=Grappa.no |date=23a de septembro 2015 |accessdate=13a de marto 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323024806/http://www.grappa.no/en/simax-classics/cd-dvd-three-fates-project-keith-emerson-band-in-symphony/ |archive-date=23a de marto 2016 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160323024806/http://www.grappa.no/en/simax-classics/cd-dvd-three-fates-project-keith-emerson-band-in-symphony/ |arkivdato=2016-03-23 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160323024806/http://www.grappa.no/en/simax-classics/cd-dvd-three-fates-project-keith-emerson-band-in-symphony/ |date=2016-03-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.grappa.no/en/simax-classics/cd-dvd-three-fates-project-keith-emerson-band-in-symphony/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160323024806/http://www.grappa.no/en/simax-classics/cd-dvd-three-fates-project-keith-emerson-band-in-symphony/ |arkivdato=2016-03-23 }}</ref> ==== Koncertaj albumoj ==== * ''Boys Club – Live from California'' (kun Glenn Hughes, Marc Bonilla) (2009)<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/boys-club-live-from-california-mw0001737718 |title=Boys Club: Live from California - Marc Bonilla, Keith Emerson, Glenn Hughes &#124; Songs, Reviews, Credits |website=AllMusic |date=30 January 2009 |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> * ''Moscow'' (kun Keith Emerson Band Featuring Marc Bonilla) CD & DVD (2010)<ref>{{Cite web|author=AllMusic Review by Thom Jurek |url=http://www.allmusic.com/album/moscow-mw0002055757 |title=Moscow - Keith Emerson Band, Keith Emerson &#124; Songs, Reviews, Credits |website=AllMusic |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> * ''Live from Manticore Hall'' (kun [[Greg Lake]]) (2014)<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/live-from-manticore-hall-mw0002684021 |title=Live From Manticore Hall - Keith Emerson, Greg Lake &#124; Songs, Reviews, Credits |website=AllMusic |date=28 May 2010 |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> ==== Sontrakaj albumoj ==== * ''Inferno'' (1980)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.allmusic.com/album/r511516|titolo=Emerson: Inferno &#91;Original Motion Picture Soundtrack&#93; - Keith Emerson &#124; AllMusic|alirdato=26a de julio 2011|familia nomo=Dryden|persona nomo=K.|jaro=2011|verko=allmusic.com}}</ref> * ''Nighthawks'' (1981)<ref>{{Cite web|author=AllMusic Review by Ken Dryden |url=http://www.allmusic.com/album/nighthawks-mw0000837391 |title=Nighthawks - Keith Emerson &#124; Songs, Reviews, Credits |website=AllMusic |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> * ''Best Revenge'' (1985)<ref>{{Cite web|author=AllMusic Review by Victor W. Valdivia |url=http://www.allmusic.com/album/best-revenge-original-soundtrack-mw0000840298 |title=Best Revenge [Original Soundtrack&#93; - Keith Emerson &#124; Songs, Reviews, Credits |website=AllMusic |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> * ''Murder Rock'' (1986)<ref>{{Cite web|author=AllMusic Review by Victor W. Valdivia |url=http://www.allmusic.com/album/murderock-mw0000529431 |title=Murderock - Keith Emerson &#124; Songs, Reviews, Credits |website=AllMusic |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> * ''Harmageddon''/''China Free Fall'' (1987) — Albumo kun Derek Austin. Emerson faris ''Harmageddon'' sontrakon dum Austin faris la ''China Free Fall'' sontrakon.<ref>{{Cite web|author=AllMusic Review by Ken Dryden |url=http://www.allmusic.com/album/harmageddon-china-free-fall-mw0000838048 |title=Harmageddon/China Free Fall - Keith Emerson &#124; Songs, Reviews, Credits |website=AllMusic |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> * ''La Chiesa'' (2002) — Muziko de la hororfilmo de 1989 nome ''The Church'', konata ankaŭ kiel ''La chiesa''. Kun materialo de Fabio Pignatelli kaj Goblin.<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/la-chiesa-original-motion-picture-soundtrack-mw0000524491 |title=La Chiesa (Original Motion Picture Soundtrack) |website=AllMusic |accessdate=17a de marto 2016}}</ref> * ''Godzilla: Final Wars'' (2004)<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/this-is-the-final-tribute-album-for-godzilla-mw0000471035 |title=This Is the Final Tribute Album for Godzilla - Original Soundtrack &#124; Songs, Reviews, Credits |website=AllMusic |date=4a de januaro 2005 |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> ==== Kompiloj ==== * ''Chord Sampler'' (1984)<ref>{{Cite web|author=Review this album |url=http://www.progarchives.com/album.asp?id=16670 |title=KEITH EMERSON Chord Sampler reviews and MP3 |publisher=Progarchives.com |date=28a de septembro 2007 |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> * ''The Emerson Collection'' (1986)<ref>{{Cite web|url=http://www.proggnosis.com/Release_Detail.aspx?RID=28125 |title=The Emerson Collection by KEITH EMERSON songs, tracks list, members, credits, reviews, information, discography on ProGGnosis |publisher=Proggnosis.com |date=1a de februaro 2009 |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> * ''At the Movies'' (2005)<ref>{{Cite web|author=AllMusic Review |url=http://www.allmusic.com/album/at-the-movies-mw0000377375 |title=At the Movies - Keith Emerson &#124; Songs, Reviews, Credits |website=AllMusic |date=22a de novembro 2005 |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> * ''Hammer It Out – The Anthology'' (2005)<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/hammer-it-out-the-anthology-mw0000530972 |title=Hammer It Out: The Anthology - Keith Emerson &#124; Songs, Reviews, Credits |website=AllMusic |date=19a de julio 2005 |accessdate=13a de marto 2016}}</ref> * ''Off the Shelf'' (2006)<ref>{{cite web | url = http://www.allmusic.com/album/off-the-shelf-mw0000533344/releases | website = AllMusic | title = Keith Emerson – Off the Shelf | accessdate = 13a de marto 2016}}</ref> ==== Unuopaĵoj ==== * "Honky Tonk Train Blues" ([[Meade Lux Lewis|Lewis]]) b/w "Barrelhouse Shake-Down" (1976)<ref>{{Cite web|author=|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b010jsrm |title=BBC One – Top of the Pops, 22/04/1976 |publisher=BBC|date=23a de aprilo 2011 |accessdate=11a de marto 2016}}</ref> — <small>[ITA #1] [UK #21]</small><ref name=honkytonkchart >[https://www.officialcharts.com/search/singles/honky%20tonk%20train%20blues/ "Official Singles Chart Results Matching: Honky Tonk Train Blues".] officialcharts.com. OfficialCharts.com. 10a de aprilo 1976. Alirita la 27an de oktobro 2019.</ref> === Kontribuoj === * "In the Flesh?" (2 versioj) kaj "Waiting for the Worms" por la omaĝdisko al [[Pink Floyd]] nome ''Back Against the Wall'' (2005)<ref>{{cite web |url=https://www.discogs.com/Various-Back-Against-The-Wall-A-Tribute-To-Pink-Floyd/release/4985225 |title=Various – Back Against The Wall (A Tribute to Pink Floyd) |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2016 |website=Discogs.com |publisher=[[Discogs]] |access-date=14a de marto 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212023325/http://www.discogs.com/Various-Back-Against-The-Wall-A-Tribute-To-Pink-Floyd/release/4985225 |archive-date=12a de februaro 2015}}</ref> * "Black Dog" por la omaĝdisko al [[Led Zeppelin]] nome ''Led Box: The Ultimate Led Zeppelin Tribute'' (2008)<ref>{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/led-box-the-ultimate-led-zeppelin-tribute-mw0000582795 |title=Various Artists: Led Box: The Ultimate Led Zeppelin Tribute |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2016 |website=Allmusic.com |publisher=[[AllMusic]] |access-date=14a de marto 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227234942/http://www.allmusic.com/album/led-box-the-ultimate-led-zeppelin-tribute-mw0000582795 |archive-date=27a de februaro 2014}}</ref> * Ayreon - "Progressive Waves" en ''The Theory of Everything'' (2013)<ref>{{Cite web|url=http://www.metal-temple.com/site/catalogues/entry/reviews/cd_3/a_2/ayreon-the-theory-of.htm|title=Ayreon - The Theory Of Everything (Review by Andrija "TheIslander" Petrovic)|last=Steinmetal|publisher=|accessdate=24a de aŭgusto 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826095931/http://www.metal-temple.com/site/catalogues/entry/reviews/cd_3/a_2/ayreon-the-theory-of.htm|archivedate=2016-08-26}}</ref> * Spinal Tap - "Heavy Duty" en ''Back from the Dead'' == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Keith Emerson}} * {{Official website|http://www.keithemerson.com/}} * {{Allmusic|class=artist|id=p17314}} * {{IMDb name|0256230}} * [https://www.findagrave.com/memorial/159255246?memorialUpdated=Yes# Keith Emerson en Find-a-grave.com] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Emerson, Keith}} [[Kategorio:Anglaj muzikistoj]] [[Kategorio:Anglaj pianistoj]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de Anglio]] [[Kategorio:Anglaj orgenistoj]] [[Kategorio:Klasikaj orgenistoj]] [[Kategorio:Elektronikaj muzikistoj]] [[Kategorio:Anglaj klavarinstrumentistoj]] [[Kategorio:Rokklavarinstrumentistoj]] [[Kategorio:Anglaj rokpianistoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] [[Kategorio:Progresivrokmuzikaj muzikistoj]] eo1tfnxj1vq7vupoqk83zxki9ctyt3k 0 670238 9462555 9209301 2026-08-26T03:35:23Z ~2026-42618-15 262446 Fix adding the original flag 9462555 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |sen banderolo=jes | ŝtato = {{Usono}} | titolo de administra unuo1 = [[Subŝtatoj de Usono|Subŝtato]] | administra unuo1 = {{Kalifornio}} | titolo de administra unuo2 = [[County|Kantono]] | administra unuo2 = [[kantono Riverside]] | regiono-ISO = US-CA | tipo1 = reliefo | situo de=Situo de {{paĝonomo}} en [[Kalifornio]] | situo sur mapo2=Usono | tipo2 = reliefo | situo de2=Situo de {{paĝonomo}} en [[Usono]] |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- nur por eviti tro longan nombron de la informo el vikidatumoj --> | bildo = <!-- kutime preniĝas el vikidatumoj --> | zomo = 10 |flago=Flag of Palm Springs, California (Alternate Colors).svg}} '''Palm Springs''' (en Esperanto "Palmaj Fontoj") estas [[urbo]] en okcidenta [[Usono]]. Ĝi situas oriente de [[Los-Anĝeleso]], apartenas al la [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato]] [[Kalifornio]] kaj al ties [[kantono Riverside]]. Laŭ stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Famuloj == En la urbo mortis hungardevena [[verkisto]] [[László Bús-Fekete]]. == Vidu ankaŭ == * [[Internacia filmfestivalo Palm Springs]] * [[Internacia filmfestivalo Palm Springs de mallongaj filmoj]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) {{Ĝermo|Usono}} [[Kategorio:Urboj de Kalifornio]] qvmu95igt6lvcu9engq0bi8jqpk9lix 0 670950 9462332 9353935 2026-08-25T14:04:50Z Sj1mor 12103 9462332 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Monongahela River Scene Pittsburgh PA 1857.jpg|eta|300px|[[Pittsburgh]] en [[1857]]. La Nuntempa epoko generis novan tipon de industria kaj urba pejzaĝo de granda efiko sur la naturo kaj sur la vivkondiĉoj. La revolucio de la transportoj kaj de la komunikado permesis ke la unueco de la ekonomio kaj la mondo atingita en la Moderna eepoko alproksimiĝu pro la mallongigo de la tempo de la transportoj kaj la pliigo de ties reguleco.]] [[Dosiero:Le Démolisseur P Signac Nancy 2718.jpg|eta|''Le Démolisseur'' pentrita de [[Paul Signac]] en [[1897]]. Krom esti artaĵo estetike avangarda (tekniko de [[punktismo]]), la konscia elekto de sennoma protagonisto kaj ties bilda traktado heroeca kondukas al alegoria interpretado: la amasoj detruas la antikvan ordon antaŭ konstrui novan.]] [[Dosiero:We Can Do It!.jpg|eta|''We Can Do It!'' (en [[angla]]: ''Ni povas fari ĝin!''), estis propaganda afiŝo de 1942 (dum la [[Dua Mondmilito]]) kiu stimulas la militan klopodon pere de la laboro de virinoj, kio iĝis grava paŝo al ŝia emancipigo.]] '''Nuntempa epoko''' estas la nomo per kiu oni indikas la historian [[periodo]]n inter la [[Usona Deklaro de Sendependeco]] aŭ la [[Franca Revolucio]], kaj la [[Vikipedio:Aktualaĵoj|aktualo]]. Ĝi enhavas, se konsideri sian komencon en la [[Franca Revolucio]], de proksimuma totalo de 230 jaroj, inter [[1789]] kaj la [[2019|nuno]]. En tiu periodo, la homaro espertis [[Demografia transiro|demografian transiron]], plenumitan por la socioj plej progresintaj (la nomita [[Unua mondo]]) kaj ankoraŭ plenumatan por la plej parto (nome [[Malplej evoluigitaj landoj|neevoluigitaj landoj]] ([[Tria mondo]]) kaj la [[Sojlolando|ĵus industriigitaj landoj]] (Dua mondo)), kiu portis sian [[Ekonomia kresko|kreskon]] trans la limoj kiujn metis historie la [[naturo]], atingante la ĝeneraligon de la [[konsumo]] de ĉia tipo de produktoj, servoj kaj naturaj rimedoj kiuj plialtigis por granda parto de la homoj ties [[vivnivelo]]n laŭ maniero antaŭe neimagita, sed kiuj pliakrigis la [[Socia malegaleco|sociajn]] kaj geografiajn malegalecojn kaj malfermas por la tuja [[futuro]] [[Medio|mediajn]] gravajn malcertecojn.<ref> Úrsula Oswald (2009). [http://www.afes-press.de/html/Oswald_seguridad_ambiental_en_el_siglo.pdf «Seguridad ambiental: un reto a la supervivencia humana» (pdf).] prezentaĵo. Konsultita la 29an de novembro 2019. </ref> == Historio == La okazaĵoj de tiu epoko estis markitaj per transformoj akcelitaj en la ekonomio, la socio kaj la teknologio, kiuj meritis la nomon de [[Industria Revolucio]], kaj samtempe oni detruis la [[Antaŭindustria civilizo|antaŭindustrian civilizon]] kaj oni konstruis [[socio]]n de [[socia klaso|sociaj klasoj]] prezidita de [[burĝaro]] kiu kontemplis la falon de ties tradiciaj oponantoj (la [[privilegio|privilegiuloj]]) kaj la naskon kaj disvolvigon de nova sistemo (nome la [[laborista movado]]), nome de kiu oni planis diversajn alternativojn al [[kapitalismo]]. Pli rimarkindaj estis eĉ la politikaj kaj ideologiaj transformoj ([[Liberalismo|liberalaj revolucioj]], [[naciismo]]j, [[totalismo]]j); same kiel la ŝanĝoj de la tutmonda politika mapo kaj [[Mondmilito|la plej grandaj militoj]] konataj de la homaro. La [[scienco]] kaj la [[kulturo]] eniris en periodo de eksterordinara disvolvigo kaj fekundeco; dum la [[nuntempa arto]] kaj la nuntempa [[literaturo]] (liberigitaj fare de la [[romantismo]] disde la akademiaj limigoj kaj malfermaj al la [[publiko]] kaj kun [[merkato]] pli kaj pli ampleksa) estis submetitaj al la efiko de la novaj [[amaskomunikilo]]j (kaj skribaj kaj sonvidaj), kio okazigis veran [[krizo|krizon de identeco]] kiu elis per la [[impresionismo]] kaj la [[avangardo]]j kaj ankoraŭ ne estis superita.<ref>Poezie tio videblas en la opozicio inter la [[elito|elitismo]] de ''la minoritato, ĉiam'' de [[Juan Ramón Jiménez]] kaj la ''enorma majoritato'' de [[Blas de Otero]]. La [[artoteorio]] en la 20a jarcento produktis ĉian klason de konceptoj por esprimi tian krizon, el la ''senhumanigo de arto'' de [[José Ortega y Gasset]] ĝis la ''arto ensimismeca'' aŭ ''implikita en la produktado'' de Xavier Rubert de Ventós. Por [[Mario Vargas Llosa]] la avangardo estis starigita en ''la diktaturo de la teorio kiu en nia tempo pasis el justigo al anstataŭigo de la artaĵo'' ([http://www.elpais.com/articulo/opinion/puno/invisible/elpepiopi/20111218elpepiopi_12/Tes ''El puño invisible''], El País, 18/12/2011, komentario al la samnoma libro de Carlos Granés, Taurus, 2011). </ref> En ĉiu el la ĉefaj planoj de la historia fluo (ekonomia, socia kaj politika),<ref> Koncepto de Ernest Labrousse. </ref> oni povas pridemandi ĉu la nuntempa epoko estas supereco de la regantaj fortoj de la moderneco aŭ male ĝi signifas la periodon en kiu venkas kaj atingas sian eblon disvolviĝi la ekonomiaj kaj sociaj fortoj kiuj dum la [[Moderna Epoko]] estis iom post iom kreskantaj: nome la [[kapitalismo]] kaj la [[burĝaro]]; kaj la politikaj entoj kiuj same faris paralele: nome la [[nacio]] kaj la [[ŝtato]]. En la 19a jarcento, tiuj elementoj kunfluis por kunformi la socian historian komponon de la eŭropa klasika [[liberala ŝtato]], aperinta post la krizo de la [[Antikva Reĝimo]].<ref> [[Albert Soboul]] (1970). La Civilisation de la Révolution française: La Crise de l'Ancien Régime (en francés) I. París: Arthaud. ISSN 0530-8488. </ref> La Antikva Reĝimo estis ideologie elfosita de la atako de la intelektuloj de la [[Klerismo]] (L'Encyclopédie, 1751) kontraŭ ĉio kio ne estu ĝustigita de la [[racio]] eĉ se ligita al la tradicio, kiel la [[privilegio]]j kontraŭaj al la egaleco (nome tiu jura, ne tiu ekonomi-socia) aŭ la morala ekonomio<ref>Koncepto de [[E. P. Thompson]]</ref> kontraŭa al la libereco (tiu de merkato, defendita de [[Adam Smith]] en "[[La riĉo de nacioj]]", 1776). Sed, spite la rimarkindecon de la revolucioj kaj de tio inspira en ties idealoj de [[libereco]], [[egaleco]] kaj [[frateco]] (kun la tre grava aldono de la termino [[proprieto]]), lerta observanto kiel [[Giuseppe Tomasi di Lampedusa|Lampedusa]] povis kompreni ilin kiel la neceso ke io ŝanĝu por ke ĉio restu egale: la [[Liberala ŝtato|Nova Reĝimo]] estis regita de [[reganta klaso]] (ne homogena, sed de kompono tre varia) kiu, kun la malnova aristokrataro inkludis por la unua fojo la povan burĝaron responsan de la [[Akumulo (ekonomio)|akumulado]] de [[kapitalo]]. Tiu, post sia enpoviĝo, estinte revolucia iĝis [[Konservismo|konservisma]],<ref> Klarigite de la historiistoj Antonio Domínguez Ortiz (plano), Miguel Artola Gallego (tomo V) kaj Miguel Martínez Cuadrado (tomo VI), en Historia de España Alfaguara. Madrid: Alianza. 1981. ISBN 84-206-2049-1. </ref> konscia de la malforteco de sia situacio sur la pinto de piramido kies bazo estis la granda amaso de [[proletaro]]j, limigita de la landlimoj de naciaj ŝtatoj de dimensioj kongruaj kun naciaj merkatoj kiuj siavice kontrolis la disponeblan eksteran spacon fare de sia kolonia etendo. En la 20a jarcento tiu nestabila ekvilibro ekmalkomponiĝis, ofte pere de violentaj katastrofoj (eke per la teruraj jaroj de la [[Unua Mondmilito]], 1914-1918), kaj en aliaj niveloj pere de iompostiomaj ŝanĝoj (por ekzemplo, la ekonomia, socia kaj politika promocio de la [[virino]]j). Unuflanke, en la plej disvolvigitaj landoj, la apero de pova [[meza klaso]], grandparte pere de la disvolvigo de la [[sociala ŝtato]] aŭ de la [[socialema ŝtato]] (ĉu komprenitaj kiel paktisma cedo al defio de la plej radikalaj tendencoj de la [[laborista movado]], aŭ kiel propra konvinko de la sociala [[reformismo]]) tendencis plenigi la abimon antaŭviditan de [[Markso]] kaj kiu laŭ li devis konduki al la neevitebla kontraŭstaro inter la burĝaro kaj la proletaro. Aliflanke, la [[kapitalismo]] estis forte atakita, kvankam atingante nur limigitan sukceson, fare de ties klasaj malamikoj, tro diverstendencaj nome [[anarkiismo]] kaj [[socialismo]] (siavice dividita inter [[komunismo]] kaj [[socialdemokratio]]). En la fako de [[ekonomiko]], la principoj de la [[klasika liberalismo]] estis superitaj ([[Novklasika ekonomika skolo]], [[Kejnsisma ekonomiko]] -helpo al [[konsumo]] kaj publika investado por kontraŭi la malkapablon de la [[libera merkato]] por reagi al la [[krizo de 1929]]- aŭ [[Ludoteorio]] -nome strategioj de kunlaborado kontraŭ la [[individuismo]] de la [[nevidebla mano]]-). La liberala demokratii suferis dum la [[Intermilita periodo]] la duoblan defion de ambaŭ [[totalismo]]j nome tiu de [[stalinismo]] kaj tiu de [[faŝismo]] (ĉefe pro la etendismo de la [[Nazia Germanio]], kiu kondukis al la terura [[Dua Mondmilito]]).<ref> La totalisma esenco de la soveta sistemo kaj de la diversaj faŝismoj (itala, germana, hispana kaj aliaj) estas unu de la temoj plej debatitaj fare de la nuntempaj historiografio kaj [[politika scienco]], ekde la nasko de tiu termino (aplikita ĉu de la propraj faŝistoj al si mem ĉu etendita de nuntempaj analizistoj, kiel [[Hannah Arendt]] aŭ postaj kiel Juan José Linz). [[Eric Hobsbawm]] defendis la historian interpretadon ke la soveta interveno en la Dua Mondmilito estis ŝlosila por la supervivado de la liberala demokratio en la nomita "libera mondo"; same kiel, en la posta periodo, la konkurenco inter la soveta kaj la okcidenta blokoj (el kiuj tiu lasta estis ĉiam dominanta) estis same ŝlosila por la propra memdifino de la ideologiaj valoroj, la politikaj strukturoj kaj la soci-ekonomia situacio de tiu lasta, kaj de ties tutmonda trudado (Historio de la 20a jarcento, op. cit.) </ref> Pri naciaj ŝtatoj, post la [[Revolucio de 1848|printempo de la popoloj]] (nomigo havigita por la [[revolucio de 1848]]) kaj la periodo prezidita de la [[Unuigo de Germanio|Unuigoj de Germanio]] kaj [[Unuiĝo de Italio|de Italio]] (1848-1871), ili iĝis la ĉefa faktoro en la [[internaciaj rilatoj]], en procezo kiu ĝeneraliĝis pro la falo de la grandaj multnaciaj imperioj (kiel la hispana ekde 1808 ĝis 1976, portugala ekde 1821 ĝis 1975; rusa, germana, aŭstri-hungara kaj otomana en 1918, post ties falo fine de la [[Unua Mondmilito]]) kaj pro la falo de la [[Koloniismo|koloniaj imperioj]] (brita, franca, nederlanda kaj belga post la [[Dua Mondmilito]]). Kvankam nombraj landoj akiris sendependecon dum la 19a kaj 20a jarcentoj, tiuj ne ĉiam rezultis sukcesaj, kaj multaj el ili suferis terurajn civilajn, religiajn aŭ popolajn konfliktojn, foje okazigitaj aŭ helpitaj de la neracia fiksigo de la landlimoj, reproduktoj aŭ decidoj de la iamaj koloniaj imperioj. Ĉiuokaze, la naciaj ŝtatoj, post la Dua Mondmilito, iĝis faktoroj iom post iom malpli gravaj en la politika mapo, anstataŭitaj de la [[Malvarma Milito|politiko de blokoj]] estrita de Usono kaj Sovetunio. La supernacia integrigo de Eŭropo ([[Eŭropa Unio]]) ne reproduktiĝis tiom sukcese en aliaj mondopartoj, dum la [[Internacia organizaĵo|internaciaj organizoj]], speciale la [[Unuiĝintaj Nacioj]], dependas por sia funkciado de la malmulte konstanta volo de siaj komponantoj. == Aktualo == La malapero de la [[komunisma bloko]] malfermis la staton de la aktuala mondo de la [[21a jarcento]], en kiuj la tradiciaj regantaj fortoj vidas la duoblan defion de kaj la tendenco al la [[tutmondiĝo]] kaj la apero aŭ reapero de ajna tipo de [[identeco]]j,<ref>La koncepto identeco, multsignifa, estas unu el la plej fekundaj en ajna tipo de sciencoj, inklude la sociajn sciencojn. AS Waterman, Identity Formation: Discovery or Creation? The Journal of Early Adolescence, 1984; Carol Hanisch, "The Personal is Political," en Shulamith Firestone, The Dialectic of Sex. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2003 (unua pub. 1970). ISBN 978-0-641-71168-8 kaj aliaj fontoj cititaj en [[:en:Identity formation]] (Formado de identeco) kaj en [[:en:Identity politics]] ([[Identeca politiko]]).</ref> personaj kaj individuaj,<ref>Vere Claiborne Chappell, The Cambridge Companion to Locke. Cambridge University Press, 1994. 343 pp. ISBN 0-521-38772-8 ; Harold W. Noonan, Personal Identity. Routledge, 2003. 296 pages. ISBN 0-415-27315-3 ; Daniel Dennett, Where am I? ; Derek Parfit, Reasons and Persons, part 3. ; Bernard Williams, The Self and the Future, Philosophical Review 79. ; John Locke, Of Ideas of Identity and Diversity (bibliografio de la artikolo [[:en:Personal identity (philosophy)]] en la angla vikio).</ref> kolektivaj kaj grupaj,<ref> Globalization and Autonomy Glossary Entry; Collective Identity and Expressive Forms; What a Mighty Power We Can Be Arkivita la 8an de aprilo 2009 en la Wayback Machine.; Perception of the minority's collective identity and voting behavior: The case of the Palestinians in Israel; references in social pychology, Arkivita la 7an de junio 2011 en la Wayback Machine.; Former Concentration Camps and the Politics of Identity in West Germany, 1945-1995 (eksteraj ligiloj de la artikolo [[:en:Collective identity]] en la angla vikio). Benedict Anderson (1983) Imagined Communities. Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. London: Verso. Vidu ankaŭ la fontoj en la bibliografio de la artikolo [[:en:Identity (social science)]] en la angla vikio. Roccas, S. & Brewer M. B. (2002). Social identity complexity. Personality and Social Pscyhology Review, 6, 88 - 106; Tajfel, H. & Turner, J. C. (1986). The social identity theory of intergroup behavior. In S. Worchel & W. G. Austin (Eld.) Psychology of intergroup relations (2a eld., 7 - 24). Chicago, IL: Nelson Hall. (bibliografio de la artikolo [[:en:Social identity complexity]] en la angla vikio).</ref> tro ofte konkurencaj inter si ([[religio|religiaj]], [[sekso|seksaj]], [[junularo|laŭ aĝo]], [[Nacia identeco|naciaj]], [[Kulturo|kulturaj]], [[etno|etnaj]], estetikaj,<ref>William G. Roy (Septembro 2002). [http://www.springerlink.com/content/48yv6c2gx6j6w016/ «Aesthetic Identity, Race, and American Folk Music».]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Qualitative Sociology (Springer) 25 (3): 459-469. ISSN 1573-7837.</ref> [[studenta movado|edukaj]], [[sporto|sportaj]], aŭ okazigitaj de agado - [[pacismo]], [[naturprotektismo]], [[alimondismo]] - aŭ de ajna tipo de kondiĉoj, inklude la problemikajn - [[malkapablo]]j, diskapablon, konsumomoroj -). Partikulare, la konsumo difinas tiom grave la bildon kiun pri si mem faras kaj individuoj kaj grupoj ke la termino [[konsumsocio]] iĝis sinonimo de nuntempa socio.<ref> Sandhusen, Richard L. (2000) [https://books.google.es/books?id=8qlKaIq0AccC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Marketing] pp. 218 kaj poste, bibliografio citita en [[:en:Consumer behaviour]] de la angla vikio. La studo de [[konsumo]] kaj de ties ekonomiaj kaj sociaj faktoroj kondukis al diversaj konsideroj, kiuj inkludas la plinovigajn perspektivojn pri la socia konduto kiuj estas baze de tre ĵusaj fakoj, kiel la nomitaj ekonomifiziko kaj neŭroekonomiko. Philip Ball (2008) Masa crítica. Cambio, caos y complejidad Turner ISBN 978-84-7506-651-6; kaj Tim Harford (2008) El economista camuflado: La economía de las pequeñas cosas Booket ISBN 978-84-8460-536-2. </ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hobsbawm, Eric J. (1987). Las Revoluciones Burguesas (The Age of Revolution. Europe 1789-1848). Barcelona: Labor. ISBN 84-335-2978-1. * Hobsbawm, Eric J. (1987). La Era del capitalismo (The Age of Capital 1848-1875). Barcelona: Labor. ISBN 84-335-2983-8. * Hobsbawm, Eric J. (1989). La Era del Imperio (The Age of Empire 1875-1914). Barcelona: Labor. ISBN 84-335-9298-X. * Hobsbawm, Eric J. (1995). Historia del Siglo XX (The Age of Extremes. The short twentieth century 1914-1991). Barcelona: Crítica. ISBN 84-7423-712-2. * Fernández, Antonio (1981), Historia del mundo contemporáneo, Barcelona: Vicéns Vives ISBN 84-316-1774-8 * Artola, Miguel kaj Pérez Ledesma, Manuel, Historia del mundo contemporáneo, Madrid, Anaya, ISBN 84-207-3052-1 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nuntempa historio| ]] [[Kategorio:Historiografio]] [[Kategorio:19-a jarcento]] [[Kategorio:20-a jarcento]] [[Kategorio:21-a jarcento]] fcaok1h6ujt53klftlmfnyfvpjj8qlv 0 671402 9462324 9253239 2026-08-25T13:55:03Z Sj1mor 12103 9462324 wikitext text/x-wiki '''Bone funkcionanta aŭtismo''' estas [[aŭtismo]] sen [[intelekta malkapablo]].<ref name="Sanders2009">{{cite journal|last1=Sanders|first1=James Ladell|title=Qualitative or Quantitative Differences Between Asperger's Disorder and Autism? Historical Considerations|journal=Journal of Autism and Developmental Disorders|volume=39|issue=11|year=2009|pages=1560–1567|issn=0162-3257|doi=10.1007/s10803-009-0798-0|pmid=19548078}}</ref><ref name="arn">{{cite journal |last1=Carpenter |first1=Laura Arnstein |last2=Soorya |first2=Latha |last3=Halpern |first3=Danielle |title=Asperger's Syndrome and High-Functioning Autism |journal=Pediatric Annals |year=2009 |volume=38 |issue=1 |pages=30–5 |doi=10.3928/00904481-20090101-01|pmid=19213291 }}</ref> Oni povas havi mildajn aŭ severajn simptomojn, precipe en komunikado, kaj per kaj senvorta komunikado, kaj en sociala interago.<ref name="J">{{cite journal|last=Sanders|first=J|title=Qualitative or quantitative differences between Asperger's disorder and autism? Historical considerations|journal=Journal of Autism and Developmental Disorders|year=2009|volume=39|issue=11|pages=1560–1567|doi=10.1007/s10803-009-0798-0|pmid=19548078}}</ref> Ĝi ne estas en [[DSM-5]] aŭ [[ICD|ICD-10]]. ==Karakterizado== Bone funkcionanta aŭtismo similas al [[sindromo de Asperger]]. Oni pensis pri kategorioj de aŭtismo, do iuj ŝovas ankaŭ sindromon de Asperger tien. Diferencoj estas pli malbonaj lingvaj kapabloj, precipe en infanaĝo.<ref name="J"/><ref>[http://behavenet.com/aspergers-disorder Asperger's Disorder] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130520161254/http://www.behavenet.com/aspergers-disorder |date=2013-05-20 }} – ''[[Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders]]'' Fourth edition Text Revision (DSM-IV-TR) [[American Psychiatric Association]] (2000)</ref> Aliaj diferencoj estas:<ref name ="arn" /><ref>[http://www.sacramentoasis.com/docs/8-22-03/as_&_hfa.pdf T. Attwood, Is There a Difference Between Asperger's Syndrome and High Functioning Autism?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070809000000/https://web.archive.org/web/20070809090928/http://www.sacramentoasis.com/docs/8-22-03/as_%26_hfa.pdf |date=2007-08-09 }}{{MEDRS|date=March 2013}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=12199137 |year=2002 |last1=Rinehart |first1=NJ |last2=Bradshaw |first2=JL |last3=Brereton |first3=AV |last4=Tonge |first4=BJ |title=Lateralization in individuals with high-functioning autism and Asperger's disorder: A frontostriatal model |volume=32 |issue=4 |pages=321–331 |journal=Journal of Autism and Developmental Disorders |doi=10.1023/A:1016387020095}}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1007/s10803-006-0251-6 |title=Emotion Perception in Asperger's Syndrome and High-functioning Autism: The Importance of Diagnostic Criteria and Cue Intensity |year=2006 |last1=Mazefsky |first1=Carla A. |last2=Oswald |first2=Donald P. |journal=Journal of Autism and Developmental Disorders |volume=37 |issue=6 |pages=1086–95 |pmid=17180461|url=https://scholarscompass.vcu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2448&context=etd }}</ref> * Pli bonaj vidaj/spacaj kapabloj * Ne esti tiel mallerta, kiel homoj kun sindromo de Asperger * Pli malfacile vivi memstare * Vastaj interesoj * Pli bona empatio En aŭtismuloj oftas anksio, kiu estas plej ofta en bone funkcionantaj infanoj kaj adoleskantoj.<ref name="Reaven">{{cite journal |doi=10.1016/j.brainres.2010.09.075 |title=The treatment of anxiety symptoms in youth with high-functioning autism spectrum disorders: Developmental considerations for parents |year=2011 |last1=Reaven |first1=Judy |journal=Brain Research |volume=1380 |pages=255–63 |pmid=20875799}}</ref> Alia ofta problemo estas dupolusa perturbo. Psiĥiatriistoj ofte diagnozas obsesivan-kompulsivan perturbon, kiu povas esti aŭtisma simptomo. Oni esploris la ligilon, kaj trovis, ke ĝi estas la serotonino.<ref name="Mazzone">{{cite journal |doi=10.1186/1744-859X-11-16 |title=Psychiatric comorbidities in asperger syndrome and high functioning autism: Diagnostic challenges |year=2012 |last1=Mazzone |first1=Luigi |last2=Ruta |first2=Liliana |last3=Reale |first3=Laura |journal=Annals of General Psychiatry |volume=11 |pages=16 |pmid=22731684 |issue=1 |pmc=3416662}}</ref> Oftas ankaŭ ADHD, sindromo de Tourette, kaj karakteristikoj, kiuj kontribuas al kriminaleco.<ref name=Mazzone /> Tiuj povas esti sociala naiveco, violenco, kaj difektoj de empatioj. Oni bezonas plian sondojn por ekkoni ligilojn inter aŭtismo kaj kriminaleco.<ref>{{cite journal |first1=Matthew D. |last1=Lerner |first2=Omar Sultan |last2=Haque |first3=Eli C. |last3=Northrup |first4=Lindsay |last4=Lawer |first5=Harold J. |last5=Bursztajn |title=Emerging Perspectives on Adolescents and Young Adults With High-Functioning Autism Spectrum Disorders, Violence, and Criminal Law |journal=Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law |pmid=22635288 |url=http://www.jaapl.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=22635288 |year=2012 |volume=40 |issue=2 |pages=177–90 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191211055002/http://jaapl.org/content/40/2/177.long |date=2019-12-11 }}</ref> Malliberejoj estas tre malfacile elteneblaj por aŭtismuloj, ĉar ili ne havas tempon sen neŭrotipikaj homoj por ripozi. Tiu kaj mallibereco ofte ekigas meltdown, kaj ili povas ataki iliajn gardistojn. En multaj landoj estas ebleco por liberigi pli frue, se oni memtenis sin bone. Aŭtismuloj ne povas memteni sin bone, ĉar ili ofte havas meltdown; do ili devas resti tien pli longe, ankaŭ se tiu estas malpli bona ĉirkaŭaĵo por ili. Bone funkcionanta aŭtismo estas aŭtismo sen intelekta malkapablo. Teorie ankaŭ neparolantaj aŭtismuloj povas esti bone funkcionantaj, sed oni opinias, ke ili funkcionas malbone, ĉar ili ne parolas. Oni taksas raton de malbone funkcionantan aŭtismuloj inter 40 kaj 55%.<ref name="Newschaffer2007">{{cite journal|last1=Newschaffer|first1=Craig J.|last2=Croen|first2=Lisa A.|last3=Daniels|first3=Julie|last4=Giarelli|first4=Ellen|last5=Grether|first5=Judith K.|last6=Levy|first6=Susan E.|last7=Mandell|first7=David S.|last8=Miller|first8=Lisa A.|last9=Pinto-Martin|first9=Jennifer|last10=Reaven|first10=Judy|last11=Reynolds|first11=Ann M.|last12=Rice|first12=Catherine E.|last13=Schendel|first13=Diana|last14=Windham|first14=Gayle C.|title=The Epidemiology of Autism Spectrum Disorders*|journal=Annual Review of Public Health|volume=28|issue=1|year=2007|pages=235–258|issn=0163-7525|doi=10.1146/annurev.publhealth.28.021406.144007|pmid=17367287}}</ref> ==Kaŭzoj== Oni konas malmulte pri kaŭzoj de aŭtismo, sed oni trovis anomaliojn en iuj regionoj de [[cerbo]]. Regionoj de sociala cerbo estas en amigdalo, en superior temporal sulcus, en fusiform gyrus kaj orbitofrontal cortex. Oni trovis anomaliojn ankaŭ en caudate nucleus; oni opinias, ke tiu estas ligita al restriktiva konduto. Aliaj kialoj povas esti atipikaj ligoj inter cerbaj regionoj kaj signifika pligradigita kvanto de griza materio.<ref>{{cite book |doi=10.1017/CBO9780511973918.006 |chapter=Brain imaging and the neuroanatomical correlates of autism |title=Researching the Autism Spectrum |year=2011 |last1=Spencer |first1=Michael |last2=Stanfield |first2=Andrew |last3=Johnstone |first3=Eve |editor1-last=Roth |editor1-first=Ilona |editor2-last=Rezaie |editor2-first=Payam |isbn=978-0-511-97391-8 |pages=112–55}}</ref> Estas opinioj, ke vakcino, nome MMR (morbilo, mumpso, rubeolo), povas kaŭzi aŭtismon. Oni pensas tiun laŭ esploro de Andrew Wakefield. Oni montris, ke tiu estas ne vera, la sondo estis falsita; sed la kredo disvastigis. Parentoj volis antaŭmalhelpi aŭtismon per vetado de vakcinado de iliaj infanoj, kaj ili riskis malsanojn, kiuj povas ekigi intelektan malkapablon aŭ morti la malsanulon. Por refuti la fraŭdon oni faris esplorojn en pli landoj, ekzemple en Japano kaj en [[Usono]].<ref name="klin">{{cite journal |doi=10.1590/S1516-44462006000500002 |title=Autismo e síndrome de Asperger: Uma visão geral |trans-title=Autism and Asperger syndrome: an overview |language=Portuguese |year=2006 |last1=Klin |first1=Ami |journal=Revista Brasileira de Psiquiatria |volume=28 |pages=S3–11 |pmid=16791390}}</ref><ref>{{Cite journal|date=September 2005|title=A mercurial debate over autism|journal=Nature Neuroscience|volume=8|issue=9|pages=1123|doi=10.1038/nn0905-1123|pmid=16127438|issn=1546-1726}}</ref> ==Rekonado== Oni povas rekoni bone funkcionantan aŭtismon post 35 monata aĝo, pli frue ol sindromon de Asperger, laŭ lingva kaj parola evolvo. Oni uzas la plej bazajn simptomojn de aŭtismo: konstantaj deficitoj de sociala komunikado, socialaj deficitöj, kaj restriktiva kaj repetitiva konduto.<ref name="J" /><ref>{{cite web |title=Diagnostic Criteria |url=https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/hcp-dsm.html |website=cdc.gov |publisher=Center for Disease Control |accessdate=13-a de augusto 2019}}</ref> Ĝi ne estis oficiala kategorio; ĝi ne estas en DSM-4; oni devis priskribi ĝi per aŭstismo sen inteligenta malkapablo. Ankaŭ DSM-5 ne enhavas ĝin; oni povas elekti el tri niveloj de aŭtismo.<ref name="asha.org">{{cite web|title=Augmentative and Alternative Communication (AAC)|url=http://www.asha.org/public/speech/disorders/AAC/|website=American Speech-Language-Hearing Association}}</ref> ==Terapioj== Oni havas multan formojn de terapioj, kiuj povas esti utilaj por diferencaj homoj. Oni ne havas medicinojn kontraŭ aŭtismo, sed povas uzi tiujn por akompanaj simptomoj, kiel deprimo, ankscio, kaj iuj nedezireblaj kondutoj.<ref>{{cite web|last1=National Institute of Mental Health|title=Medications for Autism|url=http://psychcentral.com/lib/medications-for-autism/|website=Psych Central|access-date=2015-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151213211732/http://psychcentral.com/lib/medications-for-autism|archive-date=2015-12-13|url-status=live}}</ref> Sed oni preferas aliaj metodojn.<ref>{{cite journal|last1=Pope|first1=J|last2=Volkmar|first2=F|title=Medicines for Autism|date=November 14, 2014}}</ref> Se la ulo ne parolas por komuniki, li povas uzi aliajn metodojn. Tiu enhavas skribadon, imagojn, metakomunikadon, interaktivajn ilojn kaj komputilojn.<ref name="asha.org"/> Por aŭtismuloj estas metakomunikado kaj signolingvoj malpli uzeblaj ol aliaj metodoj. Oni preferas la kartan sistemon nominata PECS, kiu enhavas kartojn kun imagoj. Uzantoj lernas, ke ili povas kombini imaĝojn, por fari pli longajn sentencojn.<ref name="autismspeaks.org">{{cite web|title=What Treatments are Available for Speech, Language and Motor Issues?|url=https://www.autismspeaks.org/what-autism/treatment/what-treatments-are-available-speech-language-and-motor-impairments|website=Autism Speaks|access-date=2015-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222074105/https://www.autismspeaks.org/what-autism/treatment/what-treatments-are-available-speech-language-and-motor-impairments|archive-date=2015-12-22|url-status=live}}</ref> Tiuj povas helpi lerni legi kaj skribi. Lingva terapio helpas uzi lingvon.<ref name="Autismdefinition">{{cite web|title=What is Autism, Asperger Syndrome, and Pervasive Developmental Disorders?|url=http://www.usautism.org/definitions.htm|website=US Autism and Asperger Association|accessdate=16-a de decembro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-12-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151228125601/http://www.usautism.org/definitions.htm|arkivdato=2015-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151228125601/http://www.usautism.org/definitions.htm|archivedate=2015-12-28}}</ref> La celoj estas diferencaj, akomodantaj al statuso de ulo. Iuj devas lerni, ke oni povas uzi parolon por komuniki. Aliiuj devas kompreni metaforojn, kaj aliajn ilojn. Aliiuj povas lerni paroli pli bele. Iuj kun sindromo de Asperger povas pligrandigi ilian vortaron. Ĉiu en la spektro povas lerni, kiun oni diras en diferencaj situoj.<ref>{{cite web|title=Speech and Language Therapy|url=http://www.autismeducationtrust.org.uk/good-practice/written for you/parents-and-cares/pc speech and language therapy.aspx|website=Autism Education Trust}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La terapio kunordigas meĥanismon, signifikon kaj sociala uzado de parolo.<ref name="autismspeaks.org"/> Okupa terapio helpas lerni ĉiutagajn kapablojn, kiel movado kaj higieno. Tiuj kapabloj estas integritaj en ilia vivo hejme, lerneje, kaj laboreje. Oni povas lerni akomonodi lian ĉirkaŭaĵon al liaj kapabloj.<ref>{{cite web|title=Occupational Therapy's Role with Autism|url=https://www.aota.org/-/media/Corporate/Files/AboutOT/Professionals/WhatIsOT/CY/Fact-Sheets/Autism fact sheet.ashx|website=American Occupational Therapy Association}}</ref> Ĝi helpas pli partopreni en vivo de homo en ilia ĉirkaŭaĵo.<ref name="autismspeaks.org"/> Aplikita sintenado celas instrui per premioj kaj punoj al aŭtismuloj,<ref>{{cite web|title=Applied Behavioral Strategies - Getting to Know ABA|url=http://www.appliedbehavioralstrategies.com/what-is-aba.html|access-date=2015-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151220131628/http://www.appliedbehavioralstrategies.com/what-is-aba.html|archive-date=2015-12-20|url-status=live|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-12-14|arkivurl=https://www.webcitation.org/6c5NqmsrJ?url=http://www.appliedbehavioralstrategies.com/what-is-aba.html|arkivdato=2015-10-06}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190124203720/https://www.appliedbehavioralstrategies.com/what-is-aba.html |date=2019-01-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.appliedbehavioralstrategies.com/what-is-aba.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190124203720/https://www.appliedbehavioralstrategies.com/what-is-aba.html |arkivdato=2019-01-24 }}</ref> kiel sinteni en neaŭtisma ĉirkaŭaĵo.<ref>{{cite web|title=Applied Behavioral Analysis (ABA): What is ABA?|url=http://www.autismpartnership.com/applied-behavior-analysis|website=Autism partnership|accessdate=2019-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190103173916/https://www.autismpartnership.com/applied-behavior-analysis|archivedate=2019-01-03}}</ref><ref name="Treating adaptive living skills of persons with autism using applied behavior analysis: A review">{{cite journal |last1=Matson |first1=Johnny |last2=Hattier |first2=Megan |last3=Belva |first3=Brian |title=Treating adaptive living skills of persons with autism using applied behavior analysis: A review |journal=Research in Autism Spectrum Disorders |date=January–March 2012 |volume=6 |issue=1 |pages=271–276 |doi=10.1016/j.rasd.2011.05.008 }}</ref> and diminishing problematic behaviors like eloping or self-injury<ref>{{cite journal |last1=Summers |first1=Jane |last2=Sharami |first2=Ali |last3=Cali |first3=Stefanie |last4=D'Mello |first4=Chantelle |last5=Kako |first5=Milena |last6=Palikucin-Reljin |first6=Andjelka |last7=Savage |first7=Melissa |last8=Shaw |first8=Olivia |last9=Lunsky |first9=Yona |title=Self-Injury in Autism Spectrum Disorder and Intellectual Disability: Exploring the Role of Reactivity to Pain and Sensory Input |journal=Brain Sci |date=November 2017 |volume=7 |issue=11 |page=140 |doi=10.3390/brainsci7110140 |pmid=29072583 |pmc=5704147 }}</ref> Oni preferas premiojn, ĉar punoj povas plimalbonigi situojn.<ref>{{Cite journal|last=Myers|first=Scott M.|last2=Johnson|first2=Chris Plauché|date=1-a de novembro 2007|title=Management of Children With Autism Spectrum Disorders|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/120/5/1162|journal=Pediatrics|volume=120|issue=5|pages=1162–1182|doi=10.1542/peds.2007-2362|issn=0031-4005|pmid=17967921}}</ref> Laŭ Usona Pediatria Akademio ĝi estas la plej utila metodo. Aŭtismulaj aktivistoj diras, ke tiu trejnado ne lasas la infanojn sinteni naturale, kaj parolas pri maltoleranco de neŭrotipa socio.<ref>https://www.spectrumnews.org/features/deep-dive/controversy-autisms-common-therapy/</ref> Sensora integrado helpas adaptiĝi al diferencaj stimuloj. Iuj auxtismuloj estas tre sensiblaj al iuj stimuloj, ekzemple al lumo aŭ sonoj, kaj ne reagi al aliaj, kiel esti alparolita.<ref>{{cite journal|last1=Smith|first1=M|last2=Segal|first2=J|last3=Hutman|first3=T|title=Autism Spectrum Disorders}}</ref> Estas metodoj, kiuj uzas muzikojn, aŭ iujn ludilojn, kiujn aŭtismuloj amas por ilia ripeteco, kiel balanciloj, pendoliloj kaj plonĝtabuloj.<ref name="autismspeaks.org"/> ==Kritikoj de labeloj pri funkcionado== Aktivistoj kritikas labelojn pri funkciado, precipe la malbone funkciantan labelon, kiu plimalbonigas ekspektojn pri infano, do li evolviĝos malpli.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://ollibean.com/problems-functioning-labels/|titolo=More Problems with Functioning Labels|alirdato=2017-12-29|dato=2013-09-26|verkaĵo=Ollibean}}</ref> Estas aliaj kritikoj, ke aŭtismuloj povas funkcii malsame en malsamaj tagoj. Ekzemple post traŭmo oni funkcias pli malbone, li povas ankaŭ perdi sian laboron, kaj longe ne trovi novan.<ref>{{Cite web|url=https://www.identityfirstautistic.org/functioning-labels-|title=Identity-First Autistic|website=Identity-First Autistic|access-date=2017-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230114435/https://www.identityfirstautistic.org/functioning-labels-|archive-date=2017-12-30|url-status=live|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-12-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171230114435/https://www.identityfirstautistic.org/functioning-labels-|arkivdato=2017-12-30}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171230114435/https://www.identityfirstautistic.org/functioning-labels- |date=2017-12-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.identityfirstautistic.org/functioning-labels- |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171230114435/https://www.identityfirstautistic.org/functioning-labels- |arkivdato=2017-12-30 }}</ref> Prefere oni dirus aŭtismo kun aŭ sen intelekta malkapablo. == Referencoj == {{referencoj}} ==Literaturo== * {{cite book |title=Look Me in the Eye: My Life with Asperger's |first=John Elder |last=Robison |publisher=[[Three Rivers Press]] |year=2007 |isbn=9780307395986 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/lookmeineyemyl00robi }} ==Traduko== {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = High-functioning autism | revizio = nuna }} [[Kategorio:Aŭtismo| ]] eauz1amq2sarmhco2gvxurv72ibuncv 0 676498 9462355 9180555 2026-08-25T14:26:23Z Sj1mor 12103 9462355 wikitext text/x-wiki {{informkesto burgo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Germanio|Zomo=15}} '''Kastelo Altenstein''' ({{lang-de|Schloss Altenstein}}) troviĝas en [[Bad Liebenstein]] en [[Germanujo]]. Temas pri la eksa somera rezidejo de la dinastianoj de la Duklando [[Saksio-Meiningen]]. == Historio == [[Dosiero:Altenstein-kavaliershaus.jpg|eta|Domo de la marŝalo kortega]] [[Sankta Bonifaco]] jam predikis la [[evangelio]]n surloke en 742 kaj pro tio oni starigis tie kapelon. Kvin jardekojn poste konstruitis jam burgo. Dudo von Stein regis en la jaro 1116. Nova burgo nome ''Neuenburg'' konstruitis sur la t.n. bonifaca-rifo en 1150, kies bienoj apartenis al la [[Abatejo de Fulda]]. Ĝi donitis kiel feŭdaĵo al la familio Frankenstein, el kio eksplikeblas la burga tiama nomo ''Alter Stein''. La vilaĝoj de Gumpelstadt, Waldfisch, Schweina kaj Steinbach unuiĝis kun ĝi. La burgo kaj la grundaro poste apartenis al la familio Salza el [[Bad Langensalza|Langensalza]] antaŭ la vendo en 1346 al la [[landgraflando Turingio|turingiaj landgrafoj]]. Diversaj grafoj zorgis pri bona fortikaĵo tie. La kastelo iĝis posedaĵo de la familio [[Hund von Wenkheim]] je la fino de la 15-a jarcento. Burghard la 2-a de Wenkheim ordonis en la 4-a de majo 1521 la forkondukon de [[Marteno Lutero]] - kiu troviĝis je kelkaj kilometroj for - en la direkto de [[Wartburg]]; tie li povas trankvile kaj sekure vivi. Kastelo Altenstein konkeritis kaj detruitis en 1554 fare de la armeoj de [[Frankonio]] kaj de [[Brunsvigo]] batalantaj kontraŭ la margrafo de [[Ansbach]]. Sed iĝis ties rekonstruiĝo ekde 1557. La lasta heredanto el la Hund-dinastio, Eberhard (1647-1722), eĉ naskiĝis tie kaj novigis ĉion estante skrupula prosperiganto de siaj bienoj. La dukoj de Saksio-Meiningen, kiu regis ekde 1680 en la regiono tiea, proponis sin kiel posteulojn de la loka dinastio post la morto de Eberhard von Wenkheim. [[Anton Ulrich (Saksio-Meiningen)]] ordonis al la [[vieno|viena]] arĥitekto [[Alessandro Rossini]] rekonstrui kastelon en la stilo de baroko kaj la filo [[Georgo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] dezajnigis [[pejzaĝa parko|pejzaĝan parkon]] laŭ angla maniero aliaranĝplane por somera rezidejo bela. Fositis ankaŭ artefarita lageto kien oni metis la t.n. ''Luizo-akvofalon'' en la jaro 1800; poste alvenis pavilonoj ĉinaj, [[oranĝejo]] kaj ĉevalejoj. Princo Bernardo-Henriko (Saksio-Meiningen) (1800-1882) starigis tie krucon feran en honoro al Bonifaco en la jaro 1814-a. [[Dosiero:SchlossAltenstein1900.jpg|eta|maldekstra|Kastelo Altenstein en 1900]] Akcepto impona okazis en la 13.8.1846 en honoro de la datreveno naskiĝtaga de princino [[Adelajdo de Saksio-Meiningen]], kiu iĝis la edzino de la angla reĝo [[Vilhelmo la 4-a (Britio)]]. La parko ankaŭ pligrandigitis inter 1846 kaj 1852 sub la gvidado de [[Eduard Petzold]]. La artŝatanta ''teatra duko'' [[Georgo la 2-a (Saksio-Meiningen)]] peris novkonstruon kastelan laŭ angla stilo novrenesanca inter 1888 kaj 1889. Li ankaŭ pretus por akcepti lian imperiestran moŝton [[vilhelmo la 2-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 2-a]] en la 11.8.1889; fakte tiaĵoj neniam okazis kaj la imperiestro malinvititis lastamomente pro lia malvolo babili kun la baronino de Heldburg (1839-1923), la malnobla edzino duka. La parko ankoraŭfoje plibeliĝis inter 1890 kaj 1900 kaj admireblis sekve de multaj. La komponisto [[Johannes Brahms]] invititis tien fare de la duko kiu estis ankaŭ la mecenato de la geniulo. Princo Bernardo la 3-a (Saksio-Meiningen-Hildburghausen) kaj la edzino Charlotte (la fratino de imperiestro Vilhelmo la 2-a) estis entombigitaj en la parko. La kastelo estiĝis rezidejo de la princo kaj pentristo [[Ernesto (Saksio-Meiningen)|Ernesto]] kaj vendiĝis post ties morto en 1942 al la Lando Turingio fare de la vidvino. [[Dosiero:Altenstein-herzogsgrab.jpg|eta|Tombo de duko Bernardo la 3-a]] === Post la Dua mondmilito === Mallongan tempon al kastelo servis en 1945 kiel lernoknaba loĝejo; ekde 1946 ĝi estis ripozumhejmo por metiistoj. En 1979 ĝi deklaritis monumentprotektotaĵo ĝardenarta. En februaro 1982 estis surloke terura fajro dum kio ĉio krom la eksteraj muroj malaperis. La unuaj savlaboroj ekis en 1984 kaj la tegmento refaritis (sed nehistorie). En julio 1995 ekresponsis la [[Fondaĵo Turingiaj Kasteloj kaj Ĝardenoj]]. En 2010 komenciĝis la internaj restaŭradoj. En 2021 ĉio eble estos preta. <ref>[http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buehne-und-konzert/denkmal-fuer-johannes-brahms-auf-schloss-altenstein-15012649.html ''Ein Schloss für Brahms''], FAZ, 13.5.2017, p. 12</ref> Informburoo pri la ''Natura parko [[Turingia Arbaro]]'' troveblas en la iama ekonomia ejo dekstre de la kortega marŝalejo rotonda. Eta muzeo en la rotondo ankaŭ vizitindas. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.schloss-altenstein.de/ Amikara societo Glücksbrunn] * [http://www.thueringerschloesser.de/de/schloesser-burgen-gaerten/schloss-und-park-altenstein.html ''Schloss und Park Altenstein''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180302180039/http://www.thueringerschloesser.de/de/schloesser-burgen-gaerten/schloss-und-park-altenstein.html |date=2018-03-02 }} Stiftung Thüringer Schlösser und Gärten * [http://www.nothnfr.de/ Paĝaro pri la kastelo kaj la pejzaĝa parko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150801205407/http://nothnfr.de/ |date=2015-08-01 }} [[Kategorio:Dinastio Saksio-Meiningen|*Altenstein]] [[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Wartburg|Altenstein]] [[Kategorio:Bad Liebenstein]] nb5c1z8qwighpvc55l0vo6zya6m8m08 0 678017 9462529 9415564 2026-08-26T00:01:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462529 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Tibi | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ca|-|''Tibi''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Presa del pantano de Tibi.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Escut de Tibi (amb sigles).svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Valencia Komunumo | distrikto = Provinco Alakanto | distrikto_tipo = Provinco | municipo = L'Alcoià | municipo_tipo = Komarko | histregiono = | histregiono_tipo = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 533 | leviĝo_noto = <ref>http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03090</ref> | lat_d = 38 | lat_m = 31 | lat_s = 52 | lat_NS = N | long_d = 0 | long_m = 34 | long_s = 40 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 70.38 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1664 | loĝantaro_dato = | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 03109<ref>[https://www.correos.es/es/es/herramientas/codigos-postales/detalle?query=Tibi,%20Alacant,%20Comunitat%20Valenciana,%20ESP&searchtype=001&magickey=dHA9MCNsb2M9MzQ3NzY4NDAjbG5nPTI0I3BsPTIzODc3NTk5I2xicz0xNDozNjc0MTQ1OQ== Buscador de Códigos Postales de Correos]</ref> | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-A | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Tibi enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Tibi enkadre de Provinco Alakanto | mapo1_lokumilo = Provinco Alikanto <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = http://www.tibi.es/ | commons = Tibi <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo}} }} '''Tibi''' estas hispana municipo apartenanta al [[Valencia Komunumo]] kaj al [[provinco Alakanto]]. Ĝi lokas en [[komarko]] L’Alcoià kaj estas 70,38 km² ampleksa. En la jaro 2019 mil sescent dek kvar personoj rezidis en la municipo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03129 |titolo=Datos Generales de Tibi - Diputación de Alicante |alirdato=2020-01-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250127085918/http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03129 |arkivdato=2025-01-27 }}</ref><ref>[https://ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2856&L=1 Alicante/Alacant: Population by municipality and sex.]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Municipoj de provinco Alikanto]] dt1vfmqu7a46tolbf7ezwdq9oyz4mcx 0 679972 9462323 8951756 2026-08-25T13:54:27Z Sj1mor 12103 9462323 wikitext text/x-wiki La '''Hungara signolingvo''' estas [[signolingvo]] precipe uzita de [[hungaroj]], kaj pleje uzata en [[Hungario]] kaj ĝiaj najbarlandoj, pleje de [[surdeco|surduloj]], interpretistoj, [[malfacila aŭdo|malfacile aŭdantaj uloj]] aŭ tiuj kiuj havas iun [[parolmalkapablo]]n. Ĝi estas [[oficiala lingvo]] en Hungario ekde 2009.<ref>[http://www.e-nyelv.hu/2009-09-26/hivatalos-lehet-a-magyar-jelnyelv/]</ref> Ĝi apartenas al la Franca signolingvofamilio, sed ĝi havas multan signojn, kiuj samas al signoj de [[Aŭstria signolingvo|Aŭstria]] kaj [[Ĝermana signolingvo]]j. Ĝiaj plej proksimaj parencoj estas signolingvoj de plimultaj popoloj de najbaraj landoj, kaj la [[Pola signolingvo]].<ref>Bickford, 2005. [http://www.sil.org/silesr/2005/silesr2005-026.pdf ''The Signed Languages of Eastern Europe'']</ref> Ĝia historio komencis en la komenco de 19a jarcento, kiam oni fondis lernejon por surduloj en [[Vác]]. Ĝi havas sep dialektojn laŭ lernejoj por surduloj en urboj [[Budapest]], [[Debrecen]], [[Eger]], [[Kaposvár]], [[Sopron]], [[Szeged]] kaj Vác. Ĝi ne havas literaturan lingvon; oni komencis tion fari dum la unuaj jaroj la de [[21a jarcento]]. Ĝi estas sendependa lingvo, sed ankaŭ la [[Hungara lingvo]] efikis al ĝi, ekzemple al [[vortordo]]. La signumita hungara uzas gramatikon de hungara lingvo kun signoj de hungara signolingvo. Surduloj signumantaj inter ili uzas mundbildon nur por nomoj por pli riĉa mimiko. ==Formo de signoj== Ikonaj signoj montras karakteran formon aŭ movadon, do oni povas ilin kompreni ankaŭ sen signolingva kono. Aliaj signoj estas pli simbolaj. Estas signoj el aliaj lingvoj. Signoj povas igi ankaŭ el parollingvoj, tiukaze el la hungara. Oni montras la unuan literon, kaj formas la vorton per buŝo. Tiel povas oni debuti per lia oficiala nomo. Estas signoj el aliaj signolingvoj, ekzemple la signon 'trinki' konas ankaŭ aŭdantoj en Aŭstrio kaj [[Germanio]]. Estas ankaŭ unu kaj ambaŭmanaj signoj. Kiam oni signumas portante iun en unu mano, li povas signumi per lia alia brako kaj mano. Por fari la signumadon pli komprenebla, lia vizaĝo igas pli aktiva. Kutime la du manoj havas alian rolon; unu estas la gvidanta, kiu estas pleje la dominanta mano, sed oni povas elekti la alian. Poste oni faras unumanajn signojn per tiu mano, kaj se li signumas ambaŭmanajn signojn, tiu faras la pli malsimplajn signojn. Estas tro fremda, stranga, nekutima ŝanĝi manon. Proformoj estas similaj al sonsimboliko. Ili komunikas humoron, movon, formon, lokon, sed ne havas konkretan signifikon. Klasifikantoj montras modon kaj ilojn de ago. Signumantoj ricevas ankaŭ signonomon, el ia trajto, sed signumanta grupoj donas signonomon ankaŭ al aliaj gravaj uloj, al familianoj, amikoj, karakteroj kaj politikistoj. Pleje estas tiu trajto videbla, ekzemple nevuso, cikatro, formo de hararo aŭ orelringo. Oni povas havi pli signonomon en pli grupoj samtempe, kaj grupoj povas ŝanĝi ĝin, kiam ili trovas alian trajton. ==Gramatiko== ===Parolpartoj=== Unu signo kutime havas plian parolpartojn. Ĝi povas esti substantivo kaj verbo, aŭ adverbo kaj adjektivo. Propraj nomoj ne estas uzitaj kiel verboj. Pleje la modalaj adverboj varias la verbon, aŭ venas sur mieno, sed temporalaj adverboj estas memstaraj signoj. Kelkaj epitetoj estas ankaŭ integritaj, kaj estas esprimitaj per mieno aŭ modo de movado. Pronomoj, precipe montraj kaj personaj estas facile separeblaj al aliaj signoj, ĉar ili estas punktoj aŭ regionoj de spaco. Do ili povas esprimi pli ol tri personojn. Ili kutime demonstras ankaŭ lokojn de karakteroj. Demandaj vortoj kaj konjunkcioj estas memstaraj signoj, sed konjunkcioj estas raraj. La lingvo ne havas pre- aŭ postpoziciojn; por modifi signifikon oni ŝanĝas la signon en spaco aŭ tempo. Tiu trompis unuajn esploristojn, kiuj pensis, ke ĝi ne havas elementojn por asociado, do ĝi ne povas helpi pensadon. Por tiu la surduloj necesas lerni parolitan lingvon (tiukaze Hungare). Eblas, ke unu movado esprimas unu frazon. Gestoj estas pli malrapidaj ol parolo, sed ĝi povas simultane pli diri ol ia parolita lingvo, kiu ne povas uzi spacon. Pleje estas opinioj kaj vidpunktoj ankaŭ integritaj, sed la lingvo havas kelkajn memstarajn signojn por akcento: * Signo 'manio' signifikas ankaŭ, ke oni amas iun tre * Signoj 'bombo', 'danĝera', 'unua' estas akcentantaj, sed ili povas ankaŭ gradigi. Simile al aliaj signolingvoj, Hungara signolingvo uzas spacon por esprimi kontaktojn. Ĉiu en la rakonto ricevas lokon, kiu apartenas nur al li. Se oni konas lokon de la karakteroj, oni uzas tiujn; se ne, li donas lokon laŭ lia mentala mapo. Tiuj lokoj esprimas pronomojn kaj personajn fleksiojn. Se signo havas varian formon, la movo startas el [[subjekto]] kaj venas al efikito. Se ne, partikulo helpas: ĝi estas la signo delta, kaj ĝi movas simile al varia forma signo. Pro fari ĝin, oni movas lian gvidantan manon al loko de subjekto, strekas ĉiun fingron, fleksante nur mezfingron kaj movas ĝin al la efikito. En signolingvoj, oni kutime priskribas detale movadojn, lokojn, formojn, direktojn, grandecon de aplikita forto, kaj aliaj cirkonstancoj. Por indiki iun, oni povas uzi ian parton de tiu priskribo; tiu estas nomita en gramatikoj proformo. ===Frazoj=== ====Simplaj frazoj==== La vortordo estas: la frazo komencas per konitaj informo, poste venas nekontiaj informoj. Do la baza vortordo estas SOV (subjekto - aliaj partoj - verbo), sed tiu ne estas rigida. Adverboj povas iri al fino. Se estas unu epiteto, ĝi venas antaŭ epitito. Se estas du, unu venas antaŭ epitito, kaj la alia post epitito. Ekzemple, blanka vino seka. Oni povas emfazi per vortordo kaj ripetado aŭ mimiko. Ĝi venas al starto, kaj ĝi estas pli malrapide signumita. Se ĝi iĝas fokuso, ĝi venas al fino. Se fokuso kontrastiĝas, ĝi ricevas etan paŭson. Aliaj metodoj estas indikado aŭ ripetado en la frazo. Se oni volas ekkoni tiun, demanda vorto iras al fino. Foje ĝi povas komenci la demandon, sed tiu estas efiko de Hungara lingvo. Tiam ĝi framas la frazon, ĝi estas ankaŭ signumita fine, post eta paŭso. Arto de demando estas esprimita ankaŭ per gestoj. Kazo de kompletigenda demando mentono leviĝas, okuloj palpebrumas, brovoj sulkiĝas. Se temas pri decidenda demando, antaŭigas kapo kaj ŝultroj, okuloj leviĝas. Se oni respondas per jes, oni kapjesas, ripetas la predikaton, aŭ tutan aserton. Se la respondo estas ne, oni sulkas brovojn, kurbas angulojn de buŝo malsupre, kaj povas ekskui manon. Alternativa demando listas alternativojn. Ĝi estas elekta frazo. Ĝi listas alternativojn en fingroj, aŭ finiĝas per kiu. Mimiko kaj vortordo de retorika demando estas alia. Neado estas esprimita per skuado de kapo. Tiu povas nei ankaŭ tutan frazon. Alie oni faras nean mimikon, kiu samas kun mimiko de nea responso; kaj signumas la neitan elementon per skuado de mano. Estas signoj, kiuj havas neitan paron: tiaj estas signoj ne scias, ne povas, ne kredas, kaj senbaza. Estas ĝenerala seniganta afikso, kiun oni povas vidi dum signumado de iuj gestoj. Nulo montras, ke estas neniu el iu. Malplena estas malesto, kaj ikona signo kalva povas signifiki, ke iu estas malplena. ====Komponitaj frazoj==== Kunordigiloj estas raraj. Pleje kunteksto kaj artikado ligas membrajn frazojn. Uzado de kunordigiloj estas pleje efiko de Hungara lingvo. * Kunordigiloj kiel ''kaj'' estas simple mallonga paŭso inter frazoj. * Se membraj frazoj estas opponaj, sekunda frazo ricevas kontraŭmetan mimikon, aŭ unu signo signifikas tiun. Sed tiu ne estas kunordigilo, ĉar ĝi estas ankaŭ uzita kun memstara signifiko. * En elektaj frazoj ia ''kiu'' aŭ ''kiuj'' igas inter la frazoj, depende de nombro de ebleco. Mimiko montras malcerton. * Klarigantaj frazoj estas raraj, kaj ili postulas aliformigadon de la frazoj kaj logiko de kunteksto. Kunordigilo estas ''kial''. * Pli oftaj estas sekvaj frazoj. Ili preservas vortordon kaj estas laŭ logiko de kunteksto. Kunordigilo estas ''kial''. Subordigantaj frazoj pleje havas simplan geston kiel subordigilo. En kondiĉaj frazoj laŭlogike frazo kun ''se'' estas la unua. La vorteto ''se'' ne estas memstara signo, kaj ankaŭ la sekunda frazo ne havas memstaran subordigilon. Dum unua frazo kapo klinas antaŭe, bromoj leviĝas aŭ okuloj signas. Kiam unua frazo finiĝas, torso kaj kapo klinas en antaŭa pozicio. ===Tekstoj=== Kutime surduloj unue priskribas ĉirkaŭaĵon kaj donas aliajn informojn, kiuj oni scii devas, kaj poste parolas pri esenco. Oni povas vidi tiun ankaŭ dum renkontoj. Esploristoj rekonis tiun dum priskribado de imagoj. Tiu estas karaktera al signolingvoj. Ankaŭ signolingvoj havas ilojn, kiuj ebligas retrospekton. == Literaturo == *http://www.hallatlan.hu/ Hallatlan vortaro por Hungara signolingvo, Hungara, Angla, Germana kaj Hispana lingvoj] *Lancz Edina–Steven Berbeco (szerk.) (1999): A Magyar Jelnyelv Szótára SINOSZ – SHL Hungary Kft., Budapest *[https://www.nyest.hu/hirek/jelnyelvjarasok Dialektoj] *[https://www.nyest.hu/hirek/miert-tatognak-a-jelelok Minoritato] *[https://www.nyest.hu/hirek/nev-helyett-karikatura Nomoj] *[https://www.nyest.hu/hirek/mekkorak-a-jelnyelvi-epitokockak Vortaro] * Vigyázz, német! *[https://www.nyest.hu/hirek/hogyan-mondjak-jelnyelven Spaco] *[https://www.nyest.hu/hirek/jelrend-avagy-szorend-a-jelelesben Vortordo] *[https://www.nyest.hu/hirek/kerdes-es-tagadas-jelnyelven demando kaj neado] *[https://www.nyest.hu/hirek/jelsorok-osszekapcsolasa Kunmetitaj frazoj kaj teksto] ==Traduko== {{Tradukita | lingvo = hu | artikolo = Magyar jelnyelv | revizio = nuna }} == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio: Signolingvoj]] [[Kategorio: Lingvoj de Hungario|signolingvo]] b0bvkx1f05jfojxf5x8srp74fkr36zk 0 680514 9462334 9068030 2026-08-25T14:08:41Z Sj1mor 12103 9462334 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En [[diferenciala geometrio]], '''glata sternaĵo''' estas [[sternaĵo]], ekipita per elekto de preferataj bildigoj al samdimensia [[Eŭklida spaco]] (la '''glataj bildigoj'''). == Difino == Se <math>M</math> estas <math>n</math>-dimensia [[sternaĵo]] ([[Hausdorfa spaco|hausdorfa]] [[parakompakta spaco]] loke [[homeomorfa]] al <math>n</math>-dimensia [[Eŭklida spaco]]), tiam '''atlaso''' sur <math>M</math> estas la kolekto de paroj <math>(U_i,\phi_i)_{i\in I}</math> tiaj ke: * <math>(U_i)_{i\in I}</math> estas [[malfermita kovrilo]] de <math>M</math>. * <math>\phi_i\colon U_i \to \mathbb R^n</math> estas [[kontinua bildigo]] kaj [[bijekcio]] kun kontinua inverso (t.e. [[homeomorfio]] al ĝia bildo). * Pri ĉiu paro <math>i,j\in I</math>, la kompono <math>\phi_j\circ\phi_i^{-1} \colon \phi_i(U_i\cap U_j) \to \phi_j(U_i\cap U_j)</math> estas [[glata funkcio]] (inter Eŭklidaj spacoj). Atlasoj sur <math>M</math> havas naturan [[partordo]]n laŭ inkluzivo kiel subaroj, t.e. <math>\{(U_i,\phi_i)\colon i\in I\} \subseteq \{(U_j,\phi_j)\colon j\in J\}</math>. '''Maksimuma atlaso''' aŭ '''glata strukturo''' sur <math>M</math> estas atlaso, kiu estas maksimuma laŭ tiu partordo. '''Glata sternaĵo''' estas paro de [[sternaĵo]] kaj glata strukturo sur ĝi. == Ecoj == Ĉiu sternaĵo de dimensio ne pli ol 3 havas unikan glatan strukturon. Pri dimensioj pli ol 3: * Pluraj malsamaj glataj strukturoj povas ekzisti sur la sama sternaĵo. * Eblas, ke neniu glata strukturo ekzistas sur iu sternaĵo. == Ekzemploj == [[Eŭklida spaco]] estas nature glata sternaĵo; simile, [[sfero]] de ajna dimensio estas nature glata sternaĵo. == Referencoj == * {{Mathworld|urlname=SmoothManifold|titolo=Smooth manifold}} [[Kategorio:Diferenciala geometrio]] [[Kategorio:Diferenciala topologio]] [[Kategorio:Sternaĵoj]] [[Kategorio:Rimana geometrio]] 9nm0z73u7t9xaiy6yc4xyabrv5a08cr 0 680606 9462501 9415563 2026-08-25T22:16:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462501 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Teulada | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ca|-|''Teulada''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = ErtaSVicent.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Valencia Komunumo | distrikto = Provinco Alakanto | distrikto_tipo = Provinco | municipo = La Marina Alta | municipo_tipo = Komarko | histregiono = | histregiono_tipo = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 185 | lat_d = 38 | lat_m = 43 | lat_s = 45 | lat_NS = N | long_d = 0 | long_m = 06 | long_s = 07 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 47.65 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 11278 | loĝantaro_dato = | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 03725<ref>https://www.correos.es/ss/Satellite/site/Aplicacion_C-1349167812778-1363184049882/includeTemplate=COR_Aplicacion-sidioma=es_ES</ref> | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-A | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Teulada enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Teulada enkadre de Provinco Alakanto | mapo1_lokumilo = Provinco Alikanto <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = http://www.teuladamoraira.com.es/ | commons = Teulada <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo}} }} '''Teulada''' aŭ '''Teulada - Moraira''' estas municipo hispana lokanta en [[Valencia Komunumo]], en nordokcidento de [[provinco Alakanto]] kaj en komarko ''Marina Alta''. Ĝi havas etendon de 32,25 km². Tiu estas ĉea de El Poble Nou de Benitatxel, Xàbia, Dénia, Gata de Gorgos, Benissa kaj [[Mediteraneo]] (maro). En la jaro 2019 dek unu mil cent dek du personoj estis enregistritaj estantaj loĝantoj de la municipo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03128 |titolo=Datos generales de Teulada - Diputación de Alicante |alirdato=2020-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20241127054222/http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03128 |arkivdato=2024-11-27 }}</ref><ref>[http://aplicaciones.edu.gva.es/abc/i_guiadecentros/es/comarcas.asp?form1=307 Datos comarcales complementarios] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191024053152/http://aplicaciones.edu.gva.es/abc/i_guiadecentros/es/comarcas.asp?form1=307 |date=2019-10-24 }} ''Conselleria d'Educació, Cultura i Esport - Generalitat Valenciana''</ref><ref>[https://ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2856&L=1 INEbase / Demography and population /Municipal Register. Population by municipality /Nomenclature: Continuous Register Population by Population Unit / Results] ''Spanish Statistical Office''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Municipoj de provinco Alikanto]] jx1fjddhzapaifzhclhku3rxrr67o38 0 683904 9462489 9136404 2026-08-25T21:27:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462489 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cygnus_Atratus_Singapore.jpg|eta|Cigno de la speco ''Cygnus atratus'', ne konita en Okcidento ĝis la 18-a jarcento.]] La '''teorio de la nigra cigno''' aŭ '''teorio de la okazaĵoj de la nigra cigno''' estas [[metaforo]] kiu priskribas ''surprizan'' okazaĵon (por la observanto), de granda impreso kaj kiu, pasinta la fakto, oni raciigas per ''retrospektivo'' (igante ke ŝajnas prognoza aŭ klarigebla, kaj donante impreson ke ''oni atendis ke ĝi okazis''). Estis disvolvita de la filozofo kaj libana esploristo [[Nassim Taleb]]. Ekzemploj de "nigraj cignoj" estas la komenco de la [[Unua mondmilito|Unua Mondmilito]], la [[hispana gripo]] de 1918, la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|atencoj de la 11-an de septembro 2001]] aŭ la [[Pandemio de COVID-19|pandemio de kronviruso]] de 2020. == La problemo de la nigra cigno == La problemo de la nigra cigno rezultas el jeno: * La misproporcia rolo de forta impreso, malfacile antaŭdirebla, kaj la strangaj okazaĵoj kiuj estas ekster la medio de la normalaj atendoj de la historio, la scienco, la financoj kaj la teknologio. * Oni ne povas komputi de la probablo de la konsekvencaj strangaj okazaĵoj uzante sciencajn metodojn (kaŭzita de la sama naturo de la malgrandaj probabloj). * La psikologiaj oblikvecoj kiuj faras al la individuaj personoj kaj kolektive blindaj al la necerteco kaj senkonsciaj al la amasa rolo de la stranga okazaĵo en la historiaj aferoj. Kontraste kun la antaŭa filozofia problemo de la Nigra Cigno, la teorio de Nigra Cigno rilatas nur al la neatenditaj okazaĵoj de granda grando, konsekvenco kaj sia reganta rolo en la historio. Ĉi tiuj faktoj, konsideras netipajn ekstremojn, ili kolektive ludas rolojn multe pli grandaj ol la regulaj okazaĵoj.<ref name="Taleb_1">N.N. Taleb, The Black Swan, Second Edition, Penguin, 2010, Prologue p xxi</ref> == Precedencoj == La okazaĵoj de tipo de Nigra Cigno estis priskribitaj de Nassim Nicholas Taleb en sia libro de 2007 (reviziita kaj kompletigita en 2010), ''La Nigra Cigno''. Taleb rilatas al preskaŭ ĉiuj grandaj sciencaj malkovroj, historiaj faktoj kaj artaj atingoj kiel ''nigraj cignoj'', tute neatenditaj. Markas kiel ekzemploj de okazaĵoj de Nigra Cigno: [[Interreto]], la [[persona komputilo]], la [[Unua mondmilito|Unua Mondmilito]], kaj la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|atencoj de la 11an de septembro 2001]].<ref name="Taleb_1">N.N. Taleb, The Black Swan, Second Edition, Penguin, 2010, Prologue p xxi</ref> La termino ''Nigra Cigno'' estis [[Latina lingvo|latina]] esprimo, kies konata referenco pli malnova devenas de la priskribo de io kiu faris la poeton [[Juvenalo]], kiu estas: ''rara avis in terris nigroque simillima cygno'' (6.165), kies traduko en Esperanto signifas "stranga birdo en la tero, kaj tre simila al Nigra Cigno". Kiam la frazo estis stampita, oni kredis ke la Nigra Cigno neniam ekzistis. La graveco de la simileco radikas en ĝsia analogeco kun la fragilo de iu ajn sistemo de penso. La frazo de Juvenal estis komuna esprimo en Londono de la 16-a jarcento kiel deklaro de neeblo. La esprimo de Londono derivas de la supozo de la Malnova Mondo ke ĉiuj [[cigno]]j devas esti blankaj, ĉar ĉiuj historiaj registroj de la cignoj informis ke ili havis blankajn plumojn. En tiu kunteksto, nigra cigno estis neeble aŭ almenaŭ neekzistanta. Post kiam nederlanda ekspedicio, direktita de la esploristo Willem de Vlamingh en la [[Cigna Rivero (Okcidenta Aŭstralio)|rivero Swan]], en 1697, malkovris [[nigra cigno|nigrajn cignojn]] en [[Okcidenta Aŭstralio]], la termino transformiĝis por indiki ke neeblo perceptita povus esti refutata poste.<ref>«[https://web.archive.org/web/20080720025843/http://www.parliament.curriculum.edu.au/wa.php3#symbol Black Swan Unique to Western Australia]». </ref> Taleb markas ke en la 19-a jarcento John Stuart Mill uzis la logikan trompon de la nigra cigno kiel nova termino por identigi la falsadon. Konkrete, asertas Taleb en la [[The New York Times|New York Times]]:<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nytimes.com/2007/04/22/books/chapters/0422-1st-tale.html|titolo=‘The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable’ - The New York Times|lingvo=en}}</ref>{{Citaĵo|Tio igas nin elpensi klarigojn pri ĝia ĉeesto post la faktoj, tial ĝi estas klarigebla kaj antaŭvidebla. Estas afero kun jenaj tri atributoj: Unue, ĉi tiu estas nekutima okazo. Ĝi estas ekster la medio de regulaj atendoj, ĉar estas nenio en la pasinteco, kiu povas konvinke konigi vian eblon. Due, ĝi kondukas al ekstrema trafo. Trie, malgraŭ sia malofteco, homa naturo igas nin elpensi klarigojn pri ĝia ĉeesto post la faktoj, do ĝi estas klarigebla kaj antaŭvidebla. Mi haltas kaj resumas la tri atributojn: malofteco, ekstrema trafo kaj retrospektiva (kvankam ne potenciale). Malgranda kvanto da "nigraj cignoj" klarigas preskaŭ ĉion en nia mondo, ekde la sukceso de ideoj kaj religioj, ĝis la dinamiko de historiaj eventoj, ĝis la elementoj de nia persona vivo''.}} == La identigo de okazaĵo de nigra cigno == Bazita en la kriterioj de la aŭtoro: * La okazaĵo estas [[surprizo]] (por la observanto). * La okazaĵo havas grandan trafon. * Post ĝia unua registro, la okazaĵo raciiĝas en retrospekta, kvazaŭ povis esti atendita (ekzemple, la adekvataj datumoj estis disponeblaj, sed ili ne konto-registris). == Fari fronte al la okazaĵoj de nigra cigno == La ĉefa ideo en la libro de Taleb ne estas klopodi pri antaŭdiri okazaĵojn de Nigra Cigno, sed konstrui fortikecon fronte al la negativaj sintenoj kiuj okazas kaj povi profiti la pozitivajn. Taleb subtenas ke la bankoj kaj komercaj entreprenoj estas tre vundeblaj al okazaĵoj danĝeraj de Nigra Cigno kaj estas elmontritaj al superaj perdoj al la prognozitaj de la statistikaj kaj matematikaj modeloj, kiun li konsideras difektaj. == Epistemologia enfokusigo == La Nigra Cigno de Taleb diferencas de la unuaj filozofiaj versioj de la problemo, specife en la epistemologia, ĉar ĝi estas fenomeno kun ecoj specifaj, empiriaj kaj statistikaj kiujn li nomas la "kvara kvadranto".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.edge.org/3rd_culture/taleb08/taleb08_index.html|titolo=THE FOURTH QUADRANT: A MAP OF THE LIMITS OF STATISTICS | Edge.org|lingvo=en}}</ref> Taleb markas ke aliajn distribuojn oni ne povas uzi kun precizeco, sed ofte ĝi estas pli priskribaj, kiel la [[Fraktalo|fraktaloj]], la leĝoj de potencoj aŭ la skala distribuo kaj kiu la kono de ĉi tiuj povus helpi moderigi la ekspektojn.<ref>Andrew Gelman, Columbia University, "[http://www.stat.columbia.edu/~cook/movabletype/archives/2007/04/nassim_talebs_t.html Statistical Modeling, Causal Inference, and Social Science] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110628202537/http://www.stat.columbia.edu/~cook/movabletype/archives/2007/04/nassim_talebs_t.html |date=2011-06-28 }}"</ref> Krom ĉi tio, oni substrekas ke multaj okazaĵoj simple ne havas precedencojn, subfosante la bazon de ĉi tiu tipo de kompleta rezonado. Taleb ankaŭ pledas por la uzo de la rezonado kontraŭfakta prijuĝinte la riskon.<ref>Nassim Nicholas Taleb, New York Times, "[http://www.nytimes.com/2007/04/22/books/chapters/0422-1st-tale.html?ex=1178769600&en=bdae1078f2b4a98c&ei=5070 The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable]" (First Chapter)</ref><ref>[http://search.ft.com/ftArticle?queryText=Robert+Scholes+April+16+2008%2C+FT.com%2C+%22Mispriced+risk+tests+market+faith+in+a+prized+formula%22+&aje=true&id=080416000224&ct=0 ANALYSIS: Mispriced risk tests market faith in a prized formula]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by Anuj Gangahar (New York), Financial Times. 16a de aprilo 2008</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Indukta logiko|Indukta rezonado]] * Hispane "[[:es:Razonamiento_inductivo|Razonamiento inductivo]]" * Hispane "[[:es:Cambio_de_paradigma|Cambio de paradigma]]" == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * Angle: [http://www.edge.org/3rd_culture/taleb08/taleb08_index.html The Fourth Quadrant and The Limits of Statistics] -Taleb's concept of the limits of statistics * Angle: [http://www.fooledbyrandomness.com/tenprinciples.pdf Ten Principles for a Black Swan Robust World] * Hispane: [http://capitalibre.com/2013/01/analisis-cisne-negro-nassim-taleb Analizamos El Cisne Negro: El impacto de lo altamente improbable de Nassim Taleb] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200610210806/https://capitalibre.com/2013/01/analisis-cisne-negro-nassim-taleb |date=2020-06-10 }} [[Kategorio:Hazardo]] [[Kategorio:Ĥaosoteorio]] [[Kategorio:Filozofio de matematiko]] [[Kategorio:Epistemologiaj teorioj]] [[Kategorio:Cignoj]] [[Kategorio:Metaforoj]] 76zb4ihjtbmujt8q73cm0mc5sqdin0f 0 689619 9462703 9443932 2026-08-26T10:20:37Z Filozofo 3592 /* La nombro de deportitoj */ Lingvaj plibonigoj 9462703 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Operation Lentil (Caucasus).svg|eta|dekstra|Deporto de ĉeĉenoj kaj inguŝoj.]] {{Historio de Ĉeĉenio}} '''[[Deporto]] de [[ĉeĉenoj]] kaj [[inguŝoj]]''' ({{Lang-ru|Депортация чеченцев и ингушей}}, {{Lang-ce|Нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар}}) estis deviga translokigo de ĉiuj ĉeĉenoj kaj inguŝoj en [[Kazaĥa Soveta Socialisma Respubliko|Kazaĥan SSR]] kaj [[Kirgiza Soveta Socialisma Respubliko|Kirgizan SSR]] en la periodo de la 23a de februaro ĝis la 9a de marto [[1944]]. En ĝia kurso, laŭ diversaj taksoj, 500—650 mil ĉeĉenoj kaj inguŝoj estis elpelitaj. Dum la elpelado kaj la unuaj jaroj post ĝi, mortis proksimume 100 mil ĉeĉenoj kaj 23 mil inguŝoj, tio estas proksimume unu kvarono el ambaŭ popoloj. Partoprenis la deporton 100 mil soldatoj, ĉirkaŭ la sama nombro estis pretigitaj en najbaraj regionoj. La deportado okazis ĉefe per fervojo, 180 vagonaroj kun deportitoj estis senditaj. La [[Ĉeĉena-Inguŝa ASSR]] (aŭtonomio de ĉeĉenoj kaj inguŝoj) estis nuligita, kaj la {{Ill|lingvo=ru|trad=Грозненская область|eo=Grozna regiono}} kreiĝis sur ĝia teritorio, parto de la eksa aŭtonomio fariĝis parto de [[Norda Osetio]], [[Dagestano]] kaj [[Kartvelio]]. {{Ill|lingvo=ru|trad=Кистинцы|eo=Kistinoj}} kaj {{Ill|lingvo=ru|trad=Бацбийцы|eo=bacbijcoj}} loĝantaj en la [[Kartvela SSR]], etne proksimaj al ĉeĉenoj kaj inguŝoj, ne estis deportitaj. La oficiale anoncitaj kialoj de la deporto estis amasa kunlaboro kun la naziaj invadintoj, kontraŭsovetia agado kaj [[Eksterleĝulo|banditismo]]. Tamen la {{Ill|lingvo=ru|trad=Вайнахи|eo=vajnaĥoj}} (komuna nomo de la parencaj etnoj de ĉeĉenoj kaj inguŝoj) ne povis fizike kunlabori kun la okupantoj pro la manko de okupado: la nazioj povis konkeri nur malgrandan parton de la [[Malgobeka distrikto]] kaj baldaŭ estis forpelitaj de tie. La skalo de kontraŭsovetia agado kaj banditismo en la respubliko ne superis similajn indikilojn en najbaraj regionoj. Oficialaj datumoj estis falsigitaj por pravigi la agojn de la aŭtoritatoj. La veraj kialoj de la deporto ankoraŭ ne estas konstatitaj. La deporto de popoloj, senigo de ili je ŝtatregado kaj ŝanĝo de limoj estis kontraŭleĝaj, ĉar ili ne estis provizitaj de iuj ajn funkciantaj leĝoj aŭ regularoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=836}}. Post la deporto de la indiĝena loĝantaro, oni klopodis detrui la spurojn de ĝia restado en ĉi tiu teritorio: rusaj kaj osetaj nomoj estis atribuitaj al la loĝlokoj, moskeoj kaj tombejoj estis profanitaj kaj prirabitaj, tomboŝtonoj estis uzataj en konstruado domoj kaj vojoj, inguŝaj kaj ĉeĉenaj libroj brulis. Referencoj al vajnaĥoj estis forigitaj el libroj, «politike malĝustaj» eksponatoj estis forigitaj de muzeaj kolektoj, oni neniigis aŭ disrabis manskribitajn librojn, meblojn, tapiŝojn ktp. Per la dekretoj de la Prezidioj de [[Supera Soveto de Sovetunio|Superaj Sovetoj de Sovetunio]] kaj {{Ill|lingvo=ru|trad=Верховный совет России|eo=Supera Soveto de RSFSR|teksto=RSFSR}} la 9an de januaro 1957, la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR estis restarigita, tamen ĝiaj limoj estis ŝanĝitaj. La [[Supera Soveto de Sovetunio]] aprobis la dekreton de sia Prezidio kaj redonis al la [[Konstitucio de Sovetio]] referencon al aŭtonomeco. Ĉeĉenoj kaj inguŝoj rajtis reveni al sia patrujo. Pro la nekonceptita kaj nekonsekvenca efektivigo de la decidoj de la aŭtoritatoj kaj la rezisto de parto de la partio-sovetaj agantoj en la centro kaj en la lokoj, la restariga procezo komplikiĝis, estis plena de malfacilaĵoj kaj kreis novajn problemojn. Pro reciprokaj provokoj kaj kun la nekontraŭstaro de la respublikaj aŭtoritatoj, sole en 1957, pli ol 113 mil reprezentantoj de ne-indiĝenaj loĝantoj forlasis la respublikon. == Kialoj por deporto == La {{daton|7|marto|1944}} la Prezidio de la Supera Soveto de Sovetunio eldonis dekreton pri likvidado de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR kaj pri la administra strukturo de ĝia teritorio{{Sfn|Указ}}: {{Citaĵo1 |Pro la fakto, ke dum la [[Granda patriota milito]], precipe en la daŭro de la agado de [[Wehrmacht|naziaj fortoj]] en Kaŭkazio, multaj ĉeĉenoj kaj inguŝoj perfidis sian patrujon, transiris al la flanko de la [[Faŝismo|faŝismaj]] [[Okupado|invadantoj]], aliĝis al la taĉmentoj de sabotistoj kaj skoltoj ĵetitaj de la germanoj al la malantaŭo de la [[Ruĝa Armeo]], kreis sub gvido de la germanoj armitajn bandojn por batali kontraŭ la soveta potenco, kaj ankaŭ konsiderante, ke multaj ĉeĉenoj kaj inguŝoj dum pluraj jaroj partoprenis [[Ribelo|armitajn manifestaciojn]] kontraŭ la soveta potenco kaj dum longa tempo sen envolvi sin en honestan laboradon faras banditajn atakojn al la [[kolĥozo|kolektivaj bienoj]] de la najbaraj regionoj, prirabas kaj mortigas sovetajn homojn, — la Supera Soveto de la Soveta Unio decidas: 1. Ĉiuj ĉeĉenoj kaj inguŝoj loĝantaj sur la teritorio de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR, same kiel en la regionoj najbaraj al ĝi, estu translokigitaj al aliaj regionoj de Sovetunio, kaj la Ĉeĉena-Inguŝa Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko estu likvidita. La Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio donu al la ĉeĉenoj kaj inguŝoj en la novaj lokoj terpecojn kaj provizu ilin per la ŝtata helpo por ekonomia establiĝo... }} La tezo pri amasa kunlaboro kun la okupantoj estas senbaza konsiderante la foreston de la okupo mem. La soldatoj de Wehrmacht kaptis nur malgrandan parton de la [[Malgobeka distrikto]] de Ĉeĉenio-Inguŝio kaj la nazioj estis forpelitaj de tie post tri monatoj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=13}}. La veraj kialoj de la deporto ne estis plene establitaj kaj daŭre estas la temo de furioza debato. Krome, la deporto de popoloj, senigo je ŝtatregado kaj ŝanĝo de la limoj estis kontraŭleĝaj, ĉar ili ne estis provizitaj de la [[Konstitucio]]j de Ĉeĉenio-Inguŝio, de la [[Konstitucio de la Rusia Federacio|RSFSR]] aŭ de [[Konstitucio de Sovetio|Sovetunio]], aŭ de iuj aliaj leĝoj aŭ regularoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=836}}. === Kunlaborado kun okupantoj === De la komenco de la milito ĝis januaro 1944, 55 bandoj likvidiĝis en la respubliko, 973 el iliaj membroj estis mortigitaj, 1901 homoj estis arestitaj. La organoj de [[NKVD]] registris sur la teritorio de Ĉeĉenio-Inguŝio 150-200 bandojn en konsisto de 2-3 mil homoj (ĉirkaŭ 0,5% de la tuta loĝantaro){{Sfn|RIA}}. Multaj aŭtoroj dubas pri tio, ke la kialo de la deporto estis granda nombro de kontraŭsovetiaj aktivuloj kaj por-faŝismaj simpatinatoj, ankaŭ pri ilia ekstreme granda agado. En aŭgusto 1943, ekzistis 156 kontraŭleĝaj armitaj grupoj konsistantaj el 3.485 homoj tra la tuta [[Norda Kaŭkazo]]. Inter ili en Ĉeĉenio-Inguŝio — 44 (300 partoprenantoj), en [[Kabardio-Balkario]] — 47 (900 partoprenantoj), en [[Dagestano]] — 1.500 partoprenantoj, 1.000 dizertintoj kaj 800 homoj evitantaj mobilizadon. En [[Norda Osetio]] dum la tri jaroj de la milito — 4366 dizertintoj, 862 kazoj de evitado de servo, «politikaj bandoj» kaj sabotistoj de Abwehr ankaŭ aktivis{{Sfn|Ахмадов|2005|p=823}}. De la komenco de la milito ĝis la dua duono de 1944, estis registritaj 49.362 kazoj de dizerto en la Norda Kaŭkazo, el kiuj 23.711 kazoj estis en [[Krasnodara teritorio]], 10.546 en Stavropola teritorio, 4.441 en Ĉeĉenio-Inguŝio kaj 4.366 en Norda Osetio{{Sfn|Ахмадов|2005|p=771}}. La kolonelo de NKVD {{Ill|lingvo=ru|trad=Албогачиев, Султан Измаилович|eo=Sultan Albogaĉiev}}, kiu estis de februaro 1941 ĝis septembro 1943 la Popola Komisaro pri la internaj aferoj en la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR, skribis en 1963: {{Citaĵo1 |Ne estis pli da banditoj en la montoj de Ĉeĉenio ol en aliaj regionoj de la lando… Laŭ miaj kalkuloj, estis ĉirkaŭ 300 banditoj en la montoj de Ĉeĉenio tiutempe, inkluzive de ĉirkaŭ 160-170 aktivaj… Mi ripetas ankoraŭfoje — ne estis kialoj por la elpelado de ĉeĉenoj kaj inguŝoj. Tion konfirmis [[Lavrentij Berija|Berija]] mem dum la proceso kontraŭ li en 1953{{Sfn|Ахмадов|2005|p=824}}. }} En aŭgusto de 1942, unu el la organizantoj de la kontraŭsovetia movado en la regiono, {{Ill|lingvo=ru|trad=Шерипов, Майрбек Джемалдинович|eo=Majrbek Ŝeripov}}, estrante taĉmenton de 150 homoj, eniris la vilaĝon {{Ill|lingvo=ru|trad=Химой|eo=Ĥimoj}} kaj prirabis ĝin. La operacio estis interkonsentita kun Idris Aliev, estro de la kontraŭ-bandita departamento de la Ĉeĉena-Inguŝa NKVD, kiu eligis la taĉmenton NKVD el la vilaĝo tagon antaŭe. Rezulte, la malkontentaj pri la sovetia reĝimo loĝantoj de la respubliko komencis aliĝadi al la taĉmento de Ŝeripov. Ĉi tiu taĉmento transloĝiĝis al la vilaĝo {{Ill|lingvo=ru|trad=Итум-Кали|eo=Itum-Kali}}, kie ĝi estis venkita de grandaj NKVD-fortoj kaj ĉesis ekzisti{{Sfn|Ахмадов|2005|p=820}}. La 25an de aŭgusto 1942, allogitaj de onidiroj pri estonta grandskala ribelo, nazioj ĵetis grandan grupon de sabotistoj sub la gvidado de {{Ill|lingvo=ru|trad=Губе, Осман|eo=Osman Gube}} en la {{Ill|lingvo=ru|trad=Галашкинский район|eo=Galaŝka distrikto|teksto=Galaŝkan distrikton}}. La grupo tuj estis sub la kompleta kontrolo de la sovetiaj sekurecaj servoj. Ĝi restis tie kvar monatojn, ĝis kiam NKVD decidis likvidi ĝin{{Sfn|Ахмадов|2005|p=820}}. La reala nombro de la bando de alia konata kontraŭulo de la aŭtoritatoj, {{Ill|lingvo=ru|trad=Исраилов, Хасан|eo=Ĥasan Israilov}}, inkluzive de la NKVD-agentoj en ĝi, neniam superis 14 homojn{{Sfn|Ахмадов|2005|p=824}}. Kontaktoj inter komandantoj de germanaj sabotaj grupoj kaj Israilov estis epizodaj en naturo kaj okazis nur per dungitoj de la sovetiaj sekurecaj servoj, agantaj kiel kontraŭleĝaj enmigrintoj en rolo de gvidistoj kaj konsilistoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=820}}. Laŭ iuj historiistoj, la situacio kun la «larĝa kontraŭsovetia movado» en Ĉeĉenio-Inguŝio estis nur grandioza ludo de la organoj de la sovetia ŝtata sekureco. Ĉi tiu klarigo ankaŭ subtenas la fakton, ke la estroj de lokaj specialaj servoj, kiuj laŭdire subtenis la banditojn kaj akre kritikis la respublikajn partiajn funkciulojn pro neagado, ricevis leterojn de aprezo, ordenojn kaj rangojn de la centra gvidantaro. Popola Komisaro de NKVD de Ĉeĉena-Inguŝa ASSR, {{Ill|lingvo=ru|trad=Албогачиев, Султан Измаилович|eo=Sultan Albogaĉiev}} dum unu jaro ricevis militan ordonon, eksterordinaran rangon kaj en 1943 estis transdonita al laboro en Moskvo{{Sfn|Абдурахманов|2015|p=269-270}}. Ĉiuj malkontentaj pri la sovetia reĝimo, kiu havis kontakton kun Israilov, pli frue aŭ poste falis en la manojn de la NKVD. [[Ĥasuĥa Magomadov]], kiu aliĝis al la grupo Israilov, baldaŭ rimarkis ĉi tiun ŝablonon. Post likvidado de alia grupo de germanaj paraŝutistoj, li sekrete forlasis la bandon kaj agis sendepende ĝis sia morto en 1976{{Sfn|Сигаури|2001|p=234}}. Multaj ĉeĉenoj kaj inguŝoj batalis en la [[Ruĝa Armeo]]. Proksimume 9 mil ĉeĉenoj kaj inguŝoj servis en iuj partoj de la Ruĝa Armeo en la komenco de la milito, kaj aliaj 30-40 miloj aliĝis al ĝiaj rangoj dum la unuaj du jaroj de la milito. 420 homoj el Ĉeĉenio-Inguŝio partoprenis en la defendo de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Брестская крепость|eo=Bresta Fortikaĵo}}, el kiuj 270 estis altranguloj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=790}}. Unu el la defendantoj de la Bresta Fortikaĵo estis {{Ill|lingvo=ru|trad=Узуев, Магомед Яхъяевич|eo=Magomed Uzuev}}, kiu en 1996 ricevis postmorte la titolon de {{Ill|lingvo=ru|trad=Герой Российской Федерации|eo=Heroo de la Rusa Federacio}}. De la 24a de junio ĝis la 10a de julio 1941, pli ol 17 mil loĝantoj de la respubliko aliĝis al la milicio, el kiuj ĉirkaŭ 10 mil estis vajnaĥoj. Sur la teritorio de Ĉeĉenio-Inguŝio, la 317-a infanteria divizio kaj la 114-a Ĉeĉena-Inguŝa kavaleria divizio konsistis je 80% el la montaranoj. Ĉi tiuj militaj unuoj batalis en la direkto [[Mozdok]] - [[Malgobek]]. Krom la menciitaj, la 242-a montara fusila divizio, la 16-a batal-inĝeniera brigado, la 4-a manovrebla aera brigado, la aŭta bataliono, la infanteria marŝa divizio, pluraj rezervaj unuoj ankaŭ formiĝis en la respubliko{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=73—74}}. Ekde novembro 1941 en Grozno okazis la formado de la 114-a Ĉeĉenia-Inguŝa kavaleria divizio. 600 volontuloj enskribiĝis en la divizion, pli ol la ŝtato atendis{{Sfn|Музаев}}. Tamen ne eblis plenumi ĝian formadon: komence de 1942 sekreta ordono estis donita por ĉesigi la rekrutadon de ĉeĉenoj kaj inguŝoj en la armeon kaj ne dekoracii la elstarajn batalantojn inter ili{{Sfn|Ахмадов|2005|p=793}}. Grupo de ĉeĉenaj kaj inguŝaj oficiroj petis la registaron varbi volontulojn el inter la loĝantoj de Ĉeĉenio-Inguŝio{{Sfn|Межиев}}{{Sfn|Ибаева}}. En 1942, surbaze de la divizio, formiĝis la {{Ill|lingvo=ru|trad=255-й отдельный Чечено-Ингушский кавалерийский полк|eo=255-a Aparta Ĉeĉenа-Inguŝа kavaleriа regimento}}, kiu partoprenis en la [[Batalo ĉe Stalingrado]]. Pro la grandaj perdoj kaŭzitaj dum la batalo kaj la nekapablo replenigi ĝian kunmetaĵon el Ĉeĉenio-Inguŝio, la komandejo decidis krei du skoltajn kavaleriajn batalionojn el la restaĵoj de la regimento kaj verŝi ilin en la {{Ill|lingvo=ru|trad=4-й кавалерийский корпус|eo=4-an kavaleria korpo|teksto=4-an kavalerian korpuson}}{{Sfn|Висаитов|1966|p=71}}. La titolo de Heroo de Sovetunio estis donita al 36 soldatoj el 147 nomumitaj al la titolo de indiĝenoj de Ĉeĉenio-Inguŝio, sed nur 6 premiitaj estis ĉeĉenoj (inkluzive {{Ill|lingvo=ru|trad=Висаитов, Мавлид Алероевич|eo=Mavlid Visaitov}}, donita la titolon en 1990). Samtempe ili estis registritaj en premiitaj dokumentoj sub aliaj naciecoj ({{Ill|lingvo=ru|trad=Мухамед-Мирзаев, Хаваджи|eo=Ĥavaĝi Magomed-Mirzaev}} estis registrita kiel [[tataro]], {{Ill|lingvo=ru|trad=Байбулатов, Ирбайхан Адылханович|eo=Irbajĥan Bejbulatov}} — kiel [[kumiko]], {{Ill|lingvo=ru|trad=Дачиев, Хансултан Чапаевич|eo=Ĥansultan Daĉiev}} — kiel [[oseto]], {{Ill|lingvo=ru|trad=Нурадилов, Ханпаша Нурадилович|eo=Ĥanpaŝa Nuradilov}} — kiel [[azerio]], la nacieco de {{Ill|lingvo=ru|trad=Идрисов, Абухаджи|eo=Abuĥaĝi Idrisov}} tute ne estis indikita). Samtempe, el 110 indiĝenoj de Norda Osetio prezentitaj ricevi la titolon de Heroo, 75 batalantoj ricevis ĉi tiun honoron{{Sfn|Ахмадов|2005|p=793—794}}. Estis prezentitaj por doni la titolon de Heroo de Sovetunio dufoje: {{Ill|lingvo=ru|trad=Амаев, Махмуд Мутиевич|eo=Maĥmud Amaev}}, A. Aĥtaev, A.-V. Aĥtaev, {{Ill|lingvo=ru|trad=Акаев, Даша Ибрагимович|eo=Daŝa Akaev}}, Z. Aĥmatĥanov, J. Alisultanov, {{Ill|lingvo=ru|trad=Гучигов, Али Аюбович|eo=Ali Guĉigov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Мухамед-Мирзаев, Хаваджи|eo=Ĥavaĝi Magomed-Mirzaev}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Байбулатов, Ирбайхан Адылханович|eo=Irbajĥan Bejbulatov}}, S. Midaev, U. Kasumov, I. Ŝaipov, A.-X. Ismailov; trifoje: {{Ill|lingvo=ru|trad=Идрисов, Абухаджи|eo=Abuĥaĝi Idrisov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Висаитов, Мавлид Алероевич|eo=Mavlid Visaitov}}, Saka Visaitov, {{Ill|lingvo=ru|trad=Мазаев, Маташ Хамзатханович|eo=Mataŝ Mazaev}}, I. Uciev; kvarfoje: {{Ill|lingvo=ru|trad=Нурадилов, Ханпаша Нурадилович|eo=Ĥanpaŝa Nuradilov}}{{Sfn|Ауховский}}. Post kiam la deporto komenciĝis, reprezentantoj de la subpremitaj popoloj estis malmobilizitaj de la Ruĝa Armeo kaj senditaj al laboro en la malantaŭaj komponaĵoj. Iuj partoprenantoj en la milito sukcesis fabriki novajn dokumentojn kaj resti en la armeo post deporto. La estonta Heroo de Sovetunio, la estro de la kavaleria regimento {{Ill|lingvo=ru|trad=Висаитов, Мавлид Алероевич|eo=Mavlid Visaitov}} restis en la armeo kaj estis unu el la unuaj [[Elba Tago|kunvenintaj kun usonaj trupoj ĉe la rivero Elba]]{{Sfn|Ахмадов|2005|p=846}}. {{Ill|lingvo=ru|trad=Индербиев, Магомед Темирбиевич|eo=Magomed Inderbiev}}, estonta Ministro pri Sano de Ĉeĉenio-Inguŝio, partoprenis la {{Ill|lingvo=ru|trad=Штурм Берлина|eo=Ŝtormo al Berlino|teksto=ŝturmon de Berlino}}, [[Dresdeno]] kaj la [[Praga ofensivo|liberigon de Prago]]<ref>{{Cite web|title=Индербиев Магомед Темирбиевич|url=http://www.llr.ru/razdel4.php?id_r4=1599&id_r3=53&simb=%C8&page=|website=Лучшие люди России|work=llr.ru|accessdate=2018-09-14|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-05-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200811184805/http://www.llr.ru/razdel4.php?id_r4=1599&id_r3=53&simb=%C8&page=|arkivdato=2020-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811184805/http://www.llr.ru/razdel4.php?id_r4=1599&id_r3=53&simb=%C8&page=|archivedate=2020-08-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.llr.ru/razdel4.php?id_r4=1599&id_r3=53&simb=%C8&page= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-05-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200811184805/http://www.llr.ru/razdel4.php?id_r4=1599&id_r3=53&simb=%C8&page= |arkivdato=2020-08-11 }}</ref>. En 1995-1996, pro la ekspluatadoj faritaj dum la Granda Patriotisma Milito, la titolo de Heroo de la Rusa Federacio estis aljuĝita al ĉeĉenoj {{Ill|lingvo=ru|trad=Абдурахманов, Канти|eo=Kanti Abduraĥmanov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Умаров, Мовлди Абдул-Вахабович|eo=Movladi Umarov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Узуев, Магомед Яхъяевич|eo=|teksto=Magomed Uzuev}} kaj inguŝoj {{Ill|lingvo=ru|trad=Оздоев, Мурад Ахмедович|eo=Murad Ozdoev}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Костоев, Ширвани Устарханович|eo=Ŝirvani Kostoev}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Мальсагов, Ахмед Татарханович|eo=Aĥmed Malsagov}}{{Sfn|Ахмадов|2005|p=795}}. La antaŭaj laboristoj de la malantaŭo de Ĉeĉenio-Inguŝio aktive helpis la fronton. Industriaj laboristoj kaj funkciuloj kontribuis siajn unu-tagajn enspezojn de la monata salajro al la {{Ill|lingvo=ru|trad=Фонд обороны|eo=defenda fonduso}} de la lando. Dungitoj de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Шатойский район|eo=Ŝatoja distrikto}} promesis depreni 10% de sia monata salajro. De la 15-a de januaro 1942, la populacio de la respubliko kontribuis 5 milionojn 135 mil rublojn, obligaciojn de ŝtataj pruntoj sume 6 milionoj 263 mil rubloj, 430 gramojn da oro kaj 16 500 gramojn da arĝento al la oficejo de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Государственный банк СССР|eo=Ŝtata Banko de Sovetunio}}. Dum 1943, loĝantoj kolektis 13 milionojn da rubloj por la konstruado de la [[kirastrajno]] de {{Ill|lingvo=ru|trad=Шерипов, Асланбек Джемалдинович|eo=Aslanbek Ŝeripov}}{{Sfn|Ахмадов|2005|p=796—797}}. En la komenco de 1942 41,6 tunoj da viando, 8,3 tunoj da fiŝoj, 4,1 tunoj da graso, 2,9 tunoj da fromaĝo, 3,8 tunoj da dolĉaĵoj, 85,8 tunoj da fruktoj kaj legomoj estis kolektitaj kiel donacoj por soldatoj. Individuaj kaj kolektivaj parceloj kun pli ol 1 miliono da rubloj, ankaŭ estis kolektitaj granda lino, varmaj vestoj, ĉapeloj, ŝuoj, ktp. Dimanĉoj estis organizitaj [[komunista sabato]]j, en kiuj ĝis 100 mil homoj partoprenis aparte, kaj la monoj enspezis transdonita al la defenda fonduso{{Sfn|Ахмадов|2005|p=797}}. Por restarigo de detruitaj instalaĵoj kaj batalo kontraŭ sabotistoj, aparta inĝenierado kaj ĥemia-kontraŭĥemia bataliono estis formita, du apartaj urbaj batalionoj de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Местная противовоздушная оборона|eo=loka aera defendo}}, 14 krizaj reakiroj kaj brigadoj, 17 paramilitaj NKVD-teamoj, 31 aeraj observado, avertaj kaj komunikaj afiŝoj, estis starigita Grozny-komunista batalanto. 80 mil homoj estis mobilizitaj por konstruado de defendaj strukturoj. La fabrikoj de Grozno produktis milojn da [[Ĉeĥa erinaco|kontraŭtankaj erinacoj]] disfalditaj en tanĝ-danĝeraj direktoj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=75}}. Por heroa laboro en konstruado de defendaj linioj, miloj da loĝantoj de la respubliko ricevis premiojn «Por la Defendo de Kaŭkazo»{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=76}}. En Ĉeĉenio-Inguŝio troviĝis multaj hospitaloj. Ĉe la regiona komitato funkciis speciala komitato por helpi hospitalojn. La hospitaloj mem situis en komfortaj konstruaĵoj de Grozno, la feriejo de {{Ill|lingvo=ru|trad=Серноводское (Чечня)|eo=Sernovodsko}}, kaj ripozejo en la vilaĝo {{Ill|lingvo=ru|trad=Чишки (Чечня)|eo=Ĉiŝko}}. Dekduoj de kolektivaj bienoj kaj industriaj entreprenoj de la respubliko prenis patronadon super hospitaloj. Pioniroj kaj lernejanoj, kiuj prenis patronecon, kolektis preskaŭ 27 mil rublojn, 14 650 librojn, 25 muzikajn instrumentojn, 242 tabloludojn, 413 arojn da litoj, miloj da plumoj kaj krajonoj por hospitaloj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=77}}. Kamparaj laboristoj partoprenis aktivan aldonan trejnadon al la defenda fonduso. En 1941, la kolektivaj farmistoj de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Сунженский район (Чечено-Ингушская АССР)|eo=Sunĵenska distrikto}} transdonis milojn da kvintaloj da greno kaj sunfloro, pli ol 1,500 brutoj. Dum la sama periodo, kolektivaj farmistoj en la vilaĝo {{Ill|lingvo=ru|trad=Алхан-Юрт|eo=Alĥan-Jurto}} transdonis 105 brutojn, 600 centcentojn da fojno, 100 centcentojn da greno. La 10-an de januaro 1942, la kolektivaj farmistoj de la respubliko kontribuis 458 centcentojn da viando, 1.435 centcentojn da terpomoj, 13 centcentojn da legomoj, 189 centojn da sunfloro, 854 centcentojn da greno, ktp [26]. En 1942, en la distriktoj {{Ill|lingvo=ru|trad=Галанчожский район|eo=Galanĉoĵa distrikto|teksto=Galanĉoĵa}} kaj {{Ill|lingvo=ru|trad=Шатойский район|eo=Ŝatoja distrikto|teksto=Ŝatoja distriktoj}}, kie supozeble {{Ill|lingvo=ru|trad=Восстание Хасана Исраилова|eo=Tumulto de Hasan Israilov|teksto=okazis la tumulto}}, kolektivaj bienoj antaŭ la tempo plenumis la ŝtatan planon pri produktado de brutaj produktoj. En 1943, pliigita plano por liverado de greno al la ŝtato plenumis 111%{{Sfn|Ахмадов|2005|p=824—825}}. Kiam ili provis rabi kolektivajn bienojn, banditoj ofte renkontiĝis kun rezisto de la kolektivaj farmistoj. La 22-an de novembro 1942 krima bando de 34 homoj atakis brutobredan bienon en la vilaĝo Guli en Vedena distrikto. Tamen, rezulte de interpafado kun la lokanoj, ŝi perdis mortigojn kaj vundiĝis ĝis duono de sia stabo. Kvar lokaj loĝantoj ankaŭ mortis. La faktoj de organizita rezisto de la kolektivaj kamparanoj ne estis izolitaj: 23 kolektivaj farmistoj ricevis premiojn de la Prezidio de la Supera Konsilio de Ĉeĉenia-Inguŝia ASSR pro ilia aktiva partopreno en la batalo kontraŭ banditaro{{Sfn|Ахмадов|2005|p=822}}. En la 2000-aj jaroj, la NKVD-dokumentoj estis deklasifikitaj, raportante la seriozan kontribuon de iuj religiaj estroj kaj centoj da ordinaraj muridoj al la batalo kontraŭ germanaj sabotantoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=822}}. ==== Falsigado de datumoj ==== Iuj fontoj pridubas la fidindecon de oficiala statistiko rilate la deporton kaj ĝian pravigon, ĉar ili varias de dokumento al dokumento en malsamaj institucioj. Krome, estas tendenco en ĉi tiuj dokumentoj tajlori numerojn al antaŭ-planitaj rezultoj{{Sfn|Козлов|2011|p=685}}. Kaj la NKVD en siaj dokumentoj intence distordis la faktojn kaj elbatis konfesojn de krimo de reprezentantoj de deportitaj popoloj. Plie, ĝi okupiĝis pri la riparado de faktoj jam en la antaŭaj kaj dum deportoj. V. Filkin, kiu dum la jaroj de la milito okupis la postenon de sekretario de la regiona komitato de {{Ill|lingvo=ru|trad=Чечено-Ингушский областной комитет КПСС|eo=Ĉeĉena-Inguŝa regiona komitato de la KPS}} kaj estis membro de la [[NKVD-trio]] en la batalo kontraŭ banditaro, asertis, ke la datumoj de la NKVD kaj ĝiaj dungitoj pri la nombro de bandoj kaj banditoj ne estis fidindaj. Pro tiaj asertoj en la 1970-aj jaroj li estis senigita je la posteno de estro de la departemento pri historio de la [[Komunista Partio de Sovetunio]]{{Sfn|Эдиев|2003|p=28}}. La gvidado de la NKVD de [[Kabardio-Balkario]] estis anstataŭita pro «subtaksado» de la nombro de banditrupoj. La novaj alvenintoj rapide korektis la statistikon konforme al la deziroj de la gvidantaro. Novaj indikiloj fariĝis unu el la kialoj de la deporto de [[balkaroj]]{{Sfn|Эдиев|2003|p=27}}. Laŭ la dokumentoj de NKVD, dum la deporto de ĉeĉenoj kaj inguŝoj pli ol 20 mil pafiloj estis kaptitaj, kio estas malbone kongrua kun la fakto, ke nur ĉirkaŭ 2 mil homoj estis arestitaj. Ĉi tiu discrepanco estas klarigita per la fakto, ke la aŭtoritatoj de NKVD prenis ostaĝojn, kiujn ili liberigis nur post kiam parencoj de la arestitoj kapitulacigis armilojn aĉetitajn de la samaj NKVD-oficiroj. Rezulte, la sama armilo povus esti vendita kaj kapitulacita multfoje{{Sfn|Эдиев|2003|p=28—29}}. En sia deklaro Deputita Popola Komisaro de Ŝtata Sekureco {{Ill|lingvo=ru|trad=Кобулов, Богдан Захарович|eo=Bogdan Kobulov}} skribis: «En marto 1942, el 14.576 homoj dizertis kaj evitis la servon, 13.560 homoj, kiuj iris en kontraŭleĝa situacio, iris al la montoj kaj aliĝis al la bandoj». {{Ill|lingvo=ru|trad=Абдурахманов, Дукуваха Баштаевич|eo=Dukvaĥa Abduraĥmanov}} kaj {{Ill|lingvo=ru|trad=Ахмадов, Явус Зайндиевич|eo=Javus Aĥmadov}} nomigas ĉi tiujn akuzojn falsajn politika falsilo, ĉar efektive, laŭ iliaj datumoj, 4579 kazoj de dizerto estis registritaj en la respubliko, kaj, sekve, ne povus ekzisti tia nombro da banditoj{{Sfn|Абдурахманов|2015|p=252}}. === Nekredebleco === Inter la eblaj kialoj de la deportado estas, interalie, «malfido pri la naciaj minoritatoj enloĝantaj la landlimajn regionojn de Sovetunio kun [[Turkio]], [[Irano]], ktp. Homoj loĝantaj en la landlimaj regionoj de [[Azerbajĝano]], [[Armenio]] kaj Kartvelio estis en la kategorio de "nefidindaj" havis parencojn eksterlande»{{Sfn|Калыбекова}}. Reprezentadoj de «nefidindaj» popoloj reiras al la laboroj de specialistoj pri militaj statistikoj fine de la 19a jarcento V. Zolotarjov, A. Makŝeev kaj N. Obruĉev. Laŭ iliaj ideoj, la slava loĝantaro de la lando estis konsiderata fidinda, kaj la popoloj de la periferio de Rusujo estis konsiderataj ne fidindaj. Fremdaj civitanoj, naciaj aŭ religiaj proksimecoj al la lando kun kiu Rusio estis en milito estis ankaŭ konsiderataj signoj de nekredemo. Alia kriterio estis konsiderata eblaj obstakloj al la koloniigo de novaj landoj fare de Rusio{{Sfn|Эдиев|2003|с=14—15}}. === Turka politiko === Dum la tuta Patriota milito, streĉiĝo restis en sovetia-turka rilato. Ĉi tio estis pro la impredecibleco de la politikoj de [[Turkio]], kiu estis karakterizita kiel «malamika neŭtraleco». La 18an de junio 1941, Turkio subskribis interkonsenton kun [[Germanio]] «Pri amikeco kaj ne-agreso», kaj en oktobro 1941 alia kun la sama orientiĝo. Ĉi tiuj traktatoj esence trapasis la sovetian-turkan [[traktato de amikeco|traktaton de amikeco]] kaj neŭtraleco de la 17-a de decembro 1925 kaj atestis la malamikan sintenon de la turka gvidado rilate al Sovetunio{{Sfn|Бугаев|2009}}. Jamil Hasanli skribis, ke la deportoj de la popoloj de Kaŭkazo {{Citaĵo1 |... ne estis kaŭzitaj de milita neceso kaj ne rilatis al militaj operacioj. Ĉi tiuj estis ĉiuj elementoj de Kremlin-inspira prema politiko{{Sfn|Бугаев|2009}}. }} Laŭ {{Ill|lingvo=ru|trad=Бугаев, Абдулла Махмудович|eo=A. Bugaev}}, [[Josif Stalin]] ne tiom zorgis pri la ebleco de la plejparto de la islamaj popoloj de la [[Norda Kaŭkazio]], la [[Tjurkaj popoloj]] de la [[Suda Kaŭkazio]] kaj [[Krimeo]], sed pri ilia ebla firmiĝo kontraŭ la agresemaj planoj kaj agoj de Kremlino kontraŭ Turkio{{Sfn|Бугаев|2009}}. === Kartvelia ekspansio === Plejparto de la tero liberigita de deportitaj popoloj iris al Kartvelio. Nur tiuj teroj restis en la RSFSR, kiuj, parto de la aŭtonomioj de la deportitaj popoloj, estis loĝataj de rusoj. La teritorioj de Norda Osetio kaj Dagestano, kiuj ricevis la teritoriojn de deportitaj popoloj kiel kompenson, ankaŭ estis translokigitaj al Kartvelio. Do parto de la teritorio de Kabardino-Balkario estis translokigita al Kartvelio sub la preteksto de fortigado de la defendaj linioj ĉe la norda limo de Kartvelio, tio estas, al la limo kun la RSFSR{{Sfn|Эдиев|2003|p=23}}. === NKVD-politiko === Esploristo D. M. Ediev ofertas sian version de la kialoj. Unue la milit-politika gvidado plifortigis la ideon de ne fidindeco sur nacia bazo. Due, la sperto pri etna purigado akiris dum la efektivigo de preventaj mezuroj por fortigi landlimajn kaj frontajn areojn. Dum la unuaj deportadoj, precedenco estis kreita kaj fortigita en la mensoj de homoj kaj la politikaj iloj de la soveta registaro. La ŝtata maŝino de deportadoj estis kreita kaj la scenaro de ĝia laboro estis aranĝita. Dum la {{Ill|lingvo=ru|trad=Депортация немцев в СССР|eo=deporto de germanoj}} en aŭgusto 1941, speciala sekcio pri kompromisoj estis kreita en la strukturo de NKVD{{Sfn|Эдиев|2003|p=23—24}}. Antaŭe, la deportadoj estis iniciatitaj de la militistaro, kaj la NKVD agis kiel ekzekutisto de ĉi tiuj agoj. En la deportoj de 1943-1944, la NKVD agis kiel iniciatinto, ekzekutisto kaj prokuroro, fabrikante «evidentaĵojn» pri kulpo de subpremitaj popoloj{{Sfn|Эдиев|2003|p=23—24}}. En la dua duono de la milito, pro venkoj sur la frontoj, la aŭtoritato de la armeo leviĝis. Tio ne konvenis al la gvidado de NKVD kaj J. Stalin mem, kiel oni povas vidi el pluaj movadoj de [[Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov|Georgij Ĵukov]]. Sub ĉi tiuj kondiĉoj, oni decidis uzi la deportan mekanismon por levi la rangigon de la NKVD. Sekve de la rezultoj de la deportadoj, la gvidantaro kaj dungitoj de NKVD estis aljuĝitaj militajn ordojn, inkluzive de armeaj komandantoj. [[Lavrentij Berija]], B. Kobulov, {{Ill|lingvo=ru|trad=Круглов, Сергей Никифорович|eo=Sergey Kruglov|teksto=S. Kruglov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Серов, Иван Александрович|eo=Ivan Serov|teksto=I. Serov}} estis aljuĝitaj la {{Ill|lingvo=ru|trad=Орден Суворова|eo=Ordono de Suvorov|teksto=ordonoj de Suvorov}} I-grado, kiuj laŭ la statuto de la ordono estas aljuĝitaj al estroj de frontoj kaj armeoj, iliaj deputitoj, estroj de servistaro, operaciaj fakoj kaj funkciaj fakoj, la estroj de la armetrupoj de la frontoj kaj armeoj ''«por bone organizita kaj farita frontlinio aŭ armea operacio kun la malvenko de la malamiko per malpli fortoj»''. {{Ill|lingvo=ru|trad=Аполлонов, Аркадий Николаевич|eo=Arkadij Apolonov|teksto=A. Apolonov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Меркулов, Всеволод Николаевич|eo=Vsevolod Merkulov|teksto=V. Merkulov}}, kaj {{Ill|lingvo=ru|trad=Пияшев, Иван Иванович|eo=Ivan Pijaŝev|teksto=I. Pijaŝev}} estis premiitaj al la {{Ill|lingvo=ru|trad=Орден Кутузова|eo=Ordeno de Kutuzov}} de la 1-a grado, kiu devus esti aljuĝita al ''«Ruĝaj Armeaj komandantoj pro bonevoluinta kaj efektivigita plano de operacio sur fronta linio, armea skalo aŭ aparta formacio, rezulte de kiu la malamiko "peza malvenko estis kaŭzita, kaj niaj trupoj konservis sian batalon efike»''. Suborganizaj deportaj organizantoj ricevis ordonojn de pli malalta rango: la Ordeno de Suvorov II-grado - 13 homoj, la Ordeno de Kutuzov II-grado - 17 homoj, ktp{{Sfn|Эдиев|2003|p=24—25}}. Deportoj komenciĝis kiel agoj de purigado de eksterlandaj naciecoj (okcidentaj kaj orientaj) kaj finiĝis per persekutado de «iliaj» naciaj minoritatoj en la intereso de individuoj kaj fakoj{{Sfn|Эдиев|2003|p=25}}. == Operacio «Lentoj» == === La pozicioj de membroj de la Politburo === [[Dosiero:Анастас Иванович Микоян.jpg|eta|dekstra|{{Ill|lingvo=ru|trad=Микоян, Анастас Иванович|eo=Anastas Mikojan}}]] Kiam la demando pri deporto de ĉeĉenoj kaj inguŝoj estis pridiskutita en kunveno de la Politburo de la Centra Komitato de PCUS en 1944, du opinioj estis esprimitaj: [[Vjaĉeslav Molotov|Molotov]], [[Andrej Ĵdanov|Ĵdanov]], {{Ill|lingvo=ru|trad=Вознесенский, Николай Алексеевич|eo=Nikolaj Voznesenskij|teksto=Voznesenskij}} kaj {{Ill|lingvo=ru|trad=Андреев, Андрей Андреевич|eo=Andrej Andreev|teksto=Andreev}} proponis tuj elpeli ĉiujn ĉeĉenojn kaj inguŝojn kaj likvidi la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR. Stalin, [[Kliment Voroŝilov|Voroŝilov]], [[Nikita Ĥruŝĉov|Ĥruŝĉov]], [[Lazar Kaganoviĉ|Kaganoviĉ]], Berija kaj [[Miĥail Kalinin|Kalinin]], proponis komenci deporton nur post la liberigo de la Norda Kaŭkazo de la germanoj. {{Ill|lingvo=ru|trad=Микоян, Анастас Иванович|eo=Anastas Mikojan}} esprimis apartan pozicion, konsentante principe pri deportado, li rimarkis, ke tio damaĝos la reputacion de Sovetunio eksterlande{{Sfn|Медведев}}. En 1957, Mikoyan estris la komisionon por la restarigo de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR{{Sfn|Шнайдер}}. === Nomo === Laŭ iuj modernaj esploristoj, la nomo "Ĉeĉenoj" estis interpretita en la nomo de la operacio (en la rusa, la vortoj «ĉeĉenoj» kaj «lentoj» estas konsonantaj){{Sfn|Ибрагимов|2008|p=547}}. === Preparo === Komence oni antaŭvidis ke la vainaĥoj estos elpelitaj al [[Altaja regiono]], [[Novosibirska provinco|Novosibirska]] kaj [[Omska provinco]]j. Tamen en la estonteco, intencoj ŝanĝiĝis kaj en decembro 1943 estis jam demando pri deporto al [[Kazaĥa Soveta Socialisma Respubliko|Kazaĥa]] kaj [[Kirgiza Soveta Socialisma Respubliko|Kirgiza SSR]]{{Sfn|Ибрагимов|2008|p=547}}. Estas kialoj kredi, ke preparoj por la elpelado komenciĝis en la printempo de 1942, kiam la mobilizado de ĉeĉenoj kaj inguŝoj estis ĉesigita sub la preteksto de supozeble nekapablo teni ilin en partoj (la altaj terposedantoj ne manĝis porkaĵon, kaj porka kuiraĵo kaj graso estis la solaj viandmanĝaĵoj de la Ruĝa Armeo tiutempe){{Sfn|Ахмадов|2005|p=833}}. En oktobro 1943, vickomisaro de NKVD B. Kobulov venis al Ĉeĉenio-Inguŝio por prepari datumojn pri «kontraŭsovetiaj agoj». La 9an de novembro, li prezentis noton al Popola Komisaro pri Internaj Aferoj de Sovetunio L. Berija pri la supozeble amasaj manifestacioj de banditismo kaj dizerto en la respubliko, kiu estis aprobita de ĉi tiu lasta. En Kazaĥio kaj [[Centra Azio]] komenciĝis preparoj por ricevo de specialaj setlantoj. Por regi ilin, 135 oficejoj de distrikto kaj 375 vilaĝaj komandantoj estis kreitaj. Ekde oktobro 1943 la Stavropola regiona plenuma komitato de la VKP(b) preparis listojn de rusaj enmigrintoj al Ĉeĉenio-Inguŝio. En la somero de 1943, trupoj kolektiĝis en Grozno, kvankam la frontlinio iris pli okcidenten. Alvenante NKVD-trupoj vestitaj en kombinitaj armiloj. Rekonaj aviadiloj faris regulajn superfluojn de montaj areoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=833—838}}. Por trankviligi la lokan loĝantaron, estis oficiale anoncite, ke grandskalaj ekzercoj estis farataj en la montaj regionoj de la respubliko por prepari sin al la ofensivo de la Ruĝa Armeo en [[Karpatoj]]. La trupo estis kampadita proksime de la vilaĝoj. Homoj estis petitaj plibonigi kaj konstrui vojojn. La populacio traktis la soldatojn kordiale. Ekzemple, la vira loĝantaro de la Majsta Vilaĝa Konsilio ne nur libervole transdonis militajn provizojn al montaj garnizonoj, sed ankaŭ ''«prezentas donacojn, bongustan manĝaĵon kaj proponis provizi ĉiujn garnizonojn per brulligno el siaj propraj rezervoj»''{{Sfn|Ахмадов|2005|p=837}}. Por malhelpi eblan reziston, la kontraŭsovetiaj elementoj planitaj por aresto estis detenitaj. La partia-sovetia havaĵo de Ĉeĉenio-Inguŝio mem (kelkaj mil homoj), Dagestano (6-7 mil) kaj Norda Osetio (3 mil) estis implikita en la deporto{{Sfn|Ахмадов|2005|p=838—839}}. Pluraj esploristoj kredas, ke en la monto, arbaro kaj aliaj foraj regionoj de la respubliko, kie oni povis disfaldi ribelulojn, sabotantojn kaj deviantojn, oni devis supozi uzon de [[Ĥemia armilo|ĥemiaj armiloj]]. Por ĉi tiu celo, oni planis uzi la 105-an kaj 126-an aviadilajn sekciojn, bazitajn en Ĉeĉenio-Inguŝio. Krome, la {{Ill|lingvo=ru|trad=Конотоп|eo=Konotopo|teksto=Konotopa}} Milita Aviada Lernejo estis transdonita al Grozni kun la sama celo. Berija subskribis la ordonon # 00609 pri alportado de Grozno al plena batala preteco kontraŭ kontraŭĥemia kaj san-ĥemia protekto. Ankaŭ la unua sekretario de la Ĉeĉena-Inguŝa regiona komitato de la VKP(b) {{Ill|lingvo=ru|trad=Иванов, Виктор Александрович (государственный деятель)|eo=Viktor Ivanov (ŝtatisto)|teksto=V. Ivanov}} ricevis peton pri la ĝusta loĝantaro de la urbo kaj la nombro kaj kondiĉo de gasaj gastejoj. La responda mesaĝo diris, ke la ĉefaj industriaj instalaĵoj de la nafto-industrio estis preparitaj kontentige, sed la loĝdoma sektoro estis «ekstreme malkontenta» preparita (la loĝantaro de la urbo tiutempe estis preskaŭ 230 mil homoj). La tuta kapacito de gasaj ŝirmejoj estis 10.749 homoj, el kiuj nur 40 rifuĝejoj kun kapacito de 6385 homoj estis ekipitaj per kompleta sigela sistemo. Ĉi tiuj datumoj donas kialojn al iuj esploristoj por argumenti, ke la landa gvidantaro planis uzi [[Ĥemia armilo|venenajn substancojn]] kontraŭ ĉiuj montaj loĝantoj, kio multe faciligus la deporton. Nur timoj pro la gravaj konsekvencoj, kiujn ĉi tiuj agoj povus havi por Grozni, kun ĝia potenca industrio kaj tre lertaj laboristoj de ĉefe rusa nacieco, ĉesis la efektivigon de ĉi tiuj planoj{{Sfn|Ибрагимов|2008|p=548}}. La 31an de januaro 1944 la {{Ill|lingvo=ru|trad=Государственный комитет обороны|eo=Ŝtata Komitato pri Defendo de Sovetunio}} # 5073 estis adoptita pri la neniigo de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR kaj la deporto de ĝia loĝantaro al Centra Azio kaj Kazaĥio por «helpi la faŝistajn invadantojn». La Ĉeĉena-Inguŝa ASSR estis aboliciita, 4 regionoj estis transdonitaj de ĝia strukturo al Dagestana ASSR, unu distrikto estis transdonita al la Norda Osetia ASSR, la {{Ill|lingvo=ru|trad=Грозненская область|eo=Grozna regiono}} formiĝis en la resto de la teritorio{{Sfn|Мероприятия}}. La 29an de januaro 1944, L.P. Beria aprobis la «Instrukcion pri la Procedo por Elpelo de Ĉeĉenoj kaj Inguŝoj»{{Sfn|RIA}}, kaj la 31an de januaro la Ŝtata Komitato pri Defendo publikigis dekreton pri deporto de Ĉeĉenoj kaj Inguŝoj al la Kazaĥia kaj Kirgiza SSR{{Sfn|Скепсис}}. La 20-an de februaro kune kun {{Ill|lingvo=ru|trad=Серов, Иван Александрович|eo=Ivan Serov|teksto=I. Serov}}, B. Z. Kobulov kaj {{Ill|lingvo=ru|trad=Мамулов, Степан Соломонович|eo=Stepan Mamulov|teksto=S. Mamulov}}, Berija alvenis en Grozno kaj persone gvidis la operacion, kie sub la preteksto de «ekzercoj en la montoj» armeo de 100 mil homoj estis translokigita, inkluzive 18 mil oficiroj kaj ĝis 19 mil funkciantaj laboristoj de la NKVD, NKGB kaj «{{Ill|lingvo=ru|trad=Смерш|eo=Smerŝ}}»{{Sfn|Полян}}. Krome, iuj partoj de la armeo, inkluzive de batalaj aviadiloj, la NKVD, la «Smerŝ» kaj aliaj, estis garditaj en najbaraj respublikoj kaj regionoj, kio permesas paroli pri ĉirkaŭ 100 mil partoprenantoj en la operacio. Iuj oficiroj estis detenitaj al Ĉeĉenio-Inguŝeto el la plej malproksimaj regionoj de la lando, ekzemple {{Ill|lingvo=ru|trad=Гвишиани, Михаил Максимович|eo=Miĥail Gviŝiani}}, la tiama fifama ŝtatsekureca komisaro, kiu tiutempe estis estro de NKVD en [[Ĉemara regiono]]{{Sfn|Ахмадов|2005|с=838—839}}. === Deporto === La 21an de februaro, Berija eligis ordonon sub NKVD por deporti la ĉeĉenan-ingujan loĝantaron{{Sfn|RIA}}. La sekvan tagon, li renkontiĝis kun la gvidado de la respubliko kaj la plej altaj spiritaj estroj, avertis ilin pri la operacio kaj proponis plenumi la necesan laboron inter la loĝantaro{{Sfn|Полян}}. Pri tio Berija raportis al Stalin: {{Citaĵo1 |La prezidanto de la Konsilio de Popola Komisaro de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR {{Ill|lingvo=ru|trad=Моллаев, Супьян Кагирович|eo=Supijan Mollaev|teksto=Mollaev}} estis raportita pri la decido de la registaro elpeli ĉeĉenojn kaj Inguŝojn kaj la motivojn, kiuj estis la bazo de ĉi tiu decido. Post mia mesaĝo, Mollaev elŝiris larmon, sed li sin tiris kune kaj promesis plenumi ĉiujn taskojn, kiujn li estos donita rilate al la evitado. Tiam en Grozni kune kun li estis planitaj kaj kunvenigitaj naŭ ĉefaj laboristoj el Ĉeĉenoj kaj Inguŝoj, kiuj anoncis la kurson de la elpelado de Ĉeĉenoj kaj Inguŝoj kaj la kialojn de la elpelado. … Ni ligis 40 respublikanajn partojn kaj sovetiajn laboristojn el Ĉeĉenoj kaj Inguŝ al 24 distriktoj kun la tasko repreni 2-3 homojn el loka havaĵo por ĉiu kompromiso por agitado. Konversacio okazis kun la plej influaj klerikoj en Ĉeĉenio-Inguŝio B. Arsanov, A.-G. Jandarov kaj A. Gajsumov, ili estis petitaj doni helpon pere de mullahoj kaj aliaj lokaj aŭtoritatoj{{Sfn|Архив Сталина}}. }} [[Dosiero:Памятная плита семье Мудара.jpg|eta|dekstra|Tijsa, {{Ill|lingvo=ru|trad=Нашха|eo=Нашха}}. Loko de ekzekuto de familio dum deporto.]] La deportado kaj sendado de trajnoj al cellokoj komenciĝis la 23an de februaro 1944 je 2:00 loka tempo kaj finiĝis la 9an de marto de la sama jaro. La operacio komenciĝis per la koda vorto «Pantero», kiu estis elsendita en la radio. La deportado estis akompanata de kelkaj provoj eskapi al la montoj aŭ malobeado de la loka loĝantaro. Estas evidenteco pri {{Ill|lingvo=ru|trad=Массовое убийство в Хайбахе|eo=Masakro en Ĥaibaĥo|teksto=bruligado de ĝis 700 homoj en la vilaĝo Ĥaibaĥo}} en la {{Ill|lingvo=ru|trad=Галанчожский район|eo=Galanĉoĵa distrikto}}, tamen la fidindeco de ĉi tiu evento estas pridisputata de multaj historiistoj{{Sfn|Мендкович}}. 180 trajnoj estis senditaj kun entute 493.269 homoj. Laŭ la vojo, 56 homoj naskiĝis, 1272 homoj mortis, tio estas 2,6 homoj po 1000 transportitaj. Laŭ la atesto de Statistika Direkcio de RSFSR, la morto en la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR en 1943 estis 13,2 homoj po 1000 loĝantoj (komparante la ciferojn, oni devas memori, ke ĉiujaraj mortoprocentaĵoj komparas tiujn kun malpli ol unu monato da vojaĝo). La kaŭzoj de morto «estis antaŭitaj kaj frua aĝo de la reloĝigo», la ĉeesto de kronikaj malsanoj inter la deportitaj pacientoj kaj fizike malfortaj. 285 pacientoj estis senditaj al medicinaj institucioj. La lasta sendis trajnon de pasaĝeraj aŭtomobiloj kun iamaj altrangaj oficialuloj kaj religiaj estroj de Ĉeĉenio-Inguŝio, kiuj estis uzataj en la operacio{{Sfn|RIA}}. Iuj altlandanoj restis en la respubliko pli ol unu jaron post la deportado, ĉar ili estis uzataj de la aŭtoritatoj por serĉi evadantojn{{Sfn|Ахмадов|2005|с=847}}. Laŭ oficialaj ciferoj, 780 homoj estis mortigitaj dum la operacio, 2016 homoj de la «kontraŭsovetia elemento» estis arestitaj, pli ol 20 mil pecoj de pafiloj estis kaptitaj, inkluzive de 4868 fusiloj, 479 mitraloj kaj mitraloj. 6544 homoj sukcesis kaŝiĝi en la montoj{{Sfn|Кречетников}}. En tiuj esceptaj kazoj, kiam la vainaĥoj estis sendevigitaj de deportado, ili ne rajtis vojaĝi al la reĝimaj urboj de la 1-a kategorio, setlejoj de la landlima regiono, same kiel al la teritorio de la Grozna regiono kaj Dagestano{{Sfn|Ермекбаев|2009|с=91}}. Multaj kazoj estis rimarkitaj, kiam ĉeĉenoj, kiuj estis sendevigitaj de deportado por servoj al la lando, estis senditaj al ĝi propravole. Ĉi tion faris ekzemple [[Maĥmud Esambajev]]{{Sfn|Ахмадов|2005|с=847}}, kiu poste fariĝis {{Ill|lingvo=ru|trad=Народный артист СССР|eo=Popola Artisto de Sovetunio}} kaj {{Ill|lingvo=ru|trad=Герой Социалистического Труда|eo=Heroo de Socialisma Laboro}} kaj eminenta socia kaj politika aktivulo {{Ill|lingvo=ru|trad=Гайрбеков, Муслим Гайрбекович|eo=Muslim Gajrbekov}}{{Sfn|Гайрбеков}}, kiu poste fariĝis unu el la gvidantoj de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Восстановление Чечено-Ингушской АССР|eo=Restarigo de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR|teksto=restarigita Ĉeĉenio-Inguŝio}}. ==== Deportado de armea personaro ==== Samtempe kun la komenco de la deportado, komenciĝis la malmobilizado de la Vainakhs de la Ruĝa Armeo. Militistaro el inter la ĉeĉenoj, inguŝoj, balkaroj kaj karaĉjo devis foriri al [[Almato]] kaj esti metita je la dispono de la specialaj komandaj departementoj de NKVD de la Kazaĥa SSR. Nur kun la frontlinio en 1944, 710 oficiroj, 1.696 serĝentoj kaj 6.488 soldatoj el la deportitaj popoloj estis malmobilizitaj. Multaj el ili estis senditaj al la malantaŭaj regionoj de la nordo, kie ili estis uzataj por arbohakado kaj konstruado de vojoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=846—847}}. La dinamiko de la nombro de ĉeĉenoj kaj inguŝoj en la Ruĝa Armeo{{Sfn|Безугольный|2019|p=592}}: * De la 1-a de julio 1942 - 4446 homoj; * De la 1-a de januaro 1943 - 3386 homoj; * De la 1-a de julio 1943 - 4008 homoj; * De la 1-a de januaro 1944 - 3536 homoj; * De la 1-a de julio 1944 - 1720 homoj; * De la 1-a de januaro 1945 - 1635 homoj. En oktobro 1945, subpremitaj militistoj estis liberigitaj de la statuso de specialaj setlantoj, sed ili estis malpermesitaj reveni al sia patrujo. El tiuj, ĉeĉenoj kaj Inguŝ estis 5300 homoj kaj ĉiuj havis premiojn. Antaŭ 1955, 4445 el ili restis vivaj, el kiuj 2280 homoj estis handikapitaj militoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=847}}. Kune kun ĉiuj, la familioj de Herooj de Sovetunio {{Ill|lingvo=ru|trad=Байбулатов, Ирбайхан Адылханович|eo=Irbajĥan Bejbulatov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Мухамед-Мирзаев, Хаваджи|eo=Ĥavaĝi Magomed-Mirzaev}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Идрисов, Абухаджи|eo=Abuĥaĝi Idrisov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Нурадилов, Ханпаша Нурадилович|eo=Ĥanpaŝa Nuradilov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Дачиев, Хансултан Чапаевич|eo=Ĥansultan Daĉiev}} estis deportitaj; la edzino kaj tri infanoj de la heroe forpasinta {{Ill|lingvo=ru|trad=Мазаев, Маташ Хамзатханович|eo=Mataŝ Mazaev}}; {{Ill|lingvo=ru|trad=Шерипов, Асланбек Джемалдинович|eo=Aslanbek Ŝeripov}}, batalanto por la starigo de soveta potenco. Post la milito, Heroo de Sovetunio Ĥansultan Daĉiev estis forpelita. Leŭtenanta kolonelo {{Ill|lingvo=ru|trad=Висаитов, Мавлид Алероевич|eo=Mavlid Visaitov}} per decido de komando de la {{Ill|lingvo=ru|trad=2-й Белорусский фронт|eo=2-a belorusa fronto}} estis sendita por studi ĉe la {{Ill|lingvo=ru|trad=Военная орденов Ленина и Октябрьской Революции, Краснознамённая, ордена Суворова академия имени М. В. Фрунзе|eo=Frunze Milita Akademio}}, sed post kelkaj monatoj li estis ekzilita al Kazaĥio{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=89}}. ==== Deporto de internaciaj familioj ==== Ĉeĉeninoj kaj inguŝinoj, kiuj edziĝis kun reprezentantoj de aliaj naciecoj, estis sendevigitaj de deportado. Kontraŭe, rusaj virinoj, kiuj edziniĝis al vainaĥoj, devis esti deportitaj. Ili povus eviti deporton ĉesigante la geedzecon, sed tio ne eksigis siajn infanojn de deporto<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://chechnyatoday.com/content/view/276821|titolo=Тяжёлый путь к реабилитации…|alirdato=2018-02-20|aŭtoro=М. Музаев|verko=chechnyatoday.com}}</ref>. ==== Deporto el aliaj regionoj de Sovetunio ==== Ĉiuj ĉeĉenoj kaj inguŝoj estis elpelitaj sendepende de sia loĝloko. 28 mil ĉeĉenoj estis elpelitaj el Dagestano, inkluzive 15,4 mil {{Ill|lingvo=ru|trad=Аккинцы|eo=Akinoj|teksto=ĉeĉenoj-akinoj}}. Multaj inguŝoj estis elpelitaj el [[Vladikavkazo|Ordĵonikidze]], kaj 2.700 ĉeĉenoj estis forpelitaj el Kartvelio (samtempe, parencaj nacioj - {{Ill|lingvo=ru|trad=Бацбийцы|eo=bacbijcoj}} kaj [[kistoj]] - estis deklaritaj apartaj naciecoj fare de kartvelaj aŭtoritatoj kaj ne estis submetitaj al elpelado). Centoj da Vainakhs estis elpelitaj el aliaj regionoj de Sovetunio{{Sfn|Ахмадов|2005|p=845—846}}. ==== Deporto de reprezentantoj de aliaj nacioj ==== Reprezentantoj de aliaj popoloj vivantaj en Ĉeĉenio-Inguŝio estis deportitaj kune kun ĉeĉenoj kaj inguŝoj. Pripensi aplikojn por tiaj deportitoj povus daŭri dum jaroj. En 1948 308 kandidatiĝoj de specialaj migrantoj el la [[avaroj]], [[dargoj]], [[lakoj]] kaj aliaj popoloj deportitaj per eraro estis pritraktataj antaŭ la ministrejo pri internaj aferoj de Sovetunio{{Sfn|Ахмадов|2005|p=860}}. ==== Pliaj paŝoj ==== Kaptitoj el subpremitaj popoloj ankaŭ estis submetitaj al deportado. El ĉiuj malliberejoj kaj kolonioj de Sovetunio ili estis senditaj al Kazaĥio kaj Centra Azio. Ĉiuj kaptitoj, kiuj plenumis siajn frazojn, estis ankaŭ metitaj je la dispono de NKVD de Kazaĥio. La ĉeĉenoj kaj inguŝoj, kiuj kaŝis sian naciecon, ankaŭ estis translokigitaj al lokoj de deportado post identigo. Pro ĉi tiuj kialoj, la novaj specialaj setlantoj venis je la dispono de la NKVD-korpoj multajn monatojn aŭ eĉ jarojn post la oficiala finiĝo de la deportado. La nombro de tiaj specialaj setlantoj sumiĝis al pli ol 16 mil homoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=847}}. ==== Kosto de deporto ==== Por efektivigi deporton dum pluraj monatoj, ĝis 19 mil dungitoj de la NKVD kaj de la NKGB, 100 mil soldatoj de la internaj trupoj estis implikitaj (pli ol por iuj frontliniaj operacioj). Por transportado de elpelitoj estis kolektitaj pli ol 15 mil vagonoj kaj centoj da lokomotivoj, 6 mil kamionoj. Grandaj monsumoj estis elspezitaj por renkonti kaj disfaldi la «specialan kontingenton». Centoj da oficejoj de komandantoj estis kreitaj en lokoj de deportado kun miloj da oficiroj en oficiraj vicoj. Ĉirkaŭ 100 mil kamparanaj bienoj estis rabataj, kio kaŭzis damaĝon al la landa ekonomio de kelkaj miliardoj da rubloj. La transportado de specialaj setlantoj sole kostis al la ŝtato 150 milionojn da rubloj, por kiuj eblis konstrui 700 [[T-34]]-tankojn{{Sfn|Ахмадов|2005|с=836}}. === Kondiĉoj de deporto === Laŭ oficialaj sovetiaj datumoj, pli ol 496 mil homoj estis devige elpelitaj el la Aŭstria Sovetia Socialisma Respubliko Ĉeĉenio-Inguŝo, inkluzive de 411 mil homoj (85 mil familioj) en la kazara SSR kaj 85,5 mil homoj (20 mil familioj) en la Kirgiza SSR{{Sfn|Архив Сталина}}. Laŭ aliaj fontoj, la nombro de deportitoj sumiĝis al pli ol 650 mil homoj{{Sfn|Бугай}}. Por malpliigi la koston de transportado, 45 homoj estis ŝarĝitaj en duoble-aksajn vagonojn kun kapacito de 28-32 homoj. Plie, rapide, ĝis 100-150 homoj estis trafitaj en iuj aŭtoj. Samtempe la areo de la aŭto estis nur 17,9 m². En multaj aŭtoj ne estis lomboj. Por sia ekipaĵo, tabuloj estis eldonitaj en la kvanto de 14 pecoj per vagono, sed neniu ilo estis donita{{Sfn|Абдурахманов|2015|p=277}}. Laŭ la dokumentoj de NKVD, oni supozis {{Citaĵo1 |… almenaŭ 240 homoj kun speciala kontingento devas surteriĝi en ĉiu du-aksa vagono{{Sfn|Михайлов|2002|p=17}}. }} La aŭtoritatoj disponigis medicinan kaj nutraĵan subtenon por la lamenoj de enmigrintoj{{Sfn|Архив Сталина}}. La ĉefaj kaŭzoj de morto de la deportitoj estis nomitaj vetero, ŝanĝo de hejmaj faktoroj, kronikaj malsanoj, fizika malforteco de la eskortitoj pro sia antaŭita aŭ juna aĝo. Laŭ oficialaj ciferoj, 56 naskiĝis kaj 1272 homoj mortis laŭ la ŝtupoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://chernovik.net/content/hronograf/zhertvy-neizvestnoy-deportacii|titolo=Жертвы неизвестной депортации|alirdato=2018-01-31|aŭtoro=Марко Шахбанов|dato=2005-03-18|verko=chernovik.net}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://bessmertnybarak.ru/article/operatsiya_chechevitsa/|titolo=Операция "Чечевица". 23 февраля 1944 года|alirdato=2018-01-31|dato=2016-02-23|verko=bessmertnybarak.ru}}</ref>. Ĉi tiuj datumoj tamen kontraŭdiras la atestojn de atestantoj: {{Citaĵo1 |Se ĉe la stacidomo Zakan ni povus esti en la aŭto nur kaŝante unu la alian, tiam ... kiam ili alvenis al Kazalinsk, infanoj, kiuj pli-malpli retenis forton, povus kuri ĉirkaŭ la hejtilo{{Sfn|Ахмадов|2005|p=844}}. }} Membro de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Конституционный суд Российской Федерации|eo=Konstitucia Tribunalo de Rusa Federacio}} {{Ill|lingvo=ru|trad=Аметистов, Эрнест Михайлович|eo=Ernest Ametistov}} memoris: {{Citaĵo1 |Mi vidis, kiel oni enportis vagonojn [la ĉeĉenojn] - kaj duono jam estis malŝarĝita per kadavroj. Vivi ĵetita en 40-gradan froston{{Sfn|Ахмадов|2005|p=844}}. }} La estro de la departemento de la Nord-Osetia regiona komitato de KPS inguŝo Ĥ. Arapiev, diris: {{Citaĵo1 |En «vagonoj de bovido» amasiĝis ĝis la limo, sen lumo kaj akvo, dum preskaŭ unu monato ni sekvis al nekonata celloko ... Mi iris por tifo. Ne estis kuracado, estis milito… Dum mallongaj haltoj, dum surdaj neloĝataj vojaĝoj proksime al la trajno, la mortintoj estis entombigitaj per neĝo kovrita de nigra fulgo (lasante la kaleŝon pli ol kvin metrojn minacataj de morto surloke){{Sfn|Скепсис}}… }} La tifoida epidemio, kiu komenciĝis survoje, eksplodis kun renovigita vigleco jam en lokoj de deportado. Antaŭ la 1-a de aprilo 1944, estis 4800 kazoj inter vainaĥoj en Kazaĥio, kaj pli ol du mil en Kirgizio. Samtempe, lokaj medicinaj instalaĵoj ne havis sufiĉe da medikamentoj kaj malinfektiloj. Inter la specialaj migrantoj, oni ankaŭ rimarkis multnombrajn kazojn de malario, tuberkulozo kaj aliaj malsanoj. Nur en Jalalabad-regiono de Kirgizio en aŭgusto 1944 mortis 863 specialaj setlantoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=862}}. Alta morteco ŝuldiĝis ne nur al la epidemio, sed ankaŭ al subnutrado. La NKVD-dokumentoj diris: {{Citaĵo1 |Establi, ke la speciala kontingento estas provizita per manĝaĵoj por la tuta vojo al la celloko koste de personaj rimedoj dum 30 tagoj{{Sfn|Михайлов|2002|p=16}}. }} Dum la elpelado, homoj ne havis tempon preni provizon da manĝaĵoj por vojaĝo de monato, kaj preskaŭ ne estis manĝpunktoj sur la itineroj. Poste Popola Artistino de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR, Honora Artistino de RSFSR {{Ill|lingvo=ru|trad=Сардалова, Зулай Махмудовна|eo=Zulaj Sardalova}} memoris, ke dum la vojaĝo varma manĝaĵo estis transdonita al la aŭto nur unu fojon{{Sfn|Ахмадов|2005|p=845}}. La 20an de marto 1944, post la alveno de 491.748 deportitoj, kontraŭ la instrukcioj de la centra registaro, la loka loĝantaro, kolektivaj bienoj kaj ŝtataj bienoj ne provizis aŭ estis nekapablaj provizi manĝaĵon, ŝirmejon kaj laboron al la setlantoj{{Sfn|Архив Сталина}}. La deportitoj divorcis de sia tradicia vivmaniero kaj havis malfacilecon kunigi vivon sur kolektivaj bienoj. Ĉeĉenoj kaj inguŝoj estis elpelitaj ne nur el sia historia patrujo, sed ankaŭ el ĉiuj aliaj urboj kaj regionoj en la armeo estis malmobilizitaj kaj ankaŭ ekzilitaj{{Sfn|RIA}}. 12 jarojn post la restarigo en 1956, 315 mil ĉeĉenoj kaj inguŝoj loĝis en Kazaĥio, ĉirkaŭ 80 mil homoj en Kirgizio. Post la morto de Stalin, restriktoj pri movado estis forigitaj de ili, sed ili ne rajtis reveni al sia patrujo. Malgraŭ tio, en la printempo de 1957, 140 mil fortoj deportitaj revenis al la restarigita Ĉeĉena-Inguŝa ASSR. Samtempe, pluraj montaj areoj estis fermitaj al sia loĝejo, kaj eksaj loĝantoj de tiuj teritorioj komencis esti instalitaj en ebenaĵoj kaj kozakaj vilaĝoj. Highlanders estis malpermesita ekloĝi en Cheberloevsky, Sharoysky, Galanochzhsky, la plej multaj el la montoj de Itum-Kalinsky kaj Shatoisky. Iliaj domoj eksplodis kaj brulis, pontoj kaj vojoj disfalis. Reprezentantoj de la KGB kaj la Interna Ministerio perforte forpelis tiujn, kiuj revenis al siaj naskiĝaj vilaĝoj. Antaŭ forpelado ĝis 120 mil homoj vivis en ĉi tiuj regionoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=884—885}}. == La situacio en la Grozna distrikto == === Teritoriaj ŝanĝoj === [[Dosiero:Map of Groznenskaya Oblast (1949).svg|eta|dekstra|Mapo de Grozna distrikto.]] Komence oni planis la teritorion de la respubliko dividi inter najbaraj respublikoj kaj [[Stavropola regiono]]. Al Stavropola regiono Grozno kaj la ebenaĵoj estis forveturintaj kiel distrikto. Tamen, konsiderante la strategian gravecon de Grozno, ĝiajn naftoproduktadajn kaj petrolajn rafinadajn kompleksojn, la landa gvidantaro decidis krei novan regionon en ĉi tiu teritorio, kiu ricevis la sudorientajn regionojn de Stavropol-Teritorio ĝuste ĝis la [[Kaspia Maro]]{{Sfn|Ахмадов|2005|p=848—849}}. La Grozna distrikto estis formita la 22-an de marto 1944 per dekreto de la Prezidio de la Supera Soveto de Sovetunio post la nuligo de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR la 7an de marto. La 25-an de februaro 1947, anstataŭ mencii la Ĉeĉenan-Inguŝan ASSR, la Supera Soveto de Sovetunio enkondukis en Artikolo 22 de la Sovetunia Konstitucio referencon al la regiono Grozna distrikto<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_25.02.1947_%D0%9E%D0%B1_%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%B8_%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%B8_(%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B0)_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0 Закон СССР от 25.02.1947 Об изменении и дополнении текста Конституции (Основного Закона) СССР]</ref>. La 13an de marto 1948, la Supera Konsilio de la RSFSR ekskludis la mencion de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR de Artikolo 14 de la Konstitucio de la RSFSR<ref>[http://elib.shpl.ru/ru/nodes/32022-zasedaniya-verhovnogo-soveta-rsfsr-2-go-sozyva-vtoraya-sessiya-10-13-marta-1948-g-stenograficheskiy-otchet-1948#mode/inspect/page/208/zoom/4 Заседания Верховного Совета РСФСР 2-го созыва, вторая сессия (10-13 марта 1948 г.) : стенографический отчет. - 1948.]</ref><ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%A0%D0%A1%D0%A4%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_13.03.1948_%D0%9E%D0%B1_%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%B8_%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%B8_(%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B0)_%D0%A0%D0%A1%D0%A4%D0%A1%D0%A0 Закон РСФСР от 13 марта 1948 года «Об изменении и дополнении текста Конституции (Основного Закона) РСФСР»]</ref>. La teritorio de la regiono estis konsistigita el plejmulto de la iama Ĉeĉena-Inguŝa ASSR. Dum la disfalo de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR, Vedena, Noĵaj-Jurta, Sajsana, Ĉeberloja, Kurĉaloja, Ŝaroja distriktoj, la orienta parto de Gudermesa distrikto estis transdonitaj al Dagestana ASSR per Dekreto de la Prezidio de la Supera Soveto de Sovetunio. Kiel parto de la Dagestana ASSR, ili estis renomitaj: Noĵaj-Jurta - al Andalala, Sayasana - al Ritljaba, Kurchaloja - al Ŝuragata. Samtempe oni likvidis la distriktojn Cheberloja kaj Sharoja, kun la translokado de iliaj teritorioj al la distriktoj Botliĥa kaj Tsumadina distriktoj de la Dagestana ASSR{{Sfn|Указ}}. La urbo [[Malgobeko]], Achaluka, Nazrana, Psedaĥa kaj Prigorodna distriktoj de la eksa Ĉeĉena-Inguŝa ASSR estis transdonitaj al Nord-Osetia ASSR. La distrikto Itum-Kala, kiu fariĝis parto de la Kartvela SSR, estis likvidita per dekreto de la Prezidio de la Supera Soveto de Sovetunio, kaj ĝia teritorio estis inkluzivita en la Akhalheva distrikto{{Sfn|Указ}}. La regiono ankaŭ inkluzivis la Naura distrikton, kiu antaŭe estis parto de Stavropola distrikto, kun ĉefe kozaka loĝantaroj, la urbo [[Kizlar]], Kizlara, Aĉikulaka, Karanogaja, Kajasulina kaj Ŝelkovska distriktoj de la antaŭa distrikto Kizlar{{Sfn|Указ}}. === Ribelaj grupoj === La elvoko ne kaŭzis la ĉesigon de la agadoj de ribelaj grupoj en Ĉeĉenio-Inguŝio. La unuan fojon post deportado, ilia nombro plialtiĝis pro kelkaj miloj da homoj, kiuj povis eviti ĝin. Tamen preskaŭ ĉiuj el ili ne havis armilojn kaj ne estis danĝeraj. Ĉi tiuj grupoj ne povis malhelpi la elpelon, sed la trupoj ne povis rapide detekti kaj forigi ilin. En la printempo de 1944, serio de armitaj alfrontoj okazis. Malgrandaj trupoj estis atakitaj de la ribeluloj; homoj senditaj por la inventaro kaj protekto de havaĵoj «forlasitaj» de la indiĝena loĝantaro; migrantoj el aliaj regionoj de la lando; multnombraj maraudantoj, kiuj elversxis en la regionon{{Sfn|Ахмадов|2005|p=849}}. {{Ill|lingvo=ru|trad=Исраилов, Хасан|eo=Ĥasan Israilov}} provis unuigi disajn grupojn, sed ne sukcesis. Inter la kialoj de ĉi tiu fiasko, interalie, estis multaj trupoj, kiuj kreis problemojn por konservi komunikadon inter la grupoj, kaj ankaŭ kelkajn mezurojn de la NKVD, kiuj antaŭvidis tiajn agojn. Ekzemple, sekretaj agentoj de la NKVD, homoj sub operacia disvolviĝo, kaj ĉiuj, kiuj eble interesos leĝajn agentejojn, ne estis deportitaj. Iuj sekurecaj oficiroj de vainaĥoj daŭre laboris. Precipe en distrikto Vedeno, la estro de la distrikta departemento de NKVD estis filo de la malfermita Zelimĥan Ĥaraĉoja Umar-Ali Zelimĥanov. Zelimĥanov aktive partoprenis la persekutadon de la ribelantoj kaj mortis dum li provis forigi unu el ili{{Sfn|Ахмадов|2005|с=849—850}}. Por batali kontraŭleĝajn enmigrintojn, kontinua kombinaĵo de la tereno estis uzata. Tiaj operacioj estis faritaj en julio-aŭgusto 1944 en la gorĝoj de Ĥildiĥoroja, Peŝĥoja kaj Maista kavernoо de Ĉeĉenio fare de fortoj de du dividoj kaj du apartaj regimentoj de internaj trupoj. Siavice, kontraŭleĝaj enmigrintoj starigis embuskojn, spuris malgrandajn grupojn de militistoj kaj evitis koliziojn kun grandaj armeaj unuoj, kio permesis infligi palpeblajn perdojn al trupoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=850}}. Fine de 1944, 26 grupoj de kontraŭleĝaj enmigrintoj konsistantaj el 258 membroj, 42 inaj, agantaj sole, 137 personoj de aliaj naciecoj (rusoj, kartveloj, osetoj, daguestanoj) estis detruitaj en la regiono. Oficiale, kontraŭleĝaj enmigrintoj finiĝis en 1953{{Sfn|Ахмадов|2005|p=852}}. Dum ĉi tiu periodo, la situacio en la regiono Grozni ankaŭ ne multe diferencis de la ĝenerala situacio en Norda Kaŭkazo. En 1944, 75 bandoj estis forigitaj en la resto de la Norda Kaŭkazo, kaj la tuta nombro de kontraŭleĝaj enmigrintoj detruitaj estis pli ol mil homoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=853}}. === Ŝtelado la areon === Por certigi la sekurecon de la forlasita persona, kolektiva kaj ŝtata posedaĵo dum preparado de la deportado, komisionoj estis kreitaj por registri ĉi tiun posedaĵon. Por helpi la komisionojn, 8.500 soldatoj kaj oficiroj estis selektitaj kaj pliaj 8.000 homoj aldone estis mobilizitaj en Grozni. Tamen, malgraŭ ĉi tiuj mezuroj, grandega kvanto de posedaĵo estis detruita aŭ prirabita. Nur dum brutbredado, ĉirkaŭ 18 mil brutoj supozeble falis sur la ebenaĵon. El la pli ol 209 mil kapoj de brutoj, 113 mil estis transdonitaj al novaj setlantoj en la regiono, kaj el 236 mil ŝafoj kaj kaproj - 190 mil{{Sfn|Ахмадов|2005|p=853}}. Al la regiono venis ankaŭ rabistoj de najbaraj regionoj. Nur en 1944, 1245 homoj estis detenitaj. El ili kaptis 700 mil rubloj, 170 tunoj da grenaj produktoj, industriaj varoj valoraj pli ol 200 mil rubloj. Dekoj da fojoj pli da damaĝoj estis faritaj de la militistoj kaj la NKVD-trupoj, sed polico timis tuŝi ilin{{Sfn|Ахмадов|2005|p=854}}. La tuta partio-ekonomia kaj polica elito de la regiono Grozny kaj najbaraj regionoj okupiĝis pri ŝtelo de posedaĵo. Nur en la teritorioj, kiuj fariĝis parto de Dagestana Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko, sekretarioj de Dagestana regiona komitato de PCUS (b), sekretarioj de la distriktaj partiaj komitatoj, prokuristoj, estroj de la distriktaj estroj de NKVD, ktp., Estis engaĝitaj pri rabado kaj la plej "distingitaj" estis devigitaj eksigi kaj malliberigi. La skalo de la fenomeno montriĝis tiel granda, ke ili devis rifuzi arestojn, ĉar neniu restis{{Sfn|Ахмадов|2005|p=854}}. Setlejoj malproksimaj de konektoj estis detruitaj. Nur grandaj vilaĝoj restis{{Sfn|Умхаев|2009|p=146}}. === Kulturaj kaj historiaj perdoj === Direkte al la partio-sovetia gvidado, moskeoj kaj tombejoj estis prirabitaj. Tomboŝtonoj estis uzataj kiam oni fondis fabrikojn kaj bienojn, oni metis vojojn kiel limojn. Libroj estis bruligitaj en la placoj de Grozni en la ĉeĉena, inguka kaj araba lingvoj. De aliaj libroj, paĝoj menciataj pri la indiĝenaj popoloj de la regiono estis disŝiritaj aŭ kovritaj. La Direkcio de la Respublika Biblioteko kun risko por vivo savis de detruo kaj kaŝis kelkcent librojn en naciaj lingvoj antaŭ restarigo de aŭtonomio{{Sfn|Ахмадов|2005|p=855}}. La kolekto de la Respublika Muzeo de Loka historio estis purigita konforme al la novaj instalaĵoj. La jarcent-jara kultura kaj historia heredaĵo de ĉeĉenoj kaj inguŝoj estis detruita kaj prirabita: manskribitaj libroj kaj bibliotekoj, oraj kaj arĝentaj juveloj, armiloj, tapiŝoj, uzaĵoj, mebloj. La monumento al Aslanbek Ŝeripov, eminenta batalanto por la starigo de la soveta potenco en Ĉeĉenio-Inguŝeo, estis krevigita{{Sfn|Ахмадов|2005|p=855}}{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=92}}{{Sfn|Козлов|2011|p=649}}. {{Ill|lingvo=ru|trad=Памятник А. П. Ермолову (Грозный)|eo=Monumento al la A. P. Ermolov|teksto=Monumento al la konkerinto de Ĉeĉenio generalo A. P. Ermolov}} estis starigita ĉe la loko de ĉi tiu monumento{{Sfn|Айдамирова|2011|p=122}}. Forĝitaj platoj kun citiloj estis instalitaj sur la barilo de la monumento. Sur unu el ili estis surskribo: «Ĉi tiu homo estas sub la suno pli malbona kaj pli ruza. Ermolov pri la ĉeĉenoj»<ref>{{Cite web|title = Памятник генералу Ермолову в г. Грозном. (Краткая история)|url = http://grozniy.bezformata.ru/listnews/pamyatnik-generalu-ermolovu-v-g-groznom/17449754|date = 2014-02-05|work = grozniy.bezformata.ru|accessdate = 2018-10-05|ref = bezformata|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180903105110/http://grozniy.bezformata.ru/listnews/pamyatnik-generalu-ermolovu-v-g-groznom/17449754|archivedate = 2018-09-03}} {{Citaĵo el la reto |url=http://grozniy.bezformata.ru/listnews/pamyatnik-generalu-ermolovu-v-g-groznom/17449754 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-05-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180903105110/http://grozniy.bezformata.ru/listnews/pamyatnik-generalu-ermolovu-v-g-groznom/17449754 |arkivdato=2018-09-03 }}</ref>. Anstataŭ la originalo, stratoj, auloj kaj regionoj urĝe ricevis rusajn kaj osetajn nomojn{{Sfn|Ахмадов|2005|p=855}}{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=92}}{{Sfn|Козлов|2011|p=649}}. La detruo kaj misuzo de la mezepokaj turoj, lokoj de kulto kaj funebroj en la vilaĝoj Ezmi, Kjaĥki, Ĥamĥa, Ĝejra, Garak kaj kelkaj aliaj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=88}}. === La disvolviĝo de Grozno === La deportado praktike havis nenian efikon al la disvolviĝo de Grozni, ĉar la ĉeĉenoj kaj inguŝoj ne konsistigis signifan parton de la loĝantaro tie. La restarigo de industrio, multe el tio estis evakuita, komenciĝis eĉ antaŭ la fino de la milito. En 1949, la antaŭmilita nivelo de produktado estis atingita. La ritmo de industria kresko en 1945-1956 antaŭis la 1930-aj jarojn. En 1951-1955, 23 novaj entreprenoj estis konstruitaj. Plej multaj el la malnovaj fabrikoj estis rekonstruitaj kaj ekipitaj per novaj ekipaĵoj. Pli de la duono de la volumeno de industria produktado, kiel en la antaŭmilitaj jaroj, estis donita per rafinado de nafto. En 1956, la produktado de Grozny-fabrikoj sole estis duoble pli alta ol la produktado de ĉiuj el Dagestano aŭ Norda Osetio{{Sfn|Ахмадов|2005|p=858—859}}. Male al kampara populacio, la nombro de loĝantoj de Grozno kreskis rapide. La kialoj de tio estis la natura loĝantokresko, la restarigo de loĝantoj de proksimaj vilaĝoj kaj migrado el aliaj regionoj de Sovetunio. Por provizi loĝantojn per loĝejo, novaj kvartaloj kaj loĝaj vilaĝoj estis konstruitaj. En la unua duono de la 1950-aj jaroj, oni konstruis 300.000 m² da loĝejoj. La loĝantaro de la urbo atingis 233 mil homojn, tio estas 60 mil pli ol la loĝantaro de la urbo en 1939. Estis ankaŭ plibonigo kaj plivastigo de utilecoj, sociaj servoj, urba transporto{{Sfn|Ахмадов|2005|p=859}}. == Efikoj == === La nombro de deportitoj === [[Dosiero:Семья Газдиевых у тела умершей дочери (Казахстан).jpg|eta|dekstra|La inguŝa familio Gazdiev proksime al la korpo de forpasinta filino. Kazaĥio, 1944]] La tuja sekvo de la restarigo de ĉeĉenoj kaj inguŝoj estis grava redukto de la nombro de ambaŭ popoloj en la unuaj jaroj de ekzilo. Aldone al tio, ke adaptiĝo en la lokoj de reloĝigo ĉiukaze estis malfacila procezo, la perdoj pliiĝis plu pro du cirkonstancoj: unue, la malfacilaĵoj pro la vetero kaj, due, la plej granda parto de la ĉeĉenoj kaj inguoj hejme okupiĝis pri agrikulturo. La proporcio de kvalifikitaj specialistoj, kiuj povis trovi taŭgajn laborlokojn en ekzilo, estis malgranda (en marto 1949, 63,5% de la plenkreskaj ĉeĉenaj kaj inguŝaj "specialaj setlantoj" estis analfabetaj, kontraŭ 11,1% inter germanoj){{Sfn|Земсков|2005|p=178}}. Se la setlantoj ne trovis laboron en la [[agrikultura sektoro]], la eblo de ilia postvivado en ekzilo montriĝis malgranda. Ekzistas neniuj datumoj pri fekundeco kaj morteco inter la ĉeĉenoj kaj inguŝoj, tamen indikiloj estas ĝenerale konataj de la deportitaj popoloj de la Norda Kaŭkazo (ĉeĉenoj, inguŝoj, karaĉoj, balkaoj). Entute, de la momento de la elpelado ĝis la 1-a de oktobro 1948, 28.120 homoj naskiĝis en ekzilo, kaj 146.892 mortis. Dum iuj jaroj, la nasko kaj mortoprocentaĵoj estis kiel sekvas{{Sfn|Земсков|2005|p=193—195}}: {| class="wikitable" ! Jaro || Naskiĝis || Mortis || Pliigo (malpliigo) |- | 1945 || align="right" | 2230 || align="right" | 44 652 || align="right" | −42 422 |- | 1946 || align="right" | 4971 || align="right" | 15 634 || align="right" | −10 663 |- | 1947 || align="right" | 7204 || align="right" | 10 849 || align="right" | −3645 |- | 1948 || align="right" | 10 348 || align="right" | 15 182 || align="right" | −4834 |- | 1949 || align="right" | 13 831 || align="right" | 10 252 || align="right" | +3579 |- | 1950 || align="right" | 14 973 || align="right" | 8334 || align="right" | +6639 |} Konsiderante, ke en la alveno al ekzilo, ĉeĉenoj kaj Inguŝ reprezentis 81,6% de la deportita norda Kaŭkaza kontingento, la tuta morteco inter Vainakhs antaŭ 1949 povas esti ĉirkaŭkalkulata je ĉirkaŭ 123 mil homoj (ĉirkaŭ 100 mil ĉeĉenoj kaj 23 mil inguŝoj, tio estas ĉiu kvarono de ambaŭ) popoloj{{Sfn|Pohl|1999}}). Konsiderante la "ordinaran" morton, perdoj pro deporto (supermorteco), ŝajne, povas esti taksitaj je ĉirkaŭ 90-100 mil homoj. Ĉi tio sumiĝis al ĉirkaŭ 20% de la komenca nombro de deportitoj. Laŭ D. M. Ediev, perdoj de deporto sumiĝis al 125.477 ĉeĉenoj (30,76% de la nombro de deportitoj) kaj 20,284 inguŝoj (21,27%){{Sfn|Эдиев|2003|p=294}}. De 1939 ĝis 1959 la nombro de ĉeĉenoj en Sovetunio kreskis nur je 2,6% (de 407 968 ĝis 418 756 homoj), la nombro de inguŝoj kreskis je 15,0% (de 92 120 ĝis 105 980 homoj). La ĉefa faktoro malantaŭ tiel malalta gajno estis pezaj perdoj dum la ekzilo. Tamen en la dua duono de la 20a jarcento, pro la tradicie alta naskokvoto, ĉeĉenoj kaj inguŝoj povis venki la konsekvencojn de ĉi tiu demografia katastrofo. De 1959 ĝis 1989, la nombro de ĉeĉenoj kreskis je 2,3 fojoj, inguŝoj - 2,2 fojojn. === Ekloĝado de deportitoj === Antaŭ la 1-a de januaro 1945, ekzistis 440.544 ĉeĉenoj kaj inguŝoj en la speciala kompromiso; komence de 1949 ilia nombro malpliiĝis al 365.173 homoj [116]. Ekde 1949 la procezo de adaptiĝo al vivkondiĉoj ĉe la speciala kompromiso esence finiĝis. Fekundeco komencis preterpasi morton, pro kio la grandeco de la kontingento komencis pliiĝi. Komence de 1953, 316.717 ĉeĉenoj kaj 83.518 inguŝoj estis registritaj kun specialaj estroj. Ilia distribuo laŭ regionoj de Sovetunio ĉi-momente estis kiel sekvas{{Sfn|Земсков|2005|p=210—224}}: {| class="wikitable sortable" ! Provinco !! Ĉeĉenoj !! Inguŝoj !! Kune |- | '''[[Kazaĥa Soveta Socialisma Respubliko|Kazaĥa SSR]]''' || align="right" | '''244 674''' || align="right" | '''80 844''' || align="right" | '''325 518''' |- | [[Provinco Karagando]] || align="right" | 38 699 || align="right" | 5226 || align="right" | 43 925 |- | [[Provinco Akmola]] || align="right" | 16 511 || align="right" | 21 550 || align="right" | 38 061 |- | [[Provinco Kostanajo]] || align="right" | 15 273 || align="right" | 17 048 || align="right" | 32 321 |- | [[Provinco Pavlodaro]] || align="right" | 11 631 || align="right" | 12 281 || align="right" | 23 912 |- | [[Provinco Orienta Kazaĥio]] || align="right" | 23 060 || align="right" | 3 || align="right" | 23 063 |- | [[Provinco Almato]] || align="right" | 21 138 || align="right" | 1822 || align="right" | 22 960 |- | {{Ill|lingvo=ru|trad=Талды-Курганская область|eo=Provinco Taldikorgano}} || align="right" | 21 043 || align="right" | 465 || align="right" | 21 508 |- | [[Provinco Ĵambilo]] || align="right" | 20 035 || align="right" | 847 || align="right" | 20 882 |- | {{Ill|lingvo=ru|trad=Кокчетавская область|eo=Provinco Kokŝetau}} || align="right" | 5779 || align="right" | 14 902 || align="right" | 20 681 |- | {{Ill|lingvo=ru|trad=Семипалатинская область (Казахстан)|eo=Provinco Semej}} || align="right" | 19 495 || align="right" | 58 || align="right" | 19 553 |- | [[Provinco Norda Kazaĥio]] || align="right" | 12 030 || align="right" | 5221 || align="right" | 17 251 |- | [[Provinco Suda Kazaĥio]] || align="right" | 14 782 || align="right" | 1187 || align="right" | 15 969 |- | [[Provinco Kizilordo]] || align="right" | 13 557 || align="right" | 74 || align="right" | 13 631 |- | [[Provinco Aktobe]] || align="right" | 10 394 || align="right" | — || align="right" | 10 394 |- | [[Provinco Atirau]] || align="right" | 1244 || align="right" | 159 || align="right" | 1403 |- | [[Provinco Okcidenta Kazaĥio]] || align="right" | 3 || align="right" | 1 || align="right" | 4 |- | '''[[Kirgiza Soveta Socialisma Respubliko|Kirgiza SSR]]''' || align="right" | '''71 238''' || align="right" | '''2334''' || align="right" | '''73 572''' |- | [[Provinco Ĉuj]] || align="right" | 31 713 || align="right" | 1974 || align="right" | 33 687 |- | [[Provinco Oŝ]] || align="right" | 21 919 || align="right" | 294 || align="right" | 22 213 |- | [[Provinco Ĵalalabat]] || align="right" | 13 730 || align="right" | 39 || align="right" | 13 769 |- | [[Provinco Talas]] || align="right" | 3874 || align="right" | 13 || align="right" | 3887 |- | [[Provinco Narin]] || align="right" | 1 || align="right" | 1 || align="right" | 2 |- | '''[[Uzbeka Soveta Socialisma Respubliko|Uzbeka SSR]] kaj [[Taĝika Soveta Socialisma Respubliko|Taĝika SSR]]''' || align="right" | '''249''' || align="right" | '''182''' || align="right" | '''431''' |- | '''[[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko|RSFSR]]''' || align="right" | '''535''' || align="right" | '''142''' || align="right" | '''677''' |- | '''{{Ill|lingvo=ru|trad=Исправительно-трудовой лагерь|eo=Laborata tendaro|teksto=Laborata tendaro}} kaj konstruejoj de {{Ill|lingvo=ru|trad=Министерство внутренних дел СССР|eo=Ministerio de la internoj aferoj}}''' || align="right" | '''19''' || align="right" | '''15''' || align="right" | '''34''' |} La montaranoj, kiuj antaŭe laboris en la naftoindustrio, estis senditaj labori en la naftoproduktan kompanion «Kazaĥstanneft» ([[Provinco Atirau]]). Ĉi tiuj fakuloj havis superan, mezan aŭ specialan kleron, havis praktikan sperton de laborado ĉe naftoputoj kaj naftorafinejoj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=96}}. === Vivkondiĉoj de montaranoj === Unuflanke, la aŭtoritatoj provis faciligi la vivon al specialaj setlantoj kaj parte kompensi ilin por havaĵoj perditaj rezulte de deportado. Interalie, la 29an de majo 1944, la Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio adoptis rezolucion ''«Pri la demando de brutoj kaj manĝaĵaj grenoj al specialaj restarigantoj - Karaĉidoj, Ĉeĉenoj, Inguŝ, Balkars kaj Kalmikoj interŝanĝe de brutoj kaj grenoj prenitaj de ili ĉe la lokoj de elpelado»''. La rezolucio rilatis al atribuo de deportitaj laboristoj kaj viando kaj lakta brutaro, manĝaj aknoj, krudaj materialoj por fabrikado de pelaj vestoj kaj infanaj ŝuoj, arbaroj por loĝado{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=102—103}}. Aliflanke, tiaj decidoj de loka registaro ne ĉiam estis efektivigitaj pro diversaj kialoj, kaj unu el la ĉefaj estis la daŭra milito. Post kiam la milito finiĝis, per registara dekreto de la 28a de julio 1945, kelkaj avantaĝoj estis donitaj al la speciala kontingento{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=104}}. La 16-20-an de marto 1945 okazis en [[Almato]] la unua respublika kunveno de estroj de regionaj fakoj pri ekonomia strukturo de specialaj setlantoj de Norda Kaŭkazo. Oni konstatis, ke dum la restarigo de la deportitoj estis problemoj asociitaj kun malabundeco de loĝkvartalo kaj manĝaĵoj, la negativa sinteno de kelkaj estroj kaj parto de la loka loĝantaro, disvastiĝo de epidemioj inter montaj homoj, precipe tifo. Ĉi tio malfaciligis la novajn alvenintojn adaptiĝi, sian dungadon kaj kreis ''«kadukajn humorojn kaŭzitajn de la ŝanĝo de konstanta loĝejo»''{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=104}}. La 10-an de aprilo 1945, plano estis aprobita en la [[Provinco Karagando]], laŭ kiu oni planis konstrui 80 kaj ripari 600 domojn por la speciala kontingento. En 1947, 119 domoj estis konstruitaj en la regiono, 42 aĉetis kaj 337 riparitaj En [[Temirtau]] laŭ la plano de la urba bieno konstruiĝis 62 adobeaj domoj, kaj koste de la enmigrintoj mem - 42. Pro manko de financado kaj materialoj, domoj konstruiĝis ĉefe el adobo. tegmentoj faritaj el [[ŝlako]] kaj [[argilo]]{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=98}}. En la distriktoj kreiĝis "trioj" konsistanta el prezidanto de la distrikta konsilio, sekretario de la distrikta partia komitato kaj estro de la distrikta branĉo de [[NKVD]]. La trioj devigis la lokajn partiojn, sovetiajn kaj ekonomiajn organojn fari mezurojn por provizi la specialan kontingenton per loĝado per kompaktado de la familioj de lokaj kolektivaj farmistoj, laboristaj ĉaroj kaj imposto, banoj, magiaj vagonoj, brulaĵo, ktp. Do, la 4an de marto 1944, alvenis al la Talasa distrikto de la [[Provinco Ĵambilo]]. la unua amaso da specialaj setlantoj konsistantaj el 1349 ĉeĉenoj. El tiuj, 120 familioj (651 homoj) estis metitaj ĉe la kombinaĵo Chulak-Tau, 62 familioj (203 homoj) en Karakulsovĥoz, en la vilaĝa konsiliejo de Tamdynsky, kie estis ses kolektivaj bienoj - 21 familioj (42 homoj), kaj en la vilaĝa konsilio de Kzyl-Autsky - 30 familioj (109 homoj) ktp. Samtempe ekestis problemoj pri dungado de novaj alvenintoj. Rezultis loĝantoj de Grozni el studentoj, artistoj, advokatoj kaj aliaj reprezentantoj de la inteligentuloj, kiuj antaŭe ne okupiĝis pri agrikultura laboro{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=99—100}}. La telegramo sendita la 16-an de oktobro 1944 de la Konsilio de Popolaj Komisaroj kaj la Centra Komitato de la VKP(b) de Kazaĥa SSR al la regionaj plenumaj komitatoj kaj regionaj partiaj komitatoj diris: {{Citaĵo1 |… la ekstreme malfavora situacio de specialaj migrantoj instalitaj en kolektivaj farm-obienoj kaj industriaj entreprenoj … signifa nombro da ili daŭre loĝas en eksterdomoj, kluboj kaj aliaj lokoj ne taŭgaj por vivi en vintraj kondiĉoj. Multaj lokoj estis ege amasigitaj, rezulte de kiuj la apartamentoj estas malpuraj, eksedziĝis ĝenerala grandeco, rezultigante epidemiajn malsanojn. Multaj faktoj pri la malsano de specialaj setlantoj kun distrofio estas observataj. Distribuado de brutaro estas ege malkontenta, kaj multaj specialaj restarigantoj buĉas kaj vendas brutaron pro manko de laboro. En kelkaj areoj, la provizo de lokaj konstruaj materialoj, la konstruado kaj riparo de loĝaj konstruaĵoj estis ĉesigitaj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=107}}. }} La estraro de Kazaĥio kolektis informojn de la kampo kaj prenis mezurojn por plibonigi la situacion de vajnaĥoj, kunvenoj periode okazis, ĉe kiuj oni diskutis ĉi tiun problemon, inter aliaj. La 20-an de aprilo 1945, en kunveno de la buroo de la regiona partia komitato Kustanaj, oni konstatis, ke iuj distriktaj aŭtoritatoj retiriĝis de solvo de la problemoj de specialaj setlantoj. En la Karabalika, Kustanaja, Karasusa, Uricka kaj Ordzhonikidza distriktoj la montgrimpantoj estis en ekstreme malfacilaj kondiĉoj. En kelkaj lokoj, kie manĝaĵoj ne estis uzataj por sia celita celo, oni rimarkis kazojn de subnutrado kaj ŝvelaĵon de subnutrado. Oni rimarkis la ĉeeston de pacientoj kun distrofio, netaŭga varbiĝo de labortagoj por specialaj setlantoj, kolektivaj farmistoj, senbrida produktado kaj distribuado de varmaj ŝuoj kaj mallongaj peltaj manteloj, kontraŭleĝaj agoj kaj arbitra traktado de novaj alvenintoj en kelkaj areoj. Oni konstatis ankaŭ la faktojn pri senĉesa preparado de konstrumaterialoj kaj veturiloj, kiuj kaŭzis rompon en provizado de elpelitaj loĝejoj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=106—107}}. En 1944, la [[Provinco Norda Kazaĥio]] ricevis 1 milionon 900 mil rublojn por individua loĝkonstruado por altaj teroj. El tiuj, 887.198 rubloj estis fakte elsenditaj al la vajnaĥoj. Regionaj oficialuloj nomis la kialon de la prokrasto de ekstradicio la malrapideco de regionaj organizoj kaj kolektivaj farmaj prezidantoj. Do, en la {{Ill|lingvo=ru|trad=Пресновский район|eo=Presna distrikto}} la agrikultura banko estis fermita la tutan someron, ĉar la peranto estis en ferioj kaj komencis doni pruntojn nur en decembro. La emisio de mono ĉesis pro la manko de mono en la banko, ĉar la regiona agrikultura banko ne donis plifortigon de ĉi tiuj financoj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=111}}. En la sama areo en 1945 kaj 1946, 2 milionoj 200 mil rubloj estis asignitaj por pruntoj por specialaj setlantoj por konstruado kaj aĉeto de loĝado. La ĉekoj malkaŝis la faktojn de la uzo de individuaj estroj de sia oficiala pozicio pri fraŭdo kun ĉi tiuj financoj. En la vilaĝo Sivkovsky-konsilio de la Sokolovska distrikto, por vajnaĥoj estis aĉetita 12 sodajn domojn por 400 rubloj ĉiu, kaj agrikultura banko asignis prunton por 2.000 rubloj. La prezidanto de la kolektiva bieno Petrovsky de la Mamljutina distrikto prezentis fikcian dokumenton aĉeti domon por du familioj deportitaj al 4.000 rubloj je reala prezo de 2.000 rubloj. En la kolektiva bieno nomata laŭ Lenin de la Sovetska distrikto, la domo de la fronto estis vendita al speciala setlanto fare de la kolektiva kamparana estraro por 5.000 rubloj. Sed la fronta soldato revenis kaj prenis sian hejmon, kaj la speciala setlanto restis sen domo kaj mono{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=114}}. Estis listo de limigoj por specialaj migrantoj en la oficejoj de la komandanto: ne esti akceptitaj en la partion, ne esti akceptitaj en universitatojn, ne uzi migrantojn kiel laboristojn, ne esti promociitaj al gvidaj postenoj, ne konfidi publikan laboron, ne esti instigitaj, ne esti premiitaj kun iuj premioj, ne esti redaktitaj en la armeo. Sed iom post iom, ĉi tiuj limigoj estis forigitaj de ili{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=190}}. En iuj regionoj, lokaj aŭtoritatoj faris ĉion eblan por solvi la problemojn de la altaj teroj. En 1944-1945, sur la kolektiva bieno Vilijams de la Mamljuta distrikto, kie loĝis 24 familioj de specialaj setlantoj, oni konstruis siajn proprajn domojn. Vainaĥoj estis provizita per manĝaĵo. Ĉeĉenoj kaj inguŝoj estis dungitaj kaj la kolektiva kamparana estraro parolis bone pri sia laboro. La situacio estis la sama sur la kolektiva bieno «Juna Gardio» de la sama regiono, kie loĝis 9 familioj, la kolektiva bieno «Flamo» de la Konjuĥova distrikto (32 familioj), la kolektiva bieno «Ĥleborob» de la sama regiono (52 familioj), la Ĉistovska grenkulturejo de la Bulaevska distrikto (214 familioj){{Sfn|Ермекбаев|2009|p=111—112}}. Tamen estis kelkaj ekzemploj de la kontraŭa posedaĵo. En la gren-bieno nomata laŭ Kirov de Sovetska distrikto, kie loĝis 213 deportitaj familioj, ne estis konstruita unu sola domo ekde la momento de ilia enkonduko. Ĉiuj familioj loĝis en la domoj de gren-bieno, el kiuj iuj postulis gravajn riparojn. Magomed Merĵoyev kun familio de 8 homoj loĝis en kazerno tute netaŭga por loĝado sen fenestroj, pordoj kaj forno. La kontrolo trovis, ke la peranto ne faris ion ajn por ŝanĝi la situacion, kvankam estis ŝancoj por ĉi tio. 32 familioj el 133 vivis en la ŝtata bieno de Tokushinska de la Poludenska distrikto en malfacilaj kondiĉoj. En unu apartamento loĝis pluraj familioj. Aĥmet Ĥapĉuev kun familio de sep en 1945-1946 loĝis en ĉambro adaptita por bestokuracisto{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=112—113}}. Sur la teritorio de la fabriko de ledo kaj haŭtoj de [[Pavlodar]], 85 vajnaĥ-familioj (635 homoj) loĝis en dormoĉambroj de kazernoj. La temperaturo vintre atingis –20° С, dum la plej multaj homoj ne havis varmajn vestojn, la infanoj estis duone nudaj kaj efektive kondamnitaj al morto. Tamen, la deportitoj ne estis provizitaj per manĝaĵo. En januaro de 1945, 12 homoj mortis pro malsato kaj malvarmo en la fabriko. Ripetitaj avertoj al fabrika administrado ne havis sekvojn{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=130}}. Laŭ reguligaj dokumentoj, por kompensi postulatajn brutojn, la montistoj devis provizi vivajn brutojn sur la lokoj de sia restarigo. Je la 1-a de decembro 1944 brutoj estis donitaj al 3924 familioj (82% de la tuta nombro de familioj), el kiuj 2177 brutoj, ŝafoj kaj kaproj - 6086 kapoj. En 1946 5017 familioj el 5088 havis brutojn en la Regiono de Norda Kazastanio, el kiuj 4869 familioj havis brutojn{{Sfn|Ермекбаев|2009|с=115}}. Kazaĥio kaj Kirgizio mem suferis pro manko de kultivaĵoj. En oficialaj dokumentoj, estis konstatitaj la faktoj pri konsumo de herboj kaj radikoj deportitaj al manĝaĵoj, malsanoj pro elĉerpiĝo kaj proteino-libera edemo. En 1944 kaj komenco de 1945 en Kirgizio pro la manko de produktoj, lokoj kaj nutraĵoj por brutaro, la deportitoj estis devigitaj buĉi ĝis 90% de la brutoj ricevitaj de la ŝtato. En la Kazalinska distrikto de la [[Provinco Kizilordo]], laŭ ordono de la distrikta komitato kaj plenuma komitato de distrikto, oni donis al la loka partia mono unu tunon da pano el la financoj asignitaj por la vajnaĥoj, kaj aliajn ses tunojn al ne-specialaj reloĝigaj familioj. La prezidanto de la kolektiva bieno Toktogul en la Bazar-Kurgana distrikto elspezis 150&nbsp;kg da faruno destinita al la altlandanoj por nutri lokajn kolektivajn farmistojn, dum 62 deportitaj familioj restis sen manĝaĵo. En la sama areo, la prezidanto de la kolektiva bieno «Nova Vivo» «savis» 120&nbsp;kg da faruno ĉe specialaj migrantoj, kiujn li uzis por la bezonoj de la kolektiva bieno. En la Bazar-Kurgana distrikto, la «1an de majo» kaj «Beŝfadaŝ» kolektivaj bienoj, produktoj estis transdonitaj nur al kapablaj korpaj specialaj migrantoj, kaj handikapuloj estis senigitaj de racioj, elspezinte la kolektivan bienon restantan por la bezonoj{{Sfn|Козлов|2011|p=687}}. Pro la multnombraj ŝteloj kaj misuzo de la financoj de manĝaĵoj, brutaro, konstruaj materialoj kaj monaj pruntoj asignitaj por specialaj setlantoj, la NKVD devis solvi ĉi tiujn problemojn, inkluzive de uzado de agenta-operaciaj metodoj. En Kirgizio, eĉ estis kreita «speciala sekreta-informa reto en la koncernaj organizoj implikitaj en la distribuado kaj efektivigo de la supraj financoj»{{Sfn|Козлов|2011|p=688}}. Vainaĥoj ofte devis buĉi la brutojn, kiujn ili donis, ĉar ili havis nek nutraĵojn por brutaro nek lokojn kaj kondiĉojn por ĝia bontenado. En 1944 180 faktoj pri buĉado de elektitaj brutoj estis registritaj. Por subpremi ĉi tiun praktikon en lokoj, kie specialaj setlantoj ne havis brutaron, la distriktaj aŭtoritatoj proponis transdoni la elsenditan brutaron al kolektivaj bienoj kaj fari enketon pri buĉado de brutoj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=115}}. Ankaŭ okazis kazoj, kiam specialaj setlantoj restarigis brutaron propramane. En 1945 en Leninska distrikto en 65 domanaroj de montistoj 38 bovinoj kaj 75 ŝafoj estis buĉitaj kaj venditaj. Sed venontjare la samaj bienoj propraokule akiris 28 bovinojn kaj 85 ŝafojn{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=115}}. Multaj familioj de la deportitoj retenis brutaron, ĉar ĝi certigis la ekziston de iliaj familioj. La faktoj de lia buĉado kaj vendado nur atestas pri la senespera situacio de specialaj setlantoj. Krome, kelkaj vajnaĥoj pro neklarigitaj kialoj ne estis en la listoj por brutaro{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=115—116}}. En la Provinco Norda Kazaĥio en 1944 registriĝis 1169 familioj (4802 homoj), kiuj multe bezonis nutrajn helpon, provizon de vestaĵoj kaj ŝuoj. Vajnaĥoj en bezono de vestaĵoj kaj ŝuoj en la regiono loĝis 3801 familioj (16.223 homoj). En la sama jaro, 200 mallongaj peltaj manteloj kaj 100 paroj da ŝuoj estis asignitaj por ili. En kelkaj kazoj, prezoj por varoj por specialaj setlantoj transdonitaj al vendo al kampara kunlaboro estis ŝargitaj ĝis 200% kontraŭ ŝtataj prezoj kaj ĉi tiuj varoj rezultis neatingeblaj al la senhavuloj pro sia alta kosto{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=116}}. En la sama jaro, 60 mil m da kotona ŝtofo eniris la regionon. 7200&nbsp;kg da lano, 1900 pelaj ŝafaj feloj, 100 pecoj da grandaj ledoj estis asignitaj de la rezervo de la registaro de Kazaĥio. El tiuj, 263 mallongaj felaj manteloj kaj la sama nombro da manikoj, 900 paroj da botoj, kiuj estis disdonitaj inter la bezonantoj, estis faritaj. Tamen la bezono de vestaĵoj kaj ŝuoj por vajnaĥoj estis multe pli alta. Pro la manko de vintraj vestoj kaj ŝuoj, 1800 homoj ne laboris en kolektivaj kaj ŝtataj bienoj, 2816 infanoj ne studis en lernejoj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=116—117}}. El la 4183 familioj kiuj alvenis en la regionon, 3925 familioj havis hejmajn intrigojn. 258 familioj ne havis intrigon, sed ili havis ĝardenojn averaĝe 0,5 ha por familio. En kelkaj kolektivaj bienoj, administradaj instrukcioj estis sabotitaj, rifuzante la vajnaĥoj asigni parcelojn sub diversaj pretekstoj, sencele asignante semajn pruntojn, tranĉante asignitajn intrigojn. Preskaŭ duono de la montgrimpantoj havis intrigojn situantajn je distanco de 1–2&nbsp;km de loĝado, kio kreis malfacilaĵojn kun ilia prilaborado kaj rikoltado{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=117}}. Alia grava problemo de la deportitoj estis [[familia reunuiĝo]]. Malgraŭ ĉiuj malfacilaĵoj, la vajnaĥoj provis loĝi apud iliaj amatoj. En la norda kazastana regiono dum reloĝigo, 1070 disaj familioj estis registritaj. Dum 1944, 923 familioj trovis siajn amatojn kaj reunuiĝis{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=119}}. Kiam ajn eblas, ĉeĉenoj kaj Inguŝ ne lasis infanojn en orfejoj. Eksciinte, ke la infanoj de iliaj parencoj aŭ konatoj estas en la orfejo, ili provis konduki ilin al iliaj familioj, kiuj distingis ilin de aliaj deportitaj popoloj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=175}}. La raportoj de la estroj de la potencaj strukturoj plurfoje rimarkis la malĝentilecon de iuj lokaj estroj rilate specialajn setlantojn. La vojaj ĉefministroj kaj festaj organizantoj de la 33a ĉirkaŭvojo publike batis specialajn setlantojn Guĉigov kaj Munaev, kiuj kulpigis nenion{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=127}}. En la kolektiva bieno Iljich, la prezidanto Klinovickij kaj la estro de MTF Rodionov kune kun la kolektivaj farmistoj batis la specialajn setlantojn Mucaev kaj Alĥastov, tial ĉi-lastaj perdis sian vidadon. La enketo de la kazo finiĝis la 26an de aŭgusto 1944, sed ĝi ekzamenis popolan tribunalon nur la 12an de februaro 1945. Klinovickij estis kondamnita al unu jaro en malliberejo, kaj la esploro estis finita ĉe Rodionov pro la projektado de ĉi-lasta en la armeo. En la regiona tribunalo la kondamno estis nuligita, Klinovickij estis kondamnita al deviga laboro dum unu jaro kun depreno de 15% de la salajro{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=101—102}}. De 1944 ĝis la fino de la unua duono de 1946, la Ministerio pri Internaj Aferoj de Kirgizio sendis 15 specialajn komunikadojn al la Centra Komitato de la KP(b) de Kirgizio kaj al la Konsilio de Ministroj de Kirgiza SSR ''«pri la situacio de specialaj kolonianoj kaj faktoj de ĉikanado, malĝentila kaj malatenta sinteno rilate ilin»''. Kvaroble ĝi informis ilin pri kazoj de ''«malĝentila, neglektema sinteno, kiuj sumiĝis al mokado»'' de specialaj setlantoj fare de la gvidado de la Alabukinska distrikto de la [[Provinco Ĵalalabat]]. La 27an de oktobro 1945, per rezolucio de la Centra Komitato de KP(b) de Kirgizio, la sekretario de la distrikta partia komitato estis forigita de la posteno pro mokado de la specialaj reloĝantoj, kaj la vicprezidanto de la distrikta plenuma komitato, popola juĝisto, pluraj prezidantoj de vilaĝaj konsilantaroj kaj kolektivaj bienoj estis forigitaj de la laboro kaj juĝitaj{{Sfn|Козлов|2011|p=688}}. En majo 1944, registara komisiono estrita de la komisiita popola deputito pri internaj aferoj {{Ill|lingvo=ru|trad=Круглов, Сергей Никифорович|eo=Sergej Kruglov}} venis al Kazaĥio por kontroli la situacion de la deportitoj. La lokaj partio-sovetiaj aŭtoritatoj estis instrukciitaj ''«fari registradon de ĉiuj vakaj domoj en la lokoj de reloĝigo de specialaj enmigrintoj kaj transdoni ilin al la senhavuloj», «provizi ĉiujn specialajn migrantojn de agrikulturaj kartelaj membroj kun kolektivaj farmaj libroj kaj establi kontrolon pri la plena eniro de laboritaj labortagoj en la librojn»''. La NKVD-korpoj devis regi manĝojn de distribuado de punktoj kaj tuj procesigi ilin pro malobservoj. Eksaj partioj kaj sovetiaj gvidantoj de Ĉeĉenio-Inguŝio estis alvokitaj al la Centra Komitato de la KP(b) kaj ricevis postenon{{Sfn|Козлов|2011|p=689}}. === Pli strikta kontrolo super vanajĥoj === En januaro 1945, la registaro adoptis dekreton pri pliaj limigoj al la rajtoj de vajnaĥoj. Ili estis senigitaj je la rajto eĉ por mallonga tempo forlasi lokojn de kompromiso sen la permeso de oficejoj de specialaj komandantoj. Inter 3 tagoj ili devis informi la NKVD-korpojn pri ĉiuj ŝanĝoj en la konsisto de familioj. La komandantoj ricevis la rajton devigi la krimulojn aresti dum 5 tagoj aŭ monpunon de ĝis 100 rubloj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=861}}. La kialo de ĉi tiu decido estis la malkontento de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj pri sia pozicio. En la printempo de 1944, la NKVD-korpoj rimarkis inter la specialaj setlantoj multan kontraŭsovetian deklaron, ''«plendojn kaj severajn respondojn al nesufiĉaj manĝaĵoj, malamikeco kaj minacoj al la loka loĝantaro, ŝtelo kaj ŝtelo de la lastaj brutoj, birdoj kaj manĝaĵoj. Oni rimarkis ankaŭ la faktojn de intencoj … zorgi pri la ŝnuro»''{{Sfn|Ахмадов|2005|p=861}}. Meze de la somero de 1944, nur en Kazaĥio estis arestitaj 2196 specialaj setlantoj. Antaŭ oktobro de tiu jaro, tiu cifero pliiĝis al 3310. Aliaj 1969 homoj estis enpostenigitaj pri operacia kontrolo de la NKVD. Pluraj miloj da altranguloj estis kondamnitaj de la Specialaj Kunvenoj. Krom ĉi tio, proksimume 7.000 vajnaĥoj tenitaj en lokoj de detenado estis transportitaj al lokoj de deporto{{Sfn|Ахмадов|2005|p=864}}. Inter la specialaj setlantoj, sistemo de reciproka respondeco estis enkondukita: la altaj teroj estis dividitaj en «dek kvaronojn», kies loĝantoj estis kolektive respondecaj pri la ofendo fare de unu el iliaj membroj. Korpoj de la Ministerio pri Internaj Aferoj kaj la Ministerio pri Ŝtata Sekureco inter montanistoj varbis informistojn kaj sekretajn agentojn. Krome vainaĥoj estis devigita aliĝi al «helpgrupoj», kiuj helpis specialajn komandantojn{{Sfn|Ахмадов|2005|p=865}}. Personoj, kiuj havis aŭtoritaton inter la deportitoj, precipe religiaj figuroj, estis sub la speciala superrigardo de specialaj servoj. Ili provis persvadi ilin kunlabori kun la aŭtoritatoj. Ekzemple elektaj rajtoj estis rezervitaj al specialaj migrantoj. En 1946, plej multaj vajnaĥoj partoprenis la elektojn al la Supera Soveto de Sovetunio, plejparte danke al agitado de religiaj aŭtoritatoj. En la sama tempo, tiuj religiaj figuroj, kiuj alvokis ne partopreni la elektojn, estis izolitaj kaj persekutitaj. Ĉirkaŭ 40 homoj estis arestitaj pro tia agitado. Antaŭ la aŭtuno de 1946, la sekretaj servoj identigis pli ol mil religiajn aŭtoritatojn, el kiuj 170 estis devigitaj kunlabori kun la aŭtoritatoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=865—866}}. === Rezistado por enmigrintoj === Malgraŭ streĉa kontrolo, la Ministerio pri Internaj Aferoj kaj la Ministerio de Ŝtata Sekureco ne sukcesis malhelpi multnombrajn kazojn de perfortaĵoj fare de specialaj setlantoj. Evidente, la granda plimulto de ĉi tiuj perfortoj estis rekte provokita de la politiko de la aŭtoritatoj mem. La plej ofta krimo de la unuaj jaroj de deporto estis ŝtelo de manĝaĵo, ŝtelo kaj buĉado de brutaro kaj ne rajtigita forlaso de lokoj de kompromiso. La raportoj de la lokaj NKVD-aŭtoritatoj ofte rekte agnoskis, ke nur kompleta senespereco devigas la montgrimpantojn fari ĉi tiujn perfortojn. Kiel regulo, provinte teni vajnaĥoj, ili montris furiozan reziston{{Sfn|Ахмадов|2005|p=866}}. Alia kialo de la eskapo estis, ke multaj familioj estis apartaj, kaj oficejoj de specialaj komandantoj ofte ne helpis specialajn setlantojn solvi ĉi tiun problemon. De la printempo de 1944 ĝis la fino de 1950, pli ol 20 mil kazoj de eskapoj estis registritaj, dum preskaŭ ĉiuj fuĝintoj estis detenitaj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=866}}. La unuan fojon post la alveno de la deportitoj, specialaj komandantaj oficiroj, uzante sian oficialan pozicion kaj la mankon de rajtoj de la vajnaĥoj, provis rabi, seksperforti kaj formortigi la oferaĵojn. La respondo de la altranguloj rapide pliseverigis la komandanton{{Sfn|Ахмадов|2005|p=866}}. En 1948, speciala rezolucio de la Konsilio de Ministroj de Sovetunio konfirmis ke ĉeĉenoj kaj inguŝoj estis deportitaj «por ĉiam». Tiam streĉiĝis la punoj pro eskapado el lokoj de elpelado. La maksimuma kondamno estis 20 jaroj da malfacila laboro, kaj por helpi la fuĝantojn, ili estis kondamnitaj al limdato de ĝis 5 jaroj. Tamen la pafoj daŭris, dum iuj fuĝintoj sukcesis atingi la Grozna provinco{{Sfn|Ахмадов|2005|p=866}}. En 1948, parto de la deportitoj estis reokupitaj, ĉi-foje ene de la limoj de Kazaĥio. Ĉar multaj altlandanoj «montris sian intencon» fuĝi al Ĉinio, estis donita ordono, kiu ne permesis specialajn migrantojn vivi malpli ol 100&nbsp;km de la ŝtata landlimo. Por ĉi tiu ordono, pli ol 6 mil vajnaĥoj estis reasentitaj el la landlimaj regionoj de Kazaĥio{{Sfn|Ахмадов|2005|p=866—867}}. En la 1940-aj jaroj - 1950-aj jaroj, amasaj konfliktoj okazis inter la deportitaj kaj la krimaj elementoj sur la lokoj de detenado, agante kun la konekto de la aŭtoritatoj. Krimuloj provis subigi Ĉeĉenojn kaj Inguŝojn al ŝtelistoj. Tamen la altaj teroj ĉie furioze rebatis tiajn provojn, ofte prenante la rusojn, islamanojn kaj la «politikistojn» sub sian protekton. Ĉi tiuj lastaj estis konsiderataj de siaj specialaj kamaradoj en malfeliĉo. vajnaĥoj en la tendaroj kaj malliberejoj de Stalin agis kiel defendantoj de la malavantaĝuloj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=869}}. === Interretnaj konfliktoj === En 1946, amasa baraktado okazis en Leninogorsk. Dek kvin mil liberigitaj kaptitoj el la kabanoj, kiujn ili antaŭe okupis, estis reloĝigitaj en alia distrikto de la urbo. Anstataŭ ili ĉeĉenoj estis enkondukitaj en la kazerno. La kaptitoj periode revenis al siaj iamaj loĝlokoj kaj mokis la ĉeĉenojn. La ĉeĉenoj partoprenis ĉiujn, sen distingo pri sekso kaj aĝo. Rezulte estis mortintoj ambaŭflanke. Sekve de la enketo, la ĉeĉenoj estis reloĝigitaj en la regiono Semipalatinsk. La ribeluloj, kiuj gvidis la ribelulojn Umu kaj Mahmud Aĥmadov estis kondamnitaj kaj senditaj al Niĵnij Tagil{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=193}}. 16-18 julio 1950 rekuniĝoj en Leninogorsk okazis denove. Ĉi-foje la nomataj «varbituloj» - la laboristoj, kiuj alvenis laŭ la organiza aro - partoprenis luktojn kun la ĉeĉenoj. La dokumentoj ne enhavis informojn pri la kaŭzoj de la kolizioj. La konflikto kaŭzis grandan resonon inter la partiaj gvidantoj de la urbo kaj regiono. Eksplika laboro estis farita inter la loĝantaro por detrui la pasiojn. Pliiĝis importado de manĝaĵoj kaj industriaj varoj al la urbo. Dum 20 tagoj la Ŝtata Opero kaj Baleta Teatro nomata laŭ Abay kaj la regiona dramteatro prezentis en la urbo{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=193—194}}. En Atbasar amaskunveno okazis: {{Citaĵo1 |La 18an de decembro 1954, 20 maŝinaj studentoj, kiuj konsumis alkoholon en la kantejo de la stacio Atbasar ... estis insultitaj kaj poste batitaj de du inguŝoj … Du horojn poste ĉirkaŭ 50 maŝinistoj pelis klubon de fervojaj laboristoj, kie ili serĉis homojn de Inguŝa etneco kaj batis ilin per tabuloj, ŝoveliloj kaj aliaj. subjektoj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=193}}. }} Amasaj alfrontoj sur etnaj teroj ankaŭ estis rimarkitaj en Ust-Kamenogorsk, Tengiz, Aktau, Kazatkom kaj Chilik{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=197}}. La kialo de ĉi tiuj eventoj estis la streĉiĝoj inter la specialaj setlantoj kaj la loka loĝantaro, precipe inter tiuj rekrutitaj kaj tiuj liberigitaj de la arestoj. Laŭ dokumentoj, unu el la mezuroj por malebligi tiajn eventojn de la aŭtoritatoj estis konsiderata, precipe, la eblo al reloĝigo de altaj teroj el urboj, regionaj centroj kaj fervojaj stacidomoj al kolektivaj bienoj kaj ŝtataj bienoj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=195}}. === Laboro de deportitaj homoj === La NKVD ankaŭ traktis dungadon de specialaj reloĝantoj. Ĉar la plej multaj el ili antaŭe estis dungitaj en agrikulturo, la Agrikultura Komitato fariĝis ilia ĉefa dunganto. Pluraj miloj da homoj estis senditaj al karbaj minejoj kaj neferruktaj metalaj minejoj, ferraj kaj neferozaj metalurgiaj entreprenoj, transportoj kaj aliaj sektoroj de la ekonomio. Specialistoj pri nafto-produktado kaj rafinado estis senditaj al la petrolaj kampoj de la [[Provinco Atirau|provinco Guriev]] de Kazaĥio{{Sfn|Ахмадов|2005|p=861}}. Analizistoj en la Ministerio pri Internaj Aferoj kaj Ŝtata Sekureco konsideris, ke plej multaj el la deportitoj estas nekapablaj produkta agado. La estroj de organizaĵoj per ĉiuj rimedoj provis forlasi la laboristojn tiel karakterizitajn kaj liberigi sin de tiuj, kiuj estis devigitaj okupi laboron sub premo de la oficejo de la komandanto. La migrantoj ne havis rajtojn, kio permesis al ili ignori siajn interesojn. En la provinco Guriev ekzistis dekreto de la regiona komitato malpermesanta la vajnaĥoj fari kursojn por trejnado de laboristoj. En la [[provinco Ĵambilo]] la rajtoj de altranguloj pri materiaj kaj juraj aferoj estis ĉie malobservitaj. En multaj entreprenoj, en la regiono Semipalatinsk, ĉeĉenoj kaj inguŝoj estis detenitaj pro salajroj kaj porcioj de manĝaĵoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=867}}. La kontingento klasifikita kiel «socie danĝera» nur povis funkcii kie la komandanto sendis lin. La administrado de la entreprenoj devis konstati kontroladon de tiaj laboristoj. Tiuj, kiuj ne apartenis al ĉi tiu kategorio, povis sendepende serĉi laboron. En iuj kazoj, ili rajtis labori ekster la kompromiso. Iafoje la NKVD-korpoj venis en konflikton kun lokaj aŭtoritatoj, postulante pli racia uzo de deportita laboro{{Sfn|Ахмадов|2005|p=861}}. Laŭ la Ministerio pri Internaj Aferoj, la nombro de laborantaj vajnaĥoj konstante superis la nombron de kapablaj. En Kazastanio 155 mil deportitoj el la Norda Kaŭkazo estis agnoskitaj kiel kapablaj, kaj pli ol 171 mil laboris, el kiuj 7,5 miloj estis konsiderataj handikapitaj kaj 13,5 mil adoleskantoj. Ĉi tio klarigis la ege malfacilan materian situacion de la altaj teroj, kio devigis ilin labori ne nur kapablaj plenkreskuloj, sed ankaŭ infanoj kaj pacientoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=869}}. En iuj kazoj, vajnaĥoj laboris sen salajroj kaj ŝuoj kaj havis neniujn avantaĝojn plibonigi vivkondiĉojn aŭ ricevi aliajn specojn de rekompenco, sed samtempe ili ne restis malantaŭ aliaj laboristoj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=140}}. Specialaj enmigrintoj, kiel rekompencon por malfacila laboro, ricevis malgrandajn kaj grandajn brutojn, kio por ili tiutempe estis pli grava ol aliaj premioj. Laŭ la NKVD, antaŭ 1947 la malsato inter ĉeĉenoj kaj inguŝoj preskaŭ ĉesis. Ĉi tio klarigis la fakton, ke plej multaj vajnaĥoj akiris proprajn hejmojn, havis grandajn kaj malgrandajn brutojn, birdojn kaj rikoltis bonajn kultivaĵojn de personaj intrigoj kaj legomĝardenoj{{Sfn|Бибулатов|2016|p=170—172}}. En kelkaj kolektivaj bienoj, specialaj setlantoj laboris pli bone ol lokaj kolektivaj farmistoj. Tiel estis ekzemple sur la kolektiva bieno Kontonovskaya Kommuna, kie ĉeĉenoj estis ekzemploj por lokaj vilaĝanoj. Por la unua duono de 1946 Babit Shamsudi prilaboris 346 labortagojn, Ibrahim Derkin - 306 labortagojn, Shedit Akhmetov - 295. Neniu el la lokaj kolektivaj farmistoj tiom laboris{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=146—147}}. Paŝtisto Akhmet Saparov en 1952 ricevis la unuan Atestilon de Valoro de la Supera Konsilio de Kazaĥa SSR, jaron poste li ricevis la titolon de Honorita Majstro de Brutaro, en 1963 ricevis la duan Atestilon de Honoro de la Supera Konsilio. De simpla paŝtisto, li leviĝis al la kapo de la bieno. Diplomiĝintoj de terkulturaj universitatoj de la respubliko estis senditaj al li por sperto. Li estis premiita Ordeno de Lenino, la Oktobra Revolucio, la Amikeco de Popoloj, la medaloj "Por Valora Laboro" kaj "Por Valora Laboro". En 1971, li ricevis la titolon Heroo de Socialisma Labour. Lia nomo estis enmetita en la Ora Libro de Honoro de la Kazaĥa SSR{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=147—148}}. Madi Baĥmadov venis en [[provinco Taldikorgano]] en la aĝo de 13 jaroj. Du jarojn poste lia patro mortis kaj li devis prizorgi la familion. Por bona laboro en la agrikultura brigado li estis ligita. En 1947, lia teamo kolektis grandan rikolton. Baĥmadov kaj lia asistanto {{Ill|lingvo=ru|trad=Несина, Вера Максимовна|eo=Vera Nesina}} estis prezentitaj al registaraj premioj. Al Nesina ricevis la titolon Heroo de Laboro, kaj Baĥmadov, kiu estis prezentita al la Ordeno de Lenin, ne ricevis ĝin pro la fakto, ke li estis deportita. En 1959 li revenis al sia patrujo, fariĝis konata ŝafbredisto, ricevis la Ordon de la Insigno de Honoro, kvin orajn kaj kvar arĝentajn medalojn de VDNH. En 1971, li estis premiita la titolo de Hero of Labour{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=149—150}}. Sekretario de la Akmola Urba Partia Komitato A. Andreev plendis, ke regionaj gazetoj ne skribas en siaj paĝoj pri vajnaĥa produktantoj{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=152}}. En unu el la traktataj brigadoj de la Burnenskaya MTS en la distrikto Juvaly, la nivelo de labora disciplino inter deportitaj ĉeĉenoj malpliiĝis. La distrikta policejo sendis tien la ĉeĉenan spiritan aŭtoritaton Kuku Kushaev. Post la laboro, kiun li plenumis, la laborproduktado de la brigado altiĝis al 230% kaj en 1946 ĝi rezultis supere{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=240}}. Specialaj enmigrintoj komencis submetiĝi al ŝtataj premioj en 1948. En Kazaĥio estis preskaŭ 5 mil stakhanovidoj kaj laboristaj ŝokistoj el inter la ĉeĉenoj kaj inguŝoj. 56 El ili ricevis la medalon «Por Valora Laboro», 278 estis premiitaj brutaro, kaj 3449 estis premiitaj per mono kaj varoj. 8 specialaj reloĝantoj estis prezentitaj al la titolo de Heroo de Socialisma Laboro, kaj 71 pli al mendoj kaj medaloj{{Sfn|Бибулатов|2016|p=170—172}}. == Rehabilitado == === Restarigo de la Ĉeĉena-Inguŝa ASSR === Post la {{Ill|lingvo=ru|trad=Смерть Сталина|eo=morto de Stalin}} kaj la ekzekuto de Berija, la deportitaj popoloj havis esperon pri resaniĝo kaj reveno al sia patrujo. Konataj reprezentantoj de subpremitaj popoloj kaj ordinaraj civitanoj komencis persiste peti sin al la aŭtoritatoj kun iliaj petoj, kies ĉefa estis tuj resendi la deportitajn popolojn kaj forigi akuzojn pri kunlaboro kun ili. Per la dekretoj de la Prezidioj de Superaj Sovetoj de Sovetunio kaj RSFSR la 9an de januaro 1957, la Ĉeĉenia-Inguŝa Aŭtonoma Sovetia Socialisma Respubliko estis restarigita<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.libussr.ru/doc_ussr/ussr_5159.htm |titolo=Указ Президиума ВС СССР от 09.01.1957 |alirdato=2020-05-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190906083606/http://www.libussr.ru/doc_ussr/ussr_5159.htm |arkivdato=2019-09-06 }}</ref><ref>[http://pravo.levonevsky.org/baza/soviet/sssr6157.htm Указ Президиума ВС РСФСР от 09.01.1957 № 721/4 о восстановлении Чечено-Ингушской АССР и упразднении Грозненской области]</ref>, cetere, ĉe iomete malsamaj limoj ol dum la nuligo; ĝi inkluzivis la Naurа kaj Shelkovа distriktoj kun la superreganta rusa loĝantaro transdonita de la [[Stavropola regiono]] al la [[Grozna regiono]] en 1944, sed la [[Ĉeurba distrikto (Nord-Osetio)|Ĉeurba distrikto]], kiu restis en Norda Osetio, ne estis redonita al ĝi. La areo de la respubliko post restarigo estis 19.300&nbsp;km². La 11an de februaro 1957, la Supera Soveto de Sovetunio aprobis la dekreton de sia Prezidio de la 9a de januaro kaj redonis la mencion pri aŭtonomeco al artikolo 22 de la Konstitucio de Sovetunio<ref> [[s:Закон СССР от 11.02.1957 Об утверждении Указов Президиума Верховного Совета СССР о восстановлении национальной автономии ... народов]]</ref>. Pro la nekonceptita kaj nekonsekvenca efektivigo de la rezolucio, kaj ankaŭ kontraŭ la rezisto de parto de la partio-sovetia nomenklaturo en la centro kaj en la lokoj, la restariga procezo treniĝis, estis plena de malfacilaĵoj kaj kreis novajn problemojn. Pro reciprokaj provokoj kaj kun plena interligo de la respublikaj aŭtoritatoj, pli ol 113 mil reprezentantoj de ne-indiĝenaj loĝantoj forlasis la respublikon en 1957{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=269}}. La 14-an de novembro 1989, la Deklaracio de la Supera Sovetunio de Sovetunio ''«Pri rekono de la subpremaj aktoj kontraŭ popoloj, kiuj estis perforte reloĝigitaj kaj certigante iliajn rajtojn»'' estis kontraŭleĝa kaj kriminala, estis adoptita, laŭ kiu ĉiuj subpremitaj popoloj estis rehabilititaj, kaj la subpremaj aktoj kontraŭ ili estis rekonitaj kontraŭleĝaj kaj krimaj sur la ŝtata nivelo. en la formo de politiko de kalumnio, genocido, devigita translokiĝo, abolicio de naciaj ŝtataj formacioj, starigo de reĝimo de teruro kaj perforto en lokoj de specialaj kompromisoj<ref>[https://web.archive.org/web/20060421220648/http://www.hro.org/docs/rlex/repress/910426.php ст. 2 Закона «О реабилитации репрессированных народов»]</ref>. La 26an de aprilo 1991 estis adoptita la Leĝo de RSFSR pri Rehabilitado de Subpremitaj Popoloj, kiu rekonis deportadon de popoloj kiel "politiko de kalumnio kaj genocido". Inter aliaj, la leĝo rekonis la rajton de subpremitaj popoloj restarigi la teritorian integrecon ekzistantan antaŭ la kontraŭkonstitucia politiko de devige rediskuti landlimojn, restarigi subŝtatajn formaciojn ekzistantajn antaŭ ilia forigo, same kiel kompensi la damaĝon kaŭzitan de la ŝtato<ref>[[s:Закон РСФСР от 26.04.1991 № 1107-I]]</ref>. La 26-an de februaro 2004 la Eŭropa Parlamento agnoskis la deportadon de ĉeĉenoj kaj Inguŝoj kiel agon de genocido<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.svoboda.org/a/24174034.html|titolo=Европейский парламент признал геноцидом сталинскую депортацию чеченцев и ингушей в Центральную Азию и Сибирь в 1944 году|alirdato=2018-02-21|dato=2004-02-26|verko=svoboda.org}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/51482/|titolo=Европейский парламент признал геноцидом сталинскую депортацию чеченцев и ингушей|alirdato=2018-02-21|dato=2004-02-27|verko=kavkaz-uzel.eu}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://23021944.ru/load/zorba/glava_1_evropejskij_parlament_priznal_deportaciju_chechencev_v_1944_godu_aktom_genocida/2-1-0-254|titolo=Европейский Парламент признал депортацию чеченцев в 1944 году актом геноцида|alirdato=2018-02-21|dato=2004-02-27|verko=23021944.ru|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180222104840/http://23021944.ru/load/zorba/glava_1_evropejskij_parlament_priznal_deportaciju_chechencev_v_1944_godu_aktom_genocida/2-1-0-254|arkivdato=2018-02-22}}</ref>. Unu el la konsekvencoj de la deportado estis la apero de {{Ill|lingvo=ru|trad=Чеченская диаспора|eo=Ĉeĉena diasporo|teksto=ĉeĉenaj diasporoj}} en {{Ill|lingvo=ru|trad=Чеченцы в Казахстане|eo=Ĉeĉenoj en Kazaĥio|teksto=Kazaĥio}} kaj Kirgizio.<!-- {{Ill|lingvo=ru|trad=|eo=|teksto=}} --> == La pozicio de la internacia komunumo == [[Dosiero:Митинг в Страсбурге в память депортации чеченцев и ингушей (1).jpg|eta|dekstra|Kunveno en [[Strasburgo]] de reprezentantoj de la ĉeĉena diasporo en Francio la 23an de februaro 2017 memore al la deportado de ĉeĉenoj kaj inguŝoj.]] Dum la [[Dua Mondmilito]], la aliancanoj de la Sovetunio aŭ tute ignoris la faktojn de deportado, aŭ parolis aprobe pri la deportado de la germanoj pri la forigo de la «kvina kolumno». Post la eksplodo de la [[Malvarma Milito]], okcidentaj landoj komencis levi la aferon pri deportadoj al Sovetunio, inkluzive en kunvenoj de UN. La pozicio de sovetiaj diplomatoj, postulantaj, ekzemple, malkoloniigado de Afriko, ekestis kontraŭreklamitaj deportadoj de la popoloj de Sovetunio{{Sfn|Ахмадов|2005|p=876}}. Ĉeĉenoj kaj Inguŝoj, kiuj loĝis eksterlande, ekzemple posteuloj de la [[Otomana Imperio]], kiuj translokiĝis en la 19-a jarcento, lanĉis aktivan lukton por restarigi la malrespektitajn rajtojn de siaj samlandanoj. Ili kreis organizojn, kiuj postulis, ke iliaj landoj kaj internaciaj organizoj uzu sian influon por influi sovetian politikon en ĉi tiu afero. La ĉeĉenaj diasporoj en Jordanio, Turkio kaj Usono estis precipe aktivaj pri tio{{Sfn|Ахмадов|2005|p=876}}. Granda agado tiurilate estis lanĉita de {{Ill|lingvo=ru|trad=Авторханов, Абдурахман Геназович|eo=Abduraĥman Avtorĥanov}}. Dum multaj jaroj li batalis por la reveno de la deportitaj popoloj kaj ilia resaniĝo. En 1952, lia libro «La murdo de la ĉeĉenaj kaj Inguŝaj popoloj. Mortigo de popoloj en Sovetunio» estis publikigita en [[Munkeno]]. Ĉi tiu libro estis tradukita al multaj lingvoj kaj grandparte konkretigis okcidentan publikan opinion pri ĉi tiu temo{{Sfn|Ахмадов|2005|p=876—877}}. == Memoro == [[Dosiero:Vladimir Vysotsky.jpg|eta|dekstra|{{Ill|lingvo=ru|trad=Высоцкий, Владимир Семёнович|eo=Vladimir Vysockij}}.]] En Dagestano, Inguŝio kaj aliaj regionoj de Rusio, same kiel en lokoj de kompakta restadejo de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Чеченцы в Европе|eo=Ĉeĉenoj en Eŭropo|teksto=Ĉeĉenа diasporo en Eŭropo}}, funebraj eventoj dediĉitaj al la datreveno de deporto okazas ĉiujare la 23-an de februaro. En Dagestano en 2020, manifestacio en memoro kolektis pli ol 10 mil partoprenantojn<ref>{{Cite web|author=Татьяна Гантимурова|title=Митинг чеченцев-аккинцев в Дагестане собрал 10 тысяч участников|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/346254/|website=[[Кавказский узел]]|date=2020-02-23|accessdate=2020-02-27|lang=ru}}</ref>. En [[Parizo]] la manifestacio partoprenis ne nur reprezentantojn de la ĉeĉena diasporo, sed ankaŭ homajn rajtojn de la Ĉeĉena Rifuĝinta Komitato<ref>{{Cite web|title=В Париже прошел митинг в память о жертвах сталинской депортации чеченцев и ингушей|url=https://www.kavkazr.com/a/30450105.html|website=Кавказ. Реалии|date=2020-02-23|accessdate=2020-02-27|lang=ru}}</ref>. Ankaŭ funebraj eventoj okazis en [[Vieno]], [[Berlino]] kaj aliaj eŭropaj ĉefurboj<ref>{{Cite web|title=Памятные акции в Европе продемонстрировали опасения чеченской диаспоры|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/346264/|website=[[Кавказский узел]]|date=2020-02-24|accessdate=2020-02-27|lang=ru}}</ref>. === En kulturo kaj arto === [[Dosiero:Nazran. Memorial of memory and glory PB060293 2200.jpg|eta|dekstra|{{Ill|lingvo=ru|trad=Мемориал «Девять Башен»|eo=Monumento «Naŭ Turoj»}}.]] {{Ill|lingvo=ru|trad=Липкин, Семён Израилевич|eo=Semjon Lipkin}} verkis en 1953 la poemon «La Ĉefo kaj la Tribo: Nebulo en la Montoj», dediĉitan al ĉeĉeno kaŝita de deporto en la montoj. En 1980, li verkis la romanon «La Jardeko», dediĉitan al la deporto de la tavlaroj (fikcia kolektiva kaŭkaza popolo){{Sfn|Козлов|2011|p=691}}. [[Dosiero:Жертвам сталинизма чеченцам-аккинцам.JPG|eta|dekstra|{{Ill|lingvo=ru|trad=Памятник жертвам сталинизма чеченцам-аккинцам|eo=Monumento al la Ĉeĉenoj-Akkinoj viktimoj de stalinismo}}.]] [[Dosiero:Митинг чеченцев Ауха (23 февраль 2017 год) (4).jpg|eta|dekstra|Kunveno de Auĥ vilaĝo loĝantoj en 23an de februaro 2017, dediĉita al la datreveno de deporto.]] En 1977 {{Ill|lingvo=ru|trad=Высоцкий, Владимир Семёнович|eo=Vladimir Vysockij}} {{Ill|lingvo=ru|trad=Список произведений Владимира Высоцкого|eo=Listo de verkoj de Vladimir Vysotsky|teksto=skribis la kanton}} «Vivo flugis» dediĉita al la deporto de la vainaĥoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://v-vissotsky.ru/song.php?pid=421|titolo=Летела жизнь|alirdato=2017-12-23|aŭtoro=Владимир Высоцкий|verko=v-vissotsky.ru|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220513202029/http://v-vissotsky.ru/song.php?pid=421|arkivdato=2022-05-13}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.youtube.com/watch?v=WNceyM69mlc|titolo=Высоцкий - Летела жизнь|alirdato=2020-04-20|aŭtoro=Владимир Высоцкий|dato=2012-10-02|verko=[[Youtube]]}}</ref>. La deporto de la vainaĥoj estas dediĉita la libro de {{Ill|lingvo=ru|trad=Приставкин, Анатолий Игнатьевич|eo=Anatolij Pristavkin}} «{{Ill|lingvo=ru|trad=Ночевала тучка золотая|eo=La ora nubuĉo dormis}}». Ĝia publikigo en 1987 en la {{Ill|lingvo=ru|trad=Знамя (журнал)|eo=Flago (revuo)|teksto=revuo «Flago»}} kaŭzis grandan publikan resonon. La sekvan jaron ŝi estis premiita {{Ill|lingvo=ru|trad=Государственная премия СССР|eo=Sovetunia Ŝtata Premio}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aif.ru/archive/1650052|titolo=За повесть «Ночевала тучка золотая» писателю А. Приставкину присуждена Государственная премия СССР|alirdato=2018-01-06|aŭtoro=Р. Валитова, Г. Лебедева|dato=1988-11-26|verko=aif.ru}}</ref>, kaj en 1989 ŝi estis filmita de kinoreĝisoro {{Ill|lingvo=ru|trad=Мамилов, Суламбек Ахметович|eo=Sulambek Mamilov}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://ruskino.ru/mov/2520|titolo=Ночевала тучка золотая|alirdato=2018-01-06|verko=ruskino.ru|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180107061326/https://ruskino.ru/mov/2520|arkivdato=2018-01-07}}</ref>. La 19-an de februaro 1989 en la vilaĝo Jariksu-Auĥ (nun {{Ill|lingvo=ru|trad=Чаравали (Новолакский район)|eo=Ĉaravali}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Новолакский район|eo=Novolakska distrikto}} de Dagestano), oni starigis {{Ill|lingvo=ru|trad=Памятник жертвам сталинизма чеченцам-аккинцам|eo=Monumento al la Ĉeĉenoj-Akkinoj viktimoj de stalinismo|teksto=monumenton al la Ĉeĉenoj-Akkinoj viktimoj de stalinismo}}. La monumento estis la unua el sia speco en la lando{{Sfn|Лунина|1989|p=12}}. La 23an de februaro 1994, la tago de la centjara datreveno de la komenco de la deporto, oni malfermis {{Ill|lingvo=ru|trad=Мемориал жертвам депортации 1944 года (Грозный)|eo=Memorialo al la viktimoj de la deporto de 1944}} en Grozno (ĝi situis sur la nuna strato de {{Ill|lingvo=ru|trad=Митаев, Али|eo=Ali Mitaev}}). La aŭtoro de la projekto estis {{Ill|lingvo=ru|trad=Хасаханов, Дарчи Хасалбекович|eo=Darĉi Ĥasaĥanov}}. En 2008, la procezo movi la monumenton al nova loko estis komencita{{Sfn|ликвидация}}. Tomboŝtonoj, kiuj estis parto de la monumento, estis poste uzataj en la konstruado de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Мемориал памяти погибших в борьбе с терроризмом|eo=Memorialo al la viktimoj de la lukto kontraŭ terorismo}}. La 23an de februaro 1997, okaze de la datreveno de la deporto, la {{Ill|lingvo=ru|trad=Мемориал «Девять Башен»|eo=Monumento «Naŭ Turoj»}} malfermiĝis en [[Nazrano]], projektita de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Заслуженный художник Российской Федерации|eo=Honora artisto de Rusio}} {{Ill|lingvo=ru|trad=Полонкоев, Мурад Махиевич|eo=Murad Polonkoev}}. En 2002, la aŭtoro ricevis la oran medalon de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Российская академия художеств|eo=Rusa Akademio pri Artoj}} por ĉi tiu projekto. La monumento estas inkluzivita en la registro de la Rusa Akademio de Artoj<ref>Журнал «Дош». № 24, 16.05.2011</ref>. La 23an de februaro 2011, la retejo «Memore al la viktimoj de la deporto de ĉeĉenoj kaj inguŝ de 1944» estis lanĉita. En la momento de malfermo, la reteja datumbazo enhavis datumojn pri 60 mil deportitoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://23021944.ru/|titolo=Памяти жертв депортации чеченцев и ингушей в 1944 году|alirdato=2018-01-31|verko=23021944.ru|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180201192856/http://23021944.ru/|arkivdato=2018-02-01}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/181420/|titolo=Власти Чечни открыли сайт, посвященный депортации 1944 года|alirdato=2018-01-31|aŭtoro=Муслим Ибрагимов|dato=2011-02-23|verko=kavkaz-uzel.eu}}</ref>. En [[Kazastanio]] en 2011, antaŭ la {{Ill|lingvo=ru|trad=День памяти жертв политических репрессий в СССР|eo=Tago de la Memoro de la Viktimoj de Politikaj Subpremoj}}, kiu estas festita la 31an de majo, memora signo estis malfermita en [[Karagando]] al reprezentantoj de la ĉeĉenaj kaj inguŝaj popoloj, kiuj mortis dum la deporto<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.grozny-inform.ru/news/society/25826/|titolo=В Казахстане открыт монумент памяти вайнахов – жертв политрепрессий|alirdato=2018-04-18|verko=grozny-inform.ru|eldoninto=Информационное агентство «Грозный-информ»}}</ref>. En 2014, la filmo «{{Ill|lingvo=ru|trad=Приказано забыть|eo=Ordigita forgesi}}» estis filmita en la «Grozno-Filmo» studio pri la eventoj de tiu tempo. La premiero de la filmo estis okazonta en Grozno la 10an de majo 2014. Tamen, la {{Ill|lingvo=ru|trad=Министерство культуры Российской Федерации|eo=Rusa Ministerio de Kulturo}} malpermesis la projekcion de la filmo en Rusujo, tial, laŭ la ministerio, ĝi «{{Ill|lingvo=ru|trad=Разжигание межнациональной розни|eo=Ekscitanto de etnan malamon|teksto=ekscitas etnan malamon}}»<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://kinote.info/articles/12889-pokazy-filma-prikazano-zabyt-zapreshcheny-minkultom-rf|titolo=Показы фильма «Приказано забыть» запрещены Минкультом РФ|alirdato=2018-04-01|dato=2014-05-21|verko=kinote.info}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://echo.msk.ru/news/1324062-echo.html|titolo=Министерство культуры запретило к показу на территории России фильм «Приказано забыть» о депортации чеченцев и ингушей в феврале 1944 года|alirdato=2018-04-01|dato=2014-05-20|verko=echo.msk.ru|eldoninto=Эхо Москвы}}</ref><ref>{{Cite web|title="Приказано забыть". Запрещенный фильм|url=http://kavpolit.com/articles/prikazano_zabyt_zapreschennyj_film-6213/|date=201-06-20|work=kavpolit.com|accessdate=2018-04-01|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-05-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180402035640/http://kavpolit.com/articles/prikazano_zabyt_zapreschennyj_film-6213/|arkivdato=2018-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180402035640/http://kavpolit.com/articles/prikazano_zabyt_zapreschennyj_film-6213/|archivedate=2018-04-02}} {{Citaĵo el la reto |url=http://kavpolit.com/articles/prikazano_zabyt_zapreschennyj_film-6213/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-05-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180402035640/http://kavpolit.com/articles/prikazano_zabyt_zapreschennyj_film-6213/ |arkivdato=2018-04-02 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.svoboda.org/a/25436309.html|titolo=Как бы не разжечь...|alirdato=2018-04-01|aŭtoro=Анастасия Кириленко|dato=2014-06-26|verko=svoboda.org|eldoninto=Радио «Свобода»}}</ref>. En la sama jaro, la filmo estis montrita en la nekompetenta programo de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Московский международный кинофестиваль|eo=Moskva Internacia Filmfestivalo}}. Ĉi tio okazis danke al la postulo de la reĝisoro de la filmo, {{Ill|lingvo=ru|trad=Эркенов, Хусейн Салаватович|eo=Ĥussejn Erkenov}}, kiu estis subtenata de filmaj kritikistoj<ref>{{Cite web|author = Лейла Павлова, Маша Твардовская|title = «Приказано забыть»: приоткрытый показ|url = http://kavpolit.com/articles/prikazano_zabyt_priotkrytyj_pokaz-6357/|date = 2014-06-24|work = kavpolit.com|publisher = Кавполит|accessdate = 2018-04-08|ref = Кавполит|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2020-05-02|arkivurl = https://web.archive.org/web/20180408210314/http://kavpolit.com/articles/prikazano_zabyt_priotkrytyj_pokaz-6357/|arkivdato = 2018-04-08|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180408210314/http://kavpolit.com/articles/prikazano_zabyt_priotkrytyj_pokaz-6357/|archivedate = 2018-04-08}} {{Citaĵo el la reto |url=http://kavpolit.com/articles/prikazano_zabyt_priotkrytyj_pokaz-6357/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-05-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180408210314/http://kavpolit.com/articles/prikazano_zabyt_priotkrytyj_pokaz-6357/ |arkivdato=2018-04-08 }}</ref>. Ekde tiam, ĉar eblis paroli pri tio, deporto estis konstanta temo de artaj, ĵurnalaj kaj sciencaj verkoj de vajnaĥaj aŭtoroj. Ekzemple, {{Ill|lingvo=ru|trad=Сулаев, Магомет Абуевич|eo=Magomet Sulaev}} skribis pri deporto en la romano «La montoj ne forgesu» ({{Lang-ce|«Лаьмнаша ца дицдо»}}), Z. Abdullaev en la libroj «Ekbriloj»{{Sfn|Абдуллаев|1988|p=}}, «Kriaĉo de idoloj», {{Ill|lingvo=ru|trad=Ошаев, Халид Дудаевич|eo=Ĥalid Oŝaev}} («Sub la sangavidaj botoj»{{Sfn|Ошаев|2004|p=}}), {{Ill|lingvo=ru|trad=Яндарбиев, Хамзат Шамсадович|eo=Ĥamzat Jandarbiev}} en la libro «Krimo de la Jarcento»{{Sfn|Яндарбиев|1992|p=}} kaj kelkaj aliaj verkistoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Абдуллаев З. С. Всполохи: Повести, рассказы, очерки. — Гр., 1988. * Абдурахманов Д. Б., Ахмадов Я. З. Битва за Чечню. — Гр.: АО «ИПК «Грозненский рабочий», 2015. — 432 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-4314-0155-8. * Авторханов А. Г. Убийство чечено-ингушского народа. — СП «Вся Москва», 1991. — 79 с. * Айдамирова Машар (составитель). Эпоха «Долгих ночей». — Гр., 2011. — 320 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-4314-0009-4. * Ахмадов Я. З., Хасмагомадов Э. Х. История Чечни в XIX-XX веках. — М.: «Пульс», 2005. — 996 с. — 1200 экз. — ISBN 5-93486-046-1. * Безугольный А. Ю. Опыт строительства Вооруженных сил СССР: Национальный аспект (1922—1945 гг.): Дисс. докт. ист. наук.. — М., 2019. — 597 с. * Бибулатов В. М. Трудовые подвиги спецпереселенцев // Архивный вестник : журнал. — 2016. — № 4. — С. 170—172. * Бугаев А. М. Почему Сталин выселял народы? (постановка проблемы) // Известия вузов. Северо-Кавказский регион : журнал. — 2009. — № 3а. — С. 88—91. * Бугай Н. Ф. Репрессированные народы России: Чеченцы и Ингуши. — Капь, 1994. — 259 с. * Висаитов М. А. От Терека до Эльбы. Воспоминания бывшего командира гвардейского полка о боевом пути в годы Великой Отечественной войны. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1966. — 128 с. * Волконский С. Г. Записки. — Иркутск: Восточно-Сибирское книжное издательство, 1991. * Дунюшкин И. Е. Идеологический и военный аспект борьбы с вайнахским национал-клерикальным сепаратизмом на Северном Кавказе в 1941 году. Доклад на научной конференции 9 декабря 2001 года. * Ермекбаев Ж. А. Чеченцы и ингуши в Казахстане. История и судьбы. — Алма-Ата: «Дайк-Пресс», 2009. — 508 с. — 1500 экз. — ISBN 978-601-7170-028. * Земсков В. Н. Спецпоселенцы в СССР. 1930—1960 гг. — М.: Наука, 2005. * Ибрагимов М. М., Гакаев Д. Ж. Хасбулатов А. И. и др. История Чечни с древнейших времён до наших дней / рук. Ибрагимов М. М.. — Гр.: ГУП «Книжное издательство», 2008. — Т. 2. — 832 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-98896-101-7. * Козлов В. А. и др. Вайнахи и имперская власть: проблема Чечни и Ингушетии во внутренней политике России и СССР. — М.: Российская политическая энциклопедия, 2011. — 1108 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-8243-1443-4. * Лазарев С. Е. О прошлом ради будущего: интервью с Мусой Ибрагимовым // Военно-исторический архив. 2016. № 7 (199). С. 168—191. * Лунина М. Терпение камня // Собеседник : газета. — 1989. — № 27. — С. 12. * Михайлов А. Г. Чеченское колесо: генерал ФСБ свидетельствует. — М.: ООО Коллекция «Совершенно секретно», 2002. — 320 с. — 3000 экз. — ISBN 5-89048-100-2. * Нухажиев Н. С., Умхаев Х. С. Депортация народов: ностальгия по тоталитаризму. — Гр.: ЗАОр «НПП «Джангар», 2009. * Ошаев, Х. Д. Под кровавыми сапогами: рассказы-были из истории депортации чеченского народа. — Нальчик, 2004. * Пыхалов И. В. За что Сталин выселял народы? Сталинские депортации — преступный произвол или справедливое возмездие? — М.: Яуза-Пресс, 2008. — 480 с. — (Сталинский ренессанс). — 5000 экз. — ISBN 978-5-9955-0017-9. * Сборник докладов «Мир и война: 1941 год». — Екатеринбург: Издательство гуманитарного университета, 2001. * Сигаури И. М. Очерки истории и государственного устройства чеченцев с древнейших времен. — М.: «Русь», 2001. — Т. 2. * Эдиев Д. М. Демографические потери депортированных народов СССР. — Ставрополь: СтГАУ «Аргус», 2003. — 336 с. — 600 экз. — ISBN 595960020X. * Яндарбиев Х. Ш. Преступление века / Ред. Ирисханов И. А.. — Гр.: «Книга», 1992. — 64 с. * Pohl J. O. Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949. — Westport—London: Greenwood Publishing Group, 1999. — P. 93—98. — 179 p. — (Contributions to the Study of World History). * Williams B. G. Inferno in Chechnya: the Russian-Chechen Wars, the Al Qaeda Myth, and the Boston Marathon Bombings. — Lebanon, NH: University Press of New England, 2015. — P. 66—67. — 218 p. — (Genocide, Political Violence, Human Rights). == Ligiloj == {{Projektoj}} * {{Cite web |author = Акаев В. Х. |title = Сталинско-бериевская депортация чеченцев: факты, идеологемы, интерпретации. Национальная политика Советского государства: репрессии против народов и проблемы их возрождения : материалы международной научной конференции |url = http://kk.convdocs.org/docs/index-136226.html |date = 2003-10-24 |work = kk.convdocs.org |accessdate = 2018-02-25 |ref = Акаев |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160603174446/http://kk.convdocs.org/docs/index-136226.html |archivedate = 2016-06-03 }} * {{Cite web |url = http://www.bukanovskay.ru/publ/prochee/kak_dva_chechenca_dva_geroja_na_beregu_odnoj_reki_zashhishhali_rodinu_svoju/3-1-0-74 |title = Как два чеченца, два Героя, на берегу одной реки, защищали Родину свою |author = Хамид Ауховский |date = 2012-02-03 |publisher = bukanovskay.ru |accessdate = 2017-06-02 |ref = Ауховский |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304225214/http://www.bukanovskay.ru/publ/prochee/kak_dva_chechenca_dva_geroja_na_beregu_odnoj_reki_zashhishhali_rodinu_svoju/3-1-0-74 |archivedate = 2016-03-04 }} * {{cite news |title = Депортация народов |publisher = Научно-просветительский журнал «Скепсис» |url = http://scepsis.ru/library/id_1237.html |author = Бугай Н. Ф. |ref=Скепсис }} * {{Cite web |author = [[Miĥail Kalinin|Калинин М. А.]], Горкин А. Ф. |title = О ликвидации Чечено-Ингушской АССР и об административном устройстве её территории |url = https://ru.wikisource.org/wiki/Указ_Президиума_ВС_СССР_от_7.03.1944_о_ликвидации_Чечено-Ингушской_АССР_и_об_административном_устройстве_ее_территории |date = 1944-03-07 |work = wikisource.org |accessdate = 2018-02-19 |ref = Указ }} * {{Cite web |title = Наказанный народ. Как депортировали чеченцев и ингушей |url = https://ria.ru/spravka/20080222/99840311.html |date = 2008-02-22 |work = ria.ru |accessdate = 2018-01-28 |ref = RIA }} * {{Cite web |title = Чеченский омбудсмен выступил по поводу клеветнических публикаций в прессе в адрес чеченского народа |url = http://www.grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=11&PubID=6210 |date = 2008-04-05 |work = grozny-inform.ru |publisher = Грозный-информ |accessdate = 2018-02-25 |ref = Нухажиев }} * {{Cite web |author = Павел Полян |title = Принудительные миграции в годы второй мировой войны и после ее окончания |url = http://old.memo.ru/history/deport/polyan2.htm |work = old.memo.ru |accessdate = 2018-01-28 |ref = Полян |titolo = Arkivita kopio |alirdato = 2020-04-25 |arkivurl = https://web.archive.org/web/20200523095515/http://old.memo.ru/history/deport/polyan2.htm |arkivdato = 2020-05-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200523095515/http://old.memo.ru/history/deport/polyan2.htm |archivedate = 2020-05-23 }} * {{Cite web |url = http://pyhalov.livejournal.com/296347.html |title = Подводя итоги |author = pyhalov |publisher = Игорь Пыхалов |accessdate = 2017-03-22 |ref = pyhalov }} * {{Cite web |author = Алексей Дроботов |title = Историк-сталинист извинился перед ингушским народом за оправдание депортации 1944 года |url = https://www.stav.kp.ru/daily/26618/3636346/ |date = 2016-12-13 |work = amp.stav.kp.ru |accessdate = 2018-02-25 |ref = Дроботов }} * [http://archive.svoboda.org/programs/td/2003/td.080303.asp Радио «Свобода». Операция «Чечевица».] * [http://archive.svoboda.org/ll/soc/1205/ll.122105-7.asp Радио «Свобода». Презентация документального сборника «Сталинские депортации 1928—1953 годов».] * [http://archive.svoboda.org/programs/rf/2005/rf.122405.asp Радио «Свобода». Дорога свободы.] * [http://scepsis.ru/library/id_1237.html Николай Бугай «Депортация народов»] * [https://web.archive.org/web/20060813211318/http://www.fsb.ru/history/autors/matveev.html Олег Матвеев. Абвер на Северном Кавказе] * [http://inosmi.ru/inrussia/20040911/212867.html Преступление века: Рождение чеченской войны из духа сталинского террора] * [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_3506000/3506209.stm Россия. Кавказ. Чечня] * [http://articlekz.com/node/823 Некоторые аспекты депортации чеченцев и ингушей в Казахстан. На материалах Северо-Казахстанской области] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140107103318/http://articlekz.com/node/823 |date=2014-01-07 }} * {{Cite web |author = Артём Кречетников |title = Операция «Чечевица»: 65 лет депортации вайнахов |url = http://news.bbc.co.uk/go/pr/fr/-/hi/russian/russia/newsid_7906000/7906059.stm |date = 2009-02-29 |work = news.bbc.co.uk |publisher = [[BBC]] |accessdate = 2018-01-28 |ref = Кречетников }} * {{cite news |title = Документы из архива Иосифа Сталина |publisher = Независимая газета |url = http://www.ng.ru/specfile/2000-02-29/10_top_secret.html |date = 2000-02-29 |ref = Архив Сталина }} * {{Cite web |url = http://articlekz.com/article/5559 |title = Некоторые аспекты причины выселения и депортации народов |author = Калыбекова М. Ч. |date = 2010 |work = |publisher = articlekz.com |accessdate = 2016-01-06 |ref = Калыбекова }} * {{Cite web |url = http://vesti95.ru/2015/05/propavshaya-diviziya-zavershenie-temy/ |title = «Пропавшая» дивизия. Завершение темы |author = Тимур Музаев |date = 2015-05-30 |work = |publisher = vesti95.ru |accessdate = 2017-06-04 |ref = Музаев }} * {{Cite web |author = Адам Межиев |title = Забытые герои |url = https://chechnyatoday.com/content/view/277333 |date = 2014-02-10 |work = chechnyatoday.com |accessdate = 2017-10-06 |ref = Межиев }} * {{Cite web |author = Малика Ибаева |title = Чеченцы на фронтах Великой Отечественной войны |url = http://www.grozny-inform.ru/news/analitics/18409/ |date = 2010-05-06 |work = grozny-inform.ru |accessdate = 2017-10-06 |ref = Ибаева }} * {{Cite web |title = О мероприятиях по размещению спецпереселенцев в пределах Казахской и Киргизской ССР |url = http://www.teatrskazka.com/Raznoe/PostanovGKO/194401/gko_5073.html |date = 1944-01-31 |work = teatrskazka.com |accessdate = 2018-01-28 |ref = Мероприятия |archiveurl = https://web.archive.org/web/20180610022650/http://www.teatrskazka.com/Raznoe/PostanovGKO/194401/gko_5073.html |archivedate = 2018-06-10 }} * {{Cite web |author = Никита Мендкович |title = Хайбахское дело |url = http://actualhistory.ru/poilemics-haibach |work = actualhistory.ru |accessdate = 2018-01-28 |ref = Мендкович |archiveurl = https://web.archive.org/web/20180318180501/http://actualhistory.ru/poilemics-haibach |archivedate = 2018-03-18 }} * {{Cite web |title = Муслим Гайрбеков (1911-1971 гг.). ЖЗЛ |url = http://checheninfo.ru/18275-muslim-gayrbekov-1911-1971gg-zhzl.html |date = 2013-08-11 |work = checheninfo.ru |accessdate = 2018-01-28 |ref = Гайрбеков |archiveurl = https://web.archive.org/web/20180323091049/http://checheninfo.ru/18275-muslim-gayrbekov-1911-1971gg-zhzl.html |archivedate = 2018-03-23 }} * {{Cite web |author = Бугай Н. Ф. |title = Правда о депортации чеченского и ингушского народов |url = http://portalus.ru/modules/rushistory/rus_readme.php?subaction=showfull&id=1447497187&archive=&start_from=&ucat=& |date = 2015-11-14 |work = portalus.ru |accessdate = 2018-01-28 |ref = Бугай }} * {{Cite web |url = http://sevkrimrus.narod.ru/ZAKON/1945-46.htm#z |title = Об упразднении Чечено-Ингушской АССР и о преобразовании Крымской АССР в Крымскую область |date = 1946-06-25 |accessdate = 2018-01-28 |ref = sevkrimrus }} * {{Cite web |author = [[Vladimir Visockij|Владимир Высоцкий]] |title = Летела жизнь |url = http://v-vissotsky.ru/song.php?pid=421 |work = v-vissotsky.ru |accessdate = 2017-12-23 |ref = Высоцкий |archiveurl = https://web.archive.org/web/20220513202029/http://v-vissotsky.ru/song.php?pid=421 |archivedate = 2022-05-13 }} * {{Cite web |author = Р. Валитова, Г. Лебедева |title = За повесть «Ночевала тучка золотая» писателю А. Приставкину присуждена Государственная премия СССР |url = http://www.aif.ru/archive/1650052 |date = 1988-11-26 |work = aif.ru |accessdate = 2018-01-06 |ref = Валитова }} * {{Cite web |title = Ночевала тучка золотая |url = https://ruskino.ru/mov/2520 |work = ruskino.ru |accessdate = 2018-01-06 |ref = ruskino |archiveurl = https://web.archive.org/web/20180107061326/https://ruskino.ru/mov/2520 |archivedate = 2018-01-07 }} * {{Cite web |author = Мурад Магомадов (псевдоним) |title = Мемориал в Грозном: ликвидация памяти чеченского народа |url = http://www.bbc.com/russian/blogs/2014/02/140220_blog_caucasus_chechnya_deportation |date = 2014-02-21 |work = bbc.com |accessdate = 2017-12-21 |ref = ликвидация }} * {{Cite web |author = Муслим Ибрагимов |title = В Чечне отмечают День памяти и скорби |url = http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/181426/ |date = 2011-02-23 |work = kavkaz-uzel.eu |publisher = Кавказский узел |accessdate = 2018-01-28 |ref = Ибрагимов }} * {{Cite web |title = В Чечне и Ингушетии перенесли день памяти о депортации |url = http://www.bbc.com/russian/russia/2014/02/140224_chechen_ingush_deportation_anniversary |date = 2014-02-24 |work = bbc.com |accessdate = 2018-01-28 |ref = Перенос }} * {{Cite web |author = Рой Медведев |title = Окружение Сталина |url = https://profilib.net/chtenie/37583/roy-medvedev-okruzhenie-stalina-61.php |work = profilib.net |accessdate = 2018-01-28 |ref = Медведев }} * {{Cite web |author = Шнайдер В. Г. |title = Советская Национальная Политика И Народы Северного Кавказа в 1940 - 1950-е гг. |url = http://samlib.ru/s/shnajder_r/natspolnasevkavk.shtml |date = 2009 |work = samlib.ru |accessdate = 2018-01-28 |ref = Шнайдер }} [[Kategorio:Deporto]] [[Kategorio:1944]] [[Kategorio:23-a de februaro]] [[Kategorio:Historio de Ĉeĉenio]] [[Kategorio:Historio de Inguŝio]] t40sy2oa1r9ln4l9c2u78ge9cs7h5nu 0 696097 9462359 8720714 2026-08-25T14:28:55Z Sj1mor 12103 9462359 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Hügelgrab von Wiera HDR.jpg|eta|Tumulo de Wiera]] La '''Tumulo de Wiera''' (germane: ''Hügelgrab von Wiera'') estas arĥeologia loko el la meza [[bronza epoko]] (1700-1200 a.K.) en [[Germanujo]]. Ĝi rangas inter la plej gravaj trovejoj el la menciita tempo en [[Norda Hesio]]. La [[tumulo]] famas pro siaj maloftaj ŝtonkolonaj cirkloj. Similaĵoj ekzistas ekstere de Hesio ankoraŭ en [[Vestfalio]]. La tumulo de Wiera troviĝas unu kilometron sudoriente de [[Schwalmstadt|Schwalmstadt-Wiera]] ĉe la arbara sudokcidenta deklivo de Heidelberg-monto. == Konstruo == Ĉe konstruo de tumuloj oni surtavoligis disajn ŝtonojn respektive utiligis por la tombo unuopajn pli grandajn ŝtonojn aŭ tabulojn. Tre raras la fostaj cirkloj kiaj ja normalas aliloke en Vestfalio. La tuto elfositis en 1932: trovitis tiam tombaj aĵoj el la 14-a jarcento a.K. kun diametro de 11 metroj. Limigitis la tumula zono per diligente farita cirklo el randaj ŝtonoj: tiaj ŝtonaj cirkloj apartenas en la teritorio nord-/orienthesia inter [[Kaselo]] kaj Schwalmstadt al la okulfrapantaĵoj de tumuloj. Tie ĉi la tuto faritis eksterordinare zorge. En regulaj distancoj estas vertikale starantaj ŝtonoj kun alteco de 1,2 metroj. La interspacetoj plenigitis per stakigitaj, malgrandaj tabuloj. Alikonstruoj tiaj havis la funkcion plistabiligi la tumulon. En la centro de la cirklo terene la kadavro entombigitis en arba sarkofago. Poste surŝutitis ŝtonpaketo kun diametro de ĉ. 4 metroj. En tempa malproksimo al la funebra ceremonio surŝutitis finfine grundo. La tera monteto ja povis havi grandan altecon. El la trovhistorio arĥeologia la mezuroj ekzaktaj ne plu difineblas pro la terena erozio en la kuro de la tempo; spertuloj opinias pri alteco de inter du kaj tri metroj. La tera monteto piede etendiĝis ĝis la interna ŝtoncirklorando. == Trovitaĵoj kaj rekonstruo == Meze oni trovis spurojn de skeleto kaj simplan argilpoton. La elfositaĵoj videblas en Kaselo en la [[Hesia Landa Muzeo]]. La responsuloj de Wiera decidis garantii la situ-akuratan kaj daŭran konservon de la tumulo juntumante morteron post la restarigo de la ŝtonaj enmetitaĵoj de la tumulo post la elfosado. == Literaturo == * D. Vorlauf und C. Dobiat: ''Grabhügel mit Steinpfeilerkreisen im Umland von Marburg''. Archäologische Denkmäler in Hessen 88 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://home.germany.net/100-108816/html/wiera.html Detaloj pri al tumulo de Wiera]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Fonto == {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Hügelgrab von Wiera | revizio = 198642538 }} {{Koordinato|NS=50/52/21.3/N |EW=9/8/46.8/E |type=landmark |region=DE-HE}} [[Kategorio:Tumuloj|Wiera]] [[Kategorio:Distrikto Schwalm-Eder]] [[Kategorio:Bronzepokaj lokoj|Wiera]] [[Kategorio:Arkeologio en Germanio|Wiera]] sruw72gvwtg3xkucu35hcwoubvb4dga 0 699245 9462433 7652556 2026-08-25T16:43:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462433 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Sándor Fülöp |dosiero = Fülöp Sándor 2010 1.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Sándor Fülöp |naskonomo = }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Fülöp''' [ŝAndor fulop], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Fülöp Sándor''' estas [[Hungario|hungara]] [[prokuroro]], [[advokato]], [[ombudsmano]], altlerneja [[instruisto]]. Sándor Fülöp<ref>https://www.jogiforum.hu/hirek/17831</ref> naskiĝis la {{daton|17|oktobro|1957}} en [[Montrealo]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Sándor Fülöp akiris juran [[diplomo]]n en [[1982]], psikologian diplomon en 1987 en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Inter 1984-1991 li estis [[prokuroro]] en la ĉefurba prokurorejo, poste 2 jarojn en la ĉefprokurorejo. Inter 1993-2008 li laboris en advokataj [[ateliero]]j, poste ĝis 2011 li estis ombudsmano, pli poste vicombudsmano. Intertempe ekde 1996 li instruis en la menciita universitato en rango [[lektoro]], ekde la sekvanta jaro ankaŭ en aliaj universitato. Lia [[edzino]] naskis 2 [[filo|gefilojn]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''A bizonyítékok mérlegelése - Pszichológia és büntető eljárásjog'' (1991) * ''EU környezetvédelmi jogharmonizáció, vízvédelmi fejezetek'' (studaro, 1998) * ''A közérdekű ügyvédi irodák működése'' (manlibro, 2001) * ''Az Aarhusi Egyezmény szellemisége – Fundamentum'' (2008) == Fontoj == * [http://jno.hu/hu/?menu=cv hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.ajbh.hu/dr.-fulop-sandor hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200805200726/http://www.ajbh.hu/dr.-fulop-sandor |date=2020-08-05 }} * [https://www.jogiforum.hu/interju/56 hungarlingva biografio kun intervjuo kaj foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fulop Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj prokuroroj]] [[Kategorio:Hungaraj advokatoj]] [[Kategorio:Hungaraj ombudsmanoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] 273p0xamcgp7zi2ah3ih06kywh7qjzp 0 699844 9462402 9461522 2026-08-25T15:12:21Z RG72 11847 9462402 wikitext text/x-wiki {{forigu|mankas enciklopedia graveco. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:12, 25 aŭg. 2026 (UTC)}} {{informkesto homo}} '''Seroje Fioletovoje''' (ankaŭ estas konata kiel '''Maria Ŝtern'''); (naskiĝis la [[23-a de aprilo|23-an de aprilo]] [[1986]] jaro en [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko|Rusio]]) estas [[Rusio|rusa]] [[GLAT]]-aktivulo, pentristo-akcionisto, [[Matematiko|matematikisto]] kaj [[neduumulo]]. == Biografio == Seroje Fioletovoje naskiĝis la 23-an de aprilo 1986. Ri diplomiĝis en [[Rusia Ŝtata Universitato de Gaso kaj Nafto Gubkin]] (en [[2007]] jaro ri finis [[Bakalaŭro|bakalaŭrecon]], en [[2010]] jaro ri iĝis [[aspiranturo|aspiranto]]). Seroje Fioletofoje estas kandidato de teknikaj scioj, en [[2011]] jaro, ri laboris kiel ĉefa scienca laboristo en laboratorio № 7 de [[Rusia Akademio de Sciencoj]]<ref>[https://web.archive.org/web/20200724100752/http://lab7.ipu.ru/rus/history/vasilev.html informo en retejo de la laboratorio № 7 de Rusia Akademio de Sciencoj, arkivigita je stato de julio 2020] ({{ru}})</ref>. Seroje Fioletovoje partoprenis en akcioj de art-grupo «Milito», ankaŭ en akcio «Por la memoro de [[decembristoj]]», dum kiu la [[7-a de septembro|7-an de septembro]] de [[2008]] jaro, dum la Tago de urbo [[Moskvo]], en plafono de vendejo «Aŝan» estis alkroĉitaj kvin homoj — 3 enmigrantoj-gastlaboristoj kaj 2 GLAT-personoj, unu el kiu estis Seroje Fioletovoje<ref>[https://web.archive.org/web/20210928230845/https://snob.ru/selected/entry/120397/ informo en la retejo ''snob.ru'', arkivigita je stato de septembro 2021] ({{ru}})</ref><ref>https://daily.afisha.ru/cities/4601-intervyu-s-aktivistom-seroe-fioletovoe/ ({{ru}})</ref><ref>https://life.ru/t/культура/970950/transsieksual_i_byvshii_aktivist_art-ghruppy_voina_propal_biez_viesti_v_dnr ({{ru}})</ref><ref>https://meduza.io/feature/2017/02/09/aktivist-hotel-provesti-v-dnr-aktsiyu-v-podderzhku-lgbt-i-propal ({{ru}})</ref>. Komence el [[2012]] jaro ĝis la [[2013]] jaro ri havis [[blogo|blogon]] en la retejo de «[[Eĥo de Moskvo]]»<ref>https://echo.msk.ru/blog/seroe/ ({{ru}})</ref>. Riaj laboroj estis publikitaj en kelkaj [[Kontraŭkulturo|kontraŭkulturaj]] kompilaĵoj kaj almanaĥo, ri estis unu el partoprenantoj de la projekto «Mediaudar». Seroje Fioletovoje ricevis politikan azilon en [[Finlando]] en [[aŭgusto]] de [[2014]] jaro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://rustelegraph.ru/news/2017-02-08/Eks-uchastnik-art-gruppy-Voina-i-LGBT-aktivist-Oleg-Vasilev-propal-v-DNR-71323/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190328115924/https://rustelegraph.ru/news/2017-02-08/Eks-uchastnik-art-gruppy-Voina-i-LGBT-aktivist-Oleg-Vasilev-propal-v-DNR-71323/ |arkivdato=2019-03-28 }} ({{ru}})</ref><ref>https://zona.media/news/2017/08/02/seroe-dnr</ref>. En Finlando oni faris dokumentan filmon, pri ria fatalo. La [[31-a de januaro|31-an de januaro]] de [[2017]] jaro, Seroje Fioletovoje, kune kun Viktoria Miroŝniĉenko transiĝis ŝtatan limon de Rusio en kontrolpunkto «Uspenka»<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://snob.ru/selected/entry/120397 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210928230845/https://snob.ru/selected/entry/120397/ |arkivdato=2021-09-28 }}</ref>. La aktivistoj vizitis teritorion, kiu estas kontrolita de memdeklarita [[Donecka Popola Respubliko]], por organizi [[Pacifismo|pacifisman]] akcion nome de la GLAT-movado. Per la sama tago, post la alveno en [[Donecko]] ili estis arestitaj de agentoj de ŝtata sekureco de DPR, kaj la [[14-a de februaro|14-an de februaro]] de 2017 jaro ili estis deportitaj en Rusio<ref>https://meduza.io/feature/2017/02/15/pochemu-ya-dolzhno-unizhatsya-pered-vooruzhennymi-lyudmi</ref><ref>https://daily.afisha.ru/cities/4601-intervyu-s-aktivistom-seroe-fioletovoe/</ref>. Riaj politikaj opinioj estas [[individuisma anarkiismo]]<ref>https://www.mk.ru/social/2017/02/17/transgender-vernulsya-iz-zastenkov-dnr-ya-pokhudelo-v-tyurme.html</ref>, kaj ri estas kontraŭteisto. Komence el [[2015]] jaro, ĝis la [[2017]] jaro Seroje Fioletovoje loĝis en [[Germanio|germana]] urbo [[Konstanco (Germanio)|Konstanco]], de kie ri laboris kiel matematikisto-esploristo en loka universitato. En aŭtuno de 2017 jaro ri revenis en Moskvo. Nuntempe, Seroje Fioletovoje laboras kiel redaktanto de rubriko pri scienco en retejo «Noĵ»<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://knife.media/about/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200829222332/https://knife.media/about/ |arkivdato=2020-08-29 }}</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Neduumuloj]] [[Kategorio:Rusiaj feministoj]] [[Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Rusiaj matematikistoj]] [[Kategorio:Rusiaj sciencistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Rusio]] [[Kategorio:GLAT-ĵurnalistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] 9uy2vc6qlps9e5qpr1yte71vf4iduvm 0 700527 9462512 9432538 2026-08-25T22:43:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462512 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''The Man Who Knew Too Much''''' (La homo kiu sciis tro multe) estas usona [[trilero|trilera]] filmo de 1956 reĝisorita kaj produktorita de [[Alfred Hitchcock]], en kiu stelulis [[James Stewart]] kaj [[Doris Day]]. La filmo estis la dua de Hitchcock kiu uzis tiun titolon post sia propra filmo de 1934 [[The Man Who Knew Too Much|samnoma]] kiu uzis grave diferencajn intrigon kaj scenaron. En la libro-longa intervjuo "Hitchcock/Truffaut" (1967), responde al la aserto de la kolego filmisto [[François Truffaut]] ke aspektoj de la [[refilmado|refilmaĵo]] estas tre multe superaj, Hitchcock respondis, "Ni diru, ke la unua versio estas la verko de talentohava amatoro kaj la dua estis farita de profesiulo." Tamen, oni diris, ke tiu aserto ne povas esti precize komprenata.<ref name="HitchcockGuide">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.brentonfilm.com/articles/alfred-hitchcock-collectors-guide-the-man-who-knew-too-much-1934|titolo=Alfred Hitchcock Collectors’ Guide: The Man Who Knew Too Much (1934)|eldoninto=Brenton Film}}</ref><ref name=S&S>{{cite web|last=Coe|first=Jonathan|title=The Man Who Knew Too Much|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/review/195|work=Sight and Sound|publisher=BFI|accessdate=28a de novembro, 2019|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060108225149/http://www.bfi.org.uk:80/sightandsound/review/195/|archivedate=8a de januaro 2006|df=dmy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-09-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120310170118/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/review/195/|arkivdato=2012-03-10}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120310170118/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/review/195/ |date=2012-03-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/review/195/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120310170118/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/review/195/ |arkivdato=2012-03-10 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://books.google.com/books?id=NnE_sPb3XBQC&lpg=PP1&pg=PA94#v=onepage&q&f=false|titolo=Hitchcock|verko=google.com}}</ref> Doris Day kantis la temkanton "Que Sera, Sera" [keseRA seRA] (Kio estos estos), kiu ricevis la [[Oskar-premio]]n al la Plej Bonkvalita Originala Kanto kaj iĝis granda sukceso por ŝi. Ili ludas paron kies filo estas kidnapita por eviti, ke ili siavice evitu murdon. Kiel en la filmo de 1934, la pinta momento okazas en la [[Royal Albert Hall]], Londono.<ref>{{harvnb|Brown|1994|p=75}}</ref> La filmo premieris en la 9a [[Festivalo de Cannes]] la 29an de aprilo 1956.<ref>[https://www.festival-cannes.com/en/films/the-man-who-knew-too-much "Festival de Cannes: The Man Who Knew Too Much". festival-cannes.com.] Alirita la 5an de septembro, 2020.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * Brown, Royal S. (1994). Overtones and Undertones: Reading Film Music. University of California Press. ISBN 978-0-520-91477-3. ==Eksteraj ligiloj== {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * {{IMDb title|0049470}} * [http://film.virtual-history.com/film.php?filmid=861 Filmofotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081008105222/http://film.virtual-history.com/film.php?filmid=861 |date=2008-10-08 }} * [http://www.radiotimes.com/servlet_film/com.icl.beeb.rtfilms.client.simpleSearchServlet?frn=10592&searchTypeSelect=5 Recenzoj en Radiotimes.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051127114211/http://www.radiotimes.com/servlet_film/com.icl.beeb.rtfilms.client.simpleSearchServlet?frn=10592&searchTypeSelect=5 |date=2005-11-27 }} * [http://www.hitchcockwiki.com/wiki/The_Man_Who_Knew_Too_Much_(1956) Alfred Hitchcock Wiki: The Man Who Knew Too Much (1956)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131113025705/http://www.hitchcockwiki.com/wiki/The_Man_Who_Knew_Too_Much_(1956) |date=2013-11-13 }} * [http://www.movie-locations.com/movies/m/manwhoknew.html Filmolokoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160813112130/http://www.movie-locations.com/movies/m/manwhoknew.html |date=2016-08-13 }} * {{Amg titolo}} * {{TCMDb titolo}} * {{Box Office Mojo titolo}} * {{Rotten Tomatoes titolo}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Man Who Knew Too Much (filmo de 1956), The}} [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Usonaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj de Alfred Hitchcock]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1956]] fmy4pwnjbwqlbi678pgbqupvmk81shk 0 700727 9462320 9452056 2026-08-25T13:50:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 48 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462320 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Municipio de Murcia2.png|eta|Submunicipoj de Murcio]] La municipo [[Murcia]], de [[Hispanio]], havas 54 submunicipojn, kiuj estas nomiĝataj ''pedanías''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/pedanias |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130630160118/http://www.murcia.es/web/portal/pedanias |arkivdato=2013-06-30 }}</ref> Tiu tipo se loĝdistribuo ne estas tipa de aliaj regionoj de Hispanio, kie hegemonias sude grandaj loĝlokoj kun apenaŭ disa loĝantaro kaj norde malgrandaj loĝlokoj de disa loĝantaro kaj malgrandaj urboj. En la [[Provinco Murcio]] tia loĝantartipo eble rilatas al heredo de iama islamdevena loĝantaro de terkulturistoj de surloka [[irigacio]]. == Loĝlokoj == === La Albatalía === La Albatalía lokas en la plej norda duono de Murcio kaj havas etendon de 1,97 km². Ĝi limas al La Arboleja, kaj al Guadalupe.<ref>[http://www.murcia.es/web/portal/albatalia]</ref> === La Alberca === La Alberca estas 7,73 km² ampleksa. La teritorio estas cea de Aljucer, Patiño, Santo Ángel, Baños y Mendigo kaj El Palmar.<ref>[http://www.murcia.es/web/portal/alberca]</ref> === Algezares === Ĝi lokas proksimume en centro de la municipo kaj etendas 24,74 km². Tiu estas ĉea de San Benito, Garres y Lages, Beniaján, Cañadas de San Pedro, Baños y Mendigo, Gea y Truyols kaj Santo Ángel.<ref>[http://www.murcia.es/web/portal/algezares]</ref> === Aljucer === Ĝi havas etendon de 4,181 km². Ĝi limas al Murcio, Patiño, Santo Ángel, La Alberca, El Raal kaj Era Alta.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/aljucer |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918230523/http://murcia.es/web/portal/aljucer |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === Alquerías === Tiu submunicipo lokas en la plej nordokcidenta kvarono de Murcio. Ĝiaj limoj estas je El Raal, municipo [[Beniel]], Zeneta, Los Ramos kaj Cruz. Ĝi estas 7,87 km² ampleksa.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/alquerias |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200919182338/http://murcia.es/web/portal/alquerias |arkivdato=2020-09-19 }}</ref> === La Arboleja === Ĝi lokas en la plej nordokcidenta kvarono de la municipo. Ĝia etendo konsistas el 1,624 km². Ĝi limas al La Albatalía, Murcio, kaj Rincón de Seca.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/la-arboleja |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200811103751/http://www.murcia.es/web/portal/la-arboleja |arkivdato=2020-08-11 }}</ref> === Baños y Mendigo === Tiu teritorio lokas en la plej suda duono de la municipo. Ĝi havas etendon de 59,65 km². Ĝiaj limoj estas je La Alberca, Santo Ángel, Algezares, Gea y Truyols, Los Martínez del Puerto, Valladolises, Corvera kaj El Palmar.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/banos-y-mendigo |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922082630/http://murcia.es/web/portal/banos-y-mendigo |arkivdato=2020-09-22 }}</ref> === Barqueros === [[Dosiero:Beniaján. Desembocadura Guadalentín.JPG|eta|Riverbuŝo de Guadalentín al rivero Segura en Beniaján.]] Ĝi lokas en okcidento de Murcio. Ĝi etendas 19,75 km². Ĝi estas ĉea de la municipo [[Mula]], Cañada Hermosa, Sangonera la Seca kaj la municipo [[Librilla]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/barqueros |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200813115101/https://www.murcia.es/web/portal/barqueros |arkivdato=2020-08-13 }}</ref> === Beniaján === Tiu lokas en la plej orienta duono de la municipo. Ĝi estas 13,294 km² ampleksa. Ĝiaj limoj estas ĉeaj de Llano de Brujas, Puente Tocinos, Cañadas de San Pedro, Algezares, San José de la Vega.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/beniajan |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200919192132/http://murcia.es/web/portal/beniajan |arkivdato=2020-09-19 }}</ref> === Cabezo de Torres === Ĝi lokas en nordo de Murcio kaj ĝia areo konsistas je 14,90 km². Cabezo de Torres estas ĉea de municipo [[Molina de Segura]] kaj de submunicipoj Churra, Santiago y Zaraiche, Zarandona, Monteagudo kaj El Esparragal.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/cabezo-de-torres |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201001015459/https://www.murcia.es/web/portal/cabezo-de-torres |arkivdato=2020-10-01 }}</ref> === Cañada Hermosa === Tiu lokas en nordokcidento de la municipo kaj havas etendon de 44,135 km². Ĝi limas al municipo Campos del Río, al municipo Las Torres de Cotillas, Javalí Nuevo, municipo Alcantarilla, Barqueros, Sangonera la Seca, kaj municipo Mula.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/canada-hermosa |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918224536/http://murcia.es/web/portal/canada-hermosa |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === Cañadas de San Pedro === Tiu teritorio lokas en oriento de la municipo. Ĝia etendo konsistas je 64,04 km². Cañadas de San Pedro limas al Zeneta, Los Ramos, Torreagüera, Beniaján, Algezares, Gea y Truyols kaj Sucina.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/canadas-de-san-pedro |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922080802/http://murcia.es/web/portal/canadas-de-san-pedro |arkivdato=2020-09-22 }}</ref> === Carrascoy === Ĝi lokas en sudokcidento de la municipo. Ĝia etendo konsistas el 30,325 km². La submunicipo limas al Sangonera la Seca, Sangonera la Verde, Corvera kaj municipo Fuente Álamo de Murcia.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/carrascoy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922080840/http://murcia.es/web/portal/carrascoy |arkivdato=2020-09-22 }}</ref> === Casillas === Tiu submunicipo lokas en la plej norda duono de Murcio. Ĝi limas al Monteagudo, Llano de Brujas, Puente Tocinos, kaj Zarandona.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/casillas |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918181849/http://murcia.es/web/portal/casillas |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === Churra === Ĝi lokas en nordo de municipo. Ĝi estas je Cabezo de Torres, Santiago y Zaraiche, El Puntal kaj municipo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/churra |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918233044/http://murcia.es/web/portal/churra |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === Cobatillas === Tiu lokas en nordoriento de Murcio. Ĝi limas al municipo [[Santomera]], al Santa Cruz kaj al El Esparragal.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/cobatillas |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922081908/http://murcia.es/web/portal/cobatillas |arkivdato=2020-09-22 }}</ref> === Corvera === Tiu submunicipo lokas en sudokcidento de Murcio kaj etendas 44,857 km². Ĝi estas ĉea de Sangonera La Verde, El Palmar, Baños y Mendigo, Valladolises y Lo Jurado, municipo [[Fuente Álamo de Murcia]] kaj Carrascoy.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/corvera |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200813113608/https://www.murcia.es/web/portal/corvera |arkivdato=2020-08-13 }}</ref> === Los Dolores === Ĝi lokas en la plej norda duono de la municipo. Ĝi limas al Puente Tocinos, Beniaján, Garres y Lages, Barrio del Progreso kaj Murcio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/los-dolores |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918235205/http://murcia.es/web/portal/los-dolores |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === Era Alta === Tiu teritorio lokas en la plej nordokcidenta kvarono de Murcio. Ĝia etendo konsistas el 2,25 km². Ĝi estas ĉe Nonduermas, Murcio, Aljucer, El Palmar kaj San Ginés.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/era-alta |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200811102833/http://www.murcia.es/web/portal/era-alta |arkivdato=2020-08-11 }}</ref> === El Esparragal === Ĝi lokas en la plej nordo de Murcio. Ĝia etendo konsistas el 31,728 km². Ĝi limas al municipo Molina de Segura, municipo Santomera, Cobatillas, Monteagudo, Llano de Brujas kaj Cabezo de Torres.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/el-esparragal |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918230407/http://murcia.es/web/portal/el-esparragal |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === Garres y Lages === Ĝiaj limoj estas ĉe Los Dolores, San José de la Vega, Beniaján, Algezares, San Benito kaj Patiño.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/garres-y-lages |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922082420/http://murcia.es/web/portal/garres-y-lages |arkivdato=2020-09-22 }}</ref> === Gea y Truyols === Tiu teritorio lokas en sudoriento de la municipo kaj estas 51,383 km² ampleksa. Ĝi limas al Cañadas de San Pedro, Algezares, Sucina, Jerónimo y Avileses, los Martínez del Puerto, municipo [[Torre-Pacheco]], kaj Baños y Mendigo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/gea-y-truyols |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200807130345/http://murcia.es/web/portal/gea-y-truyols |arkivdato=2020-08-07 }}</ref> === Guadalupe === Ĝi lokas en la plej nordokcidenta kvarono de la municipo. Tiu limas al El Puntal, Murcio, Albatalía, Rincón de Beniscornia, Javalí Viejo kaj municipo Molina de Segura.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/guadalupe |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922083850/http://murcia.es/web/portal/guadalupe |arkivdato=2020-09-22 }}</ref> === Javalí Nuevo === Tiu submunicipo lokas en la plej nordokcidenta kvarono de la municipo. Ĝia etendo konsistas el 9,06 km². Javalí Nuevo estas ĉea de Torre de Cotillas, Cañada Hermosa, Alcantarilla kaj Javalí Viejo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/javali-nuevo |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918233846/http://murcia.es/web/portal/javali-nuevo |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === Javalí Viejo === Tiu lokas en la plej nordokcidenta kvarono de la municipo. Ĝi etendas 4,27 km². Ĝi estas ĉe municipo Molina de Segura, Guadalupe, La Ñora, Puebla de Soto, municipo [[Alcantarilla]] kaj Javalí Nuevo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/javali-viejo |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922083029/http://murcia.es/web/portal/javali-viejo |arkivdato=2020-09-22 }}</ref> === Jerónimo y Avileses === Tiu teritorio lokas en la plej sudorienta kvarono de Murcio. Ĝi havas etendon de 39,437 km². Ĝi estas ĉe Sucina, municipo San Javier, municipo Torre-Pacheco kaj Gea y Truyols.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/jeronimo-y-avileses |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922073900/http://murcia.es/web/portal/jeronimo-y-avileses |arkivdato=2020-09-22 }}</ref> === Llano de Brujas === Llano de Brujas lokas en la plej nordorienta kvarono kaj estas 7,19 km² ampleksa. Ĝi limas al El Esparragal, Santa Cruz, Los Ramos, Torreagüera, Beniaján, Puente Tocinos kaj Casillas.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/llano-de-brujas |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200926121956/http://murcia.es/web/portal/llano-de-brujas |arkivdato=2020-09-26 }}</ref> === Lobosillo === Ĝi estas ĉe Torre-Pacheco kaj Fuente Álamo. Ĝi estas 12,162 km² ampleksa.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/lobosillo |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918160332/http://murcia.es/web/portal/lobosillo |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === Los Martínez del Pueblo === [[Dosiero:Murcia Christusstatue Monteagudo 02.jpg|eta|Kastelo de Monteagudo]] Tiu submunicipo lokas en sudo de Murcio. Ties etendo konsistas el 26,625 km². Ĝi estas ĉea de Baños y Mendigo, Gea y Truyols, municipo Torre-Pacheco kaj Valladolises.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/los-martinez-del-puerto |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200919190419/http://murcia.es/web/portal/los-martinez-del-puerto |arkivdato=2020-09-19 }}</ref> === Monteagudo === Monteagudo lokas en nordo de municipo Murcio kaj estas 6 km² ampleksa. Ĝiaj limoj estas ĉe El Esparragal, Casillas, Zaradona kaj Cabezo de Torres. Tie estas kastelo sur monteto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/monteagudo |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200813114114/http://www.murcia.es/web/portal/monteagudo |arkivdato=2020-08-13 }}</ref> === Nonduermas === Tiu lokas en oriento de la plej okcidenta duono de la municipo. Ĝi estas ĉe La Raya, Rincón de Seca, Murcio, Era Alta, San Ginés, Sangonera la Seca, Alcantarilla kaj Puebla de Soto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/nonduermas |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918172246/http://murcia.es/web/portal/nonduermas |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === La Ñora === Tiu submunicipo lokas en la plej nordokcidenta kvarono de Murcio. Ĝi limas al Guadalupe, Rincón de Beniscornia, La Raya, kaj Javalí Viejo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/la-nora |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918233617/http://murcia.es/web/portal/la-nora |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === El Palmar === {{Ĉefartikolo|El Palmar (Murcio)}} Tiu estas la submunicipo havanta plej da loĝantoj nome 23 889. Tiu lokas en la plej okcidenta duono de Murcio. Ĝi estas ĉe Era Alta, Aljucer, La Alberca, Baños y Mendigo, Corvera, Sangonera la Verde, kaj San Ginés.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/el-palmar |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918235059/http://murcia.es/web/portal/el-palmar |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === Puebla de Soto === Tiu teritorio lokas en la plej nordokcidenta kvarono de Murcio kaj etendas 4,175 km². Ĝi limas al La Ñora, La Raya, Nonduermas kaj municipo Alcantarilla.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/puebla-de-soto |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200919200927/http://murcia.es/web/portal/puebla-de-soto |arkivdato=2020-09-19 }}</ref> === Puente Tocinos === Tiu submunicipo lokas en la plej norda duono de Murcio. Ĝiaj limoj estas ĉe Casillas, Llano de Brujas, Beniaján, Los Dolores, Murcio kaj Zarandona.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/puente-tocinos |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200926121159/http://murcia.es/web/portal/puente-tocinos |arkivdato=2020-09-26 }}</ref> === El Puntal === Tiu lokas en la plej nordokcidenta kvarono de la municipo kaj estas 9,687 km² ampleksa. Ĝiaj limoj estas ĉe municipo Molina de Segura, Churra, Murcio kaj Guadalupe.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/el-puntal |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200919192802/http://murcia.es/web/portal/el-puntal |arkivdato=2020-09-19 }}</ref> === El Raal === Tiu submunicipo lokas en nordoriento de Murcio. Ĝi havas etendon de 8,13 km². El Raal estas ĉea de la submunicipoj Cobatillas, Santa Cruz kaj Alquerías; kaj de la municipoj [[Santomera]], [[Orihuela]] de provinco Alakanto kaj [[Beniel]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/el-raal |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200926062031/http://www.murcia.es/web/portal/el-raal |arkivdato=2020-09-26 }}</ref> === Los Ramos === Tiu lokas en la plej nordorienta kvarono de la municipo. Ĝiaj limoj estas ĉe Santa Cruz, Alquerías, Zeneta, Cañadas de San Pedro, Torreagüera kaj Llano de Brujas.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/los-ramos |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918182403/http://murcia.es/web/portal/los-ramos |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === La Raya === Tiu teritorio lokas en nordokcidenta kvarono de Murcio. Ĝi limas al Rincón de Beniscornia, Rincón de Seca, Nonduermas, Puebla de Soto kaj La Ñora.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/la-raya |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200922074153/http://murcia.es/web/portal/la-raya |arkivdato=2020-09-22 }}</ref> === Rincón de Beniscornia === Ĝi lokas en la plej nordokcidenta kvarono de la municipo. Tiu estas ĉe Guadalupe, Rincón de Seca, La Raya kaj La Ñora.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/rincon-de-beniscornia |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918234646/http://murcia.es/web/portal/rincon-de-beniscornia |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === Rincón de Seca === Tiu lokas en la plej norda duono de la municipo. Ĝiaj limoj estas ĉe La Arboleja, Murcio, Nonduermas, La Raya kaj Rincón de Beniscornia.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/rincon-de-seca |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200930040454/http://murcia.es/web/portal/rincon-de-seca |arkivdato=2020-09-30 }}</ref> === San Benito - Barrio del Progreso === Tiu submunicipo lokas en la plej norda duono de Murcio. Ĝi limas al Los Dolores, Garres y Lages, San Benito - Patiño kaj Murcio. === San Benito - Patiño === Tiu teritorio lokas en la plej norda duono de la municipo. Ĝi estas ce Murcio, San Benito - Barrio del Progreso, Algezares, Santo Ángel kaj Aljucer. === Sangonera la Seca === Ĝi lokas en oriento de Murcio kaj, havanta etendon de 63,20 km², estas la plej vasta submunicipo. La teritorio limas al Cañada Hermosa, municipo Alcantarilla, Nonduermas, San Ginés, Sangonera la Verde, Carrascoy, municipoj Alhama de Murcia kaj Librillas, kaj Barqueros.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/sangonera-la-seca |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131030022158/http://www.murcia.es/web/portal/sangonera-la-seca |arkivdato=2013-10-30 }}</ref> === Sangonera la Verde === Tiu lokas en okcidento de la municipo kaj estas 14,418 km² ampleksa. Ĝi estas ĉea de Sangonera la Seca, San Ginés kaj El Palmar.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/sangonera-la-verde |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131030022204/http://www.murcia.es/web/portal/sangonera-la-verde |arkivdato=2013-10-30 }}</ref> === San Ginés === Ĝi lokas en okcidento de Murcio kaj estas 2,477 km² ampleksa. Ĝi estas ce Nonduermas, Era Alta, Aljucer, El Palmar kaj Sangonera la Seca.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/san-gines |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200919181524/http://murcia.es/web/portal/san-gines |arkivdato=2020-09-19 }}</ref> === San José de la Vega === Ĝia areo konsistas el 2,244 km². Ĝiaj limoj estas ĉe Beniaján, Garres y Lages kaj Los Dolores.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/san-jose-de-la-vega |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200919200034/http://murcia.es/web/portal/san-jose-de-la-vega |arkivdato=2020-09-19 }}</ref> === Santiago y Zaraiche === Ĝi lokas en la norda duono de Murcio kaj havas etendon de 1,266 km². Tiu limas al Cabezo de Torres, Zarandona, Murcio, kaj Churra.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/santiago-y-zaraiche |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131030022542/http://www.murcia.es/web/portal/santiago-y-zaraiche |arkivdato=2013-10-30 }}</ref> === Santo Ángel === Tiu teritorio estas 4,88 km² ampleksa. Ĝiaj limoj estas ĉeaj de Patiño, Aljucer, La Alberca, Baños y Mendigo kaj Algezares.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/santo-angel |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131030022558/http://www.murcia.es/web/portal/santo-angel |arkivdato=2013-10-30 }}</ref> === Sucina === Tiu teritorio lokas en sudoriento de la municipo. Tiu etendas 65,361 km². Ĝiaj limoj estas ĉe Cañadas de San Pedro, municipo Orihuela, municipo [[Pilar de la Horadada]], municipo [[San Pedro del Pinatar]], municipo San Javier, Jerónimo y Avileses kaj Gea y Truyols.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/sucina |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918175017/http://murcia.es/web/portal/sucina |arkivdato=2020-09-18 }}</ref> === Torreagüera === Ĝia areo konsistas el 7,91 km². La submunicipo limas al Llano de Brujas, Beniaján, Cañadas de San Pedro kaj Los Ramos.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/torreaguera |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200919191637/http://murcia.es/web/portal/torreaguera |arkivdato=2020-09-19 }}</ref> === Valladolises === Ĝi lokas en sudo de la municipo kaj estas 40,21 km² ampleksa. La submunicipo limas al Baños y Mendigo, Corvera, municipo Fuente Álamo de Murcia kaj Los Martínez del Puerto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/valladolises |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200811105647/http://www.murcia.es/web/portal/valladolises |arkivdato=2020-08-11 }}</ref> === Zarandona === Tiu submunicipo lokas en la plej norda kvarono de Murcio kaj etendas 2,395 km². Ĝi estas ĉe Cabezo de Torres, Monteagudo, Casillas, Puente Tocinos, Murcio, Santiago y Zaraiche kaj Churra.<ref>[http://murcia.es/web/portal/zaradona]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Zeneta === Tiu lokas en la plej nordorienta kvarono de la municipo. Ĝi limas al municipo Beniel, municipo Orihuela, Cañadas de San Pedro, Los Ramos kaj Alquerías.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://murcia.es/web/portal/zeneta |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200926061406/http://www.murcia.es/web/portal/zeneta |arkivdato=2020-09-26 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|9}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Murcia Regiono]] 1grvu17clu2g0c1oyloozo8y88n2z5e 0 704872 9462598 9435572 2026-08-26T04:59:05Z Sj1mor 12103 9462598 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Daisy player.jpg|eta|dekstra|250px|DAISY-legilo kaj sonlibro]] '''Digital Accessible Information System (DAISY)''' estas teĥnika normo por digitalaj [[sonlibro]]j, [[periodaĵo]]j kaj komputilaj tekstoj. Ĝia celo estas anstataŭi skribitan tekston per aŭdebla teksto por homoj, kiuj ne aŭ malfacile povas legi skribitan tekston, precipe uloj kun [[blindeco]], [[parta vida malkapablo]] aŭ [[disleksio]]. La DAISY-konsorcio mem disponigas la tielnomitan DAISY Pipeline, malfermfontecan konvertan ilon por la produktado de DAISY-libroj<ref>(en) DAISY Konsorcio: ''[https://web.archive.org/web/20130703062913/http://www.daisy.org/projects/pipeline/ DAISY Pipeline]'' </ref>. Bazita sur [[MP3]] kaj [[XML]] ĝi ekstensas kapablojn de tradiciaj sonlibroj kun novaj funkcioj: uzanto povas eki kaj removi markojn, akurate navigi, kaj konfiguri rapidecon de parolo sen distordoj. Redaktoroj povas eki strukturojn kiel tabeloj kaj bibliografioj alireblaj per aŭdo.<ref name="goethe">Sabine Tenta: ''The Audible Gate to the World: The West German Audio Book Library for the Blind'' (Goethe-Institut, 2009) [http://www.goethe.de/wis/bib/dos/bip/nrw/en4789945.htm online] {{en}}</ref> Tiu ebligas, ke legantoj povas navigi akurate ankaŭ en enciklopedioj kaj lernolibroj, kiu ne eblus en tradiciaj formatoj.<ref>Ask-it: [http://www.ask-it.org/documents/best_practices/BP_Daisy%20Digital.doc A5.5.3: Examples of best practices of design for all] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303000000/https://web.archive.org/web/20160303184937/http://www.ask-it.org/documents/best_practices/BP_Daisy%20Digital.doc |date=2016-03-03 }}. {{en}}</ref> Ĝi eblas sekan nivelon en navigado por prilabori tekston, ankaŭ bildojn kaj formulojn kodiĝitaj en MathML formato. La teksto estas sinkronigita per marklingvo, kiu ebligas navigadon en ĉiuj direktoj.<ref>George Kerscher: "[http://www.digitaltalkingbook.com/publications/docs/20040510214528/DAISY-in-Brief_final.htm DAISY is]", December 2003. {{en}} 2009. november 23.</ref> Pli novaj versioj havas alian strukturon: DAISY 2 baziĝas sur XHTML kaj SMIL,<ref>DAISY Consortium: [http://www.daisy.org/z3986/specifications/daisy_202.html DAISY 2.02 Specification - Recommendation, February 28 2001]. {{en}} 2009. november 23.</ref> DAISY 3 sur XML, kaj estas normo kun nombro ANSI/NISO Z39.86-2005.<ref>[http://www.daisy.org/z3986/2005/Z3986-2005.html ANSI/NISO Z39.86-2005 Specifications for the Digital Talking Book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080517000000/https://web.archive.org/web/20080517022219/http://www.daisy.org/z3986/2005/Z3986-2005.html |date=2008-05-17 }}. {{en}} 2009. november 23.</ref> DAISY Consortium estas kreita en 1996, kaj enhavas pliajn internaciajn organizaĵojn por egaleco de homoj, kiuj ne aŭ malfacile povas legi ebenan aŭ ĉian skribon, kaj helpi ilin akiri informon<ref>DAISY Consortium: [http://www.daisy.org/about_us/ About The DAISY Consortium]. {{en}} 2009. november 23.</ref> Oficiale la usona (National Information Standards Organization, NISO) delegis taskon de subteno de normo DAISY/NISO.<ref>DAISY Consortium: [http://www.daisy.org/z3986/index.php DAISY/NISO Standard] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090515214850/http://www.daisy.org/z3986/index.php |date=2009-05-15 }}. {{en}} 2009. november 23.</ref> == Specifikado == Digital Talking Book (DTB) estas aro de dosieroj, kiun celo estas informi uzantojn per alternativaj kanaloj. Tiuj povas esti tekstoj kun grandaj literoj, parolo aŭ teksto preparita por Brajla linio. DAISY uzas tiujn dosierojn? * Pakaĝa dosiero, kiu enhavas metadatojn de DTB * Teksta dosiero, XML dosiero kun teksto de la dokumento * Voĉa dosiero, MP3 dosiero kun homa aŭ komputila voĉo pri la dokumento * Imaĝoj * Sinkroniganta dosiero, por sinkronigi mediajn dosierojn * Naviga dosiero por priskribado de strukturo de dokumento * Marka dosiero, tiu eblas por uzanto marki partojn de teksto * Dosiero por direkti enhavon * Dosiero por disdono de informo: asignas SMIL dosierojn al ilian median uniton. == Alirebleco == DAISY formato populariĝas ĉe organizoj por alirebleco de rajte defenditaj fontoj, ĉar DAISY formato estas ofte uzita de malkapabluloj. Ekzemploj estas en Usono Learning Ally, frue Recording for the Blind and Dyslexic;<ref>{{Cite web |url=http://www.rfbd.org/ |title=Recording for the Blind and Dyslexic (RFB&D) |access-date=2009-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080703154613/http://www.rfbd.org// |archive-date=2008-07-03 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080703154613/http://www.rfbd.org// |arkivdato=2008-07-03 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080703154613/http://www.rfbd.org// |date=2008-07-03 }}</ref> AMAC Accessibility,<ref>[http://www.amacusg.org/ AMAC Accessibility]</ref> Bookshare and National Library Service for the Blind and Physically Handicapped (NLS)<ref>[http://www.bookshare.org/ Bookshare - Accessible Books for Individuals with Print Disabilities]</ref><ref>[https://www.loc.gov/nls/ National Library Service for the Blind and Physically Handicapped (NLS)]</ref> por vidaj malkapabluloj. Learning Ally kaj Bookshare havas pli grandan celgrupon, ili helpas ankaŭ disleksiulojn kaj aliajn malkapablulojn, kiuj ne aŭ malbone povas tradicie legi. NLS funkcias kial tradiciaj bibliotekoj: malkapabluloj povas prunti senpage. Oni devas registri por Learning Ally kaj Bookshare.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.learningally.org/Membership/20/ |titolo=Learning Ally Membership |alirdato=2020-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121109094042/http://www.learningally.org/Membership/20/ |arkivdato=2012-11-09 }}</ref> Membreco de Bookshare estas pagata de Ministrejo pri edukado por lernantoj kaj studentoj, do ili ne devas pagi por membreco.<ref>{{Cite web |url=http://www.bookshare.org/membershipOptions |title=Bookshare membership |access-date=2011-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110924174903/http://www.bookshare.org/membershipOptions |archive-date=2011-09-24 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110924174903/http://www.bookshare.org/membershipOptions |arkivdato=2011-09-24 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110924174903/http://www.bookshare.org/membershipOptions |date=2011-09-24 }}</ref> DAISY Protected Digital Book (PDTB) estas sekretigita tipo de DAISY formato.<ref>[https://www.loc.gov/nls/specs/1205_Final_nov15_1_07.pdf NLS/BPH Secification 1205]</ref> Tiu formato estas uzita de provizantoj. Oni devas deĉifri ĝin per klavo. Sekretigo estas en audio dosiero kaj SMIL datoj. Normalaj DAISY legiloj ne povas legi tiujn, do oni bezonas specialajn legilojn kaj klavon, kiun oni povas eki de la provizanto. Bookshare uzas personajn klavojn.<ref>[https://www.bookshare.org/cms/legal/seven-point-digital-rights-management-plan Bookshare Seven Point Digital Rights Management Plan]{{404|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tiu estas por observado de leĝoj, kiuj priskribas, ke aliaj ne rajtas eki tiujn enhavojn. == Legado == Oni povas legi tiujn enhavojn per komputilo kun speciala programo,<ref>[http://www.daisy.org/tools/tools.shtml?Cat=splayback DAISY: Software Playback Tools]{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> per speciala DAISY-legilo,<ref>[http://www.daisy.org/tools/tools.shtml?Cat=hplayback DAISY: Hardware Playback Tools]{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> poŝtelefono, kaj MP3-legilo. Oni povas eki DAISY dosierojn en CD/DVD, per interreto aŭ memorkarto.<ref>{{Cite web |url=http://www.daisy.org/about_us/dtbooks.shtml |title=DAISY: Technology Overview |access-date=2009-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214220251/http://daisy.org/about_us/dtbooks.shtml |archive-date=2009-02-14 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090214220251/http://daisy.org/about_us/dtbooks.shtml |arkivdato=2009-02-14 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090214220251/http://daisy.org/about_us/dtbooks.shtml |date=2009-02-14 }}</ref> Oni povas legi DAISY dosieron per Brajla linio, per ekranlegilo, presi en Brajlo, konverti en sonlibro, aŭ presi per grandaj literoj. Oni povas bildigi ĝin en ekrano per grandaj literoj.<ref>DAISY Consortium: "[http://www.daisyindia.org/02HelloDAISY.html WHAT IS DAISY?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100418000000/https://web.archive.org/web/20100418232758/http://www.daisyindia.org/02HelloDAISY.html |date=2010-04-18 }}". Hozzáférés: 2009. november 23.</ref><ref>George Kerscher: "[http://www.dinf.ne.jp/doc/english/Us_Eu/conf/z19/z19001/z1900115.html Braille Production the DAISY Way]", IFLA/SLB Pre-conference Seminar in Penang 1999. {{en}} Hozzáférés: 2009. november 23.</ref> == Tradukfonto == {{Trad|hu|Digital Accessible Information System}} == Literaturo == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[RABOBrajlo|RaboBrajlo]] [[Brajlo]] [[Brajlo de IFA]] [[Biblioteko]] [[Esperanto-biblioteko]] == Eksteraj ligiloj == * (en) [http://www.daisy.org/ Retejo de DAISY Consortium] * (en) [https://web.archive.org/web/20130308191324/http://www.daisy.org/specifications DAISY Consortium: Techical Specifications] [[Kategorio:Blindeco]] igye9qyr2r082dukyzuw403je1qvohl 0 710420 9462547 9055435 2026-08-26T02:40:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462547 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = DE-TH |tersituo = Centra Altenburg/Altenburg }} [[Dosiero:Gottesackerkirche Altenburg.jpg|eta|La tombejo kirko de Altenburg]] [[Dosiero:ABG-Gottesackerkirche1.JPG|eta|Fasado malantaŭa]] [[Dosiero:ABG-Gottesackerkirche2.JPG|eta|Portalo]] La iama [[protestantismo|luterana]] tombeja '''Preĝejo Resurekto de Jesuo''' (germane: ''Gottesackerkirche Zur Auferstehung Christi'') en [[Altenburg]], [[Germanujo]], estas arĥitekture protektota monumento.<ref>[http://www.altenburg.eu/sixcms/detail.php?id=22905&_lang=de]</ref> == Historio == Ĝi konstruitis inter 1635 kaj 1651 en la stilo de itala [[renesanca arkitekturo|malfrurenesanco]] laŭ la planoj de la altenburga ĉefkonstruisto Christoph Richter. La halokirko kun kvin fenestraj aksoj en [[korinta ordo]] sude estas konektita tra duobla ŝtuparo tra la ĉefportalo kun [[portiko]]. La sakristio alkonstruitis ĉe la kvinflanka altareja plurlateraĵo. Sude la ensemblo kompletiĝis per en 1529 instalita tombejo. La preĝejo uzitis inter 1717 kaj 1817 kiel [[garnizono|garnizona]] kirko kaj ĝis la 1970-aj jaroj kiel tombeja. Profaniĝo ĝia daŭris inter 1813 kaj 1830. Plafonbildo pri [[Sankta Triunuo]] ornamas la ambonon ore. Apudis bildo de la generalsuperintendanto [[Christian Löber]]. La orgenon kreis Karl Ernst Poppe el Altenburg. == Meto fundamentŝtona == Urbestro Johann Christoph Richter metis en la 28.8.1638 la fundamentan ŝtonon; videblas metaltabulo kie tekstas:''Seine herzliche Durchlaucht Friedrich Wilhelm II., Herzog zu Sachsen-Altenburg, 1639–1669; Dr. Bernhard Bertram, Geheimer Rat und Kanzler; als Bauverordnete: Herr Johann Christoph Richter, Bürgermeister; Herr David Faber, Stadtvogt; Herr Jacob Meise, Kämmerer; Herr Ernst Böttiger, Geschossherr.<ref>[http://geo.viaregia.org/testbed/pool/editmain/T1_211_Gottesackerkirche.html]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Restaŭradlaboroj == Restaŭradaj kaj alikonstruaj laboroj okazis inter 1835 kaj 1840 kaj denove inter 1911 kaj 1912. Ĉe esploroj de la tegmentaro oni konstatis enligne danĝeran larmofungon, sekve rapida kontraŭagado necesis. Post tio la ĉefa tegmento ricevis novan ardezaĵaron kaj fulmosuĉiloj munitis. Nova tegmentdrenadsistemo alvenis kun konekso al la publika kanala reto.<ref>[http://www.altenburg.eu/sixcms/detail.php?id=22905&_lang=de]</ref> Dum la dua granda restaŭrado oni aliaranĝis la eksteraĵoj laŭ la stilo de la floranta renesanco. == Tombejo == La ĉefenirej al la tombejo estas novgotikaĵo. Centre de la triparta tuto troviĝas kapelo sentransepta. La altarejo okcidenta plurlatere alkuŝas. La tri ejoj inter si ligiĝas per arkadoj. == Literaturo == * Georg Dehio: ''Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler, Thüringen''. Deutscher Kunstverlag, Munkeno 2003 ISBN 3-422-03095-6, p. 13 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.altenburg.eu/sixcms/detail.php?id=22905&_nav_id1=2509&_lang=de Prie ĉe la oficiala municipa paĝaro] * [http://www.mdm-online.de/index.php?id=locationguide&tx_nmlocationguide_pi1&#x5B;location&#x5D;=1675&tx_nmlocationguide_pi1&#x5B;pid&#x5D;=39&tx_nmlocationguide_pi1&#x5B;action&#x5D;=show&tx_nmlocationguide_pi1&#x5B;controller&#x5D;=Location Prie ĉe paĝoj de ''Mitteldeutschen Medienförderung'', kun fotoj de la interno]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Altenburg]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Resurekto de Jesuo|Altenburg]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Altenburg]] [[Kategorio:Tombejaj preĝejoj en Germanio|Altenburg]] tffdnexmr5u827p55t1ey15yknw8ohe 0 714955 9462549 8482801 2026-08-26T03:03:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462549 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tony ATTWOOD''' aŭ '''Anthony John Attwood''' (naskiĝis la {{daton|9|februaro|1952}} en [[Birmingham]], Britio) estas angla psikologo, kiu vivas en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] kaj estas verkinto de multaj libroj, artikoloj kaj prelegoj pri la [[Sindromo de Asperger|Asperger-sindromo]].<ref>[http://www.tonyattwood.com.au/ Tony Attwood's web site] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060519032358/http://www.tonyattwood.com.au/ |date=2006-05-19 }} entenas la aŭtobiografiajn informojn</ref> La plej konata el liaj libroj estas ''"Sindromo de Asperger"'', efika praktika gvidilo por gepatroj kaj terapiistoj. La libro estis tradukita al dudek lingvoj. En la aĝo de 14 Attwood ekinteresiĝis pri psikologio kaj en 1971, renkontinte du aŭtismajn infanojn, li decidis specialiĝi pri aŭtismo, precipe pri la sindromo de Asperger. Hodiaŭ li loĝas en urbo [[Brisbano]], en Kvinslando, Aŭstralio, kie li ekde 1992 administras klinikon por la diagnozo kaj kuracado de infanoj kaj plenkreskuloj kun Asperger-sindromo kune kun infana psikiatro Brian Ross. Attwood estas patro de aŭtista filo, Will Attwood, kiu estis diagnozita kiam en siaj 30-aj jaroj dum trijara tempo en malliberejo <ref name="30Years">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theguardian.com/society/2017/sep/25/why-the-world-expert-on-aspergers-took-30-years-to-notice-condition-in-his-own-son|titolo=Why the world expert on Asperger's took 30 years to notice condition in his own son|alirdato={{dato|31|januaro|2021}}|familia nomo=Davey|persona nomo=Melissa|dato=2017-09-25|verkaĵo=The Guardian}}</ref>. Sekve Will Attwood verkis libron pri siaj spertoj pri [[dependeco|drogo-dependeco]], malliberejo kaj aŭtismo ''Asperger’s Syndrome and Jail''<ref name="Jail">{{Citaĵo el libro|url=http://www.jkp.com/jkpblog/2018/09/aspergers-syndrome-and-jail/|titolo=Asperger's Syndrome and Jail – A Survival Guide.|alirdato=2019-04-26|familia nomo=Attwood|persona nomo=Will|dato=2018-03-03|eldoninto=Jessica Kingsley Publishers|ISBN=978-1785923715}}</ref>. == Verkoj == * Tony Attwood (1998-01-01). Asperger's syndrome. Jessica Kingsley Pub. ISBN 978-1-85302-577-8. * Tony Attwood (2006-11-01). The complete guide to Asperger's syndrome. Jessica Kingsley Pub. ISBN 978-1-84310-495-7. * Tony Attwood (2004-09-15). Asperger's Diagnostic Assessment. ISBN 978-1-932565-17-1. * Tony Attwood (2013). From Like to Love for Young People with Aspergers Syndrome (Autism Spectrum Disorder): Learning How to Express and Enjoy Affection with Family and Friends. Jessica Kingsley Pub. ISBN 978-0-857007-77-3. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|122330226}} * [http://www.tonyattwood.com.au/ TTT-paĝaro de Tony Attwood] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060519032358/http://www.tonyattwood.com.au/ |date=2006-05-19 }} {{en}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Attwood, Tony}} [[Kategorio:Psikologoj]] [[Kategorio:Psikiatroj]] [[Kategorio:Aŭtismo]] [[Kategorio:Britoj]] [[Kategorio:Aŭstralianoj]] dg511rgzckr4ks0znjayoould3gqcah 0 715969 9462456 7118198 2026-08-25T18:05:47Z Moldur 2507 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Pakomjo]] al [[Paĥomios]] 9462456 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Paĥomios]] 53iz8z70ala3zgcoqaabud4b73zdnnk 0 723081 9462365 9251569 2026-08-25T14:35:32Z Sj1mor 12103 9462365 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Lincoln and generals at Antietam.jpg|dekstre|eta|Lincoln kun oficiroj post la Batalo de Antietam. Elstaraj figuroj (el maldekstre) estas 1. Kol. Delos Bennett Sackett; 4. Gen. George W. Morell; 5. Alexander S. Webb, Stabanestro, 5a Korpuso; 6. McClellan;. 8. Dro. Jonathan Letterman; 10. Lincoln; 11. Henry J. Hunt; 12. Fitz John Porter; 15. Andrew A. Humphreys; 16. Kapitano [[George Armstrong Custer]].|alt=Lincoln among a group of soldiers in a military camp]] La '''Batalo de Antietam''', konata ankaŭ kiel '''Batalo de Sharpsburg''', partikulare en [[Suda Usono]], estis [[batalo]] de la [[Usona Enlanda Milito]], okazinta la 17an de Septembro, 1862, inter la Konfederacia Armeo de Norda Virginio de la Gen. [[Robert E. Lee]] kaj la Armeo de Potomako de la Gen. [[George B. McClellan]] de la [[Unio]], proksime de Sharpsburg, [[Marilando]], kaj de la rojo Antietam. Parto de la Marilanda Kampanjo, ĝi estis la unua arme–nivela batalo en la Orienta Fronto de la Usona Enlanda Milito kiu okazis sur teritorio de la Unio. Ĝi estis ankaŭ la plej sangelverŝa tago en la [[historio de Usono]], kun kombinita totalo de 22 717 mortintoj, vunditoj aŭ malaperintoj.<ref> McPherson 2002, p. 3. </ref><ref>[https://choice.npr.org/index.html?origin=https://www.npr.org/2012/09/17/161248814/antietam-a-savage-day-in-american-history "Antietam: A Savage Day In American History".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201218000635/https://choice.npr.org/index.html?origin=https%3A%2F%2Fwww.npr.org%2F2012%2F09%2F17%2F161248814%2Fantietam-a-savage-day-in-american-history |date=2020-12-18 }} NPR.org. Alirita la 24an de Aprilo, 2021.</ref> Post persekuti [[Konfederacia Armeo|Konfederacian]] Gen. [[Robert E. Lee]] en [[Marilando]]n, la Majora Generalo [[George B. McClellan]] de la [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]] lanĉis atakojn kontraŭ la armeo de Lee, en defensivaj pozicioj ĉe Antietam Creek. Mateniĝe la 17an de Septembro, Maj. Gen. la korpuso de Joseph Hooker faris fortan atakon al la maldekstra flanko de Lee. Atakoj kaj kontraŭatakoj forbalais la maizkampoj (Cornfield) de Miller, kaj la lukto baraktis ĉe la preĝejo Dunker. La atakoj de la Unio kontraŭ Sunken Road finfine aringis la centron de la Konfederaciuloj, sed la avantaĝo de la federaciuloj ne estis profitita. Posttagmeze, la Unia korpuso de la Maj. Gen. [[Ambrose Burnside]] eniris en agado, kaj kaptis ŝtonponton super la rivereto Antietam Creek kaj antaŭeniris kontraŭ la dekstro de la Konfederaciuloj. Je ŝlosila momento, la konfederacia divizio de la Maj. Gen. A. P. Hill alvenis el Harpers Ferry kaj lanĉis surprizan kontraŭatakon, kiu retirigis reen Burnside kaj finigis la batalon. Kvankam supernombrita du al unu, Lee uzis siajn tutajn fortojn, dum McClellan sendis malpli ol tri kvaronoj de sia armeo, kio ebligis Lee lukti la Federalulojn ĝis batalhalto. Dum la nokto, ambaŭ armeoj plifirmigis siajn liniojn. Spite la grandajn perdojn, Lee plue bataletis kontraŭ McClellan dum la 18a de Septembro, kvankam jam movanta sian vunditan armeon suden de la rivero [[Potomako (rivero)|Potomako]].<ref>[http://www.cr.nps.gov/hps/abpp/battles/md003.htm NPS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141011213241/http://www.cr.nps.gov/hps/abpp/battles/md003.htm |date=2014-10-11 }}.</ref> [[Dosiero:Dead in front of Dunker Church, Antietam, MD LOC cwpbh.03384.jpg|eta|maldekstra|La preĝejo Dunker post la 17a de Septembro, 1862. Mortintoj kaj de la Unio kaj de la Konfederacio kunkuŝas surgrunde.]] Spite la fakton, ke li havis superecon de nombroj, la atakoj de McClellan malsukcesis atingi fortokoncentrigon. Tio permesis al Lee havi ŝanĝantajn fortojn kiuj moviĝis laŭlonge de internaj linioj por fronti ĉiun defion. Pro tio McClellan malsukcesis detrui la armeon de Lee kvankam li havis ampleksajn rezervofortojn kiujn li povis deploji por atingi surlokajn sukcesojn. McClellan insistis en sia erara kredo, ke li estis supernombrita. Tio kontribuis al lia troa prudentemo laŭlonge de lia kampanjo. McClellan estis haltiginta la invadon de Lee en Marilandon, sed lia armeo estis suferinta pli fortajn perdojn, kaj Lee kapaablis retiri sian armeon reen al [[Virginio]] sen interfero. La malakcepto de McClellan persekuti la armeon de Lee kondukis al lia forigo el la komando fare de la Prezidento [[Abraham Lincoln]] en Novembro. Kvankam la batalo estis taktike senvenka, la konfederaciaj trupoj devis retiriĝi la unuaj el la batalkampo kaj abandonis sian invadokolopodon, kio konvertis tion en strategia venko de la Unio. Tia preskaŭvenko havigis al Lincoln fidon por anonci sian [[Emancipiga Proklamo]], kiu liberigante pli ol 3.5 milionojn da [[sklavo]]j en la Konfederaciaj ŝtatoj, startigis la procezon de emancipigo por la ceteraj personoj konsiderataj, jure, kiel sklavoj ene de [[Usono]], kaj farante tion, li malkuraĝigis, ke la brita kaj franca registaroj, kiuj estis tre kontraŭaj al la sklaveco, kaj fakte estis jam abolintaj sklavecon antaŭ la [[Usona Enlanda Milito]], agnosku la Konfederacion. Ĉirkaŭkalkuloj indikas por la Unio 12 410 perdojn, el kiuj 2 108 mortintoj, dum por la Konfederacio 12 051 perdojn, el kiuj 3 281 mortintoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Jamieson, Perry D. Death in September: The Antietam Campaign. Abilene, TX: McWhiney Foundation Press, 1999. ISBN 1-893114-07-4. * Kalasky, Robert. "Union dead...Confederate Dead'." Military Images Magazine. Volume XX, Number 6, May–June 1999. * Kennedy, Frances H., ed. The Civil War Battlefield Guide. 2nd ed. Boston: Houghton Mifflin Co., 1998. ISBN 0-395-74012-6. * Luvaas, Jay, kaj Harold W. Nelson, eld. Guide to the Battle of Antietam. Lawrence: University Press of Kansas, 1987. ISBN 0-7006-0784-6. * McPherson, James M. (2002). Crossroads of Freedom: Antietam, The Battle That Changed the Course of the Civil War. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-513521-0. * Priest, John Michael. Antietam: The Soldiers' Battle. New York: Oxford University Press, 1989. ISBN 0-19-508466-7. == Eksteraj ligiloj == {{Commons category}} * [https://www.battlefields.org/learn/civil-war/battles/antietam The Battle of Antietam]: [https://www.battlefields.org/learn/maps/antietam-fight-cornfield-700am-740am '''Battle Maps'''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191223095411/https://www.battlefields.org/learn/maps/antietam-fight-cornfield-700am-740am |date=2019-12-23 }}, historioj, fotoj kaj konservado * [http://www.nps.gov/anti/ Antietam National Battlefield Park] * [http://antietam.aotw.org Antietam en retejo] * [http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/h?ammem/gmd:@field%28NUMBER+@band%28g3842am+gcw0247001%29%29 Atlaso de la batalkampo de Antietam (Library of Congress)]. * [https://web.archive.org/web/20120312153452/http://civilwaranimated.com/AntietamAnimation.html Animacia historio de la Batalo de Antietam] * [http://antietam.aotw.org/exhibit.php?exhibit_id=OR_index Oficialaj Informoj el Antietam] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konfliktoj en 1862|Antietam]] [[Kategorio:Marilando]] [[Kategorio:Bataloj de la Usona Enlanda Milito]] [[Kategorio:Milita historio de Usono]] [[Kategorio:Bataloj en 1860-1869|Antietam]] eyjm9w84ze6j7upa3vjfdhwgv0nhwb4 9462608 9462365 2026-08-26T05:01:27Z Sj1mor 12103 9462608 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Lincoln and generals at Antietam.jpg|dekstre|eta|Lincoln kun oficiroj post la Batalo de Antietam. Elstaraj figuroj (el maldekstre) estas 1. Kol. Delos Bennett Sackett; 4. Gen. George W. Morell; 5. Alexander S. Webb, Stabanestro, 5a Korpuso; 6. McClellan;. 8. Dro. Jonathan Letterman; 10. Lincoln; 11. Henry J. Hunt; 12. Fitz John Porter; 15. Andrew A. Humphreys; 16. Kapitano [[George Armstrong Custer]].|alt=Lincoln among a group of soldiers in a military camp]] La '''Batalo de Antietam''', konata ankaŭ kiel '''Batalo de Sharpsburg''', partikulare en [[Suda Usono]], estis [[batalo]] de la [[Usona Enlanda Milito]], okazinta la 17an de Septembro, 1862, inter la Konfederacia Armeo de Norda Virginio de la Gen. [[Robert E. Lee]] kaj la Armeo de Potomako de la Gen. [[George B. McClellan]] de la [[Unio]], proksime de Sharpsburg, [[Marilando]], kaj de la rojo Antietam. Parto de la Marilanda Kampanjo, ĝi estis la unua arme–nivela batalo en la Orienta Fronto de la Usona Enlanda Milito kiu okazis sur teritorio de la Unio. Ĝi estis ankaŭ la plej sangelverŝa tago en la [[historio de Usono]], kun kombinita totalo de 22 717 mortintoj, vunditoj aŭ malaperintoj.<ref> McPherson 2002, p. 3. </ref><ref>[https://choice.npr.org/index.html?origin=https://www.npr.org/2012/09/17/161248814/antietam-a-savage-day-in-american-history "Antietam: A Savage Day In American History".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201218000635/https://choice.npr.org/index.html?origin=https%3A%2F%2Fwww.npr.org%2F2012%2F09%2F17%2F161248814%2Fantietam-a-savage-day-in-american-history |date=2020-12-18 }} NPR.org. Alirita la 24an de Aprilo, 2021.</ref> Post persekuti [[Konfederacia Armeo|Konfederacian]] Gen. [[Robert E. Lee]] en [[Marilando]]n, la Majora Generalo [[George B. McClellan]] de la [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo]] lanĉis atakojn kontraŭ la armeo de Lee, en defensivaj pozicioj ĉe Antietam Creek. Mateniĝe la 17an de Septembro, Maj. Gen. la korpuso de Joseph Hooker faris fortan atakon al la maldekstra flanko de Lee. Atakoj kaj kontraŭatakoj forbalais la maizkampoj (Cornfield) de Miller, kaj la lukto baraktis ĉe la preĝejo Dunker. La atakoj de la Unio kontraŭ Sunken Road finfine aringis la centron de la Konfederaciuloj, sed la avantaĝo de la federaciuloj ne estis profitita. Posttagmeze, la Unia korpuso de la Maj. Gen. [[Ambrose Burnside]] eniris en agado, kaj kaptis ŝtonponton super la rivereto Antietam Creek kaj antaŭeniris kontraŭ la dekstro de la Konfederaciuloj. Je ŝlosila momento, la konfederacia divizio de la Maj. Gen. A. P. Hill alvenis el Harpers Ferry kaj lanĉis surprizan kontraŭatakon, kiu retirigis reen Burnside kaj finigis la batalon. Kvankam supernombrita du al unu, Lee uzis siajn tutajn fortojn, dum McClellan sendis malpli ol tri kvaronoj de sia armeo, kio ebligis Lee lukti la Federalulojn ĝis batalhalto. Dum la nokto, ambaŭ armeoj plifirmigis siajn liniojn. Spite la grandajn perdojn, Lee plue bataletis kontraŭ McClellan dum la 18a de Septembro, kvankam jam movanta sian vunditan armeon suden de la rivero [[Potomako (rivero)|Potomako]].<ref>[http://www.cr.nps.gov/hps/abpp/battles/md003.htm NPS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141011213241/http://www.cr.nps.gov/hps/abpp/battles/md003.htm |date=2014-10-11 }}.</ref> [[Dosiero:Dead in front of Dunker Church, Antietam, MD LOC cwpbh.03384.jpg|eta|maldekstra|La preĝejo Dunker post la 17a de Septembro, 1862. Mortintoj kaj de la Unio kaj de la Konfederacio kunkuŝas surgrunde.]] Spite la fakton, ke li havis superecon de nombroj, la atakoj de McClellan malsukcesis atingi fortokoncentrigon. Tio permesis al Lee havi ŝanĝantajn fortojn kiuj moviĝis laŭlonge de internaj linioj por fronti ĉiun defion. Pro tio McClellan malsukcesis detrui la armeon de Lee kvankam li havis ampleksajn rezervofortojn kiujn li povis deploji por atingi surlokajn sukcesojn. McClellan insistis en sia erara kredo, ke li estis supernombrita. Tio kontribuis al lia troa prudentemo laŭlonge de lia kampanjo. McClellan estis haltiginta la invadon de Lee en Marilandon, sed lia armeo estis suferinta pli fortajn perdojn, kaj Lee kapablis retiri sian armeon reen al [[Virginio]] sen interfero. La malakcepto de McClellan persekuti la armeon de Lee kondukis al lia forigo el la komando fare de la Prezidento [[Abraham Lincoln]] en Novembro. Kvankam la batalo estis taktike senvenka, la konfederaciaj trupoj devis retiriĝi la unuaj el la batalkampo kaj abandonis sian invadokolopodon, kio konvertis tion en strategia venko de la Unio. Tia preskaŭvenko havigis al Lincoln fidon por anonci sian [[Emancipiga Proklamo]], kiu liberigante pli ol 3.5 milionojn da [[sklavo]]j en la Konfederaciaj ŝtatoj, startigis la procezon de emancipigo por la ceteraj personoj konsiderataj, jure, kiel sklavoj ene de [[Usono]], kaj farante tion, li malkuraĝigis, ke la brita kaj franca registaroj, kiuj estis tre kontraŭaj al la sklaveco, kaj fakte estis jam abolintaj sklavecon antaŭ la [[Usona Enlanda Milito]], agnosku la Konfederacion. Ĉirkaŭkalkuloj indikas por la Unio 12 410 perdojn, el kiuj 2 108 mortintoj, dum por la Konfederacio 12 051 perdojn, el kiuj 3 281 mortintoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Jamieson, Perry D. Death in September: The Antietam Campaign. Abilene, TX: McWhiney Foundation Press, 1999. ISBN 1-893114-07-4. * Kalasky, Robert. "Union dead...Confederate Dead'." Military Images Magazine. Volume XX, Number 6, May–June 1999. * Kennedy, Frances H., ed. The Civil War Battlefield Guide. 2nd ed. Boston: Houghton Mifflin Co., 1998. ISBN 0-395-74012-6. * Luvaas, Jay, kaj Harold W. Nelson, eld. Guide to the Battle of Antietam. Lawrence: University Press of Kansas, 1987. ISBN 0-7006-0784-6. * McPherson, James M. (2002). Crossroads of Freedom: Antietam, The Battle That Changed the Course of the Civil War. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-513521-0. * Priest, John Michael. Antietam: The Soldiers' Battle. New York: Oxford University Press, 1989. ISBN 0-19-508466-7. == Eksteraj ligiloj == {{Commons category}} * [https://www.battlefields.org/learn/civil-war/battles/antietam The Battle of Antietam]: [https://www.battlefields.org/learn/maps/antietam-fight-cornfield-700am-740am '''Battle Maps'''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191223095411/https://www.battlefields.org/learn/maps/antietam-fight-cornfield-700am-740am |date=2019-12-23 }}, historioj, fotoj kaj konservado * [http://www.nps.gov/anti/ Antietam National Battlefield Park] * [http://antietam.aotw.org Antietam en retejo] * [http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/h?ammem/gmd:@field%28NUMBER+@band%28g3842am+gcw0247001%29%29 Atlaso de la batalkampo de Antietam (Library of Congress)]. * [https://web.archive.org/web/20120312153452/http://civilwaranimated.com/AntietamAnimation.html Animacia historio de la Batalo de Antietam] * [http://antietam.aotw.org/exhibit.php?exhibit_id=OR_index Oficialaj Informoj el Antietam] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konfliktoj en 1862|Antietam]] [[Kategorio:Marilando]] [[Kategorio:Bataloj de la Usona Enlanda Milito]] [[Kategorio:Milita historio de Usono]] [[Kategorio:Bataloj en 1860-1869|Antietam]] ichclwf1ftl3n995lffddg7bjqtgptm 0 724484 9462297 7182364 2026-08-25T13:21:19Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Leningrada Provinco]] 9462297 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Leningrada Provinco]] 9o5ggoubkmpn1p9789cof3bsfmkt01d 0 728106 9462476 9204653 2026-08-25T19:17:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462476 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:080924 tamal de viaje.JPG|eta|230ra|dekstre|Nikaragvaj tamaletoj.]] '''Tamalo''', en [[hispana]] ''tamal'' (de la vorto el la [[naŭatla lingvo]] ''tamalli'') estas manĝaĵo de [[Mezameriko|mezamerika]] deveno preparata ĝenerale kun bazo de pasto de [[maizo]] aŭ de [[rizo]] farĉita je [[viando]], [[legomo]]j, [[saŭco]]j kaj aliaj ingrediencoj.<ref>[https://dle.rae.es/tamal «DLE: tamal - Diccionario de la lengua española - Edición del Tricentenario».] Alirita la 9an de Junio 2021. </ref><ref>[https://dle.rae.es/nacatamal «DLE: nacatamal - Diccionario de la lengua española - Edición del Tricentenario».] Alirita la 9an de Junio 2021.</ref> Ili estas envolvitaj en vegetalaj folioj kiel ekzemple de [[spadiko]]j de maizo aŭ de [[bananarbo]], [[Flava kalateo|kalateo]], [[agavo]], [[avokado]], kanako (''Chiranthodendron pentadactylon''), inter aliaj, eĉ en [[aluminifolio]] aŭ en plastaj folioj, kaj boligitaj en akvo aŭ per vaporo.<ref>[https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-1351734 «EL TAMAL, UN CULTO NACIONAL».] El Tiempo. Alirita la 9an de Junio 2021. </ref><ref> Máynez, Pilar (18a de novembro 2014). [ https://books.google.com.co/books?id=QUdkCgAAQBAJ&pg=PT402&lpg=PT402&dq=que+son+tamales&source=bl&ots=5OTeHBXkKb&sig=vs4mbfKdPweEbQzuKmTa3_weVg8&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjFjsSZx97RAhWEOSYKHR1HA4w4ChDoAQhYMAs&authuser=1#v=onepage&q=que%20son%20tamales&f=false El calepino de Sahagún: Un acercamiento.] Fondo de Cultura Económica. ISBN 9786071624802. Alirita la 9an de Junio 2021.</ref> Ili povas havi ĉu dolĉan ĉu salan guston. Tamaloj estas konataj laŭ multaj nomoj en la diversaj landoj kaj regionoj de Centrameriko, Karibio, Sudameriko kaj eĉ Filipinoj kaj najbaraj areoj. Krome estas multaj diversaj variaĵoj, ekzemple en [[Gvatemalo]] ruĝaj, de Cambray, nigraj, de Chipilín, Chuchito [ĉuĈIto] kaj de rizo, dum en [[Honduro]] ''nacatamales'', de Cambray, de [[elote]], ''montucas'', de Chipilín, ''ticucos'' kaj ''pizque''. En [[Kostariko]] estas tre granda diverseco pro la granda variaro de legomoj uzitaj por la farĉado. En [[Salvadoro]] estas granda tendenco al la dolĉaj tamaloj kun farĉitaj sekaj vinberoj, prunoj aŭ marmeladoj. En [[Nikaragvo]] la ''nacatamal'' (nakatamalo) estas konsiderata nacia plado, kun porkaĵo kun diversaj legomoj kaj sekaj vinberoj kaj prunoj envolvita en vegetalaj folioj de [[bananarbo]].<ref>[https://recetasdetamales.com/ Recetas de tamales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210609142500/https://recetasdetamales.com/ |date=2021-06-09 }} Decembro 2020. Alirita la 9an de Junio 2021.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Meksika kuirarto]] [[Kategorio:Maizo]] [[Kategorio:Strataj manĝaĵoj]] [[Kategorio:Amerika kuirarto]] [[Kategorio:Argentina kuirarto]] [[Kategorio:Sudamerika kuirarto]] nxlvfqwkkn21jz9vkutb1xxgryad875 0 730012 9462682 9373395 2026-08-26T07:30:55Z Näin on näreet 255377 9462682 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Lars ”Lasse” Anders Fredrik MÅRTENSON''' (1934 [[Helsinki]] – 2016 [[Espoo]]) estis finnlanda svedlingva sed plejparte en finna registrita [[kantisto]], teatr-orkestrestro, komponisto kaj [[aktoro]]. Mårtenson performis en [[1950-aj jaroj]] kiel pianisto, kaj en sekvanta jardeko iĝis unu de plej popularaj kantistoj de [[ĵazo]] kaj malpeza muziko en [[Finnlando]]. Liaj plej konataj kantoj estas ”Laiskotellen”, kio enkorpigas vivon de tipaj finnaj laboristoj en libertempo, nome en dimanĉo ([[Eŭrovido-Kantokonkurso 1964|Eŭrovido-reprezentanto de Finnlando en la jaro 1964]]), ”Marraskuu”, ”Ken on hän”, ”Iltaisin”, ”Muistatko syyskuun”, ”Rikas mies jos oisin”, ”Hei hei Pussycat”, ”Kaikessa soi blues”, ”Mä lähden stadiin” kaj speciale la kanto de "The Animals" ”Nousevan auringon talo”. Mårtenson komencis ekde la lastaj 1960-aj jaroj koncerti pri komponi kin- kaj televid-muzikon. El liaj filmaj komponaĵoj estas plej konata muziko por ''Stormskärs Maja'' televidserio de Åke Lindman. Speciale ĝia temokompono estas konata. Mårtenson ankaŭ apogis multe veladon. Unu lia kanto estas ''Kaikki paitsi purjehdus on turhaa'', "ĉiu krom velado estas vana". Mårtenson havis kvar gefilojn. Mårtenson faris ankaŭ muzikon por televidaj reklamoj de la kafodistribuanto ''Juhla Mokka''. En iuj reklamoj li mem prezentis ankaŭ. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Martenson, Lasse}} [[Kategorio:Finnaj kantistoj]] [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] [[Kategorio:Svedlingvaj finnlandanoj]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1964]] aw9ynui0ih2q89zi34sewd48q4r0037 0 731315 9462628 9021483 2026-08-26T05:25:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462628 wikitext text/x-wiki {{Informkesto reliefo|regiono-ISO=CY | nomo = Troodos | dosiero = Troodos mountains.jpg | priskribo1 = La montaro Troodos kun la Olimpo | priskribo2 = | maks-nomo = [[Olimpo (Kipro)|Olimpo]] | maks-alteco = 1952 | areo = | longeco = | superigo = | subigo = | najbaro = | kontinento = | ŝtato = | akvejo = | latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | situo sur mapo=Kipro | zomo=8 }} '''Troodos''' ({{Lang-el|Τρόοδος}}, {{Lang-tr|Trodos Dağları}}) estas la plej granda kaj plej alta montaro sur la [[Mediteraneo|mediteranea insulo]] [[Kipro (insulo)|Kipro]] . La plej alta punkto estas [[Olimpo (Kipro)|Olimpo]]&nbsp;-&nbsp;ankaŭ nomata Chionistra&nbsp;-&nbsp;kun 1952&nbsp;m. La montoj havas [[Vulkanismo|vulkanan]] originon kaj kiel la Pentadaktylos - kontraŭe al la resto de la insulo - estas [[Arbaro|arbarkovritaj]] . Eĉ somere la klimato en la montoj Troodos estas agrable milda. == Geografio == La montaro Troodos etendiĝas en la sudokcidenta interno de Kipro, inter la vilaĝoj Pomos kaj Panagia en la distrikto Paphos kaj oriente ĝis Stavrouvouni en la distrikto Larnaka . Aldone al Olimpo&nbsp;, kie eblas skii en la mallonga sezono de januaro ĝis marto, menciindas jenaj pintoj: Madari (1613 m), Papousta (1554 m), Kionia (1423 m), Tripylos (1362 m) kaj Kykkos (1318 m). Ĉiuj ĉefaj riveroj en Kipro havas sian fonton en la montaro, inkluzive de Diarizos, Ezousa, Gialias kaj Kouris . == Geologio == Troodos estas la plej ĝisfunde esplorita ofiolita montaro en la mondo. Kiel neniu alia montaro, ĝi influis [[Geologio|geologiajn]] teoriojn pri la formiĝo de la oceanoj kaj la [[Litosfero|litosferaj]] platoj. <ref>Renate Mantovani (Traduko): Naturaj migrovojoj en la montaro Troodos; D. Couvas & Sons Ltd., 1994; ISBN 9963-44-008-8</ref> Formita antaŭ ĉirkaŭ 90 milionoj da jaroj ĉe la fundo de grandega oceano, la ofiolita montarmasivo hodiaŭ formas la fundamenton de la insulo kaj tiel ankaŭ de la Troodos. Tiel nomataj [[plutonito]]&nbsp;-&nbsp;produktoj, kiuj kristaliĝis en profundo de du ĝis ses kilometroj sur la fundo de la praa oceano, ofte troveblas. Ili inkluzivas kristalojn kun diversaj mineralaj komponantoj, kiel olivino, [[pirokseno]] kaj [[Feldspato|feldspato.]] Hodiaŭ amasoj da mineralaj restaĵoj atestas pri la minindustrio, kiu ludis gravan rolon en Troodos. [[Asbesto]] kaj [[Kromio|kromo]] estis elminitaj ĝis la 1980-aj jaroj. En 2015, la regiono de la geoparko estis atestita [[Geoparko|kun la etikedo de Tutmonda Geoparko de Unesko pro sia geologia unikeco.]] == Klimato == [[Dosiero:Troodos-Gebirge_(2005).jpg|eta| Montaro Troodos]] Karakteriza por Troodos estas relative abunda pluvokvanto de 700 ĝis 1000 [[Precipitaĵo|mm]] jare. En la vintraj monatoj inter januaro kaj marto, la pinta regiono de Olimpo ofte estas kovrita per dika neĝotavolo. == Flaŭro kaj faŭno == La montoj estas riĉaj je faŭno, inkluzive de [[Aglo|agloj]], [[Ruĝa vulpo|vulpoj]] kaj la lastaj libere vivantaj [[Muflono|kipraj muflonoj]] . En Troodos kreskas la [[Endemio|endemia]] alderfolia kverko kaj [[Halepa pino|halepaj pinoj]], [[Pinio|pinioj]], [[Platano|platanoj]], [[Cedro|cedroj]] kaj [[Quercus ilex|verdaj kverkoj]]. Sur la milde deklivaj bordoj de la montaro, la natura flaŭro plejparte estis anstataŭigita per [[Pomarbo|pomoj]], [[Ordinara piruso|piroj]], [[Persikarbo|persikoj]], [[Migdalujo|migdaloj]], nuksarboj kaj ankaŭ [[Vino|vitejoj]] . == Vilaĝoj kaj monaĥejoj == [[Dosiero:Kykkos_kors.jpg|eta| [[Monaĥejo]] Kykkos]] En la montaro Troodos troviĝas pluraj grandaj kaj malgrandaj vilaĝoj, inkluzive Agros, Kakopetria, Kaminaria, Louvaras, Moutoullas, Pedoulas, Phini, Trimiklini kaj Prodromos, la plej alta vilaĝo de la insulo Kipro. En la montaj vilaĝoj troviĝas multaj [[Bizanca arto|preĝejoj, grandioze pentritaj per bizancaj]] [[Fresko|freskoj]], kelkaj el ili konstruitaj kiel garbejaj tegmentaj preĝejoj. Dek el ĉi tiuj preĝejoj estas parto de la [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo de Unesko pri Pentritaj Preĝejoj]] en la regiono Troodos . Ekzistas ankaŭ pluraj monaĥejoj tie. La monaĥejo Kykkos estas la plej riĉe ekipita. Konataj estas ankaŭ Agios Nikolaos tis Stegis, Chrysorrouiatissia kaj la monaĥejo Trooditissa . == Migrovojoj == Kvar [[Migra vojo|migrovojoj]] por ĝui la naturon estas markitaj en la nacia parko. Ŝildoj ĉe la rando de la vojoj donas klarigojn pri [[flaŭro]], [[geologio]] kaj [[ekologio]] . * "Artemis" - cirkla itinero ĉirkaŭ Chionistra; proksimume sep kilometroj, 2,5 horoj * "Atalante" - de la poŝtejo en Troodos ĝis Chrommine; proksimume naŭ kilometroj, 3,5 horoj * "Kaledonia" - de Kryos Potamos ĝis la akvofaloj de Kaledonia; proksimume du kilometroj, 1,5 horoj * "Persefono" - en la ĉirkaŭaĵo ĉirkaŭ Makria Kontarka; proksimume tri kilometroj, 1,5 horoj == Literaturo == * ISBN = 9963-44-008-8 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{el}} {{en}} [http://www.mytroodos.com Oficiala Retpaĝaro de la Troodos Regiono, de la Kipra Tourisma Organizaĵo] * {{en}} [http://www.islandofcyprus.net/troodos_museums.htm Troodos (Ĝenerala Areo) Muzeoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210119021429/http://www.islandofcyprus.net/troodos_museums.htm |date=2021-01-19 }} * {{en}} [http://www.360travelguide.com/360VirtualTour.asp?iCode=cyp17 Virtuala rondiro tra la montaro Troodos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090603053124/http://www.360travelguide.com/360VirtualTour.asp?iCode=cyp17 |date=2009-06-03 }} * {{en}} [http://www.skicyprus.com/ Oficiala retpaĝaro de la skiareo de Troodos] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Montaroj en Azio]] [[Kategorio:Geografio de Kipro]] 2hx0wsjdkrm2893jrunhdnsjgoivu59 0 733672 9462704 8786145 2026-08-26T10:20:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462704 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato | nomo = Universitato Bahçeşehir |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | fondodato = 1998 | urbo = [[Istanbulo]] | lando = [[Turkio]] | nombro de studentoj = | nombro de kunlaborantoj = | el tio profesoroj= | speco = privata | latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = TR-34 | Mapo en angulo = <!--funkcias eĉ sen valoro!--> | retejo = }} [[Dosiero:Bahcesehir university in Istanbul - panoramio.jpg|eta|330x330ra|Universitato Bahçeşehir - Istanbulo]] La '''Universitato Bahçeşehir''' estas [[privata universitato]] je la eŭropa flanko de [[Istanbulo]], [[Turkio]]. kiu estas membro de la tutmonda eduka reto BAU. Ĝi celas esti inter la 500 plej bonaj universitatoj en la mondo en [[2023]], kiam ĝi festas la [[100-an datrevenon de la turka Respubliko]]. La Universitato Bahçeşehir ricevis la premion "''Superbrands of Turkey''" en [[2007]]. La Universitato Bahçeşehir estis fondita en [[1998|1997-1998]] fare de la Eduka Fondumo Bahçeşehir Uğur sub la slogano "Monda Universitato en la koro de Istanbulo"<ref name=":0">(en) ''[https://int.bau.edu.tr/ A World University In The Heart Of Istanbul]'', BAU International,</ref> por instrui la estontajn gvidantojn de la lando trejnante ilin [[Kritika pensado|pensi kritike]], esplori kaj konsciiĝi pri lokaj kaj tutmondaj aferoj<ref name=":1">(en) [http://www.iuil.org/presentation/about-the-program/ Founding Partnersj, International University for Intercultural Leadership] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210726221222/http://www.iuil.org/presentation/about-the-program/ |date=2021-07-26 }}</ref>. Akademia kaj strategia protokolo estis subskribita samjare kun San Diego State University en Kalifornio, Usono. La universitato estas unu el la malmultaj universitatoj en Turkio, kie oni instruas en la angla lingvo kaj tial studentoj devas havi altan lingvonivelon de la angla. La universitato konsistas el 8 fakultatoj, 1 lingva lernejo kaj 2 fakaj lernejoj. Kvar institutoj provizas postbakalaŭran edukadon. La nuna rektoro (2021) estas prof-o d-ro Şirin Karadeniz Oran <ref>(tr) ''[https://www.bolgegundem.com/prof-dr-sirin-karadeniz-oran-kimdir-bahcesehir-universitesi-yeni-rektoru-kimdir-968167h.htm Prof. Dr. Şirin Karadeniz Oran kimdir? Bahçeşehir Üniversitesi yeni Rektörü kimdir?],'' Bölge Günem, la 16-an de augusto 2019</ref><ref>(en) [http://www.bahcesehir.edu.tr/icerik/2511-bahcesehir-university-in-numbers Bahçeşehir University in Numbers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180111233139/http://www.bahcesehir.edu.tr/icerik/2511-bahcesehir-university-in-numbers |date=2018-01-11 }}</ref>.Nuntempe estas enskribitaj 15 000 studentoj, kun 900 profesoroj kaj 100 studprogramoj en du kampusoj<ref name=":1" />. La universitato havas krom 4 [[kampuso]]j en Istanbulo kaj kampusoj en aliaj turkaj urboj (kiel Bursa) ankaŭ kampusojn eksterlande pere de la internacia reto BAU en [[Berlino]], [[Toronto]], [[Vaŝintono]], [[Romo]], [[Honkongo]], [[Silicon Valley]], [[Batumo]], [[Kipro]], [[Hanojo]], [[Kievo]], [[Puebla]], [[Brockwille]]<ref name=":0" />. La Universitato ankaŭ administras unikan reton de bazaj kaj mezlernejoj en Turkio<ref name=":1" />. == Unesko == La universitato substrekas la antaŭenigon de reciproka respekto, la aprezo de diferenco kaj konstrua esprimmaniero<ref name=":1" />. Tial [[Unesko]] kaj la Universitato Bahcesehir interkonsentis por kunlabori en la kampoj de edukado kaj kulturo por antaŭenigi [[Interkultura dialogo|dialogon inter kulturoj]] kaj daŭrigebla [[paco]]<ref>(en) ''[http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/cooperation_between_unesco_and_bahcesehir_university/ Cooperation between UNESCO and Bahcesehir University]'', Unesko, la 12-an de junio 2012, alirite la 26-an de julio 2021.</ref>. En 2013 okazis en la sama universitato la unua Internacia Somera Universitato de la [[Projekto Aladino]]. Entute 48 junaj usonaj, britaj, francaj, germanaj, israelaj, marokaj, palestinaj, tuniziaj, senegalaj, iranaj, libanaj, siriaj kaj turkaj studentoj sekvis serion de kursoj kaj prelegoj de famaj universitataj profesoroj pri la historio de amasa perforto en la [[Historio de Eŭropo en la 20-a jarcento|Eŭropo de la 20-a jarcento]], samkiel pri [[konfliktsolvado]], [[kultura diverseco]] kaj [[interkultura edukado]] sub la temo ""Eŭropo de la 20-a jarcento: de amasa perforto al eŭropa konstruado". La International Summer School for Intercultural Leadership (Internacia Somera Universitato por interkultura gvidado) estas ĉiujara iniciato, kiu celas kunigi studentojn de Eŭropo, [[Mezoriento]], [[Nordafriko]] kaj [[Usono]] por disvolvi iliajn [[Interkultura komunikado|interkulturajn kapablojn]] kaj doni al ili la ŝancon kompreni kaj integri la valorojn kaj celojn aranĝitajn de la Projekto Aladino. La Projekto Aladino lanĉis la iniciaton kun du turkaj institucioj:  ''Anadolu Kültür'' (turka [[NRO]] kaj kunorganizanto) kaj ''Bahçesehir University of Istanbul'' (kunorganizanto) kune kun 12 partneraj universitatoj<ref>(en) ''[http://www.projetaladin.org/en/en-international-summer-university.html Aladdin Summer University] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210726214648/http://www.projetaladin.org/en/en-international-summer-university.html |date=2021-07-26 }}'', www.iuil.org</ref>. == Vidu ankaŭ == [[Interkultura edukado#Unesko, Internacia Jardeko por la Alproksimiĝo de Kulturoj (2013-2022)|Unesko, Internacia Jardeko por la Alproksimiĝo de Kulturoj (2013-2022)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bahcesehir.edu.tr/ Oficiala retejo de la Universitato Bahçeşehir] * [http://sanaltur.s3-website-eu-west-1.amazonaws.com/bau1.html 360° virtuala vizito al kampuso Beşiktaş] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Unesko]] [[Kategorio:Universitatoj en Turkio]] [[Kategorio:Turkio]] ny9kz27am8pr208exqeps1awfz9dxcx 0 740502 9462693 7311209 2026-08-26T09:15:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462693 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Unitariisma preĝejo | larĝo de informkesto = | dosiero = | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = | eklezio = | provinco = [[Békés]] | diocezo = | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Füzesgyarmat]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = 161 sidlokoj, 40 starlokoj | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = | adreso = | ttt = | commons = }} La '''unitariisma [[preĝejo]] en [[Füzesgyarmat]]''' estas eklezia [[historia monumento]] en [[urbo]] Füzesgyarmat ([[Hungario]]). Ĝi estas la sola unitariisma preĝejo en [[Békés]]. == Historio == La unitariisma grupo de Füzesgyarmat estis fondita en 1902. Tiam la membraro konsistis el malkontentaj kalvinanoj, kiuj forlasis la kalvinismon. La unua [[diservo]] okazis sub branĉoj de morusujo, poste en privata loĝdomo. La preĝdomo estis konstruita en [[1903]], baldaŭ oni aĉetis alian domon por pastra loĝejo kaj lernejo. La [[konstruaĵo]] iĝis jam [[kirko]] pro konstruado de [[turo]] en [[1911]]. Samtempe 2 sonoriloj alvenis. En la [[1960-aj jaroj]] la eklezia grupo velkis, baldaŭ eĉ la kirko ruiniĝis. En [[1989]] pastro rifuĝis el [[Rumanio]] al Füzesgyarmat, kiu revigligis la unitariismon. En 2001 la kirko estis deklarita historia monumento. Plenaj renovigaj laboroj okazis en 2014. == Konstruaĵo == La [[fasado]] estas simetria. Meze la kvadrata [[turo]] altiĝas kaj plene reliefas. La turopinto estas plurlatera piramido. La eniro povas esti tra la turo. La [[fenestro]]j en la [[navo]] estas duonrondaj. Interne la muroj estas blankaj (nepentritaj). == Fontoj == * [http://www.muemlekem.hu/muemlek/show/-1719 hungare kun fotoj] * [https://www.unitarius.hu/people/fuzesgyarmati-egyhazkozseg/ hungare kun fotoj] * [https://www.fuzesgyarmat.hu/egyhazak/fuzesgyarmati-unitarius-egyhazkozseg hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211009100044/https://www.fuzesgyarmat.hu/egyhazak/fuzesgyarmati-unitarius-egyhazkozseg |date=2021-10-09 }} * [https://reformacio.mnl.gov.hu/orokseg/fuzesgyarmati_unitarius_templom hungare kun foto] * [https://szallas.hu/programok/unitarius-templom-fuzesgyarmat-p6871 hungare kun foto] {{Unua}} [[Kategorio:Unitariismaj preĝejoj en Hungario|Füzesgyarmat]] 0tpos8lomfmj8bgzb0c1faqhmbzaq8r 0 740816 9462620 8912087 2026-08-26T05:13:19Z Sj1mor 12103 9462620 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alger HISS''' (11a de Novembro 1904 – 15a de Novembro 1996) estis usona publika funkciulo akuzita en 1948 je [[spionado]] por [[Sovetunio]] en la 1930-aj jaroj. Limigaj statutoj estis eksvalidigitaj pri spionado, sed li estis akuzita je [[falsa ĵuro]] en konekto kun tiu akuzo en 1950. Antaŭ la juĝo, Hiss estis envolvita en la establado de [[Unuiĝintaj Nacioj]], kiel funkciulo de la [[Usona Departemento de Ŝtato|Departemento de Ŝtato]] kaj kiel funkciulo de la Unuiĝintaj Nacioj. En posta vivo li laboris kiel preleganto kaj verkisto. La 3an de Aŭgusto, 1948, Whittaker Chambers, iama membro de la [[Komunisma Partio de Usono|Usona Komunisma Partio]], atestis antaŭ la [[Komitato pri Kontraŭusona Aktiveco]] (HUAC) ke Hiss estis sekrete estinta komunisto estante en federacia servo. Hiss absolute malakceptis la akuzon kaj komencis proceson pri [[kalumnio]] kontraŭ Chambers. Dum la [[malkovrado (juro)|malkovra procedo]] antaŭ la juĝo pri kalumnio, Chambers produktis novan pruvaron indikantan, ke li kaj Hiss estis partopreninta en spionado. Federacia granda tribunalo akuzis Hiss pri du kazoj de falsa ĵuro. Post misjuĝo, Hiss estis juĝita duan fojon, kaj en Januaro 1950, li estis deklarita kulpulo kaj ricevis du kvinjarajn kondamnojn, el kiuj li finfine servis tri jarojn kaj duonon. Diskutoj pri la kazo kaj la valideco de la kondamno rezultis en pli larĝaj debatoj pri la [[Malvarma Milito]], [[Makartiismo]], kaj la etendo de la soveta spionado en Usono.<ref>Rosenbaum, Ron (16a de Julio, 2007). [http://www.slate.com/id/2170415/pagenum/all/ "Alger Hiss Rides Again".] Slate. [https://web.archive.org/web/20071211231338/http://www.slate.com/id/2170415/pagenum/all/ Arkivita] el la originalo la 11an de Decembro, 2007. Alirita la 14an de Oktobro, 2021.</ref> Ekde la kondamno al Hiss, asertoj fare de la koncernaj partioj kaj ĵus aperinta pruvaro aldoniĝis al la disputo. Anthony Summers argumentis en 2000 ke ĉar multaj gravaj arkivoj estis ankoraŭ nedisponeblaj, la polemiko Hiss plue estu debatita.<ref>[https://books.google.com/books?id=8SvufU3WsisC&pg=PT113 Anthony Summers, ''The Arrogance of Power: The Secret World of Richard Nixon'' (New York, London: Penguin-Putnam Inc, 2000), p. 77].</ref> En 1995 la dokumentoj ''Venona Papers'' havigis plian subtenon por la teorio, ke li estas soveta spiono, sed tio estis ankoraŭ malakceptita de multaj fontoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2001/08/16/technology/online-the-hiss-defense-doesn-t-rest.html?scp=1&sq=The%20Hiss%20defense%20doesn't%20rest&st=cse|titolo=Online, the Hiss Defense Doesn't Rest|alirdato=29a de Aŭgusto, 2009|familia nomo=Barron|persona nomo=James|dato=16a de Aŭgusto, 2001|verkaĵo=The New York Times}} ''Vidu ankaŭ'':<br /> * "... the vast majority [tiel] of modern American historians today and particularly those specializing in domestic Cold War accept Chambers' overall version of events." {{Citaĵo el la reto|url=http://www.nyu.edu/library/bobst/research/tam/hiss_david_oshinsky.pdf|titolo=Transcript, Alger Hiss and History, Inaugural Conference|familia nomo=Oshinsky|persona nomo=David|aŭtoroligilo=David Oshinsky|dato=5a de Aprilo, 2007|eldoninto=New York University, Center for the United States and the Cold War}}<br /> * "Yet the weight of historical evidence indicates that Hiss was ... a member of the communist underground and a Soviet spy." {{Cite news| last =Elson| first =John| title =Gentleman and Spy?| work =Time| date =November 25, 1996| url =http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,985571-1,00.html| access-date =2a de Aŭgusto, 2007| archive-date =5a de Julio, 2007| archive-url =https://web.archive.org/web/20070705102235/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,985571-1,00.html| url-status =dead| titolo =Arkivita kopio| alirdato =2021-10-13| arkivurl =https://web.archive.org/web/20070705102235/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,985571-1,00.html| arkivdato =2007-07-05}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070705102235/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,985571-1,00.html |date=2007-07-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,985571-1,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070705102235/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,985571-1,00.html |arkivdato=2007-07-05 }} * "The case against Hiss, which has been strong but controversial ever since his conviction for perjury... is now overwhelming as a result of new evidence... from the VENONA decrypts, KGB files made available to Weinstein and Vassiliev... and Hungarian interrogation records of Hiss's fellow agent Noel Field."{{Cite book|last1=Andrew|first1=Christopher|last2=Mitrokhin|first2=Vasili|title=The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB|date=1999|publisher=Basic Books|location=New York|isbn=978-0-465-00310-5|page=[https://archive.org/details/swordshieldmitro00andr/page/591 591]|url=https://archive.org/details/swordshieldmitro00andr/page/591}} * "In the end, the publication of the Venona intercepts ... settled the matter— to all but the truest of believers." {{Citaĵo el la reto|url=http://writ.lp.findlaw.com/books/reviews/20040806_kutler.html|titolo=Rethinking the Story of Alger Hiss|familia nomo=[http://www.law.wisc.edu/profiles/sikutler@wisc.edu Stanley I. Kutler]|dato=6a de Aŭgusto, 2004|verko=FindLaw}} ''Sed'':<br /> * "Most historians have conceded the argument to Weinstein. They have done so, however, not because the evidence against Hiss is clear and definitive, but because the evidence box—filled as it is with a morass of circumstantial detail—leaves them the easy option of finding him guilty of some form of espionage activity during his murky relationship with Chambers." {{Cite journal| author1 =Bird, Kai| author2 =Chervonnaya, Svetlana| title =The Mystery of Ales| journal =American Scholar| date =Summer 2007| url =http://www.theamericanscholar.org/the-mystery-of-ales-2}} * "The question of his guilt or innocence remains controversial." Svetlana Ĉervonnaja ''[http://www.documentstalk.com/wp/hiss-alger-november-11-1904-november-15-1996 Hiss, Alger (1904 – 1996)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211026212923/http://documentstalk.com/wp/hiss-alger-november-11-1904-november-15-1996/ |date=2021-10-26 }}'' DocumentsTalk.com. Alirita: 2010-09-09. * En 1997, Allen Weinstein, en la dua eldono de sia libro de 1978 nome ''Perjury: The Hiss-Chambers Case'', nomas la Venonan pruvaron "persuasive but not conclusive".{{Harvnb|Weinstein|1997}} pp. 5: pp. 316–317: pp 7: pp. 37, 46–47: pp. 153–157: pp. 163–170: pp. 499: pp. 502: pp. 519: pp. 512</ref> En la 1990-aj jaroj, du iamaj veteranaj sovetaj militoficiroj responsaj pri la sovetuniaj militspionaj arkivoj asertis, post traserĉado de tiuj arkivoj, ke "la rusia spionservo ne havas dokumentojn provanta, ke Alger Hiss kunlaboris kun nia servio ie aŭ iam," kaj ke Hiss "neniam havis rilaton kun la soveta spionado."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Alger Hiss, Whittaker Chambers and the Case That Ignited McCarthyism|familia nomo=Hartshom|persona nomo=Lewis|eldoninto=Oxford University Press|paĝo=viii}}</ref><ref>[https://files.nyu.edu/th15/public/hedem.html Volkogonov on the Hiss Case] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120820034020/https://files.nyu.edu/th15/public/hedem.html |date=2012-08-20 }} ''Remembering Alger Hiss in the Age of Russia-Gate'', 11/26/2018, Jeremy Kuzmarov, ''counterpunch.org''.</ref><ref>[https://algerhiss.com/history/new-evidence-surfaces-1990s/interpreting-russian-files/ ''The Alger Hiss Story''.]</ref> Hiss insistis en sia nekulpeco ĝis sia morto. == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj advokatoj]] [[Kategorio:Kontraŭkomunismo en Usono]] 5o6vhh4bovfcje5ic6is7ajywpbx5s5 0 747415 9462574 8942949 2026-08-26T04:11:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462574 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramvojo de Msheireb | dosiero = StrassenbahnMsheirib.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = | loko = [[Doho]], [[Kataro]] | transportsistema speco = [[tramtransporto]] | komenco de funkciado = {{Dato|30|12|2019}} | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{Unuo|2.12|km}} | linioj = 1 | veturiloj = 3 | stacioj = 8 / 9 | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = {{unuo|1435|mm}} | markoj = | posedanto = Msheireb Properties (filio de [[Qatar Foundation]]) | transportisto = | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} La '''Tramvojo de Msheireb''' ({{Lang-en|Msheireb Tram}}) konsistas el senpagaj [[tramo]]j veturantaj en kvartalo Msheireb, en la urbocentro de [[Doho]], la ĉefurbo de [[Kataro]]. La [[tramvojo]] estis malfermita la {{Daton|30|12|2019}}.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.msheireb.com/media-centre/latest_news/the-msheirb-tram-is-now-fully-operational-across-msheireb-downtown-doha/ |titolo=The Msheirb Tram Is Now Fully Operational Across Msheireb Downtown Doha |eldoninto=Msheireb Properties |dato=31 decembro 2019 |alirdato=2021-12-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211211071925/https://www.msheireb.com/media-centre/latest_news/the-msheirb-tram-is-now-fully-operational-across-msheireb-downtown-doha/ |arkivdato=2021-12-11 }}</ref> La tramoj veturas laŭ fermita linio de {{Unuo|2.12|km}}. == Haltejoj == # Sahat Al Nakheel (projektita) # Wadi Msheireb # Galleria # Msheireb Prayer # Heritage Quarter # Al Baraha # Sahat Al Masjid # Al Kahraba Street # Al Mariah Street == Interkonektoj == * Wadi Msheireb {{Doha metroo|Pied}} {{Doha metroo|M}} ''{{Senapartligilo|Msheireb (metroo de Doho)}}'' {{Doha metroo|M1}}{{Doha metroo|M2}}{{Doha metroo|M3}} <ref>[https://www.iloveqatar.net/guide/general/msheireb-tram-msheireb-downtown-doha-guide Your guide to Msheireb Tram and Msheireb Downtown Doha]</ref> == Veturanta materialo == Tri aŭtonomaj tramoj produktitaj de la [[Kalifornio|kalifornia]] kompanio TIG/m funkcias per hidrogeno<ref>[https://www.urban-transport-magazine.com/en/qatar-education-city-tram-opened/ Qatar Education City Tram opened - The second new tramway]</ref> kaj enhavas po 33 sidlokojn. Ili disponas pri klimatizilo, videomonitorado kaj Wi-Fi. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Doho]] * [[Metroo de Doho]] * [[Tramtransporto en Lusail]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Tramtransporto}} * [https://sila-qatar.s3.us-east-2.amazonaws.com/Tram-Station-Info/1_Msheireb+Tram_EN.jpeg SILA - Msheireb Tram] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211211192835/https://sila-qatar.s3.us-east-2.amazonaws.com/Tram-Station-Info/1_Msheireb+Tram_EN.jpeg |date=2021-12-11 }} * [https://www.tig-m.com/ Streetcars TIG/m] * [https://www.snclavalin.com/en/projects/msheireb-tram-qatar-operations-and-maintenance SNC-Lavalin]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.timeoutdoha.com/attractions/msheireb-tram-quick-guide Msheireb Tram guide] [[Kategorio:Tramtransporto en Kataro|Msheireb]] [[Kategorio:Ŝpuro 1435 mm|Msheireb]] icy419rycvhys8cuk7g0ob89hv3eggl 0 751044 9462445 7660769 2026-08-25T17:18:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462445 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Sándor Paál |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Paál''' [ŝAndor pAl], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Paál Sándor,''' ekster [[Hungario]] '''Alexander Paal''' estis [[Hungario|hungara]]-usona [[fotisto]], [[ĵurnalisto]], [[scenaristo]], [[produktoro (kinematografio)]]. Sándor Paál<ref>https://www.imdb.com/name/nm0005298/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM2388735/ac4ca881-d89e-4b46-a496-7334b41c4e86/solr/0/24/4/6/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|18|majo|1910}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|8|novembro|1972}} en [[Madrido]]. == Biografio == Sándor Paál havis konatan fot[[ateliero]]n en sia naskiĝurbo inter 1930-1939, sed li ankaŭ redaktis revuon kaj verkis artikolojn pri teatraj personoj. Li migris al [[Novjorko]], kie li same malfermis fotatelieron. Dum la [[2-a mondmilito]] li estis oficiala fotisto de la usona armeo, poste li laboris en revuo, pli poste li okupiĝis pri filmoj. Li estis edziĝinta al aktorino [[Eva Bartok]] en [[1948]]. Ili divorcis du jarojn poste. En [[1960]] Paál revenis dek tagojn al Budapeŝto. == Liaj scenarlibroj (elekto) == * ''A Tale of Five Cities'' (1951) – ankaŭ produktoro; ĉefrolanto Eva Bartok * ''Stolen Face'' (1952) * ''Columbus entdeckt Krähwinkel'' (1954) - ankaŭ reĝisoro * ''Comtesse des Grauens'' (1971) == Liaj filmaj produktaĵoj (elekto) == * ''Cloudburst'' (1951) * ''Mantrap'' (1953) * ''Four Sided Triangle'' (1953) * ''Az aranyfej'' (1964) * ''Countess Dracula'' (1971) == Fontoj == * [https://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/paal-sandor hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.celebsagewiki.com/alexander-paal] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220110102453/https://www.celebsagewiki.com/alexander-paal |date=2022-01-10 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paal Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj fotistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj scenaristoj]] [[Kategorio:Hungaraj produktoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} 4tr1yccyo4ywf54jeknec16qq4i4onv 0 757922 9462667 8810973 2026-08-26T06:16:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462667 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Thür.-Tag05-12B.JPG|eta|En 2005 en Meiningen]] '''Turingio-tago''' (germane: ''Thüringentag'') estas plurtaga popolfestivalo en [[Turingio]]. La organizantoj de tiu ĉi ŝtata festivalo estas la turingia subŝtata registaro kaj la respektiva gastiga urbo. La fiksita programo de la Turingio-tago inkluzivas paradon. == Historio == Turingio-tago estis okazigita en [[Altenburg]] por la unua fojo en 1996, kun la ĉeesto de federacia prezidanto [[Roman Herzog]] ankaŭ loĝis en Altenburg tiutempe. Kulminaĵo de la parado estis la altenburga kamparana rajdado. En 2004 neniu Turingio-tago estis organizita ĉar la Libera Ŝtato de Turingio tiam estis la organizanto de la centra ceremonio en la [[Tago de la germana unueco]] en [[Erfurto]]. Anstataŭe okazis civitana festivalo kun la devizo "15 jaroj da paco kaj libereco por Eŭropo". La devizo de la Turingio-tago 2006 estis "Rendevuo en Jena". La fono estas la 200-a datreveno de la [[Batalo de Jena kaj Auerstedt]]. La festivalo estis festita kiel amikeca festivalo por la ''Germana-franca jaro 2006'' kaj tial okazis ankaŭ dum la [[nacia tago de Francio]] anstataŭ komence de oktobro kiel antaŭe. 300 miloj da vizitantoj estis kalkulitaj. La turingia ŝtata kabineto decidis en 2006 permesi ke la festivalo okazu nur ĉiun duan jaron ekde 2007, pro ekonomiaj kialoj. Krome, la dato estas konstante movita de la periodo de oktobra germana nacia festo (3.10.) al tempo dumsomere. En 2007, la aranĝo okazis en [[Eisenach]] en julio, ĉar la jaro 2007 estis festita kiel ''Elizabeta jaro'' pro la 800-a naskiĝtago de sankta [[Elizabeto de Hungario|Elizabeto de Turingio]]. Denove venis ĉ. 300 centoj da vizitantoj. Ĝis 2007 [[Michael Meinung]] estis la projektestro de la eventoj. Ĉirkaŭ 200,000 homoj partoprenis la festivalon en 2009. La Turingio-tago planita por 2021 en [[Schmalkalden]] estis prokrastita al 2023 pro la [[COVID-19-pandemio]] en Germanio. == Lokoj == {| class="wikitable sortable" |- ! nr. !! jaro !! okazigkomunumo !! slogano !! notoj !! vizitantoj |- | 1. || 1996 || [[Altenburg]] || Das erste Mal || || 200.000 |- | 2. || 1997 || [[Heilbad Heiligenstadt]] || Doppelt hält besser || jaro de la 1100-a datreveno de mencio de [[Eichsfeld]] || |- | 3. || 1998 || [[Ilmenau]] || Regen, Riesenbratwurst und Rekorde || || {{0}}80.000 |- | 4. || 1999 || [[Saalfeld (Saale)]] || Das Premierenfest || jaro de la 1100-a datreveno urbiĝa || 230.000 |- | 5. || 2000 || [[Erfurto]] || Brücken bauen || || 400.000 |- | 6. || 2001 || [[Gera]] || gera.de hier || || 320.000 |- | 7. || 2002 || [[Sonneberg]] || Sonneberg spielt auf! || || 200.000 |- | 8. || 2003 || [[Mühlhausen (Turingio)]] || Miteinander mittendrin || || 100.000 |- | 9. || 2005 || [[Meiningen]] || Bühne frei in Meiningen || || 200.000 |- | 10. || 2006 || [[Jena]] || Rendezvous in Jena || || 300.000 |- | 11. || 2007 || [[Eisenach]] || Mit Freude helfen || festo en la kadro de ''Elizabeto-jaro'' || 150.000 |- | 12. || 2009 || [[Greiz]] || Greiz hat Reiz! || || 210.000 |- | 13. || 2011 || [[Gotha]] || Gotha adelt! || || 209.000 |- | 14. || 2013 || [[Sondershausen]] || Mit fürstlicher Note || || 140.000 |- | 15. || 2015 || [[Pößneck]]<ref>[http://www.thueringentag-2015.de/media/PM_Abschlussmeld.pdf]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| Viele Seiten: Pößneck! || || 123.000 |- | 16. || 2017 || [[Apolda]] || Apolda klingt! || samjare festitis tie la Landa hortikulturekspozicio|Landesgartenschau 2017 || 135.000 |- | 17. || 2019 || [[Sömmerda]]<ref>[http://soemmerda.thueringer-allgemeine.de/web/soemmerda/startseite/detail/-/specific/Soemmerda-uebernimmt-den-Thueringentag-Staffelstab-850900413]{{404|date=February 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>|| Ganz schön Sömmerda || || |- | 18. || 2023 || [[Schmalkalden]] || erfrischend anders || planite por 2021, prokrastite al 2023 || |} == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.thueringen.de/th1/tsk/veranstaltungen/thueringentag/index.aspx Hejmpaĝo] * [http://thueringentag.stadt-soemmerda.de/ pri la festo de 2019 je Sömmerda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200119170620/http://thueringentag.stadt-soemmerda.de/ |date=2020-01-19 }} * [http://thueringentag2013.de/ pri la festo de 2013 je Sondershausen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220221164557/http://thueringentag2013.de/ |date=2022-02-21 }} * [http://www.thueringentag-gotha.de/ pri la festo de 2011 en Gotao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190818051950/http://www.thueringentag-gotha.de/ |date=2019-08-18 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo de Turingio]] [[Kategorio:Festoj en Turingio]] jge6clbttxysv047m3rkl8ohdq8o2s8 0 765349 9462534 9322620 2026-08-26T00:23:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462534 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Tibor Gyukár |dosiero = Gyukár Tibor.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Tibor Gyukár |naskonomo = }} '''[[Tibor (virnomo)|Tibor]] Gyukár''' [djukAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gyukár Tibor''' estas [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[voĉoaktoro]], [[klaŭno]]. Tibor Gyukár<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM108963</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm1214479/</ref> naskiĝis la {{daton|17|decembro|1940}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Tibor Gyukár akiris aktoran [[licenco]]n en privata lernejo de [[Kálmán Rózsahegyi]] en [[1958]], poste li havis rolojn en [[Gaja Teatro|Teatro de Hungara Armeo]]. Inter [[1959]]–[[1972]] li estis membro de migra "vilaĝteatro", inter 1973-1976 de [[Nacia Teatro (Győr)|Teatro Kisfaludy]], fine de "Gaja Scenejo". Intertempe li havis ankaŭ filmajn taskojn, eĉ li estis klaŭno en [[cirko]] 3 jardekojn. Li ricevis [[premio]]n en 1990. == Liaj teatraj roloj (elekto) == * [[William Shakespeare]]: [[Kiel Plaĉas al Vi]] - Silvius * [[Brandon Thomas]]: [[La Onklino de Charley]] - Brasett * [[Mihály Vörösmarty]]: ''Csongor és Tünde'' - Duzzog * [[Mihály Csokonai Vitéz]]: ''Özvegy Karnyóné'' - Samuka * [[Ferenc Sánta]]: [[Dudek Horoj]] (teatra adapto) - Béni Kocsis * [[Mihály Fazekas]]: ''Ludas Matyi'' - titolrolo * [[Viktor Jacobi]]: ''Sybill'' - Poire * [[Szabolcs Fényes]]: ''Maya'' - Rudi == Liaj kinaj filmaj roloj (elekto) == * ''Zöldár'' (1965) * ''Árvácska'' (1976) - viro * ''Az utolsó futam'' (1983) * en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj ekzemple de [[Bruce Dern]], Steve Franken, William Tracy<ref>http://iszdb.hu/?szemely=3734</ref> == Liaj televidaj filmaj roloj (elekto) == * ''Nyomozók társasága'' (serio, 1970) * ''L'autre rive'' (1976) - junulo * ''Szigorú idők'' (1988) * ''Szomszédok'' (serio, 1996) - Bergman == Lia volumo == * ''A paradicsombohóc'' (membiografio, 2012) == Fontoj == * [http://www.paradicsombohoc.hu/oneletrajz2 oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220202213837/http://paradicsombohoc.hu/oneletrajz2 |date=2022-02-02 }} * [http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz09/70.html hungarlingva biografio] * [https://port.hu/adatlap/szemely/gyukar-tibor/person-26459 roloj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gyukar Tibor}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj klaŭnoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} 7212o7fnt14btjnh5e628l0qrv3wkoe 0 774132 9462567 9017696 2026-08-26T04:00:29Z Sj1mor 12103 9462567 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=RO|tersituo =Centra Braŝovo/Braŝovo|zomo=13}} [[Dosiero:BVDrachenhaus2.jpg|eta|La hantata Draka domo en Braŝovo]] '''Draka domo''' (germane: ''Drachenhaus'', hungare: ''Sárkány-ház'') estas ejo en [[Braŝovo]], Rumanujo (Nicolae-Bălcescu-strato nr 12). Pro siaj drakoformaj [[gargojlo]]j ĝi iĝis bazo por pluraj legendoj: laŭ kelkaj enloĝis ĝin la fama magiisto [[Klingsor (mitologio)|Klingsor]] mem. Ĝi havas du etaĝojn kaj estas farita en novklasikisma stilo. La nuna funkcio estas hotela.<ref>[https://adz.ro/artikel/artikel/simona-halep-kauft-hotel-und-pension "Simona Halep kauft Hotel und Pension".] Ĉe: ADZ, 8.9.2017. Filio troviĝas munte je [[Poiana Braşov]].</ref> == Historio == [[Dosiero:BVDrachenhaus5.jpg|eta|La famaj gargojloj]] [[Dosiero:Dück György. Gelléri Mór A magyar ipar...1887.jpg|eta|Georg Dück, domokonstruiginto]] Ĝin konstruigis en 1822 Georg Dück laŭ planoj de loka arĥitekto. Sur reliefo ĉe vando de la interna korto legeblas la konstrudato kaj la nomo de la posedanto. Dück estis talentita tanisto kaj ledofabrikanto. Li subtenis malriĉajn metiistojn kaj fondis kun aliaj Ĝeneralan braŝovan ŝparkason.<ref>Gelléri Mór: [http://mek.oszk.hu/16300/16323/16323.pdf "A magyar ipar úttörői."] 1887, p. 157-160</ref> Lia filo Georg la pli juna estis inter 1869 kaj 1871 supera juĝisto en Braŝovo.<ref>[https://web.archive.org/web/20170630062124/http://brasovcity.ro/documente/municipiu/primarii-brasovului.pdf historia listo de ĉiuj altaj funkciuloj municipaj]</ref> Kelkaj malkorekte asertas ke konstruiginto estis la filo, ne la patro Dück. Ĉar troviĝas tiu ĉi parto de Bălcescu-strato proksime de la ĉefa urboplaco multaj komercistoj starigis dumfoire siajn budojn ankaŭ tie ĉi.<ref> Aldea 2016, p. 125</ref> Pluraj fotoj kaj bildoj el la 19-a jarcento montras varoĉarojn kaj dorsajn varoportilojn. En la kuro de la jarcentoj faritis pluraj renovigoj tamen restis la ekstero relative neŝanĝita; ankaŭ la orgojloj ankoraŭ originalaj estas. La lasta restaŭradlaboroj okazis en la 2016-a jaro. Nuntempe estas ene hotelo respektive subtegementeje loĝejoj. == Bagatelaĵoj == * La flugilhavantaj, kronitaj orgojloj el kupro ege movis la fantazion de la braŝovanojn igante tiun ĉi domon jam frue grava urba vidindaĵo. Laŭ tre populara legendo ene loĝis magiisto [[klingsor (mitologio)|Klingsor]] kiu lumigis la drakokapojn ruĝkolore por teruri la urbanojn. * La verkisto [[Adolf Meschendörfer]] rakontas en lia romano de 1935 ''Der Büffelbrunnen'' nostalgiajn momentojn kun sonĝado je feliĉaj tagoj pasigitaj en Draka domo. * En alia romano de Meschendörfer (''Die Stadt im Osten'', 1931) detale aperas la legendo pri Draka domo kaj Klingsor.<ref> Roth, Walter: "Die Wartburg im Bewußtsein der Siebenbürger Sachsen." Ĉe: ''Neue Kronstädter Zeitung'', 15.12.1995, p. 7</ref> * Rolludas kaj la domo kaj la en ĝi vivanta maliculo Klingsor en [[novelo]] de [[Georg Scherg]] ĉe ''Die Erzählungen des Peter Merthes'' (1958). == Literaturo == * Aldea, Vasile: ''Crâmpeie din Brașovul de ieri și azi''. Ghimbav 2016, ISBN 9789737706416 * Wittstock, Wolfgang: "Wo sind Klingsors Drachen geblieben?". Ĉe: ''Neue Kronstädter Zeitung'', 15.12.2006, p. 9 * Roth, Harald: ''Kronstadt in Siebenbürgen – Eine kleine Stadtgeschichte'', Böhlau Verlag, Köln 2010. ISBN 9783412206024 == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Braŝovo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Rumanio|Brasov]] 7cx0h7pncf1ngkr50kjglmg24mehxk8 0 775048 9462361 8919188 2026-08-25T14:29:50Z Sj1mor 12103 9462361 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Thanh NGHHIEM''' (naskiĝis en [[Francio|Francujo]] en 1966) estis [[Arto|artisto]], [[entreprenisto]], [[inĝeniero]] kaj [[verkisto]]<ref>[https://thanh-nghiem.fr/tiki-index.php?page=Qui%20est%20thanh Retpaĝo de Thanh NGHIEM : « Kiu estas Thanh NGHIEM?»] &nbsp;</ref>. Ŝi famiĝis pro tio, ke ŝi estis la unua virino, kiun la konsila [[kabineto]] «'' McKinsey'' » elektis kiel asocian direktiston. Poste, ŝi esploris kaj konceptis projektojn, kiuj rilatas inter la [[daŭrigebla disvolvo]], la [[Libera programaro|libera programo]] kaj la ekonomia kunlaboro<ref>[https://massot.com/auteurs/thanh-nghiem/ Priskribo de Than NGHIEM sur la retpaĝo de la eldonejo « Massot »]</ref>. == Biografio == === Familia origino === La avino de Thanh vivis en [[Hindoĉinio|Hindoĉinujo]], je la komenco de la 20-a jarcento. Kvankam virinoj ne havis la permeson studi en la universitato, la avino de Thanh prenis la riskon alivesti sin kiel viron. Poste, kiam la [[Koloniismo|kolonia]] administrejo rifuzis al ŝi doni ŝian diplomon, ŝi iris ŝipe serĉi ĝin en Francujon. Dum tia epoko, la vojaĝo daŭris multajn monatojn. Kiam ŝi revenis poste en [[Vjetnamio|Vietnamujon]], ŝi malfermis la unuan [[Apoteko|apotekon]] de [[Hanojo]], kie ŝi akiris fortuneton, kaj tiel ŝi liberigis sian familion el la malriĉeco<ref>[https://www.letelegramme.fr/cotesarmor/thanh-nghiem-butineuse-de-savoirs-16-06-2017-11557595.php Artikolo pri Thanh NGHIEM en la franca ĵurnalo « Le Télégramme »]</ref><ref name=":0">[https://tube.crapaud-fou.org/w/4ZHYaPn5sEzZz7D3jZP2PB Prelego de Than NGHIEM pri « komunigi la sciojn » (2012)]</ref>. Pri la avo de Thanh, li estis la unua vjetnamo, kiu studis en« ''Politeknika lernejo'' » de [[Parizo]] en 1930. Poste, li studis en « ''Lernejo pri pontoj kaj vojoj'' ». Kiam li revenis en Vjetnamujon per [[ŝipo]], li renkontis la avinon de Thanh, kiu revenis de Francujo kun siaj diplomoj. En 1945, li ekestis ministro de la ''Unua sendependa vjetnama registaro''. Tie, li kondukis plurajn aferojn, inter kiuj li starigis la modernan edukan sistemon de Vjetnamujo. Tio konsistis en la tradukado de la tuta franca sistemo kaj li adaptis ĝin, por ke ĉiuj vjetnamoj povu aliri al la scioj. Dum tiu epoko, li ankaŭ serĉis la kulturajn kaj historiajn radikojn de Vjetnamujo, kiuj fakte estis malnovaj skribaĵoj sur [[Ŝtono|ŝton]]-platoj: li eltiris ilin el la fundo de la [[Lago|lagoj]], kiuj estis apud la [[Templo|temploj]]. La ŝton-platoj troviĝis tie, ĉar la [[Ĉinio|ĉinoj]] okupis Vjetnamujon antaŭ la milan jaron, kaj ili provis detrui ilin. Poste, la avo de Thanh malkodis la [[Skribaĵo|skribaĵon]], kiuj estis sur la ŝton-platoj, kaj tio ebligis al Vjetnamujo havi ĝiajn historiajn kulturajn radikojn<ref name=":1">[https://www.tedxalsace.com/thanh-nghiem-pailettes-a-letre/ Prelego de Than NGHIEM en « TED », kiu okazis en Alzaco (2012)]</ref>. === Studoj kaj laboroj === Ekde la infaneco kaj pro la historio de sia familio, Thanh ricevis instruon por esti en la plej « alta rango » de la societo: ŝi ekstudis en la alta lernejo « ''[[École nationale supérieure des mines de Paris|Minoj de Parizo]]'' », kiam ŝi nur aĝis 19 jarojn<ref name=":2">[https://www.youtube.com/watch?v=K93vdR5xmZ8 Parolado inter Pascal PROUST kaj Than NGHIEM, kiu rakontas sian historion kaj sian aktualan vivon (2021)] </ref>. Poste, ŝi trapasis magistran diplomon pri administraj aferoj (angle « ''MBA'' ») en la Eŭropa administ-instituton pri aferoj (angle « ''[[INSEAD]]'' » ). Ŝi ankaŭ studis en supera lernejo pri [[muziko]], kie ŝi ludis pianon. Poste, ŝi praktikis konkursan sporton kaj ŝi estis [[Manekeno|modelino]] dum iom da tempo. En 1988, kiam ŝi aĝis 30 jarojn, la konsil-kabineto « ''McKinsey'' » elektis ŝin kiel asocian direktiston : ŝi tiam iĝis la plej juna direktisto kaj la unua virino de ĝia historio<ref name=":0" />. Dum tiu epoko, la kabineto estis unu el la plej prestiĝa en la mondo, kiel ŝi rakontis :{{Citaĵo| teksto = Mi aĝis 30 jarojn. Kaj tiam mia vivo ŝanĝiĝis, mi komencis vivi kiel ventego: mi pasis mian tempon en la flughavenoj inter Bangkoko, Singapuro, Honkongo, Londono, Novjorko, Bruselo, Parizo. Mi prenis noktan flugon. Mi alvenis la 7-an horon matene en la flughaveno. Mi duŝis sin. La rendevuoj sekvis sin dum la tago. Mi reprenis la sekvan flugon kaj mi iris al alia kontinento. Kaj mi dormis hejme, mi kredas, du aŭ tri fojojn monate dum periodo de mia vivo.| aŭtoro = Than NGHIEM| verko = dum prelego « TED » en Parizo (2012)}} === Nova vivo === En 2000, kiam Thanh aĝis 34 jarojn, ŝi lernis ke sia patrino havis nekuraceblan [[Kancero|kanceron]]. Laŭ la diagnozo de la [[kuracisto]], ŝia patrino devis nur vivi ankoraŭ du monatojn, sed la du monatoj fine daŭris ses jarojn. Ĉiunokte, post ĉiu [[kemiterapio]], Thanh restis apud ŝi. La patrino priskribis siajn dolorojn kiel, ekzemple, la malvarmon en siaj [[Osto|ostoj]]. Tiu periodo ŝagrenis Thanh-n, kiu vidis sian patrinon batalis kontraŭ la [[malsano]]. Estas ankaŭ tiam, kiam la patrino matene vekiĝis kun doloroj, ke ŝi diris tiun frazon al Thanh, kiu memoris ĝin dum sia tuta vivo: « ''Ĉiu tago estas vivo'' »<ref name=":1" /> . Tial, kiam ŝi estis 36 jarojn aĝa, Thanh decidis serĉi sencon al sia vivo kaj tial ŝi forlasis sian laboron de la konsil-kabineto. Ŝi komencis pli interesiĝi pri la daŭrigebla disvolvo kaj ankaŭ pri la [[Libera programaro|libera programo]], kiu ebligas al homoj pli facile disvastigi la [[Scio|sciojn]]. Laŭ ŝi, tio estis pli ol la mastruma sistemo [[GNU]]/[[Linux|Linukso]] aŭ la interreta enciklopedio [[Vikipedio]]. Tio ankaŭ temas pri instruistoj, esploristoj, aktivuloj kaj pli ĝenerale ĉiuj homoj, kiuj deziras libere disdoni sciojn. Ŝi klarigis sian ideon tiel<ref name=":0" />: {{Citaĵo| teksto = Kaj tiam mi havis tre profundan penson. Mi diris al mi mem, ke se oni povus kunigi ambaŭ tiujn du aĵojn, tiam tio estus mirinda, rimarkinda. Kaj tio ne havus la celon esti duoble pli simpatia. Tio ne estus : libereco en iu flanko, kaj daŭrigebla disvolvo en iu alia. Tio estus tute aliaĵo, tio estus pli malpli katalizo. La ideo estus eĉ ŝanĝi la koncepton pri la scio kaj tiuj, kiuj havus fine la rajton produkti scion. Tio do estus superi la scienculon, la solan spertulon, kaj iri al la kunlaborado, inter multaj homoj, kiuj deziras libere interŝanĝi sian scion, disdoni ion.| aŭtoro = Thanh NGHIEM| verko = dum prelego « TED » en Parizo (2012)}} En 2002, ŝi fondis sian [[Ne-registara organizaĵo|ne-registaran organizaĵon]], kiu nomiĝis « ''Angenius'' ». Per tiu organizaĵo, ŝi renkontis centojn da homoj, kiuj havis pasion kaj kiujn ŝi invitis kunlabori en sia hejmo. Tie, en ĉiu ajn horo de la tago aŭ de la nokto, laboris kune komputilistoj, muzikistoj, aktivuloj de asocioj kaj [[Scienca esplorado|sciencaj esploristoj]] kiel [[Mathis Wackernagel]], kiu estis la konceptisto de la [[ekologia premsigno]]<ref>[https://angenius.org/tiki-index.php?page=Qui Retpaĝo, kiu prezentas la homojn, kiuj partoprenis en la organizaĵo « Angenius », kiu]</ref><ref>[https://www.footprintnetwork.org/content/images/uploads/terra_maquette.pdf Artikolo pri Mathis WACKERNAGEL kaj Than NGHIEM en la franca ĵurnalo « Terra eco » (2010)]{{404|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ĉiuj venis de ĉie el la mondo kaj vivis en simpleco. Ĉiuj multe laboris kaj kreis multajn ideojn, kiujn Thanh kolektis, antaŭ ol ŝi dissendis ilin senpage<ref>[https://www.psychologies.com/Planete/Solidarite/Articles-et-Dossiers/Developpement-durable-10-facons-de-s-engager/10-engagements-a-notre-portee/Thanh-45-ans-exploratrice-de-modes-de-vie-durables-Je-partage-les-savoirs-en-ligne Interreta artikolo de la franca magazino « Psychologies », kiu temas pri la laboro de Than NGHIEM (2012)]</ref>. Dum tiu epoko, ŝiaj amikoj simpatie mokis ŝin, ĉar ili diris: « ''Ni aĉetos al vi T-ĉemizon, kies strioj estos flavaj kaj nigraj, ĉar vikomencas aspekti kiel eta abelo, kiu polenas la ideojn'' »<ref name=":0" />. ==== BedZED ==== [[BedZED]], kies mallongigo signifas « ''Beddington Zero Energy Development'' » en la angla lingvo, estas la unua [[Ekologio|ekologia]] kvartalo en la mondo kaj ĝi lokiĝas apud la urbo [[Londono]]. La koncepto komencis ĉirkaŭ la 2000-an jaron kaj ĝi celis malpliigi la ekologian premsignon<ref>[https://angenius.org/tiki-index.php?page=Bedzed Prezento de la ekologia kvartalo « BedZED » sur retpaĝo de la organizaĵo « Angenius » (2006)] </ref>. En ''BedBED'' ekzistis 82 [[Loĝejo|loĝejoj]] por loĝigi 250 homojn, kiuj estis feliĉaj vivi en ĝi. Pro tiu daŭrigebla konstruaĵo plaĉis al Thanh, ŝi renkontis la fondintojn de ''BedZED'', kiuj akceptis ŝian proponon: disvastigi la koncepton de ''BedZED'' en la mondo. Tiel ŝi venis kun amaso da homoj, kun centoj da decidantoj, kiuj atente studi ĝin por nur memori la ideojn, kiuj funkciis. La rezulto estis, ke ekzistis 82 loĝejoj ĉirkaŭ la jaron 2000, kaj post 10 jaroj ekzistis pli ol unu miliono da loĝejoj en la mondo<ref>[https://www.cairn.info/revue-multitudes-2013-1-page-52.htm Artikolo pri la ekologia kvartalo « BedZED » en la franca magazino « Multitudes » (2013)]</ref>. Thanh helpis disvastigi la koncepton de ''BedZED'' en la mondo kaj ŝi konkludis en prelego : « ''Tio ĉefe pruvis, ke oni povas bone vivi laŭ ekologia maniero, sen reiri al la ŝtonepoko, kaj sen esti riĉan burĝon'' »<ref name=":0" />. ==== Loos-En-Gohelle ==== Post kiam okazis sia unua vojaĝo en ''BedZED'', Thanh renkontis [[Jean-François Caron]], kiu estis la urbestro de [[Loos-en-Gohelle|Loos-En-Gohelle]]. Li demandis ŝian helpon por plibonigi sian [[Urbo|urbon]]. Ĉirkaŭ la jaron 1990, la urbo jam estis la plej sinistra de Francujo: ekzistis du [[Minejo|minaj]] restaĵoj, kiuj estis la plej altaj de Eŭropo, kaj kelkaj urbanoj ankoraŭ mortis de la [[Silikozo|silikoza]] malsano. Ekzistis ankaŭ ekonomia situacio, kiu estis la plej katastrofa de la regiono<ref>[https://reporterre.net/Un-pionnier-vert-en-terrain-minier Artikolo pri la urbo « Loos-En-Gohelle » en la franca ĵurnalo « Reporterre.net » (2013)]</ref>. Malgraŭ tio, la urbestro rapide komprenis, ke li devis eliri el tiu situacio. Li demandis al Thanh transformi la urbon, por ke ĝi estu kiel la angla kvartalo ''BedZED''. La diferenco kun BedZED estis, ke 7500 homoj loĝis en la urbo ''Loos-En-Gohelle''. Thanh tamen kolektis la bezonojn de la urbanoj kaj, fine, ''Loos-En-Gohelle'' sukcesis esti unu el la unuaj francaj urboj, kiu tiam estis referenco pri [[daŭrebla disvolviĝo]]. Tiu projekto ebligis al la anoj de Loos-En-Gohelle kunigi la pasintecon kun la teritorio de la urbo, el kiuj la anoj kunvivis pli bone<ref>[https://www.francetvinfo.fr/france/loos-en-gohelle-l-exemple-francais-du-developpement-durable_999981.html Filma raporto de la franca televida ĵurnalo « France 3 » pri la « ekologia transiro » de la urbo Loos-En-Gohello (2015)]</ref>. En 2012, Thanh rakontis siajn projektojn, kiuj ebligis al ŝi renkonti mirindajn homojn kaj ŝi konkludis per tiuj vortoj: {{Citaĵo | teksto = La diverseco, hodiaŭ, oni multe parolas pri ĝi. Mi vere opinias, ke estas tio, kio faras la riĉecon de tiu mondo. Sen ĝi, ĉio ŝajnas ebena, ĉiuj homoj estas similaj. Mi dirus, ke la homoj reduktas sin. Se ĉiu postulas sian unikecon, kiel la urbanoj de Loos-En-Gohelle, mi tiam certas, ke oni povas komunigi tion, kion oni ŝatas, kion oni scias fari, kiel la homoj, kiujn vi ĵus vidis antaŭe, kaj tiam, oni vere povas krei mirindaĵojn. | aŭtoro = Thanh NGHIEM | verko = dum prelego en « TED » en Parizo (2012) }} === Manifesto de freneza bufo === En 2017, la matematikisto [[Cedric Villani]] kaj Thanh verkis « ''La manifeston de freneza bufo'' ». Ambaŭ esprimis, ke estas la homoj, kiuj vidas la mondon alimaniere, kiuj povas solvi la problemojn al tri grandaj ŝanĝoj de nia epoko: la [[Klimata ŝanĝo|klimatan ŝanĝon]], la [[Artefarita intelekto|artefaritan intelekton]] kaj la [[Falsaj novaĵoj|falsajn novaĵojn]] sur socia reto. Thanh elektis la nomon « ''frenezan bufon'' » pro tiu teorio<ref>[https://manifeste.crapaud-fou.org/manifeste_du_crapaud/ Retpaĝo de la « Manifesto de freneza buzo » (2017)]</ref>:{{Citaĵo| teksto = La bufoj vivas en zono kaj ili reproduktiĝas en aliaj zonoj. Ĉiuj jaroj, bufoj migras en la sama direkto. Kiam homoj konstruas novajn veturil-vojon, kiuj trairas sur la vojeto de la bufoj, multo da veturiloj surveturas ilin. Krome ekzistas kelkaj bufoj, kiuj iras en aliaj direktoj aŭ trovas la tunelojn, kiujn la ekologoj fosis por ili. Pro tiuj bufoj iras al nekutimaj direktoj, ili tiel kreas la vojojn, kiuj savas la specon.| aŭtoro = Thanh NGHIEM| verko = La manifesto de frenaza bufo (2017)}}En la konkludo de sia manifesto, Thanh klarigis ke la konduto de la « ''freneza bufo'' » estas malserioza, kaj ke la ''freneza bufo'' ne pretendas savi la mondon: « ''Fine, la freneza bufo estas retrovi infanan rigardon pri la mondo, por ekpaŝi apuden. Ĝi ne agas tiel por atingi profiton por si aŭ la aliulo, ĉar ĝi unue amuziĝas'' »<ref>{{Libro|isbn=9791097160043|titolo=Le manifeste du crapaud fou|verkintoj=Thanh Nghiem, Cédric Villani|jaro=2017|eldonejo=Massot|paĝo=221}}</ref>. === Rajto ripari === En 2019, ŝi kreis projekton, kiu nomiĝis « ''Right to Repair'' » (esperante « ''Rajto ripari'' »)<ref>[https://wiki.crapaud-fou.org/RightToRepair Prezento de la projekto « Right to Repair » sur enciklopedia retpaĝo de« Freneza bufo »]</ref>. La ideo estis prepari la homojn por ripari la aĵojn kaj la planedon. Pli precize, la titolo de la projekto estis « ''El la lulilo ĝis la planedo, liberigi lokan materialon kaj la homajn kapablojn por agi kontraŭ la monda urĝeco ''»<ref>[https://wiki.crapaud-fou.org/tiki-download_wiki_attachment.php?attId=367&download=y Dokumento, kiu prezentas la projekton « Right to Repair » por la projekt-alvoko « UIA »]</ref>. Tiu projekto celis batali kontraŭ la objektoj, kiuj rapide ne plu funkciis, kaj disponigi la teknologian novigon al la plej multo da homoj. La projekto ankaŭ celis atingi homojn, kiuj tro frue foriris el la [[eduka sistemo]]. Per tiu projekto, ili povus ekzemple fabriki aŭ ripari [[Poŝtelefono|poŝtelefonon]], kiu multe kostis en la poŝtelefon-vendejoj. Thanh prezentis la projekton al la ''Franca ministrejo pri laboro'', kiu apogis ĝin<ref>[https://www.lalsace.fr/haut-rhin/2019/05/09/thanh-nghiem-chacun-peut-faire-un-pas-de-cote Artikolo el la franca ĵurnalo « L’Alsace » pri « la apogo de la franca ministejo por la projekto "Right to Repair" » (2019)]</ref>. La 11-an de Decembro 2019, Thanh kun multaj kunlaborantoj respondis al la projekt-alvoko « ''Urbaj Novigaj Agoj'' » (angla mallongilo « ''UIA'' »). Tiu proponis financi ses milionojn kaj kvin centmil da eŭroj al iu ajn noviga projekto, sed la organizantoj de ''UIA'' ne elektis la proponon « ''Right to Repair'' »<ref>[https://wiki.crapaud-fou.org/RtR-UIA Retpaĝo de « Freneza bufo », kiu anoncis sian respondon al la projekt-alvoko « UIA » (2019)] </ref>. Ekde 2020, post kiam okazis la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2022|kronvirusa periodo]], Thanh dediĉis sin al la legado, la filozofio, la sporto kaj la arto. == Sportoj kaj artoj == Thanh praktikis [[Jogo|jogon]] kaj ŝatis [[Marŝado|marŝadon]] en alta montaro. Ŝi havis pasion por la [[apneo]] kaj ŝi konstatis, kiam ŝi iris 40 metrojn profunda en la [[Mediteraneo|Mediteranea maro]], ke tio ebligis al ŝi akiri pli grandan kvieton ol ĉiujn aliajn metodojn<ref name=":2" />. Laŭ ŝia sperto, kiam homo atentas siajn agojn, ĝi tiam atingas [[Feliĉo|feliĉon]]<ref>{{Libro|isbn=9791097160043|titolo=Le manifeste du crapaud fou|verkintoj=Thanh Nghiem, Cédric Villani|jaro=2017|eldonejo=Massot|paĝo=143}}</ref>. Cetere, Thanh estis artisto, kiu ŝatis fari [[Akvarelo|akvarelon]] kaj ankaŭ [[Desegnaĵo|desegni]]. Laŭ ŝia opinio, artisto estas homo, kiu bezonas esprimi ion, kio estas interne de ĝi mem. Laŭ ŝia difino, ĝi estas iu, kiu estas sentema: « ''Se via sento povas ŝanĝi vin, estas jam bone. Se ĝi ankaŭ povas ŝanĝi la aliulojn, estas pli bone'' ». Pro tio ŝi pensis, ke artisto serĉas ion, kio estas super ĝi, kio estas bela, kaj kio povas plie esti utila por la pukliko: « ''Per sia laborado pri beleco, artisto starigas la mondon kaj plibonigas la vivon de la homoj'' »<ref name=":2" />. == Verkoj == * ''Terres d'avenir pour un mode de vie durable'', kun Philippe DESBROSSES kaj Emmanuel BAILLY, Alphee Jean-Paul Bertrand (eldonejo), 2007, {{ISBN|9782753802308}} * ''Des abeilles et des hommes : Passerelles pour un monde libre et durable'', Bayard Jeunesse (eldonejo), 2010, {{ISBN|2227479000}} * ''Le manifeste du crapaud fou : Appel à l'action pour un nouveau monde'', kun Cédric VILLANI Florent Massot Eds (eldonejo), 2017, {{ISBN|1097160041}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj inĝenieroj]] e1038fer6p3rst9ocji0vv2mz0p3npx 0 793955 9462386 8957928 2026-08-25T14:52:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462386 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flaming_Rain_at_Sunset.jpg|ligilo=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Flaming_Rain_at_Sunset.jpg/350px-Flaming_Rain_at_Sunset.jpg|eta|350x350ra|[[Sunsubiro]] en la [[Mojave-Dezerto|Mojave dezerto]]]] [[Dosiero:Sunshowers_-_Oze_National_Park_-_2021_Aug_4.ogg|eta|Sunpluvo en Oze Nacia Parko, [[Japanio]]]] '''Sunpluvo''' estas [[Meteologio|meteologia fenomeno]] en kiu [[Pluvo|pluvas]] dum la suno estas videbla.<ref name="abcweather">http://www.abc.net.au/northcoast/stories/s1117263.htm</ref> Sunpluvo estas kutime la rezulto de akompanaj [[Vento|ventoj]] asociitaj kun malproksima [[ŝtormo]], blovantaj la pluverojn en areon kie ne estas nuboj, sekve kaŭzanta la sunpluvon. Foje sunpluvo estas kreita kiam ununuran [[Ŝaŭro|ŝaŭran]] nubon pasas supren kaj la angulo de la suno eblas la sunbrilon vidiĝi trans la nuboj. [[Dosiero:Sunshower.jpg|ligilo=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Sunshower.jpg/220px-Sunshower.jpg|eta|Suno brilanta sur arboj momente antaŭ sunpluvo. [[Trondheim]], [[Norvegio]]]] Sunpluvoj ofte preparas la aperon de [[ĉielarko]], se la suno estas ĉe sufiĉe malalta angulo.<ref name="abcweather" /> Cetere, la fenomeno havas larĝan gamon de, foje rimarkinde similaj, [[Folkloro|folkloraj]] nomoj en kulturoj ĉirkaŭ la mondo.<ref name="linguistlist">http://www.worldwidewords.org/qa/qa-mon2.htm</ref> Ofta temo estas ke bestoj (ofte vulpoj aŭ ŝakaloj) geedziĝas aŭ [[Trickster|trompulo]] geedziĝas al la [[diablo]], kvankam multaj variaĵoj de ĉi tiu temo ekzistas.<ref name="wwwords">http://linguistlist.org/issues/9/9-1795.html</ref> == Folkloraj nomoj kaj onidiroj == [[Dosiero:SunshowerCreek.jpg|ligilo=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/SunshowerCreek.jpg/220px-SunshowerCreek.jpg|eta|Sunpluvo super Waller rivereto en [[Aŭstino]], [[Teksaso]].]] * En [[Afrikanso|la afrikansa]], ĉi tiu fenomeno, laŭ la tradicia kredo, estas "''Jakkals trou met wolf se vrou''", signifanta "ŝakalo geedziĝas al la edzinon de la lupo". * En [[Albanio]], [[Kroatio]] kaj [[Svislando]], oni diras ke [[Ciganoj|cigana nupto]] estas okazanta. * En [[Argentino]] kaj [[Urugvajo]], oni diras ke maljuna virino geedziĝas (''"Llueve trompo sol, se casa una vieja"''). Oni nomas tiun ankaŭ "''El mono del Casamiento de Mirtha Legrand"'', signifanta "La [[simio]] ĉe la geedziĝo de Mirtha Legrand". * En [[Niĝerio]], oni diras ke Leonino naskas sian idon. * En [[Efikoj|Efika kulturo]] de sud-orienta Niĝerio, la leonino naskas malantaŭ onia domo. * En [[Maroko]], [[Alĝerio]] kaj [[Tunizio|Tunizo]], ĝi estas nomata ''"la geedziĝo de la lupo"'' en [[Araba lingvo|la araba]] kaj la geedziĝo de la [[ŝakalo]] en [[Berbera lingvaro|la tamzavita]]. * En [[Bangladeŝo]], [[Okcidenta Bengalio]] kaj [[Barato]]''"Khêkshialer biye"'': "ŝakala (aŭ vulpa) geedziĝo. * En [[Eŭska lingvo|la eŭska]]: ''"Azeri besta"'' ("vulpa festeno") aŭ ''"Azeri ezteia"'' ("geedziĝo de vulpoj"). * En [[Flandrio]]: la tradicia kredo estas ke sunplovo akompanas diabla foiro. * En [[Brazilo]], ''"{{Lang|pt|Casamento da raposa}}"'' (geedziĝo de vulpoj), ''"{{lang|pt|Sol e chuva, casamento de viúva}}"'', kiu estas [[rimaĵo]] kiu signifas "Suno kaj pluvo, geedziĝo de vidvino" aŭ ''"Chuva e sol, casamento do espanhol"'' (pluvo kaj suno, geedziĝo de hispano", kiu estas ofte uzita kiel respondo al la unua rimaĵo. * En [[Bulgario]], estas onidiro pri urso geedziĝanta.<ref name="wwwords" /> En aliaj partoj de la lando homoj diras ke la diablo geedziĝas. * En [[Katalunio]] oni diras ke la sorĉistinoj kombas siajn harojn, ''"{{Lang|ca|Les bruixes es pentinen}}"''. * En [[Kubo]], estas la filino de la diablo kiu geedziĝas (''"{{Lang|es|Se está casando la hija del diablo}}").'' * En [[Salvadoro]], "la cervo naskas sian idon". * En [[Estonio]], la fenomeno estas priskribita kiel "la larmoj de orfoj", kaj la suno estas la avino sekiganta tiujn larmojn. * En [[Etiopio]] kaj [[Eritreo]], oni diras ke [[Hieno|hienido]] naskiĝas. * En [[Finnlando]], ĝi nomiĝas ''"{{Lang|fi|Ketut kylpevät}}"'' aŭ "la vulpoj banas sin". * En [[Francio]], ĝi estas ''"{{Lang|fr|Le diable bat sa femme et marie sa fille}}"'' ("la diablo batas sian edzinon kaj geedziĝas sian filinon")<ref>http://www.linternaute.fr/proverbe/3383/le-diable-bat-sa-femme-et-marie-sa-fille/</ref><ref>http://artflx.uchicago.edu/cgi-bin/dicos/pubdico1look.pl?strippedhw=diable&dicoid=LITTRE1872{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> aŭ ''"{{Lang|fr|Le diable bat sa femme pour avoir des crêpes}}"'' ("la diablo batas sian edzinon por havi [[Krespo|krespon]]"). Ambaŭ devenas el la poemo Praeparatio Evangelica.<ref>https://www.phrases.com/FR/phrase/le-diable-bat-sa-femme-pour-avoir-des-cr%C3%AApes_40679</ref> * En [[Galegio]], la tradicia kredo estas ke [[megero]], la vulpoj aŭ la lupoj geedziĝas<ref>http://www.cirp.es/pub/docs/cfg/cfg09_04.pdf</ref>. * En la [[Germana lingvo|germanlingvaj]] landoj estas larĝa gamo de esprimoj pri sunpluvo, multe rilataj al festeno aŭ geedziĝo en [[infero]]. Aliaj onidiroj rilatas al lukto inter la diablo kaj sia familianoj. Alie plu, estas idiomaĵoj pri sorĉistinoj. (''"La sorĉistinoj dancas", "La sorĉistinoj bakas patkukojn", "La sorĉistinoj faras buteron"''). Cetere estas humuraj versioj kiel: "Leŭtenanto pagas siajn ŝuldojn", "Nobelo iras al la [[Paradizo|paradizon]]", "La diablo akiras la animon de advokato" aŭ "Nun la lupoj pisas" <ref>{{Citaĵo el libro|isbn=9783411023929|eldono=4th|lingvo=Germana|titolo="Kirmes". Redewendungen : Wörterbuch der deutschen Idiomatik}}</ref>. * En [[Grekio]] oni diras ''"ήλιος και βροχή, παντρεύονται οι φτωχοί. Ήλιος και φεγγάρι, παντρεύονται οι γάιδαροι,"'' kiu signifas "Suno kaj pluvo, la malriĉuloj geedziĝas. Suno kaj luno, la [[Azeno|azenoj]] geedziĝas". * En [[Gujano]], ĝi estas konata kiel "Suno-Pluvo". * En [[Haitio]], oni diras ke [[zombio]] (aŭ la diablo) batas sian edzinon por sala manĝaĵo. * En [[Havajo]], ĝi estas konata kiel "fantoma pluvo" aŭ "likva sunbrilo". * En [[Hebrea lingvo|la hebrea]] ĝi nomiĝas ''"שמש משקרת''" (''Shémesh meshakéret'') – ripozanta suno. * En [[Hungario]], ĝi estas konata kiel ''"veri az ördög feleségét",'' "la diablo batas sian edzinon". * En [[Indonezio]], la fenomeno estas la signo ke iu riĉa kaj fama ulo mortis, do la ĉielo montras sian kondolenco. * En [[Irano]] ĝi estas konata kiel ''".{{Lang|fa|.گرگ داره میزاد}}"'' kiu signifas "lupo naskas". * En [[Italio]] oni diras ''"{{Lang|it|Piove e c'è il sole}}, la gatta fa l'amore"'' kiu signifas "Pluvas kun la suno, la katino amoras". * En [[Jamajko]], "la diablo kaj sia edzino luktas por peco de ŝinko". * En [[Japanio]], ĝi estas konata kiel ''"狐の嫁入り''" (''Kitsune ne yomeiri"'') aŭ "la geedziĝo de la vulpoj". * En [[Kazaĥio]], oni diras ke "malriĉulo riĉiĝis", ''"{{Lang|kk|Кедей адам байыды}}"''. * En [[Kenjo]], [[Hieno|hienoj]] aŭ [[Simio|simioj]] geedziĝas. * En [[Koreio]], unu ofta termino estas "vulpa pluvo" (여우비), referencante al legendo pri [[tigro]] kiu geedziĝas al vulpo, kaŭzante nubo, kiu amis la vulpon, plori malantaŭ la suno. * En Latvio oni diras "Saule spīd, lietus līst, vecam vīram kažoks plīst" kiu signifas "La suno brilas, la pluvo falas, maljunula mantelo ŝiriĝas". * En [[Libano]], la diraĵo estas "la ratoj geedziĝas". * En [[Mazandarana lingvo|la mazandarana]], ĝi ankaŭ nomiĝas "la geedziĝo de la ŝakaloj". * En [[Makedonio (regiono)|Makedonio]], oni diras ĉu ke "La ciganoj edziĝas" (''"{{Lang|mk|Циганка се мажи}}")'', ĉu ke "La [[Urso|ursoj]] geedziĝas" (''"Мечка се жени/мажи")''. * En [[Maldivoj]], ĝi nomiĝas "La pluvo kiu falas kiam nobela pagano mortas". * En [[Malto]] ĝi estas konata kiel ''"Twieled Tork"'' kiu tradukas al "Turka bebo ĵus naskiĝis". * En [[Tunizio]] kaj [[Maroko]], ĝi estas "La geedziĝo de la lupo" aŭ "La pluvo kaj la suno kaj la geedziĝo de la fraŭlino." * En [[Nepala lingvo|la nepala]], ĝi nomiĝas "La geedziĝo de la ŝakalo" aŭ ''"Gham-paani, gham-paani shyal ko bihe"'' kiu laŭvorte tradukas al "Sunpluvo, sunpluvo, la geedziĝo de ŝakalo". * Ankaŭ en [[Paŝtuna lingvo|la paŝtuna]], ĝi nomiĝas "La geedziĝo de ŝakalo" (''"{{Lang|pa|Da gidarh wade}}")'' * En [[Panĝabio]], ĝi estas "La geedziĝo de unuokula ŝakalo". * En [[Paragvajo]], estas la diablo kiu geedziĝas. * En [[Filipinoj]], oni diras ke "La tikbalano geedziĝas".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-608180 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-09-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171023175329/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-608180 |arkivdato=2017-10-23 }}</ref> * En [[Pollando|Polio]] oni diras "La sorĉistino faras buteron" (''"Słońce świeci, deszczyk pada, baba jaga masło składa")''. * En [[Porto-Riko]] kaj la [[Dominika Respubliko]], oni diras ke sorĉistino geedziĝas. * En [[Rusa lingvo|la rusa]] kaj [[Litova lingvo|la litova]], ĝi nomiĝas "Funga pluvo" ("грибной дождь", ''"gribnoy dozhd''"), ĉar folklora kredo estas ke tiaj kondiĉoj estas favoraj al la kresko de fungoj.<ref name="KPBS">http://www.waywordradio.org/a-year-of-words/</ref> Ĝi ankaŭ estas nomata "Blinda pluvo" ("слепой дождь", ''"slepoy dozhd"''), ĉar ĝi ne vidas ke ne estas la ĝusta tempo por pluvi.<ref name="Slepoy">http://dic.academic.ru/dic.nsf/proverbs/20318/%D0%A1%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B9</ref> * Ankaŭ en [[Ukrainio]], ĝi nomiĝas "грибний дощ (hrybnyj doshch)", "funga pluvo".<ref name="KPBS" /> * En [[Ruando]] ĝi estas ''"impyisi yarongoye"'', "vulpoj geedziĝas". * Ankaŭ en [[Sinhala lingvo|la sinhala]], ĝi nomiĝas "La geedziĝo de la vulpo" (අව්වයි වැස්සයි, නරියගෙ මගුලයි). * En [[Serbio]], Ĝi estas tradicie kredita ke anĝeloj banas, ''"{{Lang|sr|Анђели се купају}}"'' (''"Anđeli se kupaju''"). * En [[Sud-Afriko|Sud-afrika]] [[Angla lingvo|angla]], sunpluvo estas "La geedziĝo de simio", prunta-esprimo el [[Zulua lingvo|la zulua]] ''"{{Lang|zu|umshado wezinkawu}}"'', kiu havas la saman signifon.<ref name="wwwords" /> * En [[Sudano]], la azeno kaj simio geedziĝas. * En diversaj afrikaj lingvoj, "[[Leopardo|leopardoj]] geedziĝas". * En [[Trinidado kaj Tobago]], ĝi nomiĝas ''"Monkey Marriddin"'', "Simioj geedziĝas". * En [[Tanzanio]], oni diras ''"Simba anazaa"'' – laŭvorte "la leonino naskas". * En [[Tajlando]], oni diras ke sunpluvo okazas kiam iu forpasas. * En [[Turkio]], ĝi nomiĝas ''"çakal yağmuru"'' kiu signifas ŝakalan pluvon. * En partoj de [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]], la tradicia kredo estas ke simio festas sian naskiĝtagon. * En la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|Suda Usono]], la tradicia kredo estas ke sunpluvo okazas kiam la diablo batas sian edzinon. Kontraŭe, regiona kredo de [[Tenesio]] estas ke la diablo kisas sian edzinon.<ref name="appmag">{{Citaĵo el la reto |url=http://appalachianmagazine.com/2018/08/24/sunshowers-when-the-devil-beats-his-wife/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-09-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210919232820/http://appalachianmagazine.com/2018/08/24/sunshowers-when-the-devil-beats-his-wife/ |arkivdato=2021-09-19 }}</ref> * En [[Venezuelo]], ĝi nomiĝas ''<nowiki/>'cachimba'.'' * En [[Vjetnama lingvo|la vjetnama]], ĝi nomiĝas ''"{{Lang|vi|mưa bóng mây}}"'' (nuba-ombra pluvo). * En [[Zimbabvo]], ĝi estas "la geedziĝo de simio". === Barato === * En [[Asama lingvo|la asama]], ĝi estas nomata "{{Lang|as|খঁৰা শিয়ালৰ বিয়া}} (''Khonra xiyaalor biya'')", signifanta "la geedziĝo de vulpo". * Ankaŭ en [[Malajala lingvo|la malajala]], ĝi estas konata kiel "la geedziĝo de la vulpo" ({{Lang|ml|കുറുക്കന്റെ കല്യാണം}}). * Same, en [[Odia lingvo|la odia]], ĝi estas nomata tiel-maniere (ଖରା ହେଉଛି ମେଘ ହେଉଛି, ଶିଆଳ ପୁଅ ବାହା ହେଉଛି). * En [[Bengala lingvo|la bengala]], ĝi estas la geedziĝo de la blinda vulpo. * En [[Bihara lingvo|la bihara]] ĝi nomiĝas ''"siyaar ke biyaah"'', la geedziĝo de ŝakalo. * En [[Guĝarata lingvo|la guĝarata]], ĝi estas ''"Naago varsaad"'', signifanta "nudan pluvon". * En [[Kanara lingvo|la kanara]], oni nomas ĝin "{{Lang|kn|ಕಾಗೆ ನರಿ ಮದುವೆ}} (''Kaage Nari maduve'')" kiu signifas "korvo kaj vulpo geedziĝas". * En [[Konkana lingvo|la konkana]], ĝi estas "la geedziĝo de simioj". * En [[Kumaona lingvo|la kumaona]], oni diras ke vulpo kaj hundo geedziĝas. * En [[Marata lingvo|la marata]], ĝi nomiĝas "कोल्ह्याचे लग्न (''Kolhyache Lagna'')" kiu signifas "geedziĝo de vulpo". * En [[Raĝastano]], oni diras ''"Bhoot Bhootni Ra byaa"'' signifanta "la geedziĝon de 2 fantomoj". * En [[Tamila lingvo|la tamila]], oni diras ke "La vulpon kaj la korvon geedziĝas" ({{Lang|ta|காக்காவுக்கும் நரிக்கும் கல்யாணம்}}). * En [[Telugua lingvo|la telugua]], oni diras ''"''ఎండా వానలో కుక్కల, నక్కల పెళ్ళి ''(Yenda Vanalo, kukkala nakkala pelli)"'' kiu signifas "Hundoj kaj vulpoj geedziĝas sub la sunpluvo". Ĝi ankaŭ estas konata kiel geedziĝo de korvoj. * En [[Gara lingvo|la gara]], ĝi estas nomata ''"peru bia ka'enga"'', "la geedziĝo de ŝakalo/vulpo". * En la la tangkula, oni diras ke homo kaj fantomo geedziĝas. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Precipitaĵoj]] [[Kategorio:Folkloro]] aaceoa3oj2rk4bpvqymeb1kwqymitn6 0 795602 9462532 8480696 2026-08-26T00:16:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462532 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Tibor Erky-Nagy |dosiero = Erky-Nagy_Tibor.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Tibor Erky-Nagy |naskonomo = }} '''[[Tibor (virnomo)|Tibor]] Erky-[[Nagy]]''' [erki-nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Erky-Nagy Tibor''' estas [[Hungario|hungara]] [[tipografo]]. Tibor Erky-Nagy<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q990826</ref> naskiĝis la {{daton|21|junio|1956}} en [[Baja]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. [[Dosiero:Erky.jpg|eta|{{centre|Tibor Erky-Nagy}}]] == Biografio == Tibor Erky-Nagy maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Dombóvár]] en [[1974]], poste li lernis la metion [[presisto]] en [[Budapeŝto]]. Li eklaboris en presejo, sed laŭ vespera kurso li lernis la tipografion, fine li akiris tipografian [[diplomo]]n en [[Arta Universitato Moholy-Nagy]] en [[1993]]. Post 2 jaroj li estis [[liberprofesiulo]] en Dombóvár per nove aĉetita [[komputilo]]. Li profitis la tiutempan teknikan revolucion de la presado kaj liaj libroj estas legeblaj. Li ricevis [[premio]]jn inter 1993–2019. Li edziĝis en 1980, lia [[edzino]] naskis 2 [[filo|gefilojn]]. == Liaj libroj (elekto) == * 100 év Dombóváron, 1900-2000 (2000) * Dombó retró (2008) * Szekszárd 2014 (kunaŭtoro, 2014) * Egykorvolt utcák.házak.emberek Dombóvár 1896-1993 (2021) == Liaj tipografiaj laboroj (elekto) == * Írók Budapestje – Varga Lajos Márton (1996) * A dombóvári zsidóság története (2007) * Lamping József, 1881–1939 (premiita eldono, 2019) * Kaposvár – Várostörténeti kalauz 2020 == Fontoj == * [https://www.teol.hu/kozelet-tolna/2016/09/a-nyomdaszat-a-zeniten hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220914041149/https://www.teol.hu/kozelet-tolna/2016/09/a-nyomdaszat-a-zeniten |date=2022-09-14 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Erky-Nagy Tibor}} [[Kategorio:Hungaraj tipografoj]] [[Kategorio:Hungaraj presistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gvf47jc99inpsp2yyzlng0uiiueu3bw 0 796129 9462372 8808669 2026-08-25T14:41:14Z Sj1mor 12103 9462372 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Caminha (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=PT-16|zomo=10 |bildo=Centro histórico de Caminha 37.jpg}} '''Caminha''' [kaMInja] estas komunumo en la okcidento de la [[Distrikto Viana do Castelo]], [[Portugalio]], [[Norda regiono (Portugalio)|Norda regiono]] (NUTS II) kaj intermunicipa komunumo de la Supra Minho (NUTS III), kun proksimume 1 346 loĝantoj en sia ĉefa urbokerno. == Geografio == Caminha estas sidejo de la samnoma municipo Caminha kun totala areo de 136,52 km², subdividita en 14 fregezioj, kaj 15 797 loĝantoj en 2021. Ĝi limas norde kun la [[Provinco Pontevedro]], [[Galegio]], [[Hispanio]], trans la rivero Minjo, okcidente kun [[Atlantiko]], nordoriente kun [[Vila Nova de Cerveira]], sudoriente kun [[Ponte de Lima]], kaj sude kun [[Viana do Castelo]]. La rivero [[Minjo]] enfluas en Atlantikon inter Caminha kaj la hispana urbo Guarda. Ĝi formas parton de la pejzaĝo kaj de la limo kun Hispanio; boatoj transportas kaj homojn kaj aŭtojn trans ĝin. [[Dosiero:Caminha freguesias 2013.svg|eta|maldekstre|220ra|Fregezioj de Caminha.]] Ĝi enhavas 14 submunicipojn, nome ''freguesias'' Âncora, Arga (Baixo, Cima kaj São João), Argela, Caminha (Matriz) kaj Vilarelho (sidejo), Dem, Gondar kaj Orbacém, Lanhelas, Moledo kaj Cristelo, Riba de Âncora, Seixas, Venade kaj Azevedo, Vila Praia de Âncora, Vilar de Mouros kaj Vile. La plej alta pinto de la municipo estas en altebenaĵo de Serra de Arga, proksimume je 800 metroj de altitudo, proksime de la plej alta pinto de tiu montaro, nome Alto do Espinheiro (825 m). Estas multaj vidindaĵoj: preĝejoj, kastelo, muregoj, horloĝturo, fortikaĵoj ktp., multaj el ili iam defendocelaj. == Historio == Per dokumento de 2a de januaro 1619, Filipo la 2-a de Portugalio (Filipo la 3-a de Hispanio) atribuis al Miguel Luís de Meneses (1565–1637), la titolon de Unua Duko de Caminha, sen sukcedantoj, pro kio la titoloj pasis al lia frato Luís de Noronha e Meneses (1614–1641), Dua Dukoe de Caminha, senkapigita en la regado de D. Johano la 4-a, sen sukcedantoj, pro kio la titolo de Duko de Caminha estis deklarita en la 24a de decembro 1641 (Filipo la 4-a de Hispanio) favore al Maria Brites de Meneses, Tria Dukino de Caminha, vidvino kaj nevino de Miguel Luís de Meneses. === Notindaj homoj === * João Lourenço Rebelo (1610–1661) komponisto. * [[Sidónio Pais]] (1872–1918) politikisto, armea oficiro kaj diplomato. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Torre do Relogio - Caminha.JPG|eta|maldekstre|220ra|Horloĝturo.]] * Preĝejoj de Nossa Senhora da Assunção, de Misericórdia kaj de Santa Clara de Caminha * Kastelo kaj muregoj de Caminha * Horloĝturo * Fontano ''Chafariz do Terreiro'' de Caminha * Ĉefsalono de la iama urbodomo de Caminha * Domo Casa dos Pitas kaj la "Oito Casas" (ok domoj) de rua Direita (Caminha) * Municipa Muzeo * Paneloj de azuleĥoj de la trajnstacio de Caminha * Arkeologiejo de Coto da Pena (Vilarelho) * Kapelo kaj Krucmonumento de São Bento, Vila Idalina kaj Casa de Ventura Terra (Seixas) * Domo ''Casa da Torre'' kaj Gravuraĵoj de Lage das Fogaças (Lanhelas) * Krucmonumento kaj bienoj Valindo kaj Loreto (Venade) * Rokgravuraĵoj de Chã da Vermelha (Azevedo) * Romanika ponto de Vilar de Mouros * Fuorto de Ínsua (Moledo do Minho) * Fuorto de Lagarteira (Vila Praia de Âncora) * Fuorto de Cão (Âncora) * Romanika ponto de Abadim (Âncora) * Kastrumo ''Cividade'' de Âncora * Romanikaj kapeloj de iamaj monaĥejoj de São Pedro de Varais (Vile) kaj de São João de Arga (Arga de Baixo) == Bildoj == <gallery> Igreja Matriz de Caminha.jpg|Preĝejo de Caminha. Caminha Church detail.JPG|Rozvitralo de la preĝejo de Caminha. The afternoon passing by (42136895731).jpg|Fontana placo. Aerial photograph of Forte da Ínsua (4).jpg|Fuorto de Ínsua (Moledo do Minho). </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Caminha (stacidomo)]] * [[Âncora-Praia (stacidomo)]] * [[Esqueiro (stacidomo)]] * [[Moledo do Minho (stacidomo)]] * [[Seixas (stacidomo)]] * [[Senhora da Agonia (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.avesdeportugal.info/sitestuminho.html Birdobservado en la estuaro de la rivero Minho] * [http://www.portaldasfreguesias.com Portal das Freguesias] * [http://www.freguesiasdeportugal.com Freguesias de Portugal] * [http://www.minhaventura.com turismo en Caminha] * {{Tradukita|lingvo= pt |artikolo=Caminha|revizio=68079032}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Caminha| ]] [[Kategorio:Urboj de Portugalio]] [[Kategorio:Distrikto Viana do Castelo]] 2x9z6eo3aff4z9g7pwj1x2is901rfwk 0 796188 9462553 8744180 2026-08-26T03:18:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462553 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-LO|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=10}} '''Torrecilla en Cameros''' [toreZIlja enkaMEros] estas vilaĝo kaj municipo de [[Rioĥo (Hispanio)|Rioĥo]] (norda [[Hispanio]]), nome en la suda komarko [[Nova Kamero]]. La loknomo ''Torrecilla en Cameros'' estas etimologie komprenebla kiel ''Tureto en Kameroj''. Ĝi estas la plej loĝata loĝloko en la komarko kaj funkcias praktike kiel ĉefurbo de [[Kameroj]]. Ĝi estas sur la komarka akso de la rivero [[Iregua]] kaj estas la nura loĝloko en la montaro kiu havas setlejon sur la du bordoj de la rivero. Ĝi enhavas tipajn angulojn, monumentojn kaj servojn sur bela pejzaĝo de tradicio kaj industria kaj brutobreda. Nombraj religiaj konstruaĵoj, blazondomoj kaj palacoj estas atestiloj de grava historio.<ref>[https://torrecillaencameros.org/torrecilla-en-cameros/torrecilla-y-su-comarca/ Torrecilla y su comarca] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220924152304/https://torrecillaencameros.org/torrecilla-en-cameros/torrecilla-y-su-comarca/ |date=2022-09-24 }} Alirita la 20an de Septembro 2022.</ref>​ [[Dosiero:Torrecilla en Cameros - La Rioja (Spain) - Municipality Map.svg|220ra|eta|maldekstre|La municipa teritorio de Torrecilla en Cameros, en la sudo de la regiono.]] [[Dosiero:Torrecilla sobre el Iregua.jpg|260ra|eta|maldekstre|Ponto super la rivero Iregua.]] [[Dosiero:Torrecilla en Cameros - Iglesia de San Martín - DSC 6916 W.jpg|220ra|eta|maldekstre|Preĝejo de Sankta Marteno.]] [[Dosiero:Ermita de San Anton-Torrecilla en Cameros-18983.jpg|220ra|eta|maldekstre|Ermitejo de ''San Antón''.]] [[Dosiero:Ermita de San Pedro-Torrecilla en Cameros-20037.jpg|220ra|eta|maldekstre|Ermitejo de Sankta Petro.]] == Geografio == Ĝi estas je 32 km de [[Logronjo]], provinca kaj regiona ĉefurbo, komunikita laŭ la montara regiona ŝoseo LR-111 kiu trapasas la municipan teritorion inter la km 299 kaj 303. Laŭ tiu estas [[Nestares]] norde, [[Nieva de Cameros]] sudokcidente, [[Almarza de Cameros]] kaj [[Pinillos]] sudoriente kaj [[Pradillo]] kaj [[Villanueva de Cameros]] pli sude. La urba kerno estas sur 774 m.s.m. La montaro estas okcidente, separante la valon de la rivero Iregua disde la valo de la rivero [[Najerilla]] oriente, atingante altitudojn super 1400 metrojn. La urba kerno estas formata de tri kvartaloj, el kiuj la plej grava estas Sankta Marteno, kie estas la ĉefaj negocoj kaj monumentoj de la loĝloko, ekzemple la preĝejo de Sankta Marteno. {| width="40%" border="2" align="center" | width="30%" align="center" |''Nordokcidente:'' [[Pedroso]] | width="40%" align="center" |''Norde:'' [[Nestares]] | width="30%" align="center" |''Nordoriente:'' [[Viguera]] |- | width="30%" align="center" |''Okcidente:'' [[Anguiano]] | width="40%" align="center" |[[Dosiero:Rosa_de_los_vientos.svg|ligilo=Dosiero:Rosa_de_los_vientos.svg|75x75px]] | width="30%" align="center" |''Oriente:'' [[Almarza de Cameros]] |- | width="30%" align="center" |''Sudokcidente:'' [[Nieva de Cameros]] | width="40%" align="center" |''Sude:'' [[Nieva de Cameros]] kaj [[Almarza de Cameros]] | width="10%" align="center" |''Sudoriente:'' [[Almarza de Cameros]] |} == Historio == La plej frua mencio datas de 1066 en la testamento de Estefanía, vidvino de la reĝo García Sánchez la 3-a de Pamplono, nomita de Nájera, kiu donas la urbon, kun Leza kaj aliaj loĝlokoj de Kameroj al sia filo la infanto Ramiro de Pamplono, kiu en 1081 redonis ĝin al la [[Monaĥejo de Santa María la Real de Nájera]]. Dum la Moderna Epoko, Torrecilla prosperis pro la protekto fare de la [[Mesta]] kaj la industrio de la [[lano]]. La tolaĵoj fabrikitaj en la 18-a jarcento estis konsumitaj de la lokanoj, sed ankaŭ estis liveritaj al la reĝaj trupoj aŭ eksportataj al la cetero de Iberio. En tiu epoko estis 13 000 ŝafoj en la loko, grava [[tekstila industrio]] kaj palacoj kiel rezulto de la prospera ekonomio. Meze de la 19-a jarcento estis 9 tolfabrikoj, 2 de papero, 1 de ĉokolado, diversaj farunmuelejoj, 3 panbakejoj, 6 tinkturejoj ktp. En 1924 oni fondis meblofabrikon Pascual Salcedo kiu generis grandan ekonomian kaj demografian disvolvigon, post la forta demografia malpliigo de fino de la 19-a jarcento okazigita per la fermo de la tekstila industrio, ruinigita de la konkurenco de la industrio en Katalunio. Tiu fabriko faris, ke la loĝantaro pliiĝis ĝis 1562 loĝantoj en la 1940-aj jaroj, sed ties translokigo al [[Viana]] en la 1960-aj jaroj rezultis en forta demografia malpliigo, kiun la loko ankoraŭ ne superis. Du gravaj progresistoj naskiĝis en la loko, nome [[Práxedes Mateo-Sagasta]] (1825-1903), prezidanto de la hispana registaro en la lasta kvarono de la 19-a jarcento, kaj [[Eduardo Barriobero]] (1875-1939), verkisto, latinisto, tradukisto kaj politikisto respublikana kaj federaciista ankaŭ proksima al la ''Confederación Nacional del Trabajo'' ([[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]]), elektita deputito en 1914, 1918, 1919 kaj 1931. == Aktualo == La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tial oni malaltiĝis el 1562 loĝantoj en 1920-aj jaroj ĝis nunaj 454. La ekonomio estas bazata ĉefe sur la [[agrikulturo]] de cerealoj, [[brutobredado]] jam pli de bovoj ol de ŝafoj, ne tiom enspeziga, [[forstado]], la industrio pri ligno, akvofonto Manantial de Peñaclara, kiu enboteligas trinkakvon kaj forta [[rura turismo]]. Vizitindaĵoj estas la preĝejo, kvar ermitejoj, palaco, ponto, rigardejo, fontoj, naturaj pejzaĝoj, piedirado ktp. == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Rioĥo]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Rioĥo]] 4ihb10p1vmmjcr0h3ny4amztb7lphpd 0 799491 9462678 9450107 2026-08-26T07:09:33Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Renault_-_André_Masséna,_duc_de_Rivoli,_prince_d'Essling,_maréchal_de_France_(1756-1817).jpg|Renault_-_André_Masséna,_duc_de_Rivoli,_prince_d'Essling,_maréchal_de_France_(1756-1817).jpg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Renault_-_André_Masséna,_ 9462678 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Guarda}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=PT-18|zomo=09 |bildo=Catedral de Guarda edited.jpg}} '''Guarda''' (portugallingva prononco: [ˈɡwaɾdɐ]) estas urbo kaj municipo en la [[Distrikto Guarda]], kies ĉefurbo ĝi estas, kaj regiono [[Centra regiono (Portugalio)|Centra]] en nordokcidenta [[Portugalio]]. La municipo havas 40 126 loĝantojn (2021). La urbo mem havas 31 224 loĝantojn (2006).<ref>[https://portalnacional.com.pt/guarda/guarda/ "Guarda".] Portal nacional. Alirita la 26an de Decembro 2020.</ref> Guarda estas konata kiel "urbo de kvin F": ''Farta'', ''Forte'', ''Fria'', ''Fiel'' kaj ''Formosa'' - abunda (aŭ tute kontentiga), forta, malvarma, fidela kaj bela.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ipg.pt/estg/guia_caloiro/viver_guarda.asp|titolo=Cidade da Guarda (Ciudad de Guarda)|alirdato=25a de Decembro 2020|eldoninto=Escola Superior de Tecnologia e Gestão - Instituto Politécnico da Guarda|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924035910/http://www.ipg.pt/estg/guia_caloiro/viver_guarda.asp|arkivdato=2015-09-24}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ipg.pt/estg/guia_caloiro/viver_guarda.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924035910/http://www.ipg.pt/estg/guia_caloiro/viver_guarda.asp |arkivdato=2015-09-24 }}</ref> Klarigo estas jena: * Farta (abunda), pro la fekundeco de la tero de la valo de la rivero [[Mondego]]; * Forte (forta), pro la kastelturo, muregoj kaj alta geografia loko; * Fria (malvarma), pro proksimeco al la [[Serra da Estrela]]; * Fiel (fidela), ĉar la kapitangeneralo de la kastelo, Álvaro Gil Cabral, praavo de [[Pedro Álvares Cabral]], malakceptis transdoni la ŝlosilojn de la urbo al la reĝo de Kastilio dum la krizo de 1383-1385 kaj krome partoprenis en la [[Batalo de Aljubarrota]]; * Formosa (bela), pro la natura beleco de la urba kerno.<ref>{{cite web |last1=Dias Valente |first1=Joaquim Carlos |title=Guarda: A cidade dos 5 "F"s |url=http://www.pad.pt/volta2009/info/mensagens/camaras/Mensagem%20Camara%20da%20Guarda.pdf |publisher=Câmara Municipal da Guarda (Ayuntamiento de Guarda) |access-date=25a de Decembro 2020}}</ref><ref name="Turismo e Eventos">{{Citaĵo el la reto|url=http://turiventos-turismoeventos.blogs.sapo.pt/pt-circuito-centro-e-interior-19311|titolo=PT - Circuito Centro e Interior histórico - Portugal - Guarda|alirdato=25a de Decembro 2020|eldoninto=Turiventos - Turismo e Eventos}}</ref> Ĉefa altiraĵo estas la katedralo. == Geografio == [[Dosiero:Guarda freguesias 2013.svg|eta|maldekstre|210px|''Freguesias'' de la municipo Guarda.]] La municipo limas kun [[Almeida]], [[Belmonte]], [[Covilhã]], [[Celorico da Beira]], [[Gouveia (Guarda)|Gouveia]], [[Pinhel]], [[Manteigas]] kaj [[Sabugal]]. Ĝi estas sur la deklivaro de la [[Serra da Estrela]], nome la plej alta montaro en kontinenta Portugalio, kun pinto ĉe 1993 metroj. Guarda estas la urbo sur plej alta altitudo en Portugalio (1 056 m.s.m.) kaj unu el la plej gravaj urboj de la portugala regiono Beira Alta. La [[Serra da Estrela]], nome la plej alta montaro en kontinenta Portugalio, estas parte en tiu distrikto. La urbo estas atingebla per naciaj kaj internaciaj fervojoj kaj per aŭtovojoj A25 (Aveiro, Viseu, Guarda, Vilar Formoso) kaj A23 (Guarda, Covilhã, Fundão, Castelo Branco, Abrantes, Torres Novas). Ĝi estas proksime de la limo kun Hispanio, je ĉirkaŭ 40&nbsp;km de [[Fuentes de Oñoro]], [[provinco Salamanko]], tra Vilar Formoso. Ĝi havas 43 ''freguesias'', nome la jenaj: Adão, Aldeia do Bispo, Aldeia Viçosa, Alvendre, Arrifana, Avelãs da Ribeira, Avelãs de Ambom e Rocamondo, Benespera, Casal de Cinza, Castanheira, Cavadoude, Codesseiro, Corujeira e Trinta, Faia, Famalicão, Fernão Joanes, Gonçalo, Gonçalo Bocas, Guarda, Jarmelo São Miguel, Jarmelo São Pedro, João Antão, Maçainhas de Baixo, Marmeleiro, Meios, Mizarela, Pêro Soares e Vila Soeiro, Panóias de Cima, Pega, Pêra do Moço, Porto da Carne, Pousade e Albardo, Ramela, Rochoso e Monte Margarida, Santana da Azinha, Sobral da Serra, Vale de Estrela, Valhelhas, Vela, Videmonte, Vila Cortês do Mondego, Vila Fernando, Vila Franca do Deão kaj Vila Garcia. == Historio == [[Dosiero:Guarda-CityGate.jpg|eta|maldekstre|''Porta do Sol'' (Sunpordego).]] En la unuaj jarcentoj de la romiigo de la Iberia Duoninsulo, Luzitanaj popoloj loĝis en la regiono de Guarda, nome Igaeditani, Lancienses Oppidani, kaj Transcudani. Tiuj popoloj rezistis romiigon dum du jarcentoj. Male tiuj areoj ne konsumis vinon, sed bieron el glanoj. Iliaj armiloj estis kurbaj glavoj ''falcata'', kiuj facile rompis romiajn glavojn pro sia metalurgia supereco. Iliaj paganaj dioj estis diferencaj el la romiaj dioj. Luzitanaj religiaj surskribaĵoj estas videblaj en kelkaj sanktejoj kiel Cabeço de Fráguas.<ref>[https://turiventos-turismoeventos.blogs.sapo.pt/pt-circuito-centro-e-interior-19311 "PT - Circuito Centro e Interior histórico - Portugal - Guarda".] Turiventos - Turismo e Eventos. Alirita la 25an de Decembro 2020.</ref> Oni sugestis, ke praurbo Castelos Velhos (MAlnovaj kasteloj), el la [[Ferepoko]], estis sur la loko de la nuntempa urbo Guarda.<ref>Alarcão, Jorge. [http://www.patrimoniocultural.gov.pt/media/uploads/revistaportuguesadearqueologia/9_1/2/07-p.131-148.pdf "Notas de arqueologia, epigrafia e toponímia IV" (PDF).] Revista Portuguesa de Arqueologia. Alirita la 25an de Decembro 2020.</ref> Kvankam pluas duboj pri la naskoloko, Luzitana militestro [[Viriato]] (heroo de Portugala historio ĝis nune) eble naskiĝis en la regiono de Guarda nome en "Montoj Herminios", koresponde al nuntempa [[Serra da Estrela]]. Aliaj historiistoj sugestas, ke eble li naskiĝis pli proksime al la marbordo.{{Sfn|Pérez Vilatela|2000|p=261}}{{Sfn|Amílcar Guerra|1992|p=14}}{{Sfn|Pérez Vilatela|2000|p=261}}{{Sfn|Amílcar Guerra|1992|p=15-16}} Ĉiuokaze lia murdo fare de perfiduloj je la servo de la romia Kepjo, konsulo kaj militestro, okazis en Cabeço de Fráguas, en la nuntempa municipo de Guarda, en la jaro 139 aŭ 138 a.n.e.{{Sfn|Sánchez Moreno|2002|p=152}}{{Sfn|Pastor Muñoz|2009|p=48}}{{Sfn|López Melero|1988|p=260-261}}{{Sfn|Pastor Muñoz|2009|p=41, 48}}{{Sfn|Sánchez Moreno|2002|p=152}} [[Dosiero:Torre de Menagem do Castelo da Guarda.jpg|eta|maldekstre|Ĉefturo de la Kastelo de Guarda.]] Post la romia epoko, sekvis la periodo de okupado fare de [[Visigotoj]]. Poste, la regiono estis okupita de la islama civilizacio kaj poste de la [[Reĝlando Asturio]]. Nur post la procezo de kristana konkero, oni definitive konfirmis la gravon de la urbo kaj de la regiono.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cic.pt/actividades/default.asp?p=_%2Factividades%2F2010-11%2Frubricas%2Fvnt45.htm&id=1068&t=2010-2011&tt=VIAGENS%20NA%20NOSSA%20TERRA|titolo=Viagens na Nossa Terra! - Guarda|alirdato=25a de Decembro 2020|eldoninto=Colégio Internato dos Carvalhos|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150415034324/http://www.cic.pt/actividades/default.asp?p=_%2Factividades%2F2010-11%2Frubricas%2Fvnt45.htm&id=1068&t=2010-2011&tt=VIAGENS%20NA%20NOSSA%20TERRA|arkivdato=2015-04-15}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cic.pt/actividades/default.asp?p=_%2Factividades%2F2010-11%2Frubricas%2Fvnt45.htm&id=1068&t=2010-2011&tt=VIAGENS%20NA%20NOSSA%20TERRA |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150415034324/http://www.cic.pt/actividades/default.asp?p=_%2Factividades%2F2010-11%2Frubricas%2Fvnt45.htm&id=1068&t=2010-2011&tt=VIAGENS%20NA%20NOSSA%20TERRA |arkivdato=2015-04-15 }}</ref> En 1199 [[Sanĉo la 1-a (Portugalio)|Sanĉo la 1-a]] ŝanĝis la diocezon de Egitania ([[Idanha-a-Velha]]) al Guarda,<ref>{{cite web |last1=Meyer-Hermann |first1=Reinhard |title=About the (genealogical) relationship between medieval municipal law of Coria and Castelo Bom |url=http://www.uni-bielefeld.de/lili/personen/meyer-hermann/pdf/genealogica.pdf |publisher= Bielefeld University |access-date=25a de Decembro 2020 |archive-date=5a de Marto 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305014922/http://www.uni-bielefeld.de/lili/personen/meyer-hermann/pdf/genealogica.pdf |url-status=dead }}</ref> kaj havigis al la urbo foruon similan al tiu de Salamanko.{{Sfn|de la Torre Rodríguez|1998|p=789}}​ Pro sia alta loko la urbo ludis gravan rolon en defendo kaj strategio.{{Sfn|Fonseca Moretón|2004|p=442}}​ La juda komunumo de la urbo, jam gravis en la 13-a jarcento kaj enhavis ĉirkaŭ la 15-a jarcento inter 600 kaj 850 personoj, kaj akceptis nombrajn judojn elpelitajn el Hispanio en 1492.{{Sfn|Fonseca Moretón|2004|p=442}}​ En 1202 oni kreis la diocezon de Guarda, ĉar Idanha, iama Egitania,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://csantamarta-irmazinhas.com.pt/node/254|titolo=Diocese da Guarda|alirdato=25a de Decembro 2020|eldoninto=Casa Santa Marta - Irmãzinhas dos Anciãos Desamparados|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150416222746/http://csantamarta-irmazinhas.com.pt/node/254|arkivdato=2015-04-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://csantamarta-irmazinhas.com.pt/node/254 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150416222746/http://csantamarta-irmazinhas.com.pt/node/254 |arkivdato=2015-04-16 }}</ref> estis tre forlasita dum la epoko de la militoj kontraŭ islamanoj pro situo proksime al la landlimo kaj malfacila defendo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.lendarium.org/narrative/a-lenda-da-gardunha/?category=82|titolo=A Lenda da Gardunha|alirdato=25a de Decembro 2020|eldoninto=Centro de Estudos Ataíde Oliveira|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150416213703/http://www.lendarium.org/narrative/a-lenda-da-gardunha/?category=82|arkivdato=2015-04-16}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.lendarium.org/narrative/a-lenda-da-gardunha/?category=82 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150416213703/http://www.lendarium.org/narrative/a-lenda-da-gardunha/?category=82 |arkivdato=2015-04-16 }}</ref> Guarda male estis fondita en loko multe pli facile defendebla.<ref name="Histórias e sabores - Guarda">{{Citaĵo el la reto|url=http://historiasesabores.blogspot.pt/2007/02/guarda.html|titolo=Histórias e sabores - Guarda|alirdato=25a de Decembro 2020|eldoninto=Histórias e sabores}}</ref> La unua katedralo de Guarda estis konstruita samjare, je iniciato de episkopo Don Martinho kun apogo de la reĝo Sanĉo la 1-a. Tamen ĝi estis translokigita al alia loko ene de la urbopordegoj, inter la jaroj 1208 kaj 1214. Inter 1390 kaj 1396 oni konstruis la nunan katedralon, je iniciato de la episkopo Don Frei Vasco kun apogo de la reĝo [[Johano la 1-a (Portugalio)|Johano la 1-a]]. La katedralo estis poste ampleksigita inter 1397 kaj 1426, inter 1435 kaj 1458, kaj inter 1504 kaj 1517.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.monumentos.pt/Site/APP_PagesUser/SIPA.aspx?id=4717|titolo=Catedral da Guarda / Sé da Guarda|alirdato=25a de Decembro 2020|eldoninto=SIPA - Sistema de Informação para o Património Arquitectónico}}</ref> La reĝo [[Denizo (Portugalio)|Denizo]] kaj la reĝino [[Sankta Izabela de Aragono|Izabela]] estis en la regiono de Guarda inter Novembro 1281 kaj la fino de Julio 1282, precize en la urbo [[Trancoso]].<ref>{{cite book |last1=Pero-Sanz |first1=José Miguel |title=Santa Isabel |date=19-a de septembro 2011|publisher=Palabra |isbn=978-84-9840-546-0 |page=41 |edition=2011 |url=https://books.google.com/books?id=XYIm9o4qHAEC&q=dinis+guarda+1281&pg=PA31 |language=es}}</ref> Tiu reĝo Denizo preparis tie militon kontraŭ Kastilio, kiu estos solvita pere de la Traktato de Alcañices. En 1282, la reĝo Denizo regis la unuajn portugalajn "Cortes" de Guarda (kortumoj, praparlamento).<ref name="Histórias e sabores - Guarda"/> [[Dosiero:Pelourinho_da_Guarda_4.jpg|eta|Kruc-[[pilorio]] de Guarda.]] En 1371, Denizo deklaris Guarda "rifuĝejon" por "humanigitoj", tio estis la personoj kondamnitaj pro murdo, kiujn la reĝo pardonis cele al reloĝado de teroj proksimaj al la limoj.<ref>{{cite book |last1=Maldonado de Vasconcelos Correia |first1=Luís Miguel |title=Castelos em Portugal |year=2010 |url=https://books.google.com/books?id=NvrKKADg2M4C&q=1379+guarda&pg=PA69 |publisher=Castelos em Portugal: retrato do seu perfil arquitectónico (1509-1949) - Mediabooks |isbn=9789892600222 |access-date=25a de Decembro 2020}}</ref> En 1383 oni kreis en la urbo lernejon por malriĉaj studentoj fare de la episkopo Afonso Correia la 2-a, asocie kun la episkopa lernejo de Guarda, ekzistinta (almenaŭ) ekde la 13-a jarcento.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://bdigital.ipg.pt/dspace/bitstream/10314/895/1/revista%20N%C2%BA20%20-%20Amarelo%20%281997%29.pdf|titolo=A Escola Episcopal da Sé da Guarda|alirdato=25a de Decembro 2020|eldoninto=Revista do Instituto Politécnico da Guarda|paĝoj=195–199|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304120454/http://bdigital.ipg.pt/dspace/bitstream/10314/895/1/revista%20N%C2%BA20%20-%20Amarelo%20(1997).pdf|arkivdato=2016-03-04}}</ref> En 1465 la reĝo [[Afonso la 5-a (Portugalio)|Afonso la 5-a]] faris novajn kortumojn en Guarda.<ref>{{cite web |last1=Cruz Coelho |first1=Maria Helena |title=A Guarda em Cortes nos séculos XIV e XV |url=https://estudogeral.sib.uc.pt/bitstream/10316/12679/1/Maria%20Helena%20da%20Cruz%20Coelho%2035.pdf |publisher=Revista Portuguesa de História - Universidade de Coimbra |access-date=25a de Decembro 2020}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://arquivomunicipal.cm-lisboa.pt/fotos/editor2/d_afonsov.pdf|titolo=Documentos de D.Afonso V, Infante D. Pedro e Príncipe D.João|alirdato=25a de Decembro 2020|eldoninto=Arquivo Municipal de Lisboa|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160804200133/http://arquivomunicipal.cm-lisboa.pt/fotos/editor2/d_afonsov.pdf|arkivdato=2016-08-04}}</ref> En 1475, la Princo Johano (estonta reĝo [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]]) faris Konsilantaron en Guarda por arigi trupojn kiuj partoprenos en la [[Batalo de Toro]], kadre de la [[Milito de Kastilia Sukcedo]].<ref>{{cite web |last1=Ferreira |first1=Amadeu |title=Mimória Scrita de Sendin |url=http://www.sendim.net/historia/historia2.asp?id=23&user=Amadeu |publisher=Mimória Scrita de Sendin |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924100331/http://www.sendim.net/historia/historia2.asp?id=23&user=Amadeu |access-date=25a de Decembro 2020 |archive-date=2015-09-24 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924100331/http://www.sendim.net/historia/historia2.asp?id=23&user=Amadeu |date=2015-09-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sendim.net/historia/historia2.asp?id=23&user=Amadeu |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924100331/http://www.sendim.net/historia/historia2.asp?id=23&user=Amadeu |arkivdato=2015-09-24 }}</ref> En la 1490-aj jaroj, kiam okazis la forpelo de Judoj el Hispanio, Guarda ricevis novajn loĝantojn por sia juda komunumo, kiuj kreis novan vivon al la komerco en tiu landlima areo. En 1493, lokano kaj kronikisto Rui de Pina planis la [[Traktato de Tordesillas|Traktaton de Tordesillas]] kaj organizis diplomatian mision al Kastilio.<ref>{{cite web |title=Tratado de Tordesillas - O Tratado de Tordesilhas e as suas consequências |url=http://educaja.com.br/2007/10/tratado-de-tordesilhas.html |publisher=Educa já! |access-date=25a de Decembro 2020 |archive-date=7a de Junio 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607132111/http://educaja.com.br/2007/10/tratado-de-tordesilhas.html |url-status=dead }} {{Citaĵo el la reto |url=http://educaja.com.br/2007/10/tratado-de-tordesilhas.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120607132111/http://educaja.com.br/2007/10/tratado-de-tordesilhas.html |arkivdato=2012-06-07 }}</ref> En 1496 kaj 1497, dum la regado de [[Manuelo la 1-a (Portugalio)|Manuelo la 1-a]], oni ordonis konverton aŭ forpelon de [[judoj]], kio rezultis en apero de la nomitaj [[novkristanoj]]n (aŭ [[Marrano]]s), kaj ankaŭ la aperon de [[Kriptojudismo]] en la regiono.<ref>{{cite web |last1=Marcocci |first1=Giuseppe |title=A Fundação da Inquisição em Portugal: Um novo olhar |url=http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/7228/1/LS_023_GiuseppeMarcocci.pdf |publisher=Scuola Normale Superiore, Pisa-Italia |access-date=25a de Decembro 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170815223146/http://repositorio.ucp.pt//bitstream/10400.14/7228/1/LS_023_GiuseppeMarcocci.pdf |archivedate=2017-08-15 }}</ref> La 22an de Oktobro, 1536, la [[Inkvizicio]] ekfunkciis, kaj oni lanĉis persekutadon kontraŭ hinduistoj (en [[Portugala Barato]]), islamanoj kaj judoj.<ref>{{cite book |last1=Sassoon, Salomon, Saraiva |title=The Portuguese Inquisition and Its New Christians, 1536-1765 |date=2001 |publisher=Brill, 2001 |pages=345–347}}</ref> Tiu persekutado estis lanĉita ankaŭ en Guarda, precize la 8-an de Junio 1564, kiam oni rajtigis al Don Ambrosio Capelo, inkviziciisto de Guarda, funkciigi la inkvizicion en la diocezoj de Guarda kaj [[Lamego]].<ref>{{cite web |last1=Paiva |first1=José Pedro |title=Os bispos e a inquisição portuguesa (1536-1613) |url=http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4407/1/LS_S2_15_JosePPaiva.pdf |publisher=Repositório Institucional da Universidade Católica Portuguesa |access-date=25a de Decembro 2020 |archive-date=28a de Februaro 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130228084258/http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4407/1/LS_S2_15_JosePPaiva.pdf |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130228084258/http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4407/1/LS_S2_15_JosePPaiva.pdf |date=2013-02-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4407/1/LS_S2_15_JosePPaiva.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130228084258/http://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4407/1/LS_S2_15_JosePPaiva.pdf |arkivdato=2013-02-28 }}</ref> === Moderna epoko === [[Dosiero:Paços do Concelho, Guarda.jpg|eta|maldekstre|Malnova urbodomo de Guarda el la 17-a jarcento.]] En 1580, dum la dinastia krizo de 1580, la episkopo de Guarda, Don João, defendis la sendependecon de Portugalio kaj opoziciis al la Iberia Unio. La episkopo poste rezistis la rezultojn de la Batalo de Alcântara (1580) ĉe Lisbono kaj plue estis aliĝinta kun [[Antono la 1-a (Portugalio)|António, Prioro de Krato]], kontraŭ ĉiuj aliaj portugalaj episkopoj.<ref>{{cite web |last1=Paiva |first1=José Pedro |title=Bishops and Politics: The Portuguese Episcopacy During the Dynastic Crisis of 1580 |url=https://www.brown.edu/Departments/Portuguese_Brazilian_Studies/ejph/html/issue8/html/jpaiva_main.html |publisher=[[Universitato de Koimbro]] - Centre for History, Society and Culture |access-date=25a de Decembro 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190130121038/http://www.brown.edu/Departments/Portuguese_Brazilian_Studies/ejph/html/issue8/html/jpaiva_main.html |archivedate=2019-01-30 }}</ref> La 18an de Marto, 1582, la Papo kondamnis la farojn de Don João, episkopo de Guarda, kaj li mortis en 1592 dum la regado de [[Filipo la 2-a (Hispanio)]] (Filipo la 1-a de Portugalio).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.geni.com/people/Jo%C3%A3o-de-Portugal/6000000014093831005|titolo=João de Portugal, bispo da Guarda|alirdato=25a de Decembro 2020|eldoninto=Geni.com}}</ref><ref>{{cite web |last1=Paiva |first1=José Pedro |title=Restauração da Independência de Portugal: Os difíceis tempos da Igreja antes e após 1640 |url=http://www.snpcultura.org/restauracao_independencia_portugal.html |publisher=Secretariado Nacional da Pastoral da Cultura |access-date=25a de Decembro 2020}}</ref> La 21-an de Septembro 1597, okazis la sinodo en kiu oni iniciatis novajn statutojn kaj konstituciojn de la episkopo de la urbo, cele al adopto de la dekretoj de la [[Koncilio de Trento]], en la kadro de la [[Kontraŭreformacio]] de la [[Katolika Eklezio]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=MbAqAAAAMAAJ&q=s%C3%ADnodo+guarda+1597|titolo=Grande enciclopédia portuguesa e brasileira|dato=1936|eldoninto=Editorial Enciclopédia, limitada|paĝo=897|lingvo=pt-BR}}</ref> En 1655 la ekspluatado de minoj de [[stano]] en Guarda intensiĝis.<ref>{{cite book |last1=Thomaz |first1=Manoel Fernandes |title=Repertorio Geral, ou, Indice Alphabetico das Leis Extravagantes do Reino de Portugal |date=1819 |publisher=Real Imprensa da Universidade de Coimbra |page=260 |url=https://books.google.com/books?id=tW0DAAAAQAAJ&q=1655+minas+estanho+Guarda&pg=PA260 |language=pt-BR}}</ref> En 1674, okazis la dioceza sinodo de Guarda por reguli impostoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.fd.unl.pt/Anexos/Investigacao/1137.pdf|titolo=Dissertações sobre os Dizimos Ecclesiasticos|eldono=Faculdade de Direito - Universidade Nova de Lisboa|paĝo=27}}</ref> Inter 1728 kaj 1730, la loka doktoro Simão de Castro estis kondamnita de la loka inkvizicio pri [[judismo]]. Kiel rezulto, li rifuĝiĝis en [[Portugala Hindio]], kie li setliĝis en 1734.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.catedra-alberto-benveniste.org/_fich/15/Francois_Soyer_%282%29.pdf|titolo=Un Médico entre la Garras de la Inquisición: El proceso de Simón de Castro (1728-1730)|eldoninto=University of Southampton|paĝoj=373–388}}</ref> [[Dosiero:Igreja_da_Misericórdia_da_Guarda_-_Interior.jpg|eta|Interno de la preĝejo de Mizerikordo.]] En 1762-1763 la regiono de Guarda estis invadita de hispanaj fortoj, dum la [[Sepjara milito]], kaj kelkaj urboj en la areo estis okupaciitaj de Hispanio, inklude Almeida. Tiu urbo estis redonita al Portugalio en 1763, post [[Traktato de Parizo (1763)|pactraktato subskribita en Parizo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://arqhist.exercito.pt/details?id=101778|titolo=Campanha de 1762. Guerra Fantástica (1762-1763)|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Arquivo Histórico Militar|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181224120601/https://arqhist.exercito.pt/details?id=101778|arkivdato=2018-12-24}}</ref> En 1801, Pedro de Almeida Portugal, 3a Markizo de Alorna konstruis bunkrojn en Guarda, kontraŭ bombatakoj, post la malbonigo de diplomatiaj rilatoj kun Hispanio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.arqnet.pt/dicionario/alorna3.html|titolo=D. Pedro de Almeida Portugal, 3.º marquês de Alorna|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Portugal - Dicionário Histórico, Corográfico, Heráldico, Biográfico, Bibliográfico, Numismático e Artístico}}</ref> Tiun saman jaron, la unua sekcio de la muegoj estis detruita, je ordonoj de la Markizo de Alorna, por reuzi ties ŝtonojn en la konstruado de fuorto en la najbara urbo de Vale de Estrela, okcidente de la urbo.<ref name="evolução da paisagem urbana da cidade da Guarda">{{cite web |last1=Costa Pita |first1=Vanessa Maria |title=A evolução da paisagem urbana da cidade da Guarda: ativação/desativação do património edificado. |url=http://repositorio-aberto.up.pt/bitstream/10216/72325/2/72488.pdf |publisher= Porto Universitato}}{{Dead link|date=Marto 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Nuntempa Epoko === [[Dosiero:Renault - André Masséna, duc de Rivoli, prince d'Essling, maréchal de France (1758-1817).jpg|eta|maldekstre|200px|[[André Masséna]] decidis koncentri la francan armeon ĉirkaŭ Guarda kaj Belmonte.]] Kiel rezulto de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Napoleona invado de Portugalio]], kun trupoj komandataj de la franca generalo Louis Henri Loison, okazis ribelo en Guarda la 21an de Junio, 1808, post la translokigo de la Portugalia kortego al Brazilo kiel rezulto de tiuj invadoj.<ref>{{cite web |last1=Carriço |first1=Hugo Miguel |title=Invasões Napoleónicas |date=9a de Marto 2013 |url=http://pt.slideshare.net/hugomiguelcarrico/invases-napolenicas-historia-portugal |publisher=História de Portugal |access-date=26a de Decembro 2020}}</ref> La 22an de Marto, 1811, la franca generalo [[André Masséna]] decidis koncentri la francan armeon ĉirkaŭ Guarda kaj Belmonte, for el la fortikaĵoj de [[Ciudad Rodrigo]] kaj Almeida. La 3an de Aprilo samjare, en la Batalo de Sabugal, la brita militestro [[Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington|Wellington]] venkis kontraŭ la generalo Jean Reynier, kaj devigis Masséna foriri el Portugalio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.arqnet.pt/portal/portugal/invasoes/inv1811.html|titolo=Cronologia das invasões francesas - 1811|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=O Portal da História - As invasões francesas}}</ref> En 1829, dum malvarmega tajdo, oni informis en Guarda ke temperaturoj estis falintaj tiom ke ili frostigis ovojn, [[brando]]n, kaj aliajn aĵojn kiuj frostiĝas nur en tre akra malvarmo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cafeportugal.pt/pages/sitios_artigo.aspx?id=5844|titolo=Guarda - Uma cidade talhada no granito|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Café Portugal|arkivurl=https://archive.today/20150425211128/http://www.cafeportugal.pt/pages/sitios_artigo.aspx?id=5844|arkivdato=2015-04-25}}</ref> En 1835, alia sekcio de murego estis detruita, inter la [[ĉefturo]] kaj la ''Porta Nova'' (Nova Pordego), kaj ties ŝtono estis uzita en la konstruado de la nova publika tombejo.<ref name="evolução da paisagem urbana da cidade da Guarda" /> En 1855 ono fondis la liceon kie studis estontaj gravuloj kiel Vergílio Ferreira, Eduardo Lourenço kaj Augusto Gil.<ref>{{cite web |last1=Brás |first1=Gustavo |title=Liceu Nacional da Guarda celebrou ontem 150 anos |url=http://www.publico.pt/local-centro/jornal/liceu-nacional-da-guarda-celebrou-ontem-150-anos-26277 |publisher= Público (Portugalio) |access-date=26a de Decembro 2020}}</ref> En 1868, dum la regado de [[Ludoviko la 1-a (Portugalio)|Ludoviko la 1-a]], oni publikigis la unuan gazeton de Guarda nome ''O Egytaniense''.<ref>{{cite book |last1=Rafael |first1=Gina Guedes |title=Jornais e Revistas Portugueses do séc. XIX |date=1998–2002 |publisher=Ministério da Cultura, Biblioteca Nacional |location=Lisboa |isbn=972-565-229-0 |page=286 |url=https://books.google.com/books?isbn=9725652290}}</ref> En 1882 oni malfermis fervojon de Beira Alta (al kio venis [[Ludoviko la 1-a (Portugalio)|Ludoviko la 1-a]] kaj la reĝa familio), kiu ligis la marbordan urbon [[Figueira da Foz]] kaj [[Vilar Formoso]], ĉe la limo kun [[Hispanio]]. Ĝi estas ankoraŭ la ĉefa fervoja konekto inter Portugalio kaj la cetero de Eŭropo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rotadabairrada.pt/agenda/show_130-anos-da-linha-da-beira-alta_pt_121|titolo=130 Anos da Linha da Beira Alta|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Rota da Bairrada|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210922053749/https://www.rotadabairrada.pt/agenda/show_130-anos-da-linha-da-beira-alta_pt_121|arkivdato=2021-09-22}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://hemerotecadigital.cm-lisboa.pt/OBRAS/GazetaCF/1958/N1686/N1686_master/GazetaCFN1686.pdf|titolo=Gazeta dos Caminhos de Ferro|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Sociedade SKF Limitada}}</ref> En 1893, oni malfermis duan fervojon inter Guarda kaj [[Abrantes]], en [[Ribatejo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://hemerotecadigital.cm-lisboa.pt/OBRAS/GazetaCF/1958/N1682/N1682_master/GazetaCFN1682.pdf|titolo=Linha da Beira Baixa|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Gazeta dos Caminhos de Ferro}}</ref> La 1an de Januaro 1899, elektra lumo estis enkondukita en Guarda, kio faris ĝin unu el la plej fruaj portugalaj urboj kiuj estis elektrigita.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ointerior.pt/noticia.asp?idEdicao=521&id=25283&idSeccao=6216&Action=noticia|titolo=De S. Pedro "Dos Comedeiros" à Aldeia dos Trinta|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=O Interior}}{{Dead link|date=Marto 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En 1897 oni fondis lernejon por mezlernejaj instruistoj.<ref>{{cite web |last1=Fontes |first1=Carlos |title=Formação de professores |url=http://educar.no.sapo.pt/FORMPROF.htm |publisher=Navegando na Educação |archive-url=https://web.archive.org/web/20090203065136/http://educar.no.sapo.pt/FORMPROF.htm |access-date=26a de Decembro 2020 |archive-date=2009-02-03 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090203065136/http://educar.no.sapo.pt/FORMPROF.htm |date=2009-02-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://educar.no.sapo.pt/FORMPROF.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090203065136/http://educar.no.sapo.pt/FORMPROF.htm |arkivdato=2009-02-03 }}</ref> En Majo 1907, kun ĉeesto de la reĝo [[Karlo la 1-a (Portugalio)|Karlo]] kaj la reĝino Amélie de Orleano, oni inaŭguris [[sanatorio]]n Sousa Martins, unua siatipa en la lando por pacientoj de [[tuberkulozo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ordemdosmedicos.pt/?lop=conteudo&op=ed3d2c21991e3bef5e069713af9fa6ca&id=dd458505749b2941217ddd59394240e8|titolo=Notícias|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Portal Oficial da Ordem dos Médicos}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://videos.sapo.pt/aO6j5G5jjDF31K7bF1RF|titolo=106 anos do Sanatório Sousa Martins|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Sapo Videos|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221020182257/http://videos.sapo.pt/aO6j5G5jjDF31K7bF1RF|arkivdato=2022-10-20}}</ref> === Respubliko === [[Dosiero:Agilluar2.jpg|eta|dekstra|Loka poeto Augusto Gil.]] Post la deklaro de respubliko en Portugalio en 1910, aperis gazetoj tra la tuta [[Distrikto Guarda]], speciale en Guarda kaj [[Seia]], ĉefe aliĝintaj al respublika idearo kaj propagandaj celoj. Tiuj konstituas fonton tre gravan por la rekonstruo de la ĵusa historio de variaj komunumoj de la Distrikto dum la apliko de la respublika reĝimo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.arquivo.guarda.pt/jornais/jornais-do-distrito?view=item|titolo=O Distrito da Guarda na I República - Os Jornais no Distrito da Guarda|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Arquivo Distrital da Guarda|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141010094654/http://www.arquivo.guarda.pt/jornais/jornais-do-distrito?view=item|arkivdato=2014-10-10}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.arquivo.guarda.pt/jornais/jornais-do-distrito?view=item |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141010094654/http://www.arquivo.guarda.pt/jornais/jornais-do-distrito?view=item |arkivdato=2014-10-10 }}</ref> La legenda Guarda poeto Augusto Gil mortis la 26an de Februaro, 1929, jam en la epoko de la militista diktatoreco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nicoladavid.com/literatura/augusto-gil|titolo=Obras de Augusto Gil (1873-1929)|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Literatura Contemporânea em Língua Portuguesa}}</ref> Poste venis la diktatoreca reĝimo de [[Oliveira Salazar]]. En la nokto de la 24a de Aprilo, 1974, la kapitano Augusto José Monteiro Valente arestis sian komandanton kaj aliĝis al la ''Movimento das Forças Armadas'' (MFA), kiu la venontan tagon renversos la diktatoran reĝimon de Salazar kaj [[Marcelo Caetano|Caetano]] en la [[Revolucio de la Diantoj]], kaj li estis konsiderita unu el plej brilaj kaj plej engaĝiĝintaj portugalaj militistoj en tiu revolucio.<ref>{{cite web |last1=Barroso Esperança |first1=Carlos |title=Major-general Augusto José Monteiro Valente – Militar, Republicano, Patriota e Herói de Abril |url=http://www.aofa.pt/artigos/Carlos_Barroco_Revista_Praca_Velha.pdf |publisher=Revista Praça Velha |access-date=26a de Decembro 2020}}</ref> En 1942 oni malfermis la unuan hotelon en la urbo Guarda, nome "Hotel Turismo" aktiva ĝis nun, kaj ikona simbolo de turismo en tiu urbo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ointerior.pt/noticia.asp?idEdicao=694&id=38733&idSeccao=9182&Action=noticia|titolo=A Guarda com turismo em 2050|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=O Interior|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160305031151/http://www.ointerior.pt/noticia.asp?idEdicao=694&id=38733&idSeccao=9182&Action=noticia|arkivdato=2016-03-05}}</ref> En 1963, Industrias Lusitanas [[Renault]] (aŭtomobila fabriko) ekfunkciis en Guarda, estis aktivaj ĝis 1987, kaj produktis 189 461 vehiklojn de la modeloj Renault 4, Renault 5, Renault 6, Renault 8, Renault 10, Renault 12 , Renault 16 kaj Renault Trafic. Poste venis "Delco Remy" kaj poste "Delphi (Autopeças)", ĝis ties fermmo en Decembro 2010.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ointerior.pt/noticia.asp?idEdicao=734&id=41974&idSeccao=10036&Action=noticia|titolo="Foi um orgulho ter servido a fábrica que era a "menina dos nossos olhos""|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=O Interior|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150505073434/http://www.ointerior.pt/noticia.asp?idEdicao=734&id=41974&idSeccao=10036&Action=noticia|arkivdato=2015-05-05}}</ref> En 1965 oni malfermis Altlernejon por Flegistinoj.<ref>{{cite web |title=Escola - Apresentação (Escuela - Presentación) |url=http://www.ess.ipg.pt/escola_apresentacao.asp |publisher=IPG - Escola Superior de Saúde |access-date=26a de Decembro 2020 |archive-date=5a de Majo 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505060009/http://www.ess.ipg.pt/escola_apresentacao.asp |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150505060009/http://www.ess.ipg.pt/escola_apresentacao.asp |date=2015-05-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ess.ipg.pt/escola_apresentacao.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150505060009/http://www.ess.ipg.pt/escola_apresentacao.asp |arkivdato=2015-05-05 }}</ref> En 1980, Politeknika Instituto malfermiĝis, en 1986 Kiel Altlernejo de Edukado kaj la venontan jaron kiel Altlernejoj de Teknologio kaj Administrado. En 1999, oni kreis Altlernejon de Turismo kaj Telekomunikado en tiu instituto, sed en la najbara urbo [[Seia]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://portal.ipg.pt/webapps/portal/frameset.jsp?tab_tab_group_id=_15_1|titolo=História do Instituto|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=IPG|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160419232525/http://portal.ipg.pt/webapps/portal/frameset.jsp?tab_tab_group_id=_15_1|arkivdato=2016-04-19}}</ref> == Vidindaĵoj == La du ĉefaj vidindaĵoj de la urbo estas la katedralo kaj la kastelo. La [[katedralo]] enhavas elementojn de [[Gotika arkitekturo]] kaj de [[Manuelisma stilo]] ekzemple en fenestroj kaj salomonaj kolonoj; ĝi estis konstruita ekde 1390 ĝis mezo de la 16-a jarcento kaj restaŭrita de la arkitekto Rosendo Carvalheira inter 1898 kaj 1921. Estas gravaj prilaboritaj tomboj de gravuloj, bela ĉefretablo, ktp., sed ekzemple baroka orgeno estis forigita de Carvalheira por restaŭri la gotik-manuelisman etoson. La [[kastelo]] estis konstruita inter la 12a kaj 14a jarcentoj.​ Ĝi estis deklarita Nacia Monumento. Estas aliaj gravaj vidindaĵoj, kiel la jenaj: [[Dosiero:Coluna torsa - Sé da Guarda.jpg|eta|230px|dekstre|Interno de la katedralo. La tipaj salomonaj kolonoj de [[Manuelisma stilo]] estas karaktera trajto.]] [[Dosiero:Igreja de S. Vicente 1.jpg|eta|maldekstre|Mezepoka strato kaj preĝejo de Sankta Vincento fone.]] * Iama Episkopa Palaco de Guarda (aktuala Muzeo de Guarda) * Dolmeno de Pêra do Moço (megalita monumento) * Turo de la Forĝistoj (''Ferreiros'') (parto de la mezepokaj muregoj) * Konvento de Sankta Francisko de Guarda aŭ Konvento de la Sankta Spirito * Kapelo de Nia Sinjorino de Mileu * Arkeologia kuŝejo de Póvoa do Mileu * Fontano de Dorna * Preĝejo de Sankta Vincento * Preĝejo de la Mizerikordo * Krucpilorio (''pelourinho'') de Guarda * Kastrumo Jarmelo (antaŭromia) * Paços do Concelho, iama urbodomo * Kastrumo de Tintinolho, grava loko en la milito inter luzitanoj kaj romianoj * Domo de Rua do Encontro * Domo de Chaves Bandarra * Fontano (''Chafariz'') de la Poplejo de Sankta Andreo == Ekonomio == La ĉefaj ekonomiaj sektoroj de Guarda estas jenaj: [[turismo]], [[tekstila industrio]], industrio por elektraj kabloj por aŭtomobila fabrikado kaj por energiaj industrioj, lano, vitro, marmoro kaj granito, metalurgio, aluminio, kemiaĵoj, bakado, laktaĵoj, kaj konstruado. Estas ankaŭ metiartoj, agrikulturo kaj brutobredado en la ruraj areoj de la municipo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.admestrela.pt/observatorio/s_miguel_guarda.htm|titolo=Obervatório Local - Indicadores Socio-Económicos das Freguesias do concelho da Guarda|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Admestrela|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304110407/http://www.admestrela.pt/observatorio/s_miguel_guarda.htm|arkivdato=2016-03-04}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.admestrela.pt/observatorio/s_miguel_guarda.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304110407/http://www.admestrela.pt/observatorio/s_miguel_guarda.htm |arkivdato=2016-03-04 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.coficab.pt/images/cerifications/declaracaoambiental2013.pdf|titolo=Declaração Ambiental 2013|alirdato=26-a de decembro 2020|eldoninto=Coficab}}{{Dead link|date=Marto 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Obervatório Local - Indicadores Socio-Económicos das Freguesias do concelho da Guarda |url=http://www.admestrela.pt/observatorio/se.htm |publisher=Admestrela |access-date=26a de Decembro 2020 |archive-date=4a de Marto 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115036/http://www.admestrela.pt/observatorio/se.htm |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304115036/http://www.admestrela.pt/observatorio/se.htm |date=2016-03-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.admestrela.pt/observatorio/se.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304115036/http://www.admestrela.pt/observatorio/se.htm |arkivdato=2016-03-04 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sodecia.com/en/units/europe/guarda-portugal|titolo=Guarda, Portugal|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Sodecia|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150307172422/http://www.sodecia.com/en/units/europe/guarda-portugal|arkivdato=2015-03-07}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.vidreirosreunidos.pt/|titolo=Vidreiros Reunidos foi fundada em 1991}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.metalguarda.pt/|titolo=Metalguarda|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Metalguarda - Indústria Metalúrgica}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.egiquimica.com/index.asp?idEdicao=51&idSeccao=784&id=293&action=noticia|titolo=Historial|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Egiquímica|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171005203027/http://www.egiquimica.com/index.asp?idedicao=51&idseccao=784&id=293&action=noticia|arkivdato=2017-10-05}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://carne-e-charcutaria.europages.pt/empresas/Portugal/Enchidos.html|titolo=Fumeiros da Guarda|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Europages|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304092405/http://carne-e-charcutaria.europages.pt/empresas/Portugal/Enchidos.html|arkivdato=2016-03-04}} {{Citaĵo el la reto |url=http://carne-e-charcutaria.europages.pt/empresas/Portugal/Enchidos.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304092405/http://carne-e-charcutaria.europages.pt/empresas/Portugal/Enchidos.html |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> == Internaciaj rilatoj == Guarda estas [[Ĝemelurbo|ĝemeligita]] kun:<ref name="geminações">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M6300|titolo=Geminações de Cidades e Vilas|alirdato=26a de Decembro 2020|eldoninto=Associação Nacional de Municípios Portugueses|arkivurl=https://web.archive.org/web/20221020215207/https://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M6300|arkivdato=2022-10-20}}</ref> * {{Flago|Hispanio}} [[Béjar]], Hispanio (ekde 1979)<ref name="geminações" /> * {{Flago|ISR}} [[Safad]], Israelo (ekde 1982)<ref name="geminações" /> * {{Flago|USA}} [[Waterbury]], Usono (ekde 1984)<ref name="geminações" /> * {{Flago|Germanio}} [[Siegburg]], Germanio (ekde 1985)<ref name="geminações" /> * {{Flago|FRA}} [[Wattrelos]], Francio (ekde 1990)<ref name="geminações" /> == Bildoj == <gallery mode="packed" heights="180" style="margin:0;" > Igreja da Misericórdia 6.jpg|Iglesia de la Misericordia, originalmente construida en el siglo XVI; actual edificio del siglo XIX. D._Sancho_I_à_"sombra"_da_Sé_da_Guarda.jpg|Statuo de la reĝo [[Sanĉo la 1-a (Portugalio)|Sanĉo]] antaŭ la [[katedralo]]. Sé da Guarda - Fachada Norte.jpg|[[Katedralo]]. Antigo_Paço_Episcopal_da_Guarda_e_Seminário.jpg|Iama Episkopa Palaco de Guarda kaj Seminario. Capela Nossa Senhora do Mileu 10.jpg|Kapelo de Mileu. Torre_dos_Ferreiros_3.jpg|Turo de la Forĝistoj. Torre_dos_Ferreiros_11.jpg|Detalo de la Turo de la Forĝistoj (''Ferreiros''). Escadaria_da_Sé_da_Guarda_coberta_de_neve.jpg|Ŝtuparo de la katedralo kovrita de [[neĝo]]. Edifício Rua D. Sancho I, 15 a 17.jpg|Konstruaĵo ĉe la strato Sanĉo la 1-a. Sé_da_Guarda_-_Interior.jpg|Interno de la katedralo. Chafariz_de_Santo_André.jpg|Fontano (''chafariz'') de la Poplejo de Sankta Andreo. Cruzeiro_-_Guarda_1.jpg|Krucpilorio. </gallery> == Notoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Guarda (Portugalio) (stacidomo)]] * [[Benespera (stacidomo)]] * [[Gata (stacidomo)]] * [[Rochoso (stacidomo)]] * [[Sabugal (stacidomo)]] * [[Vila Fernando (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Wikivoyage|Guarda}} * [http://www.mun-guarda.pt Oficiala retejo de la municipo] * [https://web.archive.org/web/20121015145427/http://travel.webshots.com/album/108674325NJTOUS Guarda Fotoj] * [https://www.flickr.com/photos/vitor107/sets/72157594252242471/ Fotoj el Guarda] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Guarda (Portugalio)| ]] [[Kategorio:Distrikto Guarda]] [[Kategorio:Urboj de Portugalio]] [[Kategorio:Municipoj de Portugalio]] tw5mil6e6bdi24vcfxexgwsgedx3nu6 0 804991 9462540 8482194 2026-08-26T01:48:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462540 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = Bust of Tivadar Kanizsa, Szolnok.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Busto pri {{paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Teodoro|Tivadar]] Kanizsa''' [kaniĵa], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kanizsa Tivadar''' estis [[Hungario|hungara]] [[akvopilkado|akvopilkisto]], [[naĝado|naĝisto]], olimpiano, olimpika ĉampiono, [[trejnisto]], [[policano]], [[oficiro]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM95237;jsessionid=B7F2F01999ED0EC8FA9469982BE5C66B</ref> naskiĝis la {{daton|4|aprilo|1933}} en [[Debrecen]], li mortis la {{daton|4|novembro|1975}} en [[Jászkisér]] (laŭ alia informo en [[Jásztelek]]). [[Dosiero:Kanizsa Tivadar emléktábla, Török utca, 2017 Szolnok.jpg|eta|{{centre|Memortabulo pri {{paĝonomo}}}}]] [[Dosiero:Kanizsa Tivadar Városi Tanuszoda, 2017 Szolnok.jpg|eta|{{centre|Naĝejo Kanizsa Tivadar}}]] == Biografio == Pri lernejaj jaroj de {{paĝonomo}} mankas informoj, sed li estis polica oficiro, li mortis dumvoje pro [[akcidento]]. Lia [[edzino]] naskis [[filo]]n. Li ricevis [[premio]]jn inter 1955-1996. === Sporta kariero === {{Paĝonomo}} dum la lernejaj jaroj estis sportisto en pluraj branĉoj, inter 1951-1975 li estis akvopilkisto en signifa sportklubo de [[Szolnok]]. Lia trejnisto estis [[Béla Rajki]]. Li estis hungara ĉampiono sesfoje (1954- 1964) resume en 300 [[matĉo]]j kun 288 [[golo]]j, dum li apartenis al hungara nacia teamo inter 1955-1965. Li estis olimpiano en [[Hungario en la Somera Olimpiko 1956]], [[Hungario en la Somera Olimpiko 1960]] kaj [[Hungario en la Somera Olimpiko 1964]] kun 2 oraj kaj bronza medaloj, krome en eŭropaj ĉampionumoj li estis la unua en 1958 kaj 1962. Kiel naĝisto li estis hungara ĉampiono trifoje (1954, 1957 (dufoje)). Ekde [[1965]] li estis ankaŭ trejnisto ĝis sia frua morto. == Memorigiloj == * [[busto]] en Szolnok (2013) [https://www.kozterkep.hu/21615/kanizsa-tivadar-vizilabdazo-uj-mellszobra] * memortabulo * naĝejo prenis la nomon "Kanizsa Tivadar" == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/k-760F2/kanizsa-tivadar-7619C/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.debreceniertektar.hu/debrecen-kiemelkedo-ertekei/kanizsa-tivadar hungarlingva biografio kun foto] * [http://olimpia.hu/champdata/details/id/23029/ hungarlingva biografio kun foto] * [http://users.atw.hu/polopanteon/kanizsa.php#kanizsa0 hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.zounuk.hu/tiszaszolos/hu/node/16002 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221213113542/http://www.zounuk.hu/tiszaszolos/hu/node/16002 |date=2022-12-13 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kanizsa Tivadar}} [[Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj naĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpianoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj]] [[Kategorio:Hungaraj trejnistoj]] [[Kategorio:Hungaraj policanoj]] [[Kategorio:Hungaraj oficiroj]] {{Portalstrio|Biografio}} {{Hungaraj olimpikaj ĉampionoj en akvopilkado}} pb518ql27abzc3ho1awn1bie6zixwuz 0 806223 9462658 9445628 2026-08-26T05:54:21Z Crosstor 3176 /* M */ 9462658 wikitext text/x-wiki Jen listo de '''elektitaj studentoj en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]]''': *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[István Ábrahám (preposto)]] == B == * [[Gergely Bárándy]] * [[László Bartusz-Dobosi]] * [[Tibor Benedek (akvopilkisto)]] * [[György Benyik]] == D == * [[Katalin Dér]] == F == * [[András Fejérdy]] * [[Tamás Gergely Forrai]] == G == * [[Dávid Géczy]] * [[György Giczy]] * [[Gergely Gulyás]] == H == * [[Ernő Hetényi]] * [[Zsolt Horváth (1969)]] * [[László Hunyadi (geologo)]] == I == * [[Laura Iancu]] * [[Rita Izsák-Ndiaye]] == J == * [[Péter Janesch]] == K == * [[Vilmos Kátay-Németh]] * [[Szilárd Keresztes]] * [[Gábor Kiszely]] * [[László Levente Kocsis]] * [[Tamás Kőszegi]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[Zoltán Kulcsár]] == L == * [[Zsolt Labancz]] * [[András László (budhisto)]] * [[János Lukács (jezuito)]] == M == * [[Veronika Madár]] * [[Péter Magyar (juristo)]] * [[Péter Márki-Zay]] * [[Áron Máthé]] * [[Márton Melléthei-Barna]] * [[Roland Mengyi]] * [[Fanny Müller (fotomodelo)]] == N == * [[Márton Nobilis]] == O == * [[Balázs Orbán (politikisto)]] == P == * [[István Pion]] == R == * [[Bence Rétvári]] * [[Bálint Ruff]] == S == * [[Zsolt Semjén]] * [[Ádám Somorjai]] * [[Ádám Steinmetz]] * [[Barnabás Steinmetz]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Réka Szemerkényi]] * [[László Szilvásy (piaristo)]] * [[Szabolcs Szuromi]] == T == * [[József Török (pastro)]] * [[László Tringer]] == U == * [[József Urbán]] == V == * [[Lajos Varga (episkopo)]] * [[Zsolt András Varga]] * [[Imre Vejkey]] == W == * [[Béla Weissmahr]] == X == * [[Géza Xeravits]] == Fontoj == * La listo estas elekto el koncernaj datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] 00jahozdgd1vrdsh1jjbdkzcl19510z 0 807567 9462478 8088588 2026-08-25T19:41:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462478 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Tomaso|Tamás]] Sors''' [tamAŝ ŝorŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Sors Tamás''' estas [[Hungario|hungara]] [[naĝado|naĝisto]], trifoja paralimpiano, paralimpika ĉampiono, [[juristo]]. {{paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM1992164/1ee0c3b0-546b-4aff-b204-1766f9819586/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis la {{daton|21|decembro|1991}} en [[Pécs]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == {{paĝonomo}} naskiĝis kun misformitaj membroj. Li maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo. Baldaŭ li akiris juran diplomon en [[Universitato de Pécs]], baldaŭ li trovis laborlokon ĉe fondaĵo. Li ricevis ŝtatajn [[premio]]jn inter 2008-2016. === Sporta kariero === {{paĝonomo}} ekde sia aĝo sep naĝis, ekde 2001 jam en sportklubo. En 2002 li startis unue en konkurso. Li estis hungara ĉampiono sesfoje, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1966-1975 91-foje. Li estis paralimpiano en [[Somera Olimpiko 2008]], [[Somera Olimpiko 2012]] kaj [[Somera Olimpiko 2016]] kun 2 oraj, 2 arĝentaj kaj 4 bronzaj medaloj, krome en similaj nondĉampionumoj li estis la unua dufoje. Li finis sian aktivan sportan karieron en 2017. == Fontoj == * [https://pecsikozossegialapitvany.hu/adomany/sors-tamas/ hungarlingva membiografio kun foto] * [https://hparalimpia.hu/sportolo/sors-tamas-1 hungarlingva biografio kun foto] * [https://sportmenu.hu/boldog-szuletesnapot-sors-tamas-video/ hungarlingva biografio kun foto kaj videoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230109044001/https://sportmenu.hu/boldog-szuletesnapot-sors-tamas-video/ |date=2023-01-09 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sors Tamas}} [[Kategorio:Hungaraj naĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj paralimpianoj]] [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj paralimpikaj ĉampionoj]] {{Portalstrio|Biografio}} h36cqg8kfwv7zil8eakbjpgv0d02k1o 0 808358 9462581 9406733 2026-08-26T04:40:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462581 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Trifenilstana (IV) hidroksido</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''SnC₁₈H₁₇O'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Triphenylthin (IV) hydroxide 2D.png|300ra|Trifenilstana (IV) hidroksido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Trifenilstana hidroksido'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Triphenylthin (IV) hydroxide 3D.png|300ra|Trifenilstana (IV) hidroksido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Trifenilstana hidroksido'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Hidroksido de trifenilstano |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=76-87-9 76-87-9]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.21106510.html 21106510] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6327657 6327657] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka solidaĵo<ref>[https://haz-map.com/Agents/20439?referer=BrowseByAlphabet&return_url=%2fAgents%2f(BrowseByAlphabet)%2fC Haz-Map.com]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Molmaso]]||368,04238g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,54 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/2687-12-9.html GuideChem]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||125°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/2687-12-9_946926.html Chemsrc]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||428,5°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/es/21087-29-6/Cinnamyl%20chloride.html Chemnet]</ref> |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||3.98 |- |[[Ekflama temperaturo]]||400°C <ref>[https://inchem.org/documents/icsc/icsc/eics1283.htm InChem]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||46 mg/kg (buŝe) <ref>[https://www.alfa.com/fr/msds/?language=EN&subformat=AGHS&sku=71177 Alfa Aesar]</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|06}}{{GHS Piktogramo|07|08}}{{GHS Piktogramo|09}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|301|311|315|318|330|335|351|361d|372|400|410}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|203|260|261|264|264+265|270|271|273|280|284|301+316|302+352|304+340|305+354+338|316|317|318|319|320|321|330|332+317|361+364|362+364|391|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Trifenilstana (IV) hidroksido'''</big> aŭ <big>'''hidroksido de trifenilstano'''</big> estas neorganika kombinaĵo apartenanta al la familio de la hidroksidoj, rezultanta el hidratigado de la '''trifenilstana (IV) klorido'''. Trifenilstana (IV) hidroksido estas blanka, senodora solidaĵo, kiu reakcias kun la akvo kaj estas solveblan en plejmulto el la organikaj polaraj solvantoj. Trifenilstana (IV) hidroksido prezentas tri fenilajn grupojn kaj unu hidroksilan grupon ligitajn al stanatomo. Trifenilstana hidroksido uzatas kiel fungicido, insekticido, pesticido. Trifenilstana hidroksido ankaŭ estas toksa en naturo, precipe al akvaj organismoj. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de la '''trifenilstana (IV) hidroksido''' per traktado de '''trifenilstana (IV) klorido''' kaj '''akvo''' kaj '''trifenilstana (IV) hidroksido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Triphenylthin (IV) chloride 3D 2.png|trifenilstana (IV) klorido|120ra]] +[[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Triphenylthin (IV) hydroxide 3D.png|trifenilstana (IV) hidroksido|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de la '''trifenilstana (IV) hidroksido''' per traktado de '''trifenilstana (IV) klorido''' kaj '''natria hidroksido''' kaj '''trifenilstana (IV) hidroksido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Triphenylthin (IV) chloride 3D 2.png|trifenilstana (IV) klorido|120ra]] +[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Triphenylthin (IV) hydroxide 3D.png|trifenilstana (IV) hidroksido|120ra]] +[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|120ra]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de la '''trifenilstana (IV) hidroksido''' per oksidado de '''trifenilstana (IV) hidrido''' kun '''kalia permanganato''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Triphenyltin (IV) hydride 3D.png.png|trifenilstana (IV) hidrido|120ra]]+2[[Dosiero:Sodium-permanganate-3D-balls.png|kalia permanganato|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Triphenylthin (IV) hydroxide 3D.png|trifenilstana (IV) hidroksido|120ra]] +[[Dosiero:Модель оксида марганца(IV).png|magnezia (IV) hidrido|120ra]] +[[Dosiero:Potassium-manganate-3D-balls.png|kalia manganato|120ra]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de la '''trifenilstana (IV) hidroksido''' per oksidado de '''trifenilstana (IV) hidrido''' kun '''kalia dukromiato''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Triphenyltin (IV) hydride 3D.png.png|trifenilstana (IV) hidrido|120ra]]+4[[Dosiero:Potassium dichromate 3D.png|kalia permanganato|190ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Triphenylthin (IV) hydroxide 3D.png|trifenilstana (IV) hidroksido|120ra]] +4[[Dosiero:Potassium chromate3D.png|kalia kromiato|120ra]] +2[[Dosiero:Chromium (III) oxide 3D.png|kromia (III) oksido|200ra]]+6[[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|50ra]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Hidroksido]]j == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Hidroksidoj]] ewg5datqsj74l8ukng603k1tvmbsxzg 0 812291 9462282 9223730 2026-08-25T12:38:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462282 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Stewart GRANGER''' (denaske James Lablache Stewart; 6a de Majo 1913 – 16a de Aŭgusto 1993) estis angla kin-[[aktoro]], asocia ĉefe kun heroecaj kaj amaferaj ĉefroloj. Li estis populara gravulo el la 1940-aj ĝis la komencaj [[1960-aj jaroj]], kaj famiĝis laŭlonge de siaj aperoj en la Gainsborough melodramoj. Li ekkarieris kiel figuranto kaj aktoro de teatro en [[Londono]], krom duarangaj roloj en filmoj (1933-1940). Li enarmeiĝis je la komenco de la [[Dua Mondmilito]], sed estis pro malsano liberigita en 1942. La flora epoko de la Gainsborough melodramoj pluis el 1943 ĝis 1946, per filmoj kiel ''The Man in Grey'' (1943), ''The Lamp Still Burns'' (1943), ''Fanny by Gaslight'' (1944), kaj ''Love Story'' (1944), en kiu li ludas la rolon de blindigita piloto kiu enamiĝas el ĝismorte malsana Margaret Lockwood. Li partoprenis en historiaj fimoj kiel tiuj por Rank (1947–1949). En 1950 li venis en Usonon kontraktita de [[Metro-Goldwyn-Mayer]] por kiu li faris filmojn ĝis 1957, kiel ekzemple ''[[King Solomon's Mines]]'' (1950), ''Scaramouche'' (1952), ''The Prisoner of Zenda'' (1952), ''All the Brothers Were Valiant'' (1953), krom kelkaj filmoj kun [[Ava Gardner]] kiel ''The Little Hut'' (1957). En la [[1960-aj jaroj]] li partoprenis en filmoj en Eŭropo, kiel ''Sodom and Gomorrah'' (1962) de Robert Aldrich. Li retiriĝis en la 1970-aj jaroj al suda Hispanio, sed ankoraŭ aperis en kelkaj roloj. ==Filmoj== * ''The Song You Gave Me'' (1933) kiel Kelnero (eksterliste) * ''A Southern Maid'' (1933) (eksterliste) * ''Give Her a Ring'' (1934) kiel Diner (eksterliste) * ''Over the Garden Wall'' (1934) (eksterliste) * ''I Spy'' (1934) (eksterliste) * ''Under Secret Orders'' (1937) (eksterliste) * ''So This Is London'' (1939) kiel Laurence * ''Convoy'' (1940) as Sutton (eksterliste) * ''Secret Mission'' (1942) kiel Sub-Lieutenant Jackson * ''Thursday's Child'' (1943) kiel David Penley * ''The Man in Grey'' (1943) kiel Peter Rokeby * ''The Lamp Still Burns'' (1943) kiel Laurence Rains * ''Fanny by Gaslight'' (1944) kiel Harry Somerford * ''Love Story'' (1944) kiel Kit Firth * ''Madonna of the Seven Moons'' (1945) kiel Nino * ''Waterloo Road'' (1945) kiel Ted Purvis * ''Caesar and Cleopatra'' (1945) kiel Apollodorus * ''Caravan'' (1946) kiel Richard Darrell * ''The Magic Bow'' (1946) kiel Niccolo Paganini * ''Captain Boycott'' (1947) kiel Hugh Davin * ''Blanche Fury'' (1948) kiel Philip Thorn * ''Saraband for Dead Lovers'' (1948) kiel Konigsmark * ''Woman Hater'' (1948) kiel Lord Terence Datchett * ''Adam and Evelyne'' (1949) kiel Adam Black * ''King Solomon's Mines'' (1950) kiel Allan Quatermain * ''Soldiers Three'' (1951) kiel Pvt. Archibald Ackroyd * ''The Light Touch'' (1951) kiel Sam Conride * ''The Wild North'' (1952) kiel Jules Vincent * ''Scaramouche'' (1952) kiel Andre Moreau * ''The Prisoner of Zenda'' (1952) kiel Rudolf Rassendyll / reĝo Rodolfo la 5-a * ''Salome'' (1953) kiel Commander Claudius * ''Young Bess'' (1953) kiel [[Thomas Seymour]] * ''All the Brothers Were Valiant'' (1953) kiel Mark Shore * ''Beau Brummell'' (1954) kiel George Bryan 'Beau' Brummell * ''Green Fire'' (1954) kiel Rian X. Mitchell * ''Moonfleet'' (1955) kiel Jeremy Fox * ''Footsteps in the Fog'' (1955) kiel Stephen Lowry * ''The Last Hunt'' (1956) kiel Sandy McKenzie * ''Bhowani Junction'' (1956) kiel Col. Rodney Savage * ''The Little Hut'' (1957) kiel Sir Philip Ashlow * ''Gun Glory'' (1957) kiel Tom Early * ''Harry Black'' (1958) kiel Harry Black * ''The Whole Truth'' (1958) kiel Max Poulton * ''North to Alaska'' (1960) kiel George Pratt * ''The Secret Partner'' (1961) kiel John Brent alinome John Wilson * ''Sodom and Gomorrah'' (1962) kiel Lot * ''The Legion's Last Patrol'' (US: Commando) (1962) kiel kapitano Le Blanc * ''Swordsman of Siena'' (1962) kiel Thomas Stanswood * ''The Shortest Day'' (1963) kiel Avvocato (eksterliste) * ''The Secret Invasion'' (1964) kiel Maj. Richard Mace * ''Among Vultures'' (1964) kiel Old Surehand * ''The Crooked Road'' (1965) kiel Duko de Orgagna * ''Red Dragon'' (1965) kiel Michael Scott * ''Flaming Frontier'' (1965) kiel maljuna Surehand * ''The Oil Prince'' (1965) kiel maljuna Surehand * ''Killer's Carnival'' (1966) kiel David Porter (Viena segmento) * ''Target for Killing'' (1966) kiel James Vine * ''Requiem for a Secret Agent'' (1966) kiel Jimmy Merrill * ''The Trygon Factor'' (1966) kiel Supt. Cooper-Smith * ''The Last Safari'' (1967) kiel Miles Gilchrist * ''Any Second Now'' (1969, televida filmo) kiel Paul Dennison * ''The Hound of the Baskervilles'' (1972 televida filmo) kiel [[Sherlock Holmes]] * ''The Wild Geese'' (1978) kiel Sir Edward Matheson * ''The Royal Romance of Charles and Diana'' (1982 televida filmo) kiel [[Princo Filipo, Duko de Edinburgo]] * ''A Hazard of Hearts'' (1987 televida filmo) kiel maljuna Lord Vulcan * ''Hell Hunters'' (1988) kiel Martin Hoffmann * ''Chameleons'' (1989 televida filmo) kiel Jason * ''Fine Gold'' (1989) kiel Don Miguel ==Eksteraj ligiloj== {{Projektoj}} * {{IMDb name|id=0001289}} * {{IBDB nomo}} * [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?anno=2&depth=1&hl=en&rurl=translate.google.com.au&sl=fr&tl=en&u=http://www.boxofficestory.com/box-office-stewart-granger-c25055476&usg=ALkJrhi-Qkk2zdf7g5_CB181zWYWAkHuKg Biletvendado de filmoj de Stewart Granger en Francio] * [https://web.archive.org/web/20101225010130/http://www.britmovie.co.uk/actors/Stewart-Granger Britmovie.co.uk] * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=440 Fotoj kaj literaturo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061028061944/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=440 |date=2006-10-28 }} * [https://www.bbc.co.uk/archive/hollywood/10267.shtml BBC intervjuo kun Gloria Hunniford] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Granger, Stewart}} [[Kategorio:Britaj aktoroj]] bba1b5q3756jtzd5gfy37athtofewrl 0 816673 9462535 8480721 2026-08-26T00:35:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462535 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Tibor (virnomo)|Tibor]] Komáromi,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Komáromi Tibor''' estis [[Hungario|hungara]] [[luktado|luktisto]], dufoja olimpiano, trifoja mond[[ĉampiono]], [[trejnisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM36477;jsessionid=6E3028ACAB338D940DA41B3F3BFDC303 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis la {{daton|15|aŭgusto|1964}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} edziĝis dufoje, ambaŭ [[edzino]]j naskis po unu [[filo]]jn. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998. === Sporta kariero === {{Paĝonomo}} inter 1974-1990 estis luktisto en signifa ĉefurba sportklubo, poste 3 jarojn en [[Germanio]]. Li estis hungara ĉampiono dekfoje inter 1983-1994. Li estis olimpiano en [[Hungario en la Somera Olimpiko 1988]] kaj [[Hungario en la Somera Olimpiko 1992]] (kie li estis flagtenanto de la hungara teamo) kun arĝenta medalo (1988), krome en mondĉampionumoj li estis la unua trifoje en 1986, 1987 kaj 1989. Li akiris la bonajn rezultojn en [[klasik-stila luktado]]. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1993, poste li estis trejnisto, se ne paroli pri postenoj en la luktosporta vivo. == Fontoj == * [https://www.facebook.com/topSportfolioorszagzaszlo/posts/pfbid0zQWDMUs5oPxc2tStppSZL5jJRXMLfkfBySaBSKazyfbriqiQW9ytzRre3soaCknql hungarlingva biografio] * [https://www.magyarhirlap.hu/sport/Komaromi_Tibor_valtozast_szeretne intervjuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230329045323/https://www.magyarhirlap.hu/sport/Komaromi_Tibor_valtozast_szeretne |date=2023-03-29 }} * [https://www.olympedia.org/athletes/58594 biografio angle] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Komaromi Tibor}} [[Kategorio:Hungaraj luktistoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpianoj]] [[Kategorio:Hungaraj trejnistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj mondĉampionoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 68avg13xodotz2asemm2ui0nlinn8kl 0 820305 9462550 9054399 2026-08-26T03:07:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462550 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Toria (IV) karbonato</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue">'''Th(CO₃)₂'''</font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Thorium (IV) carbonate 2D.png|300ra|Toria (IV) karbonato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Toria (IV) karbonato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Thorium (IV) carbonate 3D.png|300ra|Toria (IV) karbonato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Toria (IV) karbonato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Radioactivity symbol.png|300ra|Toria (IV) karbonato estas substanco malforte radioaktiva]]</center>''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Toria (IV) karbonato estas substanco malforte radioaktiva.''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Karbonato de torio (IV) |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=19024-62-5 19024-62-5]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.20082465.html 20082465] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/44150929 44150929] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka solidaĵo malforte radioaktiva<ref>[https://www.americanelements.com/thorium-carbonate-19024-62-5 American Elements]</ref> |- |[[Molmaso]]||352,0565g mol⁻¹ |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla<ref>[https://haz-map.com/Agents/1818 Haz Map]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />Solvebla en koncentrita natria karbonato, nesolvebla en malvarma akvo. |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>2000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|06|08}}{{GHS Piktogramo|09}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|300|330|373|411}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|264|270|271|273|284|301+316|304+340|316|319|320|321|330|391|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Toria (IV) karbonato'''</big> aŭ <big>'''toria (IV) karbonato'''</big> estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[toria (IV) hidroksido]] kaj [[karbonata acido]]. Ĝi estas blanka solidaĵo malforte radioaktiva, nesolvebla en akvo. Toria (IV) karbonato posedas 1 toriatomon, 2 karbonatomojn, kaj 6 oksigenatomojn. Toria (IV) karbonato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de karbonataĵoj kaj toriaj derivaĵoj. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[fosgeno]] kaj [[nerolo]]: {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 align=center | [[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Phosgene-3D-vdW.png|90ra|fosgeno]]+[[Dosiero:Thorium (IV) hydroxide 3D.png|210ra|toria (IV) hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Thorium (IV) carbonate 3D.png|210ra|toria (IV) karbonato]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 4.png|numero 4|50ra]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|90ra|klorida acido]] |} === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''karbonata anhidrido'' kaj [[nerolo]]: {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 align=center | [[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Carbon_dioxide_3D_ball.png|120ra|karbona duoksido]]+[[Dosiero:Thorium (IV) hydroxide 3D.png|210ra|toria (IV) hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Thorium (IV) carbonate 3D.png|210ra|toria (IV) karbonato]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Water_molecule.svg|90ra|akvo]] |} === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de [[karbonata acido]] kaj ''toria (IV) klorido'': {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 align=center | [[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Carbonic acid 3D.png|120ra|karbonata acido]]+[[Dosiero:Thorium (IV) chloride 3D.png|210ra|toria (IV) klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Thorium (IV) carbonate 3D.png|210ra|toria (IV) karbonato]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 4.png|numero 4|50ra]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|90ra|klorida acido]] |} === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[natria karbonato]] kaj ''toria (IV) klorido'': {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 align=center | [[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Sodium carbonate 3D.png|120ra|natria karbonato]]+[[Dosiero:Thorium (IV) chloride 3D.png|210ra|toria (IV) klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Thorium (IV) carbonate 3D.png|210ra|toria (IV) karbonato]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 4.png|numero 4|50ra]][[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|120ra|natria klorido]] |} == Vidu ankaŭ == * [[Karbonato#Kelkaj Karbonatoj|Karbonatoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Karbonatoj]] f9yglf3xht9elbl6stoj023ov7yndz8 0 821666 9462507 9362393 2026-08-25T22:38:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462507 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} "'''The House of the Rising Sun'''" (La domo Sunleviĝo) estas tradicia [[folklora muziko|folklora kanto]], foje nomita "'''Rising Sun Blues'''". Ĝi rakontas la nedecan vivon de persono en la urbo [[Nov-Orleano]]. Multaj versioj instigas fratojn, patrojn aŭ filojn eviti tiun futuron. La plej sukcesa komerca versio, registrita en 1964 fare de la brita rok-bando [[The Animals]], estis numero unua sukceso en la brita sukcesa pintolisto "UK Singles Chart" kaj en Usono kaj Kanado.<ref name="the age">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.theage.com.au/articles/2004/07/08/1089000293613.html|titolo=House of worship|alirdato=12a de Januaro 2014|familia nomo=York|persona nomo=Barry|dato=9a de Julio 2004|verkaĵo=The Age}}</ref> Kiel tradicia popolkanto registrita de elektra rok-bando, ĝi estis priskribita kiel la "unua [[Folk-roko|folk-roka]] sukceso".<ref name="marsh1001" >{{Citaĵo el la reto |url=https://www.lexjansen.com/cgi-bin/marsh_xml.php?fn=87 |titolo=Dave Marsh, The Heart of Rock & Soul: The 1001 Greatest Singles Ever Made, NAL, 1989. Entry #91. |alirdato=2023-05-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210603034946/https://www.lexjansen.com/cgi-bin/marsh_xml.php?fn=87 |arkivdato=2021-06-03 }}</ref><ref name="mclean" >McLean, Ralph. [https://web.archive.org/web/20110908152455/http://www.bbc.co.uk/northernireland/music/story_behind/houseofrisingsun.shtml "Stories Behind the Song: 'House of the Rising Sun'".] [[BBC]]. Arkivita el la originalo la 8an de Septembro, 2011. Alirita la 4an de Majo, 2007.</ref> La kanto estis por la unua fojo kolektita en [[Apalaĉio]] en la 1930-aj jaroj, sed probable havas siajn radikojn en tradicia angla popolkanto, kvankam oni sugestis ankaŭ diversajn aliajn originojn. Ĝi estis listigita en la numero 6393 en la indico ''Roud Folk Song Index''. Oni idirs, ke "House of Rising Sun" estis konata de usonaj ministoj en 1905.<ref name="matteson">Matteson, Richard L. Jr. (7a de Oktobro, 2010). [https://books.google.es/books?id=bzaBnQ6shPMC&pg=PA111&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Bluegrass Picker's Tune Book.] Mel Bay Music. p. 111. ISBN 9781609745523.</ref> La plej antikva publikigita versio de la vortumado estis presita de Robert Winslow Gordon en 1925, en kolumno titolita "Old Songs That Men Have Sung" en la gazeto ''Adventure'' kaj parolas pri ruinigo de junulinoj.<ref name="sullivan2013">Steve Sullivan, ''Encyclopedia of Great Popular Song Recordings, Volume 1'', Scarecrow Press (2013) {{ISBN|0810882965}}, 9780810882966, p. 98.</ref> La vortumado de tiu versio ekas:<ref name="sullivan2013" /><ref>Sama ekvortumado estas en la frue registrita versio en 1933: Robert B. Waltz kaj David G. Engle, "[http://www.fresnostate.edu/folklore/ballads/RL250.html House of the Rising Sun, The] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201005212817/http://www.fresnostate.edu/folklore/ballads/RL250.html |date=2020-10-05 }}", ''The Traditional Ballad Index'', 4.0, Fresno State University, (2016) (alirita la 19an de Oktobro, 2016)</ref> <blockquote><poem>There is a house in New Orleans, it's called the Rising Sun It's been the ruin of many poor girl Great God, and I for one.</poem></blockquote> La rakonto de la vortumado variis inter viraj kaj virinaj rakontistoj. La plej frua konata presita versio el la kolumno de Gordon temis pri averto al virino. La plej frua konata registrita versio de la kanto fare de Ashley temas pri vira rolulo. La vortumado de tiu versio ekas jene:<ref>{{cite book|last1=Dixon|first1=Robert M. W.|title=Blues & Gospel Records, 1890–1943|last2=Godrich|first2=John|last3=Rye|first3=Howard W.|publisher=Oxford University Press|year=1997|location=Oxford}}</ref> <blockquote><poem>There is a house in New Orleans They call the Rising Sun Where many poor boys to destruction has gone And me, oh God, are one.</poem></blockquote> Inter famaj kantistoj kiuj publikigis versiojn de la kanto menciindas [[Woody Guthrie]] (1941), [[Joan Baez]] (1960), [[Bob Dylan]] (1962). la menciita [[Eric Burdon]] (1964), Frijid Pink (1969), [[Dolly Parton]] (1980), [[Johnny Hallyday]] (1964, en franca), ktp. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Vidu ankaŭ== * [[Folkroko]] ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.songfacts.com/detail.php?id=439 Songfacts "House of the Rising Sun"] *[http://www.traditional-songs.com/download_score.php?name=House%20of%20the%20rising%20sun&country=Usa The sheet music] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120830231422/http://www.traditional-songs.com/download_score.php?name=House%20of%20the%20rising%20sun&country=Usa |date=2012-08-30 }} *[http://99wfmk.com/animalhouse/ The Real Meaning Behind the Song "House of the Rising Sun] *[https://archive.org/details/afc1937001_1404A1 The Rising Sun Blues: Turner, Georgia, Free Borrow & Streaming: Internet Archive] * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=The House of the Rising Sun|revizio=1150425805}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nov-Orleano]] [[Kategorio:Anglalingvaj kantoj]] 4mi0bheo0ugill2gxe0jkkre2kpfp22 0 822083 9462349 8842775 2026-08-25T14:20:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462349 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Duane Allman.jpg|eta|dekstre|175ra|Duane Allman, grupestro de [[The Allman Brothers Band]], mortis en motorcikla akcidento en 1971.]] '''Sudusona rokmuziko''', mallongige '''Sudroko''', kaj en angla ''southern rock'', estas subĝenro de [[rok-muziko]] disvolvigita en [[Sudaj ŝtatoj de Usono|Suda Usono]] el [[rokenrolo]], [[kontreo]], kaj [[bluso]] kaj fokusas ĝenerale al uzado de [[elektra gitaro|elektraj gitaroj]] kaj voĉo. Aŭtoro Scott B. Bomar spekulativas, ke la termino "southern rock" eble estis stampita en 1972 fare de Mo Slotin, verkante por subkultura gazeto de Atlanta ''The Great Speckled Bird'' en revizio de koncerto de [[The Allman Brothers Band]]. Rokmuzikaj originoj devenas ĉefe el la muziko de [[Sudaj ŝtatoj de Usono|Suda Usono]], kaj multaj artistoj el unua ondo de la 1950-aj jaroj de [[rokenrolo]] kiel [[Bo Diddley]], [[Elvis Presley]], [[Little Richard]], [[Buddy Holly]], [[Fats Domino]], kaj [[Jerry Lee Lewis]] havis siajn radikojn en la [[Profunda Sudo]]. Tamen, la [[Brita Invado]] kaj la starigo de ''folk rock'' kaj de la [[psikedela rokmuziko]] en la mezo de la 1960-aj jaroj ŝanĝis la fokuson de la nova rokmuziko for el la rura sudo al grandurboj kiel [[Liverpool]], [[Londono]], [[Los-Anĝeleso]], [[Novjorko]], kaj [[San-Francisko]]. El la fino de la 1960-aj ĝis komenco de la 1970-aj jaroj, popularaj muzikistoj de la sudusona areo estis [[Janis Joplin]], [[Creedence Clearwater Revival]] (el [[Kalifornio]]), Leon Russell, Delaney & Bonnie,<ref>{{cite web |url=https://americana-uk.com/ten-top-swamp-rock-tracks |title=Ten top Swamp Rock tracks |last=Baylese |first=Richard |date=10a de Marto, 2021 |publisher=Americana UK | access-date=30a de Decembro 2022}}</ref> Dale Hawkins kaj Tony Joe White.<ref>{{cite web |url=https://xpn.org/2018/10/25/tony-joe-white-world-cafe-2014/ |title=R.I.P. Tony Joe White; Listen to the master of Swamp Rock play World Cafe in 2014 |last=Dye |first=David |publisher=XPN |access-date=2022-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221113032100/https://xpn.org/2018/10/25/tony-joe-white-world-cafe-2014/ |archivedate=2022-11-13 }}</ref> [[The Allman Brothers Band]], sideje en Macon, [[Georgio]], faris sian nacian debuton en 1969 kaj tuj akiris fidelan sekvantaron. Ilia stilo de [[blusroko]] unuflanke aligis longajn improvizaĵojn influitajn de [[ĵazo]], kaj aliflanke eliris el indiĝenaj elementoj de [[kontreo]] kaj tradicia popolmuziko. Ili estis siatempaj en sia uzado de elektraj gitaroj kaj klavaroj.<ref name="history">{{cite video|people=Allman, Gregg|title="Have a Nice Decade", ''The History of Rock 'n' Roll''|medium=DVD|publisher=Time-Life Video}}</ref> Gregg Allman komentis, ke "Southern rock" estis ripeta termino, kiel "rock rock."<ref name="history" /> Fine de la 1970-aj jaroj sudrokaj bandoj kiel ''The Atlanta Rhythm Section'' (iame ''Classics IV'')<ref>{{Cite web|url=http://www.atlantarhythmsection.com/arsStory01.htm|title=The Atlanta Rhythm Section – History|website=Atlantarhythmsection.com| access-date=8a de Novembro, 2022}}</ref> kaj ''Amazing Rhythm Aces'' estis akirintaj sukceson per sia blueca kantostilo.<ref>[https://www.allmusic.com/artist/the-amazing-rhythm-aces-mn0000747347/discography Amazing Rhythm Aces] Alirita la 7an de Novembro, 2022</ref> Dume la subbando el Allman Brothers Band nome Sea Level esploris krucigon kun [[rokĵazo]]. Ankaŭ Wet Willie, Molly Hatchet, Blackfoot, [[ZZ Top]], [[Johnny Winter]], Edgar Winter Group,<ref>[https://www.allmusic.com/artist/edgar-winter-mn0000178536 Edgar Winter] Alirita la 12an de Novembro, 2022</ref> Grinderswitch, kaj Black Oak Arkansas<ref>{{Cite web|url=http://boa.outoftheashes.net/|title=Black Oak Arkansas – The World of Black Oak Arkansas according to Rickie Lee!|website=Boa.outoftheashes.net|access-date=10a de Novembro, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210131170757/http://boa.outoftheashes.net/|archivedate=2021-01-31}}</ref> estis popularaj sudrokaj muzikistoj en la 1970-aj jaroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * ''The Rolling Stone Illustrated History of Rock & Roll'', Random House, 1980. "Southern Rock" fare de Joe Nick Patoski; ISBN 0-394-73938-8 * Kemp, Mark. ''Dixie Lullaby: A Story of Music, Race and New Beginnings in a New South'', New York, New York: Free Press/Simon & Schuster, 2004, p. 17; ISBN 0-7432-3794-3 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.rtjwebzine.fr/ Road to Jacksonville] – pri Southern Rock * [http://www.puresouthernrock.com/ retejo Pure Southern Rock] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191223121426/http://puresouthernrock.com/ |date=2019-12-23 }}; alirita la 6an de Aŭgusto, 2014. * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Southern rock|revizio=1145035495}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj muzikstiloj]] [[Kategorio:Sudaj ŝtatoj de Usono]] 7xb7z32ua6hhu9yiiphm93xx6j9i7hp 0 827250 9462525 8480587 2026-08-25T23:50:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462525 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Burgonjo-Franĉkonteo}} | departemento = {{Jura}} | arondismento = [[arondismento Dole|Dole]] | kantono = [[kantono Arbois|Arbois]] | regiono-ISO=FR-39 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Jura|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Jura (departemento)|Jura]]'', nomita laŭ la montaro [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], en la regiono [[Burgonjo-Franĉkonteo]] ({{lang-fr|Bourgogne-Franche-Comté}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Dole|Dole]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] [[kantono Arbois|Arbois]]. <!-- == Konataj lokanoj == * --> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.jura.fr/communes-du-jura/thesy/ informa paĝeto en la departementa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230704203831/https://www.jura.fr/communes-du-jura/thesy/ |date=2023-07-04 }} ({{fr}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Jura]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:plia bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Mapo franca komunumo}} {{Projektoj}} {{Departemento Jura}} {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Jura]] 35l7k1xke7s1wfyyr63mt1ky3jffjmx 0 827350 9462706 9296759 2026-08-26T10:24:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462706 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = Usono |situo = [[Klevlando]] |establita = |speco = privata |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = US-OH |situo sur mapo2=Klevlando |zomo = 12 |retejo = }} '''Universitato''' '''Case Western Reserve''' ({{lang-en|Case Western Reserve University}}; [[Akronimo|akronime]] : '''CWRU''' ; mallongigite: '''Case Western''' aŭ simple '''Case''') estas [[privata universitato|privata]] [[esplora universitato]] en [[Klevlando]], [[Ohio]], [[Usono]], kiu donas [[Doktoro|doktorajn]] diplomojn. La universitato estas la rezulto de la fuzio ([[1967]]) inter Western Reserve College, fondita en [[1826]], kaj la Case-Instituto de Teknologio, fondita en [[1880]] kaj nomita laŭ la [[filantropo]] Leonard Case. En la rangotabelo de altlernejoj en Usono laŭ la revuo [[Usona Novaĵo kaj Monda Raporto|US News & World Report]] por [[2022]], la universitato estis vicigita 42-a en Usono. {{Refn|[https://www.usnews.com/best-colleges/case-western-reserve-university-3024 La profilo de la universitato ĉe la revuo U.S. News & World Report]}} En [[2021]], la universitato estis vicigita 101-a en la mondo en la [[Akademia rangotabelo de universitatoj en la mondo|Ŝanhaja rangotabelo]]. Entute, 17 [[Nobel-premio|nobelpremiitoj]] studis aŭ instruis en la institucio dum ĝiaj jaroj de ekzisto. Inter la eminentuloj kiuj laboris en la universitato povas esti nomitaj [[Albert Abraham Michelson|Albert Abraham Michaelson]] kaj [[Edward Morley]] kiuj en [[1887]] faris la [[eksperimento de Michelson-Morley|famkonatan eksperimenton nomitan laŭ ili]]. Michelson eĉ estis la unua usonano kiu gajnis Nobel-premion. La universitato havas nombron de programoj instruitaj kune kun aliaj Universitataj cirklaj institucioj, inkluzivanta [[Universitataj Hospitaloj Cleveland Kuraca Centro|Universitatajn Hospitalojn]], la [[Cleveland Kliniko]], la Louis Hejtas Kuraca Centro de la Cleveland Departemento de veteranaj aferoj, [[Klevlanda Instituto de Muziko|Cleveland Instituto de Muziko]], la Cleveland Aŭda & Parolado Centro, la [[Klevlanda Muzeo de Arto|Cleveland Muzeo de Arto]], la [[Klevlanda Instituto de Arto|Cleveland Instituto de Arto]], la [[Cleveland Muzeo de Natura Historio]]. La Halo Severence, hejmo de la [[Cleveland Orchestra|Cleveland Orkestro]], ankaŭ situas ĉe la universitatejo La centra [[kampuso]] de la universitato, kun areo de ĉirkaŭ 220 [[hektaro]]j, situas ĉirkaŭ 8&nbsp;km oriente de la urbocentro de [[Klevlando]], en la kvartalo University Central <ref>{{Cite web|title=City Visitor: University Circle|url=http://www.cityvisitor.com/Cleveland/things-to-know/00000057|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224537/http://www.cityvisitor.com/Cleveland/things-to-know/00000057|archive-date=December 3, 2017|access-date=December 2, 2017|website=Cityvisitor.com}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171203224537/http://www.cityvisitor.com/Cleveland/things-to-know/00000057 |date=2017-12-03 }}</ref>. == Historio == La kolegio estis fondita en [[1826]] en la urbo de Hudson fare de la [[Presbiterianismo|presbitera eklezio]]. Ĝia nomo estis derivita de ĝia historia geografia loko (la Western Reserve (okcidenta rezervo) estis regiono de la [[brita kolonio]] [[Konektikuto]], kiu estis transdonita en [[1800]] al la kontrolo de la Nordokcidenta Teritorio, sur kies teritorio la ŝtato Ohio estis fondita en [[1803]]). La kolegio estis centro por la [[Aboliciismo|movado por abolicii sklavecon]] kiu funkciigis antaŭ la [[Usona Enlanda Milito]] <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://case.edu/artsci/isus/abolitisionism.htm |titolo=Pri la aboliciisma movado kaj la universitato |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170901172245/http://case.edu/artsci/isus/abolitisionism.htm |arkivdato=2017-09-01 }}</ref> kaj estis la unua institucio de alteduko okcidente de la [[Apalaĉaj Montoj|Apalaĉoj]] se temas pri ricevi [[Afrik-usonanoj|afriko-usonanan]] studenton (John Skyes Fayette, kiu ricevis universitatan [[bakalaŭro]]n en [[1836]]). En [[1854]], la batalanto por [[homaj rajtoj]] kaj [[Egalismo|egalrajtigoj]] por afrik-usonanoj, [[Frederick Douglass]], estis invitita por fari la ĉefparoladon ĉe la lernofina ceremonio. En [[1852]], la medicina fakultato de la universitato (fondita en [[1843]]) estis historie la dua medicina fakultato en Usono por aljuĝi [[Medicina Doktoro|doktoron pri medicino]] al virino, Nancy Talbot Clark. Poste, ses el la unuaj ok virinoj se temas pri ricevi doktorecon de medicino en Usono estis fakte diplomiĝintoj de la Western Reserve lernejo de Medicino <ref>[https://journals.lww.com/academicmedicine/Fulltext/2002/11000/Case_Western_Reserve_University_School_of_Medicine.8.aspx CASE WESTERN RESERVE UNIVERSITY SCHOOL OF MEDICINE], Academic Medicine: November 2002 - Volume 77 - Issue 11 - p 1106 Cover Note</ref>. En [[1875]], la municipo de Klevlando, kiu formiĝis kaj fariĝis la centro de loĝantaro kaj komerco de la regiono, invitis la kolegion por funkciigi ĉe ĝia teritorio. La translokiĝo estis finita en [[1882]]. Ekde tiam la kolegio en Klevlando estis nomita "Adelbert College of Western Reserve University" <ref>[http://case.edu/about/history.html Historio de la Universitato]</ref>. == Case Instituto de Teknologio (1880-1967) == Post la morto de Leonard Case, evidentiĝis, ke li testamentis en lia [[Testamento (juro)|testamento]] [[fonduso]]n por la starigo de scienca aplikata lernejo. La [[29-a de marto|29-an de marto]] 1880, la Case School of Applied Science (Case lernejo de aplikata scienco) estis fondita, kio estis fakte la bazo por la [[Fakultato]] de [[Inĝenierarto|Inĝenieristiko]] de la universitato. En la komenco, la lernejo situis en la Case-familiobiendomo en la centro de Klevlando. En [[1885]], [[filantropo]] Stone aĉetis la University Circle-areon por establi permanentan hejmon por la lernejo tie. En [[1947]], la lernejo estis nomita la Case Institute of Technology (Case-instituto de teknologio). == Unuiĝo kaj poste == Kvankam la estraroj de la du institucioj ne oficiale kunigis ilin ĝis 1967, pensoj kaj planoj por ilia unuiĝo komencis formiĝi jardekojn pli frue, ekde la unua propono de [[1890]] <ref>[http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,841260,00.html Universities: Cleveland's Big-Leaguer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190516190415/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,841260,00.html |date=2019-05-16 }}, [[Time Magazine]], la 3an de majo 1968</ref>. Fakte, la du institucioj dividis konstruaĵojn kaj eĉ komunajn esplorteamojn ekde la krepusko de ilia evoluo sur la komuna kampuso, la plej elstara el kiu estas la kunlaboro inter la fizikisto, Case-ulo, Albert Abraham Michelson kaj la kemiisto, Edward Morley, ulo de Western Reserve University. Fine, la du institucioj unuiĝis, por krei institucion, kiu povus fariĝi gvidanto je nacia nivelo kaj fariĝi unu el la ĉefaj institucioj por supera edukado en Usono. En [[1968]] la universitato malfermis la unuan programon por [[Biomedicina inĝenierio|biomedicina inĝenierado]] kaj [[1972|en 1972]] la unua akademia programo en la mondo por [[Informadiko|komputiko]] ankaŭ estis malfermita tie. En [[1969]], la universitato estis akceptita en la [[Association of American Universities|Asocio de Amerikaj Universitatoj]], kiu kunigas la elitajn [[esploruniversitato]]jn en [[Nord-Ameriko]] kaj ĉefe de [[Usono]], bazitaj kaj sur plejboneco en sia medicina fakultato kaj surbaze de plejboneco en sia inĝenierlernejo (du kriterioj, unu el kiuj sufiĉas por esti inkluzivita en la asocio) <ref name="Carnegie_classification">{{Cite web|url=https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=201645|title=Carnegie Classifications – Institution Profile|publisher=Indiana University Center for Postsecondary Research|access-date=March 30, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924023810/https://carnegieclassifications.iu.edu/lookup/view_institution.php?unit_id=201645|archivedate=2020-09-24}}</ref>. Krome, la universitato estas membro de la [[Universities Research Association|Asocio de Esploraj Universitatoj]] kaj membro de la [[Asocio de Sendependaj Teknologiaj Universitatoj]] <ref>{{Cite web|title=NSF Rankings by total R&D expenditures|url=https://ncsesdata.nsf.gov/profiles/site?method=rankingBySource&ds=herd|accessdate=2023-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113144205/https://ncsesdata.nsf.gov/profiles/site?method=rankingBySource&ds=herd|archivedate=2017-01-13}}</ref>. == Akademia organizo == La universitato en sia nuna formo konsistas el ok lernejoj kiuj ofertas pli ol 100 bakalaŭrajn programojn kaj proksimume 160 eblojn por majstraj kaj profesiaj gradoj <ref name="Schools&Programs">{{Cite web|url=http://case.edu/schools/index.html|title=Schools + Programs – Degree Programs – Case Western Reserve University|website=Case.edu|access-date=3 April 2022}}</ref>: * kolegio de Artoj kaj Sciencoj (1826) * lernejo de Dentala Medicino (1892) * Case lernejo de Inĝenieristiko (1880) * jurstudo (1892) * Weatherhead Kolegio de Administrado (1952) * lernejo de Medicino (1843) * Frances Payne Bolton Lernejo de flego (1898) * Mandel Lernejo de Aplikata Scienco (1915) == Sportoj == Ĝiaj [[sportteamo]]j, konataj kiel la spartanoj, konkuras en la [[NCAA]]-dividado 3 Collegiate Athletic Association . == Eks-studentoj kaj konataj fakultatanoj == === Nobel-premiitoj <ref name="CaseNobel">{{Cite web|title=Nobel Prize winners|url=http://www.case.edu/corporate/nobellaureates.html|publisher=CWRU|date=2010-03-17|access-date=2010-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100613134925/http://www.case.edu/corporate/nobellaureates.html|archive-date=June 13, 2010|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100613134925/http://www.case.edu/corporate/nobellaureates.html |date=2010-06-13 }}</ref> === * [[Albert Abraham Michelson]], gajninto de la [[Nobel-premio pri fiziko]], [[1907]], la unua usonano kiu gajnis la Nobel-premion. Esploristo ĉe la Case School of Applied Science * [[Edward Morley]], lia partnero en la [[eksperimento de Michelson-Morley]], [[1887]] * [[John McLeod]], malkovrinto de [[insulino]], gajninto de la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]], [[1923]]. Estis universitata profesoro dum 15 jaroj * [[Corneille Heymans|Corneille Jean-Francois Hymans]], gajninto de la Nobel-premio pri Fiziologio aŭ Medicino, [[1938]], por klarigi kiel [[sangopremo]] kaj la nivelo de oksigeno en la sango estas mezuritaj en la korpo kaj transdonitaj al la cerbo. * [[Frederick Chapman Robbins]], gajninto de la Nobelpremio en Fiziologio aŭ Medicino, [[1954]], por la evoluo de [[Vakcino|poliomjelitaj vakcinkomponentoj]]. Dekano de la Lernejo de Medicino * [[Polykarp Kusch]], gajninto de la nobelpremio pri fiziko, [[1955]]. Universitata diplomiĝinto * [[Donald A. Glaser]], gajninto de la nobelpremio pri fiziko, [[1960]]. Universitata diplomiĝinto * [[Earl W. Sutherland, Jr.]], gajninto de la Nobel-premio pri Fiziologio aŭ Medicino, [[1971]], por malkovro de la agadon de [[hormono]]j. Profesoro ĉe la medicina fakultato * [[Paul Berg (kemiisto)|Paul Berg]], gajninto de la [[Nobel-premio pri kemio]], [[1980]]. Doktoriĝis ĉe la universitato en [[1952]] * [[George H. Hitchings]], gajninto de la Nobel-premio pri Fiziologio aŭ Medicino, [[1988]], unu el la patroj de la [[kemiterapio]]. Profesoro kaj esploristo * [[Alfred Gilman]], gajninto de la Nobel-premio pri Fiziologio aŭ Medicino, [[1994]], por la eltrovo de [[G proteino]]j. Doktoriĝis ĉe la universitato en [[1969]] * [[Ferid Murad]], gajninto de la Nobelpremio pri Fiziologio aŭ Medicino, 1994. Doktoriĝis ĉe la universitato en [[1965]] * [[George A. Olah]], gajninto de la Nobelpremio en Kemio, 1994. Profesoro kaj [[Universitata katedro|katedristo]] * [[Frederick Reines]], gajninto de la nobelpremio pri fiziko, 1995. Profesoro kaj katedristo * [[Paul Lauterbur]], gajninto de la Nobelpremio en Fiziologio aŭ Medicino, [[2003]], por la evoluo de [[magneta resonanca bildigo]] (MRI). Universitata diplomiĝinto * [[Peter Agre]], gajninto de la Nobelpremio pri Kemio, 2003. Ricevis [[Medicina Doktoro|doktoron pri medicino]] de la universitato en [[1975]] * [[Edward Prescott]], gajninto de la [[Nobel-premio pri ekonomiko]], 2004. [[Magistro|Universitata diplomiĝinto]] en 1964 * [[Richard Theiler]], gajninto de la Nobel-premio pri Ekonomiko, 2017. Universitata diplomiĝinto (1970) === Aliaj === Universitataj diplomiĝintoj, krom se alie dirite. * [[Donald Knuth]], unu el la fondpatroj de [[komputiko]], gajninto de la [[Premio Turing]], 1974. Li ricevis sian licencon kaj magistron en [[matematiko]] ĉe la universitato (1960) * [[Craig Newmark]], fondinto de [[Craigslist]], studentiĝis ĉe la universitato ([[1975]]) * Paul Buchheit, la programisto de [[Gmail]] kaj [[AdSense|Google AdSense]] * Aŭtoro Roger Zelazny * Victor Ciorbea, kiu funkciis kiel ĉefministro de [[Rumanio]] * Manute Bol, [[Korbopilko|basketbaloludanto]] kaj [[Aktivismo|aktivulo]] * [[József Reményi (ĵurnalisto)]] instruis tie * [[Lajos K. Birinyi]] (advokato) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://athletics.case.edu Retejo de la Atletika fakultato de Case Western Reserve] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Asocio de Usonaj Universitatoj]] [[Kategorio:Klevlando]] [[Kategorio:Universitatoj en Ohio]] sxip89t0esdv8d0x774w8swfb9naxka 0 828901 9462347 8306966 2026-08-25T14:16:48Z Sj1mor 12103 9462347 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto libro}}'''La krajono de la naturo''' ({{Lang-en|The Pencil of Nature}}) estas la nomo de ses-albuma serio publikigita fare de la [[Anglio|angla]] [[fotisto]] kaj [[Fotografio|fotarta pioniro]] [[William Henry Fox Talbot]]. La albumoj, kiuj enhavis kolotipajn ([[glubendo|calotype]]) fotojn kiuj estis mane presitaj de [[Filmo (fotografio)|negativoj]] kaj gluitaj al la albumoj, konsistigas la unuan publikigon de libro kiu estas tute ornamita per fotoj <ref>Glasgow University Library, Special Collections Department. [http://special.lib.gla.ac.uk/exhibns/month/Feb2007.html Book of the month. February 2007. William Henry Fox Talbot. ''The Pencil of Nature''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110611071313/https://special.lib.gla.ac.uk/exhibns/month/Feb2007.html |date=2011-06-11 }} Retrieved 6 October 2008.</ref><ref>[http://www.metmuseum.org/toah/hd/tlbt/ho_1994.197.htm William Henry Fox Talbot: ''The Pencil of Nature'' (1994.197).] In ''Timeline of Art History''. New York: The Metropolitan Museum of Art, October 2006. Retrieved 6 October 2008.</ref>. La unua parto de la albumo estis publikigita en [[junio]] [[1844]]. La ses albumoj kune enhavis 24 platojn da fotoj. Tiu ĉi verkaĵo estas rigardita kiel grava kaj influa laboro en la [[historio de fotografio]] kaj estis priskribita de la [[Metropola Muzeo de Arto]] kiel "[[mejloŝtono]] en la arto de la libro pli granda ol iu ajn ekde la invento de [[Universitato de Majenco|Gutenberg]] de [[movebla tipo]]." <ref name="met">{{Cite web|title=The Pencil of Nature|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/267022|publisher=Metropolitan Museum of Art|accessdate=September 22, 2020}}</ref> == Priskribo == En la enkonduko, Talbot priskribis la inventon de la kolotipo kaj la instigon por kreado de la albumo. "La fotografiaj platoj en ĉi tiu verko", skribis Talbot, "ĉerpas ilian inspiron de [[lumo]] sole, sen la helpo de la krajono de ilustristo. Tiuj estas sunpentraĵoj, kaj ne, kiel pluraj homoj supozis, [[Gravuraĵo|kuprogravuroj]] en alivestiĝo." Ĉiu foto estas akompanata de titolo kaj mallonga klarigo pri la krea procezo. La temoj de la fotoj prezentis diversajn eblecojn por uzi la Calotypan procezon. Kune kun la teknika reproduktado de presaĵoj, Talbot ankaŭ priskribis, en kelkaj el la klarigoj, la artan valoron de la fotoj. La plej multaj el la fotoj prezentas malferman pejzaĝon aŭ [[Aĵpentraĵo|mortvivon]]. Granda parto de la fotoj estis prenita ĉe la familia [[bieno|biendomo]] de Talbot en Lacock Abbey. Nur kelkaj el la fotoj prezentas figuron. Unu el ili montras homan figuron en la alivestiĝo de [[Hebrea Biblio|biblia]] priskribo. En alia foto figuroj aperas apud ŝtupetaro. == Listo kaj fotoj == La kompleta listo de platoj estas kiel sekvas: * Unua parto ** I. Parto de [[Queen's College (Oxford)|Queen's College]], [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]] ** II. Vido de la [[Bulvardo|Bulvardoj]] en [[Parizo]] ** III. Artikoloj de [[Porcelano]] ** IV. Artikoloj de [[Vitro]] ** V. [[Busto]] de [[Patroklo]] * Dua parto ** VI. La Malferma [[Pordo]] ** VII. [[Folio]] de [[Planto]] ** VIII. Sceno en [[Biblioteko]] ** IX. [[Faksimilo]] de Malnova Presita Paĝo ** X. La [[Fojno|Fojnamaso]] ** XI. Kopio de [[Litografio|Litografia Presaĵo]] ** XII. La Ponto de [[Orléans]] * Tria parto ** XIII. Queen's College, Oksfordo: Enirejo ** XIV. La [[Ŝtupetaro]] ** XV. Lacock Abbey en [[Wiltshire]] * Kvara parto ** XVI. [[Klostro|Klostroj]] de Lacock Abbey ** XVII. Busto de Patroklo ** XVIII. Pordego de [[Christ Church (Oksfordo)|Christchurch]] * kvina parto ** XIX. La [[Turo]] de Lacock Abbey ** XX. [[Punto]] ** XXI. La Monumento de la Martiroj * Sesa parto ** XXII. [[Abatejo Westminster]] ** XXIII. [[Hagar]] en la [[Dezerto]] ** XXIV. Fruktopeco == Galerio == {{-}} <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:A_View_of_the_Boulevards_at_Paris.jpg|''Vido de la Bulvardoj ĉe Parizo'' Dosiero:Articles_of_China.jpg|''Artikoloj de Porcelano'' Dosiero:Talbot_open_door.jpg|''La Malferma Pordo'' Dosiero:Fac-simile_of_an_Old_Printed_Page.jpg|''Fac-similaĵo de malnova presita paĝon'' Dosiero:The_Haystack.jpg|''La fojnamaso'' Dosiero:The_Ladder.jpg|''La Ŝtuparo'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Gutenberg|no=33447|name=The Pencil of Nature}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nefinitaj libroj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1846]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1844]] hbgw0z6f27y5yozj01tdt9t3io84h30 0 829169 9462728 9418622 2026-08-26T11:41:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462728 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= Winthrop halo, la plej elstara orientilo sur la ĉefa samnoma kampuso de UWA |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Seek wisdom''<br />Serĉu saĝecon |lando = Aŭstralio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = AU-WA |situo sur mapo=Perto |zomo = 12 |retejo = }} La '''Universitato de Okcidenta Aŭstralio''' ({{Lang-en|The '''University of Western Australia'''}}, mallongigita: '''UWA''') estas aŭstralia [[Publika universitato|publika]] [[Esplora universitato|esploruniversitato]], fondita en [[1911]] kaj situanta en la grandurbo [[Perto]], la ĉefurbo de la ŝtato [[Okcidenta Aŭstralio]]. La [[Kampuso|ĉefkampuso]] situas en la antaŭurbo de Perto kaj malgrandaj satelitkampusoj situas en Claremont kaj [[Albany (Okcidenta Aŭstralio)|Albany]]. La universitato estas la sesa plej malnova en Aŭstralio kaj la unua fondita en Okcidenta Aŭstralio. La universitato inkluzivas kvar fakultatojn kaj du sendependajn lernejojn, ses bibliotekojn kaj specialajn kolektojn. La strategio de la universitato estas difinita en la vizioplano "Universitato de Okcidenta Aŭstralio 2030" kaj estas koncentrita sur la sekvaj aspektoj; Eduko, esplorado kaj novigado, medio kaj [[daŭripovo]], homoj kaj [[kulturo]], partnerecoj kaj tutmonda implikiĝo.<ref>UWA, [https://www.uwa.edu.au/uwa2030/home UWA 2030].</ref> == Historio == [[Dosiero:UWA_IrwinSt.jpg|eta|La historia konstruaĵo sur Irvine strato, Perto|240x240ra]] La Universitato de Okcidenta Aŭstralio estis establita en 1911 kiel la unua universitato de la ŝtato de Okcidenta Aŭstralio kaj ankaŭ estis la unua libera universitato en la [[Brita imperio]], kiu aktive antaŭenigis egalan aliron al post-sekundara eduko por ĉiuj sociaj klasoj.<ref>UWA, About UWA, [https://www.web.uwa.edu.au/university/history History of the University].</ref> La universitato estis establita plejparte dank'al la iniciato de Siro [[John Winthrop Hackett]], kiu havis vizion kaj pasion disponigi universitaton por la ŝtato de Okcidenta Aŭstralio. Li estis la posedanto kaj redaktisto de la gazeto ''[[State of Western Australia]]'' en la 19-a jarcento, politikisto kaj la unua [[universitata prezidanto|prezidanto de la universitato]]. La fondinto de la universitato testamentis pli ol [[Brita pundo|£]] 425,000 (ekvivalenta al pli ol 32 milionoj da dolaroj, ekde la fino de la dua jardeko de la [[21-a jarcento]]) al la universitato. Komence de la [[20-a jarcento]], la loĝantaro de Perto estis nur 121,000 kaj ĝia ekonomio dependis ĉefe de agrikulturaj industrioj, [[paŝtado]] kaj [[minado]].Por helpi disvolvi la pioniran ekonomion de Okcidenta Aŭstralio, estis interkonsentita ke la nova institucio disponigus ne nur terciaran edukadon, sed ke ĝi ankaŭ havus praktikan naturon. Kiel rezulto, la fondaj profesiaj nomumoj estis en [[agrikulturo]], minado kaj [[Inĝenierarto|inĝenieristiko]], [[geologio]], [[matematiko]] kaj [[fiziko]], [[kemio]], [[historio]] kaj [[ekonomio]], [[biologio]] kaj angla.Tiuj estis iagrade ekvilibrigitaj per la nomumo de prelegantoj por klasikaĵo kaj antikva historio, [[Franca lingvo|franca]], [[Germana lingvo|germana]], mensa kaj [[morala psikologio|morala]] [[psikologio]] kaj [[Veterinara medicino|veterinara medicino]]. Aldone al tiuj 12 postenoj estis tri fakultatoj - inĝenierio, scienco kaj arto. En [[1913]], la universitato malfermis siajn pordojn al 184 studentoj.Ili studis en konstruaĵoj kun lignaj muroj kaj ondumita tegmentoj sur tegmentoj. provizora ejo sur Irwin Street, kiu ekde la komenco de la 21-a jarcento estas la [[centra financa kvartalo|ĉefa komerca centro]] de Perto. La universitato estas kontrolata de 18-membra senato, kaj vicprezidanto nomumita laŭ rotacia bazo inter la profesoroj. La [[studenta asocio]] ankaŭ estis establita kiel parto de la Universitato de Okcidenta Aŭstralio-Leĝo de [[1911]] kiel sendependa ento. En [[1914]] kun la eksplodo de la [[Unua Mondmilito]], multaj studentoj kaj laborantaranoj volontulis por [[militservo]] kaj la loka ekonomio estis grave difektita, influante ĝian kapablon financi la universitaton. [[Edward Sidney Simpson]] (1875-1939) estas konsiderita la unua studento diplomiĝinta kun [[bakalaŭro]] ĉe la Universitato de Okcidenta Aŭstralio kaj la unua se temas pri ricevi [[Doktoro|doktorecon]] pri scienco en [[1919]] ([[mineralogio]] kaj [[geokemio]]). Post la fino de la milito, la universitato rapide disvolviĝis. Dank' al malavara donaco de la bieno de Siro Winthrop Hackett, konstruado komenciĝis en [[1929]] sur 51-hakrea ejo en Crawley, proksimume kvin kilometrojn okcidente de Perto; Winthrop Hall kun ĝia impona [[belfrido]], Hackett Hall kaj la administraj konstruaĵoj estis finkonstruitaj en [[1932]], St. George's College - la unua [[Studenthejmo|studenta dormejo]] de la universitato - estis konstruita kaj kompletigita en [[1931]]. La translokiĝo de Irwin Street en Perto al Crawley komenciĝis en [[1925]] kaj estis kompletigita antaŭ 1932. La [[Jurisprudenco|jura]] fakultato iĝis la kvara fakultato de la universitato en [[1927]], kaj en [[1930]] la nombro da studentoj en la universitato atingis pli ol 600. La [[Granda Depresio]], kiu komenciĝis en 1929, kaj la [[Dua Mondmilito]], frostigis la evoluon en la universitato denove. La escepto estis la apartigo de agrikulturo de scienco por krei novan fakultaton en [[1936]]. Post la Dua Mondmilito, la universitato komencis akiri impeton kun la nombro da studentoj atingantaj 1000 dank'al prospera ekonomio, demografia kresko, pliiĝo de mendado je universitata edukado kaj la veturado por plibonigi la vivnivelon. Por atingi la postulatan industrian evoluon, la federacia registaro supozis respondecon por financado de ĉiuj universitatoj. La nombro da studentoj pliiĝis al 2000 en [[1956]] kaj preskaŭ duobliĝis al 3800 en [[1962]], inkluzive de 166 registradoj por majstraj studoj kaj 99 por doktorecoj. Kun pli da studentoj, ekzistis drameca pliiĝo en la akademia kunlaborantaro, saltante de 91 en [[1953]] al 247 en [[1966]]. Kvar pliaj kapabloj estis kreitaj antaŭ 1956, alportante la totalon al naŭ. Krom artoj, juro, inĝenieristiko, agrikulturo kaj sciencoj: edukado estis apartigita de artoj en [[1947]], ekonomiko estis apartigita de artoj en [[1954]], la fakultato de dentokuracado estis establita en [[1946]] kaj la fakultato de medicino estis fondita en 1956. Dum la 1960-aj jaroj kaj 1970-aj jaroj, kromaj post-sekundaraj institucioj estis establitaj en la lando kaj tial La universitato jam ne estis la sola provizanto de alteduko en Okcidenta Aŭstralio. En [[1975]], la nombro da studentoj pliiĝis al 10,195. En [[1973]], nova konkuranta universitato estis establita en la lando, nomita Murdoch University, kiu partoprenis en la federacia financado. Kiel rezulto, la universitato iĝis pli temigis siajn celojn kaj prioritatojn ol ĝi estis antaŭe. Dum la venontaj du jardekoj, la nombro da studentoj pliiĝis al 12,791 en [[1994]] kaj 21,091 en [[2009]]. En [[2012]], pli ol 24,000 studentoj estis rekrutitaj. En 2012, la formato de studoj en la institucio ŝanĝiĝis kun la enkonduko de nova studstrukturo. La modelo de larĝaj bakalaŭraj studoj sekvataj de postbakalaŭra profesia kvalifiko konformas al gvidaj universitatoj tutmonde kaj estas desegnita por kvalifiki diplomiĝintojn kaj disponigi multoblajn enirajn elektojn por larĝa gamo de studentoj. En [[2013]] la universitato festis sian 100-an datrevenon. La okazaĵo kunvenigis universitatan fakultaton kaj studentojn, pasintecon kaj nunan, kaj la pli larĝan kampuskomunumon por festi 100 jarojn da atingo. Kiel parto de tiuj festadoj, detala studo de la historio de la universitato estis publikigita: '''''Seek Wisdom, One Hundred Years of History of the University of Western Australia''''', redaktita fare de la [[historiisto]] de la universitato, Jenny Gregory. == Internaciaj rilatoj == Sur la kontinento de Aŭstralio, la universitato estas fondmembro de la [[Grupo de Oko]],<ref>UWA, About UWA, The University of Western Australia, The University, Reputation, Highlights, [https://www.web.uwa.edu.au/university/highlights/partnerships Partnerships].</ref> membro de la [[Australian Universities Organization]] (AU), apartenas al la neoficiala grupo konata kiel ''[[Sandstone Universities]]'' kaj estas partnero en la privata kompanio [[Astronomy Australia]], kiu estas [[neprofitcela organizaĵo]], kies membroj inkluzivas aŭstraliajn universitatojn kaj organizojn kun signifa esplorkapablo en [[astronomio]]. La universitato estas partnero en pluraj konsorcioj kaj oficialaj internaciaj retoj.<ref>UWA, Global Engagement, [https://www.web.uwa.edu.au/global-engagement/international-networks International Networks] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230717130930/https://www.web.uwa.edu.au/global-engagement/international-networks |date=2023-07-17 }}.</ref> Ĝi estas membro de la sekvaj tutmondaj retoj: la [[Matariki Universitata Reto]] kaj la [[Tutmonda reto de universitatoj]] kaj estas partnero kaj implikita en pluraj regionaj strategioj. Ĉi tiuj engaĝiĝoj establas la pozicion de la universitato kiel mondgvidanto en la kampo de edukado kaj influa esplorado kaj levilfortaj rilatoj en la [[Hinda Oceano|Hinda Oceana]] regiono kaj internacie. La Universitato de Okcidenta Aŭstralio estas fondmembro de [[The Australia Africa Universities Network]], mallongigita AAUN, kiu ligas esploristojn, akademiulojn kaj studentojn de ambaŭ kontinentoj por alfronti komunajn defiojn. La reto inkluzivas dek universitatojn de Aŭstralio kaj dek du universitatojn de Afriko (aktuale en 2020). Ĝi estas membro de la ''The Western Australia East Java University Consortium'' mallongigita WAEJUC. La partnereco ekspluatas la kombinitajn fortojn de la kvin universitatoj en la ŝtato de Okcidenta Aŭstralio por pliigi kvalitan esploradon, studentan moviĝeblon, edukadon kaj trejnadon trans ŝtatoj en [[Orienta Javo]]. La universitato estas membro de la [[Association of Southeast Asian Higher Education Institutions]] (ASHE), kiu estas [[neprofitcela organizaĵo]] fondita en [[1956]] en [[Bankoko]]. Ĝia celo estas helpi membrajn instituciojn plifortigi sin per reciproka kunlaboro por atingi atingojn en instruado, esplorado kaj publika servo, tiel kontribuante al siaj landoj kaj pretere. Krome, la universitato estas membro de la Centro kaj Instituto por Regiona Kunlaboro ''':''' The Australia-Indonesia Centre (mallongigita AIC) estas duflanka esploriniciato establita fare de gvidaj universitatoj, registaroj kaj industrio en [[2014]]. La centro inkluzivas [[Entrepreno|korporacion]] de dek unu partneroj de [[Akademio|la Akademio]] ; Kvar akademiaj institucioj de Aŭstralio kaj sep akademiaj institucioj de [[Indonezio]]. La misio de la centro estas antaŭenigi ligojn inter homoj en la kampoj de scienco, teknologio, eduko kaj novigado. The Australia India Institute (mallongigita AII) estas altranga aŭstralia centro fondita en [[2008]] kaj dediĉita al la studo de [[Barato|Hindio]] kaj la duflanka rilato inter la du landoj. La centrobranĉo en la universitato estas dizajnita por apogi la vizion de la universitato por iĝi la gvida centro por esplorado traktanta nuntempan Hindion ekster la subkontinento kaj farendaĵo tion konstruante la kapaciton de Aŭstralio por esplorado ligita al Hindio traktanta esencajn sociajn, politikajn kaj mediajn defiojn. == Rangigo == La universitato estas vicigita en la grupo de la cent plej bonaj universitatoj en [[altlernejoj kaj universitataj rangotabeloj]] laŭ la tutmonda rangiga sistemo.<ref>UWA, About UWA, The University of Western Australia, The University, Reputation, Highlights, [https://www.web.uwa.edu.au/university/highlights/reputation Top in rankings].</ref> Monda rangotabelo; La universitato estas rangita 86-a el 100 edukaj institucioj en la mondo, laŭ la [[QS-rangotabelo de universitatoj en la mondo]] por [[2020]], 132-a laŭ [[Times Higher Education World University Rankings|The Times]] por [[2022]], kaj 99-a por [[2019]] laŭ la ''[[Akademia rangotabelo de universitatoj en la mondo|Ŝanhaja Ranking]]'', 86-a laŭ la rango de [[USNews]] por 2019 2020 kaj en 153-a loko laŭ la [[CWTS Leiden]] rangotabelo por [[2017]]. Instruado en Agrikulturo kaj Forstado, Anatomio kaj Psikologio, Minado kaj Minerala Inĝenierado, Civila kaj Struktura Inĝenierado, Teraj kaj Maraj Sciencoj kaj Sportaj fakoj, estis vicigitaj en la supraj 50 laŭ la QS Monda Rangigo 2019 laŭ la QS-rangotabeloj de universitatoj en la mondo laŭ temoj'.<ref>UWA, About UWA, The University of Western Australia, The University, Reputation, Highlights, [https://www.web.uwa.edu.au/university/highlights/reputation#rankings Top in rankings].</ref> == Kampusoj == La antaŭurbo de Crawley estas proksima al la [[centra financa kvartalo|ĉefa komerccentro]] de Perto kaj estas hejmo de la ĉefkampuso de la Universitato de Okcidenta Aŭstralio. Krome, ekzistas du malgrandaj satelitcentroj; Claremont kaj Centra Albany.<ref>UWA Home, The University of Western Australia, The University, [https://www.web.uwa.edu.au/university/campuses#claremont Campuses].</ref> === Kampuso Crawley === La ĉefa kampuso, situanta proksime de la [[Cigna Rivero (Okcidenta Aŭstralio)|Cigno-Rivero]] en [[Crawley (Okcidenta Aŭstralio)|Crawley]], [[antaŭurbo]] de Perto, estas disvastigita sur areo de 650 [[dunam|dunam'oj]] kaj estas 5&nbsp;km de la centra financa kvartalo de Perto. La kampuso spertas disvolviĝon. vastiĝo kaj la konstruado de diligentaj konstruaĵoj (dum la dua kaj tria jardekoj de la 21-a jarcento).Projektoj povas intervali de studentaj dormejoj, akademia instruado kaj esplorado aŭ administraj instalaĵoj sur kampuso, ĝis instalaĵoj por la pli larĝa komunumo evoluigita en aliaj lokoj de metropolitena Perto aŭ en la antaŭurboj. Ĉiuj dek jaroj la universitato ellaboras kampusplanon kiu disponigas la ŝtatan registaron kaj la komunumon Informojn pri la planintencoj de la Universitato por la Crawley Kampuso. La Campus Plan estas la ŝlosila ilo por gvidi la Universitaton en ĝiaj decidoj koncerne la funkciajn aranĝo kaj estonta evoluo de la Crawley Kampuso kaj ĝia efektivigo en la fizika planado, kiel ekzemplo de tio estas la Kampusa Plano prezentita en [[2011]], la Kampusa plano [[2010]]. Tiu plano 2010 havas ligilojn al pluraj strategiaj planoj kaj aliaj statutoj de la loka. registaro kaj la ŝtato de Okcidenta Aŭstralio.<ref>UWA, Campus Management, Campus planning, [http://www.cm.uwa.edu.au/plan/campus-plan-2010 Campus Plan 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200216024737/http://www.cm.uwa.edu.au/plan/campus-plan-2010 |date=2020-02-16 }}.</ref> La arkitekturo de la universitato inkluzivas miksaĵon de arkitektura heredaĵo en la [[Romanika arkitekturo|novromanika]] stilo kaj nuntempaj konstruaĵoj kiuj plenumas malsamajn funkciojn. La kampuso estas hejmo de [[Shenton House]], kiu estas duetaĝa strukturo en la [[georga arkitekturo|georga arkitektura]] stilo kaj estas La plej malnova konstruaĵo sur kampuso, konstruita en [[1846]] kaj uzita por la Lernejo de Indiĝenaj Studoj. La Crawley-kampuso havas konstruaĵojn konstruitajn de [[Kalkoŝtono|kalkŝtono]] kaj tial la universitato apartenas al la neoficiala grupo nomita ''[[Sandstone Universities]]'', neoficiala moknomo donita al la plej maljuna universitato en iu ŝtato en Aŭstralio kaj ĝi estas unu el (plej pitoreskaj kampusoj en Aŭstralio. La historia komplekso sur kampuso inkluzivas kelkajn malnovajn konstruaĵojn kaj instalaĵojn: la administracia konstruaĵo, la Lawrence Wilson Art Gallery por montri la tri kulturajn kolektojn kaj diversajn kaj ŝanĝiĝantajn artekspoziciojn; teatraj konstruaĵoj; salonoj; La ikoneca konstruaĵo, "Winthrop Hall", kiu povas teni 974 sidlokojn kaj estas uzita por diversaj okazaĵoj, ''Octagon Theatre'' kiu tenas 683 sidlokojn, "Dolphin Theatre", "Somerville Auditorium", kaj "The New Luck Theatre" situanta en la Fakultato de Arto, Komercadministracio, Juro kaj Eduko; kaj ĝardenoj; "La Alfundiĝinta Ĝardeno" kaj "Tropical Grove"; [[Konservatorio]] ; sportinstalaĵoj destinitaj por studentoj, fakultato kaj la komunumo; La Kultura Komplekso, kiu respondecas pri la inspektado kaj administrado de la galerio, por ([[Eldonado|eldonejo]] de la universitato, [[UWA Press]], fondita en [[1935]], por la artaĵoj ĉie en la kampuso kaj por okazaĵoj kaj ekspozicioj; la [[Burnett Muzeo de Antropologio]] en la Lawrence Wilson Art Gallery, en la okcidenta parto de la kampuso, enhavas kolekton kaj ekspozicion pri [[indiĝenaj aŭstralianoj|indiĝena]] kulturo kaj arto aldone al la aziaj kaj Melanesianaj kolektoj. Kvar universitataj bibliotekoj situas sur la Crawley-kampuso; Reed Arts kaj Business Library, Law Library, Music Library kaj Science Library. Najbara al la centra kampuso, la sekvaj bibliotekoj situas; La biblioteko por edukado, arto kaj arkitekturo kaj la biblioteko por medicino kaj dentokuracado. La studentaj dormejoj aligitaj al la universitato situas norde de la kampuso kaj estas: St. Catherine's College, St. George's College, St. Thomas More College kaj Trinity College. Studentaj sugestaj enketoj konstante taksas la kampuson kiel ofertantan ekscitan, viglan etoson kaj diversajn servojn por studenta vivo. La oficialo retejo de la universitato permesas virtualan turneon de la kampuso <ref>UWA, The University, Campuses, [http://www.csse.uwa.edu.au/virtual/ UWA Virtual Universe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230717130935/https://www.csse.uwa.edu.au/virtual/ |date=2023-07-17 }}.</ref> aldone al interaga mapo.<ref>UWA, The University, Campuses, [https://www.web.uwa.edu.au/contact/map the campus map].</ref> === Claremont === Mallonga distanco de la ĉefkampuso de Crawley estas la kampuso [[Claremont]] de la universitato. Claremont funkcias kiel hejmo por pluraj funkcioj; Aŭstralia Muziko-Ekzamenoj-Konsilio (ANC), la Konfuceo-Instituto, la Centro por islamaj Landoj kaj Societoj, la Internacia Sankapablo kaj Trejnada Instituto, kaj la Angla Lingvo-Instrua Centro, kaj la Taylor College por Bazaj Studoj por {{J|internacia studento}}. La originaj konstruaĵoj estis hejmo de la unua post-sekundara instruejo de la ŝtato kiu malfermiĝis en [[1902]] - Claremont Teachers College. Poste la kolegio iĝis la Okcidenta Kolegio de Altnivela Eduko en Aŭstralio. === Albany Centro === [[Dosiero:Albany_UWA_Centre.jpg|dekstra|eta|Albany Centro.]] [[Albany (Okcidenta Aŭstralio)|Albany]] estas regiona kampuso fondita en [[1999]] en la sudmarborda urbo de Albany, kvar-kaj-duonon da horoj de Perto. La centro inkluzivas; La Centro de la Universitato de Okcidenta Aŭstralio, Centro de Plejboneco en Natural Resource Management, Rural Clinical School (Albany) kaj la Organizo de Membroj de la Institucio. En [[2005]], [[Universitato Curtin|Curtin University]] (AN), kiu estas unu el la universitatoj de la [[Aŭstralia Teknologia Reto (Universitatoj)]] (AN), aliĝis al la centro transdonante universitatajn kursojn. Albany ofertas vastan gamon de opcioj, inkluzive de sportaj kaj sociaj agadoj, publikaj prelegoj kaj artaj eventoj. == Organizo == La universitato estas organizita en kvar fakultatoj, dudek kvar lernejoj, tridek du esplorcentroj kaj tri esplorinstitutoj. === Fakultato de Arto, Komercadministracio, Juro kaj Eduko === lernejo de [[entrepren-ekonomiko|Komercadministracio]], lernejo de Dezajno, lernejo de [[Eduko]], lernejo de [[Homa scienco|Homaroscienco]], lernejo de [[Jurisprudenco|Juro]], [[Konservatorio]] kaj lernejo de [[Socia scienco|Sociaj Sciencoj]]<ref>UWA Home, Faculties, [https://www.uwa.edu.au/able/home Faculty of Arts, Business, Law and Education].</ref>. === Fakultato de Inĝenieristiko kaj Matematiko === : lernejo de [[Inĝenierarto|inĝenierio]] ; kolegio de [[Kemia inĝenierarto|Kemia Inĝenierado]], kolegio de [[Konstrua inĝenierarto|Konstruinĝenieristiko]] kaj Mina Inĝenierado, kolegio de [[Elektrotekniko|Elektra]], [[Elektroniko]] kaj [[Komputilo|Komputila]] Inĝenierado, kolegio de [[Mekanika inĝenierarto|Mekanika Inĝenierado]]. : lernejo de [[Matematiko]], [[Fiziko]] kaj Komputiloj; kolegio de [[Informadiko|Komputado]] kaj [[Programara inĝenierarto|Programaro-Inĝenierado]], kolegio de Matematiko kaj [[Statistiko]], kolegio de Fiziko. : Diplomiĝinta Lernejo de Oceanaj Sciencoj.<ref>UWA Home, [https://www.uwa.edu.au/ems/home Faculty of Engineering and Mathematical Sciences].</ref> === Fakultato de Scienco <ref>UWA Home, Faculties, [https://www.uwa.edu.au/science/home Faculty of Science].</ref> === lernejo de [[Agrikulturo]] kaj la Medio, lernejo de [[Biologio|Biologiaj]] Sciencoj, lernejo de [[Terscienco]]j, lernejo de Agrikulturo kaj la Medio, lernejo de Homaj Sciencoj, lernejo de Molekulaj Sciencoj, lernejo de [[Psikologio|Psikologiaj]] Sciencoj. === Fakultato de Sano kaj Medicinaj Sciencoj <ref>UWA Home, Faculties, [https://www.uwa.edu.au/health/home Faculty of Health and Medical Sciences].</ref> === lernejo de [[Sanscienco|Biomedicinaj Sciencoj]], lernejo de Sanaj Profesioj, lernejo de [[Dentokuracado]], lernejo de [[Medicino]], lernejo de [[publika sano]]. === Lernejo de Indiĝenaj Studoj <ref>UWA Home, [http://www.sis.uwa.edu.au/ School of Indigenous Studies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230625024312/https://www.sis.uwa.edu.au/ |date=2023-06-25 }}.</ref> === === Lernejo de Postdiplomaj Studoj <ref>UWA Home, [http://www.postgraduate.uwa.edu.au/ Graduate Research School].</ref> === === Institutoj kaj esplorcentroj === * Instituto pri Energio kaj Mineraloj <ref>UWA Home, The University of Western Australia, The University, Research Institutes and Centers, [https://www.uwa.edu.au/business-industry/overview Energy and Minerals Institute] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220705152638/https://www.uwa.edu.au/business-industry/overview |date=2022-07-05 }}.</ref> * Instituto de Agrikulturo <ref>UWA Home, The University of Western Australia, The University, Research Institutes and Centers, [http://www.ioa.uwa.edu.au/ The UWA Institute of Agriculture]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> * Oceana Instituto <ref>UWA Home, The University of Western Australia, The University, Research Institutes and Centers, [http://www.oceans.uwa.edu.au/ UWA Oceans Institute].</ref> La universitato ankaŭ inkluzivas esplorcentrojn <ref>UWA Home, The University of Western Australia, The University, Research Institutes and Centers, [http://www.research.uwa.edu.au/list-of-centres UWA Research Institutes and Centres].</ref>. == Studenta vivo == La [[Student Association of the University of Western Australia]] (UWA) estis establita en 1913 por reprezenti la interesojn de la studentoj direkte al la universitato, la registaro kaj la pli larĝa komunumo same kiel disponigi servojn al studentoj. La unuiĝo estas rilata al la [[Nacia Unio de Studentoj en Aŭstralio]] kaj estas administrita fare de la konsilio de studentaj reprezentantoj kiuj estas elektitaj por periodo de unu jaro en ĉiujaraj elektoj. La unuiĝo disponigas diversajn servojn al studentoj intervalantaj de manĝoprovizo ĝis financaj konsiloj konservante median kaj socian konscion. Estas ankaŭ pli ol cent kluboj kaj societoj sponsoritaj de la asocio. La asocio eldonas la studentan gazeton, ''La [[Pelikano]]'' (kiu estas parto de la emblemo de la universitato), same kiel plurajn aliajn publikaĵojn. universitataj eventoj; La kulminaĵo de la socia jaro estas konsiderita, de kelkaj studentoj, urba okazaĵo nomita "Froosh" (An'). La okazaĵo komenciĝas en aprilo kie la studentoj vestiĝas en kostumoj kaj promenas la stratojn de la grandurbo vendante luksajn satirajn gazetojn por diversaj bonfaraj celoj. Karitata evento fondita en [[1936]] nomita Camping for Children Inc. estas la plej malnova [[Asocio (sociologio)|registrita]] neprofitocela en Vaŝingtono. Dum la pasintaj 70 jaroj, studentaj flegistinoj zorgis al malriĉaj infanoj en Okcidenta Aŭstralio dum dusemajnaj tendaroj en januaro kaj tagaj [[pikniko]]j ĉie. la jaro. La universitatoj ĉirkaŭ la Hinda Oceano kaj Azio, en kiuj partoprenis pli ol cent grupoj reprezentantaj 23 universitatoj el ok landoj, okazis de novembro ĝis decembro en [[2005]]. == Sporto == La centra kampuso de la universitato havas multajn sportinstalaĵojn; Akvosporta komplekso, gimnastikejo, sportbutiko kaj [[Fizioterapio|fizika terapio]]. Eksterkampuso ili funkciigas la sportparkon kiu enhavas [[atletiko]]n, [[basbalo]], [[kriketo]]n, [[futbalo]]n, [[Gazonhokeo|kampohokeon]], [[rugbeo]]n, futbalon kaj finfinajn [[Flugdisko|frisbeejojn]]. Teniscentro najbara al la Etgar-stadiono kaj la sporta parko. Shenton Recreation Park inkludas trejniteckomplekson, endoman sporthalon, [[Teniso|tenisejojn]] kaj hokeejon. Sportkonkuradoj estas okazigitaj en Okcidenta Aŭstralio inter la universitatoj en la lando kiel parto de la ([[University Games serial]]. La konkuradoj estas okazigitaj inter la kvin universitatoj en la ŝtato de Okcidenta Aŭstralio: [[Universitato Curtin|Curtin University]], [[Edith Cowan University]], [[Murdoch University]] kaj [[Notre Dame University Australia]] . Aldone al tio, konkuradoj estas okazigitaj en diversaj branĉoj kiel parto de ([[ĉiujaraj aŭstraliaj Universitatludoj]]. == Notindaj diplomiĝintoj == Multaj el la eminentaj diplomiĝintoj de la Universitato de Okcidenta Aŭstralio elstaris je diversaj profesioj, precipe en politiko kaj registaro. Malsupre estas nur parta listo: * [[Carmen Lawrence]] funkciis kiel la unua ŝtatestro * [[Bob Hawke]] [[ĉefministro de Aŭstralio]] * [[Barry Marshall]] gajnis la [[Nobel-premio]]n pri Fiziologio aŭ Medicino en [[2005]]. * [[Tim Minchin]] estas aktoro kaj muzikisto == Galerio == Jen fotoj de la malnovaj konstruaĵoj sur la kampuso Crawley:<gallery> OIC_UWA_winthrop_hall_1.jpg|Winthrop halo UWAWinthropHallSunsetcurves_gobeirne.jpg|Winthrop halo ReflectionPool_UWA_gobeirne.jpg|Winthrop halo UWA_Winthrop_Hall_foyer_2006.jpg|Winthrop halo UWASocrates_gobeirne.jpg|statuo proksime al Winthrop halo UWABalcony_gobeirne.jpg|En de Winthrop halo UWAFiveLamps_gobeirne.jpg|La granda pordego kun la muzaiko de kvin lampoj de scio UWA_Winthrop_Hall_through_fig_tree_2008.jpg|Winthrop halo UWA_Geology_building_2006.jpg|Konstruaĵo de geologio UWA_Admin_Arch.jpg|Administrejo UWA_Arches.jpg|Ŝtonaj arkoj laŭlonge de piediraj vojoj St_George's_College.JPG|Kolegio St. George </gallery> Novaj konstruaĵoj konstruitaj en la 21-a jarcento sur la universitata kampuso (parta listo):<gallery> QEII_Medical_Centre_Buildings.jpg|Medicina centro UWAMotorolaSoftwareCentre_gobeirne.jpg|Motorola centro por saftvaro Cmssciences.jpg|konstruaĵo de kemiaj kaj molekularaj sciencoj Forrest_Hall,_July_2018_01.jpg|Forrest halo </gallery> == Por plia legado == * [http://nla.gov.au/nla.news-page3555856 Special University Number] ''[[:en:Western Mail (Western Australia)|Western Mail]]'', la 21an de aprilo 1932 * [http://www.archives.uwa.edu.au/information_about/university_archives2/fact_sheet_index/irwin_street_buildings Brief history of the early campus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130514124329/http://www.archives.uwa.edu.au/information_about/university_archives2/fact_sheet_index/irwin_street_buildings |date=2013-05-14 }} * ''The Hackett Memorial Buildings at The University of Western Australia'', by John Melville-Jones, Hesperian Press 2012. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [https://www.uwastudentguild.com/ UWAa studenta asocio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Okcidenta Aŭstralio]] [[Kategorio:Universitatoj en Aŭstralio]] 5bwkyyf8u8ixqb3l94tkequno2le890 0 829686 9462715 8788768 2026-08-26T10:50:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462715 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = 성실, 창의, 진취<br />Integreco, Kreiveco kaj Aspiro |lando = Sud-Koreio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = KR |situo sur mapo2= |zomo = 12 |retejo = }} [[Dosiero:Performance_at_Tae-joon_Park_Library.jpg|eta|tradicia prezento ĉe la biblioteko Tae-Joon Park]] '''Universitato Pohang de Scienco kaj Teknologio''' ({{Lang-ko|포한과과대학교}}, ankaŭ mallonge nomita '''POSTECH''') estas [[Privata universitato|privata]] [[esplora universitato]], situanta en [[Pohan]], [[Sud-Koreio]], kiu estis establita en [[1986]] <ref name="elibrary.worldbank.org">{{Cite web|url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/2357|title=The Road to Academic Excellence: The Making of World-Class Research Universities|work=The World Bank September 2011|access-date=April 17, 2014}}</ref>. Ĉirkaŭ 3,500 studentoj studas en la universitato, kaj ĝi temigas teknologion kaj sciencon <ref>{{Cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3024347|title=Korea builds advanced particle accelerator|last=Seo|first=Ji-eun|date=30 September 2016|website=Korea Joongang Daily|access-date=19 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230709024907/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3024347|archivedate=2023-07-09}}</ref>. De kiam ĝi estis establita, la universitato havas tre prestiĝan reputacion en ĝiaj kampoj de esploro. Universitato Pohang estas membro de la [[Asocio de la Universitatoj de la Pacifika Bordo]] kaj la [[Asocio de Esploraj Universitatoj en Orienta Azio]]. == Historio == Universitato Pohang estis establita en [[1986]] en la oriento de la lando, por trejni inĝenierojn por ĉi tiu regiono. En [[1989]], fakultato de [[Vivsciencoj]] estis establita. == Organizo == La bakalaŭraj studoj estas okazigitaj en 11 fakultatoj: * fakultato de [[Matematiko]] * fakultato de Fiziko * fakultato de Kemio * fakultato de Vivsciencoj * fakultato de Materiala Scienco kaj Inĝenieristiko * fakultato de [[Mekanika inĝenierarto]] * fakultato de [[Industria inĝenierarto]] * Elektronika Inĝenieristiko-fakultato * fakultato de [[Informadiko|Komputado]] kaj Inĝenieristiko * fakultato de [[Kemia inĝenierarto]] * fakultato de IT-Inĝenieristiko * fakultato de [[Homa scienco|Humanistiko kaj Socia Sciencoj]] Ekzistas ankaŭ postbakalaŭraj studoj en proksimume 11 fakultatoj, 4 sekcioj kaj 5 lernejoj. == Rangigoj == * [[Akademia rangotabelo de universitatoj en la mondo|Ŝanhaja rangotabelo]] - 401–500 ([[2018]]) * [[Times Higher Education World University Rankings|Times Higher Education]] - 146-a loko ([[2020]]) <ref>{{Cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2010-11/world-ranking|title=Times Higher Education's World University Rankings 2010-2011|date=2015-04-13}}</ref> * [[QS-rangotabelo de universitatoj en la mondo|QS-rangotabelo]] por universitatoj - 87 ([[2019]]) <ref>{{Cite web|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/asian-university-rankings/2012|title=QS Asian University Rankings: Overall in 2012|publisher=Quacquarelli Symonds|year=2012|access-date=2012-07-06}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.postech.edu/ Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teknologiaj universitatoj]] [[Kategorio:Scienco kaj teknologio en Sud-Koreio]] [[Kategorio:Universitatoj en Sud-Koreio]] eznhfql8nlgq2uj9i08taxi3tx44816 0 829888 9462417 8788846 2026-08-25T15:30:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Hanken Helsinki.jpg |moto = |lando = Finnlando |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = FI-18 |situo sur mapo2= |zomo = 12 |retejo = }} La '''Sveda Kolegio Hanken pri Ekonomiko kaj Komercadministracio''' ({{Lang-sv|Svenska handelshögskolan}}) estas kolegio kie studentoj studas kaj instruas [[Komerca administrado|komercan administradon]] en la sveda [[lingvo]]. La kolegio situas en [[Helsinko]], [[Finnlando]]. La kolegio estis konstruita en [[1909]], kaj estis pligrandigita en [[1980]], per establado de alia [[kampuso]]. La kolegio havas ĉirkaŭ 2,400 studentojn, kaj 500 el ili studas ĉe la nova kampuso. Estas 200 studentoj studantaj por Ph.D. La instrua kaj esplora fakultato inkluzivas 170 homojn. La plej multaj el la lecionoj estas instruitaj en la [[Sveda lingvo|sveda]], sed la nombro da lecionoj en la [[Angla lingvo|angla]] pliiĝas. La [[studenta sindikato]] ĉe ambaŭ kampusoj inkluzivas diversajn studentajn konkursojn kaj aliajn eventojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.hanken.fi/en oficiala retejo] * [https://www.hanken.fi/en/library Hanken biblioteko] * [https://www.hanken.fi/en/node/470 Hanken MBA hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190725220219/https://www.hanken.fi/en/node/470 |date=2019-07-25 }} * [https://www.shs.fi/en Svenska Handelshögskolans Studentkår – La portalo de la Studento Unio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160909222705/https://www.shs.fi/en |date=2016-09-09 }} * [http://www.hankennetwork.fi/ Hanken alumnnätverk] enarkivigita{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130722000000/https://web.archive.org/web/20130722004233/http://hankennetwork.fi/ |date=2013-07-22 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]] [[Kategorio:Edukado en Finnlando]] sfgc1bmbeoqtfmtuii9ze3q2e4r5138 0 833025 9462502 8984311 2026-08-25T22:18:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462502 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Teva Pharmaceutical Industries Ltd.''' ({{Lang-he|טבע תעשיות פרמצבטיות בע"מ}}‎, NYSE: TEVA) estas internacia farmacia firmao kun ĉefsidejo en [[Petaĥ Tikva|Petah Tikva]], [[Israelo]]. Ĝi estas la plej granda senmarka fabrikisto kaj aktivaj ingrediencoj en la senmarkaj fabrikistoj de aktivaj ingrediencoj por drogoj (angle generic drugs) kaj unu el la 20 plej grandaj farmaciaj kompanioj en la mondo <ref>{{Cite web|title=21 Largest Generic Drug Companies|url=https://www.yahoo.com/now/21-largest-generic-drug-companies-185756541.htmlaccess-date=2021-09-5|website=Yahoo!Insider Monkey|language=en-US|accessdate=2023-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230306012848/https://www.yahoo.com/now/21-largest-generic-drug-companies-185756541.htmlaccess-date=2021-09-5|archivedate=2023-03-06}}</ref><ref>{{Cite web|title=The top 20 pharma companies by 2020 revenue|url=https://www.fiercepharma.com/special-report/top-20-pharma-companies-by-2020-revenue|access-date=2021-06-15|website=FiercePharma|date=March 29, 2021|language=en}}</ref>. == Historio == En 2007, ĝiaj vendoj sumiĝis al totalo de 9.400 milionoj da dolaroj, 80% en [[Eŭropo]] kaj [[Nordameriko]]. Post la aĉeto de la usona kompanio Ivax Corporation, en januaro 2006, Teva atingis 28 000 dungitojn distribuitaj en 50 landoj. Ĝiaj instalaĵoj situas en Israelo, Nordameriko, Eŭropo kaj Latin-Ameriko. Teva estas nuntempe la naŭa plej granda firmao laŭ merkatkapitaligo laŭ la Nasdaq, malantaŭ Gilead (februaro 2009). == Produktoj == === Drogoj === * kopaksono * nervotro * Rasagilino * Venlafaksino * [[ibuprofeno]] == Filioj == * '''Nordameriko''' ** Barr Pharmaceuticals ** Teva Pharmaceuticals Usono ** Plantex Usono ** Teva Parenteraj Medikamentoj ** Teva Specialaj Farmaciaĵoj ** Teva Biopharmaceuticals Usono ** Teva Neŭroscienco ** Teva Neŭroscienco Kanado ** Teva Novopharm ** Teva Meksiko ** Teva Besta Sano * '''Latin-Ameriko''' ** Elmor Laboratorioj SA ** Teva Pharmaceuticals Curaçao NV ** Ivax Argentino ** Ĉilia Laboratorio ** Teva Brazilo ** Teva Peru (Medco Corporation kaj Infarmasa) * '''Eŭropo''' ** Kroatio ** Teva Pharmaceuticals Europe BV ** Teva Pharmachemie BV ** Kompania Informo Kompania Nomo Plantex Chemicals BV ** Teva Pharma UK ** Teva UK Limigita ** Teva Pharmaceuticals Irlando ** Teva Pharmaceutical Works Ltd. ** Teva Hungary Ltd. ** Teva Klasikaĵo Francio ** Teva Grupo Germanio ** Teva Pharma Italio SRI ** Teva Pharmaceutical Fine Chemicals SrI ** Sicor Italio SRI ** Prosintex - ICI ** Teva Belgio ** Sicor Biotech UAB ** Teva Pharmaceuticals CR, sro ** Teva Pharmaceuticals Slovakia, sro ** Teva Pharma AG ** Sicor Eŭropo ** Teva Svedio AB ** Teva Finnlando Oy ** Teva API Internacia Hispanio ** Teva Pharma SLU (Hispanio) retejo ** Teva Pharma Portugal Ltd. ** Teva Bulgario ** Teva Moskvo ** Teva Belorusio ** Teva Ukrainio ** Teva Kazaĥio ** Teva Pharmaceuticals Polska (Pollando) * '''Azio''' ** Teva Singapuro ** Teva Japanio ** Teva API India Ltd. * '''Afriko''' ** Asia Pharmaceuticals Ltd. ** Teva Pharmaceuticals (Pty) Ltd. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.tevapharm.com/ oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141009033321/http://www.tevapharm.com/ |date=2014-10-09 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] [[Kategorio:Farmaciaj firmaoj]] fa3m0evvylj1wslro2x48otnk1ghdw3 0 833562 9462729 9167403 2026-08-26T11:53:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462729 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Esse non videri''<br />Esti, ne ŝajni |lando = Usono |situo = |establita = |speco = privata |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-NY |situo sur mapo2=Novjorko |zomo = 12 |retejo = |tipo1 = reliefo }} la '''Universitato de Sankta Jozefo, NovJorkio''' ({{lang-en|'''St. Joseph's University (New York)'''}}, akronime '''SJNY''', '''SJU''' aŭ St. Joe's) estas [[Privata universitato|privata]] [[Katolika Eklezio|katolika]] universitato en la [[usonaj subŝtatoj|subŝtato]] [[Nov-Jorkio]], kun universitatejoj, do [[kampuso]]j, en [[Broklino]] kaj [[Longinsulo]] <ref>{{Cite web|title=SJC Recognized as Catholic College of Distinction|url=https://www.sjcny.edu/about/news-events/news/item/sjc-recognized-as-catholic-college-of-distinction|access-date=2022-05-21|website=www.sjcny.edu|language=en}}</ref>. La universitato provizas edukadon ĉe la studentaj kaj diplomitaj niveloj, ofertanta gradojn en pli da ol 54 scikampoj kaj aliaj programoj. En aprilo 2022, [[:en:New York State Board of Regents|New York State Board of Regents]] aprobis la noman ŝanĝon de Kolegio Sankta Jozefo al Universitato de Sankta Jozefo.<ref>{{cite news|last1=Brendlen|first1=Kirstyn|title=St. Joseph's College in Clinton Hill becomes St. Joseph's University with new state designation|url=https://www.brooklynpaper.com/st-josephs-college-becomes-university/|access-date=28 May 2022|work=Brooklyn Paper|date=13 April 2022}}</ref><ref>{{cite news|last1=Steele|first1=David|title=Changing from college to university driven by image, prestige|url=https://www.insidehighered.com/news/2022/05/27/changing-college-university-driven-image-prestige|access-date=28 May 2022|work=Inside Higher Ed|date=May 27, 2022|language=en}}</ref> == Priskribo == La universitato komencis sian ekziston kiel privata institucio de alteduko en Novjork-Ŝtato, situanta en la urbeto de Broklino en Novjorko. Kreita en 1916, ĝi komence specialiĝis pri Liberalaj Artoj. La establado prenas sian nomon de la Instituto de la Fratinoj de Saint Joseph kiu estis ĉe la origino de sia kreaĵo en Brentwood (NY). Filiokampuso de la ''kolegio'' situas en la urbo ''Patchogue'' sur Longinsulo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * [http://www.sjceagles.com "Longinsulaj oraj agloj" oficiala atletika retejo]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de la kampuso en [[Longinsulo]] ({{en}}) * [http://www.sjcbears.com "Broklinaj ursoj" universitata atletika retejo] de la kampuso en [[Broklino]] ({{en}}) <!-- [[dosiero:xxx|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] [[dosiero:xxx|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> <br/> [[Kategorio:Universitatoj en Novjorkio]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1910-1919]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1916]] [[Kategorio:Privataj lernejoj]] l9v3w5ivyjnuqiqufaavq62ap663hzs 0 836855 9462335 8962454 2026-08-25T14:08:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462335 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CN |zomo = 4 }} La '''Suda–Norda Akva Translokigo Projekto''', kaj foje '''la Suda-Norda-Akvo-Deturniĝo-Projekto''' ({{lang-zh|南水北调工程}}; [[pinjino]] Nánshuǐ Běidiào Gōngchéng; signifante <span>Projekto deturni akvon en la Sudo al la Nordo</span>) estas mult-jardeka giganta-projekto [[Infrastrukturo|infrastruktura]] en [[Ĉinio]]. La projekto estas konsiderita de kelkaj analizistoj kiel la plej multekosta en la moderna mondo, kaj daŭris jardekojn da infrastrukturevoluo. Ĝis 2014, pli ol 79 miliardoj da dolaroj estis investitaj en la projekton. Ĝia celo estas enkanaligi ĉirkaŭ 45 miliardojn da kubaj metroj da pura akvo ĉiujare al centra kaj [[Huabei|norda Ĉinio]] <ref name="xinhuanet22">{{cite news|script-title=zh:南水北调工程|url=http://news.xinhuanet.com/ziliao/2002-12/27/content_672194.htm|accessdate=9 March 2014|newspaper=Xinhua Net|date=2002-12-27|language=Chinese|title=南水北调工程|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307152612/http://news.xinhuanet.com/ziliao/2002-12/27/content_672194.htm|archive-date=2014-03-07|url-status=live|df=}}</ref>, de la [[Jangzio|rivero Jangzio]] en suda Ĉinio, tra tri sistemoj de gigantaj kanaloj <ref name="forbes22">{{cite news|last=Wang|first=Yue|title=Chinese Minister Speaks Out Against South-North Water Diversion Project|url=https://www.forbes.com/sites/ywang/2014/02/20/chinese-minister-speaks-out-against-south-north-water-diversion-project/|accessdate=9 March 2014|newspaper=Forbes Asia|date=2014-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309230556/http://www.forbes.com/sites/ywang/2014/02/20/chinese-minister-speaks-out-against-south-north-water-diversion-project/|archive-date=2014-03-09|url-status=live|df=}}</ref> : Fine ĝi celas al kanali 44.8 miliardoj da [[Kubmetro|kubaj metroj]] de freŝa akvo ĉiujare <ref name="xinhuanet2">{{cite news|script-title=zh:南水北调工程|url=http://news.xinhuanet.com/ziliao/2002-12/27/content_672194.htm|access-date=9 March 2014|newspaper=Xinhua Net|date=2002-12-27|language=zh|title={title}|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307152612/http://news.xinhuanet.com/ziliao/2002-12/27/content_672194.htm|archive-date=2014-03-07|url-status=live}}</ref> de la [[Jangzio|Yangtze Rivero]] en suda Ĉinio al la pli senpluva kaj industria nordo tra tri kanalaj sistemoj <ref name="forbes2">{{cite news|last=Wang|first=Yue|title=Chinese Minister Speaks Out Against South-North Water Diversion Project|url=https://www.forbes.com/sites/ywang/2014/02/20/chinese-minister-speaks-out-against-south-north-water-diversion-project/|access-date=9 March 2014|newspaper=Forbes Asia|date=2014-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309230556/http://www.forbes.com/sites/ywang/2014/02/20/chinese-minister-speaks-out-against-south-north-water-diversion-project/|archive-date=2014-03-09|url-status=live}}</ref>: * La Orienta Vojo laŭ la kurso de la [[Granda Kanalo de Ĉinio|Granda Kanalo]]; * La Centra Vojo de la supraj altebenaĵoj de Han Rivero (enflurivero de Rivero Yangtze) tra la Granda Akvedukto al [[Pekino]] kaj [[Tjanĝino]]; * La Okcidenta Vojo kiu iras de tri enfluriveroj de Yangtze Rivero proksime al la Bayankala (Bayan-Kras) Monto al provincoj kiel [[Ĉinghajo]], [[Gansuo]], [[Ŝenŝjio]], [[Ŝanŝio]], [[Interna Mongolio]] kaj [[Ningŝjao]] <ref name="Jaffe and Schneider2">{{Cite web|last=Jaffe|first=Aaron|title=A Dry and Anxious North Awaits China's Giant, Unproven Water Transport Scheme|url=http://www.circleofblue.org/waternews/2011/world/a-dry-and-anxious-north-awaits-china%E2%80%99s-giant-unproven-water-transport-scheme/|publisher=Circle of Blue|access-date=9 March 2014|author2=Keith Schneider|date=1 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307155023/http://www.circleofblue.org/waternews/2011/world/a-dry-and-anxious-north-awaits-china%E2%80%99s-giant-unproven-water-transport-scheme/|archive-date=2014-03-07|url-status=live}}</ref>. Ĝis 2050, ĉiujara kvanto de 44,8 miliardoj da kubaj metroj da akvo devas esti transdonita - 14,8 miliardoj da kubaj metroj tra la orienta vojo, 13 miliardoj da kubaj metroj tra la meza kaj 17 miliardoj da kubaj metroj tra la okcidenta vojo. == Konfliktoj kaj kritikoj == La efektivigo de la projekto postulas la translokigon de pli ol 330,000 loĝantoj. Atestaĵoj estis kolektitaj de vilaĝanoj kiuj asertis ke la administracio devigis ilin subskribi translokadinterkonsenton. Kelkaj fakuloj asertas, ke la projekto kaŭzos grandegan median damaĝon pro la deturniĝo de akvo. Somere de 2013, kamparano-fiŝkaptisto de Dongping-lago plendis, ke la poluitaj Jangzio-akvoj, kiuj fluas en la lagon pro la orienta akso de la projekto, mortigas la fiŝojn en la lago == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Oficiala Retejo: [http://www.nsbd.gov.cn/ 中国南水北调] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030831022255/http://www.nsbd.gov.cn/ |date=2003-08-31 }} (en la ĉina) / [http://www.nsbd.gov.cn/zx/english/ Suda-al-Norda Akva Deturno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130625031032/http://www.nsbd.gov.cn/zx/english/ |date=2013-06-25 }} (en la angla) * RitchieWiki: [http://www.ritchiewiki.com/wiki/index.php/South-North_Water_Transfer_Project Suda-Norda Akva Translokigo Projekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171209090625/http://www.ritchiewiki.com/wiki/index.php/South-North_Water_Transfer_Project |date=2017-12-09 }} * CNN: [http://edition.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/11/15/china.water/index.html Soifanta Ĉinio deturni la potencan Yangtze] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210121215731/http://edition.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/11/15/china.water/index.html |date=2021-01-21 }}, la 15an de novembro 2001 * [http://www.water-technology.net/projects/south_north/ Akva industrio artikolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070712045954/http://www.water-technology.net/projects/south_north/ |date=2007-07-12 }} * New York Times: Sub ekkreskegantaj urboj, la estonteco de Ĉinio sekiĝas, la 28an de septembro 2007 * New York Times: [https://www.nytimes.com/imagepages/2007/09/27/world/28china_map.html Mapo de Suda-Norda Projekto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akvoliverado]] [[Kategorio:Geografio de Ĉinio]] agpatlb0u86g6g8ujkmwrzd1sq6wbo3 1 840559 9462425 9451048 2026-08-25T16:21:01Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Diskuto:Pakomjo]] al [[Diskuto:Paĥomios]] 9451048 wikitext text/x-wiki {{Ludovica}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:29, 22 okt. 2023 (UTC) == Alinomu == Mi proponas alinomi de "Pakomjo" al "Paĥomios" – do, sen esperantigo, nura transskribado de la origina greka nomo Παχώμιος. Se ni iam trovos fidindan fonton kun esperantigita nomo, ni povos uzi tiun. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:30, 10 aŭg. 2026 (UTC) mojihhceesxxcit7wj3pics29pb7028 9462446 9462425 2026-08-25T17:20:59Z Moldur 2507 :{{farite}} - Alinomita kaj reviziita. Fakte ne tre multe de redaktado necesis, ĉefe nur iom da lingvaj poluretoj. - ~~~~ 9462446 wikitext text/x-wiki {{Ludovica}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:29, 22 okt. 2023 (UTC) :{{farite}} - Alinomita kaj reviziita. Fakte ne tre multe de redaktado necesis, ĉefe nur iom da lingvaj poluretoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:20, 25 aŭg. 2026 (UTC) == Alinomu == Mi proponas alinomi de "Pakomjo" al "Paĥomios" – do, sen esperantigo, nura transskribado de la origina greka nomo Παχώμιος. Se ni iam trovos fidindan fonton kun esperantigita nomo, ni povos uzi tiun. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:30, 10 aŭg. 2026 (UTC) :{{farite}} - Alinomita kaj reviziita. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:20, 25 aŭg. 2026 (UTC) oqe2feanxsrqtap86ajxq5hqivc640t 0 846788 9462318 9181617 2026-08-25T13:46:27Z Sj1mor 12103 9462318 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} '''Ŝevao''' ([[amhare]]: ሸዋ ''/ŝə'wa/'', internacie ''Shewa'') estis malnova reĝlando kaj poste provinco de [[Etiopio]], ekde 1991, dividita inter [[Oromio]], [[Regiono Amhario|Amhario]], la [[Regiono de nacioj, naciecoj kaj popoloj de la Sudo|Regiono de Nacioj, Naciecoj kaj Popoloj de la Sudo]] (anstataŭita ekde septembro 2023 de la Centra Etiopia Regiona Ŝtato) kaj la aŭtonoma urbo [[Adis-Abebo]]. == Geografio == Ŝevao estas monta regiono, kunmetaĵo de altebenaĵoj, hodiaŭ en la centro de Etiopio, sed en la pasinteco dum longa tempo ĝia plej suda parto. Disigitaj de la nordaj regionoj (Godjam, Wello) per la profundaj valoj de la [[Blua Nilo]] kaj de ĝia alfluanto [[Baŝilo]], la ŝevaaj altebenaĵoj estis bone defendeblaj de la agresoj venantaj el la oriento, kiel tiu de [[Ahmed Ibn Ibrahim Al-Ghazi|Ahmed Grañ]] dum la 16-a jarcento. La geografia disiĝo ankaŭ favoris emo de politika aŭtonomio disde la regionoj norde de la Blua Nilo, tradicie sidejo de la imperia povo ekde la tempo de la [[Aksuma Reĝlando]]. La loĝantoj de Ŝevao estas plejparte kristanaj [[amharoj]], sed sude kaj oriente de Adis-Abebo abundas [[oromoj]], ofte islamanaj. == Historio == Ŝevao aperas por la unua fojo en historiaj fontoj kiel Islama ŝtato ĉirkaŭ la jaro [[900]]. Dum la 16-a jarcento, Ŝevao estis invadita de la armeoj de [[Ahmed Ibn Ibrahim Al-Ghazi|Ahmed Grañ]]. Ekde la fino de la 17-a jarcento Ŝevao estis regata de nova dinastio, fondita de Nagasi Krestos. Lia filo, Sebestyanos, prenis la titolon de ''meridazmach'' (generalo de la [[rezerva armeo]]), kreitan speciale por la regnestro de la Ŝevao. Liaj posteuloj daŭre portis tiun titolon ĝis kiam Sahle Selassié estis deklarita [[neguso]] (reĝo) en [[1813]]. La nepo de tiu lasta, Sahlé Maryam, iĝis, je la morto de Johano la 4-a, imperiestro de Etiopio, sub la nomo de [[Menelik la 2-a]]. Je la fino de la 19-a jarcento, sub Menelik la 2-a, la nova ĉefurbo de tuta Etiopio estis elektita ĝuste en Ŝevao: Adis-Abebo. == Notoj kaj referencoj == {{Portalo|Éthiopie}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Regionoj de Etiopio]] [[Kategorio:Historio de Etiopio]] f6ovnop6qlbjcy4dssgt1lcmpeugbkr 0 847078 9462727 9363062 2026-08-26T11:34:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462727 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Faire dialoguer les savoirs, c’est innover''<br>Krei dialogon inter scio signifas novigi |lando = Francio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = FR |situo sur mapo= Francio Nancy |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} [[Dosiero:Nancy-Université.JPG|dekstra|eta|333x333ra|Fakultato de Juro, Ekonomiko kaj Administrado en Nancio]] La '''Universitato de Loreno''' ({{lang-fr|'''Université de Lorraine'''}}, akronime '''UL'''), estis fondita la 1-an de januaro 2012 de la unio de la [[Universitato de Nancio]] kun ĝiaj tri institucioj kaj la [[Universitato de Metz]] . La universitato estas dividita en du universitatajn centrojn, unu en Nancio kaj la alia en Metz, kaj proksimume 52,000 studentoj studas tie. La universitato estis fondita la 1-an de januaro 2012 kiel fuzio de tri iamaj universitatoj kun universitato de aplikataj sciencoj: * Universitato Paul Verlaine (UPV) * ''Université Henri Poincaré / Nancy-1'' (UHP) * ''Université Nancy-II'' ([[Universitato Nancio 2]], UN2) * ''Institut National Polytechnique de Lorraine'' (INPL). Ĉi tiu universitato havas plurajn institutojn disigitajn en ok ''Kolegioj''. == Rangigoj == Universitato de Loreno studenta leĝa programo estas rangita 5a de Francio de [[Eduniversal]], kun 3 steloj (2016/17) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.meilleures-licences.com/licence-droit.html |titolo=Eduniversal law undergraduate Ranking |alirdato=2023-12-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161102025727/http://www.meilleures-licences.com/licence-droit.html |arkivdato=2016-11-02 }}</ref>. Laŭ Akademia Rangotabelo de Monda Universitata (ARWU) 2021, Universitato de Loreno estas rangita unuan eŭropan Universitaton en la temo de Minindustria Minerala & Inĝenieristiko <ref>{{Cite web|title=Shanghai Ranking-Universities|url=http://www.shanghairanking.com/institution/university-of-lorraine|access-date=2022-03-06|website=www.shanghairanking.com}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons-inline}} * [http://www.univ-lorraine.fr Retejo: Universitato de Loreno] * [https://welcome.univ-lorraine.fr/en/ Retejo: Bonvenon al Universitato de Loreno] * [https://scienceouverte.univ-lorraine.fr/en/home/ Retejo: Malferma Scienco ĉe la Universitato de Loreno] * [https://videos.univ-lorraine.fr/index.php?act=view&id=2917 Video: Prezento de la Universitato de Loreno (2015)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210614185457/https://videos.univ-lorraine.fr/index.php?act=view&id=2917 |date=2021-06-14 }} * [https://wwwN.youtube.com/watch?v=W0j6qQNvfAM Video: kernaj figuroj de Universitato de Loreno (2020)]{{404|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=0XwIXk13eT4 Video: Ni estas Universitato de Loreno (2021)] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Loreno]] [[Kategorio:Loreno]] [[Kategorio:Universitatoj en Francio]] 3755ba5pp8yjsq23nt95hgmqlhsdeeh 0 847562 9462533 8868046 2026-08-26T00:20:27Z MorsMe 262440 9462533 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Tramtransporto en Talino | dosiero = Tram 503 at Viru Square Tallinn 25 August 2015.JPG | grandeco de dosiero = 280px | priskribo de dosiero = Tramo [[Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles|CAF]] Urbos AXL | loko = [[Talino]]<br />{{Estonio}} | transportsistema speco = [[tramo]] | komenco de funkciado = [[1888]] | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{Unuo|16.5|km}} | linioj = 5 | veturiloj = | stacioj = 33 | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = {{Unuo|1067|mm}} | markoj = | posedanto = | transportisto = | mapo = Map of Tallinn tram network.svg | grandeco de mapo = | priskribo de mapo =Mapo }} '''Tramtransporto en Talino''' ({{lang-et|Tallinna trammiliiklus}}) estas [[tramo]] funkcianta en [[Talino]], [[Estonio]]. Ĝi konsistas el kvar linioj, kvina linio al la flughaveno estas planita. == Itineroj == {| class="wikitable" !N-ro !Haltejoj |- |1 |'''KOPLI''' - Sepa - Marati - Sirbi - Maleva - Sitsi - Angerja - Krulli - Volta - Salme - Telliskivi - [[Balti jaam]] (stacidomo) - Põhja pst - Linnahall - Kanuti - Mere pst - Hobujaama - Tallinna Ülikool - ''L. Koidula →'' - ''J. Poska ←'' - '''KADRIORG''' |- |2 |'''KOPLI''' - Sepa - Marati - Sirbi - Maleva - Sitsi - Angerja - Krulli - Volta - Salme - Telliskivi - [[Balti jaam]] (stacidomo) - Põhja pst - Linnahall - Kanuti - Mere pst - Hobujaama - Paberi - Keskturg - Bussijaam (Busstacidomo) - Lubja - Majaka - Sikupilli - Majaka põik - Ülemiste jaam - Ülemiste linnak - '''Lennujaam''' |- |3 |'''TONDI''' - ''Kalev →'' - Tallinn-Väike - Vineeri - Kosmos - Vabaduse väljak - Viru - Hobujaama - Tallinna Ülikool - ''L. Koidula →'' - ''J. Poska ←'' - '''KADRIORG''' |- |4 |'''TONDI''' - ''Kalev →'' - Tallinn-Väike - Vineeri - Kosmos - Vabaduse väljak - Viru - Hobujaama - Paberi - Keskturg - Bussijaam (Busstacidomo) - Lubja - Majaka - Sikupilli - Majaka põik - Ülemiste jaam - Ülemiste linnak - '''Lennujaam''' |- |5 |'''VANA-LÕUNA''' - Vineeri - Kosmos - Vabaduse väljak - Viru - Mere puistee - Kanuti - Linnahall - Põhja puistee - Balti jaam - Telliskivi - Salme - Volta - Krulli - Angerja - Sitsi - Maleva - Sirbi - Marati - Sepa - '''KOPLI''' |- |6 |'''KOPLI''' - Sepa - Marati - Sirbi - Maleva - Sitsi - Angerja - Krulli - Volta - Salme - Telliskivi - [[Balti jaam]] (stacidomo) - Põhja pst - Linnahall - Kanuti - Mere pst - Hobujaama - Paberi - Keskturg - Bussijaam (Busstacidomo) - Lubja - Majaka - Sikupilli - Majaka põik - ''Pae ←'' - Väike-Paala - '''SUUR-PAALA''' |} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tramtransporto]] * [[Talino]] * [[Trolebusa transporto en Talino]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Tramtransporto}} * {{Oficiala retejo|https://www.tlt.ee/}} ({{et}}/{{ru}}/{{en}}) * [https://www.urbanrail.net/eu/ee/tallinn/tallinn.htm UrbanRail.Net] [[Kategorio:Talino]] [[Kategorio:Tramtransporto en Estonio|Talino]] [[Kategorio:Tramtransporto laŭ urboj|Talino]] [[Kategorio:CAP-ŝpuro|Talino]] 2f6s4jd6fk98f8c1qm0zr4sblzn1jqd 0 848721 9462654 9441345 2026-08-26T05:52:44Z Crosstor 3176 /* M */ 9462654 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj [[studento]]j en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj akademia kaj altlerneja periodoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == B == * [[Zoltán Balog]] * [[Elemér Balogh]] * [[Angéla Beliczay]] * [[István Bogárdi Szabó]] * [[József Bokor (instruisto)]] * [[Zoltán Bóna (pastro)]] * [[Géza Boross (pastro)]] == C == * [[Sándor Csekey]] * [[Judit Czunyiné Bertalan]] == G == * [[Etelka Görgey]] * [[Leila Gyenesei]] == H == * [[Judit Hammerstein]] == K == * [[József Kanyar]] * [[László Kiss (politikisto)]] * [[Gergely Kollmann]] * [[János István Kováts]] == L == * [[Sándor Ladányi]] == M == * [[Judit Márkus]] * [[Mihály Márkus]] * [[Áron Máthé]] * [[Szabolcs Mátyássy]] == P == * [[István Pap (Bilkei)]] * [[Anna Pásztor]] == S == * [[Jenő Sebestyén]] * [[Ete Álmos Sipos]] * [[József Steinbach]] * [[Judit Szamosi (koreografo)]] * [[Vajk Szente]] * [[Áron Szilágyi]] * [[Kinga Szűcs]] == T == * [[Zoltán Tarr]] * [[Zsolt Tokaji]] == V == * [[Csaba Vasvári (aktoro)]] * [[Sándor Virágh]] == Z == * [[Ferenc Zajti]] * [[Péter Závada]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de instruistoj en Kalvinana Universitato Gáspár Károli]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua}} [[Kategorio:Listoj de homoj]] sm8x90i9oobsbg41lsvm5vnckwtkfol 0 851148 9462712 9090078 2026-08-26T10:38:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462712 wikitext text/x-wiki {{informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = 忠信笃敬<ref>{{cite web |url=http://www.jnu.edu.cn/jnu2014/html/xxgk/xxxhxg/ |title=校训 校徽 校歌 |access-date=July 1, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608093756/http://www.jnu.edu.cn/jnu2014/html/xxgk/xxxhxg/ |archivedate=2014-06-08 }}</ref> <br>''loyalty, sincerity,<br> integrity and respect''<ref>{{cite web |url=http://english.jnu.edu.cn/show.html?menu=about&item=motto |title=JNU Motto & Spirit |access-date=July 1, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714205416/http://english.jnu.edu.cn/show.html?menu=about&item=motto |archive-date=July 14, 2014 }}</ref> <br>Lojaleco, sincereco,<br> integreco kaj respekto |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = CN |situo sur mapo2= |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} [[Dosiero:Jnu2013.jpg|eta|La universitato]] [[Dosiero:暨南大学南门_-_panoramio.jpg|eta|Universitato Jinan Shipai Kampuso Suda Pordego]] [[Dosiero:暨南大學校本部圖書館.jpg|dekstra|eta|200x200ra|Biblioteko de ĉefa universitatejo]] [[Dosiero:萬國牆.jpg|dekstra|eta|200x200ra|Internacia muro]] La '''Universitato Jinan''' ([[IFA-sistemo|IFA]] {{IFA|dʒiː'nan}}, [[Simpligita ĉina skribo|simpligita ĉine]] : {{lang|zh-Hans|暨南大学}}, [[Tradicia ĉina skribo|tradicia ĉine]] {{lang|zh-Hant|暨南大學}}, [[pinjine]] : ''{{lang|zh-Latn|Jìnán Dàxué}}'', {{Lang-en|Jinan University}}, akronime '''JNU''') estas unu el la ĉefaj [[Esplora universitato|esploruniversitatoj]] de la [[Ĉina Popola Respubliko]]. Ĝi estis fondita kiel la '''Lernejo Chi Nan''' en 1906, sojle de la [[Dinastio Qing]]. Ĝi estas situanta en la provinco [[Gŭangdongo]], kun ''kampusoj'' en du lokoj en [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], kaj ankaŭ en [[Ĝuhaj]] kaj [[Ŝenĵeno]]. Aktuale en 2007, Universitato Jinan havis 20 altlernejojn kaj 89 esplorinstitutojn. Ĝi havas pli ol 50 mil studentojn, de kiuj studentoj de eksterlande aŭ de [[Honkongo]], [[Makao]] kaj [[Tajvano]], konsistigis pli malpli plimulton. Historio, Universitato Jinan estis la unua universitato en Ĉinio se temas pri varbi {{JN|eksterlanda studento}} kaj nuntempe estas la universitato kun la plej granda nombro da {{J|internacia studento}} . Ĝi ofertas bakalaŭrajn, magistrajn kaj doktorecajn kursojn en [[juro]], [[medicino]], [[traduko]], [[eduko]], [[inĝenierio]], [[arkitekturo]], [[Socia scienco|sociaj sciencoj]] kaj aliaj. Origine la kampusojn de la universitato situas en [[Nankino]] kaj [[Ŝanhajo]]. Post kiam la Ĉina Popola Respubliko estis proklamita en 1949, ĝi estis aboliciita de ĝiaj sekcioj, kiuj estis asignitaj al aliaj universitatoj kiel ekzemple [[Universitato Fudan]]. Sed en 1958 Universitato Jinan estis reestablita en Kantono <ref name="jnu12">{{cite web|url=http://english.jnu.edu.cn/show.html?menu=about&item=welcome|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224095857/http://english.jnu.edu.cn/show.html?menu=about&item=welcome|url-status=dead|archive-date=24 December 2013|title=Jinan University »|access-date=18 July 2015}}</ref>. Nuntempe la universitato havas 57 regionajn eks-studentajn asociojn tra la mondo <ref>{{Cite web|url=http://welcome.jnu.edu.cn/en2014/jnu_the_world.html|title=The History of Jinan University Alumni Association|access-date=2014-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407100333/http://welcome.jnu.edu.cn/en2014/jnu_the_world.html|archive-date=2014-04-07|url-status=dead}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.jnu.edu.cn/ Universitato Jinan Oficiala retejo] ({{PlurajLingvokodoj|zh}}) * [https://web.archive.org/web/20061214225008/http://english.jnu.edu.cn/ Universitato Jinan Oficiala retejo] (angle) * [http://ischool.jnu.edu.cn/ Universitato Jinan Internacia Lerneja retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140812223945/http://ischool.jnu.edu.cn/ |date=2014-08-12 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Ĉinio]] nvd1tlwz92ds49ay6p0va4075ynqdph 0 851853 9462720 9264030 2026-08-26T11:08:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462720 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Qui est ex Deo<br> verba Dei audit'' <br>"Kiu estas de Dio,<br> tiu aŭdas la vortojn de Dio" |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |regiono-ISO = AU-VIC |situo sur mapo2=Melburno |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Universitato de Dieco''' ({{lang-en|'''University of Divinity'''}}, akronime UD) estas [[Privata universitato|privata]] teologia universitato en [[Melburno]], [[Aŭstralio]]. Ĝi ankaŭ havas kampusojn en [[Adelajdo]] kaj [[Sidnejo]]. La universitato estas [[Ekumenismo|ekumena institucio]]; Fondantaj membroj en 1910 estis la Anglikana Eklezio de Aŭstralio, Baptist Union de Aŭstralio, Uniting Church in Australia (Metodista Eklezio de Aŭstralazio, Presbitera Eklezio de Aŭstralio, Kongregacia Unio de Aŭstralio) kaj la Churches of Christ in Australia (Eklezioj de Kristo en Aŭstralio) . Aktuale en 2022, la universitato ofertas la sekvajn gradojn: diversaj bakalaŭroj, magistroj kaj diplomoj same kiel atestiloj sur diversaj niveloj ( ''bakalaŭra atestilo'' kaj ''diplomiĝinta atestilo'' ) kaj la doktoreco (PhD). == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://divinity.edu.au/}} * [http://www.alc.edu.au aŭstralia Lutheran kolegio] * [http://evaburrowscollege.edu.au/ Eva Burrows Altlernejan] * [http://www.ctc.edu.au katolika Teologia kolegio] * [http://www.pilgrim.edu.au/ Pilgrim Teologia kolegio] * [http://www.jcs.edu.au Jesuita kolegio de Spiritualeco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220114141757/http://www.jcs.edu.au/ |date=2022-01-14 }} * [http://www.sac.edu.au St Athanasius kolegio] * [http://www.whitley.unimelb.edu.au Whitley kolegio: la Baptist kolegio de Viktorio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060822222613/http://www.whitley.unimelb.edu.au/ |date=2006-08-22 }} * [http://www.ytu.edu.au Yarra Teologia Unio] * [http://paa.sagepub.com/ ''Pacifica''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161104162050/http://paa.sagepub.com/ |date=2016-11-04 }} * [http://www8.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdb/au/legis/vic/consol_act/uoda1910296/ ''Universitato de Dieco Akto 1910''] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Kristanismo en Aŭstralio]] 1o5zeh3ds66xkg816f5szs3t3d4abpc 0 854187 9462373 8754048 2026-08-25T14:41:19Z Sj1mor 12103 9462373 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=PT|zomo=10 |bildo=Porta Fortificação Almeida.jpg}} '''Almeida''' estas portugala [[urbeto]] en la municipo Almeida, apartenanta al la [[Distrikto Guarda]], en la antaŭa provinco de Beira Alta, kaj nuntempe inkludita en la subregiono ''Beiras e Serra da Estrela'' de la [[Centra regiono (Portugalio)|Centra regiono]]. Estas 1 146 loĝantoj (2021). Ĝi estas la sidejo de la municipo Almeida, kun 517,98 km² de areo kaj 5 882 loĝantoj (2021), subdividita en 16 fregezioj. La municipa teritorio limas norde kun [[Figueira de Castelo Rodrigo]], oriente kun [[Hispanio]], sude kun [[Sabugal]] kaj okcidente kun [[Guarda]] kaj [[Pinhel]]. La aktuala municipo rezultis de la kunigo, en la 19-a jarcento, de tri historiaj municipoj: nome Almeida, Castelo Bom kaj Castelo Mendo, kies iamaj sidejoj estas tri mezepokaj fortikitaj urboj, kiuj estas nun centroj de turisma intereso. Kiel landlima urbeto, Almeida, apuda al [[Hispanio]], posedas defendajn fortikaĵon, kun plano de dekdupinta stelo, kaj pordegojn, similajn al tiuj de [[Valença (Portugalio)|Valença]] kaj [[Elvas]]. Almeida estas ofta familinomo kaj en Portugalio kaj en Hispanio (ekzemple ĉe [[Joaquim de Almeida]]). == Loko == Almeida estas en la [[distrikto Guarda]], regiono ''Beira Interior'', pli precize en teritorio nomita ''Terras de Riba-Côa''. Notindas ĝia landlima karaktero oriente kun Hispanio, kiel parto de la [[landlimo]] Portugalio-Hispanio, konata kiel ''Raia'', dum la zono mem estas nomita "região arraiana" (lima regiono). {| class="wikitable" width ="60%" border = 2 align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nordokcidente:'' [[Pinhel]] | width ="30%" align="center" | ''Norde:'' [[Figueira de Castelo Rodrigo]] | width ="35%" align="center" | ''Nordoriente:'' [[Aldea del Obispo]] ([[Hispanio]]) |----- | width ="10%" align="center" | ''Okcidente:'' Pínzio ([[Pinhel]]) | width ="35%" align="center" | [[Dosiero:Reinel compass rose.svg|75px]] | width ="30%" align="center" | ''Oriente:'' [[Fuentes de Oñoro]] ([[Hispanio]]) |----- | width ="35%" align="center" | ''Sudokcidente:'' Castanheira ([[Guarda]]) | width ="30%" align="center" | ''Sude:'' [[Sabugal]] | width ="35%" align="center" | ''Sudoriente:'' [[La Alamedilla]] ([[Hispanio]]) |} == Historio == [[File:Livro das Fortalezas 73- Almeida.jpg|thumb|300ra|maldekstre|Almeida kaj ĝia mezepoka kastelo komence de la [[16-a jarcento]], el la ''Livro das Fortalezas'' de Duarte de Armas.]] D. Fernando de Kastilio konkeris la lokon el la islamanoj en 1039, sed ili rekonkeris en 1071. En 1190, D. [[Sanĉo la 1-a (Portugalio)|Sanĉo la 1-a de Portugalio]] rekonkeris, helpe de D. Paio Guterres, nepo de D. Egas Moniz, kiu post tiu konkero estis kromnomita ''de Almeida''. Pro tiamaj militoj Almeida preskaŭ detruiĝis kaj senloĝiĝis, pro kio [[Denizo la 1-a|D. Dinis]] translokigis ĝin al la aktuala loko kie konstruigis [[kastelo]]n, dum havigis [[foruo]] en 1296. [[Manuelo la 1-a (Portugalio)|Manuelo la 1-a]] ampleksigis la fortikaĵojn kaj la urbeton mem, kaj donis novan foruon (''Foral Novo''), en [[Santarém]], la 1an de Junio 1510. Je 6 km de Almeida estas la nomita Kapelo de la Monaĥejo, kiu, laŭ tradicio, estis preĝejo de konvento de [[Templanoj]]. [[Johano la 2-a (Portugalio)|Johano la 2-a]] rekonstruis tiun kapelon, kaj metis la Blazonon de Portugalio super la Kruzo de Aviz de kies Ordeno li estis superulo, pro kio la konstruaĵo perdis restaĵojn de antikveco. En Almeida naskiĝis en 1569 fama historiisto Frei Bernardo de Brito, kiu mortis ankaŭ en Almeida en 1617. La 11an de aprilo 1811, dum la Tria Franca Invado de Portugalio, brit-portugala armeo estrita de la Generalo [[William Carr Beresford|Beresford]] rekuperis la lokon kaj forpelis por tria kaj lasta fojo la francojn el Portugalio. La loknomo devenas de la araba: «Ebenaĵo», kio tute kongruas kun la teritorio de la municipo grandparte altebena. Trapasante la municipon de sudo norden, la rivero Côa malfermas krutan valon en tiu altebenaĵo. La tri mezepokaj urbetoj de la municipo okupis strategiajn lokojn en la defendo de tiu valo - Almeida kaj Castelo Bom, en la orienta bordo, kaj Castelo Mendo, en la okcidenta bordo -, historie disputita ĝis la Traktato de [[Alcañices]], kiel limo inter la regnoj [[Reĝlando Portugalio|Portugalio]] kaj [[Reĝlando Leono|Leono]]. {{Panoramo|Praça Dr. Casimiro Matias.jpg|810px|[[Panoramo]] de la Placo Dro. Casimiro José Matias, en la historia centro de Almeida}} Trairado de la valo de Côa estis malfacila, kaj dum jarcentoj nur du pontoj ebligis la transiradon: nome Ponto de São Roque, inter Castelo Bom kaj Mido, kaj la Ponte Grande, ĉefa alirejo al Almeida, kie okazis la historia Batalo de Ponte do Côa, dum la Franca Invado. Poste apud Ponte Grande oni konstruis [[viadukto]]n. En la 19-a jarcento alvenis [[fervojo]], por kio oni konstrui novan ponton, en la suda zono de la municipo, poste anstataŭita en la 20-a jarcento. En la 1980-aj jaroj, oni konstruis la unuan viadukton super la rivero Côa por la IP5, kaj jam en la 21-a jarcento duan viadukton por la aŭtoŝoseo A25. De la 1990-aj jaroj estas la ponto inter la fregezioj Porto de Ovelha kaj Malhada Sorda. La loĝantaro de la municipo atingis pli ol 17 000 loĝantoj fojojn en la unua duono de la 20-a jarcento, sed poste malpliiĝis pro elmigrado ĝis nunaj 5 000; tio estas, oni perdis pli ol du trionojn. == Submunicipoj == Almeida havas la jenajn fregeziojn: [[Dosiero:Almeida freguesias 2013.svg|thumb|maldekstre|Fregezioj de la municipo Almeida.]] {{Div col|cols = 2}} * Almeida (sidejo) * Amoreira, Parada e Cabreira * Azinhal, Peva e Valverde * Castelo Bom * Castelo Mendo, Ade, Monteperobolso e Mesquitela * Freineda * Freixo * Junça e Naves * Leomil, Mido, Senouras e Aldeia Nova * Malhada Sorda * Malpartida e Vale de Coelha * Miuzela e Porto de Ovelha * Nave de Haver * São Pedro de Rio Seco * Vale da Mula * Vilar Formoso (''vila'') {{Div col end}} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Le village fortifié de Castelo Mendo.JPG|eta|dekstre|230ra|Kastelo de Castelo Mendo.]] [[Dosiero:Porta da Vila (Castelo Bom).jpg|eta|dekstre|230ra|Pordego ''Porta da Vila'', en Castelo Bom.]] * Muregoj de Almeida (Nacia Monumento ekde 1928) * Kastelo de Castelo Bom (Nacia Monumento ekde 1946) * Kastelo de Castelo Mendo (Nacia Monumento ekde 1946) * Domaro de Castelo Mendo (Publika Intereso ekde 1984) * Pilorio de Castelo Mendo (Publika Intereso ekde 1933) * Pilorio de Vale de Coelha (Publika Intereso ekde 1933) * Preĝejo de São Miguel (Malhada Sorda - Publika Intereso ekde 1997) * Nekropolo de rokaj tomboj (Malpartida - Publika Intereso ekde 1997) * Preĝejo de Nossa Senhora da Anunciação (Leomil - Publika Intereso ekde 2014) * Dolmeno de Pedra de Anta (Malhada Sorda - Publika Intereso ekde 2015) * ''Picadeiro D'el Rey'' (Almeida) * Histori-Milita Muzeo de Almeida * Kazerno Quartel das Esquadras (Almeida) * Centro de Estudos de Arquitectura Militar de Almeida (CEAMA) * Iama sinagogo Esnoga de Malhada Sorda * Pilorio de Castelo Mendo * Pilorio de Vale de Coelha * Restaĵoj de la kastelo de Almeida * Preĝejoj de Cabreira, de Malpartida * Ponto super la rivero Côa. ==Bildoj== <gallery> The gates of Almeida III (28021290574).jpg|Pordego en Almeida. Castelo Mendo (3421227085).jpg|Castelo Mendo. Anta malhada sorda.jpg|Dolmeno de Pedra de Anta. Igreja Malhada Sorda.jpg|Preĝejo de Sankta Mikaelo en Malhada Sorda. Aldeia de Castelo Mendo.jpg|Domaro de Castelo Mendo. Pelourinho de Castelo Mendo.jpg|Pilorio de Castelo Mendo. Vale de Coelha 01 rollo by-dpc.jpg|Pilorio de Vale de Coelha. Leomil 09 iglesia by-dpc.jpg|Preĝejo de Nossa Senhora da Anunciação (Leomil). Necropolis Malpartida 01 by-dpc.jpg|Nekropolo de rokaj tomboj (Malpartida). Forte Almeida - Ruínas do Castelo.jpg|Restaĵoj de la kastelo de Almeida. Cabreira panorama 2.JPG|Cabreira. Eglise Matriz.JPG|Preĝejo de Cabreira. Batalha do Côa – Ponte Grande.jpg|Ponto super la rivero Côa. Aldeia de Castelo Mendo.jpg|Castelo Mendo. Freineda – Headquarter of Lord Wellington.jpg|Freineda. Puente medieval en Malpartida.jpg|Ponto en Malpartida. Iglesia parroquial de Malpartida.jpg|Preĝejo en Malpartida. Vale de Coelha 02 rollo by-dpc.jpg|Pilorio de Vale de Coelha. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Aldeia (stacidomo)]] * [[Freineda (stacidomo)]] * [[Miuzela (stacidomo)]] * [[Vilar Formoso (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.cm-almeida.pt/}} * {{Tradukita|lingvo= pt |artikolo=Almeida|revizio=67202208}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Almeida| ]] [[Kategorio:Urbetoj de Portugalio]] [[Kategorio:Distrikto Guarda]] pe9rsx9kv2pjwbpo9fbpdmzujeir1uy 0 855754 9462491 9311629 2026-08-25T21:55:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462491 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Terri WINDLING''' (naskiĝis la 3-an de decembro [[1958]] en [[Nov-Ĵerzejo]]) estas usona [[verkisto]], artisto kaj eseisto, kreinto de libroj por infanoj kaj plenkreskuloj, same kiel eseisto kaj redakcia kuratoro. Windling gajnis multajn premiojn kaj laŭdojn, plej precipe la Bram Stoker Award. Ŝia kolekto ''The Armless Maiden'' estis nomumita por Jr. Award. == Kariero == Kun [[Ellen Datlow]], ŝi publikigis 16 volumojn ''de Year's Best Fantasy and Horror'' (1986-2003), [[antologio]] kiu inkludis fantaziajn novelojn kaj poezion. Datlow kaj Windling ankaŭ publikigis serion de fabeloj por plenkreskuloj titolita ''Neĝulino, Sango Ruĝa''. Ili ankaŭ kreis multajn antologiojn inspiritajn de mitoj kaj fabeloj por pli junaj legantoj, kiel ekzemple ''La Legoma Viro'', ''La Feino-Bobeno'', kaj ''La Lupo ĉe la Pordo''. Ili ankaŭ kreis serion por adoleskantoj nomitaj ''Borderland'' and ''The Armless Maiden'', kolekto de tekstoj dediĉitaj al plenkreskuloj kiuj estis viktimoj de perforto kontraŭ infanoj, same kiel ŝi mem. == Inspiroj == "Kiam mi estis infano, mia plej ŝatata libro estis ''La Ora Libro de Fabeloj'' [...]. Ĉi tiu libro havis grandan efikon al mi kaj de tiam mi estas granda ŝatanto de rakontoj! » (Terri Windling) En universitato, ŝi malkovris la verkojn de [[Angela Carter]] kaj [[Anne Sexton]] kiuj havus grandan efikon al ŝia kariero: fariĝinte redaktisto, ŝi decidis krei antologioserion dediĉitan al rakontoj por plenkreskuloj. Sed estis antaŭ ĉio la libro ''Feinoj'' de Brian Froud kaj [[Alan Lee]], eldonita en 1978, kiu enkondukis ŝin al feofolkloro kaj puŝis ŝin studi [[Folkloro|folkloron]] en universitato. == Elektita verkaro == * "The Green Children," ''The Armless Maiden'', 1995 * ''The Wood Wife'', 1996 * "The Color of Angels", ''The Horns of Elfland'', 1997 * ''The Raven Queen'', kun Ellen Steiber, 1999 * ''The Changeling'', 1995 * The Old Oak Wood Series, Simon & Schuster: ** ''A Midsummer Night's Faery Tale'', 1999 ** ''The Winter Child'', 2000 ** ''The Faeries of Spring Cottage'', 2001 * "Red Rock," ''Century Magazine'', 2000 * ''The Moon Wife'', 2012 * ''Little Owl'', Viking, 2012 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.terriwindling.com}} * [http://www.endicottstudio.typepad.com/jomahome La Revuo de Legendaj Artoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240109034152/https://endicottstudio.typepad.com/jomahome/ |date=2024-01-09 }} * [http://www.actusf.com/spip/Interview-de-Terri-Windling-VO.html Windling intervjuo en ActuSF]: franca enreta sf revuo, 2011 * {{cite web|url=http://www.endicott-studio.com/rdrm/rrRabbits.html|title=The Symbolism of Rabbits and Hares|first1=Terri|last1=Windling|author-link=Terri Windling|publisher=Endicott Studios|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503161949/http://www.endicott-studio.com/rdrm/rrRabbits.html|archive-date=3 May 2012|url-status=usurped}} * [http://www.goodreads.com/topic/show/310361-the-wood-wife---q-a-with-terri-windling-march-27th-april-3rd La Ligna Edzino – Q&A kun Terri Windling (27a de marto – 3a de aprilo 2010)] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Windling, Terri}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] 6wwbx1pzh4dnftdiu366dfxod9r7dje 0 856846 9462680 9237331 2026-08-26T07:27:03Z Näin on näreet 255377 9462680 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Orelfungo <small>(''Gyromitra esculenta'')</small> |koloro = lightblue |dosiero = Gyromitra esculenta 2011-04-17.JPG |dosiero larĝo = 210px |regno = [[Fungoj]] ''Fungus'' |divizio = ''Ascomycota'' |klaso = ''Pezizomycetes'' |ordo = ''Pezizales'' |familio = ''Discinaceae'' |genro = ''Gyromitra'' |specio = '''''G. esculenta''''' |dunomo = ''Gyromitra esculenta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]] ex [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]) [[Elias Magnus Fries|Fr.]] (1849) |vikispecio = |komunejo = }} '''Orelfungo''' (finne ''korvasieni'' (''Gyromitra esculenta'') estas [[fungo]]-specio kiu apartenas al la kokonfungoj, konsiderata tre bongusta se matura, sed mortiga venena se kruda. Kiam matura, ĝi havas fortan facile rekoneblan aromon kaj teksturon similan al krabviando. Ĉirkaŭ 90 procentoj de orelfungaj toksinoj estas giromitrino, kiu estas mortiga ĉela [[toksino]], sed facile volatila kaj akvosolvebla. La orelfungo estas facile rekonebla pro sia bruna, kava, tre sulka kaj neregule forma mantelo. Ĝi kreskas printempe kaj somerkomence, precipe en sablaj arbaroj en lokoj kie la grunda surfaco estas rompita. La orelfungo estas ĉefe manĝata en Rusio kaj Finnlando. Ekzemple, ĝi estas evitita en Svedio kaj Mezeŭropo. En Finnlando, ĝi estas vendita kaj kruda kaj kuirita, kaj orelfungoj venditaj krudaj devas ĉiam veni kun finn- kaj svedlingva averta teksto kaj instrukcioj por kuirado, kiu forigas preskaŭ ĉion el la [[veneno]]. Oni konas el Finnlando du kazoj, kie orelfunga venenado mortigis homon. En la ambaŭ kazoj infano manĝis krudan orefungon. [[file:False morels for sale in Helsinki 3.jpg|thumb|Orelfungoj vendantaj en Finnlando kun averta teksto, kiun finnlanda leĝo postulas.]] == Preparo por manĝaĵo == Unue, estas bone forigi la sablon, kiu povas esti en la faldoj de la orelfungo - ĝi ne estas agrabla buŝe manĝante. Tiam la fungo estas boligita dufoje dum kvin minutoj en multe da bolanta akvo, kiu poste ne estas uzata. Post ĉiu kvinminuta boltempo, la orelfungo estas lavita. Ankaŭ tiu lavakvo ne estas reuzata. Malgraŭ kuirado, iom da veneno ĉiam restas en la orelfungo, do manĝi orelfungon kun pluraj sinsekvaj manĝoj ne rekomendas. Pro la sama kialo, manĝi orelfungon tute ne rekomendas por infanoj, gravedaj virinoj aŭ laktonutrantaj virinoj. <br/> <gallery widths=220> False Morel.jpg| Gyromitra esculenta 02.jpg| 2007-04-02 Gyromitra esculenta cropped.jpg| </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fungoj]] [[Kategorio:Finna kuirarto]] [[Kategorio:Rusa kuirarto]] 878lr11mot8bc8bssvytlpv11zfaiwn 9462681 9462680 2026-08-26T07:28:31Z Näin on näreet 255377 9462681 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Orelfungo <small>(''Gyromitra esculenta'')</small> |koloro = lightblue |dosiero = Gyromitra esculenta 2011-04-17.JPG |dosiero larĝo = 210px |regno = [[Fungoj]] ''Fungus'' |divizio = ''Ascomycota'' |klaso = ''Pezizomycetes'' |ordo = ''Pezizales'' |familio = ''Discinaceae'' |genro = ''Gyromitra'' |specio = '''''G. esculenta''''' |dunomo = ''Gyromitra esculenta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]] ex [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]) [[Elias Magnus Fries|Fr.]] (1849) |vikispecio = |komunejo = }} '''Orelfungo''' (finne ''korvasieni'' (''Gyromitra esculenta'') estas [[fungo]]-specio kiu apartenas al la kokonfungoj, konsiderata tre bongusta se matura, sed mortiga venena se kruda. Kiam matura, ĝi havas fortan facile rekoneblan aromon kaj teksturon similan al krabviando. Ĉirkaŭ 90 procentoj de orelfungaj toksinoj estas giromitrino, kiu estas mortiga ĉela [[toksino]], sed facile volatila kaj akvosolvebla. La orelfungo estas facile rekonebla pro sia bruna, kava, tre sulka kaj neregule forma mantelo. Ĝi kreskas printempe kaj somerkomence, precipe en sablaj arbaroj en lokoj kie la grunda surfaco estas rompita. La orelfungo estas ĉefe manĝata en Rusio kaj Finnlando. Ekzemple, ĝi estas evitita en Svedio kaj Mezeŭropo. En Finnlando, ĝi estas vendita kaj kruda kaj kuirita, kaj orelfungoj venditaj krudaj devas ĉiam veni kun finn- kaj svedlingva averta teksto kaj instrukcioj por kuirado, kiu forigas preskaŭ ĉion el la [[veneno]]. Oni konas el Finnlando du kazoj, kie orelfunga venenado mortigis homon. En la ambaŭ kazoj infano manĝis krudan orefungon. Tioj okazis en 1949 kaj 1953. [[file:False morels for sale in Helsinki 3.jpg|thumb|Orelfungoj vendantaj en Finnlando kun averta teksto, kiun finnlanda leĝo postulas.]] == Preparo por manĝaĵo == Unue, estas bone forigi la sablon, kiu povas esti en la faldoj de la orelfungo - ĝi ne estas agrabla buŝe manĝante. Tiam la fungo estas boligita dufoje dum kvin minutoj en multe da bolanta akvo, kiu poste ne estas uzata. Post ĉiu kvinminuta boltempo, la orelfungo estas lavita. Ankaŭ tiu lavakvo ne estas reuzata. Malgraŭ kuirado, iom da veneno ĉiam restas en la orelfungo, do manĝi orelfungon kun pluraj sinsekvaj manĝoj ne rekomendas. Pro la sama kialo, manĝi orelfungon tute ne rekomendas por infanoj, gravedaj virinoj aŭ laktonutrantaj virinoj. <br/> <gallery widths=220> False Morel.jpg| Gyromitra esculenta 02.jpg| 2007-04-02 Gyromitra esculenta cropped.jpg| </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fungoj]] [[Kategorio:Finna kuirarto]] [[Kategorio:Rusa kuirarto]] fu3jotvharu06vik75k7mbx45rj8m5k 0 870346 9462530 8730980 2026-08-26T00:09:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462530 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Tibor (virnomo)|Tibor]] Bellon,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bellon Tibor''' estis [[Hungario|hungara]] [[etnografo]], muzeestro, altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM45906/e89d9f40-f762-41cb-99da-3a2a182d7205/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1941|1|1}} en [[Nyíradony]], li mortis {{mortotago|2002|9|26}} en [[Karcag]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Debrecen]] en 1959, poste li akiris diplomon en [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato Lajos Kossuth]] en [[1964]], post 3 jaroj li doktoriĝis. Post la diplomo li estis muzeestro en Karcag ĝis 1989, pli poste li estis [[lektoro]], inter 1994-2001 [[docento]], inter 1990–2001 katedrestro en [[Scienca Universitato de Szeged]]. Intertempe li kandidatiĝis en 1991 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en 1998. Lia ĉefa intereso estis la loka-regiona kamparana vivo. Li edziĝis en 1966, lia edzino naskis 3 gefilojn inter 1969–1974. Li ricevis [[premio]]jn inter 1977-2001. == Elektitaj kontribuoj == * ''Határhasználat Nyíradonyban a jobbágyfelszabadítás után.'' (1965) * ''Karcag város gazdálkodása.'' ([[monografio]], parte [[disertaĵo]], 1973) * ''Karcag és a Nagykunság.'' (1983) * ''Beklen. A nagykunsági mezővárosok állattartó gazdálkodása a XVIII–XIX. században.'' (monografio, disertaĵo, 1996) * ''Juhételek''. (kunaŭtoro, 2002) == Fontoj == * [https://etnoszeged.wordpress.com/2021/01/08/bellon-tibor-neprajzkutato/ biografio hungare kun foto] * [http://www.zounuk.hu/tiszafoldvar/hu/node/15775 biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240509043627/http://www.zounuk.hu/tiszafoldvar/hu/node/15775 |date=2024-05-09 }} * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-neprajzi-lexikon-71DCC/b-71FB5/bellon-tibor-nyiradony-1941-72083/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/bellon-tibor-754dd biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bellon Tibor}} [[Kategorio:Hungaraj etnografoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] {{Portalstrio|Biografio}} p86559lknakzj2rzmvfbrw5o7k04rpo 0 870389 9462428 8731321 2026-08-25T16:25:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462428 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1879|11|24}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Bela Crkva (Serbio)|Fehértemplom]] |dato de morto = {{mortotago|1914|11|20}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Beluleszkó''' [ŝAndor beluleskO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Beluleszkó Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[etnografo]], [[muzeologo]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM137850/067fcb2c-4c99-435d-b917-b1c318ab266f/solr/0/24/1/2/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1879|11|24}} en [[Bela Crkva (Serbio)|Fehértemplom]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Bela Crkva (Serbio)]] en [[Serbio]]), li mortis {{mortotago|1914|11|20}} (aliaj fontoj mencias plurajn mortotagojn) en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[rumana]] familio. Li akiris pedagogian (1902) kaj filozofian (1903) diplomojn en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]]. Inter la diplomoj li estis [[asistanto]] en la universitato, poste muzeologo en la [[Hungara Nacia Muzeo]] ĝis sia frua morto. Dum la muzeologia periodo li ofte kolektis etnografiaĵojn, krome li ŝatis uzi la modernajn teknikojn, ekzemple [[fotilo]]n kaj [[fonografo]]n. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az Alduna vidékének településföldrajzi ismertetése.'' (1905) * ''Magyar hímes tojások.'' (1905) * ''Erdőhátsági oláh ruhaékszerek.'' (1910) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-neprajzi-lexikon-71DCC/b-71FB5/beluleszko-sandor-fehertemplom-1879bp-1914-72090/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/beluleszko-sandor-c37f3 biografio hungare] * [http://adattar.vmmi.org/konyvek/23/kalapis_zoltan_eletrajzi_kalauz_a-gy.pdf biografio hungare (legebla en la 98-a paĝo)]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Beluleszko Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj etnografoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} d2dno0dyrxgadqbcz4no69mnduak4vl 0 873893 9462569 9388283 2026-08-26T04:00:38Z Sj1mor 12103 9462569 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Die Gartenlaube (1889) b 069.jpg|thumb|Wilhelm Jordan, ĉ. 1889]] '''Carl Friedrich Wilhelm JORDAN''' (naskiĝinta la {{Daton|8|2|1819}} en [[Ĉernjaĥovsk|Insterburg]], mortinta la {{daton|25|6|1904}} en [[Frankfurto ĉe Majno]]) estis [[germanio|germana]] verkisto kaj naturscienculo. Li estis reprezentanto de [[Butzenscheibenlyrik]]. ==Vivo== Li studis inter 1838 kaj 1842 en [[kaliningrado|Kenigsbergo]], tre influate de [[Karl Rosenkranz]], komence teologion, poste filozofion kaj natursciencojn. Doktoriĝinte pri filozofio li daŭrigis studentan vivon en 1842/43 en [[Berlino]] antaŭ ekloĝado en [[Lepisko]]. Pro politikaj kaj religiaj skribaĵoj li estis forpelita el [[Saksujo]] kaj iris [[Bremeno]]n kie li vivis ĝis februaro 1848 kiel verkisto kaj instruisto. Por [[bad Freienwalde|Freienwalde]] li estis elektita deputito por la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|frankfurta parlamento]], kie li plurfoje paroladis en favoro de la [[poloj]]. Nomumite sekretario de la mararmea komisio li vokiĝis - post la decido krei modernan mararmeon - en la mararmean sekcion de la Regna ministerio pri komercado. Post aŭkcia vendo de la batalŝipoj li estis maldungita de la parlamento kaj ekloĝis en Frankfurto. Krom kelke da tradukitaĵoj, li publikigis »Glocke und Kanone« (Kenigsbergo 1841) kaj »Irdische Phantasien« (akraj politikpoeziaĵoj, Kenigsbergo 1842), »Litauische Volkslieder und Sagen« (Berlino 1844), »Die begriffene Welt« (popularaj natursciencaj kajeroj, Lepsiko 1843 kaj 1844); »Schaum«, Dichtungen (poemoj, Lepsiko 1846); »Ihr träumt. Weckruf an das Ronge-berauschte Deutschland« (Lepsiko 1845), »Geschichte der Insel Haïti und ihres Negerstaates« (Lepsiko 1846–49), »Demiurgos« (religia dramo, Lepsiko 1852–54), »Die Liebesleugner«, (lirika komedio, Lepsiko 1855);,»Tausch enttäuscht« (komedio 1856), »Graf Dronte« (dramo 1856), »Der falsche Fürst« (dramo 1856), »Die Witwe des Agis« (tragedio, Frankfurto 1858), »Shakespeares Gedichte« (Berlino 1861) kaj la tradukon de tragedioj de [[Sofoklo]] (Berlino 1862). Konsidereblas ĉefverkoj liaj »Die Witwe des Agis« kaj »Demiurgos«, ĉi lasta filozofia kreaĵo en epika-drama formo, simile al [[Faŭsto]], ne sen meritoj koncerne la pensojn sed tro longa kaj fakte sen intrigo. En 1865 li fariĝis [[rapsodo]] kun recitado de »Nibelunge«, re-komponado de la [[Nibelunga sagao]] en du partoj: »Sigfriedsage« (Frankfurto 1867–68) kaj »Hildebrants Heimkehr« (1874). Pro furoro en tuta Germanujo li eĉ prezentis sin en [[Usono]]. Ideojn pri revivigo de la malnovgermana [[epopeo]] li surpaperigis ĉe »Das Kunstgesetz Homers und die Rhapsodik« (1869), »Der epische Vers der Germanen und sein Stabreim« (1868) kaj »Epische Briefe« (1876). Malgraŭ bonege komponitaj partoj kaj epikaj kulminoj ankoraŭ pli-imponigitaj per propra recitado, la verko »Nibelunge« estis pli eksperimento ol natura kreo. En filozofiozaj romanoj »Die Sebalds« (Stuttgart 1885) kaj »Zwei Wiegen« (Berlino 1887) legeblas lia naturscienca optimismo kaj religio de vivoĝojo. Krom la menciitaj aferoj li publikigis (en [[memeldonado]]) ankoraŭ: la komediojn »Durchs Ohr« (1870), »Sein Zwillingsbruder« (1883) kaj »Tausch enttäuscht« (1884); la poeziaĵojn »Strophen und Stäbe« (1871); la dramojn »Arthur Arden« (1872), »Liebe, was du lieben darfst« (1892); la poemojn »Andachten, (1877); »Die Erfüllung des Christentums« (1879); la rakonton »Feli Dora« (1889); »Episteln und Vorträge« (1891); »Deutsche Hiebe« (pamfleto kontraŭ la naturalistoj, 1891); »Letzte Lieder« (1892); la poemojn »In Talar und Harnisch« (1898); la tradukon de pluraj dramoj de Ŝekspiro por la t.n. Dingelstedt-eldono (Hildburghausen 1865 ss.), de homeraj epopeoj en heksametroj (»Odyssee«, 1875; »Ilias«, 1881) kaj de »Edda« (de malbona kvalito, Berlino 1887). ==Fonto== *[http://www.zeno.org/nid/20006845002 "Jordan, Wilhelm"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 10. Lepsiko 1907, p. 305-306 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Wilhelm_Jordan_(Schriftsteller) Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118931873 ligiloj ĉe DDB] *[https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/jordan.html verkoj ĉe Projekt-Gutenberg] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Jordan, Wilhelm}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1819]] [[kategorio:Mortintoj en 1904]] [[kategorio:Parlamentanoj]] od0ul5rfk02nkzrzpbn348w29h0wd4p 0 875349 9462566 8875528 2026-08-26T04:00:20Z Sj1mor 12103 9462566 wikitext text/x-wiki {{Koordinato|article=/|NS=50.520192|EW=11.004351|type=landmark|region=DE-TH}} [[Dosiero:Evangelisch-lutherische Kirche Goldisthal.jpg|eta|kirko je Goldisthal]] [[Dosiero:Ausbeutedukat von Goldisthal.jpg|eta|dukato de Goldisthal]] La '''Evangelia-luterana preĝejo Goldisthal''' troviĝas en [[Goldisthal]], Germanujo. == Arkitekturo == Dum 1891/92 filia kirko de la paroĥo [[Scheibe-Alsbach|Scheibe]] konstruiĝis laŭ planoj de duka ĉefarkitekto Rudolph Brecht. La novgotika halokirko estiĝis ĉerande de la Rotseifenbach-valo, en geografie impresa situo. Ardeza multo estas surfasade, kiu dividiĝas per enen ŝovita, multangula apsido per po tri ogivarkaj fenestroj. Selotegmento kun [[firstotureto]] supre de la uesta enirejo formas la supran finiĝon. Supre de la interno etendiĝas aperta trabaro kun [[truso]]. Ĉe tri flankoj videblas unuetaĝa galerio. Kontraŭe al la altaro (meze [[ĥorejo|enĥoreje]]), la predikejo kaj la baptujo novgotikaj estas la resto elfarita laŭ [[patrujprotekta arkitekturo]]. La orgeno sur la okcidenta galerio estis konstruita en 1892 fare de [[Adam Eifert]] el [[Stadtilm]]. La bronzan sonorilon en la firstotureto muldis en 1885 firmao Ulrich el [[Apolda]]. === Puto apudkirka === Antaŭkirke estas puto kun figuro kiu enmane havas dukaton kun diametro de 23 cm nome ''Goldisthaler Ausbeutedukaten'' el la jaro 1737. Temas pri relikto el la orserĉada komenco ĉi-loke. Malantaŭe legeblas latine ''Deo propitio primitiae auri Schwartzburgici Goldsthalii producti'' (la unua oro trovita je Goldisthal kun Dia providenco), antaŭe estas blazono de la dukoj de [[Schwarzburg]].<ref>[http://www.hausdernatur-goldisthal.de/kirche.html "Kirche und Brunnenfigur"] - ĉe: ''Haus der Natur Goldisthal'' (kun fotoj)</ref> == Literaturo == * Thomas Schwämmlein: ''Kulturdenkmale in Thüringen. Landkreis Sonneberg'', E. Reinhold Verlag Altenburg 2005, ISBN 3-937940-09-X, p. 243 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://kirchgemeinde-goldisthal.de hejmpaĝo] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Goldisthal]] [[Kategorio:Distrikto Sonneberg|Goldisthal]] [[Kategorio:Aperis en 1892]] nnra98c54i8kqdkedv91ofc7pyrx15b 0 877947 9462430 8807795 2026-08-25T16:29:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462430 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1891|2|13}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Ada (Serbio)|Ada]] |dato de morto = {{mortotago|1942|1|7}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}} [[Ĉurug|Csúrog]] }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Boschan''' [ŝAndor boŝan], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Boschan Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[advokato]]. Liaj familiaj nomvariantoj estis ''Boschan; Bosan'' (prononco ne ŝanĝiĝis). {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM48536/94170f48-22f8-421c-813c-d9a04cda8c29/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1891|2|13}} (aliaj leksikonoj konas aliajn datenojn) en [[Ada (Serbio)|Ada]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Ada (Serbio)]]), li mortis {{mortotago|1942|1|7}} en [[Ĉurug|Csúrog]] (Hungara reĝlando, nuntempa [[Ĉurug]] en [[Serbio]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Szabadka]] en 1909, poste li akiris juran diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1914]]. Inter 1919–1921 li estis juĝisto en [[Subotica]], poste pro simpatio kun socialistoj li estis forigita. Tial li malfermis advokatan kontoron kaj estis advokato en diversaj lokoj en [[Vojvodino]] ĝis sia tragika morto. Pro sia judeco li estis murdita dum la hungara [[razio]]. Li postlasis sian filinon, kiu naskiĝis en 1922, krome li postlasis plurajn [[novelo]]jn. == Elektitaj kontribuoj == * ''A cigányasszony.'' (versa novelo, 1919) * ''Phaeton három napja.'' (novelo, 1925) * ''Örök álmok.'' (novelo, 1933) * ''Örök álmok. Hagyatéki művek.'' (elektitaj verkoj, 2002) == Fontoj == * [https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=678236&date=2024-06-09 biografio hungare] * [http://adattar.vmmi.org/konyvek/23/kalapis_zoltan_eletrajzi_kalauz_a-gy.pdf biografio hungare kun aprezo legebla en la 153-a paĝo]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://mandadb.hu/common/file-servlet/document/317101/default/doc_url/magyar_irok_elete_es_munkai_III_kot.pdf datenoj legeblaj en la 1058-a paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Boschan Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj advokatoj]] [[Kategorio:Jugoslavaj hungaroj]] {{Portalstrio|Biografio}} m2zp85woiw3rbk5qcwttth12f24ptqz 0 878759 9462301 8814978 2026-08-25T13:21:59Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Vilhelmo Ksilandro]] 9462301 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Vilhelmo Ksilandro]] qvtp9wlz66nkbe3jq7tl1gfaqhnnzs9 0 884422 9462642 9191781 2026-08-26T05:33:45Z Sj1mor 12103 9462642 wikitext text/x-wiki '''Alt-Entropiaj Alojoj''' (HEA) estas [[alojo]]j formitaj per mikso de kvin aŭ pli da elementoj (kutime) en egalaj aŭ relative grandaj proporcioj. Antaŭ la sintezo de tiuj substancoj, tipaj metalaj alojoj konsistis el unu aŭ du ĉefaj komponantoj kaj malgrandaj kvantoj da aliaj elementoj. Ekzemple, aliaj elementoj povas esti aldonitaj al [[fero]] por plibonigi ĝiajn propraĵojn, tiel kreante fer-bazitan alojon, sed kutime kun sufiĉe malalta proporcio, kiel la proporcio de karbono, mangano, kaj aliaj elementoj en diversaj ŝtaloj. Tial, alt-entropiaj alojoj estas nova klaso de materialoj.<ref>Tsai, Ming-Hung; Yeh, Jien-Wei (30 April 2014). [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21663831.2014.912690 "High-Entropy Alloys: A Critical Review"]. Materials Research Letters. 2 (3): 107–123. doi:10.1080/21663831.2014.912690.</ref> Esploroj montris, ke iuj HEA havas pli bonan forto-pezo-rilaton, pli altan rompan reziston, tiran reziston, kaj pli bonan kontraŭ-korodan kaj kontraŭ-oksidan kapablecon ol tradiciaj alojoj.<ref>Raabe, Dierk; Tasan, Cemal Cem; Springer, Hauke; Bausch, Michael (2015-07-21). [https://dx.doi.org/10.1002/srin.201500133 "From High-Entropy Alloys to High-Entropy Steels"]. Steel Research International. 86 (10): 1127–1138. doi:10.1002/srin.201500133. ISSN 1611-3683. S2CID 53702488</ref> == Kvar Kernaj Efektoj de HEA == === 1. Alta Miks-Entropia Efekto === Pro la ĉeesto de multoblaj elementoj en la alojo, hazarda aranĝo generas altan miks-entropion, kiu malhelpas faz-disigon kaj formas stabilan solidan solvaĵan strukturon, donante al la materialo bonegan termikan stabilecon kaj mekanikajn propraĵojn. === 2. Kristala Krado Deformiga Efekto === La granda diferenco en atomaj radiusoj de diversaj elementoj kaŭzas gravan kradan deformiĝon, kio plifortigas la forton kaj malmolecon de la materialo, kaj ankaŭ influas ĝian plastikecon. === 3. Malrapida Difuzia Efekto === La kombino de pluraj elementoj malpliigas la difuzan rapidecon de atomoj, kaj ĉi tiu trajto plibonigas la kontraŭ-oksidan kaj kontraŭ-korodan kapablecon de la alt-entropia alojo ĉe altaj temperaturoj, igante ĝin taŭga por uzo en ekstremaj medioj. === 4. Koktela Efekto === La kombino de diversaj elementoj donas al la materialo diversajn propraĵojn, kio generas la tiel nomatan “koktela efikon.” Ĉi tio donas al alt-entropiaj alojoj avantaĝojn en mekanikaj trajtoj, kontraŭ-korodaj kapablecoj, kaj eluziĝ-rezisto, kio permesas ilin adaptiĝi al kompleksaj uzaj kondiĉoj. == Aplikoj de Alt-Entropiaj Alojoj == Alt-entropiaj alojoj estas vaste aplikataj en diversaj kampoj pro siaj elstaraj propraĵoj. Unue, en la aviada kaj kosma industrio, la alta temperaturo-forto kaj kontraŭ-oksida kapableco de alt-entropiaj alojoj faras ilin idealaj por fabrikado de turbinklingoj kaj kritikaj motoraj komponentoj. Due, en la nuklea industrio, alt-entropiaj alojoj estas uzataj en nukleaj reaktoroj kaj nukle-rubaĵaj traktaj instalaĵoj pro siaj rezistoj al radiado kaj korodo. La energio kaj elektro sektoroj ankaŭ profitas de la alta forto kaj eluziĝ-rezisto de alt-entropiaj alojoj, uzante ilin en esencaj partoj de gasaj turbinoj kaj generatoroj. En la defenda industrio, la alta fortikeco kaj rezisto al impakto de alt-entropiaj alojoj faras ilin taŭgaj por kirasaj kaj kontraŭ-kuglaj materialoj, plibonigante la daŭrecon de militaj ekipaĵoj. Aldone, alt-entropiaj alojoj montras bonegajn rezultojn en ilo kaj muldila fabrikado, signife plilongigante la vivdaŭron de tranĉilaj iloj kaj industriaj muldiloj. Fine, en la biomedicina kampo, alt-entropiaj alojoj estas esplorataj por siaj bonegaj biokompatebleco kaj kontraŭ-korodaj propraĵoj por la produktado de biologiaj implantoj kaj medicinaj aparatoj. == Laŭ la ĉefaj elementoj klasifiko == === 1. Transmetalaj altentropiaj alojoj === Transmetalaj altentropiaj alojoj estas ĉefe komponitaj de fero (Fe), kromo (Cr), [[nikelo]] (Ni), titano (Ti), vanado (V) kaj aliaj transmetaloj. Ili kutime havas elstarajn mekanikajn ecojn kaj termikan stabilecon, kaj montras bonan oksidiĝoreziston kaj eluziĝoreziston en altaj temperaturoj. Tipaj alojoj: CrMnFeCoNi<ref>Alt-Entropia Aloja Pulvoro (CrMnFeCoNi),https://powder.samaterials.com/high-entropy-alloy-powder-crmnfeconi.html</ref>, FeNiCrCoAl. Trajtoj: Bona forto, fortikeco kaj korodrezisto, taŭgaj por uzoj kiel aviadaj motoroj kaj turbinaj maŝinoj en altaj temperaturoj. === 2. Malpezmetalaj altentropiaj alojoj === Malpezmetalaj altentropiaj alojoj estas komponitaj de aluminio (Al), titano (Ti), magnezio (Mg), litio (Li) kaj aliaj malpezmetaloj. Ĉi tiuj alojoj havas malaltan densecon, kio faras ilin taŭgaj por aplikoj kun striktaj pezlimigoj, dum ili ankoraŭ konservas altan forton. Tipaj alojoj: AlTiMgZn, AlLiMgTi. Trajtoj: Malpeza, alta forto, uzataj en la aŭtoindustrio, aviado kaj aliaj kampoj kie pezo-redukto estas grava. === 3. Malteraj metalaj altentropiaj alojoj === Malteraj metalaj altentropiaj alojoj enhavas elementojn kiel cerio (Ce), lanthano (La), neodimio (Nd) kaj aliaj. La aldono de malteraj elementoj povas signife plibonigi la magnetajn, elektrajn kaj korodrezistajn ecojn de la alojo. Tipaj alojoj: CeLaYScTi. Trajtoj: Specialaj magnetaj kaj elektraj ecoj, taŭgaj por aplikoj kiel magnetaj materialoj kaj elektronikaj komponantoj. == 4. Valoraj metalaj altentropiaj alojoj == Valoraj metalaj altentropiaj alojoj enhavas valorajn metalojn kiel oro (Au), arĝento (Ag), plateno (Pt), [[paladio]] (Pd). La aldono de tiaj metaloj plibonigas la korodreziston kaj oksidiĝoreziston, farante ĉi tiujn alojojn taŭgaj por altvaloraj kaj precizaj aplikoj. Tipaj alojoj: AgPdPtAuNi. Trajtoj: Bonega korodrezisto kaj oksidiĝorezisto, vaste uzataj en juvelaĵoj, kemiaj kataliziloj kaj elektronikaj komponantoj. == 5. Refaktoriaj metalaj altentropiaj alojoj== Refaktoriaj metalaj altentropiaj alojoj estas formitaj per metalo kiel tungsteno (W), molibdeno (Mo), tantalio (Ta), nobio (Nb). Ĉi tiuj elementoj havas tre altajn fandpunktojn, kaj la refaktoriaj alojoj montras elstarajn alt-temperaturajn rezistajn ecojn. Tipaj alojoj: WMoTaNb, TaNbHfZrTi. Trajtoj: Bonega rezisto al altaj temperaturoj, uzataj en aviadaj motoroj kaj alt-temperaturaj strukturaj materialoj. == 6. Miksaĵoj de diversaj elementoj == Ĉi tiuj alojoj inkluzivas transmetalojn, malpezmetalojn, malterajn metalojn kaj refaktoriajn metalojn, kun vasta vario de komponadoj. Ili havas ampleksajn ecojn kaj estas desegnitaj por plenumi diversajn postulojn en aplikoj. Tipaj alojoj: AlCrFeNiTi, TiZrNbMoHf<ref>TiZrNbMoHf Alta Entropia Aloja Pulvoro, https://powder.samaterials.com/tizrnbmohf-high-entropy-alloy-powder.html</ref>. Trajtoj: Multflanka rendimento, vaste uzataj por korodrezistaj, alt-temperaturaj kaj alt-fortaj aplikoj. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Kemia fiziko]] [[Kategorio:Materiala scienco]] 9jsdeeqxqjqtpzcy4hfq8iu8rdfrpc2 0 884906 9462618 8874981 2026-08-26T05:12:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462618 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Trolebusa transporto en Brăila | dosiero = | grandeco de dosiero = 280ra | priskribo de dosiero = | loko = [[Brăila]]<br />{{Rumanio}} | transportsistema speco = [[trolebuso]] | komenco de funkciado = {{Dato|23|08|1989}} | fino de funkciado = [[1999]] | longeco de sistemo = <!--{{Unuo|!!|km}}--> | linioj = 2 | veturiloj = 15 | stacioj = | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = | markoj = | posedanto = | transportisto = | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} La '''Trolebusa transporto en Brăila''' ({{lang-ro|Troleibuzele din Brăila}}) estas fermita trolebusa sistemo en la [[Rumanio|rumana]] urbo [[Brăila]], funkciinta inter [[1989]] kaj ̱̱̱̱̱̱[[1999]]. == Vidu ankaŭ == * [[Trolebuso]] * [[Brăila]] * [[Tramtransporto en Brăila]] * [[Trolebusa transporto en la mondo]] == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * [https://trolleymotion.eu/trolleystaedte/stadt/?id=829%2F trolley:motion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241007092358/https://trolleymotion.eu/trolleystaedte/stadt/?id=829/ |date=2024-10-07 }} (plurlingva) {{Trolebusa transporto en Rumanio}} [[Kategorio:Brăila]] [[Kategorio:Trolebusa transporto en Rumanio|Braila]] qllawub49160upbb0fclkj0jpd1q6il 0 884980 9462625 8875910 2026-08-26T05:19:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462625 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Trolebusa transporto en Suceava | dosiero = Suceava trolleybus 5049 in 2006.jpg | grandeco de dosiero = 280ra | priskribo de dosiero = Trolebuso en Suceava | loko = [[Suceava]]<br />{{Rumanio}} | transportsistema speco = [[trolebuso]] | komenco de funkciado = {{Dato|15|08|1987}} | fino de funkciado = {{Dato|02|04|2006}} | longeco de sistemo = {{Unuo|11|km}} | linioj = 4 | veturiloj = 10 | stacioj = | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = | markoj = | posedanto = | transportisto = | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} La '''Trolebusa transporto en Suceava''' ({{lang-ro|Troleibuzele din Suceava}}) estas fermita trolebusa sistemo en la [[Rumanio|rumana]] urbo [[Suceava]]. == Vidu ankaŭ == * [[Trolebuso]] * [[Suceava]] * [[Trolebusa transporto en la mondo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://trolleymotion.eu/trolleystaedte/stadt/?id=196%2F trolley:motion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241007100556/https://trolleymotion.eu/trolleystaedte/stadt/?id=196/ |date=2024-10-07 }} (plurlingva) {{Trolebusa transporto en Rumanio}} [[Kategorio:Suceava]] [[Kategorio:Trolebusa transporto en Rumanio|Suceava]] spmxm6fpl5xzuq84vq9ox4lco2a01vy 0 884990 9462626 8876064 2026-08-26T05:21:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462626 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = {{Malgrande|Trolebusa transporto en Târgoviște}} | dosiero = Dac x17 din Târgoviște.jpg | grandeco de dosiero = 280ra | priskribo de dosiero = Trolebuso en Târgoviște | loko = [[Târgoviște]]<br />{{Rumanio}} | transportsistema speco = [[trolebuso]] | komenco de funkciado = {{Dato|04|01|1995}} | fino de funkciado = {{Dato|01|09|2005}} | longeco de sistemo = {{Unuo|11.00|km}} | linioj = 2 | veturiloj = | stacioj = | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = | markoj = | posedanto = | transportisto = SC Transport Public SA | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} La '''Trolebusa transporto en Târgoviște''' ({{lang-ro|Troleibuzele din Târgoviște}}) estas fermita trolebusa sistemo en la [[Rumanio|rumana]] urbo [[Târgoviște]]. == Vidu ankaŭ == * [[Trolebuso]] * [[Târgoviște]] * [[Trolebusa transporto en la mondo]] == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * [https://transphoto.org/city/1272/ Neoficiala retejo] ({{ru}}, plurlingva) * [https://trolleymotion.eu/trolleystaedte/stadt/?id=197%2F trolley:motion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241007102952/https://trolleymotion.eu/trolleystaedte/stadt/?id=197/ |date=2024-10-07 }} (plurlingva) {{Trolebusa transporto en Rumanio}} [[Kategorio:Târgoviște]] [[Kategorio:Trolebusa transporto en Rumanio|Targoviste]] 7ufrhdd0ufb9od9jy1c3m4osmv4elug 0 884996 9462621 8876650 2026-08-26T05:16:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462621 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = {{Malgrande|Trolebusa transporto en Satu Mare}} | dosiero = Troleibuz Rocar DAC 212E din Satu Mare.jpg | grandeco de dosiero = 280ra | priskribo de dosiero = Trolebuso en Satu Mare | loko = [[Satu Mare]]<br />{{Rumanio}} | transportsistema speco = [[trolebuso]] | komenco de funkciado = {{Dato|15|11|1994}} | fino de funkciado = {{Dato|09|03|2005}} | longeco de sistemo = {{Unuo|9.00|km}} | linioj = 2 | veturiloj = | stacioj = | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = | markoj = | posedanto = | transportisto = Regia Autonoma Comunala Satu Mare | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} La '''Trolebusa transporto en Satu Mare''' ({{lang-ro|Troleibuzele din Satu Mare}}) estas fermita trolebusa sistemo en la [[Rumanio|rumana]] urbo [[Satu Mare]]. == Vidu ankaŭ == * [[Trolebuso]] * [[Satu Mare]] * [[Tramtransporto en Satu Mare]] * [[Trolebusa transporto en la mondo]] == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * [https://transphoto.org/city/1221/ Neoficiala retejo] ({{ru}}, plurlingva) * [https://trolleymotion.eu/trolleystaedte/stadt/?id=193%2F trolley:motion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241007102954/https://trolleymotion.eu/trolleystaedte/stadt/?id=193/ |date=2024-10-07 }} (plurlingva) {{Trolebusa transporto en Rumanio}} [[Kategorio:Satu Mare]] [[Kategorio:Trolebusa transporto en Rumanio|Satu Mare]] jptggenvs9n085elcxgkrmm7if21tos 0 885004 9462623 8876573 2026-08-26T05:18:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462623 wikitext text/x-wiki {{Informkesto publika transporto | nomo = Trolebusa transporto en Slatina | dosiero = | grandeco de dosiero = 280ra | priskribo de dosiero = | loko = [[Slatina (Rumanio)|Slatina]]<br />{{Rumanio}} | transportsistema speco = [[trolebuso]] | komenco de funkciado = {{Dato|30|05|1996}} | fino de funkciado = {{Dato|31|03|2006}} | longeco de sistemo = {{Unuo|7.00|km}} | linioj = 2 | veturiloj = | stacioj = | pasaĝeroj = | jara trafiko = | larĝo de trako = | markoj = | posedanto = | transportisto = S.C. Loctrans S.A. | mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = }} La '''Trolebusa transporto en Slatina''' ({{lang-ro|Troleibuzele din Slatina}}) estas fermita trolebusa sistemo en la [[Rumanio|rumana]] urbo [[Slatina (Rumanio)|Slatina]]. == Vidu ankaŭ == * [[Trolebuso]] * [[Slatina (Rumanio)]] * [[Trolebusa transporto en la mondo]] == Eksteraj ligiloj == <!--{{Projektoj}}--> * {{Oficiala retejo|https://loctrans-slatina.ro/}} ({{ro}}) * [https://trolleymotion.eu/trolleystaedte/stadt/?id=195%2F trolley:motion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241007103916/https://trolleymotion.eu/trolleystaedte/stadt/?id=195/ |date=2024-10-07 }} (plurlingva) {{Trolebusa transporto en Rumanio}} [[Kategorio:Slatina (Rumanio)]] [[Kategorio:Trolebusa transporto en Rumanio|Slatina]] 8difjr0rqzsh6tyj3kf6v1751lmrsnb 0 894605 9462726 9037313 2026-08-26T11:31:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462726 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Serĉante plejbonecon<br> en valoroj, scio kaj kapabloj'' |lando = [[Kuracao]] |speco = publika |situo = Vilemstado |establita = 1979 |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |regiono-ISO = BQ |situo sur mapo2= |zomo = 13 |retejo = }} La '''Universitato de Kuracao''' ({{Lang-nl|Universiteit van Curaçao}}, [[Papiamento|papiamente]] : ''Universidat di Korsou'', plennomo en {{Lang-en|University of Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez}}, akronime '''UoC''') estas [[publika universitato]] en [[Vilemstado]], [[Kuracao]]. Ĝi estis establita en [[1979]] kiel la '''Universitato de Nederlandaj Antiloj''' kaj ŝanĝis al sian nunan nomon en [[2013]]. Ĝi estis tiel nomita laŭ [[Moises Frumencio da Costa Gomez]] <ref>[https://www.uoc.cw/index.php/discoveruna/about-uoc «About UoC»] {{Wayback|url=https://www.uoc.cw/index.php/discoveruna/about-uoc|date=20170323112731}}, University of Curaçao. Lest 30. september 2017.</ref>. La universitato havas kvin fakultatojn kaj ofertas edukon ĉe [[bakalaŭro]] kaj [[magistro]] <ref>{{cite web|url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/naamsverandering-una-belangrijke-stap|title=Naamsverandering UNA 'belangrijke stap' &#124; Radio Nederland Wereldomroep|website=www.rnw.nl|access-date=3 February 2022|archive-url=https://archive.today/20120909193830/http://www.rnw.nl/caribiana/article/naamsverandering-una-belangrijke-stap|archive-date=9 September 2012|url-status=dead}}</ref>. En [[2014]], la universitato havis {{Unuo|2054}} studentojn kaj {{Unuo|238}} kandidatoj diplomiĝis <ref>[https://www.uoc.cw/index.php/discoveruna/facts-figures «Facts and Figures»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170324120020/https://www.uoc.cw/index.php/discoveruna/facts-figures |date=2017-03-24 }} {{Wayback|url=https://www.uoc.cw/index.php/discoveruna/facts-figures|date=20170324120020}}, University of Curaçao. Lest 30. september 2017.</ref>. == Historio == La Universitato de Nederlandaj Antiloj ({{Lang-nl|Universiteit van de Nederlandse Antillen}}, [[Papiamento|papiamente]] : ''Universidad Nashonal di Antiyas'', akronime UNA) estis establita en [[1979]] per la fuzio de la Teknika Kolegio (fondita 1972) kaj la Kolegio de la Nederlandaj Antiloj (fondita 1974) <ref>[http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= «Letter U t/m Z»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170819231826/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang= |date=2017-08-19 }} {{Wayback|url=http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=374&lang=|date=20140419031146}}, ''Encyclopedie van Curaçao''. Lest 30. september 2017.</ref>. Je la komenco UNA formale organizis kvar fakultatojn: fakultato de Juro, fakultato de Medicino, fakultato de Socia Sciencoj kaj Ekonomiko kaj fakultato de Teknologio. En 1983, la medicina fakultato havis neniujn lekciistojn aŭ studentojn. == Organizo == La Universitato de Curaçao havas kvin fakultatojn: * Fakultato de Juro: bakalaŭro en Juro; magistro en Juro; magistro en Imposto-Juro; kaj magistro en Notaria Juro * Fakultato de Teknikaj Sciencoj: bakalaŭro pri Arkitekturo BBE; Bachelor Civil Engineering BBE; Bachelor Information & Communication Technology (BICT); Bachelor Electrical Systems Engineering (Beng), la Bachelor Industrial Engineering (Beng); Bakalaŭro en Inĝenieristiko kaj Daŭrigebla Teknologio (BSc). * Fakultato de Sociaj kaj Ekonomiaj Sciencoj: Komerca Administrado kaj Kontado (Bakalaŭro kaj Majstro) * Ĝenerala Fakultato: bakalaŭro instruista trejnado en papiamento, angla, nederlanda, hispana; profesiaj majstraj programoj en la papiamento, la angla, la nederlanda, la hispana; Instruista Trejnado Fundamenta Eduko (pri Curaçao)/Primara Eduko (pri Bonaire) * Fakultato de Sociaj kaj Kondutaj Sciencoj: bakalaŭro pri Socia Laboro; Licenciulo pri Aplikata Psikologio Aktuale en 2017, la medicina fakultato ne komencis operaciojn <ref>[https://www.uoc.cw/index.php/discoveruna/organisational-chart-uoc «Organization Chart UoC»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170324120030/https://www.uoc.cw/index.php/discoveruna/organisational-chart-uoc |date=2017-03-24 }} {{Wayback|url=https://www.uoc.cw/index.php/discoveruna/organisational-chart-uoc|date=20170324120030}}, University of Curaçao. Lest 30. september 2017.</ref>. == Notindaj eks-studentoj == * [[Mike Eman]] (Ĉefministro de [[Arubo]]) * Diana Lebacs verkisto * René Römer, negocisto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.uoc.cw}} * [https://web.archive.org/web/20160304080730/http://www.sidsgg.com/ Oficiala retejo de la SIDSa GGa Akademia seĝo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Edukado en Karibio]] [[Kategorio:Curaçao]] [[Kategorio:Kuracao]] sbiljrytctyiq1jvlcklfynm7t6amhd 0 902663 9462429 9083520 2026-08-25T16:28:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462429 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Bogdánfi''' [ŝAndor], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bogdánfi Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[ĵurnalisto]], [[redaktoro]], [[humuristo]]. Liaj [[pseŭdonimo]]j estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) ''Fenyő Árpád, Bódi Ferenc, Bogdánffy''. Tiu [[etoso]], kiu ĉirkaŭis lin, jam ne ekzistas, estas nek [[socialismo]], nek [[Jugoslavio]], preskaŭ nek jugoslavia hungareco. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM48000/fe1644a3-9640-46ea-be54-6086244864b4/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=670049&date=2025-02-27 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1912|11|26}} en [[Budafok]] (nuntempa urboparto de [[Budapeŝto]]), li mortis {{mortotago|1987|1|26}} en [[Novi Sad]] ([[Vojvodino]], Jugoslavio). == Biografio == {{Paĝonomo}} lernis en [[Vršac]], poste li studis [[juro]]n en universitatoj de [[Beogrado]] kaj [[Zagrebo]] (1931–1936), sed li ne akiris diplomon. Ekde 1932 li komencis publikadi. En 1941 Jugoslavio ĉesis, Hungario reakiris la iamajn hungarajn areojn, la ceterajn precipe [[nazia Germanio]]. Tiam Bogdánfi laŭ ordono de la subteraj komunistoj vivis en Budapeŝto. En 1947 li translokiĝis al Novi Sad, kie li estis ĵurnalisto, redaktoro aŭ redaktisto de la [[regiona radio]], krome li tradukis. Li estis konata pro siaj humuraj verkoj. Li ricevis 2 [[premio]]jn en 1971 kaj 1980. == Elektitaj kontribuoj == * ''Új fény.'' Színmű. (teatraĵo, 1950, prezentita en la sekva jaro) * ''Se füle, se farka.'' (humuraĵoj, 1959) * ''A nagy kaland.'' (romano por junuloj, 1961) * ''Egy merénylő vallomása.'' (romano, 1969; [[serbe]]: 1973) * ''Magyari sirodalom.'' (parodioj kun ilustraĵoj de [[Tibor Kaján]], 1976) * ''Éjszakák.'' (erotikaj noveloj, 1986) == Elektitaj tradukaĵoj == * [[John Reed]]: ''Tíz világrengető nap.'' (Noviszád, 1954) * [[Josip Broz Tito]]: ''Beszédek és cikkek.'' (15 volumoj, paroladoj, artikoloj, 1961–1971) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/bogdanfi-sandor-74CA4/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/bogdanfi-sandor-ab731 biografio hungare] * [http://adattar.vmmi.org/konyvek/23/kalapis_zoltan_eletrajzi_kalauz_a-gy.pdf biografio hungare (legebla en la 135-a paĝo)]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://mek.oszk.hu/02200/02227/html/04/157.html aprezo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bogdanfi Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj humuristoj]] [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Jugoslavaj hungaroj]] {{Portalstrio|Biografio}} fmygf82l7l93sb42rsextej5prvbn9e 0 908250 9462565 9268932 2026-08-26T04:00:11Z Sj1mor 12103 9462565 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gregor GÜNTHER''' (naskiĝinta antaŭ 1480 en [[Frankfurto ĉe Odro]], mortinta en 1519 samloke) estis [[germanio|germana]] kanona juristo. Post studoj ĉe la [[universitato de Lepsiko]] li bakalaŭriĝis en la 1480-aj jaroj pri jursciencoj. En 1498 li fariĝis Frankfurte [[margraflando Brandenburgio|princelektista brandenburgia]] supera juĝisto. Post fondo de la [[eŭropa Universitato Viadrina|Frankfurta universitato]] en 1506 fare de [[Joakimo la 1-a (Brandenburgio)|Joakimo la 1-a]], Günther troviĝis inter la docentaro. En 1509 kaj 1515 li eĉ rektoris. Krom prelegofaro li kontinuigis siajn tribunalajn taskojn. En 1511 li menciiĝis ankaŭ kiel ĝenerala vikario de la diocezo [[brandenburg an der Havel|Brandenburg]]. Günther estis aŭ verkisto aŭ instiginto de la kontraŭjudisma pamfleto ''Warhafftig Sumarius der gerichts hendel'', en kiu legeblas pri [[indulgenco]]j, pri la historio kaj la konsekvencoj de la Berlina [[hostio|hostia]] sakrilegio de 1510. Eblis ke Günther implikiĝis oficiale en la proceso pri tio. == Literaturo == * [http://www.diegeschichteberlins.de/downloads/sumarius.pdf ''Warhafftig Sumarius der gerichts hendel und proceß …''] (PDF; 4,4&nbsp;MB) Johann Hanau, Frankfurto 1511 * Michael Höhle: ''Universität und Reformation: Die Universität Frankfurt (Oder) von 1506 bis 1550,'' Böhlau, Kolonjo 2002, p. 173, ISBN 978-3-412-15101-0 * Andrea Theissen (eld.): ''Das Verhängnis der Mark Brandenburg. Der Hostienschändungsprozess von 1510. Dokumentation der Ausstellung des Stadtgeschichtlichen Museums im Zeughaus der Zitadelle Spandau,'' Stadtgeschichtliches Museum, Berlino 2010 (kun bildoj) {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gunther, Gregor}} [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Germanaj juĝistoj]] [[Kategorio:Personoj rilataj al Frankfurto ĉe Odro]] [[Kategorio:Kanona juro]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj rektoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1519]] [[kategorio:Kontraŭjudismo]] [[kategorio:Viadrina (Frankfurta universitato)]] ec4h6jzizfa6odb9m7g11k6cexhnsdr 0 908623 9462674 9146978 2026-08-26T06:49:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462674 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Tutmonda asocio de komunumaj radioelsendistoj''' (TAKRE, {{lang-fr|Association Mondiale Des Radiodiffuseurs Communautaires|link=no}}, akronime '''AMARC''', {{Lang-en|World Association of Community Radio Broadcasters}}) estas [[neregistara organizaĵo]] de internaciaj [[Komunuma radiostacio|komunumaj radiostacioj]] ( nekomercaj radiostacioj ). Fondita en 1983 kaj bazita en [[Montrealo]], la asocio havas proksimume 3,000 membrojn en 110 landoj. AMARC estas membro de [[Internacia Esprimlibereco-Interŝanĝo]] (IFEX) kaj havas Internacian Sekretariejon kaj kvin regionajn oficejojn: [[Latinameriko]] kaj [[Karibio]], [[Eŭropo]], [[Afriko]], [[Nordameriko]] kaj [[Azio]] <ref name="about">{{cite web|title=About AMARC|url=http://www.amarc.org/?q=node/5|website=amarc.org|publisher=World Association of Community Radio Broadcasters|access-date=13 May 2015}}</ref><ref name="dakar">{{cite web|title=World Association of Community Radio Broadcasters|url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=16278&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|website=Dakar Symposium 2003|publisher=[[UNESCO]]|access-date=13 May 2015}}</ref> <ref name="principles">{{cite web|title=What is community radio?|url=http://www.amarc.org/documents/manuals/What_is_CR_english.pdf|website=amarc.org|publisher=World Association of Community Broadcasters|access-date=13 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181123060346/http://www.amarc.org/documents/manuals/What_is_CR_english.pdf|archivedate=2018-11-23}}</ref>. == Vidu ankaŭ == * Alternativa amaskomunikilaro * [[Komunuma radio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.amarc-international.com/ Retejo de AMARC] * [http://amarcwiki.amarc.org la Vikio de AMARC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070108085218/http://amarcwiki.amarc.org/ |date=2007-01-08 }} * [https://web.archive.org/web/20070322224842/http://www.ifex.org/ IFEX] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1983]] [[Kategorio:Radio]] [[Kategorio:Komunumoj]] djjqvxmlunqktmqaitrnayv5go5zjsw 14 915786 9462583 9461269 2026-08-26T04:45:26Z Moldur 2507 9462583 wikitext text/x-wiki {{PliPri|Ŝalom Alejĥem}} [[Kategorio:Libroj laŭ aŭtoroj|Ŝalom Alejĥem]] [[Kategorio:Verkoj el la jidlingva literaturo|Ŝalom Alejĥem]] [[Kategorio:Libroj pri judoj kaj judismo|Ŝalom Alejĥem]] hu459hxyhk74ums95z656usmfhkd6pr 0 917122 9462363 9168838 2026-08-25T14:31:53Z Sj1mor 12103 9462363 wikitext text/x-wiki '''Fizika Adresa Etendo''' mallongige '''FAE''' (angle: '''''Physical Address Extension (PAE)''''') estas funkciomaniero de la integra memora administra bloko de [[x86-arkitekturo|x86]]-kompatebla [[procesoro]], en kiu estas uzataj 64-bitaj elementoj de [[paĝa tabelo|paĝaj tabeloj]] (el kiuj la adresa etendas de 32 [[bito]]j al 36 [[bito]]j), per kiuj la [[procesoro]] povas aliri 64 [[GB]] de la fizika memoro (anstataŭ 4 GB, kiujn oni povas aliri uzante 32-bitajn tabelojn), kvankam ĉiu tasko (programo) tamen povas aliri maksimume ĝis 4 GB de la [[virtuala memoro]]. <ref>часть адресного пространства, обычно от 0,9 до 2 ГБ резервируется под нужды ОС и недоступны приложению, см [[:en:3 GB barrier|3 GB barrier]], [http://msdn.microsoft.com/en-us/library/windows/desktop/aa366778(v=vs.85).aspx] {{Wayback|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/library/windows/desktop/aa366778(v=vs.85).aspx |date=20140106195757 }}</ref>. Unuafoje la etendaĵo aperis en la procesoro «Pentium Pro». Por uzi 36-bitan memoradresadon necesas subteno de la etendaĵo por fizikaj adresoj kaj programara nivelo (ekigo de la PAE-reĝimo en la operaciumo) kaj aparataro: estas bezonata subteno ambaŭflanke, de la procesoro kaj de la [[ĉefkarto]] (ĉi tion eblas determini per la CPUID-komando). [[Ĉefkarto]]j kun PAE-subteno ĝenerale estis multekostaj kaj destinataj por [[servilo]]j<ref name="Intel-chipset-4GB-7a">{{cite web |url = http://dlsvr01.asus.com/pub/ASUS/mb/4GB_Rev1.pdf |work = Pentium Pro Family Developer’s Manual |title = Intel Chipset 4 GB System Memory Support |date = 2005-02 |author = Intel Corporation |format = pdf |page = 7 |quote = In uni-processor based systems for mobile, desktop, workstation, and entry level servers, chipsets may be limited to 4 GB of maximum memory. In today’s dual processor Intel server chipsets and workstations, maximum system memory size can be upwards of 16 GB. |archive-url = https://web.archive.org/web/20141028225318/http://dlsvr01.asus.com/pub/ASUS/mb/4GB_Rev1.pdf |archive-date = 2014-10-28 |language = angle }}</ref>. == Utilado == * [[FAE]] ebligas uzi pli 4 [[GB]] da [[RAM]] en 32-bita [[operaciumo]]. * [[FAE]] estas bezonata [[NX]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infosecisland.com/blogview/8211-Protecting-Linux-Against-Overflow-Exploits.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2025-08-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131203034903/http://www.infosecisland.com/blogview/8211-Protecting-Linux-Against-Overflow-Exploits.html |arkivdato=2013-12-03|lingvo=angle }}</ref>-subtenon en 32-bita operaciumo. == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Komputila memoro]] qze9rpfrdhyb2gdt4xal2bshyah4hi2 9462364 9462363 2026-08-25T14:32:06Z Sj1mor 12103 9462364 wikitext text/x-wiki '''Fizika Adresa Etendo''' mallongige '''FAE''' (angle: '''''Physical Address Extension (PAE)''''') estas funkciomaniero de la integra memora administra bloko de [[x86-arkitekturo|x86]]-komputebla [[procesoro]], en kiu estas uzataj 64-bitaj elementoj de [[paĝa tabelo|paĝaj tabeloj]] (el kiuj la adresa etendas de 32 [[bito]]j al 36 [[bito]]j), per kiuj la [[procesoro]] povas aliri 64 [[GB]] de la fizika memoro (anstataŭ 4 GB, kiujn oni povas aliri uzante 32-bitajn tabelojn), kvankam ĉiu tasko (programo) tamen povas aliri maksimume ĝis 4 GB de la [[virtuala memoro]]. <ref>часть адресного пространства, обычно от 0,9 до 2 ГБ резервируется под нужды ОС и недоступны приложению, см [[:en:3 GB barrier|3 GB barrier]], [http://msdn.microsoft.com/en-us/library/windows/desktop/aa366778(v=vs.85).aspx] {{Wayback|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/library/windows/desktop/aa366778(v=vs.85).aspx |date=20140106195757 }}</ref>. Unuafoje la etendaĵo aperis en la procesoro «Pentium Pro». Por uzi 36-bitan memoradresadon necesas subteno de la etendaĵo por fizikaj adresoj kaj programara nivelo (ekigo de la PAE-reĝimo en la operaciumo) kaj aparataro: estas bezonata subteno ambaŭflanke, de la procesoro kaj de la [[ĉefkarto]] (ĉi tion eblas determini per la CPUID-komando). [[Ĉefkarto]]j kun PAE-subteno ĝenerale estis multekostaj kaj destinataj por [[servilo]]j<ref name="Intel-chipset-4GB-7a">{{cite web |url = http://dlsvr01.asus.com/pub/ASUS/mb/4GB_Rev1.pdf |work = Pentium Pro Family Developer’s Manual |title = Intel Chipset 4 GB System Memory Support |date = 2005-02 |author = Intel Corporation |format = pdf |page = 7 |quote = In uni-processor based systems for mobile, desktop, workstation, and entry level servers, chipsets may be limited to 4 GB of maximum memory. In today’s dual processor Intel server chipsets and workstations, maximum system memory size can be upwards of 16 GB. |archive-url = https://web.archive.org/web/20141028225318/http://dlsvr01.asus.com/pub/ASUS/mb/4GB_Rev1.pdf |archive-date = 2014-10-28 |language = angle }}</ref>. == Utilado == * [[FAE]] ebligas uzi pli 4 [[GB]] da [[RAM]] en 32-bita [[operaciumo]]. * [[FAE]] estas bezonata [[NX]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infosecisland.com/blogview/8211-Protecting-Linux-Against-Overflow-Exploits.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2025-08-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131203034903/http://www.infosecisland.com/blogview/8211-Protecting-Linux-Against-Overflow-Exploits.html |arkivdato=2013-12-03|lingvo=angle }}</ref>-subtenon en 32-bita operaciumo. == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Komputila memoro]] eugs9n70spx2wyr3jeo5wgyrl93da0f 0 919823 9462435 9180920 2026-08-25T16:59:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462435 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1804|1|24}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}} [[Moravské Lieskové|Morva-Lieszkó]] |dato de morto = {{mortotago|1895|5|2}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Vác]] }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Kucserik''' [ŝAndor kuĉerik], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kucserik Sándor''' estis [[slovaka]] [[Hungario|hungaria]] [[piaristoj|piarista]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''Kutserik''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM62437/201cc06e-9ed0-4bde-9d34-26683ab6a2db/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=724214&date=2025-08-28 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1804|1|24}} en [[Moravské Lieskové|Morva-Lieszkó]] ([[Hungara reĝlando]], [[Moravské Lieskové|Morva-Lieszkó]], nuntempa [[Moravské Lieskové]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1895|5|2}} en [[Vác]] ([[Hungario]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} frekventis piaristajn [[gimnazio]]jn en [[Trencsén]] kaj [[Tata (Hungario)]], en la lasta urbo li lernis la hungaran lingvon. En 1822 li aliĝis al la piaristoj, la [[novicado]] okazis en [[Privigye]], kie poste li ankaŭ instruis. Ekde 1827 li studis filozofion, respektive teologion en [[Vác]], [[Nitro]] kaj [[Svätý Jur|Szentgyörgy]], fine li pastriĝis en [[1830]], supozeble tiutempe li monaĥiĝis. Poste li instruis en piaristaj gimnazioj en Vác jaron, en [[Magyaróvár]] 2 jarojn, en Nitro 5 jarojn, po unu jarojn en Tata kaj [[Budao (urbo)]], en [[Kecskemét]] ekde 1862 ĝis la emeritiĝo en 1874. Inter 1831 kaj 1847 li kontribuis porokazajn latinlingvajn poemojn. Li ricevis [[premio]]n en 1878. == Elektitaj kontribuoj == * ''Ode rev. atque clar. patri Joanni Bapt. Grosser provincialis ...'' (1831) * ''Ode exc. ac ill. dno Aloysio e l. b. Mednyánszky, dum i. commissionis ...'' (1840) * ''Piis manibus... principis Josephi archiducis Austriae et incliti regni Hungariae ...'' (1847) == Fontoj == * [http://hirosnaptar.hu/index.php?oldal=matortent&sz=4522 biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/k-8D2C5/kucserik-sandor-938D3/ biografio hungare] * [https://digit.kjmk.hu/kucserik-sandor/ biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260515014754/https://digit.kjmk.hu/kucserik-sandor/ |date=2026-05-15 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kucserik Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 0jrupx0zvd3feeudng13lgaujx20aoq 0 925353 9462713 9219827 2026-08-26T10:45:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462713 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |speco= |lando = Italio |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = IT |situo sur mapo=Romo |zomo = 13 |retejo = }} La '''Libera Internacia Universitato de Sociaj Studoj Guido Carli''' (aŭ '''LUISS Guido Carli''', {{lang-it|Libera Università Internazionale degli Studi Sociali Guido Carli}}) estas itala [[privata universitato]] bazita en [[Romo]], fondita en 1974 de Umberto Agnelli kaj aligita kun la itala dunganta asocio ''Confindustria'', kun pli ol 9,000 studentoj. En la kampo de komerco, ĝi konkurencas kun la [[Universitato Bocconi|Universitato Luigi Bocconi]] en [[Milano]]. La kampuso situas nordoriente de la urbocentro en Parioli.<ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="444">[https://web.archive.org/web/20100801231250/http://www.luiss.edu/about/facts-figures "Facts & Figures - About - LUISS Guido Carli University"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="445">Archived from [http://www.luiss.edu/about/facts-figures the original] on August 1, 2010<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="446"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">August 22,</span> 2010</span>.</span></cite></ref><ref>{{cite web|url=http://www.luiss.edu/university|title=The University|website=LUISS Guido Carli|access-date=August 5, 2018}}</ref> La universitato estas orientita al la instruado de [[sociaj sciencoj]], precipe: [[juro]], [[ekonomiko]], [[administrado]], [[financo]] kaj [[politika scienco]], kiuj inkluzivas bakalaŭrajn kaj doktorajn kursojn. Ekde 1994, la universitato estas dediĉita al la memoro de Guido Carli, kiu estis prezidanto de 1978 ĝis 1993. <ref name="luiss.edu">{{cite web|url=http://www.luiss.edu/university/history|title=History|website=LUISS Guido Carli|access-date=August 5, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230401172234/https://www.luiss.edu/university/history|archivedate=2023-04-01}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.luiss.it/ateneo/associazioni/associazione-amici-della-luiss/progetto-luiss|title=Il Progetto LUISS|website=LUISS Guido Carli|access-date=August 5, 2018}}</ref> Ĝi estas inter la 25 plej bonaj universitatoj en la mondo por politikaj kaj internaciaj studoj laŭ la QS-rangotabelo  kaj en la supraj 100 por Komerco kaj Administrado, Juro kaj Merkatado. La magistra kurso pri Entreprena Financo estis rangigita inter la 20 plej bonaj magistraj gradoj pri financo en la mondo laŭ la rangotabelo ellaborita de la [[Financial Times]]. La magistra grado pri administrado, ofertita de la Luiss Business School, estas inter la 25 plej bonaj en la mondo laŭ la rangotabelo ellaborita de la Financial Times. Aldone al la ĉefa kampuso sur Viale Romania ([[Triesto (Romo)]]), estas ses kampusoj. Multaj konstruaĵoj situas en historiaj palacoj kaj vilaoj. Aliro al la universitata kampuso eblas nur per studenta [[identigilo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.luiss.edu/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Italio]] 0y9ypl7cnd4qf7dm5vowqt0qebylp5d 0 925366 9462707 9363019 2026-08-26T10:26:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462707 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto =''Somos la universidad de los que<br> quieren salir adelante.''<br>Ni estas la universitato por tiuj,<br> kiuj volas progresi. |speco= |lando = Peruo |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = PE |situo sur mapo= |zomo = 13 |retejo = }} '''Universitato César Vallejo''' ({{Lang-es|Universidad César Vallejo}}, akronime '''UCV''') estas [[privata universitato]] situanta en [[Trujillo (Peruo)|Trujillo]], [[Peruo]]. Ĝi estis fondita la 12-an de novembro 1991 kaj nomita laŭ la perua poeto [[César Vallejo]].<ref>{{Cite web|title=Acerca de nosotros|url=https://www.ucv.edu.pe/la-ucv/acerca-de-la-ucv/|access-date=2022-09-19|website=Universidad César Vallejo|language=es-PE|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220920172939/https://www.ucv.edu.pe/la-ucv/acerca-de-la-ucv/|archivedate=2022-09-20}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nuestra Historia|url=https://www.ucv.edu.pe/en/la-ucv/acerca-de-la-ucv/nuestra-historia/|access-date=2022-09-19|website=Universidad César Vallejo|language=es-PE|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220920172554/https://www.ucv.edu.pe/en/la-ucv/acerca-de-la-ucv/nuestra-historia/|archivedate=2022-09-20}}</ref> Ĝia ĉefsidejo situas en la distrikto Víctor Larco Herrera de Trujillo, kaj ĝi havas filiojn en [[Chiclayo]], [[Piura]], [[Chimbote]], [[Tarapoto]], [[Callao]] kaj [[Limo]].<ref>{{cite web|year=|url=http://limaeste.ucv.edu.pe/modulosinformativos/documentos/ESTATUTO.pdf|editor=|title=Estatuto Universidad César Vallejo|language=es|accessdate=June 1, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030458/http://limaeste.ucv.edu.pe/modulosinformativos/documentos/ESTATUTO.pdf|archive-date=March 4, 2016|url-status=dead}}</ref> Ĝi nuntempe havas pli ol 100 000 studentojn en naŭ kampusoj. Ĝi estas aligita kun la Latinamerika Unio de Socia Respondeco de Universitatoj (URSULA). == Organizo == La universitato konsistas el ok fakultatoj: === Fakultato de Inĝenierarto === * Industria inĝenierado * Agroindustria inĝenierarto * civila inĝenierarto * Sisteminĝenierado * Media inĝenierarto * Komerca Inĝenierarto * Elektromekanika inĝenierarto * Mininĝenierado * Spaca Inĝenierarto === Fakultato de Sansciencoj === * Medikamento * Flegado * Psikologio * Stomatologio * Nutrado === Fakultato de Komunikadaj Studoj === * Komunikadaj Sciencoj === Fakultato de Sansciencoj === * Obstetriko === Fakultato de Juro kaj Filozofia Fakultato === * Antaŭlerneja edukado * Baza edukado * Tradukado kaj Interpretado * Sportaj Sciencoj * Psikologio === Fakultato de Komercaj Sciencoj === * Administrado * Kontado * Administrado en Turismo kaj Gastamo * Administrado kaj Merkatado * Ekonomio === Fakultato de Juro kaj Politikaj Sciencoj === * Dekstre === Fakultato de Arkitekturo === * Arkitekturo == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Universitato César Vallejo Sporta Klubo ([[d:Q603023]]) == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Peruo]] ncjvhks1us2c3hmk2wg9w6wugzdhy7b 0 926567 9462724 9231418 2026-08-26T11:24:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462724 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildo=University of Kelaniya.jpg |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = පඤ්ඤාය පරිසුජ්ඣති<br>(Pannaya Parisujjhati)<br>Mempurigo estas per kompreno |lando = Srilanko |situo = |establita = publika, ŝtata |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = LK |situo sur mapo2= |zomo = 12 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Universitato de Kelaniya''' ({{lang-si|කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය}}, {{lang-ta|களனி பல்கலைக்கழகம்}}) estas srilanka [[publika universitato]]. Ĝi situas en la periferio de [[Kolombo (urbo)|Kolombo]], en la urbo [[Kelaniya]], kaj havas du gravajn kampusojn kaj sep fakultatojn.<ref>{{cite web|url=http://medicine.kln.ac.lk/|title=The Faculty of Medicine of the University of Kelaniya|publisher=University of Kelaniya|access-date=12 June 2017}}{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The University Library, University of Kelaniya|url=https://library.kln.ac.lk/|accessdate=2025-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251111142929/https://library.kln.ac.lk/|archivedate=2025-11-11}}</ref> == Poresperanto aktiveco == Menciindas la poresperanta aktiveco, informado de [http://www.kln.ac.lk/humanities/department/linguistics/html/staff/D_M_Wickramasinghe.html S-ino Daya Wickramasinghe]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} profesorino en la universitato. En 1983 kaj 1984 [[Stefano Keller]] vojaĝis al Srilanko, prelegis pri Esperanto kaj organizis kursojn interalie en tiu ĉi universitato. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.kln.ac.lk}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Srilanko]] 719ucxx93wb3qk9sir0awdfeumsnjmd 0 926736 9462536 9234318 2026-08-26T00:37:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462536 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Tibor (virnomo)|Tibor]] Kökény''' [kokEnj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kökény Tibor''' estas [[Hungario|hungara]] sport[[psikologo]], altlerneja [[instruisto]], [[jogisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1714944&date=2025-11-13 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1970|12|27}} en [[Debrecen]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris psikologian diplomon en [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato Lajos Kossuth]] en [[1998]]. Post la diplomo li estis praktikanta psikologo en la hospitala kuracejo en Debrecen, inter 2000-2011 li ankaŭ instruis en [[instituto]] de la menciita universitato. Pli poste en [[Nyíregyháza]] li estis spertulo, poste en ĉefurba sportklubo li estis psikologo. Ekde 2018 li instruis en [[Gimnastika Universitato de Budapeŝto]], dum en 2017 li akiris sportpsikologian diplomon. Li instruis ankaŭ [[jogo]]n. == Elektitaj kontribuoj == Li redaktis revuon pri jogo dum jardeko. == Fontoj == * [https://www.kokeny.com/ oficiala paĝo kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20251110102907/https://www.kokeny.com/ |date=2025-11-10 }} * [https://tyagpuri.com/ sinprezenta paĝo kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kokeny Tibor}} [[Kategorio:Hungaraj psikologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj jogistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 8og2ucxe03apnibuaof3p4qmxe93qd4 0 930089 9462541 9439214 2026-08-26T01:56:00Z LilyKitty 25129 de austromarksicmo 9462541 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Novmarksismo''' rilatas al diversaj teorioj, kiuj baziĝas sur la verko de [[Karl Marx]], rilatigante ĝin al la nuntempo kaj reinterpretante ĝin. Subtenantoj de tiaj teorioj nomiĝas '''[[Novmarksisto|novmarksistoj]]'''.<ref>{{Cite web|date=2023-03-14|title=Neo-Marxism|url=https://newdiscourses.com/tftw-neo-marxism/|access-date=2023-05-17|website=New Discourses|language=en-US}}</ref>''' Kiel termino ĝi estas ofte uzata por rilati al diversaj soci- filozofiaj fluoj ene de [[Marksismo]], kiel ekzemple la [[Frankfurta Skolo]], la rilata Praxis-Skolo, kaj aliaj, kiuj modifis aŭ vastigis Marksismon, tipe per enkorpigo de elementoj el aliaj intelektaj tradicioj kiel [[kritika teorio]], [[psikanalizo]], [[ekzistadismo]], ktp.<ref name="Ritzer 1991 359–375">{{Cite journal|last1=Ritzer|first1=George|last2=Schubert|first2=J. Daniel|date=1991|title=The Changing Nature of Neo-Marxist Theory: A Metatheoretical Analysis|jstor=1389516|journal=Sociological Perspectives|volume=34|issue=3|pages=359–375|doi=10.2307/1389516|s2cid=146959219}}</ref><ref>{{cite book|doi=10.1002/9781405165518.wbeosn012|chapter=Neo-Marxism|title=The Blackwell Encyclopedia of Sociology|year=2007|last1=Toscano|first1=Alberto|isbn=978-1-4051-2433-1|publisher=[[John Wiley & Sons]]}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last=Sterling-Folker|first=Jennifer|title=International Relations Theory|encyclopedia=The Encyclopedia of Political Science|volume=3|date=2011|editor1-last=Kurian|editor1-first=George Thomas|publisher=[[CQ Press]]|pages=829–831|isbn=9781933116440|doi=10.4135/9781608712434}}</ref> Ĝi unue disvolviĝis kiel fenomeno en okcidenta Marksismo, sed laŭlonge de la tempo ĝi disvastiĝis al aliaj landoj, inkluzive de [[Sovetunio]]. Novmarksismaj konceptoj fariĝis komponaĵo de la teorio de la [[Nova Maldekstro]].<ref name="Neo-Marxist approaches to developme">{{cite journal|last1=Foster-Carter|first1=Aidan|title=Neo-Marxist approaches to development and underdevelopment|journal=Journal of Contemporary Asia|date=January 1973|volume=3|issue=1|pages=7–33|doi=10.1080/00472337308566845}}</ref> Ĝiaj karakterizaj trajtoj estas: [[fremdiĝo]] kaj la ebleco de ĝia superado; la problemo de la moderna revolucia subjekto; la rolo de [[rekta demokratio]]; superado de [[Stalinismo]]; [[Aŭtoritatismo|aŭtoritatisma]] [[konscio]] kaj ĝia superado; superado de " amassocio ", [[konsumsocio]] kaj "[[amaskulturo]]"; malkaŝante la engaĝiĝon de ĉiuj sferoj de la [[publika vivo]].<ref>{{cite encyclopedia|last=Laberge|first=Yves|title=Protest Music|encyclopedia=The Encyclopedia of Political Science|volume=4|date=2011|editor1-last=Kurian|editor1-first=George Thomas|publisher=[[CQ Press]]|pages=1374–1375|isbn=978-1-933116-44-0}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Aŭstromarksismo]] * [[Marksismo]] * [[Historio kaj klaskonscio]] {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tipoj de socialismo]] [[Kategorio:Nova maldekstro]] [[Kategorio:Marksismaj konceptoj]] [[Kategorio:Marksisma feminismo]] [[Kategorio:Novmarksismo]] [[Kategorio:Ekonomikaj teorioj]] [[Kategorio:Sociologiaj teorioj]] [[Kategorio:Marksismo]] 3vh14mmbdhuasl5fiuabqoxvgywzmii 0 935990 9462695 9452517 2026-08-26T09:17:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462695 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''United24''' ({{lingvo-uk|Об'єднані24}}) estas donacplatformo funkciigata de la [[ukraina registaro]]<ref>Javier C. Hernández, « [https://www.nytimes.com/2022/12/01/arts/music/ukraine-shchedryk-childrens-choir.html Scarred by War, a Ukrainian Children’s Choir Finds Hope in Music] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2022%2F12%2F01%2Farts%2Fmusic%2Fukraine-shchedryk-childrens-choir.html arkivo]), The New York Times,‎ 1-a de decembro 2022 (ISSN 0362-4331) </ref> lanĉita la 5-an de majo 2022<ref>« [https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-05-05/card/zelensky-launches-global-fundraising-platform-for-ukraine-y6jv2lLWZVWPjC63AcvX Zelensky Launches Global Fundraising Platform for Ukraine] ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.wsj.com%2Flivecoverage%2Frussia-ukraine-latest-news-2022-05-05%2Fcard%2Fzelensky-launches-global-fundraising-platform-for-ukraine-y6jv2lLWZVWPjC63AcvX arkivo]) », WSJ</ref> por kolekti financajn rimedojn por Ukrainio en la kunteksto de la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]]<ref>Luxmoore, « [https://www.wsj.com/articles/ukraine-needs-armored-vehicles-this-ukrainian-charity-bought-dozens-ad140bb5 Ukraine Needs Armored Vehicles. This Ukrainian Charity Bought Dozens] ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.wsj.com%2Farticles%2Fukraine-needs-armored-vehicles-this-ukrainian-charity-bought-dozens-ad140bb5 arkivo]) ''WSJ''</ref>. == Historio == La 3-an de majo 2022, la ukraina ĉefministro [[Denis Ŝmihal]] anoncis, ke baldaŭ lanĉiĝos monkolekta platformo por Ukrainio<ref>« [https://www.epravda.com.ua/news/2022/05/3/686587/ Україна запускає платформу для збору коштів в межах проєкту United24] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.epravda.com.ua%2Fnews%2F2022%2F05%2F3%2F686587%2F arkivo]) ''Економічна правда'' </ref>. ''"Ĉiu povas donaci kaj helpi Ukrainion batali por sia libereco. Ni volas unuigi la mondon pri subteno al nia ŝtato. Ordinaraj homoj, bonfaraj fondaĵoj, internaciaj kompanioj, opiniestroj el la tuta mondo. La kreado de la platformo ankaŭ estas necesa por montri maksimuman travideblecon kaj malfermitecon en la uzo de la kolektitaj financoj: kie kaj al kiu ili estas asignitaj."''<ref>« [https://www.kmu.gov.ua/news/denis-shmigal-vzhe-zaraz-mi-formuyemo-viziyu-dlya-novoyi-ukrayini Кабінет Міністрів України - Денис Шмигаль: Вже зараз ми формуємо візію для нової України] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.kmu.gov.ua%2Fnews%2Fdenis-shmigal-vzhe-zaraz-mi-formuyemo-viziyu-dlya-novoyi-ukrayini arkivo]), ĉe www.kmu.gov.ua</ref> — Denys Shmyhal, ukraina ĉefministro La 5-an de majo 2022, la ukraina prezidanto [[Volodimir Zelenskij]] anoncis la lanĉon de la iniciato United24, kies unua komponanto estas reta monkolekta platformo por subteni la ŝtaton. La kolektitaj financaĵoj estos asignitaj al tri areoj: defendo kaj senminado, humanitara kaj medicina helpo, kaj la rekonstruo de Ukrainio<ref>« [https://lb.ua/society/2022/05/05/515805%20zelenskiy%20ogolosiv%20pro%20zapusk.html Зеленський оголосив про запуск ініціативи United24 – підтримати Україну можна з будь-якої точки світу]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Flb.ua%2Fsociety%2F2022%2F05%2F05%2F515805_zelenskiy_ogolosiv_pro_zapusk.html arkivo]), ''LB.ua''</ref>. [[Ŝaĥtar Donecko]] partneriĝis kun United24 por la iniciato "Pitch in for Ukraine" en aŭgusto 2022<ref>« [https://odessa-journal.com/fc-shakhtar-becomes-partners-with-united24-putting-ap-a-digital-donbass-arena-field-for-charity-sale/ FC Shakhtar becomes partners with UNITED24, putting ap a digital Donbass Arena field for charity sale] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220810194035/https://odessa-journal.com/fc-shakhtar-becomes-partners-with-united24-putting-ap-a-digital-donbass-arena-field-for-charity-sale/ |date=2022-08-10 }} » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Flb.ua%2Fsociety%2F2022%2F05%2F05%2F515805_zelenskiy_ogolosiv_pro_zapusk.html arkivo]), odessa-journal.com, 9-a de aŭgusto 2022</ref>. Prezidanto Zelenskij renkontiĝis kun la ambasadoroj de la projekto en aŭgusto por diskuti la kreadon de nova junulara programo por United24<ref> « [https://www.ukrinform.net/rubric-society/3551104-president-zelensky-meets-with-united24-ambassadors.html President Zelensky meets with United24 ambassadors] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ukrinform.net%2Frubric-society%2F3551104-president-zelensky-meets-with-united24-ambassadors.html arkivo]), www.ukrinform.net</ref>. == Ambasadoroj == Inter la ambosadoroj de United24 troviĝas: * [[Andrij Ŝevĉenko]] * [[Liev Schreiber]] * [[Imagine Dragons]] * [[Mark Hamill]] * [[Hilary Swank]] * [[Scott Kelly]] * [[Michel Hazanavicius]] * [[Katheryn Winnick]] * [[Bear Grylls]] * [[Richard Branson]] * [[Paul Nurse]] * [[Ivanna Sakhno]] * [[Alyssa Milano]] == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Ministerio pri Defendo de Ukrainio]] * [[Armitaj Fortoj de Ukrainio]] == Eksteraj ligiloj == * [https://u24.gov.ua/ Oficiala retejo] [[Kategorio:Ekonomio de Ukrainio]] [[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] 887v7286c3r03o3w21p3zc4tf7llkq6 0 935994 9462356 9338877 2026-08-25T14:27:08Z Aidas 3488 9462356 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Hape KERKELING''' estas [[germanoj|germana]] komediisto, televida prezentisto, verkisto kaj aktoro. Li naskiĝis la 9-an de decembro 1964 en [[Recklinghausen]], [[Nordrejn-Vestfalio]], do nun estas {{aĝo|1964|12|9}}-jaraĝa. Li havas nederlandan avon kaj fakte flue parolas ses eŭropuniajn lingvojn, nome la [[germana]]n, [[angla]]n, [[nederlanda]]n, [[franca]]n, [[hispana]]n kaj [[itala]]n, kion li ofte uzas por siaj aktoraj komediaj prezentaĵoj - fakte li interalie havas malnovajn nederlandajn radikojn, kiel montras jam lia nederlanda familia nomo. Kaj kiam li en skeĉoj ekzemple enscenigas katolikecan anoncon sur la sanktpetra placo en la centro de [[Vatikanurbo]], li subite ne nur parolas tiujn, sed ankaŭ la [[pola]]n (tre grava katolika lingvo en Vatikano), [[sveda]]n kaj [[portugala]]n. Kompreneble en kinejaj filmoj li prezentas sian filman rolon, kiu finiĝas kiam la filmo estas finita, sed iujn rolojn li vivigas ree kaj ree, ekzemple la rolon la nekredeble malbela, sed sincera proleto ''Horst Schlämmer'' el la koro de la industria [[Ruhr-regiono]], la tre [[miopeco|miopan]] [[Virtembergo|virtemberganon]] ''Siegfried Schwäbli'' aŭ la maljunetajn damojn ''Uschi Blum'', ekscentran popmuzikistinon, kaj ''Evje van Dampen'', nederlandan psikologinon, kiu konsilas la publikon de granda scenejo. Krom diversajn eŭropajn lingvojn li ankaŭ parodias diversajn germanajn dialektojn, kaj ankaŭ sinkronizas, do traduke voĉigas animaciajn kinejajn filmojn, ekzemple homigitan [[granda pando|grandan pandon]] en la serio ''Kung Fu Panda'' kaj ''[[Frozen]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Kerkeling, H}} [[kategorio:Germanaj televidaj prezentistoj]] [[kategorio:Germanaj komikistoj]] [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj aktoroj]] [[kategorio:Germanaj scenaristoj]] [[kategorio:Germanaj kabaredistoj]] [[kategorio:Germanaj distristoj]] [[kategorio:Germanaj kantistoj]] bwons2d4kzd2211kuz0hrbk5u1br6ga 9462358 9462356 2026-08-25T14:27:54Z Aidas 3488 9462358 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Hape KERKELING''' estas [[germanoj|germana]] komediisto, televida prezentisto, verkisto kaj aktoro. Li naskiĝis la 9-an de decembro 1964 en [[Recklinghausen]], [[Nordrejn-Vestfalio]], do nun estas {{aĝo|1964|12|9}}-jaraĝa. Li havas nederlandan avon kaj fakte flue parolas ses eŭropuniajn lingvojn, nome la [[germana]]n, [[angla]]n, [[nederlanda]]n, [[franca]]n, [[hispana]]n kaj [[itala]]n, kion li ofte uzas por siaj aktoraj komediaj prezentaĵoj - fakte li interalie havas malnovajn nederlandajn radikojn, kiel montras jam lia nederlanda familia nomo. Kaj kiam li en skeĉoj ekzemple enscenigas katolikecan anoncon sur la sanktpetra placo en la centro de [[Vatikanurbo]], li subite ne nur parolas tiujn, sed ankaŭ la [[pola]]n (tre grava katolika lingvo en Vatikano), [[sveda]]n kaj [[portugala]]n. Kompreneble en kinejaj filmoj li prezentas sian filman rolon, kiu finiĝas kiam la filmo estas finita, sed iujn rolojn li vivigas ree kaj ree, ekzemple la rolon la nekredeble malbela, sed sincera proleto ''Horst Schlämmer'' el la koro de la industria [[Ruhr-regiono]], la tre [[miopeco|miopan]] [[Virtembergo|virtemberganon]] ''Siegfried Schwäbli'' aŭ la maljunetajn damojn ''Uschi Blum'', ekscentran popmuzikistinon, kaj ''Evje van Dampen'', nederlandan psikologinon, kiu konsilas la publikon de granda scenejo. Krom diversajn eŭropajn lingvojn li ankaŭ parodias diversajn germanajn dialektojn, kaj ankaŭ sinkronizas, do traduke voĉigas animaciajn kinejajn filmojn, ekzemple homigitan [[granda pando|grandan pandon]] en la serio ''Kung Fu Panda'' kaj ''[[Frozen]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Kerkeling, H}} [[kategorio:televidaj prezentistoj]] [[kategorio:Germanaj komikistoj]] [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj aktoroj]] [[kategorio:Germanaj scenaristoj]] [[kategorio:Germanaj kabaredistoj]] [[kategorio:Germanaj distristoj]] [[kategorio:Germanaj kantistoj]] s50abic0qy37s6b04hn0wzf2syr72xf 0 936866 9462609 9316424 2026-08-26T05:03:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462609 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Tristan CORBIÈRE''' (naskita ''kiel Edouard-Joachim Corbière'' ; la 18-an de julio 1845 en la bieno Coat-Congar en Morlaix, [[Bretonio]]; mortis la 1-an de marto 1875 en [[Morlaix]]) estis franca lirikisto. Li estis unu el la pioniroj de literatura [[Simbolismo (literatura skolo)|simbolismo]] kaj [[superrealismo]] en [[Francio]], kaj konata inter la [[Fipoeto|Fipoetoj]].<ref>{{cite book|last1=Verlaine|first1=Paul|title=Les Poètes maudits, 1884: Tristan Corbière, Arthur Rimbaud, Stéphane Mallarmé|date=1884}}</ref> Li estas la aŭtoro de ununura poemaro ''Les Amours Jaunes'' ("Flavaj Amoj, 1873) kaj de kelkaj prozaĵoj. Tiu li [[ĉefverko]] estas rimarkinda pro siaj kantotekstoj de malespero kaj [[ribelo]], kaj sia [[obsedo]] pri la sento de homa [[mizero]].<ref>Wallace Fowlie, ''Poem and Symbol'' (2010) p. 94</ref> Li vivis plejparte marĝenan kaj mizeran vivon, nutratan de du gravaj fiaskoj pro sia osta malsano kaj sia "malbeleco", kiun li ŝatis akuzi: la unua estas lia sentimentala vivo (li amis nur unu virinon, nomatan "Marcelle" en sia verko), kaj la dua estas lia pasio por la maro (li revis fariĝi [[maristo]], kiel sia patro, Édouard Corbière). Lia poezio portas ĉi tiujn du grandajn vundojn, kiuj igis lin adopti tre cinikan kaj trafan stilon, rilate al si mem same kiel al la vivo kaj mondo ĉirkaŭ li. Li mortis en la aĝo de 29 jaroj, eble pro [[tuberkulozo]], seninfana [[fraŭlo]] [[Senlaboreco|sen laboro]], enradikiĝinta en sia malnova bretona [[bieno]], miskomprenita de siaj samtempuloj, kaj lia noviga poezio ne estis agnoskita ĝis longe post lia morto. La rekomendo de [[Paul Verlaine|Verlaine]] sufiĉis por alporti lian verkon al publika atento kaj establi lin kiel unu el la agnoskitaj majstroj de Simbolismo. La remalkovron de Corbière iniciatis Superrealismo ĉirkaŭ [[André Breton]]. Breton konsideris lin mentoro de siaj propraj literaturaj ideoj. [[T.S. Eliot]] kaj [[Ezra Pound]] sekvis la ekzemplon en ĉi tiu alta estimo.<ref>{{cite book|last=Warner|first=Val|title=Centenary Corbière|year=2003|publisher=Routledge|location=New York|isbn=0-415-96939-5}}</ref> La poemoj de Corbière estis muzikigitaj plurajn fojojn, inkluzive de la usona kantistino [[Diamanda Galás]]. Honore al li estas aljuĝata premion Edouard kaj Tristan Corbière. La varmarko de Corbière kuŝas en la misharmonio inter elementoj, kiuj, antaŭ ol trapasi liajn manojn, estis en [[harmonio]]. Li generas ĉi tiujn distordojn per cirklaj movoj, kiuj nuligas aŭ kontraŭdiras iliajn partojn, kreante negativan spacon en la verso; per reverkado de citaĵoj; kaj per relegado de la [[realeco]], kiuj malkaŝas la nedecidemojn de malstabiligita mondo. Estas kvazaŭ li detruus tion, kion li nomas, verson post verso. Ĉe Corbière, [[ironio]] permesas al li esprimi kaj vortan spritecon kaj ian kosman [[Cinikismo|cinikismon]]. == Verkaro == * ''Les amours jaunes'' . Glady Frères, Parizo 1873; Livres de Poche, Parizo 2003, <nowiki>ISBN 2-253-16083-0</nowiki> . * ''Casino de trepasses. L'Américaine'' (prozverkoj de la biendomo). Edmond Charlot, Alĝero 1941. * ''Œuvres complètes'' (kompletaj verkoj). Gallimard, Parizo 1970; Laffont, Parizo 1980, <nowiki>ISBN 2-221-50129-2</nowiki> . == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=6993}} * Elisabeth Aragon kaj Claude Bonnin, Tre preciza komentita versio de ''Les Amours jaunes'' (1993) por la Presses universitaires de l'université de Toulouse-Le Mirail: https://new-pum.univ-tlse2.fr/wp-content/uploads/2020/05/Les_amours_jaunes.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240926131632/https://new-pum.univ-tlse2.fr/wp-content/uploads/2020/05/Les_amours_jaunes.pdf |date=2024-09-26 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Corbière, Tristan}} [[Kategorio:Bretonaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj]] es6jie7wtednoxgz9qea48jl0vvqpf9 0 937960 9462546 9329566 2026-08-26T02:32:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462546 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Tom MIX''' (naskita kiel ''Thomas Hezikiah Mix''; la 6-an de januaro 1880 en Mix Run, [[Pensilvanio]]; mortis la 12-an de oktobro 1940 en Florence, [[Arizono]]) estis usona kinoaktoro, reĝisoro kaj filmproduktanto. [[Dosiero:Tommixgunslinger.jpg|dekstra|eta|Mix en ''Mr. Logan, Usono'', 1919]] Li estis la stelulo de pluraj fruaj [[Vakera filmo|vakeraj filmoj]] inter 1909 ĝis 1935. Li aperis en 291 filmoj, el kiuj ĉiuj krom naŭ estis [[mutaj filmoj]]. Li estis la unua vakera stelulo en [[Holivudo]] kaj helpis difini la [[Kina ĝenro|ĝenron]], kiel ĝi aperis en la fruaj tagoj de [[kino]]. Li malofte uzis [[Riskaktoro|riskaktorojn]] en siaj filmoj, kio ofte rezultigis vundojn. Li retiriĝis de aktorado en 1934, kaj mortis en [[trafikakcidento]] en 1940. Kvankam preskaŭ ĉiuj filmoj de Tom Mix estas forgesitaj hodiaŭ, lia nomo restis en la publika konscio ĉefe per multaj referencoj al [[popkulturo]]. Precipe, Tom Mix atingis malfruan literaturan rekonon en tri sciencfikciaj romanoj de la usona aŭtoro [[Philip José Farmer]] : ''The Fabulous Riverboat'' (1971), ''The Dark Design'' (1977) kaj ''The Magic Labyrinth'' (1980), el la [[Rivermondo|Riverworld]]-ciklo, en kiu Mix spertas mirindajn aventurojn kun aliaj famuloj, kiel ekzemple [[Jack London]] kaj [[Mark Twain]]. En 1958, li estis enkondukita en la Halon de Famo de Okcidentaj Prezentistoj ĉe la Nacia Muzeo pri Vakero kaj Okcidenta Heredaĵo en [[Oklahoma City]], [[Oklahomo]]. Aldone ekzistas muzeo dediĉita al la aktoro en Dewey, [[Oklahomo]].<ref name="ok">{{cite web|title=Tom Mix Museum|publisher=Oklahoma Historical Society|url=http://www.okhistory.org/outreach/affiliates/tommix.html|access-date=June 2, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119170524/http://www.okhistory.org/outreach/affiliates/tommix.html|archive-date=January 19, 2012}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0594291|NAME=Tom Mix}} * [http://www.b-westerns.com/tommix.htm B-Westerns] * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=774 Tom Mix photographs] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061026044421/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=774 |date=2006-10-26 }} * [http://iversonmovieranch.blogspot.com/2014/10/someone-carved-footholes-in-rock-for.html Iverson Movie Ranch] * {{YouTube|xkYjMRkJlq4|Raw Footage Tom Mix by Ken Murray in 1940 2 weeks before death in car}} * [https://www.tommixmuseum.com/ Tom Mix Museum] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mix, Tom}} [[Kategorio:Dizertintoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Aktoroj de mutaj filmoj]] lehm2uph1mm2v70raxibunii2aekzah 0 939365 9462679 9336543 2026-08-26T07:15:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462679 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1908|6|23}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Nova Crnja|Magyarcsernye]] |dato de morto = {{mortotago|1979|2|21}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''Töhötöm [[Aleksandro|Sándor]] [[Nagy]]''' [tohotom ŝAndor nadj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Nagy Töhötöm Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], eksa [[jezuitoj|jezuita]] [[monaĥo]], [[framasono]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''fáskerti'' [fAŝkerti]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM66091 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=662968&date=2026-03-21 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1908|6|23}} en ekstera parto de [[Nova Crnja|Magyarcsernye]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Nova Crnja]] en [[Serbio]]), li mortis {{mortotago|1979|2|21}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Kisújszállás]] en 1926, poste li aliĝis al la jezuitoj en [[Érd]], kie okazis la dujara [[novicado]]. Inter 1928-1931 li studis filozofion en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Ferenc József]], teologion inter 1934-1938 en [[Innsbruck]], poste li doktoriĝis el pedagogio, filozofio, juro, teologio kaj etnografio, dum en [[1937]] li pastriĝis. Tiutempe li partoprenis en establo de tutlanda junulara katolika movado (KALOT). En 1944 li monaĥiĝis. Depost la milito li provis malsukcese pacigi la komunistojn kaj katolikan eklezion. Pro la fiasko li estis sendita al [[Sud-Ameriko]], kie li estis pastro 2 jarojn. Li rezignis pri la pastreco kaj monaĥeco kun papa permeso, poste li edziĝis kaj aliĝis al la framasonoj. En 1967 lia framasona membreco ĉesis, jaron poste li hejmenvenis kun siaj edzino kaj filino. == Elektitaj kontribuoj == * ''Dr-Thotom-Nagy-Jesuitas-y-Masones Jesuítas y masones, con una carta abierta ...'' (1963) * ''Jezsuiták és szabadkőművesek'' (1965; 2-a eldono: 1990) * ''Napló 1944-46, kapcsolódó dokumentumokkal.'' (2019) == Fontoj == * [https://szk.miraheze.org/wiki/Nagy_T%C3%B6h%C3%B6t%C3%B6m biografio hungare kun foto] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio hungare] * [https://real.mtak.hu/146065/1/2014_4_petras.pdf biografio hungare] * [http://adattar.vmmi.org/konyvek/24/kalapis_zoltan_eletrajzi_kalauz_h-o.pdf biografio hungare (legebla en la 321-a paĝo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231025051439/http://adattar.vmmi.org/konyvek/24/kalapis_zoltan_eletrajzi_kalauz_h-o.pdf |date=2023-10-25 }} * [https://lexikon.katolikus.hu/N/Nagy.html katolika leksikono (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nagy Tohotom Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj framasonoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} b0kprtyfb07kulprud251u2023chlz4 0 943508 9462287 9372245 2026-08-25T12:50:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462287 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Efstratios STAMATOPOULOS''' ({{Lang-el|Ευστράτιος Σταματόπουλος}}, naskiĝis la 30-an de junio 1890 en [[Lesbo]] – mortis la 19-an de julio 1969 en [[Ateno]]) estis greka verkisto. Li estas konata pro verkado de romanoj, noveloj kaj noveloj sub la pseŭdonimo '''Stratis MYRIVILIS''' ({{Lang|el|Στρατής Μυριβήλης}}). Li estas asociita kun la " Generacio de la 1930-aj jaroj " ([[d:Q174988]]).<ref>A. Karantonis, ''Πεζογράφοι και πεζογραφήματα της γενιάς του '30'', Papadimas, Athens, 1990.</ref> kaj ofte konsiderata la plej elstara reprezentanto de la [[modernismo]] en sia lando. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn (1960, 1962 kaj 1963).<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12541|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Liaj gravaj verkaĵoj estas Vivo en la Tombo, La Sankta Sireno kaj La Instruisto kun Oraj Okuloj. Li estis prezidanto de la arta konsilio de la Greka Nacia Teatro, prezidanto de la Verkista Unio en sia lando. En 1958, post malsukcese nomumita ses fojojn, li fine fariĝis membro de la Helena Akademio (Akademio de Atemo) - malfrua rekono de lia grava kontribuo al la [[greka literaturo]]. Li verkis romanojn, novelojn kaj novelojn kun militaj temoj kaj protesta karaktero aŭ per kiuj li priskribis la ordinaran vivon de la greka socio. La riĉeco de lirikaj elementoj kaj stila prilaboro estas rimarkindaj. Myrivilis debutis en prozo per la poemo ''"La Frenezulo"'' (1909). Li unue deklaris sin verkisto en 1915 per la noveloj "Ruĝaj Rakontoj". La unua periodo de lia literatura verkaro reflektas lian nunan kaj lastatempan pasintecon, lian vivon en [[Mitileno]], sed ĉefe lian partoprenon en militoj. La kulmino de lia kontraŭmilita spirito estas lia romano " Vivo en la Tombo " (1924), kun motivoj el la [[Unua Mondmilito]], altiris internacian atenton, kaj ĉi tiu periodo kulminis en 1932 per la romano "La Instruisto kun Oraj Okuloj". Lia plej grava verko, ''Vivo en la Tombo'', enhavas multajn aŭtobiografiajn elementojn. Kiel Kostoulas, la ĉefrolulo, Myrivilis servis en la armeo, kaj multaj el la ĉapitroj de la verko komenciĝas per notoj el lia propra [[taglibro]]. Kiel lia ĉefrolulo, li estis studento sur Lesbo kiam li estis rekrutita meze de ondo da naciisma fervoro. Myrivilis havis abundan milittempan sperton por uzi post jardeko. Reveninte al civila vivo, li verkis fikcion, ĵurnalismon kaj pacifistan propagandon. De aprilo 1923 ĝis januaro 1924, Myrivilis publikigis, en seriigita formo, la unuan version de sia [[Militnovelo|romano]] pri la Unua Mondmilito'', Vivo en la Tombo,'' en la semajna gazeto ''Kambana''. Pli longa, reviziita versio estis publikigita en Ateno en 1930, kaj preskaŭ subite, Myrivilis famiĝis tra Grekio. ''Vivo en la Tombo'' establis lin kiel majstran metiiston de greka prozo, kaj la verko mem estis vidita kiel turnopunkto en la evoluo de greka proza fikcio, markante ĝian plenaĝiĝon.<ref>Andreas Karandonis, "The Prose of Stratis Myrivilis", trans. J. A. Case-Kessissoglou, The Charioteer, 1(1960), 92.</ref> Dum la dua periodo, li turnis sin al la pasinteco kaj memoroj el sia infanaĝo. Verkoj de tiu periodo inkluzivas la novelojn ''Vasilis Arvanitis'' (1943), ''Idoloj'' ({{lang|el|Τα παγανά}}, 1945), ''Pan'' (1946), la romanon ''La Sankta Sireno'' ({{lang|el|Η Παναγιά η Γοργόνα}}, 1949) kaj la kolektojn de "La Libroj", nome: ''Verda libro'' (1935), ''Blua libro'' (1939), ''Ruĝa Libro'' (1952) kaj ''Roza libro'' (1959). == Verkaro == * 1923 : ''Nē zoē en táphō'' ("Vivo en la Tombo"); * 1933 : ''Hē daskála me ta chrysā mátia'' ("La Instruisto kun la Oraj Okuloj"); * 1955 : ''Hē Panagia hē Gorgóna'' ("Madono Gorgona"). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://andronikos.net/myrivilis.htm "Stratis Myrivilis: Mallonga biografio" fare de Pavlos Andronikos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260511110906/https://andronikos.net/myrivilis.htm |date=2026-05-11 }} * [http://www.ascsa.edu.gr/pdf/uploads/GLnews_winsum2005.pdf “Kronikoj de moderna Grekio: Myrivilis-Paperoj” de Leda Costaki en ''Gennadeion News'' Vintro/Somero 2005, p. 4] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Myrivilis, Stratis}} [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] 2v3r2wyfpsmzxh53vel66pwof6bk5ej 0 946402 9462551 9403452 2026-08-26T03:09:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462551 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizo}} [[file:Santuario della Consolata Torino.JPG|eta|Baziliko Konsolo en Torino]] La '''Konsolanoj''' aŭ '''Torinaj Misiistoj''' (latine: ''Institutum Missionum a Consolata'', mallongigo ordena ''IMC''; itale: ''Istituto missioni Consolata'') estas [[katolika Eklezio|romkatolika]] ordeno fondita en 1901 en [[Torino]]. Virina branĉo estiĝis en la 1910-a jaro - ''Suore Missionarie della Consolata''. == Historio == La torina pastro [[Giuseppe Allamano]] unue intencis daŭrigi la laboron de la [[kapucenoj|kapuceno]] [[Guglielmo Massaia]] en [[Etiopio]]. Pro sanecaj kialoj Allamo mem ne povis misiisti. En kunlaboro kun PIME (pontifika instituto pri misioj) kaj laŭ instigo de la torina ĉefepiskopo [[Agostino Richelmy]] (apud 17 aliaj episkopoj) estis fondita de Allamo propra societo. Tio okazis en la 29.1.1901; Allamo tiam estis rektoro de la Konsolanta [[Madono]] je Torino, kio nomdonis. Jam en 1902 estis senditaj la unuaj misiistoj al [[Brita Orienta Afriko]], antaŭ ĉi al [[Kenio]]. En la 28.3.1909 papo [[Pio la 10-a]] aprobis dekrete ilian agadon laŭ kanona juro. La misiistoj aktivas en la tuta mondo, kaj ĉefe en: Die Consolata-Missionare sind weltweit aktiv – insbesondere in: * Afriko (Kenio, Tanzanio, Mozambiko, Etiopio k. a.) * Latina Ameriko (Brazilo, Argentino, Kolombio) * Azio (Suda Koreio, Mongolio) * Eŭropo kaj Norda Ameriko (parte) Ilia sidejo troviĝas en [[Romo]]. Engaĝiĝo estas en pastoralaĵoj, edukado, sansistemo, socialaa evoluigo, interreligia dialogo. La virina branĉo engaĝiĝas samtemare, kun aparta konsidero de sekurigo de [[virinaj rajtoj]] kaj helpo de marĝenen pelitaj inoj. Plurfoje estis kidnapitaj ordenannoj aŭ eĉ murditaj.<ref>[https://www.fides.org/de/news/1165-AMERIKA_BRASILIEN_CONSOLATA_MISSIONARE_AUS_DEN_HAeNDEN_DER_ENTFUeHRER_BEFREIT_SIE_WAREN_AM_FEST_DER_EPIPHANIE_ENTFUeHRT_WORDEN_IHR_GESUNDHEITSZUSTAND_IST_GUT "Consolata-Missionare aus den Händen der Entführer befreit"] - ĉe: ''Agenzia Fides,'' 9.1.2004</ref><ref>[http://www.orden-online.de/news/2009/01/21/beisetzung-ermordet-consolata-missionar/ "Beisetzung des ermordeten Consolata-Missionars am 23. Januar"] - ĉe: ''orden-online.de,'' 21.1.2009</ref> En la 6.6.2026 estis mortigia la mozambika episkopo [[Osório Citora Afonso]].<ref> Bernardo Suate: [https://www.vaticannews.va/pt/igreja/news/2026-06/publicado-programa-exequias-osorio-afonso-assassinado.html "Publicado o programa das exéquias de D. Osório Afonso, assassinado no sábado"] - ĉe: ''vaticannews.va,'' junio 2026</ref> === Estroj === {{div col|2}} * [[Giuseppe Allamano]] (1901–1926), ordena fondinto * [[Filippo Perlo]] (1926–1929) * Gaudenzio Barlassina (1929–1936) * Carlo Cavallera (1936–1949) * Domenico Fiorina (1949–1969) * Carlo Vellano (1969–1981) * Giuseppe Inverardi (1981–1993) * Pietro Trabucco (1993–2005) * Aquileo Fiorentini (2005–2011) * Stefano Camerlengo (2011–2023) * James Bhola Lengarin, de 2023 {{div col end}} === Priorinoj === {{div col|2}} * Maria Camilla Rolando (1910–1922) * Maria Concetta Vallauri (1922–1928) * Maria Antonietta Pasero (1928–1934) * Maria Bernadetta Garavagno (1934–1940) * Maria Candida Bertone (1940–1946) * Maria Dolores Boano (1946–1952) * Maria Teresa Beltramo (1952–1958) * Maria Tecla Cappa (1958–1964) * Maria Alberta Oggero (1964–1970) * Maria Letizia Valfre (1970–1976) * Maria Ernesta Tavella (1976–1982) * Maria Caterina Castagna (1982–1988) * Maria Carla Varetto (1988–1994) * Maria Ornella Tarditi (1994–2000) * Maria Teresa Russo (2000–2006) * Liliana Rivetta (2006–2011) * [[Simona Brambilla]] (2011–2023)<ref>Poste ŝi fariĝis membrino kaj prefektino de la [[Dicasterium por institutoj de konsekrita vivo kaj societoj de apostola vivo|Dikasterio por institutoj de konsekrita vivo kaj societoj de apostola vivo]].</ref> * Elsa Maria Dalle Pezze, de 2023 {{div col end}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.orden-online.de/wissen/c/consolata-missionare/ informoj ĉe ''orden-online.de''] * [https://www.consolata.org/new/ hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220703085818/https://www.consolata.org/new/ |date=2022-07-03 }} * [https://www.missionariedellaconsolata.org/ hejmpaĝo de la fratinoj] * [https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20010616_sodano-allamano_it.html prediko okaze de la 100-a datreveno ordenfondiĝa] (junio 2001) == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Romkatolikaj ordenoj kaj kongregacioj]] [[Kategorio:Misiistoj]] [[Kategorio:Aperis en 1901]] 0jahhij4ok62s3wv2t79sw1v5ivtkmw 0 946754 9462280 9452024 2026-08-25T12:36:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462280 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''[[Siro]] Steve Rodney McQUEEN''' (naskita la 9-an de oktobro 1969 en [[Londono]], [[Anglio]]) estas brita filmreĝisoro, filmproduktoro, scenaristo kaj videartisto. Konata pro reĝisorado de filmoj, kiuj traktas intensan temon, li ricevis plurajn premiojn, inkluzive de [[Oskar-premio|Akademia Premio]], du [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA Premioj]] kaj [[Premio Ora Globo]]. Li estis honorita per la BFI-Kuneco en 2016 kaj estis nobeligita de Reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] en 2020 pro servoj al arto kaj filmo.<ref name="knighthood2">{{cite news|title=Director Sir Steve McQueen receives knighthood at Windsor Castle|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/steve-mcqueen-knighthood-windsor-castle-b988099.html|date=15 March 2022|access-date=6 November 2024|work=[[Evening Standard]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whatsworthseeing.com/12-years-a-slave-director-steve-mcqueen-to-become-bfi-fellow/|title=12 Years A Slave director Steve McQueen to become BFI Fellow|last=Korsner|first=Jason|date=24 August 2016|website=What's Worth Seeing|language=en-GB|access-date=25 August 2016}}</ref> En 2014, li estis inkludita en la ĉiujara listo [[TIME 100|''Time'' 100]] de la revuo ''[[Time]]'' pri la "plej influaj homoj en la mondo".<ref>{{cite news|title=Why Steve McQueen Is One of the TIME 100|url=https://time.com/75524/steve-mcqueen-time-100/|first=Richard|last=Corliss|access-date=24 April 2014|newspaper=[[Time Magazine]]|date=24 April 2014}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250409113800/https://time.com/75524/steve-mcqueen-time-100/ |date=2025-04-09 }}</ref><ref>{{cite news|first=Lupita|last=Nyong'o|title=Steve McQueen|url=http://time.com/70807/steve-mcqueen-2014-time-100/|access-date=23 April 2014|newspaper=Time|date=23 April 2014}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140424155337/http://time.com/70807/steve-mcqueen-2014-time-100/ |date=2014-04-24 }}</ref> McQueen komencis sian formalan trejnadon studante pentradon ĉe la Chelsea College of Art and Design de Londono. Li poste studis filmon ĉe Goldsmiths College kaj nelonge ĉe la Universitato de Novjorko. Influite de Jean Vigo, [[Jean-Luc Godard]], [[François Truffaut]], [[Ingmar Bergman]] kaj [[Andy Warhol]], McQueen komencis fari mallongajn filmojn. <ref>{{cite web|url=https://www.biography.com/actors/steve-mcqueen|title=Movies & TV - Famous British People - Steve McQueen|website=Biography|date=5 May 2021|access-date=May 19, 2023}}</ref> En 1999, McQueen ricevis la Turner-premion pro sia "amplekseco" kaj "emocia intenseco" de sia arto. <ref>{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-britain/turner-prize-1999|title=Turner Prize 1999|website=Tate.org|access-date=November 17, 2024}}</ref> Li debutis kiel plenlonga reĝisoro per la [[historia dramo]] ''Hunger'' (2008), kiu fokusiĝis al la irlanda fastostriko de 1981, sekvata de la erotika psikologia dramo ''Shame'' (2011), kiu esploris seksan dependecon. Li gajnis la Akademian Premion por Plej Bona Filmo reĝisorante la historian dramon ''12 Years a Slave'' (2013). Li ankaŭ reĝisoris la nuntempan [[Krimfilmo|krimsuspensfilmon]] ''Widows'' (2018), kaj la dramon pri la [[Dua Mondmilito]] ''Blitz'' (2024). Por televido, li publikigis ''Small Axe'' (2020), kolekton de kvin antologiaj filmoj "metitaj en la kariba komunumo de Londono de la fino de la 1960-aj jaroj ĝis la komenco de la 80-aj jaroj". Li ankaŭ reĝisoris la dokumentan serion ''Uprising'' (2021) de [[BBC]] kaj la dokumentan filmon ''Occupied City'' (2023). <ref name="White2">{{cite web|url=https://deadline.com/2019/09/small-axe-bbc-unveils-first-look-steve-mcqueen-1202730273/|title='Small Axe': BBC Unveils First-Look At Steve McQueen Period Drama|website=[[Deadline Hollywood]]|first=Peter|last=White|date=10 September 2019|access-date=3 June 2020}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|2588606}} * [https://web.archive.org/web/20160310064329/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bc026308d Steve McQueen] ĉe la [[British Film Institute]]  * [http://mubi.com/notebook/posts/you-use-your-body-to-die-an-interview-with-steve-mcqueen Interview with Steve McQueen] ĉe MUBI * [http://www.thomasdane.com/artists/45-Steve-McQueen/works/ Thomas Dane Gallery: Steve McQueen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131213064721/http://www.thomasdane.com/artists/45-Steve-McQueen/works/ |date=2013-12-13 }} * [https://web.archive.org/web/20080412122353/http://mariangoodman.com/mg/nyc.html Marian Goodman Gallery: Steve McQueen] * [https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/544419.stm BBC profile] * [https://web.archive.org/web/20101225074815/http://www.artfund.org/queenandcountry/index.php ''Queen and Country''] * [http://fundaciotapies.org/site/spip.php?rubrique514 Steve McQueen: Exhibition at Fundació Antoni Tàpies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160813010417/http://fundaciotapies.org/site/spip.php?rubrique514 |date=2016-08-13 }} (la 5-a de decembro 2003 – 15-a de februaro 2004) * [http://www.schaulager.org/smq/de/medien.html Steve McQueen in conversation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160409001817/http://www.schaulager.org/smq/de/medien.html |date=2016-04-09 }} kun Adrian Searle, 24-a de majo 2013 (46-minute video), kaj kun Hamza Walker, 17-a de marto 2013 (71-minute video). * Adrian Searle, [https://www.theguardian.com/artanddesign/2013/mar/21/artist-steve-mcqueen-schaulager "Steve McQueen's city of cinemas makes voyeurs of us all"], ''The Guardian'', 21-a de marto 2013. * Adrian Searle, [https://www.theguardian.com/culture/2014/oct/13/steve-mcqueen-review-film-sculpture-adrian-searle "Steve McQueen review – like a punch in the gut"] (Thomas Dane Gallery, London), ''The Guardian'', 13-a de oktobro 2014. * Kiran Mathur Mohammed, [https://newsday.co.tt/2020/12/27/oscar-winner-sir-steve-mcqueen-small-axe-tells-the-story-of-west-indians-in-1970-80s-london/ "Oscar-winner Sir Steve McQueen: Small Axe tells the story of West Indians in 1970-80s London"], ''Trinidad and Tobago Newsday'', 27-a de decembro 2020. {{Ĝermo|Artisto|Reĝisoro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McQueen, Steve}} [[Kategorio:Anglaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Britaj kinproduktoroj]] cidc8dx8ytgjy5qvuet8syudzwqg0v1 0 947677 9462705 9433413 2026-08-26T10:24:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462705 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = {{l-la|Cognitio Virtus Successus}}<br> Knowledge, Character, Success.<br> The Character of Success<br> Scio, Karaktero, Sukces |speco=Privata |lando = Usono |situo = [[Smithfield|Smithfield, Rod-Insulo]] |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-RI |situo sur mapo= |zomo = 13 |retejo = }} '''Universitato Bryant''' ({{L-en|Bryant University}}) estas [[privata universitato]] en [[Smithfield|Smithfield]], [[Rod-Insulo]], Usono. Ĝi havas tri altlernejojn, la Altlernejon de Artoj kaj Sciencoj, la Lernejon de Sano kaj Kondutismaj Sciencoj, kaj la Altlernejon de Komerco, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bryant.edu/wps/wcm/connect/Bryant/Academics/Undergraduate%20Programs/ |titolo=Bryant University – Academics : Undergraduate Degree Programs : Home |alirdato=2026-06-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070810000000/https://web.archive.org/web/20070810004443/http://www.bryant.edu/wps/wcm/connect/Bryant/Academics/Undergraduate%20Programs/ |arkivdato=2007-08-10 }}</ref> kaj estas akreditita de la Nov-Anglia Komisiono de Alteduko. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bryant.edu/wps/wcm/connect/Bryant/About%20Bryant/Quick%20Facts |titolo=Bryant University – About Bryant : Quick Facts |alirdato=2026-06-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071223000000/https://web.archive.org/web/20071223022950/http://www.bryant.edu/wps/wcm/connect/Bryant/About%20Bryant/Quick%20Facts |arkivdato=2007-12-23 }}</ref> Ĝis 2004, ĝi estis konata kiel '''Bryant College'''. En 2019, pli ol 3 700 studentoj estis enskribitaj.<ref>[https://www.bryant.edu/sites/web/files/content/Fall%202019%20Bryant%20Student%20Demographic%20and%20Outcomes%20Profile%20-%20Final%20-%20Public.pdf Aŭtuna 2019 Studenta Demografio kaj Rezulto-Profilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230401172407/https://www.bryant.edu/sites/web/files/content/Fall%202019%20Bryant%20Student%20Demographic%20and%20Outcomes%20Profile%20-%20Final%20-%20Public.pdf |date=2023-04-01 }}. En: Bryant University > Pri Bryant > Instituciaj Datumoj > Studentaj Rezultoj / Konsumantaj Informoj. Bryant University, Oficejo de Planado kaj Institucia Esploro,2019 , alirita la 9-an de oktobro 2021 (angla).</ref> Ĝi ofertas bakalaŭron pri artoj kaj bakalaŭron pri scienco, same kiel magistron pri scienco en komercadministrado, impostado kaj kontado. [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] Kadre de la [[Futbala Mondpokalo 2026]] en junio kaj julio 2026 la kampuso en [[Smithfield]] cetere estas la gastiganta trejna bazo de la {{flago|Ganao}} [[ganaa nacia teamo de futbalo]]. La teamanoj dormas kaj manĝas en hotelo de la proksima urbo [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]], [[Rod-Insulo]]. [[Dosiero:Sign_for_Bryant_University.jpg|dekstra|eta|Enirejo al la Smithfield-kampuso de Universitato Bryant]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [https://bryantbulldogs.com/ Atletika retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Rod-Insulo]] ptrct2tcwki8bde5dpch6e7gulfclod 0 947935 9462689 9452182 2026-08-26T08:30:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462689 wikitext text/x-wiki [[Rusio]] komencis la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|plenskalan invadon de Ukrainio]] la 24-an de februaro 2022, en grava eskalado de la [[Konflikto inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2014|Rusa-Ukraina Milito]], kiu komenciĝis en 2014. Ĝi estas la plej granda milita atako en [[Eŭropo]] ekde la [[Dua Mondmilito]]<ref>Herb, Jeremy; Starr, Barbara; Kaufman, Ellie (24-a de Februaro 2022). "[https://www.cnn.com/2022/02/24/politics/us-military-ukraine-russia/index.html US orders 7,000 more troops to Europe following Russia's invasion of Ukraine]" ([https://web.archive.org/web/20220227052443/https://edition.cnn.com/2022/02/24/politics/us-military-ukraine-russia/index.html arkivo]). Oren Liebermann and Michael Conte. CNN. </ref><ref>Karmanau, Yuras; Heintz, Jim; Isachenkov, Vladimir; Litvinova, Dasha (24 February 2022). "[https://abcnews.go.com/International/wireStory/russia-attacks-ukraine-defiant-putin-warns-us-nato-83078619 Russia presses invasion to outskirts of Ukrainian capital]" ([https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://abcnews.go.com/International/wireStory/russia-attacks-ukraine-defiant-putin-warns-us-nato-83078619 arkivo]). ABC News. </ref><ref>Tsvetkova, Maria; Vasovic, Aleksandar; Zinets, Natalia; Charlish, Alan; Grulovic, Fedja (27-a de Februaro 2022). "[https://www.reuters.com/world/europe/western-allies-expel-key-russian-banks-global-system-ukraine-fights-2022-02-27/ Putin puts nuclear 'deterrence' forces on alert]" ([https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://www.reuters.com/world/europe/western-allies-expel-key-russian-banks-global-system-ukraine-fights-2022-02-27/ arkivo]). Reuters</ref>. Dum la batalado, multaj pecoj de ukraina kultura heredaĵo estis detruitaj, difektitaj aŭ endanĝerigitaj pro la ĝeneraligita detruado tra la lando<ref name= Akinsha> Akinsha, Konstantin (25-a de Marto 2022). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/03/25/ukraine-culture-in-peril Culture in the crossfire: Ukraine's key monuments and museums at risk of destruction in the war]". The Art Newspaper.</ref>. Ĉi tiu konscia detruo kaj prirabado de pli ol 500 ukrainaj kulturaj heredaĵejoj estas konsiderata [[militkrimo]]<ref>Kirchmair, Lando (2022-03-21). "[https://www.ejiltalk.org/the-war-of-aggression-against-ukraine-cultural-property-and-genocide-why-it-is-imperative-to-take-a-close-look-at-cultural-property/ The War of Aggression Against Ukraine, Cultural Property and Genocide: Why it is Imperative to Take a Close Look at Cultural Property]". EJIL: Talk!.</ref> kaj estis priskribata de la Ministro pri Kulturo de Ukrainio kiel [[kultura genocido]]<ref>"[https://www.euronews.com/culture/2022/09/13/its-cultural-genocide-ukraines-culture-minister-trying-to-salvage-the-countrys-artifacts Salvaging Ukraine's culture: Country's history & language under threat]". euronews. 2022-09-13. </ref>. == Juraj protektoj == La kulturaj posedaĵoj ĝuas specialan protekton laŭ [[internacia humanitara juro]]<ref name= Hausler >Hausler, Kristin; Drazewska, Berenika. "[https://www.biicl.org/documents/11200%20how%20does%20international%20law%20protect%20ukrainian%20cultural%20heritage%20in%20war.pdf How does international law protect Ukrainian cultural heritage in war? Is it protected differently than other civilian objects?]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" (PDF). British Institute of International and Comparative Law.</ref>. La ​​unua protokolo de la [[Konvencioj de Ĝenevo|Konvencio de Ĝenevo]] kaj la [[Konvencio pri protektado de kulturaj posedaĵoj okaze de armita konflikto|Konvencio de Hago por la Protekto de Kultura Posedaĵo en Kazo de Armita Konflikto]] (ambaŭ devigaj por Ukrainio kaj Rusio) malpermesas al ŝtatoj-partioj uzi historiajn monumentojn por subteni siajn militistajn operaciojn aŭ igi ilin objekto de agoj de malamikeco aŭ reprezalioj<ref name=Hausler />. La ​​Dua Protokolo al la Konvencio de Hago permesas atakojn kontraŭ kultura posedaĵo nur en kazo de "nepra milita neceso" kiam ne ekzistas farebla alternativo. Atakoj kontraŭ kultura heredaĵo egalas al militkrimoj kaj povas esti procesigitaj antaŭ la [[Internacia Puna Kortumo]]<ref>Hausler, Kristin; Drazewska, Berenika. "[https://www.biicl.org/documents/11200%20how%20does%20international%20law%20protect%20ukrainian%20cultural%20heritage%20in%20war.pdf How does international law protect Ukrainian cultural heritage in war? Is it protected differently than other civilian objects?]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" (PDF). British Institute of International and Comparative Law.</ref>. == Rimarkindaj lokoj == Antaŭ la invado, Ukrainio havis sep [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondajn Heredaĵojn de UNESKO]], inkluzive de la [[Katedralo de Sankta Sofia (Kievo)|Katedralo Sankta Sofia]] en Kijivo, la [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]], kaj la Historia Centro de [[Lvivo]]<ref>Sherwood, Harriet (2022-03-01). "[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/01/cultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught 'Cultural catastrophe': Ukrainians fear for art and monuments amid onslaught]". the Guardian. </ref>. Pliaj lokoj en [[Ĥarkivo]] ([[Derĵprom]]), [[Mikolajivo]] (Observatorio) kaj [[Ĉernihivo]] (Transfiguracio kaj Boris kaj Gleb katedraloj) estas pripensitaj por eniri la liston<ref>Katz, Brigit (8-a de marto 2022). "[https://www.smithsonianmag.com/smart-news/unesco-sounds-the-alarm-over-threats-to-ukrainian-cultural-heritage-180979686/ Unesco Sounds the Alarm Over Threats to Ukrainian Cultural Heritage]". Smithsonian Magazine. </ref>. Fine de aprilo 2022, [[Politico]] raportis, ke Ukrainio registris la vrakon de la rusia krozŝipo ''Moskva'' kiel "subakvan kulturan heredaĵon"<ref>Jack, Victor (2022-04-22). "[https://www.politico.eu/article/trolling-russia-ukraine-registers-moskva-shipwreck-underwater-cultural-heritage/ Trolling Russia, Ukraine registers Moskva shipwreck as 'underwater cultural heritage']". POLITICO.</ref>. == Konservadaj klopodoj == === Naciaj === Komence de la milito, la direktoro de la [[Nacia Muzeo pri la Historio de Ukrainio]] en Kievo, Fedir Androŝĉuk, kunlaboris kun du kolegoj por konservi kaj protekti la muzeon kontraŭ atako kaj ebla prirabado. Androsĉuk ankaŭ raportis, ke kvar aliaj muzeoj en [[Vinico]], [[Ĵitomir]], [[Sumio]] kaj [[Ĉernihivo]] sukcesis forigi, stoki kaj protekti siajn ĉefajn ekspoziciojn, kaj la muzeo en Vinico estis uzata kiel loĝejo por rifuĝintoj<ref> Sherwood, « [https://www.theguardian.com/world/2022/mar/01/cultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught 'Cultural catastrophe': Ukrainians fear for art and monuments amid onslaught] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2022%2Fmar%2F01%2Fcultural-catastrophe-ukrainians-fear-for-art-and-monuments-amid-onslaught arkivo]), the Guardian, 1-a de marto 2022 </ref>. La artista kolektivo ''Asortymentna kimnata'' ("Akordita Ĉambro"), bazita ĉe la Ivano-Frankivska Nuntempa Arta Centro, kreis plurajn bunkrojn kaj kunlaboris kun galerioj en [[Kijivo]], [[Mariupolo]], [[Odeso]], [[Zaporiĵo]] kaj aliloke por evakui kaj konservi artaĵojn el la galerioj<ref name= Braun>Braun S. (2022-03-17). "[https://www.dw.com/en/ukraine-rushes-to-save-cultural-heritage-from-destruction/a-61158291 Ukraine rushes to save cultural heritage from destruction]". Deutsche Welle.</ref>. Multaj monumentoj kaj memorindaĵoj estis protektitaj per sakoj da sablo aŭ envolvitaj en diversaj materialoj. En Kijivo, ĉirkaŭ 28 objektoj estis protektitaj tiel ĝis meze de aprilo<ref>Кречетова Д. (2022-04-16). "[https://life.pravda.com.ua/culture/2022/04/16/248266/ На захисті від "русского мира": як рятують українські пам'ятки і чому Київ лишив монумент Незалежності відкритим"]. Українська правда.</ref>. Loĝantoj en Lvivo provis helpi konservi plurajn ŝtonajn statuojn kaj fontanojn, kiujn oni ne povis malmunti, envolvante ilin en plaston, ŝaŭmon kaj aliajn materialojn. Pliajn klopodojn fotis kaj afiŝis la Lviva Fonduso por la Konservado de Arkitekturaj kaj Historiaj Monumentoj, prezentante lignajn kadrojn kaj tabulojn uzatajn por protekti monumentojn kaj vitralojn de preĝejoj<ref>Holland, Oscar (4-a de Marto 2022). "[https://www.cnn.com/style/article/lviv-ukraine-statues-wrapped-heritage-protection/index.html 'Concerned' Ukrainian locals help protect Lviv's historic statues]". CNN</ref><ref>Кречетова Д. (2022-04-16). "[https://life.pravda.com.ua/culture/2022/04/16/248266/ На захисті від "русского мира": як рятують українські пам'ятки і чому Київ лишив монумент Незалежності відкритим]". Українська правда.</ref>. La 28-an de marto, la [[Ministerio pri Cifereca Transformo de Ukrainio|Ministerio pri Cifereca Transformo]] lanĉis NFT-muzeon por helpi konservi la ŝtatecon kaj historion de Ukrainio, kaj ĉiuj enspezoj iros al la ministerio. La retejo, Ukraina MetaHistoria NFT-Muzeo inkludus "militlinion" aŭ templinion de eventoj kun koresponda NFT, kiu inkludus [[Tvitero|tviteraĵon]] pri signifa momento en la milito kaj ilustraĵon de ukraina artisto. Antaŭ la 1-a de aprilo, ĉirkaŭ 600 000 dolaroj estis kolektitaj per la vendo de la NFT-oj, kaj la financoj estis destinitaj por helpi rekonstrui muzeojn, teatrejojn kaj aliajn kulturajn instituciojn, kiuj estas detruitaj aŭ difektitaj<ref>Kharif, Olga (1-a de Aprilo 2022). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-01/ukrainian-government-raises-600-000-through-museum-nft-sales "Ukraine Raises $600,000 Through Museum NFT Sales to Help Rebuild]". Bloomberg. </ref><ref>Mattei, Shanti Escalante-De (2022-03-28). "[https://www.artnews.com/art-news/news/ukraine-nft-project-museum-of-war-1234623051/ Ukraine Has Launched an NFT 'Museum' to Preserve the Country's History]". ARTnews.com.</ref>. Multaj el la kulturaj heredaĵoj protektataj en Ukrainio kontraŭ la rusia invado estas objektoj de rusa kulturo<ref name= Akinsha /><ref name= Braun /><ref>Harding L., Sherwood H. (2022-03-09). "[https://www.theguardian.com/world/2022/mar/09/ukrainians-in-race-to-save-a-nations-cultural-heritage Ukrainians in race to save cultural heritage]" ([https://web.archive.org/web/20220425175053/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/09/ukrainians-in-race-to-save-a-nations-cultural-heritage arkivo]). The Guardian.</ref>. === Internaciaj === Tuj post la komenco de la invado, [[Unesko]] anoncis, ke ĝi laboras por marki ĉiujn eblajn ŝlosilajn historiajn monumentojn kaj lokojn tra la lando per la emblemo de la [[Konvencio pri protektado de kulturaj posedaĵoj okaze de armita konflikto|Konvencio de Hago]] de 1954, la internacie agnoskita simbolo por la protekto de kultura heredaĵo en armita konflikto. La organizo ankaŭ kunlaboros kun la muzeodirektoroj de la lando por kunordigi konservadajn klopodojn por protekti kolektojn kaj monitori ajnan difekton al kulturaj lokoj per sputnika bildigo<ref>Hickley, Catherine (2022-03-04). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/03/04/unesco-gravely-concerned-about-damage-to-ukrainian-cultural-heritage Unesco 'gravely concerned' about damage to Ukrainian cultural heritage]". The Art Newspaper – International art news and events. </ref>. Baldaŭ post la invado, oficialuloj de la [[Internacia Konsilio de Muzeoj]] komencis dokumenti artopecojn, kiujn polico eble trovus se ili estus movitaj kontraŭleĝe trans naciajn limojn<ref>Kishkovsky, Sophia (2022-09-09). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/09/09/ukraine-given-red-list-to-fight-looting Ukraine gets emergency Red List for art as evidence mounts of 'trading networks flowing West']". The Art Newspaper - International art news and events.</ref>. Kulturaj institucioj en [[Pollando]] starigis helpan programon, per la Komitato por Helpo al Muzeoj de Ukrainio kreita tuj post la invado. La Komitato subtenis ĉiujn muzeojn kaj kulturajn instituciojn en Ukrainio por subteni kaj sekurigi iliajn kolektojn same kiel dokumentadon, ciferecigon kaj inventaron de kolektoj<ref name= Braun/>. La helpo de aliaj institucioj daŭriĝas dum la tuta milito. En majo 2022 la Ĉeĥa Ministerio pri Kulturo komisiis la [[Nacia muzeo (Prago)|Nacian Muzeon de Prago]] sendi pakmaterialojn kiel vezik-plastikon kaj polietilenan ŝaŭmon kune kun sekureca ekipaĵo kiel [[fajroestingilo]]j kaj [[orientita grandpartikla plato|orientitaj grandpartiklaj platoj]] por bloki fenestrojn<ref>Iotkovska, Svilena (11-a de majo 2022). "[https://www.themayor.eu/en/a/view/czechia-helps-ukraine-preserve-its-endangered-cultural-heritage-10419 Czechia helps Ukraine preserve its endangered cultural heritage]" TheMayor.EU". www.themayor.eu.</ref>. Internaciaj organizaĵoj kiel la Ukraina Arta Helpa Centro (bazita en Germanio, subtenata de la germana registaro, inter aliaj) kaj ALIPH (bazita en Svislando) ankaŭ aktive provizis krizan ekipaĵaron ekde la printempo de 2022<ref>"[https://www.aliph-foundation.org/en/projects/aliph-action-plan-for-ukraine Protecting cultural heritage in Ukraine | Aliph Foundation - Protecting heritage to build peace]" ([https://web.archive.org/web/20250129191327/https://www.aliph-foundation.org/en/projects/aliph-action-plan-for-ukraine arkivo]). Aliph Foundation</ref><ref>"[https://www.dug-ww.com/presse Ukraine Hilfslieferungen für Rettung von Kunst- und Kulturgut]". www.dug-ww.com </ref>. En marto 2022, komenciĝis iniciatoj por sekurkopii kaj konservi eble endanĝerigatajn datumojn kaj teknologiojn de la kulturaj institucioj de Ukrainio kiel ''Saving Ukrainian Cultural Heritage Online'' (SUCHO). En novembro 2025, la [[Eŭropa Komisiono]] anoncis, ke ĝi kaj dudek du membroŝtatoj kreos komitaton por subteni la konservadon de la ukraina kulturo. La Eŭropa Unio ankaŭ donacis pliajn 2 milionojn da eŭroj por subteni la kulturan sektoron de Ukrainio, kun ĉirkaŭ 48 milionoj da eŭroj donacitaj ekde la komenco de la milito<ref>Orlandi, Giorgia; Hess, Amandine (7-a de novembro 2025). "[https://www.euronews.com/my-europe/2025/07/11/eu-vows-to-protect-ukrainian-culture-as-russia-targets-over-500-heritage-sites EU vows to protect Ukrainian culture as Russia targets over 500 heritage sites]". EuroNews.</ref>. En februaro 2026, [[Japanio]] anoncis 3,8 milionojn da dolaroj en plia helpo por helpi Ukrainion ripari kulturajn havaĵojn, kiuj estis difektitaj dum la milito, dum renkontiĝo en Kijivo inter la japana ambasadoro Nakagome Masaŝi, ukrainaj oficialuloj kaj reprezentantoj de UNESKO<ref>"[https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/japan-pledges-38-million-to-help-repair-ukraine-s-war-damaged-cultural-sites/3826385 Japan pledges $3.8 million to help repair Ukraine's war-damaged cultural sites]". www.aa.com.tr. 11-a de februaro 2026.</ref>. == Damaĝoj == === Statistikaĵoj === La 10-an de junio 2026, [[UNESKO]] publikigis raporton kiu nombris 536 kulturajn lokojn konfirmitajn kiel difektitajn el kiuj 154 religiaj lokoj, 280 konstruaĵoj de historia kaj/aŭ arta intereso, 41 muzeoj, 33 monumentoj, 22 bibliotekoj, 5 arkeologiaj lokoj kaj 1 arkivejo<ref>[https://www.unesco.org/uk/ukraine-war/damaged-cultural-sites?hub=180699 Пошкоджені об’єкти культурної спадщини в Україні, верифіковані ЮНЕСКО], UNESKO, 10-a de junio 2026</ref>. En antaŭa raporto publikigita la 16-an de oktobro 2024, UNESKO konfirmis difektojn de 457 objektoj: 143 religiaj lokoj, 231 konstruaĵoj de historia kaj/aŭ arta intereso, 32 muzeoj, 33 monumentoj, 17 bibliotekoj, 1 arkivejo. Ĉi tiuj listoj enhavas nur kazojn konatajn el pluraj fidindaj fontoj, kaj ne enhavas supraĵajn difektojn, kiel rompitajn fenestrojn kaj pordojn<ref>"[https://www.rfi.fr/ru/%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0/20220628-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%82-%D1%8E%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%80%D1%83%D1%88%D0% Эксперт ЮНЕСКО: «Мониторинг разрушений украинских культурных ценностей идет с первых дней войны»]". Международное французское радио. 2022-06-28.</ref>. La [[Ministerio pri Kulturo de Ukrainio]] je la 5a de januaro 2023 raportis 1189 kazojn de difekto aŭ detruo de kulturaj objektoj, inkluzive de 563 "kreivaj centroj", 453 bibliotekoj, 63 muzeoj kaj galerioj, 18 teatroj kaj filharmoniaj haloj, kaj 92 institucioj pri arteduko<ref>"[https://mkip.gov.ua/news/8414.html Because of russian aggression, 1189 objects of cultural infrastructure were damaged in Ukraine]" ([https://web.archive.org/web/20230105200329/http://www.mkip.gov.ua/news/8414.html arkivo]). Ministry of Culture of Ukraine.</ref>. 21 el ili estis konsiderataj monumentoj de nacia signifo. Ĉirkaŭ 100 objektoj estis tute aŭ preskaŭ tute detruitaj<ref>"[https://ru.krymr.com/a/kulturnoye-naslediye-poteri-ukraina-rossiya-voyna-yunesko/31947111.html Россия боится культуры Украины? На заседании Совбеза ООН озвучили данные ЮНЕСКО]" ([https://web.archive.org/web/20220717105634/https://ru.krymr.com/a/kulturnoye-naslediye-poteri-ukraina-rossiya-voyna-yunesko/31947111.html arkivo]). Radio Free Europe/Radio Liberty. 2022-07-17.</ref>. La 24-an de februaro 2026, la Ministerio pri Kulturo de Ukrainio raportis, ke ĝis februaro 2026 kaj ekde la komenco de la milito 1 685 kulturaj heredaĵejoj kaj 2 483 kulturaj infrastrukturinstalaĵoj estis aŭ detruitaj aŭ difektitaj. La raporto plue deklaris, ke la milito ankaŭ prenis la vivojn de 346 artistoj kaj 132 ukrainaj kaj eksterlandaj amaskomunikilaj profesiuloj, kun laŭtaksa totala perdo por la lando de ĉirkaŭ 4,2 miliardoj da dolaroj, kaj la totala perdo por la kultura sektoro, inkluzive de enspezoj, superis 31 miliardojn da dolaroj<ref name=Darila>Mykhailenko, Darila (2026-02-24). "[https://united24media.com/latest-news/russia-destroyed-1685-ukrainian-cultural-sites-since-2022-inflicting-31-billion-in-losses-16220 Russia Destroyed 1,685 Ukrainian Cultural Sites Since 2022, Inflicting $31 Billion in Losses]" ([https://web.archive.org/web/20260312072517/https://united24media.com/latest-news/russia-destroyed-1685-ukrainian-cultural-sites-since-2022-inflicting-31-billion-in-losses-16220 arkivo]). UNITED24 Media.</ref>. La Laboratorio pri Monitorado de Kultura Heredaĵo ĉe la Virginia Muzeo pri Naturhistorio trovis signojn de 458 difektitaj kulturaj lokoj je la 10a de junio 2022<ref>Seymour T. (2022-06-10). "[https://www.theartnewspaper.com/2022/06/10/is-ukraines-cultural-heritage-under-coordinated-attack Is Ukraine's cultural heritage under coordinated attack?]" ([https://web.archive.org/web/20220611083033/https://www.theartnewspaper.com/2022/06/10/is-ukraines-cultural-heritage-under-coordinated-attack arkivo]). The Art Newspaper.</ref>. La teamo ''Visual Investigations'' de la [[The New York Times|New York Times]] kompilis liston de ĉirkaŭ 339 konstruaĵoj, monumentoj kaj aliaj kulturaj institucioj, kiuj estis parte aŭ tute detruitaj ĝis decembro 2022, kun ĉefa atento donita al la [[Donbaso]]<ref>Farago, Jason (2022-12-27). "[https://www.nytimes.com/2022/12/27/arts/design/cultural-heritage-ukraine-russia-war.html When Cultural Heritage Becomes a Battlefront]" ([https://web.archive.org/web/20230204121859/https://www.nytimes.com/2022/12/27/arts/design/cultural-heritage-ukraine-russia-war.html arkivo]). The New York Times. ISSN 0362-4331.</ref>. === Rimarkindaj damaĝoj === La 16-an de marto 2022, la drama teatrejo de [[Mariupolo]] estis [[Rusa aviadatako al teatro de Mariupolo|plejparte detruita]] de aviadilaj atakoj. Centoj da civiluloj ŝajne ŝirmiĝis en la konstruaĵo tiutempe<ref>Lister, Tim; Voitovych, Olga; John, Tara (16-a de Marto 2022). "[https://edition.cnn.com/2022/03/16/europe/ukraine-mariupol-bombing-theater-intl/ Russians bomb Mariupol theater where hundreds had taken refuge, officials say]". CNN.</ref>. Satelitaj fotoj prenitaj antaŭ kaj tuj post la atako montris la rusan vorton por infanoj, ''Дети'', pentritan sur la tero ĉe la fronto kaj malantaŭo de la konstruaĵo, por informi rusiajn militaviadilojn, ke infanoj ŝirmiĝis en la konstruaĵo<ref>"[https://www.firstpost.com/world/mayhem-in-mariupol-in-ukraines-most-attacked-city-theatre-sheltering-hundreds-of-civilians-bombed-10467421.html Mayhem in Mariupol]". FirstPost. 17 March 2022.</ref>. La laŭtaksa mortnombro varias de almenaŭ dekduo<ref name=dekduo>"[https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-deadly-mariupol-theatre-strike-a-clear-war-crime-by-russian-forces-new-investigation/ Ukraine: Deadly Mariupol Theatre Strike 'A Clear War Crime' By Russian Forces]". Amnesty International. 30-a de Junio 2022. </ref> ĝis pli ol 600 homoj<ref>Hinnant, Lori; Chernov, Mstyslav; Stepanenko, Vasilisa (4-a de Majo 2022). "[https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike]". Associated Press.</ref>. La atako estis priskribita de [[Amnestio Internacia]] kiel "klara militkrimo" fare de rusiaj fortoj<ref name=dekduo/>. La 24-an de majo 2026, nur unu monaton post moderniĝo kaj remalfermo al la publiko, la [[Ukraina Nacia Muzeo de Ĉernobilo|kijiva muzeo pri la katastrofo de Ĉernobilo]] estis preskaŭ tute detruita per rekta trafo de rusia misilo, sekvata de incendio kaj parta kolapso<ref>https://www.ukr.net/news/details/russianaggression/117636081.html</ref>. Ĉirkaŭ 40 procentoj de la kolekto estis savitaj el la deponejo<ref>"[https://news.artnet.com/art-world/ukraine-museums-damaged-russian-attack-2776107 Ukrainian Museums and Cultural Sites Damaged in Massive Russian Attack]". artnet. 2026-05-25.</ref>. La ukrainia prezidanto [[Volodimir Zelenskij]] vizitis la lokon en la sama tago<ref>"[https://unn.ua/en/news/zelenskyy-visited-the-chernobyl-museum-destroyed-after-the-russian-attack-as-well-as-lukyanivka Zelenskyy visited the Chernobyl Museum destroyed after the Russian attack, as well as Lukyanivka]". Ukrainian National News (UNN). 2026-05-24. </ref>. La 24-an de marto 2026, en la historia urbocentro de [[Lvivo]] kiu ĉeestas la liston de [[UNESKO]] pri [[Monda Heredaĵa Konvencio|monda heredaĵo]], incendio ekis en la konstruaĵoj de la Bernardina monaĥeja komplekso kiel rezulto de rusia spavatako<ref>Козицький, Максим (24-a de marto 2026). [https://bukvy.org/u-lvovi-poshkodzhenyj-ansambl-bernardynskogo-monastyrya/ У Львові пошкоджений ансамбль Бернардинського монастиря]. Букви</ref>. Ankaŭ ties sonorilturo estis difektata<ref>[https://zn.ua/ukr/war/rosija-vdarila-po-tsentru-lvova-poshkodzheno-budinok-ta-spadshchina-junesko.html Обстріл Львова 24 березня 2026 року. Дзеркало тижня.] 24-a de marto 2026</ref>. En januaro 2023, la [[Katedralo de la Transfiguriĝo de Odeso]] estis enskribita en la [[Monda heredaĵo de Unesko|Mondan Heredaĵon]] kiel parto de la Historia Centro de [[Odeso]] kaj tuj listigita kiel endanĝerigita de la rus-ukraina milito<ref>"[https://www.icomos-ukraine.org/recent-news-en/statement-regarding-the-threat-of-destruction-of-the-unesco-world-heritage-site-historical-center-of-the-port-city-of-odesa Statement regarding the threat of destruction of the UNESCO World Heritage Site "Historical Centre of the Port City of Odesa"]". ICOMOS Ukraine.22-a de Julio 2023.</ref>. La 23-an de julio 2023, la katedralo estis grave difektata de rusia misilatako<ref>"[https://www.nytimes.com/video/world/europe/100000009008708/odesa-ukraine-cathedral.html Damage to the Odesa Transfiguration Cathedral (video)]". New York Times.23-a de Julio 2023.</ref>. UNESKO forte kondamnis ripetajn atakojn de Rusio kontraŭ la historia centro de [[Odeso]]<ref>Sirkovych, Zhanna (23-a de Julio 2023). "[https://ukraine.un.org/en/240086-odesa-unesco-strongly-condemns-repeated-attacks-against-cultural-heritage-including-world Odesa: UNESCO strongly condemns repeated attacks against cultural heritage, including World Heritage]". United Nations</ref>. La katedralo estis restaŭrita kun subteno de la itala registaro kaj UNESKO, kun la plejparto de la restaŭraj laboroj kompletigitaj antaŭ oktobro 2024 kaj la hejtsistemo restaŭrita antaŭ decembro 2025<ref>[https://www.unesco.org/uk/articles/odesa-yunesko-ta-italiya-zavershyly-avariyni-vidnovlyuvalni-roboty-u-spaso-preobrazhenskomu Одеса: ЮНЕСКО та Італія завершили аварійні відновлювальні роботи у Спасо-Преображенському кафедральному соборі] ([https://web.archive.org/web/20260209135300/https://www.unesco.org/uk/articles/odesa-yunesko-ta-italiya-zavershyly-avariyni-vidnovlyuvalni-roboty-u-spaso-preobrazhenskomu arkivo]), UKESKO, 1-a de decembro 2025</ref>. La 14-an de junio 2026, rusia spavatako kaŭzis signifajn damaĝojn al la komplekso de la [[Monaĥejo de la Grotoj de Kievo]]<ref> "[https://www.theguardian.com/world/video/2026/jun/15/dormiton-cathedral-burns-unesco-kyiv-pechersk-lavra-russian-attack Cathedral burns at Unesco-listed Kyiv Pechersk Lavra after Russian attack]". The Guardian. 15-a de Junio 2026</ref><ref name= Beaumont>Beaumont, Peter (15-a de Junio 2026). "[https://www.theguardian.com/world/2026/jun/15/kyiv-pechersk-lavra-monastery-on-fire-russian-attacks-ukraine Kyiv monastery set on fire in night of Russian attacks across Ukraine]". The Guardian.</ref>. La ​​damaĝoj inkluzivis detruon de signifa parto de la tegmento, damaĝon al la ĉefa kupolo kaj kapelo, kaj signifajn incendiojn ene de la strukturo de la Dormiciono-Katedralo<ref>Basmat, Dmytro; Fenbert, Abbey (15-a de Junio 2026). "[https://kyivindependent.com/russian-attack-june-14-2026/ Kyiv's historic Pechersk Lavra burns as large-scale Russian strikes kill 5, injure 29 in capital]". The Kyiv Independent. </ref>. La saman tagon estis atakataj ankaŭ la [[Dovĵenka Nacia kinostudio]], la [[Artomuzeo de Ĥarkivo]] kaj la [[Domo de Orgeno kaj Ĉambra Muziko de Dnipro]]<ref>[https://www.rts.ch/info/monde/2026/article/cathedrale-de-kiev-en-feu-apres-des-frappes-russes-neuf-morts-en-ukraine-29274362.html Onze morts et une cathédrale emblématique endommagée en Ukraine après des frappes russes], RTS, 15-a de junio 2026</ref><ref>[https://ici.radio-canada.ca/nouvelle/2261627/ukraine-russie-guerre-attaque-kiev Attaque massive sur Kiev, un joyau orthodoxe en feu], Radio Canada Info, 15-a de junio 2026</ref>. Ĉi-lasta estis jam trafita unuafoje dum la rusia invado la 11-an de marto 2022: post bombado, [[ŝrapnelo]]j frakasis la fenestrojn kaj parte detruis la murojn<ref>« [https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html Велике російське руйнівництво: Архітектурні пам’ятки, пошкоджені війною » ] ([https://web.archive.org/web/20220318110117/https://birdinflight.com/uk/architectura-uk/20220317-great-russian-destruction.html arkivo]) // Bird in Flight, 18.03.2022</ref>. Dum amasa bombado la 24-an de junio 2025, la konstruaĵo denove estis difektata<ref>Kitsoft. "[https://thegaze.media/news/priceless-monuments-destroyed-by-russia-in-ukraine Priceless Monuments Destroyed by Russia in Ukraine]". thegaze.media.</ref>. Dum la atako de la 15-a de junio 2026, ne nur la konstruaĵo estis trafita, sed ankaŭ ĝia unika 12-tuna orgeno<ref>"[http://www.domorgan.dp.ua/o-nas/istoriya Історія]". www.domorgan.dp.ua</ref><ref>"[http://www.reyestr.court.gov.ua/Review/11033979 ГОСПОДАРСЬКИЙ СУД | ДНІПРОПЕТРОВСЬКОЇ ОБЛАСТІ | УХВАЛА]". www.reyestr.court.gov.ua</ref>. <gallery mode="packed"> Museum of Hryhoriy Skovoroda after Russian shelling (2022-05-07) 02.jpg|Muzeo pri [[Hrihorij Skovoroda]], 7-a de majo 2022 Bakhmut Palace of Culture after Russian shelling, 2022-09-08 (12).jpg|Kultura Palaco de [[Baĥmuto]], 8-a de septembro 2022 Transfiguration Cathedral in Odesa after Russian missile attack, 2023-07-23 (22).jpg|[[Katedralo de la Transfiguriĝo de Odeso]], 23-a de julio 2023 Kherson Oblast Scientific Library named after Oles Honchar after Russian shelling, 2023-11-12 (21).webp|Ĥersona scienca biblioteko, 12-a de novembro 2023 Huliaipole Local Museum after Russian shelling (2024-08-24) 03.webp|Loka muzeo de Huliaipolo, 24-a de aŭgusto 2024 National Chernobyl Museum in Kyiv after Russian attack, 2026-05-24 (03).jpg|[[Ukraina Nacia Muzeo de Ĉernobilo]], 24-a de majo 2026 </gallery> == Rabado == [[Dosiero:Kherson museum looted by Russian forces (05).jpg|eta|Rabita ĥersona loka muzeo post la foriro de rusiaj trupoj, la 19-an de novembro 2022.]] En aprilo 2022, la Urba Konsilio de Mariupolo anoncis, ke pli ol du mil ekspoziciaĵoj estis prirabitaj el la muzeoj de Mariupolo, inkluzive de originalaj verkoj de [[Arĥip Ivanoviĉ Kuindĵi|Arĥip Kuindĵi]] kaj [[Ivan Ajvazovskij]]. La plej multaj ekspoziciaĵoj el la Muzeo de Loka Popolo kaj la Arta Muzeo de Kuindĵi estis forigitaj de la rusiaj okupaciaj fortoj<ref>"[https://www.ukrinform.net/rubric-society/3469803-invaders-steal-over-2000-exhibits-from-mariupol-museums.html Invaders steal over 2,000 exhibits from Mariupol museums]" ([https://web.archive.org/web/20220428184318/https://www.ukrinform.net/rubric-society/3469803-invaders-steal-over-2000-exhibits-from-mariupol-museums.html arkivo]. Ukrinform. 28-a de Aprilo 2022.</ref>. Tamen, la direktoro de la Muzeo de Loka Historio de Mariupolo, Natalia Kapustnikova, diris al la rusia novaĵagentejo ''Izvestija'', ke ŝi transdonis la verkojn de Ajvazovskij kaj Kuindĵi al la rusiaj fortoj "post la fino de la bataladoj"<ref>Sauer, Pjotr (2022-04-29). "[https://www.theguardian.com/world/2022/apr/29/ukraine-accuses-russian-forces-of-seizing-2000-artworks-in-mariupol Ukraine accuses Russian forces of seizing 2,000 artworks in Mariupol]" ([https://web.archive.org/web/20260315100851/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/29/ukraine-accuses-russian-forces-of-seizing-2000-artworks-in-mariupol arkivo]). The Guardian.</ref>. En majo 2022, ukrainiaj oficialuloj asertis, ke la rusiaj fortoj prirabis la ''"plej grandajn kaj plej multekostajn"'' kolektojn de [[Skitoj|skitaj]] artefaktoj en Ukrainio el [[Melitopolo]]<ref>Grylls, George (4-a de majo 2022). "[https://www.thetimes.com/world/article/russian-troops-are-destroying-ancient-nomadic-tombs-5g00c96xs Russian troops are destroying ancient nomadic tombs]" ([https://web.archive.org/web/20260226180215/https://www.thetimes.com/world/article/russian-troops-are-destroying-ancient-nomadic-tombs-5g00c96xs arkivo]). The Times. ISSN 0140-0460.</ref>. La ukrainia ministro pri kulturo, Oleksandr Tkaĉenko, asertis, ke rusiaj fortoj prirabis milojn da artefaktoj el preskaŭ kvardek ukrainaj muzeoj ĝis oktobro 2022. Tkaĉenko plue deklaris, ke la prirabitaj objektoj kaj la detruoj de aliaj kulturaj lokoj sumiĝis al centoj da milionoj da dolaroj en damaĝo kaj perditaj objektoj<ref>Dawson, Bethany (October 9, 2022). "[https://www.businessinsider.com/ukraine-putins-forces-loot-40-museums-of-priceless-treasures-minister-2022-10 Putin's forces have looted nearly 40 museums in Ukraine, plundering thousands of 'priceless' treasures, says culture minister]" [https://web.archive.org/web/20230819231239/https://www.businessinsider.com/ukraine-putins-forces-loot-40-museums-of-priceless-treasures-minister-2022-10 arkivo]). Business Insider. </ref>. Interaliaj, du ĉefaj muzeoj de [[Ĥersono]] estis prirabitaj de rusiaj fortoj antaŭ ol retiriĝo el la urbo en novembro 2022: la Loka Historia Muzeo kaj la Arta Muzeo, el kiuj ĉirkaŭ 10 000 artaĵoj estis ŝtelitaj. La objektoj estis transportitaj al krimeaj muzeoj<ref>"[https://english.elpais.com/international/2022-11-17/ukraine-reports-looting-of-kherson-museums-by-russian-troops.html Ukraine reports looting of Kherson museums by Russian troops]" ([https://web.archive.org/web/20230210124514/https://english.elpais.com/international/2022-11-17/ukraine-reports-looting-of-kherson-museums-by-russian-troops.html arkivo]). El Pais. 2022-11-17.</ref><ref>"[https://www.theartnewspaper.com/2022/09/29/russia-to-take-over-ukrainian-museum-collections-as-formal-annexation-plans-announced Russia to take over Ukrainian museum collections as formal annexation plans announced]". The Art Newspaper. 2022-09-30.</ref>. En raporto el februaro 2026, la ukrainia Ministerio pri Kulturo asertis, ke Rusio prirabis 35 482 muzeajn artefaktojn, kaj pli ol 1,7 milionoj da objektoj ankoraŭ estas tenataj en nuntempe okupitaj areoj<ref name=Darila/>. == Reta Kultura Heredaĵo == Volontuloj el la tuta mondo laboras por arkivi la ciferecan enhavon de la ukraina kultura heredaĵo, kiu riskas detruon pro la rusia invado de 2022<ref>Adams, « [http://blog.archive.org/2022/03/22/volunteers-rally-to-archive-ukrainian-web-sites/ Volunteers Rally to Archive Ukrainian Web Sites] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fblog.archive.org%2F2022%2F03%2F22%2Fvolunteers-rally-to-archive-ukrainian-web-sites%2F arkivo], blog.archive.org, Internet Archive, 22-a de marto 2022</ref>, precipe per la iniciato Saving Ukrainian Cultural Heritage Online (SUCHO) (''"Savante Ukrainian Kulturan Heredaĵon Rete"''), lanĉita la 1-an de marto 2022<ref>« [https://www.sucho.org/press-release-20220308-volunteers-unite Volunteers Unite to Archive Ukrainian Cultural Heritage] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.sucho.org%2Fpress-release-20220308-volunteers-unite arkivo]), sucho.org, Saving Ukrainian Cultural Heritage Online (SUCHO), 8-a de marto 2022</ref>. En la unuaj du semajnoj post la lanĉo de la iniciato, pli ol 1 500 retejoj, ciferecaj ekspozicioj, malfermaj aliraj publikaĵoj kaj aliaj retaj rimedoj de ukrainiaj kulturaj organizaĵoj estis kreitaj kiel ciferecaj arkivoj, reprezentante proksimume tri terabajtojn da datumoj<ref>Cascone, Sarah (2022-03-14). "[https://news.artnet.com/art-world/saving-ukrainian-cultural-heritage-online-2084036 How Tech Experts in the West Are Rushing to Save the Digital Archives of Ukraine's Museums]" ([https://web.archive.org/web/20220314063614/https://news.artnet.com/art-world/saving-ukrainian-cultural-heritage-online-2084036 arkivo]). Artnet News.</ref>. Alia projekto, "Backup Ukraine" (''"Sekurkopio de Ukrainio"''), petas volontulojn uzi aplikaĵon por skani objektojn en Ukrainio, kiuj poste estas transformitaj en 3D-modelojn kaj alŝutitaj al nuba datumbazo por sekurkopio<ref>Gault, Matthew (May 6, 2022). "[https://www.vice.com/en/article/backup-ukraine-is-looking-to-preserve-the-countrys-cultural-heritage/ Backup Ukraine Is Looking to Preserve The Country's Cultural Heritage]". Vice.com. </ref>. == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] [[Kategorio:Rusiaj militkrimoj]] [[Kategorio:Kulturo de Ukrainio]] bi10larmc8cpwb4squga7ot9v6juypf 0 950493 9462462 9436993 2026-08-25T18:48:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462462 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | insulo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Tafahi | devena_nomo = | alia_nomo = Cocos Eylant, Boscawen | kategorio = Vulkana insulo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = NiuatoputapuISS002-E-9889.PNG | dosiero_priskribo = [[Niuatoputapu]] (sude) kaj Tafahi (norde) | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Tongo | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = | regiono = | histregiono = | distrikto = | komunumo = | municipo = | ĉefurbo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | montaro = | ŝoseo = | limo = | parto = | alfluanto_maldekstre = | alfluanto_dekstre = | urbo = | memorindaĵo = | konstruaĵo = | rivero = <!-- *** Situo *** --> | situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = | leviĝo = | lat_d = 15 | lat_m = 51 | lat_s = 0 | lat_NS = S | long_d = 173 | long_m = 43 | long_s = 0 | long_EW = W | koordinatoj_tipo = dms | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 546<ref>{{cite web |title=Tafahi |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=243101 |website=Global Volcanism Program |access-date=17 March 2023}}</ref> | plej_alta_lat_d = | plej_alta_lat_m = | plej_alta_lat_s = | plej_alta_lat_NS = | plej_alta_long_d = | plej_alta_long_m = | plej_alta_long_s = | plej_alta_long_EW = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_lat_m = | plej_malalta_lat_s = | plej_malalta_lat_NS = | plej_malalta_long_d = | plej_malalta_long_m = | plej_malalta_long_s = | plej_malalta_long_EW = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.42 | areo_unuo = | areo_rondumo = 1 | areo_tipo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 28 | loĝantaro_dato = 2021 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = | gvidantaro = | gvidantaro_situo = <!-- *** Aliroj *** --> | publiko = | aliro = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Stratovulkano]] | libera_tipo = Vulkana tipo <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Tn-map.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Tafahi (norde) en mapo de Tongo | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | freemap_zoom = <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Tafahi | statistiko = | retpaĝo = | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} '''Tafahi''' estas malgranda (1,2 km × 2,8 km) insulo en la nordo de la [[Tongo|Tonga]] [[insularo]], fakte pli proksime al [[Savaii-Insulo|Savaiʻi]] ([[Samoo]]) ol al la ĉefaj insuloj de Tongo. Ĝi estas nur 9 km nord-nordoriente for de [[Niuatoputapu]], kaj fiŝkaptistoj veturas preskaŭ ĉiutage inter la du. La insulo havas loĝantaron de 28 (en 2021).<ref name=2021census>{{cite web |url=https://tongastats.gov.to/download/231/2021/5692/census-2021-preliminary-results_dec-2021.pdf |title=PRELIMINARY RESULT TONGA POPULATION CENSUS 2021 |publisher=Tonga Statistics Department |page=5 |date=24 December 2021 |access-date=31 December 2021}}</ref> Aliaj nomoj por Tafahi estas '''Cocos Eylant''' (kokosa insulo) aŭ '''Boscawen''' insulo. == Geografio == Tafahi estas [[vulkana insulo]] kaj havas la tipan konusformon de [[stratovulkano]]. La monto nomiĝas Piu-ʻo-Tafahi ([[ventumilpalmo]] de Tafahi) kaj estas {{Alteco|m|546}} alta. La insulo, 3.42 km², estas pli malgranda ol Niuatoputapu, sed pli alta. La grundo estas ekstreme taŭga por kultivi [[kavao]]n kaj [[vanilo]]n, kies eksportado al la resto de Tongo kaj pretere estas la ĉefa okupo de la loĝantaro. La haveno (nur malfermaĵo en la [[rifo]], nur trairebla per malgrandaj boatoj) estas nordokcidente de la insulo. Kruta ŝtuparo kondukas supren al la vilaĝo, situanta sur [[altebenaĵo]] norde de la monto. Estas registara bazlernejo. == Mitologio == En la loka mitologio estas rakontite, ke iu petolema ''ʻaitu'' el Samoo unu nokton volis ŝteli la monton [[Nianfoo|Niuafoʻou]] por alporti ĝin al Samoo. Komenciĝis bone por ili, ili akiris la monton, lasante Niuafoʻou kun granda lago en ĝia centro, kaj trenis ĝin tra la maro, jam duonvoje proksime al Niuatoputapu. Ili devis rapidi ĉar la leĝo pri ''ʻaitu''-oj preskribis, ke ili devis kompletigi la laboron antaŭ la sunleviĝo. Sed la fiŝdio ''Seketoʻa'' vidis ilin kaj ne ŝatis tion. Li ordonis al siaj ''matāpule'' (reprezentantoj) krii kiel kokoj, esperante, ke la ''ʻaitu''-oj pensus, ke la [[tagiĝo]] estas proksima kaj ke ili povus ankaŭ rezigni. Sed tio ne funkciis, la ''ʻaitu''-oj ankoraŭ ne estis pretaj rezigni kaj nur tiris pli forte. Tiam ''Seketoʻa'' mem agis. Li naĝis antaŭ la fantomoj, montrante al ili sian anuson, kiu estis ruĝa. La fantomoj timiĝis. Ili pensis, ke ili vidis la ruĝan sunon leviĝantan kaj ke jam estis mateno. Ili faligis la monton kaj fuĝis al Samoo. Tial Tafahi nun estas kie ĝi estas. La legendo estis interpretita kiel rakonto pri historia vulkana erupcio.<ref>{{cite journal |url=https://www.jps.auckland.ac.nz/document/?wid=4894 |title=Myths, legends and volcanic activity: An example from northern Tonga |last1=Taylor |first1=Paul W. |journal=Journal of the Polynesian Society |volume=104 |issue=3 |year=1995 |pages=323–346 |access-date=17 September 2022 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230601011900/https://www.jps.auckland.ac.nz/document/?wid=4894 |date=2023-06-01 }}</ref> == Historio == [[Dosiero:View of Cocos Island and Traitors' Island (better quality).jpg|thumb|Nederlandaj maristoj [[Willem Schouten]] kaj [[Jacob le Maire]] estis la unuaj eŭropanoj kiuj vidis Tafahi kaj Niuatoputapu en 1616.]] Tafahi estis metita sur la eŭropajn mapojn fare de [[Willem Schouten]] kaj [[Jacob Le Maire]] dum ilia fama [[ĉirkaŭnavigado]] de la globo en ilia ŝipo Eendracht (Unueco) en 1616. Ili donis al ĝi la nomon ''Cocos Eylant'' pro la abundo de [[kokospalmo]]j. Amaso da indiĝenoj en siaj flank-apoligaj kanuoj venis por vidi siajn vizitantojn. Kiel la esploristoj priskribas en sia taglibro, la indiĝenoj estis pacemaj, volantaj surŝipiĝi, lasante apenaŭ spacon por la nederlandanoj mem, kaj ili interŝanĝis grandajn kvantojn da kokosoj kaj ubes-radikoj ([[ignamo]]) kontraŭ feraj najloj kaj perlĉenoj. Sed ĉar la insulo ne ofertis taŭgan lokon por ankri, la ŝipo navigis apud Niuatoputapu. La svisa aŭtoro Alex Capus konjektas, ke [[Robert Louis Stevenson]], la aŭtoro de [[Trezorinsulo]], malkovris la perditan [[Trezoron de Limo]] sur ĉi tiu insulo ĉirkaŭ 1890 dum li loĝis sur la proksima insulo [[Upolu]], kio riĉigis lin kaj lian familion tre.<ref>{{cite journal |url=https://www.jps.auckland.ac.nz/document/?wid=4894 |title=Myths, legends and volcanic activity: An example from northern Tonga |last1=Taylor |first1=Paul W. |journal=Journal of the Polynesian Society |volume=104 |issue=3 |year=1995 |pages=323–346 |access-date=17 September 2022 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230601011900/https://www.jps.auckland.ac.nz/document/?wid=4894 |date=2023-06-01 }}</ref> == Lingvo == [[Jacob Le Maire]] provis kolekti vortojn de la indiĝenoj. Li metis 32 vortojn en sian taglibron kiel la ''Vocabulaer: Oft Tale van d'Eylanden Salomonis'', kaj iom pli el la ''Tale van het Cocos Eylant''. Nur en 1945 oni malkovris, ke tiuj etikeditaj kiel de Kakao-Insulo estis fakte vortoj de [[Futuno]], kaj tiuj misetikeditaj kiel la [[Salomonoj]] (kie la Eendracht tute ne venus) estis fakte de Tafahi. La multaj eraroj (ekz., la presisto en Nederlando presis 'n' kiel 'u') ne helpas en la analizo. Krome, kiam la nederlandanoj forlasis Tafahi al Niuatoputapu, multaj kanuoj de tie jam venis al ili. LeMaire verŝajne registris miksaĵon de la lingvoj de ambaŭ insuloj. Kiam la vortoj el lia listo estas komparataj kun la moderna [[tongana lingvo]], [[samoa lingvo]], [[valisa lingvo]] kaj [[futuna lingvo]], same kiel la [[fiĝia]], ŝajnas, ke ili devenas de ĉiuj lingvoj, sed plejparte de la futuna kaj samoa. Nuntempe la homoj de Tafahi kaj Niuatoputapu parolas la tonganan. Sed ĝis la 19-a jarcento ambaŭ insuloj certe havis tre apartan lingvon. En 1835 la misiisto Peter Turner, survoje al Samoo, haltis en Niuatoputapu kaj trovis, ke "estas multaj samoanoj ĉi tie...". La teorio, ke la [[Tuitonga imperio]] plene "tonganigis" siajn koloniojn uzante la ''Falefā'' de Loʻau, ne povas esti subtenata. == Vidu ankaŭ == *[[Niuatoputapu]] *[[Niuafoo]] *[[Tongo]] *[[Polinezia Triangulo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Geografio}} {{Trad|en|Tafahi}} {{Polinezio}} {{Landoj kaj teritorioj de Oceanio}} [[Kategorio:Geografio de Tongo]] 4n5oicqopsesqmnuccl89d9aa7wn0b5 2 951579 9462447 9460811 2026-08-25T17:23:41Z Moldur 2507 [[Paĥomios]] 9462447 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" (kontribuoj de {{u|Ludovica}}/{{u|Ludovica1}}, forpasinta vikipediano [[Armando Zecchin]]). Diskuto: [[VP:FA#Ludovikaĵoj]] Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. Jam antaŭe prilaboritaj: * {{farite}} [[Nikolao Stenono]] - 2017 * {{farite}} [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo de Jerusalemo]] - 2019 estis duoblaĵo de [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo en Jerusalemo]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} [[Simono de Trento]] - 2021/23 * {{farite}} [[Nodo de Salomono]] - 2023 * {{farite}} [[Hundokapuloj]] - 2025 estis antaŭe [[Kapoportistoj kaj Hundokapuloj]] Ekde aŭgusto [[2026]]: * {{farite}} [[Tomismo]] 2026-08-11 – longa faktoteksto, nun komplete reviziita kaj polurita * {{farite}} [[Hillel ben Samuel]] 2026-08-11 – reviziita kaj polurita * {{farite}} [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] – forigita post aldono al [[Maksimiliano Kolbe]] pri [[kontraŭframasonismo]] * {{farite}} [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] – forigita * {{farite}} [[Hostio]] - 2026-08-14 profunde reviziita kaj prilaborita. Gravega parto pri "[[profanado de hostioj]]" aldonita. * {{farite}} ''[[Cum nimis absurdum]]'' - 2026-08-14 profunde reviziita kaj prilaborita. * {{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] - 2026-08-14 estis duoblaĵo de [[Kristanismo kaj antisemitismo]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} ''[[Nostra Aetate]]'' - 2026-08-14 Komplete reviziita kaj polurita * {{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita * {{farite}} [[Akuzo pri ofero de sango]] - 2026-08-15 Profunde reverkita kaj novigita. Interalie, forigis ĉion rilate la tezojn de Toaff. * {{farite}} [[Trenta meso]] - 2026-08-16 (fakte ne Ludovikaĵo, sed rilata temo) Profunde reverkita, en konekto kun [[Preĝo por la Hebreoj]]. Ankaŭ: [[Roma Meslibro]] * {{farite}} [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] - 2026-08-17 reviziita kaj polurita; alinomita al [[Meslibro]]. * {{farite}} [[Misalo]] - 2026-08-17 estis duoblaĵo de [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. * {{farite}} [[Paĥomios]] - 2026-08-25 Estis antaŭe [[Pakomjo]]. Alinomita kaj reviziita. Fakte ne tre multe de redaktado necesis, ĉefe nur iom da lingvaj poluretoj. Nun prilaborataj (aŭg. 2026): * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] – diskutata ĉu forigi aŭ plibonigi * f2af0ryv474k4s80ndedalnm9epy1t0 9462449 9462447 2026-08-25T17:31:05Z Moldur 2507 9462449 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" (kontribuoj de {{u|Ludovica}}/{{u|Ludovica1}}, forpasinta vikipediano [[Armando Zecchin]]). Diskuto: [[VP:FA#Ludovikaĵoj]] Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. Jam antaŭe prilaboritaj: * {{farite}} [[Nikolao Stenono]] - 2017 * {{farite}} [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo de Jerusalemo]] - 2019 estis duoblaĵo de [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo en Jerusalemo]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} '''[[Simono de Trento]]''' - 2021/23 * {{farite}} [[Nodo de Salomono]] - 2023 * {{farite}} '''[[Hundokapuloj]]''' - 2025 estis antaŭe [[Kapoportistoj kaj Hundokapuloj]] Ekde aŭgusto [[2026]]: * {{farite}} '''[[Tomismo]]''' 2026-08-11 – longa faktoteksto, nun komplete reviziita kaj polurita * {{farite}} [[Hillel ben Samuel]] 2026-08-11 – reviziita kaj polurita * {{farite}} [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] – forigita post aldono al [[Maksimiliano Kolbe]] pri [[kontraŭframasonismo]] * {{farite}} [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] – forigita * {{farite}} '''[[Hostio]]''' - 2026-08-14 profunde reviziita kaj prilaborita. Gravega parto pri "[[profanado de hostioj]]" aldonita. * {{farite}} '''''[[Cum nimis absurdum]]''''' - 2026-08-14 profunde reviziita kaj prilaborita. * {{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] - 2026-08-14 estis duoblaĵo de [[Kristanismo kaj antisemitismo]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} '''''[[Nostra Aetate]]''''' - 2026-08-14 Komplete reviziita kaj polurita * {{farite}} '''[[Kristanismo kaj antisemitismo]]''' - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita * {{farite}} '''[[Akuzo pri ofero de sango]]''' - 2026-08-15 Profunde reverkita kaj novigita. Interalie, forigis ĉion rilate la tezojn de Toaff. * {{farite}} '''[[Trenta meso]]''' - 2026-08-16 (fakte ne Ludovikaĵo, sed rilata temo) Profunde reverkita, en konekto kun [[Preĝo por la Hebreoj]]. Ankaŭ: [[Roma Meslibro]] * {{farite}} [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] - 2026-08-17 reviziita kaj polurita; alinomita al [[Meslibro]]. * {{farite}} [[Misalo]] - 2026-08-17 estis duoblaĵo de [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} '''[[Preĝo por la Judoj]]''' - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. * {{farite}} [[Paĥomios]] - 2026-08-25 Estis antaŭe [[Pakomjo]]. Alinomita kaj reviziita. Fakte ne tre multe de redaktado necesis, ĉefe nur iom da lingvaj poluretoj. Nun prilaborataj (aŭg. 2026): * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] – diskutata ĉu forigi aŭ plibonigi * dg9xexikubprkesrejanovjl0avitx8 9462450 9462449 2026-08-25T17:33:56Z Moldur 2507 9462450 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" (kontribuoj de {{u|Ludovica}}/{{u|Ludovica1}}, forpasinta vikipediano [[Armando Zecchin]]). Diskuto: [[VP:FA#Ludovikaĵoj]] Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. Jam antaŭe prilaboritaj: * {{farite}} 2017: [[Nikolao Stenono]] * {{farite}} 2019: [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo de Jerusalemo]] - estis duoblaĵo de [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo en Jerusalemo]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} 2021/23: '''[[Simono de Trento]]''' * {{farite}} 2023: [[Nodo de Salomono]] * {{farite}} 2025: '''[[Hundokapuloj]]''' - estis antaŭe [[Kapoportistoj kaj Hundokapuloj]] Ekde aŭgusto [[2026]]: * {{farite}} '''[[Tomismo]]''' 2026-08-11 – longa faktoteksto, nun komplete reviziita kaj polurita * {{farite}} [[Hillel ben Samuel]] 2026-08-11 – reviziita kaj polurita * {{farite}} [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] – forigita post aldono al [[Maksimiliano Kolbe]] pri [[kontraŭframasonismo]] * {{farite}} [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] – forigita * {{farite}} '''[[Hostio]]''' - 2026-08-14 profunde reviziita kaj prilaborita. Gravega parto pri "[[profanado de hostioj]]" aldonita. * {{farite}} '''''[[Cum nimis absurdum]]''''' - 2026-08-14 profunde reviziita kaj prilaborita. * {{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] - 2026-08-14 estis duoblaĵo de [[Kristanismo kaj antisemitismo]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} '''''[[Nostra Aetate]]''''' - 2026-08-14 Komplete reviziita kaj polurita * {{farite}} '''[[Kristanismo kaj antisemitismo]]''' - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita * {{farite}} '''[[Akuzo pri ofero de sango]]''' - 2026-08-15 Profunde reverkita kaj novigita. Interalie, forigis ĉion rilate la tezojn de Toaff. * {{farite}} '''[[Trenta meso]]''' - 2026-08-16 (fakte ne Ludovikaĵo, sed rilata temo) Profunde reverkita, en konekto kun [[Preĝo por la Hebreoj]]. Ankaŭ: [[Roma Meslibro]] * {{farite}} [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] - 2026-08-17 reviziita kaj polurita; alinomita al [[Meslibro]]. * {{farite}} [[Misalo]] - 2026-08-17 estis duoblaĵo de [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} '''[[Preĝo por la Judoj]]''' - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. * {{farite}} [[Paĥomios]] - 2026-08-25 Estis antaŭe [[Pakomjo]]. Alinomita kaj reviziita. Fakte ne tre multe de redaktado necesis, ĉefe nur iom da lingvaj poluretoj. Nun prilaborataj (aŭg. 2026): * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] – diskutata ĉu forigi aŭ plibonigi * ssvvfxhcacbt16e6t08aocmtci7e2wf 9462451 9462450 2026-08-25T17:38:01Z Moldur 2507 9462451 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" (kontribuoj de {{u|Ludovica}}/{{u|Ludovica1}}, forpasinta vikipediano [[Armando Zecchin]]). Diskuto: [[VP:FA#Ludovikaĵoj]] Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. Jam antaŭe prilaboritaj: * {{farite}} 2017: [[Nikolao Stenono]] * {{farite}} 2019: [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo de Jerusalemo]] - estis duoblaĵo de [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo en Jerusalemo]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} 2021/23: '''[[Simono de Trento]]''' * {{farite}} 2023: [[Nodo de Salomono]] * {{farite}} 2025: '''[[Hundokapuloj]]''' - estis antaŭe [[Kapoportistoj kaj Hundokapuloj]] Ekde aŭgusto [[2026]]: * {{farite}} 2026-08-11: '''[[Tomismo]]''' – longa faktoteksto, nun komplete reviziita kaj polurita * {{farite}} 2026-08-11: [[Hillel ben Samuel]] – reviziita kaj polurita * {{farite}} 2026-08: [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] – forigita post aldono al [[Maksimiliano Kolbe]] pri [[kontraŭframasonismo]] * {{farite}} 2026-08: [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] – forigita * {{farite}} 2026-08-14: '''[[Hostio]]''' - profunde reviziita kaj prilaborita. Gravega parto pri "[[profanado de hostioj]]" aldonita. * {{farite}} 2026-08-14: '''''[[Cum nimis absurdum]]''''' - profunde reviziita kaj prilaborita. * {{farite}} 2026-08-14: [[Antisemitismo kaj Eklezio]] - estis duoblaĵo de [[Kristanismo kaj antisemitismo]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} 2026-08-14: '''''[[Nostra Aetate]]''''' - Komplete reviziita kaj polurita * {{farite}} 2026-08-14: '''[[Kristanismo kaj antisemitismo]]''' - Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita * {{farite}} 2026-08-15: '''[[Akuzo pri ofero de sango]]''' - Profunde reverkita kaj novigita. Interalie, forigis ĉion rilate la tezojn de Toaff. * {{farite}} 2026-08-16: '''[[Trenta meso]]''' - (fakte ne Ludovikaĵo, sed rilata temo) Profunde reverkita, en konekto kun [[Preĝo por la Hebreoj]]. Ankaŭ: [[Roma Meslibro]] * {{farite}} 2026-08-17: [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] - reviziita kaj polurita; alinomita al [[Meslibro]]. * {{farite}} 2026-08-17: [[Misalo]] - estis duoblaĵo de [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} 2026-07/08: '''[[Preĝo por la Judoj]]''' - Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. * {{farite}} 2026-08-25: [[Paĥomios]] - Estis antaŭe [[Pakomjo]]. Alinomita kaj reviziita. Fakte ne tre multe de redaktado necesis, ĉefe nur iom da lingvaj poluretoj. Nun prilaborataj (aŭg. 2026): * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] – diskutata ĉu forigi aŭ plibonigi * 71jbjxgtx82ijhhnxmjamvvlrir2oqe 9462461 9462451 2026-08-25T18:27:06Z Moldur 2507 [[Tebaido (Egipto)]] 9462461 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" (kontribuoj de {{u|Ludovica}}/{{u|Ludovica1}}, forpasinta vikipediano [[Armando Zecchin]]). Diskuto: [[VP:FA#Ludovikaĵoj]] Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. Jam antaŭe prilaboritaj: * {{farite}} 2017: [[Nikolao Stenono]] * {{farite}} 2019: [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo de Jerusalemo]] - estis duoblaĵo de [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo en Jerusalemo]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} 2021/23: '''[[Simono de Trento]]''' * {{farite}} 2023: [[Nodo de Salomono]] * {{farite}} 2025: '''[[Hundokapuloj]]''' - estis antaŭe [[Kapoportistoj kaj Hundokapuloj]] Ekde aŭgusto [[2026]]: * {{farite}} 2026-08-11: '''[[Tomismo]]''' – longa faktoteksto, nun komplete reviziita kaj polurita * {{farite}} 2026-08-11: [[Hillel ben Samuel]] – reviziita kaj polurita * {{farite}} 2026-08: [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] – forigita post aldono al [[Maksimiliano Kolbe]] pri [[kontraŭframasonismo]] * {{farite}} 2026-08: [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] – forigita * {{farite}} 2026-08-14: '''[[Hostio]]''' - profunde reviziita kaj prilaborita. Gravega parto pri "[[profanado de hostioj]]" aldonita. * {{farite}} 2026-08-14: '''''[[Cum nimis absurdum]]''''' - profunde reviziita kaj prilaborita. * {{farite}} 2026-08-14: [[Antisemitismo kaj Eklezio]] - estis duoblaĵo de [[Kristanismo kaj antisemitismo]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} 2026-08-14: '''''[[Nostra Aetate]]''''' - Komplete reviziita kaj polurita * {{farite}} 2026-08-14: '''[[Kristanismo kaj antisemitismo]]''' - Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita * {{farite}} 2026-08-15: '''[[Akuzo pri ofero de sango]]''' - Profunde reverkita kaj novigita. Interalie, forigis ĉion rilate la tezojn de Toaff. * {{farite}} 2026-08-16: '''[[Trenta meso]]''' - (fakte ne Ludovikaĵo, sed rilata temo) Profunde reverkita, en konekto kun [[Preĝo por la Hebreoj]]. Ankaŭ: [[Roma Meslibro]] * {{farite}} 2026-08-17: [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] - reviziita kaj polurita; alinomita al [[Meslibro]]. * {{farite}} 2026-08-17: [[Misalo]] - estis duoblaĵo de [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]; ŝanĝita al alidirektilo. * {{farite}} 2026-07/08: '''[[Preĝo por la Judoj]]''' - Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. * {{farite}} 2026-08-25: [[Paĥomios]] - Estis antaŭe [[Pakomjo]]. Alinomita kaj reviziita. Fakte ne tre multe de redaktado necesis, ĉefe nur iom da lingvaj poluretoj. * {{farite}} 2026-08-25: [[Tebaido (Egipto)]] - Polurita. Nun prilaborataj (aŭg. 2026): * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] – diskutata ĉu forigi aŭ plibonigi * ius9bov24fkfya3sim7d1aqy4a27l1x 9462464 9462461 2026-08-25T18:54:57Z Moldur 2507 9462464 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" (kontribuoj de {{u|Ludovica}}/{{u|Ludovica1}}, forpasinta vikipediano [[Armando Zecchin]]). Diskuto: [[VP:FA#Ludovikaĵoj]] Nun (aŭg. 2026) pli ol 350 paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. Jam antaŭe prilaboritaj: # {{farite}} 2017: [[Nikolao Stenono]] # {{farite}} 2019: [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo de Jerusalemo]] - estis duoblaĵo de [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo en Jerusalemo]]; ŝanĝita al alidirektilo. # {{farite}} 2021/23: '''[[Simono de Trento]]''' # {{farite}} 2023: [[Nodo de Salomono]] # {{farite}} 2025: '''[[Hundokapuloj]]''' - estis antaŭe [[Kapoportistoj kaj Hundokapuloj]] Ekde aŭgusto [[2026]]: # {{farite}} 2026-08-11: '''[[Tomismo]]''' – longa faktoteksto, nun komplete reviziita kaj polurita # {{farite}} 2026-08-11: [[Hillel ben Samuel]] – reviziita kaj polurita # {{farite}} 2026-08: [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] – forigita post aldono al [[Maksimiliano Kolbe]] pri [[kontraŭframasonismo]] # {{farite}} 2026-08: [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] – forigita # {{farite}} 2026-08-14: '''[[Hostio]]''' - profunde reviziita kaj prilaborita. Gravega parto pri "[[profanado de hostioj]]" aldonita. # {{farite}} 2026-08-14: '''''[[Cum nimis absurdum]]''''' - profunde reviziita kaj prilaborita. # {{farite}} 2026-08-14: [[Antisemitismo kaj Eklezio]] - estis duoblaĵo de [[Kristanismo kaj antisemitismo]]; ŝanĝita al alidirektilo. # {{farite}} 2026-08-14: '''''[[Nostra Aetate]]''''' - Komplete reviziita kaj polurita # {{farite}} 2026-08-14: '''[[Kristanismo kaj antisemitismo]]''' - Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita # {{farite}} 2026-08-15: '''[[Akuzo pri ofero de sango]]''' - Profunde reverkita kaj novigita. Interalie, forigis ĉion rilate la tezojn de Toaff. # {{farite}} 2026-08-16: '''[[Trenta meso]]''' - (fakte ne Ludovikaĵo, sed rilata temo) Profunde reverkita, en konekto kun [[Preĝo por la Hebreoj]]. Ankaŭ: [[Roma Meslibro]] # {{farite}} 2026-08-17: [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] - reviziita kaj polurita; alinomita al [[Meslibro]]. # {{farite}} 2026-08-17: [[Misalo]] - estis duoblaĵo de [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]; ŝanĝita al alidirektilo. # {{farite}} 2026-07/08: '''[[Preĝo por la Judoj]]''' - Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. # {{farite}} 2026-08-25: [[Paĥomios]] - Estis antaŭe [[Pakomjo]]. Alinomita kaj reviziita. Fakte ne tre multe de redaktado necesis, ĉefe nur iom da lingvaj poluretoj. # {{farite}} 2026-08-25: [[Tebaido (Egipto)]] - Polurita. Nun prilaborataj (aŭg. 2026): * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] – diskutata ĉu forigi aŭ plibonigi * prex28xif7k9nzbku2me2i8ld8wd1tf 9462465 9462464 2026-08-25T18:58:55Z Moldur 2507 9462465 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" (kontribuoj de {{u|Ludovica}}/{{u|Ludovica1}}, forpasinta vikipediano [[Armando Zecchin]]). Diskuto: [[VP:FA#Ludovikaĵoj]] Nun (aŭg. 2026) pli ol 350 paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. Jam antaŭe prilaboritaj: # {{farite}} 2017: [[Nikolao Stenono]] # {{farite}} 2019: [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo de Jerusalemo]] - estis duoblaĵo de [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo en Jerusalemo]]; ŝanĝita al alidirektilo. # {{farite}} 2021/23: '''[[Simono de Trento]]''' # {{farite}} 2023: [[Nodo de Salomono]] # {{farite}} 2025: '''[[Hundokapuloj]]''' - estis antaŭe [[Kapoportistoj kaj Hundokapuloj]] Ekde aŭgusto [[2026]]: # {{farite}} 2026-08-11: '''[[Tomismo]]''' – longa faktoteksto, nun komplete reviziita kaj polurita # {{farite}} 2026-08-11: [[Hillel ben Samuel]] – reviziita kaj polurita # {{farite}} 2026-08: [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] – forigita post aldono al [[Maksimiliano Kolbe]] pri [[kontraŭframasonismo]] # {{farite}} 2026-08: [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] – forigita # {{farite}} 2026-08-14: '''[[Hostio]]''' - profunde reviziita kaj prilaborita. Gravega parto pri "[[profanado de hostioj]]" aldonita. # {{farite}} 2026-08-14: '''''[[Cum nimis absurdum]]''''' - profunde reviziita kaj prilaborita. # {{farite}} 2026-08-14: [[Antisemitismo kaj Eklezio]] - estis duoblaĵo de [[Kristanismo kaj antisemitismo]]; ŝanĝita al alidirektilo. # {{farite}} 2026-08-14: '''''[[Nostra Aetate]]''''' - Komplete reviziita kaj polurita # {{farite}} 2026-08-14: '''[[Kristanismo kaj antisemitismo]]''' - Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita # {{farite}} 2026-08-15: '''[[Akuzo pri ofero de sango]]''' - Profunde reverkita kaj novigita. Interalie, forigis ĉion rilate la tezojn de Toaff. # {{farite}} 2026-08-16: '''[[Trenta meso]]''' - (fakte ne Ludovikaĵo, sed rilata temo) Profunde reverkita, en konekto kun [[Preĝo por la Hebreoj]]. Ankaŭ: [[Roma Meslibro]] # {{farite}} 2026-08-17: [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] - reviziita kaj polurita; alinomita al [[Meslibro]]. # {{farite}} 2026-08-17: [[Misalo]] - estis duoblaĵo de [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]; ŝanĝita al alidirektilo. # {{farite}} 2026-08-22: '''[[Preĝo por la Judoj]]''' - Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. # {{farite}} 2026-08-25: [[Paĥomios]] - Estis antaŭe [[Pakomjo]]. Alinomita kaj reviziita. Fakte ne tre multe de redaktado necesis, ĉefe nur iom da lingvaj poluretoj. # {{farite}} 2026-08-25: [[Tebaido (Egipto)]] - Polurita. Nun prilaborataj (aŭg. 2026): * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] – diskutata ĉu forigi aŭ plibonigi * pb20nc54619wya5jjnno185cl8gml96 9462473 9462465 2026-08-25T19:11:54Z Moldur 2507 9462473 wikitext text/x-wiki == Ludovikaĵoj == Stato de reviziado de "Ludovikaĵoj" (kontribuoj de {{u|Ludovica}}/{{u|Ludovica1}}, forpasinta vikipediano [[Armando Zecchin]]). Diskuto: [[VP:FA#Ludovikaĵoj]] Nun (aŭg. 2026) pli ol 350 paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&limit=500 listo de paĝoj kun la averto]. Jam antaŭe prilaboritaj: # {{farite}} 2017: [[Nikolao Stenono]] # {{farite}} 2019: [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo de Jerusalemo]] - estis duoblaĵo de [[Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo en Jerusalemo]]; ŝanĝita al alidirektilo. # {{farite}} 2021/23: '''[[Simono de Trento]]''' # {{farite}} 2023: [[Nodo de Salomono]] # {{farite}} 2025: '''[[Hundokapuloj]]''' - estis antaŭe [[Kapoportistoj kaj Hundokapuloj]] Ekde aŭgusto [[2026]]: # {{farite}} 2026-08-11: '''[[Tomismo]]''' – longa faktoteksto, nun komplete reviziita kaj polurita # {{farite}} 2026-08-11: [[Hillel ben Samuel]] – reviziita kaj polurita # {{farite}} 2026-08: [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] – forigita post aldono al [[Maksimiliano Kolbe]] pri [[kontraŭframasonismo]] # {{farite}} 2026-08: [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] – forigita # {{farite}} 2026-08-14: '''[[Hostio]]''' - profunde reviziita kaj prilaborita. Gravega parto pri "[[profanado de hostioj]]" aldonita. # {{farite}} 2026-08-14: '''''[[Cum nimis absurdum]]''''' - profunde reviziita kaj prilaborita. # {{farite}} 2026-08-14: [[Antisemitismo kaj Eklezio]] - estis duoblaĵo de [[Kristanismo kaj antisemitismo]]; ŝanĝita al alidirektilo. # {{farite}} 2026-08-14: '''''[[Nostra Aetate]]''''' - Komplete reviziita kaj polurita # {{farite}} 2026-08-14: '''[[Kristanismo kaj antisemitismo]]''' - Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita # {{farite}} 2026-08-15: '''[[Akuzo pri ofero de sango]]''' - Profunde reverkita kaj novigita. Interalie, forigis ĉion rilate la tezojn de Toaff. # {{farite}} 2026-08-16: '''[[Trenta meso]]''' - (fakte ne Ludovikaĵo, sed rilata temo) Profunde reverkita, en konekto kun [[Preĝo por la Hebreoj]]. Ankaŭ: [[Roma Meslibro]] # {{farite}} 2026-08-17: [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]] - reviziita kaj polurita; alinomita al [[Meslibro]]. # {{farite}} 2026-08-17: [[Misalo]] - estis duoblaĵo de [[Meslibroj de kristanaj eklezioj]]; ŝanĝita al alidirektilo. # {{farite}} 2026-08-22: '''[[Preĝo por la Judoj]]''' - Estis [[Preĝo por la Hebreoj]]. Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. # {{farite}} 2026-08-25: [[Paĥomios]] - Estis antaŭe [[Pakomjo]]. Alinomita kaj reviziita. Fakte ne tre multe de redaktado necesis, ĉefe nur iom da lingvaj poluretoj. # {{farite}} 2026-08-25: [[Tebaido]] - Estis [[Tebaido (Egipto)]]. Polurita kaj alinomita. Nun prilaborataj (aŭg. 2026): * [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] – diskutata ĉu forigi aŭ plibonigi * 9vofyt29z50imjc4ideqyv4px1e18ti 0 952202 9462711 9460726 2026-08-26T10:35:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9462711 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Vidyayo Sadhayeta''<br>Atingo per Lernado/Scio |speco= |lando = Barato |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = IN |situo sur mapo=Asamo |zomo = 13 |retejo = }} '''Universitato de''' '''Guvahati''' ({{L-en|Gauhati University}}) estas [[publika universitato]] en [[Barato]]. Ĝi situas en [[Guvahati]], la ĉefurbo de la ŝtato [[Asamio]]. Ĝi estis fondita de la registaro de Asamio en 1948 kaj estas la plej malnova universitato en [[Nordorienta Barato]].<ref name=":22">{{Cite web |title=India Code: Home|url=https://www.indiacode.nic.in/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515205241/https://www.indiacode.nic.in/|archive-date=2026-05-15|access-date=2026-06-09|website=www.indiacode.nic.in}}</ref> La universitato konsistas el 183 altlernejoj. La kampuso situas ene de la urbo, ĉe la bordoj de la rivero Brahmaputra. La universitato konsistas el ses fakultatoj: scienco, juro, inĝenierarto, komerco, medicino kaj artoj. La Universitato Guvahati estas membro respektive de la Asocio de Barataj Universitatoj kaj la [[Asocio de universitatoj de la Komunumo de Nacioj|Asocio de Ŝtatkomunumaj Universitatoj]].<ref name="auto2">{{citation|title=History of Gauhati University|url=https://www.gauhati.ac.in/footerabout.php?page=history|access-date=4 April 2019|archive-date=12 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512083904/https://gauhati.ac.in/footerabout.php?page=history|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200512083904/https://gauhati.ac.in/footerabout.php?page=history|archivedate=2020-05-12}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.gauhati.ac.in/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Barato]] [[Kategorio:Asamo]] 22s4j7kiytchjk3jij2y2z1kaxqm1j0 0 952214 9462299 9461034 2026-08-25T13:21:39Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] 9462299 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] 64abpze0mnk7m61ozjo52dx9cvkvj7q 0 952272 9462413 9461823 2026-08-25T15:20:54Z Tirolischleioans 254019 9462413 wikitext text/x-wiki '''''Joachimsthalsches Gymnasium''''' (ankaŭ: ''Joachimsthaler Gymnasium'') estis de princo en 1601 fondita lernejo por talentitaj knaboj, kiu troviĝis inter 1636 kaj 1912 en [[Berlino]] kaj de 1912 je [[Templin]]. Ĉi lernejo estis fermita en 1956 kaj suferis nelernejan funkcion ĝis 1996. Ĝis 2021 la funkcio estis nenia kaj la domaro minaciĝis pro kaduko. De 2012 amikara societo ''Joachimsthalsches Gymnasium Templin'' (de 2016: ''Stiftung Gebäudeensemble Joachimsthalsches Gymnasium Templin'') zorgis pri la tuto; de 2016 ĝi ankaŭ posedantis. Restaŭradlaboroj ekis en 2020. == Historio == ==== 1601–1636: komencoj je Joachimsthal ==== [[file:JoachimFriedrichBrandenburg1600.JPG|eta|princ-elektisto Joakimo Frederiko (Brandenburgo), iniciinto de la klerigejo]] Princelektisto Joakimo Frederiko de [[Margraflando Brandenburgio|Brandenburgo]] plenis en 1601 krei elitan lernejon, laŭ saksa modelo.<ref>En Saksujo estiĝis tri princaj lernejoj je [[landesschule Pforta|Schulpforta]], [[Grimma]] kaj [[Meißen]].</ref> Loko estu la ĉasadkastelo de [[Joachimsthal]].<ref>Tobias Schwinger: ''Die Musikaliensammlung Thulemeier und die Berliner Musiküberlieferung in der zweiten Hälfte des 18.&nbsp;Jahrhunderts,'' Ortus-Musikverlag, Beeskow 2006, ISBN 3-937788-08-5, p. 389</ref> La lernejo estis konscie planita kaj gvidata kun kristan-humanisma celo. Ĝi devis eduki la knabojn por la studado kaj igi ilin kapablaj kunlaborantoj por la ŝtata kaj eklezia servoj. Kune kun [[Christoph Pelargus]], dekano de la [[Eŭropa Universitato Viadrina|Frankfurta altlernejo]], la kortega predikisto [[Johannes Fleck]] kaj la superintendanto [[Simon Gedik]] estis elfarita moderna instru-koncepto. En la 23.-24.8.1607 okazis la solena malfermo sub la latina nomo ''Gymnasium electorale Brandenburgium in valle Joachimica''. De la komenco estis 170 placoj por lernantoj, el kiuj 120 estis stipendiitaj.<ref>[http://www.joachimsthalsches-gymnasium.eu/ "EU-Projekt"] - ĉe: ''joachimsthalsches-gymnasium.eu''</ref> [[file:Berlin, Mitte, altes Joachimsthalsches Gymnasium in der Burgstraße Nr. 21-23.jpg|eta|lernejo inter 1717–1880, je ''Burgstraße 21–23'']] [[File:Berlin - Universitaet der Kuenste (Arts University) - geo.hlipp.de - 32852.jpg|thumb|gimnazia loko inter 1880-1912]] [[File:Templin joachimsthalsches gymnasium 07.jpg|thumb|la lernejo je Templin (de 1912)]] ==== 1656: translokiĝo Berlinon ==== Dum la [[Tridekjara Milito]] la ejo estis damaĝita kaj la lernantanoj fuĝis al Berlino. Ĉirkaŭ la jaro 1647-a rekomenciĝis la instruado en domo de la komunumo de la [[Berliner Dom|Berlina katedralo]] (angulo inter ''Brüderstraße'' kaj ''Schloßplatz''). Necesis divido de la ĉambraro kun la [[reformita Eklezio|reformita]] ''Lernejo de Kölln''. En 1649 estis aĉetita la Fink-domo kiu evidentiĝis tro malgranda. Pro tio estis cedita al la lernejo ĉambrero en la suda parto de la [[Urba kastelo de Berlino]] (kie antaŭe estis laborloko de anoj de la Ĉambra juĝejo). Post aĉeto de ''Rochow-domo'' (je ''Burgstraße'' ĉe [[Spree]])<ref>''Dic cur hic (Sag, warum du hier bist),'' ekspozicikatalogo de la [[universitato de Lepsiko]], Berlino 2007, p. 21</ref> la tuta instruado jam de 1668 troviĝis tie. Tamen pro nova spaca malabundo necesis nova translokiĝo al domo je ''Heiliggeiststraße 5''. Aludante la faman gimnazion je [[Griza klostro (Berlino)|Griza klostro]] oni nomis ĝin ''Gimnazio de Sankta Spirito''. Ĝi ankaŭ ricevis kvin lernejbienojn (je Blankenburg, Neuedorf, Seehausen kaj Dambeck). ==== 1707: Reĝa nomiĝo ==== Okaze de la 100-a datreveno fondiĝa la prusa reĝo [[frederiko la 1-a (Prusio)|Frederiko la 1-a]] honortitolis ĉi lernejon ''Gymnasium regium Joachimicum''. Iĝis en 1739 rektoro [[Wilhelm Heinrich von Thulemeyer]], kies filo [[Friedrich Wilhelm von Thulemeyer]] donacis en 1811 inter kvin kaj ses mil da libroj kaj kolekton da primuzikaĵojn (notoj ktp).<ref>Tobias Schwinger: ''Die Musikaliensammlung Thulemeier und die Berliner Musiküberlieferung in der zweiten Hälfte des 18.&nbsp;Jahrhunderts,'' Ortus-Musikverlag, Beeskow 2006, ISBN 3-937788-08-5, p. 382</ref> ==== 1880: je Kaiserallee ==== De 1880 oni troviĝis en nova ejo je la ''Bundesallee'' en antaŭurbo, kiun planis inter 1876-80 la arĥitekto [[Johann Heinrich Strack]] laŭ renesanca stilo. Imperiestro Vilhelmo la 1-a mem estis impresita pro la lukso. En 1919 la komplekso je [[Wilmersdorf]] ekgastis la lernejon ''Joakima Frederika Gimnazio''. De la 21-a jarcento ene estis [[Universitato de Artoj Berlino|muzikalterneja sekcio]]. ==== 1912–1956: je Templin ==== La gimnazio trovis novan kaj grandegan hejmon en 1912 je Templin. Ankaŭ la loĝejoj de la instruistaro estis malvare dezajnitaj. Adjunktoj zorgis por la bonfaro de la lernantoj. La lernejo estis ankaŭ konvento kun propra eklezia komunumo. Dum [[nazia Germanio|naziaj tempoj]] pli kaj pli da koncedoj fariĝis en 1943 tamen estis maldungita la lasta rektoro kaj la tuto iĝis nazia instruejo. Post la [[Dua Mondmilito]] ĝi fariĝis [[lazareto]] por la [[Ruĝa Armeo]]. Poste ekgastis soveta tanktaĉmentaro. Tiutempe la pedagogo [[Otto Deter]] <ref>[https://blha-recherche.brandenburg.de/detail.aspx?ID=175506 "Studienrat Otto Deter, Anstellung am Reformrealgymnasium in Templin 1930/1931"]</ref> engaĝiĝis pri kiel plej frua reekigo de la instruado. Kio sukcesis en novembro 1945. La bronza statuo de la princelektisto Joakimo Frederiko, kiu troviĝis sur la interna kortejo, estis forigita en 1950. En 1956 la tuto iĝis seminario por estontaj instruistoj. Inter 1990-95 gastis tie ĉi faklernejo pri sociala pedagogio. De 1996 vandalismo kaj kaduko minacadis.<ref>Lothar Müller: ''Kokoschkins Schule. Ein Besuch auf dem Gelände des ehemaligen Joachimsthalschen Gymnasiums in Templin" - ĉe: ''Süddeutsche Zeitung,'' 10.10.2012, felietono, [[Munkeno|munkena]] eldono, p. 13</ref> ==== 2005: fremdadoptiĝo de la nomo ==== En aŭtuno 2005 estiĝis privata lernejo sindefininte esti sur la spuroj de la malnova institucio. Ĝi nomiĝas ''Freies Joachimsthaler Gymnasium'' (FJG)<ref>[https://www.freies-gymnasium.de/ hejmpaĝo de la lernejo ''Freies Joachimsthaler Gymnasium'']</ref>. Ŝirmorganizo estas la helporganizo ''Arbeiter-Samariter-Bund'' (ASB). ==== De 2014: reutiligaj planoj de la originalaj ejo==== En 2016 iĝinta fondaĵo ''Stiftung Gebäudeensemble Joachimsthalsches Gymnasium Templin'' posedas la originalajn ejojn kaj ankaŭ planas reestigon de lernejo de aŭtuno 2029. En 2023 finiĝis la definitiva arĥitektura plano por la modernigota lernejo. ==Tradicioj== *Dekomence gravis la [[kristanismo|kristana kredo]]. En 1607 estis la devizo ''Pietatem ante omnia – quia sine, omnis sophia est panurgia;– studiose colant et perpetuo cogitent, sapientiae initium esse timorem Dei''.<ref>Traduko: ''La lernantoj strebu je kredo - ne nur je pieco! - sen kiu ĉia saĝeco estas falsa. Ĉiam ili pensu ke la timo antaŭ Dio estas la komenco de saĝeco.''</ref> Alia devizo por la lernantoj estis: ''Dic cur hic.''<ref>Traduko: ''Diru, kial vi estas tie ĉi.'' - Pruntite el la [[marteno Lutero|luterana]] humanismo kaj propagandite de [[Johann Michael Moscherosch]] ([https://www.zitate.eu/search?query=Johann+Michael+Moscherosch citaĵoj de Moscherosch])</ref> *Ekzistas eĉ propra (marŝa) kanto ''Wir sind Joachimsthaler Jungen'' kiun verkis la instruisto Otto Schroeder (antaŭ 1910). *Lernintoj kolektiĝas je la klubo ''Vereinigung Alter Joachimsthaler''; ties organo titoliĝas "Alma Mater Joachimica" *Aminda kromnomo por ''Joachimsthaler Gymnasium'' estas ''Stall''. == Literaturo == * Jonas Flöter: [https://www.fachportal-paedagogik.de/hbo/hbo_set.html?Id=509 "Das Joachimsthalsche Gymnasium. Fürstenschule der Hohenzollern – Humanistisches Gymnasium – Bildungsstätte von Eliten"] - ĉe: ''Historische Bildungsforschung Online,'' 07/2007. * Jan Feustel: "Alma mater Joachimica" - ĉe: ''Die Mark Brandenburg,'' kajero 63. Großer, Berlin 2006, ISBN 3-910134-22-X * Jonas Flöter, Christian Ritz (eld.): ''Das Joachimsthalsche Gymnasium. Beiträge zum Aufstieg und Niedergang der Fürstenschule der Hohenzollern,'' Klinkhardt, Bad Heilbrunn 2009, ISBN 978-3-7815-1655-7 *Siegfried Joost: ''Das Joachimsthalsche Gymnasium,'' festolibro pri lernejfondiĝo (375-a datreveno), Wittlich, Knoop 1982 * Heinz Wegener: ''Das Joachimsthalsche Gymnasium – Die Landesschule Templin. Ein Berlin-Brandenburgisches Gymnasium im Mahlstrom der Deutschen Geschichte 1607–2007,'' Berlin Story, Berlin 2007, ISBN 978-3-929829-62-4 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://est.eu/ fondaĵo ''Gebäudeensemble Joachimsthalsches Gymnasium Templin''] * [https://www.foerderverein-jgt.de/ ''Förderverein Joachimsthalsches Gymnasium Templin''] * [https://lehmann-garten.eu/ Lehmann-ĝardeno Templin] *[https://denkmaldatenbank.berlin.de/daobj.php?obj_dok_nr=09011424 listo de Berlinaj monumentprotektitaĵoj] * [https://www.denkmalschutz.de/denkmal/joachimthalsches-gymnasium.html "Joachimsthalsches Gymnasium Templin"] - ĉe: ''Deutsche Stiftung Denkmalschutz'' *[https://architekturmuseum.ub.tu-berlin.de/index.php?p=51&O=83647 informoj ĉe ''Architekturmuseum''] - Teknika Universitato de Berlino *[https://web.archive.org/web/20150402091618/http://www.bary-bau.de/maerkische_wandlungen_2242.mp3 podkasto de ''RBB Kulturradio''] - 10.3.2015 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gimnazioj en Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 1607]] [[Kategorio:Lernejoj en Berlino]] [[kategorio:Distrikto Barnim]] 1qumw9yyfg98c0nogtjfv0ma51za3w8 1 952297 9462374 9462227 2026-08-25T14:41:29Z Arbarulo 135469 9462374 wikitext text/x-wiki Hieraŭ Arbarulo enkonstruis ĉi tie multajn ruĝajn ligilojn. Povas esti ke ili estas pravigeblaj, mi ne kontrolis. Sed ĉiukaze, se estas tiuj novaj ruĝaj ligiloj, necesas scii la vikidatumajn kodojn de la sekvaj temoj: * [[horloĝofaristo]] * [[muzikaŭtomato]] * [[Isaac Haßler]] aŭ eble [[Isaac Hassler]]?? * [[Oktaviano la 2-a]], ŝajne iu grafo * [[St. Moritz (Auĝburgo)]], ŝajne iu kristana preĝejo * [[Kristiano la 2-a (Saksujo)]], ŝajne iu princo de Saksio * [[Caspar Hassler]] * [[Jakob Hassler]] * [[nobelnomon]], interna ligilo en akuzativo preskaŭ certe ne funkcios, sed ankaŭ [[nobelnomo]] sen akuzativo restas ruĝa * [[Neustadt/Aisch]] - tio simple estas fuŝo, temas pri la urbo [[Neustadt an der Aisch]] * ''[[Jubilate Deo]]'' * ''[[Duo Seraphim]]'', plurvoĉaj motetoj * [[kanzoneto]] - ĉu estas klara muzikologia diferenco inter [[kanzono]] kaj [[kanzoneto]]? Se jes, necesas vikidatuma kodo. * ''[[Mein G'müt ist mir verwirret, das macht ein Jungfrau zart]]'', iu kanto * [[Amalie von Preußen]] - tio same estas fuŝo, temas pri la teksto [[Anna Amalia de Prusio]] Tio ĉi ne estas mia temo. Mi tial ne eklaboros ripari ĉiujn problemojn kiujn metis {{re|Arbarulo}} hieraŭ, sed nur alvokas lin forigi la misojn kaj meti la vikidatumojn erojn. Mi povus ankaŭ alvokis la originan tekstometinton {{re|Longharulo}} de 2007, sed ĉar tiu ne redaktis ekde 2017 kaj eble jam pro tro alta aĝo aŭ tro malforta sano ne plu povas kontribui, mi rezignas pri tio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 aŭg. 2026 (UTC) :Mi dankas la atentigon pri la eraroj pri "nobelnomon", kiu estis mia respondeco, kaj pri Neustadt kaj Amalia, kiuj ne estis mia respondeco. Mi maldankas la senbazan postulon de vikidatumaj kodoj. Germanlingvano ja povas kontroli la originalon, ĉar Longharulo ŝajne sekvis la germanan version. :Se iu opinias ke la kreado de ruĝaj ligiloj estas problemo, tiu ĉesu la viŝadon de ruĝaj ligiloj, kion mi opinias problemo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:41, 25 aŭg. 2026 (UTC) 1p2ew8aqeiwwboxf81q41i02r0kg5r1 9462375 9462374 2026-08-25T14:42:18Z Arbarulo 135469 9462375 wikitext text/x-wiki Hieraŭ Arbarulo enkonstruis ĉi tie multajn ruĝajn ligilojn. Povas esti ke ili estas pravigeblaj, mi ne kontrolis. Sed ĉiukaze, se estas tiuj novaj ruĝaj ligiloj, necesas scii la vikidatumajn kodojn de la sekvaj temoj: * [[horloĝofaristo]] * [[muzikaŭtomato]] * [[Isaac Haßler]] aŭ eble [[Isaac Hassler]]?? * [[Oktaviano la 2-a]], ŝajne iu grafo * [[St. Moritz (Auĝburgo)]], ŝajne iu kristana preĝejo * [[Kristiano la 2-a (Saksujo)]], ŝajne iu princo de Saksio * [[Caspar Hassler]] * [[Jakob Hassler]] * [[nobelnomon]], interna ligilo en akuzativo preskaŭ certe ne funkcios, sed ankaŭ [[nobelnomo]] sen akuzativo restas ruĝa * [[Neustadt/Aisch]] - tio simple estas fuŝo, temas pri la urbo [[Neustadt an der Aisch]] * ''[[Jubilate Deo]]'' * ''[[Duo Seraphim]]'', plurvoĉaj motetoj * [[kanzoneto]] - ĉu estas klara muzikologia diferenco inter [[kanzono]] kaj [[kanzoneto]]? Se jes, necesas vikidatuma kodo. * ''[[Mein G'müt ist mir verwirret, das macht ein Jungfrau zart]]'', iu kanto * [[Amalie von Preußen]] - tio same estas fuŝo, temas pri la teksto [[Anna Amalia de Prusio]] Tio ĉi ne estas mia temo. Mi tial ne eklaboros ripari ĉiujn problemojn kiujn metis {{re|Arbarulo}} hieraŭ, sed nur alvokas lin forigi la misojn kaj meti la vikidatumojn erojn. Mi povus ankaŭ alvokis la originan tekstometinton {{re|Longharulo}} de 2007, sed ĉar tiu ne redaktis ekde 2017 kaj eble jam pro tro alta aĝo aŭ tro malforta sano ne plu povas kontribui, mi rezignas pri tio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 aŭg. 2026 (UTC) :Mi dankas la atentigon pri la eraroj pri "nobelnomon", kiu estis mia respondeco, kaj pri Neustadt kaj Amalia, kiuj ne estis mia respondeco. Mi maldankas la senbazan postulon de vikidatumaj kodoj. Germanlingvano ja povas kontroli la originalon, ĉar Longharulo ŝajne sekvis la germanan version. :Se iu opinias ke la kreado de ruĝaj ligiloj estas problemo, tiu ĉesu la viŝadon de ruĝaj ligiloj, kiun mi opinias problemo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:41, 25 aŭg. 2026 (UTC) c73b09xddnpwznozj8xxwqif6ovaxfi 0 952299 9462269 9462264 2026-08-25T12:02:04Z Kani 670 9462269 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufkola pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus fuscus - Rusty-necked Piculet (male), Pimenteiras d'Oeste, Rondônia, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = masklo |dosiero2 = Picumnus fuscus - Rusty-necked Piculet (female), Pimenteiras d'Oeste, Rondônia, Brazil.jpg |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufkola pegeto''' ''P. fuscus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rusty-necked Piculet ''Picumnus fuscus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680714A92873850 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680714A92873850.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus fuscus'' |dunomo aŭtoritato = ([[August von Pelzeln|Pelzeln]], 1870) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus fuscus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufkola pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus fuscus'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas laŭlonge de [[ĉerivera arbaro]] en la landlimo inter [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== Kvankam la Rufkola pegeto estis priskribita jam en 1870, meze de la 20-a jarcento kelkaj aŭtoroj konsideris ĝin dubinde valida aŭ eĉ tute nevalida. Ĝi estis ĝenerale akceptita kiel specio ekde ĉirkaŭ 1982.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[Usona Ornitologia Societo]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> Ĝi estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== The rusty-necked piculet is about {{convert|10|cm|in|abbr=on}} long. Adult males have a head pattern that is unique among piculets: The top of the head is blackish with wide reddish-orange tips on the feathers of the hindcrown. Females' crowns are solid black; they are otherwise like the males. The adult's face is buffish brown with a rufous tinge and a pale stripe behind the eye; the sides and back of their neck is rusty buff to buff-brown. Their upperparts are brown to brownish green. Their flight feathers are dark brown with yellowish buff edges on the [[Secondaries (birds)|secondaries]] and [[tertials]]. Their tail is dark brown; the innermost pair of feathers have mostly white inner webs and the outer two pairs have a narrow white bar near the end. Their chin and throat feathers are buff-brown and sometimes have faint barring. Their underparts are mostly pale buffish with a cinnamon or rusty wash on the sides of the breast and flanks. The flanks, breast, and belly sometimes have very faint barring. Their iris is brown, the orbital ring grayish, the bill black with a paler base, and the legs grayish brown.<ref name=RNPI-BOW>Winkler, H. and D. A. Christie (2020). Rusty-necked Piculet (''Picumnus fuscus''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.runpic1.01 retrieved January 13, 2023</ref> ==Distribuo kaj habitato== The rusty-necked piculet is found along the [[Rio Guaporé]], an Amazon tributary that forms the border between Bolivia's [[Beni Department]] and Brazil's [[Mato Grosso]] state. It inhabits the seasonally flooded ''[[Várzea forest|várzea]]'' forest there.<ref name=RNPI-BOW/> ===Movoj=== As far as is known the rusty-necked piculet is a year-round resident throughout its range.<ref name=RNPI-BOW/> ===Manĝado=== Nothing is known about the rusty-necked piculet's foraging technique or diet.<ref name=RNPI-BOW/> ===Reproduktado=== Nothing is known about the rusty-necked piculet's breeding biology.<ref name=RNPI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-fuscus |species=Rufkola pegeto}} ===Voĉo=== The rusty-necked piculet's vocalizations have not been described.<ref name=RNPI-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the rusty-necked piculet as Near Threatened but in 2012 downlisted it to being of Least Concern. However, it has a very limited range and an unknown population size that is believed to be decreasing. The only identified immediate threat is increasing human settlement along the Rio Guaporé.<ref name=IUCN/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] 8xd1me9qv5m0e5pfw6dp48lxnfs5bf2 9462270 9462269 2026-08-25T12:06:37Z Kani 670 /* Aspekto */ 9462270 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufkola pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus fuscus - Rusty-necked Piculet (male), Pimenteiras d'Oeste, Rondônia, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = masklo |dosiero2 = Picumnus fuscus - Rusty-necked Piculet (female), Pimenteiras d'Oeste, Rondônia, Brazil.jpg |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufkola pegeto''' ''P. fuscus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rusty-necked Piculet ''Picumnus fuscus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680714A92873850 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680714A92873850.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus fuscus'' |dunomo aŭtoritato = ([[August von Pelzeln|Pelzeln]], 1870) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus fuscus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufkola pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus fuscus'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas laŭlonge de [[ĉerivera arbaro]] en la landlimo inter [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== Kvankam la Rufkola pegeto estis priskribita jam en 1870, meze de la 20-a jarcento kelkaj aŭtoroj konsideris ĝin dubinde valida aŭ eĉ tute nevalida. Ĝi estis ĝenerale akceptita kiel specio ekde ĉirkaŭ 1982.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[Usona Ornitologia Societo]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> Ĝi estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Rufkola pegeto longas ĉirkaŭ 10 cm. Plenkreskaj maskloj havas kap-bildon unikan inter pegetoj: la supro de la kapo estas nigreca, kun larĝaj ruĝ-oranĝaj pintoj ĉe la plumoj de la malantaŭa krono. La kronoj de inoj estas tute nigraj; alie ili similas al la maskloj. La vizaĝo de la plenkreskulo estas sablobruna kun ruĝec-bruna nuanco kaj pala strio malantaŭ la okulo; la flankoj kaj malantaŭo de la kolo estas rust-sablokoloraj ĝis sablobrunaj. La supraj partoj estas brunaj ĝis brunverdaj. La flugilplumoj estas malhelbrunaj, kun flavec-sablokoloraj bordoj ĉe la duarangaj kaj triarangaj flugilplumoj. La vosto estas malhelbruna; la plej internaj plumoj havas plejparte blankajn internajn markojn, kaj la du eksteraj paroj havas mallarĝan blankan strion proksime de la pinto. La plumoj de la mentono kaj gorĝo estas sablobrunaj kaj foje montras malfortajn transversajn striojn. La subaj partoj estas plejparte pale sablokoloraj, kun cinam- aŭ rustkolora nuanco ĉe la flankoj de la brusto kaj la korpo-flankoj. La korpo-flankoj, brusto kaj ventro foje montras tre malfortajn transversajn striojn. La irisoj estas brunaj, la okulringoj grizecaj, la beko nigra kun pli pala bazo, kaj la kruroj grizbrunaj.<ref name=RNPI-BOW>Winkler, H. and D. A. Christie (2020). Rusty-necked Piculet (''Picumnus fuscus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.runpic1.01] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref> ==Distribuo kaj habitato== The rusty-necked piculet is found along the [[Rio Guaporé]], an Amazon tributary that forms the border between Bolivia's [[Beni Department]] and Brazil's [[Mato Grosso]] state. It inhabits the seasonally flooded ''[[Várzea forest|várzea]]'' forest there.<ref name=RNPI-BOW/> ===Movoj=== As far as is known the rusty-necked piculet is a year-round resident throughout its range.<ref name=RNPI-BOW/> ===Manĝado=== Nothing is known about the rusty-necked piculet's foraging technique or diet.<ref name=RNPI-BOW/> ===Reproduktado=== Nothing is known about the rusty-necked piculet's breeding biology.<ref name=RNPI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-fuscus |species=Rufkola pegeto}} ===Voĉo=== The rusty-necked piculet's vocalizations have not been described.<ref name=RNPI-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the rusty-necked piculet as Near Threatened but in 2012 downlisted it to being of Least Concern. However, it has a very limited range and an unknown population size that is believed to be decreasing. The only identified immediate threat is increasing human settlement along the Rio Guaporé.<ref name=IUCN/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] j7kvkot5valuyps8nf156h0cx8nnlci 9462272 9462270 2026-08-25T12:16:31Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9462272 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufkola pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus fuscus - Rusty-necked Piculet (male), Pimenteiras d'Oeste, Rondônia, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = masklo |dosiero2 = Picumnus fuscus - Rusty-necked Piculet (female), Pimenteiras d'Oeste, Rondônia, Brazil.jpg |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufkola pegeto''' ''P. fuscus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rusty-necked Piculet ''Picumnus fuscus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680714A92873850 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680714A92873850.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus fuscus'' |dunomo aŭtoritato = ([[August von Pelzeln|Pelzeln]], 1870) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus fuscus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufkola pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus fuscus'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas laŭlonge de [[ĉerivera arbaro]] en la landlimo inter [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== Kvankam la Rufkola pegeto estis priskribita jam en 1870, meze de la 20-a jarcento kelkaj aŭtoroj konsideris ĝin dubinde valida aŭ eĉ tute nevalida. Ĝi estis ĝenerale akceptita kiel specio ekde ĉirkaŭ 1982.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[Usona Ornitologia Societo]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> Ĝi estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Rufkola pegeto longas ĉirkaŭ 10 cm. Plenkreskaj maskloj havas kap-bildon unikan inter pegetoj: la supro de la kapo estas nigreca, kun larĝaj ruĝ-oranĝaj pintoj ĉe la plumoj de la malantaŭa krono. La kronoj de inoj estas tute nigraj; alie ili similas al la maskloj. La vizaĝo de la plenkreskulo estas sablobruna kun ruĝec-bruna nuanco kaj pala strio malantaŭ la okulo; la flankoj kaj malantaŭo de la kolo estas rust-sablokoloraj ĝis sablobrunaj. La supraj partoj estas brunaj ĝis brunverdaj. La flugilplumoj estas malhelbrunaj, kun flavec-sablokoloraj bordoj ĉe la duarangaj kaj triarangaj flugilplumoj. La vosto estas malhelbruna; la plej internaj plumoj havas plejparte blankajn internajn markojn, kaj la du eksteraj paroj havas mallarĝan blankan strion proksime de la pinto. La plumoj de la mentono kaj gorĝo estas sablobrunaj kaj foje montras malfortajn transversajn striojn. La subaj partoj estas plejparte pale sablokoloraj, kun cinam- aŭ rustkolora nuanco ĉe la flankoj de la brusto kaj la korpo-flankoj. La korpo-flankoj, brusto kaj ventro foje montras tre malfortajn transversajn striojn. La irisoj estas brunaj, la okulringoj grizecaj, la beko nigra kun pli pala bazo, kaj la kruroj grizbrunaj.<ref name=RNPI-BOW>Winkler, H. and D. A. Christie (2020). Rusty-necked Piculet (''Picumnus fuscus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.runpic1.01] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Rufkola pegeto troviĝas laŭlonge de la rivero [[Rio Guaporé|Guaporé]], alfuanto de [[Amazono]] kiu formas la limon inter la Bolivia [[Beniio|Beni]] kaj la Brazila [[Mato Grosso]]. Ĝi vivas en laŭsezone inundita ''[[várzea]]''-arbaro tie.<ref name=RNPI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Laŭ la nuna sciaro, la Rufkola pegeto estas tutjara loĝanto (nemigranta) tra sia teritorio.<ref name=RNPI-BOW/> ===Manĝado=== Oni scias nenion pri la manĝotekniko aŭ dieto de la Rufkola pegeto.<ref name=RNPI-BOW/> ===Reproduktado=== Oni scias nenion pri la reprodukta biologio de la Rufkola pegeto.<ref name=RNPI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-fuscus |species=Rufkola pegeto}} ===Voĉo=== La voĉo de la Rufkola pegeto ne estis priskribita.<ref name=RNPI-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the rusty-necked piculet as Near Threatened but in 2012 downlisted it to being of Least Concern. However, it has a very limited range and an unknown population size that is believed to be decreasing. The only identified immediate threat is increasing human settlement along the Rio Guaporé.<ref name=IUCN/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] gul5uwd3jprhey8v9qwzj3kkgp9hxg9 9462273 9462272 2026-08-25T12:18:37Z Kani 670 /* Statuso */ 9462273 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufkola pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus fuscus - Rusty-necked Piculet (male), Pimenteiras d'Oeste, Rondônia, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = masklo |dosiero2 = Picumnus fuscus - Rusty-necked Piculet (female), Pimenteiras d'Oeste, Rondônia, Brazil.jpg |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufkola pegeto''' ''P. fuscus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rusty-necked Piculet ''Picumnus fuscus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680714A92873850 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680714A92873850.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus fuscus'' |dunomo aŭtoritato = ([[August von Pelzeln|Pelzeln]], 1870) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus fuscus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufkola pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus fuscus'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas laŭlonge de [[ĉerivera arbaro]] en la landlimo inter [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== Kvankam la Rufkola pegeto estis priskribita jam en 1870, meze de la 20-a jarcento kelkaj aŭtoroj konsideris ĝin dubinde valida aŭ eĉ tute nevalida. Ĝi estis ĝenerale akceptita kiel specio ekde ĉirkaŭ 1982.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[Usona Ornitologia Societo]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> Ĝi estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Rufkola pegeto longas ĉirkaŭ 10 cm. Plenkreskaj maskloj havas kap-bildon unikan inter pegetoj: la supro de la kapo estas nigreca, kun larĝaj ruĝ-oranĝaj pintoj ĉe la plumoj de la malantaŭa krono. La kronoj de inoj estas tute nigraj; alie ili similas al la maskloj. La vizaĝo de la plenkreskulo estas sablobruna kun ruĝec-bruna nuanco kaj pala strio malantaŭ la okulo; la flankoj kaj malantaŭo de la kolo estas rust-sablokoloraj ĝis sablobrunaj. La supraj partoj estas brunaj ĝis brunverdaj. La flugilplumoj estas malhelbrunaj, kun flavec-sablokoloraj bordoj ĉe la duarangaj kaj triarangaj flugilplumoj. La vosto estas malhelbruna; la plej internaj plumoj havas plejparte blankajn internajn markojn, kaj la du eksteraj paroj havas mallarĝan blankan strion proksime de la pinto. La plumoj de la mentono kaj gorĝo estas sablobrunaj kaj foje montras malfortajn transversajn striojn. La subaj partoj estas plejparte pale sablokoloraj, kun cinam- aŭ rustkolora nuanco ĉe la flankoj de la brusto kaj la korpo-flankoj. La korpo-flankoj, brusto kaj ventro foje montras tre malfortajn transversajn striojn. La irisoj estas brunaj, la okulringoj grizecaj, la beko nigra kun pli pala bazo, kaj la kruroj grizbrunaj.<ref name=RNPI-BOW>Winkler, H. and D. A. Christie (2020). Rusty-necked Piculet (''Picumnus fuscus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.runpic1.01] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Rufkola pegeto troviĝas laŭlonge de la rivero [[Rio Guaporé|Guaporé]], alfuanto de [[Amazono]] kiu formas la limon inter la Bolivia [[Beniio|Beni]] kaj la Brazila [[Mato Grosso]]. Ĝi vivas en laŭsezone inundita ''[[várzea]]''-arbaro tie.<ref name=RNPI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Laŭ la nuna sciaro, la Rufkola pegeto estas tutjara loĝanto (nemigranta) tra sia teritorio.<ref name=RNPI-BOW/> ===Manĝado=== Oni scias nenion pri la manĝotekniko aŭ dieto de la Rufkola pegeto.<ref name=RNPI-BOW/> ===Reproduktado=== Oni scias nenion pri la reprodukta biologio de la Rufkola pegeto.<ref name=RNPI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-fuscus |species=Rufkola pegeto}} ===Voĉo=== La voĉo de la Rufkola pegeto ne estis priskribita.<ref name=RNPI-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] origine klasifikis la Rufkolan pegeton kiel "[[preskaŭ minacata]]n", sed en 2012 ŝanĝis ĝian statuson al "[[malplej zorgiga]]". Tamen, ĝi havas tre limigitan arealon kaj nekonatan populacigrandecon, kiu verŝajne malpliiĝas. La sola identigita tuja minaco estas la kreskanta homa setlado laŭlonge de la rivero Guaporé.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rusty-necked Piculet ''Picumnus fuscus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680714A92873850 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680714A92873850.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] rhyb42gfqarc23xqyagez7yxdjvo7lf 9462276 9462273 2026-08-25T12:25:47Z Kani 670 9462276 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufkola pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus fuscus - Rusty-necked Piculet (male), Pimenteiras d'Oeste, Rondônia, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = masklo |dosiero2 = Picumnus fuscus - Rusty-necked Piculet (female), Pimenteiras d'Oeste, Rondônia, Brazil.jpg |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = ino |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufkola pegeto''' ''P. fuscus'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rusty-necked Piculet ''Picumnus fuscus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680714A92873850 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680714A92873850.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus fuscus'' |dunomo aŭtoritato = ([[August von Pelzeln|Pelzeln]], 1870) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus fuscus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufkola pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus fuscus'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas laŭlonge de [[ĉerivera arbaro]] en la landlimo inter [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== Kvankam la Rufkola pegeto estis priskribita jam en 1870, meze de la 20-a jarcento kelkaj aŭtoroj konsideris ĝin dubinde valida aŭ eĉ tute nevalida. Ĝi estis ĝenerale akceptita kiel specio ekde ĉirkaŭ 1982.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[Usona Ornitologia Societo]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> Ĝi estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Rufkola pegeto longas ĉirkaŭ 10 cm. Plenkreskaj maskloj havas kap-bildon unikan inter pegetoj: la supro de la kapo estas nigreca, kun larĝaj ruĝ-oranĝaj pintoj ĉe la plumoj de la malantaŭa krono. La kronoj de inoj estas tute nigraj; alie ili similas al la maskloj. La vizaĝo de la plenkreskulo estas sablobruna kun ruĝec-bruna nuanco kaj pala strio malantaŭ la okulo; la flankoj kaj malantaŭo de la kolo estas rust-sablokoloraj ĝis sablobrunaj. La supraj partoj estas brunaj ĝis brunverdaj. La flugilplumoj estas malhelbrunaj, kun flavec-sablokoloraj bordoj ĉe la duarangaj kaj triarangaj flugilplumoj. La vosto estas malhelbruna; la plej internaj plumoj havas plejparte blankajn internajn markojn, kaj la du eksteraj paroj havas mallarĝan blankan strion proksime de la pinto. La plumoj de la mentono kaj gorĝo estas sablobrunaj kaj foje montras malfortajn transversajn striojn. La subaj partoj estas plejparte pale sablokoloraj, kun cinam- aŭ rustkolora nuanco ĉe la flankoj de la brusto kaj la korpo-flankoj. La korpo-flankoj, brusto kaj ventro foje montras tre malfortajn transversajn striojn. La irisoj estas brunaj, la okulringoj grizecaj, la beko nigra kun pli pala bazo, kaj la kruroj grizbrunaj.<ref name=RNPI-BOW>Winkler, H. and D. A. Christie (2020). Rusty-necked Piculet (''Picumnus fuscus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.runpic1.01] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Rufkola pegeto troviĝas laŭlonge de la rivero [[Rio Guaporé|Guaporé]], alfuanto de [[Amazono]] kiu formas la limon inter la Bolivia [[Beniio|Beni]] kaj la Brazila [[Mato Grosso]]. Ĝi vivas en laŭsezone inundita ''[[várzea]]''-arbaro tie.<ref name=RNPI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Laŭ la nuna sciaro, la Rufkola pegeto estas tutjara loĝanto (nemigranta) tra sia teritorio.<ref name=RNPI-BOW/> ===Manĝado=== Oni scias nenion pri la manĝotekniko aŭ dieto de la Rufkola pegeto.<ref name=RNPI-BOW/> ===Reproduktado=== Oni scias nenion pri la reprodukta biologio de la Rufkola pegeto.<ref name=RNPI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-fuscus |species=Rufkola pegeto}} ===Voĉo=== La voĉo de la Rufkola pegeto ne estis priskribita.<ref name=RNPI-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] origine klasifikis la Rufkolan pegeton kiel "[[preskaŭ minacata]]n", sed en 2012 ŝanĝis ĝian statuson al "[[malplej zorgiga]]". Tamen, ĝi havas tre limigitan arealon kaj nekonatan populacigrandecon, kiu verŝajne malpliiĝas. La sola identigita tuja minaco estas la kreskanta homa setlado laŭlonge de la rivero Guaporé.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rusty-necked Piculet ''Picumnus fuscus'' |volume=2016 |article-number=e.T22680714A92873850 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680714A92873850.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] bej92drenr9ve1djr0rl16nx3l9no5r 0 952301 9462268 2026-08-25T12:00:42Z 김지성1 94212 김지성1 movis paĝon [[Ĉeĝu (provinco)]] al [[Jeju-do]] anstataŭigante alidirektilon 9462268 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Jeju-do]] bvkeike9jw5jsbzeowd4tb1sqrv6wn3 0 952302 9462271 2026-08-25T12:15:30Z Venca24 19855 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto renkontiĝo}} La '''83-a [[Internacia Junulara Kongreso|Internacia Junulara Kongreso (IJK)]]''' de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] okazos ekde la 15-a ĝis la 22-a de aŭgusto 2027 en [[Petzow]] apud [[Potsdam]] en [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.liberafolio.org/2026/08/20/ijk-sub-nigra-suno/|titolo=IJK sub nigra suno | alirdato = 2026-08-25 | dato = 2026-08-20 | verko = Libera Folio | citaĵo = Dum la kongreso o..." 9462271 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo}} La '''83-a [[Internacia Junulara Kongreso|Internacia Junulara Kongreso (IJK)]]''' de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] okazos ekde la 15-a ĝis la 22-a de aŭgusto 2027 en [[Petzow]] apud [[Potsdam]] en [[Germanio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.liberafolio.org/2026/08/20/ijk-sub-nigra-suno/|titolo=IJK sub nigra suno | alirdato = 2026-08-25 | dato = 2026-08-20 | verko = Libera Folio | citaĵo = Dum la kongreso oni anoncis ke la venontjara IJK okazos en Germanio, en la vilaĝo Petzow, tre proksime al Berlino.}}</ref> Antaŭa IJK okazinta en Germanio estis la [[IJK 2015]] en [[Wiesbaden]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{Internaciaj Junularaj Kongresoj de TEJO}} {{Ĝermo|Esperanto-kongreso}} [[Kategorio:Internacia Junulara Kongreso|83-a IJK]] 5c6xilblbea955c6d4b2gpqq78ayag5 0 952303 9462278 2026-08-25T12:34:18Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufventra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus rufiventris - Rufous-breeasted Piculet (female); Rio Branco, Acre, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ino |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''Pi..." 9462278 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufventra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus rufiventris - Rufous-breeasted Piculet (female); Rio Branco, Acre, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ino |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufventra pegeto''' ''P. rufiventris'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rufous-breasted Piculet ''Picumnus rufiventris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680756A92876231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680756A92876231.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus rufiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus rufiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufventra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus rufiventris'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The rufous-breasted piculet has three subspecies, the [[Nominate subspecies|nominate]] ''P. r. rufiventris'', ''P. r. grandis'' ([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1930), and ''P. r. brunneifrons'' ([[Kenneth E. Stager|Stager]], 1968).<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== The rufous-breasted piculet is {{convert|9|to|11|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|12|to|21|g|oz|abbr=on}}. Adult males of the nominate subspecies have a black crown with wide red tips on most of the feathers and small white to buff spots on its sides and rear border. Their face, a narrow collar on their nape, and their underparts are rich orange rufous or rufous chestnut. Their upperparts are yellowish olive. Their flight feathers are dark with yellowish olive edges. Their tail is black; the innermost pair of feather have mostly white inner webs and pale buff tips, and the outer pairs have a wide buff stripe near the end. Their chin and throat feathers are pale buffish white with narrow blackish edges. Their iris is brown, the bill blackish, and the legs gray. Adult females are identical except for white dots throughout the crown instead of any red. Juveniles are duller than adults and have a brown crown with narrow buff edges to the feathers.<ref name=RBPI>Schulenberg, T. S. and H. Batcheller (2020). Rufous-breasted Piculet (''Picumnus rufiventris''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.rubpic1.01 retrieved January 13, 2023</ref> Subspecies ''P. r. grandis'' is about 15% larger than the nominate. It is more yellowish above and paler below; its black cap is smaller with more red to the rear and white spots on the front. ''P. r. brunneifrons'' is between the other two subspecies in size. Its crown pattern is similar to that of ''grandis'' but darker. The rufous on its nape is wider than that of the nominate.<ref name=RBPI/> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of rufous-breasted piculet is found in southeastern Colombia, eastern Ecuador, western Brazil, and northern Peru. ''P. r. grandis'' is found in central and southern Peru and ''P. r. brunneifrons'' in northwestern and central Bolivia.<ref name=IOC12.2/><ref name=RBPI/> The species occurs almost entirely near rivers, usually in the dense undergrowth including bamboo adjoining them but also along the edges of other forest, in dense growth along roads, and in small gardens.<ref name=Ridgely2>{{cite book | last1 =Ridgely | first1 =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | pages =331–332 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}</ref><ref name=RBPI/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-breasted piculet usually forages within about {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} of the ground. It typically forages alone, in pairs, or as part of a [[mixed species foraging flock]]. It clings to bamboo stalks and small branches, sometimes upside down, and pecks and probes the bark.<ref name=Ridgely2/><ref name=RBPI/> Its diet has not been detailed but is known to include insects.<ref name=RBPI/> ===Reproduktado=== The rufous-breasted piculet breeds between January and March in Bolivia and Peru and apparently later in Ecuador. Nothing else is known about its breeding biology.<ref name=RBPI/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-rufiventris |species=Rufventra pegeto}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-breasted piculet as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered from uncommon and local to fairly common in different parts of its range. "Human activity has little short-term direct effect on the Rufous-breasted Piculet, other than the local effects of habitat destruction."<ref name=RBPI/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] igbmm2ize62010wtdh9tevbrtfmtpsc 9462283 9462278 2026-08-25T12:39:53Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9462283 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufventra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus rufiventris - Rufous-breeasted Piculet (female); Rio Branco, Acre, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ino |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufventra pegeto''' ''P. rufiventris'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rufous-breasted Piculet ''Picumnus rufiventris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680756A92876231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680756A92876231.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus rufiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus rufiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufventra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus rufiventris'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufventra pegeto havas jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''P. r. rufiventris'', ''P. r. grandis'' ([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1930), kaj ''P. r. brunneifrons'' (Kenneth E. Stager, 1968).<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== The rufous-breasted piculet is {{convert|9|to|11|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|12|to|21|g|oz|abbr=on}}. Adult males of the nominate subspecies have a black crown with wide red tips on most of the feathers and small white to buff spots on its sides and rear border. Their face, a narrow collar on their nape, and their underparts are rich orange rufous or rufous chestnut. Their upperparts are yellowish olive. Their flight feathers are dark with yellowish olive edges. Their tail is black; the innermost pair of feather have mostly white inner webs and pale buff tips, and the outer pairs have a wide buff stripe near the end. Their chin and throat feathers are pale buffish white with narrow blackish edges. Their iris is brown, the bill blackish, and the legs gray. Adult females are identical except for white dots throughout the crown instead of any red. Juveniles are duller than adults and have a brown crown with narrow buff edges to the feathers.<ref name=RBPI>Schulenberg, T. S. and H. Batcheller (2020). Rufous-breasted Piculet (''Picumnus rufiventris''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.rubpic1.01 retrieved January 13, 2023</ref> Subspecies ''P. r. grandis'' is about 15% larger than the nominate. It is more yellowish above and paler below; its black cap is smaller with more red to the rear and white spots on the front. ''P. r. brunneifrons'' is between the other two subspecies in size. Its crown pattern is similar to that of ''grandis'' but darker. The rufous on its nape is wider than that of the nominate.<ref name=RBPI/> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of rufous-breasted piculet is found in southeastern Colombia, eastern Ecuador, western Brazil, and northern Peru. ''P. r. grandis'' is found in central and southern Peru and ''P. r. brunneifrons'' in northwestern and central Bolivia.<ref name=IOC12.2/><ref name=RBPI/> The species occurs almost entirely near rivers, usually in the dense undergrowth including bamboo adjoining them but also along the edges of other forest, in dense growth along roads, and in small gardens.<ref name=Ridgely2>{{cite book | last1 =Ridgely | first1 =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | pages =331–332 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}</ref><ref name=RBPI/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-breasted piculet usually forages within about {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} of the ground. It typically forages alone, in pairs, or as part of a [[mixed species foraging flock]]. It clings to bamboo stalks and small branches, sometimes upside down, and pecks and probes the bark.<ref name=Ridgely2/><ref name=RBPI/> Its diet has not been detailed but is known to include insects.<ref name=RBPI/> ===Reproduktado=== The rufous-breasted piculet breeds between January and March in Bolivia and Peru and apparently later in Ecuador. Nothing else is known about its breeding biology.<ref name=RBPI/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-rufiventris |species=Rufventra pegeto}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-breasted piculet as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered from uncommon and local to fairly common in different parts of its range. "Human activity has little short-term direct effect on the Rufous-breasted Piculet, other than the local effects of habitat destruction."<ref name=RBPI/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 2bxcz39l9h7pbrgocq3ebfi66gedqsn 9462286 9462283 2026-08-25T12:46:54Z Kani 670 /* Aspekto */ 9462286 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufventra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus rufiventris - Rufous-breeasted Piculet (female); Rio Branco, Acre, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ino |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufventra pegeto''' ''P. rufiventris'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rufous-breasted Piculet ''Picumnus rufiventris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680756A92876231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680756A92876231.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus rufiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus rufiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufventra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus rufiventris'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufventra pegeto havas jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''P. r. rufiventris'', ''P. r. grandis'' ([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1930), kaj ''P. r. brunneifrons'' (Kenneth E. Stager, 1968).<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Rufventra pegeto longas 9 ĝis 11 cm kaj pezas 12 ĝis 21 g. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas nigran kronon kun larĝaj ruĝaj pintoj ĉe la plejmulto de la plumoj kaj malgrandaj blankaj ĝis sabloflavaj makuloj ĉe la flankoj kaj la malantaŭa bordo. Ilia vizaĝo, mallarĝa kolumo ĉe la nuko kaj la subaj partoj estas tre oranĝ-rufaj aŭ rufbrunaj. Iliaj supraj partoj estas flavece oliveckoloraj. Iliaj flugilplumoj estas malhelaj kun flavece oliveckoloraj bordoj. Ilia vosto estas nigra; la plej internaj plumoj havas plejparte blankajn internajn markojn kaj palajn sabloflavajn pintojn, kaj la eksteraj paroj havas larĝan sabloflavan strion proksime de la fino. La plumoj de ilia mentono kaj gorĝo estas pale sablo-blankaj kun mallarĝaj nigretecaj bordoj. Iliaj irisoj estas brunaj, la beko nigreteca, kaj la kruroj grizaj. Plenkreskaj inoj estas identaj, krom ke ili havas blankajn punktojn tra la tuta krono anstataŭ iun ajn ruĝon. Junuloj estas malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas brunan kronon kun mallarĝaj sabloflavaj bordoj ĉe la plumoj.<ref name=RBPI>Schulenberg, T. S. kaj H. Batcheller (2020). Rufous-breasted Piculet (''Picumnus rufiventris''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rubpic1.01] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref> La subspecio ''P. r. grandis'' estas proksimume 15 % pli granda ol la nomiga subspecio. Ĝi estas pli flaveca supre kaj pli pala malsupre; ĝia nigra krono estas pli malgranda, kun pli da ruĝo malantaŭe kaj blankaj makuloj antaŭe. ''P. r. brunneifrons'' estas mezgranda inter la aliaj du subspecioj. La bildo de ĝia krono similas al tiu de ''grandis'', sed estas pli malhela. La rufa areo ĉe ĝia nuko estas pli larĝa ol tiu de la nomiga subspecio.<ref name=RBPI/> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of rufous-breasted piculet is found in southeastern Colombia, eastern Ecuador, western Brazil, and northern Peru. ''P. r. grandis'' is found in central and southern Peru and ''P. r. brunneifrons'' in northwestern and central Bolivia.<ref name=IOC12.2/><ref name=RBPI/> The species occurs almost entirely near rivers, usually in the dense undergrowth including bamboo adjoining them but also along the edges of other forest, in dense growth along roads, and in small gardens.<ref name=Ridgely2>{{cite book | last1 =Ridgely | first1 =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | pages =331–332 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}</ref><ref name=RBPI/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-breasted piculet usually forages within about {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} of the ground. It typically forages alone, in pairs, or as part of a [[mixed species foraging flock]]. It clings to bamboo stalks and small branches, sometimes upside down, and pecks and probes the bark.<ref name=Ridgely2/><ref name=RBPI/> Its diet has not been detailed but is known to include insects.<ref name=RBPI/> ===Reproduktado=== The rufous-breasted piculet breeds between January and March in Bolivia and Peru and apparently later in Ecuador. Nothing else is known about its breeding biology.<ref name=RBPI/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-rufiventris |species=Rufventra pegeto}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-breasted piculet as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered from uncommon and local to fairly common in different parts of its range. "Human activity has little short-term direct effect on the Rufous-breasted Piculet, other than the local effects of habitat destruction."<ref name=RBPI/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] nvnccb1nbbbvaqzubp71vkaqramja7f 9462288 9462286 2026-08-25T12:51:46Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9462288 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufventra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus rufiventris - Rufous-breeasted Piculet (female); Rio Branco, Acre, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ino |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufventra pegeto''' ''P. rufiventris'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rufous-breasted Piculet ''Picumnus rufiventris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680756A92876231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680756A92876231.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus rufiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus rufiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufventra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus rufiventris'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufventra pegeto havas jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''P. r. rufiventris'', ''P. r. grandis'' ([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1930), kaj ''P. r. brunneifrons'' (Kenneth E. Stager, 1968).<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Rufventra pegeto longas 9 ĝis 11 cm kaj pezas 12 ĝis 21 g. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas nigran kronon kun larĝaj ruĝaj pintoj ĉe la plejmulto de la plumoj kaj malgrandaj blankaj ĝis sabloflavaj makuloj ĉe la flankoj kaj la malantaŭa bordo. Ilia vizaĝo, mallarĝa kolumo ĉe la nuko kaj la subaj partoj estas tre oranĝ-rufaj aŭ rufbrunaj. Iliaj supraj partoj estas flavece oliveckoloraj. Iliaj flugilplumoj estas malhelaj kun flavece oliveckoloraj bordoj. Ilia vosto estas nigra; la plej internaj plumoj havas plejparte blankajn internajn markojn kaj palajn sabloflavajn pintojn, kaj la eksteraj paroj havas larĝan sabloflavan strion proksime de la fino. La plumoj de ilia mentono kaj gorĝo estas pale sablo-blankaj kun mallarĝaj nigretecaj bordoj. Iliaj irisoj estas brunaj, la beko nigreteca, kaj la kruroj grizaj. Plenkreskaj inoj estas identaj, krom ke ili havas blankajn punktojn tra la tuta krono anstataŭ iun ajn ruĝon. Junuloj estas malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas brunan kronon kun mallarĝaj sabloflavaj bordoj ĉe la plumoj.<ref name=RBPI>Schulenberg, T. S. kaj H. Batcheller (2020). Rufous-breasted Piculet (''Picumnus rufiventris''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rubpic1.01] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref> La subspecio ''P. r. grandis'' estas proksimume 15 % pli granda ol la nomiga subspecio. Ĝi estas pli flaveca supre kaj pli pala malsupre; ĝia nigra krono estas pli malgranda, kun pli da ruĝo malantaŭe kaj blankaj makuloj antaŭe. ''P. r. brunneifrons'' estas mezgranda inter la aliaj du subspecioj. La bildo de ĝia krono similas al tiu de ''grandis'', sed estas pli malhela. La rufa areo ĉe ĝia nuko estas pli larĝa ol tiu de la nomiga subspecio.<ref name=RBPI/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Rufventra pegeto troviĝas en sudorienta Kolombio, orienta Ekvadoro, okcidenta Brazilo kaj norda Peruo. ''P. r. grandis'' troviĝas en centra kaj suda Peruo, kaj ''P. r. brunneifrons'' en nordokcidenta kaj centra Bolivio.<ref name=IOC12.2/><ref name=RBPI/> La specio vivas preskaŭ tute apud riveroj, kutime en la densa subvegetaĵaro (inkluzive de [[bambuo]]) apud ili, sed ankaŭ laŭ la randoj de aliaj arbaroj, en densa vegetaĵaro laŭ vojoj kaj en malgrandaj ĝardenoj.<ref name=Ridgely2>{{cite book | last1 =Ridgely | first1 =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | pages =331–332 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}</ref><ref name=RBPI/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-breasted piculet usually forages within about {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} of the ground. It typically forages alone, in pairs, or as part of a [[mixed species foraging flock]]. It clings to bamboo stalks and small branches, sometimes upside down, and pecks and probes the bark.<ref name=Ridgely2/><ref name=RBPI/> Its diet has not been detailed but is known to include insects.<ref name=RBPI/> ===Reproduktado=== The rufous-breasted piculet breeds between January and March in Bolivia and Peru and apparently later in Ecuador. Nothing else is known about its breeding biology.<ref name=RBPI/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-rufiventris |species=Rufventra pegeto}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-breasted piculet as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered from uncommon and local to fairly common in different parts of its range. "Human activity has little short-term direct effect on the Rufous-breasted Piculet, other than the local effects of habitat destruction."<ref name=RBPI/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] jhnw4nb0kktz1sa61z8l14h0pk5gy9i 9462290 9462288 2026-08-25T12:55:07Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9462290 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufventra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus rufiventris - Rufous-breeasted Piculet (female); Rio Branco, Acre, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ino |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufventra pegeto''' ''P. rufiventris'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rufous-breasted Piculet ''Picumnus rufiventris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680756A92876231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680756A92876231.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus rufiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus rufiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufventra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus rufiventris'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufventra pegeto havas jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''P. r. rufiventris'', ''P. r. grandis'' ([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1930), kaj ''P. r. brunneifrons'' (Kenneth E. Stager, 1968).<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Rufventra pegeto longas 9 ĝis 11 cm kaj pezas 12 ĝis 21 g. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas nigran kronon kun larĝaj ruĝaj pintoj ĉe la plejmulto de la plumoj kaj malgrandaj blankaj ĝis sabloflavaj makuloj ĉe la flankoj kaj la malantaŭa bordo. Ilia vizaĝo, mallarĝa kolumo ĉe la nuko kaj la subaj partoj estas tre oranĝ-rufaj aŭ rufbrunaj. Iliaj supraj partoj estas flavece oliveckoloraj. Iliaj flugilplumoj estas malhelaj kun flavece oliveckoloraj bordoj. Ilia vosto estas nigra; la plej internaj plumoj havas plejparte blankajn internajn markojn kaj palajn sabloflavajn pintojn, kaj la eksteraj paroj havas larĝan sabloflavan strion proksime de la fino. La plumoj de ilia mentono kaj gorĝo estas pale sablo-blankaj kun mallarĝaj nigretecaj bordoj. Iliaj irisoj estas brunaj, la beko nigreteca, kaj la kruroj grizaj. Plenkreskaj inoj estas identaj, krom ke ili havas blankajn punktojn tra la tuta krono anstataŭ iun ajn ruĝon. Junuloj estas malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas brunan kronon kun mallarĝaj sabloflavaj bordoj ĉe la plumoj.<ref name=RBPI>Schulenberg, T. S. kaj H. Batcheller (2020). Rufous-breasted Piculet (''Picumnus rufiventris''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rubpic1.01] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref> La subspecio ''P. r. grandis'' estas proksimume 15 % pli granda ol la nomiga subspecio. Ĝi estas pli flaveca supre kaj pli pala malsupre; ĝia nigra krono estas pli malgranda, kun pli da ruĝo malantaŭe kaj blankaj makuloj antaŭe. ''P. r. brunneifrons'' estas mezgranda inter la aliaj du subspecioj. La bildo de ĝia krono similas al tiu de ''grandis'', sed estas pli malhela. La rufa areo ĉe ĝia nuko estas pli larĝa ol tiu de la nomiga subspecio.<ref name=RBPI/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Rufventra pegeto troviĝas en sudorienta Kolombio, orienta Ekvadoro, okcidenta Brazilo kaj norda Peruo. ''P. r. grandis'' troviĝas en centra kaj suda Peruo, kaj ''P. r. brunneifrons'' en nordokcidenta kaj centra Bolivio.<ref name=IOC12.2/><ref name=RBPI/> La specio vivas preskaŭ tute apud riveroj, kutime en la densa subvegetaĵaro (inkluzive de [[bambuo]]) apud ili, sed ankaŭ laŭ la randoj de aliaj arbaroj, en densa vegetaĵaro laŭ vojoj kaj en malgrandaj ĝardenoj.<ref name=Ridgely2>{{cite book | last1 =Ridgely | first1 =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | pages =331–332 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}</ref><ref name=RBPI/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufventra pegeto kutime serĉas manĝaĵon je alto de ĉirkaŭ 3 m super la grundo. Ĝi tipe serĉas manĝaĵon sola, en paroj, aŭ kiel parto de [[miksspecia manĝantaro]]. Ĝi alkroĉiĝas al bambuaj tigoj kaj malgrandaj branĉoj – foje renverse – kaj bekbatas aŭ esploras la ŝelon.<ref name=Ridgely2/><ref name=RBPI/> Kvankam ĝia dieto ne estas detale konata, oni scias, ke ĝi inkluzivas [[insektoj]]n.<ref name=RBPI/> ===Reproduktado=== La Rufventra pegeto reproduktiĝas inter januaro kaj marto en Bolivio kaj Peruo, kaj ŝajne pli malfrue en Ekvadoro. Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=RBPI/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-rufiventris |species=Rufventra pegeto}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-breasted piculet as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered from uncommon and local to fairly common in different parts of its range. "Human activity has little short-term direct effect on the Rufous-breasted Piculet, other than the local effects of habitat destruction."<ref name=RBPI/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] hiewfq8gj3a44fwi1f8jgmt4tyckstr 9462291 9462290 2026-08-25T12:55:54Z Kani 670 /* Manĝado */ 9462291 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufventra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus rufiventris - Rufous-breeasted Piculet (female); Rio Branco, Acre, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ino |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufventra pegeto''' ''P. rufiventris'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rufous-breasted Piculet ''Picumnus rufiventris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680756A92876231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680756A92876231.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus rufiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus rufiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufventra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus rufiventris'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufventra pegeto havas jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''P. r. rufiventris'', ''P. r. grandis'' ([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1930), kaj ''P. r. brunneifrons'' (Kenneth E. Stager, 1968).<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Rufventra pegeto longas 9 ĝis 11 cm kaj pezas 12 ĝis 21 g. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas nigran kronon kun larĝaj ruĝaj pintoj ĉe la plejmulto de la plumoj kaj malgrandaj blankaj ĝis sabloflavaj makuloj ĉe la flankoj kaj la malantaŭa bordo. Ilia vizaĝo, mallarĝa kolumo ĉe la nuko kaj la subaj partoj estas tre oranĝ-rufaj aŭ rufbrunaj. Iliaj supraj partoj estas flavece oliveckoloraj. Iliaj flugilplumoj estas malhelaj kun flavece oliveckoloraj bordoj. Ilia vosto estas nigra; la plej internaj plumoj havas plejparte blankajn internajn markojn kaj palajn sabloflavajn pintojn, kaj la eksteraj paroj havas larĝan sabloflavan strion proksime de la fino. La plumoj de ilia mentono kaj gorĝo estas pale sablo-blankaj kun mallarĝaj nigretecaj bordoj. Iliaj irisoj estas brunaj, la beko nigreteca, kaj la kruroj grizaj. Plenkreskaj inoj estas identaj, krom ke ili havas blankajn punktojn tra la tuta krono anstataŭ iun ajn ruĝon. Junuloj estas malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas brunan kronon kun mallarĝaj sabloflavaj bordoj ĉe la plumoj.<ref name=RBPI>Schulenberg, T. S. kaj H. Batcheller (2020). Rufous-breasted Piculet (''Picumnus rufiventris''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rubpic1.01] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref> La subspecio ''P. r. grandis'' estas proksimume 15 % pli granda ol la nomiga subspecio. Ĝi estas pli flaveca supre kaj pli pala malsupre; ĝia nigra krono estas pli malgranda, kun pli da ruĝo malantaŭe kaj blankaj makuloj antaŭe. ''P. r. brunneifrons'' estas mezgranda inter la aliaj du subspecioj. La bildo de ĝia krono similas al tiu de ''grandis'', sed estas pli malhela. La rufa areo ĉe ĝia nuko estas pli larĝa ol tiu de la nomiga subspecio.<ref name=RBPI/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Rufventra pegeto troviĝas en sudorienta Kolombio, orienta Ekvadoro, okcidenta Brazilo kaj norda Peruo. ''P. r. grandis'' troviĝas en centra kaj suda Peruo, kaj ''P. r. brunneifrons'' en nordokcidenta kaj centra Bolivio.<ref name=IOC12.2/><ref name=RBPI/> La specio vivas preskaŭ tute apud riveroj, kutime en la densa subvegetaĵaro (inkluzive de [[bambuo]]) apud ili, sed ankaŭ laŭ la randoj de aliaj arbaroj, en densa vegetaĵaro laŭ vojoj kaj en malgrandaj ĝardenoj.<ref name=Ridgely2>{{cite book | last1 =Ridgely | first1 =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | pages =331–332 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}</ref><ref name=RBPI/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufventra pegeto kutime serĉas manĝaĵon je alto de ĉirkaŭ 3 m super la grundo. Ĝi tipe serĉas manĝaĵon sola, en paroj, aŭ kiel parto de [[Miksita kunmanĝantaro|miksspecia kunmanĝantaro]]. Ĝi alkroĉiĝas al bambuaj tigoj kaj malgrandaj branĉoj – foje renverse – kaj bekbatas aŭ esploras la ŝelon.<ref name=Ridgely2/><ref name=RBPI/> Kvankam ĝia dieto ne estas detale konata, oni scias, ke ĝi inkluzivas [[insektoj]]n.<ref name=RBPI/> ===Reproduktado=== La Rufventra pegeto reproduktiĝas inter januaro kaj marto en Bolivio kaj Peruo, kaj ŝajne pli malfrue en Ekvadoro. Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=RBPI/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-rufiventris |species=Rufventra pegeto}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-breasted piculet as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered from uncommon and local to fairly common in different parts of its range. "Human activity has little short-term direct effect on the Rufous-breasted Piculet, other than the local effects of habitat destruction."<ref name=RBPI/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] bpefcx2xm8e1ds4idxeew702rj1i8iq 9462294 9462291 2026-08-25T13:05:23Z Kani 670 /* Statuso */ 9462294 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufventra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus rufiventris - Rufous-breeasted Piculet (female); Rio Branco, Acre, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ino |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufventra pegeto''' ''P. rufiventris'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rufous-breasted Piculet ''Picumnus rufiventris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680756A92876231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680756A92876231.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus rufiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus rufiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufventra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus rufiventris'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufventra pegeto havas jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''P. r. rufiventris'', ''P. r. grandis'' ([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1930), kaj ''P. r. brunneifrons'' (Kenneth E. Stager, 1968).<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Rufventra pegeto longas 9 ĝis 11 cm kaj pezas 12 ĝis 21 g. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas nigran kronon kun larĝaj ruĝaj pintoj ĉe la plejmulto de la plumoj kaj malgrandaj blankaj ĝis sabloflavaj makuloj ĉe la flankoj kaj la malantaŭa bordo. Ilia vizaĝo, mallarĝa kolumo ĉe la nuko kaj la subaj partoj estas tre oranĝ-rufaj aŭ rufbrunaj. Iliaj supraj partoj estas flavece oliveckoloraj. Iliaj flugilplumoj estas malhelaj kun flavece oliveckoloraj bordoj. Ilia vosto estas nigra; la plej internaj plumoj havas plejparte blankajn internajn markojn kaj palajn sabloflavajn pintojn, kaj la eksteraj paroj havas larĝan sabloflavan strion proksime de la fino. La plumoj de ilia mentono kaj gorĝo estas pale sablo-blankaj kun mallarĝaj nigretecaj bordoj. Iliaj irisoj estas brunaj, la beko nigreteca, kaj la kruroj grizaj. Plenkreskaj inoj estas identaj, krom ke ili havas blankajn punktojn tra la tuta krono anstataŭ iun ajn ruĝon. Junuloj estas malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas brunan kronon kun mallarĝaj sabloflavaj bordoj ĉe la plumoj.<ref name=RBPI>Schulenberg, T. S. kaj H. Batcheller (2020). Rufous-breasted Piculet (''Picumnus rufiventris''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rubpic1.01] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref> La subspecio ''P. r. grandis'' estas proksimume 15 % pli granda ol la nomiga subspecio. Ĝi estas pli flaveca supre kaj pli pala malsupre; ĝia nigra krono estas pli malgranda, kun pli da ruĝo malantaŭe kaj blankaj makuloj antaŭe. ''P. r. brunneifrons'' estas mezgranda inter la aliaj du subspecioj. La bildo de ĝia krono similas al tiu de ''grandis'', sed estas pli malhela. La rufa areo ĉe ĝia nuko estas pli larĝa ol tiu de la nomiga subspecio.<ref name=RBPI/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Rufventra pegeto troviĝas en sudorienta Kolombio, orienta Ekvadoro, okcidenta Brazilo kaj norda Peruo. ''P. r. grandis'' troviĝas en centra kaj suda Peruo, kaj ''P. r. brunneifrons'' en nordokcidenta kaj centra Bolivio.<ref name=IOC12.2/><ref name=RBPI/> La specio vivas preskaŭ tute apud riveroj, kutime en la densa subvegetaĵaro (inkluzive de [[bambuo]]) apud ili, sed ankaŭ laŭ la randoj de aliaj arbaroj, en densa vegetaĵaro laŭ vojoj kaj en malgrandaj ĝardenoj.<ref name=Ridgely2>{{cite book | last1 =Ridgely | first1 =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | pages =331–332 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}</ref><ref name=RBPI/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufventra pegeto kutime serĉas manĝaĵon je alto de ĉirkaŭ 3 m super la grundo. Ĝi tipe serĉas manĝaĵon sola, en paroj, aŭ kiel parto de [[Miksita kunmanĝantaro|miksspecia kunmanĝantaro]]. Ĝi alkroĉiĝas al bambuaj tigoj kaj malgrandaj branĉoj – foje renverse – kaj bekbatas aŭ esploras la ŝelon.<ref name=Ridgely2/><ref name=RBPI/> Kvankam ĝia dieto ne estas detale konata, oni scias, ke ĝi inkluzivas [[insektoj]]n.<ref name=RBPI/> ===Reproduktado=== La Rufventra pegeto reproduktiĝas inter januaro kaj marto en Bolivio kaj Peruo, kaj ŝajne pli malfrue en Ekvadoro. Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=RBPI/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-rufiventris |species=Rufventra pegeto}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Rufventran pegeton kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n". Ĝi havas tre vastan arealon, kaj kvankam la grandeco de ĝia populacio ne estas konata, oni kredas ĝin stabila. Oni ne identigis tujan minacon.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rufous-breasted Piculet ''Picumnus rufiventris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680756A92876231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680756A92876231.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi estas konsiderata de malofta kaj surloke distribuata ĝis sufiĉe ofta en diversaj partoj de sia arealo. "Homa agado havas malgrandan rektan efikon mallongdaŭre sur la Rufventran pegeton, krom la lokaj efikoj de [[detruo de vivejo]]."<ref name=RBPI/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] awmynew5cgslozvc43x7dqp2rm2haf7 9462492 9462294 2026-08-25T21:57:49Z Kani 670 9462492 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufventra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus rufiventris - Rufous-breeasted Piculet (female); Rio Branco, Acre, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ino |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Rufventra pegeto''' ''P. rufiventris'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rufous-breasted Piculet ''Picumnus rufiventris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680756A92876231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680756A92876231.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus rufiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus rufiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufventra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus rufiventris'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufventra pegeto havas jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''P. r. rufiventris'', ''P. r. grandis'' ([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1930), kaj ''P. r. brunneifrons'' (Kenneth E. Stager, 1968).<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Rufventra pegeto longas 9 ĝis 11 cm kaj pezas 12 ĝis 21 g. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas nigran kronon kun larĝaj ruĝaj pintoj ĉe la plejmulto de la plumoj kaj malgrandaj blankaj ĝis sabloflavaj makuloj ĉe la flankoj kaj la malantaŭa bordo. Ilia vizaĝo, mallarĝa kolumo ĉe la nuko kaj la subaj partoj estas tre oranĝ-rufaj aŭ rufbrunaj. Iliaj supraj partoj estas flavece oliveckoloraj. Iliaj flugilplumoj estas malhelaj kun flavece oliveckoloraj bordoj. Ilia vosto estas nigra; la plej internaj plumoj havas plejparte blankajn internajn markojn kaj palajn sabloflavajn pintojn, kaj la eksteraj paroj havas larĝan sabloflavan strion proksime de la fino. La plumoj de ilia mentono kaj gorĝo estas pale sablo-blankaj kun mallarĝaj nigretecaj bordoj. Iliaj irisoj estas brunaj, la beko nigreteca, kaj la kruroj grizaj. Plenkreskaj inoj estas identaj, krom ke ili havas blankajn punktojn tra la tuta krono anstataŭ iun ajn ruĝon. Junuloj estas malpli brilaj ol plenkreskuloj kaj havas brunan kronon kun mallarĝaj sabloflavaj bordoj ĉe la plumoj.<ref name=RBPI>Schulenberg, T. S. kaj H. Batcheller (2020). Rufous-breasted Piculet (''Picumnus rufiventris''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rubpic1.01] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref> La subspecio ''P. r. grandis'' estas proksimume 15 % pli granda ol la nomiga subspecio. Ĝi estas pli flaveca supre kaj pli pala malsupre; ĝia nigra krono estas pli malgranda, kun pli da ruĝo malantaŭe kaj blankaj makuloj antaŭe. ''P. r. brunneifrons'' estas mezgranda inter la aliaj du subspecioj. La bildo de ĝia krono similas al tiu de ''grandis'', sed estas pli malhela. La rufa areo ĉe ĝia nuko estas pli larĝa ol tiu de la nomiga subspecio.<ref name=RBPI/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Rufventra pegeto troviĝas en sudorienta Kolombio, orienta Ekvadoro, okcidenta Brazilo kaj norda Peruo. ''P. r. grandis'' troviĝas en centra kaj suda Peruo, kaj ''P. r. brunneifrons'' en nordokcidenta kaj centra Bolivio.<ref name=IOC12.2/><ref name=RBPI/> La specio vivas preskaŭ tute apud riveroj, kutime en la densa subvegetaĵaro (inkluzive de [[bambuo]]) apud ili, sed ankaŭ laŭ la randoj de aliaj arbaroj, en densa vegetaĵaro laŭ vojoj kaj en malgrandaj ĝardenoj.<ref name=Ridgely2>{{cite book | last1 =Ridgely | first1 =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | pages =331–332 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}</ref><ref name=RBPI/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufventra pegeto kutime serĉas manĝaĵon je alto de ĉirkaŭ 3 m super la grundo. Ĝi tipe serĉas manĝaĵon sola, en paroj, aŭ kiel parto de [[Miksita kunmanĝantaro|miksspecia kunmanĝantaro]]. Ĝi alkroĉiĝas al bambuaj tigoj kaj malgrandaj branĉoj – foje renverse – kaj bekbatas aŭ esploras la ŝelon.<ref name=Ridgely2/><ref name=RBPI/> Kvankam ĝia dieto ne estas detale konata, oni scias, ke ĝi inkluzivas [[insektoj]]n.<ref name=RBPI/> ===Reproduktado=== La Rufventra pegeto reproduktiĝas inter januaro kaj marto en Bolivio kaj Peruo, kaj ŝajne pli malfrue en Ekvadoro. Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta biologio.<ref name=RBPI/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-rufiventris |species=Rufventra pegeto}} ==Statuso== La [[IUCN]] klasifikis la Rufventran pegeton kiel specion "[[Malplej Zorgiga]]n". Ĝi havas tre vastan arealon, kaj kvankam la grandeco de ĝia populacio ne estas konata, oni kredas ĝin stabila. Oni ne identigis tujan minacon.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Rufous-breasted Piculet ''Picumnus rufiventris'' |volume=2016 |article-number=e.T22680756A92876231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680756A92876231.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> Ĝi estas konsiderata de malofta kaj surloke distribuata ĝis sufiĉe ofta en diversaj partoj de sia arealo. "Homa agado havas malgrandan rektan efikon mallongdaŭre sur la Rufventran pegeton, krom la lokaj efikoj de [[detruo de vivejo]]."<ref name=RBPI/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] lby47mbe2mc46tunj6kjwadfcw4awvn 0 952304 9462279 2026-08-25T12:35:43Z Kani 670 Alidirektigis al [[Rufventra pegeto]] 9462279 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rufventra pegeto]] h3m98wpt03vtpogu7rk6jpzzza4juue 0 952305 9462285 2026-08-25T12:44:43Z Crosstor 3176 muzeologo 9462285 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Atilo|Attila]] Marosvári''' [maroŝvAri], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Marosvári Attila''' estas [[Hungario|hungara]] [[muzeologo]], [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM37106 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=648285&date=2026-08-25 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1961|4|22}} en [[Makó]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} finis bazlernejon en [[Kiszombor]] en 1975, poste li maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1979, pli poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged|Pedagogia Altlernejo Gyula Juhász]] en [[1984]]. Post la diplomo li instruis 2 lernojaron en mezlernejo en Makó, inter 1986–1994 li estis [[muzeologo]] en Szeged, dum en 1992 li akiris historiistan diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Li esploris la edukhistorion ekde la 19-a jarcento, krome la politikan historion en la 20-a jarcento. Inter 1994-2014 li politikadis aŭ en Makó, aŭ en [[Csongrád]]. Li edziĝis en 1984, lia edzino naskis 3 gefilojn inter 1987-1991. == Elektitaj kontribuoj == * ''Kataklizma. Berkeszi István első világháborús naplója'' (1989) * ''Szétszórt árvalányhaj. A külföldi magyar cserkészet 50 éve'' (redakto, 1995) * ''A kiszombori rotunda'' (2000, pligrandigite: 2014) * ''1956. Forradalom és restauráció a makói járás falvaiban.'' (2006) * ''Vérengzés Apátfalván (1919. június 23–24.) Erőszak, ellenállás és megtorlás a román katonai megszállás idején'' (2021) == Fontoj == * [https://static.valasztas.hu/ve/j51/j51-iwMNp2kMimNisiw0IdVorv5LXo.htm membiografio hungare kun foto] * [https://library.hungaricana.hu/hu/view/Delmagyarorszag_1994_04/?pg=132&layout=s biografio hungare kun foto (legebla pli malsupre kaj meze)] * [https://moly.hu/alkotok/marosvari-attila/wikipedia biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marosvari Attila}} [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 5ooi69reqb5qknrm5cwsgcpe23qlh2k 9462289 9462285 2026-08-25T12:53:51Z Crosstor 3176 9462289 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Atilo|Attila]] Marosvári''' [maroŝvAri], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Marosvári Attila''' estas [[Hungario|hungara]] [[muzeologo]], [[instruisto]], loka [[politikisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM37106 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=648285&date=2026-08-25 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1961|4|22}} en [[Makó]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} finis bazlernejon en [[Kiszombor]] en 1975, poste li maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1979, pli poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged|Pedagogia Altlernejo Gyula Juhász]] en [[1984]]. Post la diplomo li instruis 2 lernojaron en mezlernejo en Makó, inter 1986–1994 li estis [[muzeologo]] en Szeged, dum en 1992 li akiris historiistan diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Li esploris la edukhistorion ekde la 19-a jarcento, krome la politikan historion en la 20-a jarcento. Inter 1994-2014 li politikadis aŭ en Makó, aŭ en [[Csongrád]]. Li edziĝis en 1984, lia edzino naskis 3 gefilojn inter 1987-1991. == Elektitaj kontribuoj == * ''Kataklizma. Berkeszi István első világháborús naplója'' (1989) * ''Szétszórt árvalányhaj. A külföldi magyar cserkészet 50 éve'' (redakto, 1995) * ''A kiszombori rotunda'' (2000, pligrandigite: 2014) * ''1956. Forradalom és restauráció a makói járás falvaiban.'' (2006) * ''Vérengzés Apátfalván (1919. június 23–24.) Erőszak, ellenállás és megtorlás a román katonai megszállás idején'' (2021) == Fontoj == * [https://static.valasztas.hu/ve/j51/j51-iwMNp2kMimNisiw0IdVorv5LXo.htm membiografio hungare kun foto] * [https://library.hungaricana.hu/hu/view/Delmagyarorszag_1994_04/?pg=132&layout=s biografio hungare kun foto (legebla pli malsupre kaj meze)] * [https://moly.hu/alkotok/marosvari-attila/wikipedia biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marosvari Attila}} [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} cpspyv0n10sngfe0gy8sniqkhx0ifjr 1 952306 9462302 2026-08-25T13:30:48Z Sj1mor 12103 /* Telegraflinio */ nova sekcio 9462302 wikitext text/x-wiki == Telegraflinio == Ĉu erara? Ĉu alidirektilo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:30, 25 aŭg. 2026 (UTC) q2ouva54d7dgt19u8z9ja123o5kfkr5 1 952307 9462303 2026-08-25T13:31:15Z Sj1mor 12103 /* Telefonlinio */ nova sekcio 9462303 wikitext text/x-wiki == Telefonlinio == Ĉu erara? aŭ ĉu alidirektilo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:31, 25 aŭg. 2026 (UTC) lvao63db2q42mfitax97ko6llvegpce 1 952308 9462317 2026-08-25T13:45:50Z Sj1mor 12103 /* "ŝabla skio */ nova sekcio 9462317 wikitext text/x-wiki == "ŝabla skio == ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:45, 25 aŭg. 2026 (UTC) em7ufkhu6y72mwgahi0ep5v6vup5214 0 952309 9462319 2026-08-25T13:50:39Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Diskaparato]] 9462319 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskaparato]] qf4pva97mchxcpsm3bvxoo8h6krmco8 1 952310 9462398 2026-08-25T15:10:22Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "La neekzista apartigilo ~~~~" 9462398 wikitext text/x-wiki La neekzista apartigilo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:10, 25 aŭg. 2026 (UTC) t6ueps7ehuy6g5mb3kt2lwhoz3t8qpk 9462409 9462398 2026-08-25T15:18:36Z Aidas 3488 9462409 wikitext text/x-wiki La neekzista apartigilo * [[Essen (familinomo)]] vere ne necesas. Ĝis nun, dum la unuaj 25 jaroj de Vikipedio ŝajne ne ekaperis eĉ unu paĝo de familia nomo "Essen", sed eĉ se nun subite kvin aŭ ok pagoj ekaperis, ili facile trovus lokob en la ĝenerala apartigilo "Essen". Nur se vere ekaperus tro la esperantaj paĝoj de biografioj pri familiaj nomoj "Essen", ni diru pli ol 40 aŭ 50, tiam iam pripenseblus malfermi propran familionoman apartigilon. Sed tio nur ekestos plurajn jarojn post la "fina venko", do, plej probable neniam ajn. Kaj la linio * [[Spiel]] aŭ Essen, ludfoiro en Essen, Germanio estas entute iu konfuzita sensencaĵo. "Essen, ludfoiro en Essen" tutcerte ne ekzistas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:10, 25 aŭg. 2026 (UTC) rgy5unhv7qca7q5qpr8giuinlkq8ptw 1 952311 9462399 2026-08-25T15:10:32Z Sj1mor 12103 /* mandiblo */ nova sekcio 9462399 wikitext text/x-wiki == mandiblo == "La naskiĝaj dentoj plej ofte estas mandibulaj centraj [[Incizivo|incizivoj]]. " Ĉu la osto de la mandiblo tiel nomiĝas, "[[mandiblo]] (malsupra makzelo) ''mandibula''"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:10, 25 aŭg. 2026 (UTC) j69i6g69w5b5656eah2tez03q6455gt 1 952312 9462401 2026-08-25T15:11:11Z Sj1mor 12103 /* mandibula */ nova sekcio 9462401 wikitext text/x-wiki == ''mandibula'' == Ĉu la osto de la mandiblo tiel nomiĝas, "[[mandiblo]] (malsupra makzelo) ''mandibula''"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:11, 25 aŭg. 2026 (UTC) dl5qexqauobarruuis1f9fsf2eaa5hi 0 952313 9462404 2026-08-25T15:16:08Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Est..." 9462404 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst von Krieĉingen ([[Créhange]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en [[Finstingen]] inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot) je [[Fénétrange]]. En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona societo]] de [[Köthen]]. Inter 1645-55 Moscheroch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanaŭ]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [Berichte aus dem Dreißigjährigen Krieg, von entlaufenen Soldaten, Kriegslisten, Geheimsprachen, Festgelagen und Freudentänzen, Mord und Totschlag ...] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia / von H. M. Moscherosch,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff : Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisg der Laŭtern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Fontoj== *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] {{DEFAULTSORT:Moscheroch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] joffba1cc1qmj3odnr5rpmd12pw653h 9462405 9462404 2026-08-25T15:17:06Z Tirolischleioans 254019 Tirolischleioans movis paĝon [[Johann Michael Moscheroch]] al [[Johann Michael Moscherosch]] 9462404 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst von Krieĉingen ([[Créhange]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en [[Finstingen]] inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot) je [[Fénétrange]]. En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona societo]] de [[Köthen]]. Inter 1645-55 Moscheroch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanaŭ]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [Berichte aus dem Dreißigjährigen Krieg, von entlaufenen Soldaten, Kriegslisten, Geheimsprachen, Festgelagen und Freudentänzen, Mord und Totschlag ...] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia / von H. M. Moscherosch,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff : Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisg der Laŭtern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Fontoj== *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] {{DEFAULTSORT:Moscheroch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] joffba1cc1qmj3odnr5rpmd12pw653h 9462408 9462405 2026-08-25T15:17:56Z Tirolischleioans 254019 9462408 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst von Krieĉingen ([[Créhange]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en [[Finstingen]] inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot) je [[Fénétrange]]. En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona societo]] de [[Köthen]]. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanaŭ]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [Berichte aus dem Dreißigjährigen Krieg, von entlaufenen Soldaten, Kriegslisten, Geheimsprachen, Festgelagen und Freudentänzen, Mord und Totschlag ...] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia / von H. M. Moscherosch,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff : Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisg der Laŭtern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Fontoj== *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] 1ysh30956f6y8k3njyki7qatiuv7e7o 9462436 9462408 2026-08-25T17:08:58Z Tirolischleioans 254019 /* Fontoj */ 9462436 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst von Krieĉingen ([[Créhange]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en [[Finstingen]] inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot) je [[Fénétrange]]. En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona societo]] de [[Köthen]]. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanaŭ]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [Berichte aus dem Dreißigjährigen Krieg, von entlaufenen Soldaten, Kriegslisten, Geheimsprachen, Festgelagen und Freudentänzen, Mord und Totschlag ...] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia / von H. M. Moscherosch,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff : Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisg der Laŭtern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] qdfbn4lsvw3rqk4mby9q6btd4k6oj6x 9462437 9462436 2026-08-25T17:09:21Z Tirolischleioans 254019 9462437 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst von Krieĉingen ([[Créhange]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en [[Finstingen]] inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot) je [[Fénétrange]]. En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]]. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanaŭ]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [Berichte aus dem Dreißigjährigen Krieg, von entlaufenen Soldaten, Kriegslisten, Geheimsprachen, Festgelagen und Freudentänzen, Mord und Totschlag ...] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia / von H. M. Moscherosch,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff : Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisg der Laŭtern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] 55hsk46zupion8ma2c1cjy265ypf3p2 9462439 9462437 2026-08-25T17:11:25Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9462439 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en [[Finstingen]] inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot) je [[Fénétrange]]. En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]]. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanaŭ]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [Berichte aus dem Dreißigjährigen Krieg, von entlaufenen Soldaten, Kriegslisten, Geheimsprachen, Festgelagen und Freudentänzen, Mord und Totschlag ...] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia / von H. M. Moscherosch,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff : Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisg der Laŭtern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] r1mkxzqxfiqavz62i9wb7xte0bu3s2x 9462440 9462439 2026-08-25T17:12:36Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9462440 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]]. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanaŭ]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [Berichte aus dem Dreißigjährigen Krieg, von entlaufenen Soldaten, Kriegslisten, Geheimsprachen, Festgelagen und Freudentänzen, Mord und Totschlag ...] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia / von H. M. Moscherosch,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff : Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisg der Laŭtern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] 5flfji3z9rivv6cxrvnnijcnf7ddczi 9462441 9462440 2026-08-25T17:13:22Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9462441 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]]. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [Berichte aus dem Dreißigjährigen Krieg, von entlaufenen Soldaten, Kriegslisten, Geheimsprachen, Festgelagen und Freudentänzen, Mord und Totschlag ...] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia / von H. M. Moscherosch,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff : Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisg der Laŭtern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] l9oewz620tpd3bbvvkc2g4se8ldcwdg 9462442 9462441 2026-08-25T17:14:55Z Tirolischleioans 254019 /* Verkoj (elekto) */ 9462442 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]]. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] fuairsvw89fmx0r8iatrfyw210axnc8 9462448 9462442 2026-08-25T17:26:27Z Moldur 2507 [[Kategorio:Fruktodona Societo]] 9462448 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]]. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] fqfft507vjskj1qxdhnm1vo7bzw01xc 9462586 9462448 2026-08-26T04:53:04Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9462586 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] bf1whn3cn51b8zbg0am3xvwch5sn1ll 9462587 9462586 2026-08-26T04:54:34Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9462587 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann (1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel (1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - che: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] d9v028qk2y5tksaeijufawfdp4oowg7 9462589 9462587 2026-08-26T04:56:00Z Tirolischleioans 254019 9462589 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - che: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] 8mem2y7ycwb0kv2fau7w3ceyf9mpbnh 9462591 9462589 2026-08-26T04:56:36Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9462591 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso Benfeld) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - che: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] 380c3rq8zqqz9w4z2bkh7tq8t7vyxys 9462594 9462591 2026-08-26T04:57:50Z Tirolischleioans 254019 9462594 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] 6l310rlpn4ecu35nath5b1u8ydm5nnd 9462607 9462594 2026-08-26T05:01:18Z Tirolischleioans 254019 9462607 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''<ref>Signifo: ''Homaramanto komentanta la morojn''</ref>. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Graveco literatoro== Lia ĉefverko estas ''Wunderliche und wahrhaftige Gesichte (Visionen) Philanders von Sittewalt'' (ĉ. 1640; kun vizio plu en 1650). ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] 3xgj3399heoc62ivv9kwxjh065kbk8c 9462610 9462607 2026-08-26T05:03:31Z Tirolischleioans 254019 /* Graveco literatoro */ 9462610 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''<ref>Signifo: ''Homaramanto komentanta la morojn''</ref>. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Graveco literatoro== Lia ĉefverko estas ''Wunderliche und wahrhaftige Gesichte (Visionen) Philanders von Sittewalt'' (ĉ. 1640; kun vizio plu en 1650). Modelo por tio estis la verko ''Sueños'' de la hispano Quevedo, kiun li legis en franclingva pritrakto de ''Sieur de la Geneste«'' (1633).<ref> Wirth: '' Moscheroschs Gesichte Philanders von Sittewald. Das Verhältnis der Ausgaben zueinander und zur Quelle,'' Erlangen 1887</ref> ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] esotaumqrdy5i500lsmhdktn0jou3vu 9462611 9462610 2026-08-26T05:04:15Z Tirolischleioans 254019 /* Graveco literatoro */ 9462611 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''<ref>Signifo: ''Homaramanto komentanta la morojn''</ref>. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Graveco literatoro== Lia ĉefverko estas ''Wunderliche und wahrhaftige Gesichte (Visionen) Philanders von Sittewalt'' (ĉ. 1640; kun vizio plu en 1650). Modelo por tio estis la verko ''Sueños'' de [[Francisco de Quevedo]], kiun li legis en franclingva prilaboro de ''Sieur de la Geneste«'' (1633).<ref> Wirth: '' Moscheroschs Gesichte Philanders von Sittewald. Das Verhältnis der Ausgaben zueinander und zur Quelle,'' Erlangen 1887</ref> ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] mwdwd8lxcymnc7kdzzrl6vaax24i57r 9462612 9462611 2026-08-26T05:04:26Z Tirolischleioans 254019 /* Graveco literatoro */ 9462612 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''<ref>Signifo: ''Homaramanto komentanta la morojn''</ref>. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Graveco literatoro== Lia ĉefverko estas ''Wunderliche und wahrhaftige Gesichte (Visionen) Philanders von Sittewalt'' (ĉ. 1640; kun vizio plu en 1650). Modelo por tio estis la verko ''Sueños'' de [[Francisco de Quevedo]], kiun li legis en franclingva prilaboro de ''Sieur de la Geneste'' (1633).<ref> Wirth: '' Moscheroschs Gesichte Philanders von Sittewald. Das Verhältnis der Ausgaben zueinander und zur Quelle,'' Erlangen 1887</ref> ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] qj0f0b0qzuzjub36rldb98yj6w2jhhc 9462613 9462612 2026-08-26T05:04:44Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9462613 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''<ref>Signifo: ''Homaramanto komentanta la morojn''</ref>. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Graveco literatoro== Lia ĉefverko estas ''Wunderliche und wahrhaftige Gesichte (Visionen) Philanders von Sittewalt'' (ĉ. 1640; kun vizio plu en 1650). Modelo por tio estis la verko ''Sueños'' de [[Francisco de Quevedo]], kiun li legis en franclingva prilaboro de ''Sieur de la Geneste'' (1633).<ref> Wirth: '' Moscheroschs Gesichte Philanders von Sittewald. Das Verhältnis der Ausgaben zueinander und zur Quelle,'' Erlangen 1887</ref> ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] 9jvtxrvkw02choso4xdqflua7z9ig2r 9462615 9462613 2026-08-26T05:10:43Z Tirolischleioans 254019 /* Graveco literatoro */ 9462615 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''<ref>Signifo: ''Homaramanto komentanta la morojn''</ref>. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]] li mortis. ==Graveco literatoro== Lia ĉefverko estas ''Wunderliche und wahrhaftige Gesichte (Visionen) Philanders von Sittewalt'' (ĉ. 1640; kun vizio plu en 1650). Modelo por tio estis la verko ''Sueños'' de [[Francisco de Quevedo]], kiun li legis en franclingva prilaboro de ''Sieur de la Geneste'' (1633).<ref> Wirth: '' Moscheroschs Gesichte Philanders von Sittewald. Das Verhältnis der Ausgaben zueinander und zur Quelle,'' Erlangen 1887</ref> Poste lia stilo iĝis memstara. Li kritikis sociajn malbonojn, intrigojn, vanitaĵojn kaj malbonan uzon de la germana lingvo. Lia fakvortaro por soldatoj kolektita dum kampanjo implicite atestas la kruelecojn. La intrigloko de la laŭdinda libro ''À la mode Kehraus'' estas Burgo Geroldseck apud Fénétrange. Moscherosch estis spritulo kiu nomis la malbonojn de la epoko ĉe ilia radiko, karaktero kun forta volo, kiu krome energiplene pledis por sia nacia kaj protestanta konvinkoj. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] idbbbbsz721oghzf73ip64u37plk8jf 9462616 9462615 2026-08-26T05:11:07Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9462616 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''<ref>Signifo: ''Homaramanto komentanta la morojn''</ref>. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]], por viziti la filon, li mortis. ==Graveco literatoro== Lia ĉefverko estas ''Wunderliche und wahrhaftige Gesichte (Visionen) Philanders von Sittewalt'' (ĉ. 1640; kun vizio plu en 1650). Modelo por tio estis la verko ''Sueños'' de [[Francisco de Quevedo]], kiun li legis en franclingva prilaboro de ''Sieur de la Geneste'' (1633).<ref> Wirth: '' Moscheroschs Gesichte Philanders von Sittewald. Das Verhältnis der Ausgaben zueinander und zur Quelle,'' Erlangen 1887</ref> Poste lia stilo iĝis memstara. Li kritikis sociajn malbonojn, intrigojn, vanitaĵojn kaj malbonan uzon de la germana lingvo. Lia fakvortaro por soldatoj kolektita dum kampanjo implicite atestas la kruelecojn. La intrigloko de la laŭdinda libro ''À la mode Kehraus'' estas Burgo Geroldseck apud Fénétrange. Moscherosch estis spritulo kiu nomis la malbonojn de la epoko ĉe ilia radiko, karaktero kun forta volo, kiu krome energiplene pledis por sia nacia kaj protestanta konvinkoj. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] 7615a4wfyef3dau7y6wza1pa2w9yimd 9462617 9462616 2026-08-26T05:11:52Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9462617 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''<ref>Signifo: ''Homaramanto komentanta la morojn''</ref>. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula societo ''Aufrichtige Tannengesellschaft''. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]], por viziti la filon kaj gimnaziinstruiston Ernst Bogislav (1637–1702), li mortis. ==Graveco literatoro== Lia ĉefverko estas ''Wunderliche und wahrhaftige Gesichte (Visionen) Philanders von Sittewalt'' (ĉ. 1640; kun vizio plu en 1650). Modelo por tio estis la verko ''Sueños'' de [[Francisco de Quevedo]], kiun li legis en franclingva prilaboro de ''Sieur de la Geneste'' (1633).<ref> Wirth: '' Moscheroschs Gesichte Philanders von Sittewald. Das Verhältnis der Ausgaben zueinander und zur Quelle,'' Erlangen 1887</ref> Poste lia stilo iĝis memstara. Li kritikis sociajn malbonojn, intrigojn, vanitaĵojn kaj malbonan uzon de la germana lingvo. Lia fakvortaro por soldatoj kolektita dum kampanjo implicite atestas la kruelecojn. La intrigloko de la laŭdinda libro ''À la mode Kehraus'' estas Burgo Geroldseck apud Fénétrange. Moscherosch estis spritulo kiu nomis la malbonojn de la epoko ĉe ilia radiko, karaktero kun forta volo, kiu krome energiplene pledis por sia nacia kaj protestanta konvinkoj. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] 12vz3bexrhy0k7c5hcohgu6recfb27r 9462659 9462617 2026-08-26T05:55:08Z Tirolischleioans 254019 9462659 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''<ref>Signifo: ''Homaramanto komentanta la morojn''</ref>. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula [[Sincera Societo de Tannen]]. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig vno Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]], por viziti la filon kaj gimnaziinstruiston Ernst Bogislav (1637–1702), li mortis. ==Graveco literatoro== Lia ĉefverko estas ''Wunderliche und wahrhaftige Gesichte (Visionen) Philanders von Sittewalt'' (ĉ. 1640; kun vizio plu en 1650). Modelo por tio estis la verko ''Sueños'' de [[Francisco de Quevedo]], kiun li legis en franclingva prilaboro de ''Sieur de la Geneste'' (1633).<ref> Wirth: '' Moscheroschs Gesichte Philanders von Sittewald. Das Verhältnis der Ausgaben zueinander und zur Quelle,'' Erlangen 1887</ref> Poste lia stilo iĝis memstara. Li kritikis sociajn malbonojn, intrigojn, vanitaĵojn kaj malbonan uzon de la germana lingvo. Lia fakvortaro por soldatoj kolektita dum kampanjo implicite atestas la kruelecojn. La intrigloko de la laŭdinda libro ''À la mode Kehraus'' estas Burgo Geroldseck apud Fénétrange. Moscherosch estis spritulo kiu nomis la malbonojn de la epoko ĉe ilia radiko, karaktero kun forta volo, kiu krome energiplene pledis por sia nacia kaj protestanta konvinkoj. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] nic80chotfnz86g6ujt6n5fmq1esh7e 9462660 9462659 2026-08-26T05:55:22Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9462660 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''<ref>Signifo: ''Homaramanto komentanta la morojn''</ref>. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula [[Sincera Societo de Tannen]]. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forbanis lin eksteren de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig von Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]], por viziti la filon kaj gimnaziinstruiston Ernst Bogislav (1637–1702), li mortis. ==Graveco literatoro== Lia ĉefverko estas ''Wunderliche und wahrhaftige Gesichte (Visionen) Philanders von Sittewalt'' (ĉ. 1640; kun vizio plu en 1650). Modelo por tio estis la verko ''Sueños'' de [[Francisco de Quevedo]], kiun li legis en franclingva prilaboro de ''Sieur de la Geneste'' (1633).<ref> Wirth: '' Moscheroschs Gesichte Philanders von Sittewald. Das Verhältnis der Ausgaben zueinander und zur Quelle,'' Erlangen 1887</ref> Poste lia stilo iĝis memstara. Li kritikis sociajn malbonojn, intrigojn, vanitaĵojn kaj malbonan uzon de la germana lingvo. Lia fakvortaro por soldatoj kolektita dum kampanjo implicite atestas la kruelecojn. La intrigloko de la laŭdinda libro ''À la mode Kehraus'' estas Burgo Geroldseck apud Fénétrange. Moscherosch estis spritulo kiu nomis la malbonojn de la epoko ĉe ilia radiko, karaktero kun forta volo, kiu krome energiplene pledis por sia nacia kaj protestanta konvinkoj. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] bcyjyj8r04n7pm9cqv88if866x2ixxr 9462661 9462660 2026-08-26T05:56:18Z Tirolischleioans 254019 9462661 wikitext text/x-wiki [[File:Johann Michael Moscherosch.jpg|thumb|Johann Michael Moscherosch, politikisto kaj satiristo]] '''Johann Michael MOSCHEROSCH''' (naskiĝinta la {{Daton|7|3|1601}} je [[Willstätt]], mortinta la {{daton|4|4|1669}} je [[Worms]]) estis [[germanio|germana]] politikisto kaj poeto. Pseŭdonimo lia estis ''Philander von Sittewalt''<ref>Signifo: ''Homaramanto komentanta la morojn''</ref>. Edzigis lin en 1628 Esther Ackerann († 1632; 1 filo), en 1633 Maria Barbara Paniel († 1635; 1 filo) kaj en 1636 Anna Maria Kilburg (1 filo). ==Vivo== Estante filo de farmisto kaj ekleziulo li frekventis inter 1612-21 la gimnazion de [[Strasburgo]]. Sekvis studo de jursciencoj, de filozofio kaj literaturo Strasburge ĝis la jaro 1624-a. Post magistriĝo (1624; eble ankaŭ doktoriĝo pri filozofio) li iĝis membro de la intelektula [[Sincera Societo de Tannen]]. En aprilo 1624 li enmatrikuliĝis en [[Ĝenevo]]. Sevkis studvojaĝoj al [[Liono]], [[Bourges]], [[Orléans]], [[Angers]], [[Savojo]] kaj [[Parizo]]. De aŭgusto 1626 estis li edukisto de la filoj de grafo Johano Filipo la 2-a (Leiningen-Dagsburg) - ĝis 1628. En 1630 li vane kandidatis pri la strasburga katedro de poetiko. Inter 1631-34 li edukistis kaj financadministris ĉe grafo Peter Ernst de Kriechingen (Créhange / [[Moselle]]) kaj estis ĉefa administranto je [[Saarwellingen]]. La saman oficon li plenumis en Fénétrange inter 1635-42 laŭ komisio de duko Ernst Bogislav (Croy-Ascherot). En 1641 marodistoj ŝtelis lian bovaron kaj jaron poste li devis fuĝi Strasburgon. Tie (fortreso [[Benfeld]]) li iĝis sekretario de la legato de [[Svedujo]]. En 1645 li fariĝis membro de la [[Fruktodona Societo]] de [[Köthen]] havante la grupnomon ''Der Träumende''. Inter 1645-55 Moscherosch estis financfakulo por la polictribunalo de Strasburgo. Antaŭe estis ofertita al li la ofico de urba advokato de [[Kolmaro]], kion li ne sekvis. Sed en 1655 oni imputis al li adulteron kaj forpelis lin de Strasburgo. En 1656 iĝis sekreta konsilisto kaj kancelariestro je [[Hanau]] sed devis baldaŭ abdiko pri instrigoj. Poste li estis ankoraŭ konsilisto je la [[Elektoepiskoplando Majenco]] (1660-63) kaj administranto por la grafo Johann Anton Kratz von Scharffenstein (1663-67) kaj en 1667 deĵoranto por la grafo Johann Ludwig von Salm-Dhaun. Vojaĝante de [[Kreuznach]] al [[Frankfurto ĉe Majno]], por viziti la filon kaj gimnaziinstruiston Ernst Bogislav (1637–1702), li mortis. ==Graveco literatoro== Lia ĉefverko estas ''Wunderliche und wahrhaftige Gesichte (Visionen) Philanders von Sittewalt'' (ĉ. 1640; kun vizio plu en 1650). Modelo por tio estis la verko ''Sueños'' de [[Francisco de Quevedo]], kiun li legis en franclingva prilaboro de ''Sieur de la Geneste'' (1633).<ref> Wirth: '' Moscheroschs Gesichte Philanders von Sittewald. Das Verhältnis der Ausgaben zueinander und zur Quelle,'' Erlangen 1887</ref> Poste lia stilo iĝis memstara. Li kritikis sociajn malbonojn, intrigojn, vanitaĵojn kaj malbonan uzon de la germana lingvo. Lia fakvortaro por soldatoj kolektita dum kampanjo implicite atestas la kruelecojn. La intrigloko de la laŭdinda libro ''À la mode Kehraus'' estas Burgo Geroldseck apud Fénétrange. Moscherosch estis spritulo kiu nomis la malbonojn de la epoko ĉe ilia radiko, karaktero kun forta volo, kiu krome energiplene pledis por sia nacia kaj protestanta konvinkoj. ==Verkoj (elekto)== *''Unter Räubern. Johann Michael Moscherosch „Soldatenleben“'' [raportoj el la Tridekjara Milito] / eldonis Walter E. Schäfer (1996) *''Wunderliche und wahrhafftige Gesichte Philanders von Sittewalt / Johann Michael Moscherosch,'' eldonis Wolfgang Harms, 1986 *''Die Patientia,'' premiera eldono fare de Ludwig Pariser, 1976 *''Der Soldaten Lehr-Brieff: Aus einem alten Pergament von Wort zu Wort nach Anweisung der lautern Wahrheit dargeboten / Hanß-Michael Moscherosch,'' 1939 ==Literaturo== Walter E. Schäfer: ''Johann Michel Moscherosch. Staatsmann, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter,'' Munkeno 1982 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://lagis.hessen.de/de/personen/hessische-biografie/alle-eintraege/5241 Heslanda biografiaro] *[http://www.saarland-biografien.de/frontend/php/ergebnis_detail.php?id=632 Sarlanda biografiaroj] *[http://www.zeno.org/nid/20007114133 "Moscherosch"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon,'' volumo 14, Lepsiko 1908, p. 168-169 ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Moscherosch, Johann}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1601]] [[kategorio:Mortintoj en 1669]] [[kategorio:Germanaj satiristoj]] [[kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Fruktodona Societo]] nmw69osja12w01seeecmwjtbrm40dp9 0 952314 9462406 2026-08-25T15:17:07Z Tirolischleioans 254019 Tirolischleioans movis paĝon [[Johann Michael Moscheroch]] al [[Johann Michael Moscherosch]] 9462406 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Johann Michael Moscherosch]] 6xvfimr45tenc2pxbevrousl2kn28l3 1 952315 9462415 2026-08-25T15:22:44Z Sj1mor 12103 /* cerebelaj */ nova sekcio 9462415 wikitext text/x-wiki == cerebelaj == Ĉu simple cerbaj ({{L-en|cerebral}})? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:22, 25 aŭg. 2026 (UTC) dfz28mo1i7m33s91lmayow2w2ffxihk 9462416 9462415 2026-08-25T15:23:23Z Sj1mor 12103 /* cerebelaj */ 9462416 wikitext text/x-wiki == cerebelaj == "Neŭrocitologia studo pri cerebelaj grajnecaj neŭronoj en kulturo sub kondiĉoj" Ĉu simple cerbaj ({{L-en|cerebral}})? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:22, 25 aŭg. 2026 (UTC) eiffp2j987ho2h0zrrytng8hn78t0ks 0 952316 9462424 2026-08-25T16:21:01Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Pakomjo]] al [[Paĥomios]] 9462424 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Paĥomios]] 53iz8z70ala3zgcoqaabud4b73zdnnk 1 952317 9462426 2026-08-25T16:21:01Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Diskuto:Pakomjo]] al [[Diskuto:Paĥomios]] 9462426 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Paĥomios]] s2dtlm97cdpnhh5jjutl33d86ougy6c 0 952318 9462468 2026-08-25T19:01:50Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Tebaido (Egipto)]] al [[Tebaido]] 9462468 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tebaido]] ibki1c5yxme9oymzbbraabfqnrvyy0t 1 952319 9462470 2026-08-25T19:01:50Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Diskuto:Tebaido (Egipto)]] al [[Diskuto:Tebaido]] 9462470 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Tebaido]] nr2l1q5w2rqphqrcd0jjojrs756c3or 1 952320 9462474 2026-08-25T19:13:33Z Moldur 2507 {{Ludovica}} 9462474 wikitext text/x-wiki {{Ludovica}} gj0ko3s2kyhj80w6b42fmjm7823rzj3 1 952321 9462475 2026-08-25T19:14:47Z Moldur 2507 {{Ludovica}} 9462475 wikitext text/x-wiki {{Ludovica}} gj0ko3s2kyhj80w6b42fmjm7823rzj3 0 952322 9462494 2026-08-25T22:06:53Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus limae - Ochraceus piculet (male).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Masklo ĉe [[Guaramiranga]], [[Ceará]], [[Brazilo]] |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[..." 9462494 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus limae - Ochraceus piculet (male).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Masklo ĉe [[Guaramiranga]], [[Ceará]], [[Brazilo]] |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Okra pegeto''' ''P. limae'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Ochraceous Piculet ''Picumnus limae'' |volume=2018 |article-number=e.T22680762A130028402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22680762A130028402.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus limae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emilia Snethlage|Snethlage]], 1924) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus limae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Areo de la norda populacio }} La '''Okra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus limae'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi estas [[endemio]] de nordorienta [[Brazilo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The ochraceous piculet is [[monotypic]] according to the South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]], the [[International Ornithological Committee]], and the [[Clements taxonomy]].<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved November 10, 2022</ref> However, [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) treats the darker, southern, population as a separate species, the tawny piculet (''P. fulvescens''). The other three taxonomic systems had earlier separated them but have concluded that the color differences used for the differentiation are along a [[Cline (biology)|cline]] and that any division is arbitrary. The distribution along the color cline generally follows [[Gloger's rule]].<ref name=OCPI-BOW>Lima, R. D. (2022). Ochraceous Piculet (''Picumnus limae''), version 2.0. In Birds of the World (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.ochpic1.02 retrieved January 13, 2023</ref><ref name=Lima>{{Cite journal | last1=Lima | first1=R.D. | last2=Tomotani | first2=B.M. | last3=Silveira | first3=L.F. | date=2020 | title=Colour variation and taxonomy of ''Picumnus limae'' Snethlage, 1924 and ''P. fulvescens'' Stager, 1961 (Piciformes: Picidae) | journal=Journal of Ornithology | volume=161 | issue=2 | pages=491–501 | doi=10.1007/s10336-020-01745-0 | doi-access= | ref=none }}</ref> This article follows the single-species model. ==Aspekto== The ochraceous piculet is about {{convert|10|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|8|to|12|g|oz|abbr=on}}. Adult males have a black cap with red tips on the forehead feathers and small white spots on the rest of the cap. Adult females are identical but for no red on the forehead. The species' upperparts vary from grayish to brownish with a whitish nape. Their underparts vary from whitish yellow to rusty brown, sometimes with paler streaks. Both the upper- and underparts' colors form a cline, with the lightest members in the north and darkest in the south. Their tail is blackish; the innermost pair of feathers have mostly white inner webs and the outer two pairs have a white patch near the end. Their iris is brown, the bill gray with a blackish tip, and the legs gray. Juveniles are similar to adults other than having a brown crown with white streaks on the side.<ref name=OCPI-BOW/><ref name=Lima/> ==Distribuo kaj habitato== The ochraceous piculet occurs in northeastern Brazilian from the state of [[Ceará]] south to [[Sergipe]] and inland into [[Piauí]]. It inhabits a variety of landscapes within the [[Caatinga]] and [[Atlantic Forest]] ecoregions, from rather dry open forests in the north to dense humid ones in the south. It occurs both in [[primary forest]] and in human-modified ones such as urban parks.<ref name=OCPI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The ochraceous piculet is a year-round resident throughout its range.<ref name=OCPI-BOW/> ===Manĝado=== Little detail is known about the foraging behavior and diet of the ochraceous piculet. It does feed on small branches; its diet is known to include insect larvae.<ref name=OCPI-BOW/> ===Reproduktado=== The ochraceous piculet's breeding season apparently spans from November to August. Both sexes excavate a nest hole, which can be in the trunk of a tree or sometimes a fence post, and typically between {{convert|1|and|4|m|ft|0|abbr=on}} above the ground. The clutch size varies from one to four eggs and both sexes incubate them and provision the nestlings. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=OCPI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-limae |species=(norda) Okra pegeto}} {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-fulvescens |species=(suda) Okra pegeto}} ===Voĉo=== The ochraceous piculet's vocalizations vary little if at all among populations. Its song is generally a "series of high-pitched, fast trills starting with longer, higher frequency phrases and ending with shorter, lower frequency phrases."<ref name=OCPI-BOW/> That of the northern population has been described as "tee-tee-tee-titiwi" and that of the southern ("tawny") population as "see-see-see-sisi-wi".<ref name=vanPerlo>{{cite book | last =van Perlo | first = Ber| title =A Field Guide to the Birds of Brazil | publisher =Oxford University Press | date =2009 | location =New York | page =192 | isbn =978-0-19-530155-7 }}</ref> The species' calls are "unrhythmic, short, high-pitched sounds delivered in a variety of behavioral contexts".<ref name=OCPI-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has separately assessed the northern "ochraceous" (''limae'') and southern "tawny" (''fulvescens'') populations. It originally categorized ''limae'' as Vulnerable but since 2010 as being of Least Concern. Though its population size is not known it is believed to be stable. Its habitat has been significantly reduced by clearing for agriculture, grazing, and human expansion, but the species "appears to be able to persist in degraded and even urban habitats". The "tawny" ''fulvescens'' population, however, is assessed as Near Threatened after being rated as Vulnerable between 1994 and 2004. Its population, of unknown size, is believed to be declining due to "massive deforestation" by logging and conversion to sugarcane plantations and grazing land.<ref name=IUCN1/><ref name=IUCN2/> The species occurs in several protected areas.<ref name=OCPI-BOW/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] h18fj7lqb99mdvkgr30jfu9fpdguk2s 9462504 9462494 2026-08-25T22:32:46Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9462504 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus limae - Ochraceus piculet (male).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Masklo ĉe [[Guaramiranga]], [[Ceará]], [[Brazilo]] |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Okra pegeto''' ''P. limae'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Ochraceous Piculet ''Picumnus limae'' |volume=2018 |article-number=e.T22680762A130028402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22680762A130028402.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus limae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emilia Snethlage|Snethlage]], 1924) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus limae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Areo de la norda populacio }} La '''Okra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus limae'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi estas [[endemio]] de nordorienta [[Brazilo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Okra pegeto estas [[monotipa]] laŭ la Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]], la [[Internacia Ornitologia Komitato]], kaj la [[Taksonomio Clements]].<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas la pli malhelan, pli sudan, populacion kiel aparta specio, nome Flaveca pegeto (''P. fulvescens''). La aliaj tri taksonomiajn sistemojn pli frue apartigis ilin, sed konkludis, ke la kolordiferencoj uzitaj por la diferencigo estas laŭlonge de [[Klino (biologio)|klino]] kaj ke ajna divido estas sentiala. La distribuo laŭlonge de kolorklino ĝenerale sekvas la enhavon de la [[Regulo de Gloger]].<ref name=OCPI-BOW>Lima, R. D. (2022). Ochraceous Piculet (''Picumnus limae''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ochpic1.02] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref><ref name=Lima>{{Cite journal | last1=Lima | first1=R.D. | last2=Tomotani | first2=B.M. | last3=Silveira | first3=L.F. | date=2020 | title=Colour variation and taxonomy of ''Picumnus limae'' Snethlage, 1924 and ''P. fulvescens'' Stager, 1961 (Piciformes: Picidae) | journal=Journal of Ornithology | volume=161 | issue=2 | pages=491–501 | doi=10.1007/s10336-020-01745-0 | doi-access= | ref=none }}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la modelon de unusola specio. ==Aspekto== The ochraceous piculet is about {{convert|10|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|8|to|12|g|oz|abbr=on}}. Adult males have a black cap with red tips on the forehead feathers and small white spots on the rest of the cap. Adult females are identical but for no red on the forehead. The species' upperparts vary from grayish to brownish with a whitish nape. Their underparts vary from whitish yellow to rusty brown, sometimes with paler streaks. Both the upper- and underparts' colors form a cline, with the lightest members in the north and darkest in the south. Their tail is blackish; the innermost pair of feathers have mostly white inner webs and the outer two pairs have a white patch near the end. Their iris is brown, the bill gray with a blackish tip, and the legs gray. Juveniles are similar to adults other than having a brown crown with white streaks on the side.<ref name=OCPI-BOW/><ref name=Lima/> ==Distribuo kaj habitato== The ochraceous piculet occurs in northeastern Brazilian from the state of [[Ceará]] south to [[Sergipe]] and inland into [[Piauí]]. It inhabits a variety of landscapes within the [[Caatinga]] and [[Atlantic Forest]] ecoregions, from rather dry open forests in the north to dense humid ones in the south. It occurs both in [[primary forest]] and in human-modified ones such as urban parks.<ref name=OCPI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The ochraceous piculet is a year-round resident throughout its range.<ref name=OCPI-BOW/> ===Manĝado=== Little detail is known about the foraging behavior and diet of the ochraceous piculet. It does feed on small branches; its diet is known to include insect larvae.<ref name=OCPI-BOW/> ===Reproduktado=== The ochraceous piculet's breeding season apparently spans from November to August. Both sexes excavate a nest hole, which can be in the trunk of a tree or sometimes a fence post, and typically between {{convert|1|and|4|m|ft|0|abbr=on}} above the ground. The clutch size varies from one to four eggs and both sexes incubate them and provision the nestlings. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=OCPI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-limae |species=(norda) Okra pegeto}} {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-fulvescens |species=(suda) Okra pegeto}} ===Voĉo=== The ochraceous piculet's vocalizations vary little if at all among populations. Its song is generally a "series of high-pitched, fast trills starting with longer, higher frequency phrases and ending with shorter, lower frequency phrases."<ref name=OCPI-BOW/> That of the northern population has been described as "tee-tee-tee-titiwi" and that of the southern ("tawny") population as "see-see-see-sisi-wi".<ref name=vanPerlo>{{cite book | last =van Perlo | first = Ber| title =A Field Guide to the Birds of Brazil | publisher =Oxford University Press | date =2009 | location =New York | page =192 | isbn =978-0-19-530155-7 }}</ref> The species' calls are "unrhythmic, short, high-pitched sounds delivered in a variety of behavioral contexts".<ref name=OCPI-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has separately assessed the northern "ochraceous" (''limae'') and southern "tawny" (''fulvescens'') populations. It originally categorized ''limae'' as Vulnerable but since 2010 as being of Least Concern. Though its population size is not known it is believed to be stable. Its habitat has been significantly reduced by clearing for agriculture, grazing, and human expansion, but the species "appears to be able to persist in degraded and even urban habitats". The "tawny" ''fulvescens'' population, however, is assessed as Near Threatened after being rated as Vulnerable between 1994 and 2004. Its population, of unknown size, is believed to be declining due to "massive deforestation" by logging and conversion to sugarcane plantations and grazing land.<ref name=IUCN1/><ref name=IUCN2/> The species occurs in several protected areas.<ref name=OCPI-BOW/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] cb4h3jzb05w328mdj9pfr75p17sbgmg 9462506 9462504 2026-08-25T22:35:34Z Kani 670 /* Aspekto */ 9462506 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus limae - Ochraceus piculet (male).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Masklo ĉe [[Guaramiranga]], [[Ceará]], [[Brazilo]] |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Okra pegeto''' ''P. limae'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Ochraceous Piculet ''Picumnus limae'' |volume=2018 |article-number=e.T22680762A130028402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22680762A130028402.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus limae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emilia Snethlage|Snethlage]], 1924) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus limae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Areo de la norda populacio }} La '''Okra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus limae'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi estas [[endemio]] de nordorienta [[Brazilo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Okra pegeto estas [[monotipa]] laŭ la Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]], la [[Internacia Ornitologia Komitato]], kaj la [[Taksonomio Clements]].<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas la pli malhelan, pli sudan, populacion kiel aparta specio, nome Flaveca pegeto (''P. fulvescens''). La aliaj tri taksonomiajn sistemojn pli frue apartigis ilin, sed konkludis, ke la kolordiferencoj uzitaj por la diferencigo estas laŭlonge de [[Klino (biologio)|klino]] kaj ke ajna divido estas sentiala. La distribuo laŭlonge de kolorklino ĝenerale sekvas la enhavon de la [[Regulo de Gloger]].<ref name=OCPI-BOW>Lima, R. D. (2022). Ochraceous Piculet (''Picumnus limae''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ochpic1.02] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref><ref name=Lima>{{Cite journal | last1=Lima | first1=R.D. | last2=Tomotani | first2=B.M. | last3=Silveira | first3=L.F. | date=2020 | title=Colour variation and taxonomy of ''Picumnus limae'' Snethlage, 1924 and ''P. fulvescens'' Stager, 1961 (Piciformes: Picidae) | journal=Journal of Ornithology | volume=161 | issue=2 | pages=491–501 | doi=10.1007/s10336-020-01745-0 | doi-access= | ref=none }}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la modelon de unusola specio. ==Aspekto== La okra pegeto longas ĉirkaŭ 10 cm kaj pezas 8 ĝis 12 g. Plenkreskaj maskloj havas nigran kronon kun ruĝaj pintoj ĉe la fruntaj plumoj kaj malgrandaj blankaj makuloj sur la cetera parto de la krono. Plenkreskaj inoj estas identaj, krom ke mankas ruĝa koloro ĉe la frunto. La supraj partoj de la specio varias de grizecaj ĝis brunecaj, kun blankeca nuko. La subaj partoj varias de blankec-flavaj ĝis rustbrunaj, foje kun pli helaj strioj. La koloroj de kaj la supraj kaj la malsupraj partoj formas klinon: la plej helaj individuoj troviĝas norde, kaj la plej malhelaj sude. Ilia vosto estas nigreca; la plej internaj plumoparoj havas plejparte blankajn internajn markojn, kaj la du eksteraj paroj havas blankan makulon proksime de la pinto. Iliaj irisoj estas brunaj, la beko griza kun nigreca pinto, kaj la kruroj grizaj. Junuloj similas al plenkreskuloj, krom ke ili havas brunan kronon kun blankaj strioj ĉe la flankoj.<ref name=OCPI-BOW/><ref name=Lima/> ==Distribuo kaj habitato== The ochraceous piculet occurs in northeastern Brazilian from the state of [[Ceará]] south to [[Sergipe]] and inland into [[Piauí]]. It inhabits a variety of landscapes within the [[Caatinga]] and [[Atlantic Forest]] ecoregions, from rather dry open forests in the north to dense humid ones in the south. It occurs both in [[primary forest]] and in human-modified ones such as urban parks.<ref name=OCPI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The ochraceous piculet is a year-round resident throughout its range.<ref name=OCPI-BOW/> ===Manĝado=== Little detail is known about the foraging behavior and diet of the ochraceous piculet. It does feed on small branches; its diet is known to include insect larvae.<ref name=OCPI-BOW/> ===Reproduktado=== The ochraceous piculet's breeding season apparently spans from November to August. Both sexes excavate a nest hole, which can be in the trunk of a tree or sometimes a fence post, and typically between {{convert|1|and|4|m|ft|0|abbr=on}} above the ground. The clutch size varies from one to four eggs and both sexes incubate them and provision the nestlings. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=OCPI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-limae |species=(norda) Okra pegeto}} {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-fulvescens |species=(suda) Okra pegeto}} ===Voĉo=== The ochraceous piculet's vocalizations vary little if at all among populations. Its song is generally a "series of high-pitched, fast trills starting with longer, higher frequency phrases and ending with shorter, lower frequency phrases."<ref name=OCPI-BOW/> That of the northern population has been described as "tee-tee-tee-titiwi" and that of the southern ("tawny") population as "see-see-see-sisi-wi".<ref name=vanPerlo>{{cite book | last =van Perlo | first = Ber| title =A Field Guide to the Birds of Brazil | publisher =Oxford University Press | date =2009 | location =New York | page =192 | isbn =978-0-19-530155-7 }}</ref> The species' calls are "unrhythmic, short, high-pitched sounds delivered in a variety of behavioral contexts".<ref name=OCPI-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has separately assessed the northern "ochraceous" (''limae'') and southern "tawny" (''fulvescens'') populations. It originally categorized ''limae'' as Vulnerable but since 2010 as being of Least Concern. Though its population size is not known it is believed to be stable. Its habitat has been significantly reduced by clearing for agriculture, grazing, and human expansion, but the species "appears to be able to persist in degraded and even urban habitats". The "tawny" ''fulvescens'' population, however, is assessed as Near Threatened after being rated as Vulnerable between 1994 and 2004. Its population, of unknown size, is believed to be declining due to "massive deforestation" by logging and conversion to sugarcane plantations and grazing land.<ref name=IUCN1/><ref name=IUCN2/> The species occurs in several protected areas.<ref name=OCPI-BOW/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] gdgkdxkkch2nhv3ez56qwfv8wdekpt7 9462508 9462506 2026-08-25T22:39:55Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9462508 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus limae - Ochraceus piculet (male).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Masklo ĉe [[Guaramiranga]], [[Ceará]], [[Brazilo]] |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Okra pegeto''' ''P. limae'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Ochraceous Piculet ''Picumnus limae'' |volume=2018 |article-number=e.T22680762A130028402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22680762A130028402.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus limae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emilia Snethlage|Snethlage]], 1924) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus limae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Areo de la norda populacio }} La '''Okra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus limae'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi estas [[endemio]] de nordorienta [[Brazilo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Okra pegeto estas [[monotipa]] laŭ la Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]], la [[Internacia Ornitologia Komitato]], kaj la [[Taksonomio Clements]].<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas la pli malhelan, pli sudan, populacion kiel aparta specio, nome Flaveca pegeto (''P. fulvescens''). La aliaj tri taksonomiajn sistemojn pli frue apartigis ilin, sed konkludis, ke la kolordiferencoj uzitaj por la diferencigo estas laŭlonge de [[Klino (biologio)|klino]] kaj ke ajna divido estas sentiala. La distribuo laŭlonge de kolorklino ĝenerale sekvas la enhavon de la [[Regulo de Gloger]].<ref name=OCPI-BOW>Lima, R. D. (2022). Ochraceous Piculet (''Picumnus limae''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ochpic1.02] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref><ref name=Lima>{{Cite journal | last1=Lima | first1=R.D. | last2=Tomotani | first2=B.M. | last3=Silveira | first3=L.F. | date=2020 | title=Colour variation and taxonomy of ''Picumnus limae'' Snethlage, 1924 and ''P. fulvescens'' Stager, 1961 (Piciformes: Picidae) | journal=Journal of Ornithology | volume=161 | issue=2 | pages=491–501 | doi=10.1007/s10336-020-01745-0 | doi-access= | ref=none }}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la modelon de unusola specio. ==Aspekto== La okra pegeto longas ĉirkaŭ 10 cm kaj pezas 8 ĝis 12 g. Plenkreskaj maskloj havas nigran kronon kun ruĝaj pintoj ĉe la fruntaj plumoj kaj malgrandaj blankaj makuloj sur la cetera parto de la krono. Plenkreskaj inoj estas identaj, krom ke mankas ruĝa koloro ĉe la frunto. La supraj partoj de la specio varias de grizecaj ĝis brunecaj, kun blankeca nuko. La subaj partoj varias de blankec-flavaj ĝis rustbrunaj, foje kun pli helaj strioj. La koloroj de kaj la supraj kaj la malsupraj partoj formas klinon: la plej helaj individuoj troviĝas norde, kaj la plej malhelaj sude. Ilia vosto estas nigreca; la plej internaj plumoparoj havas plejparte blankajn internajn markojn, kaj la du eksteraj paroj havas blankan makulon proksime de la pinto. Iliaj irisoj estas brunaj, la beko griza kun nigreca pinto, kaj la kruroj grizaj. Junuloj similas al plenkreskuloj, krom ke ili havas brunan kronon kun blankaj strioj ĉe la flankoj.<ref name=OCPI-BOW/><ref name=Lima/> ==Distribuo kaj habitato== La Okra pegeto troviĝas en nordorienta Brazilo, de la ŝtato [[Ceará]] suden ĝis [[Sergipe]] kaj interne ĝis [[Piauí]]. Ĝi loĝas en diversaj pejzaĝoj ene de la ekoregionoj [[Kaatingo]] kaj [[Atlantika Arbaro]], de sufiĉe sekaj malfermaj arbaroj norde ĝis densaj humidaj arbaroj sude. Ĝi ĉeestas kaj en [[praarbaro]] kaj en hommodifitaj arbaroj, kiaj urbaj parkoj.<ref name=OCPI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The ochraceous piculet is a year-round resident throughout its range.<ref name=OCPI-BOW/> ===Manĝado=== Little detail is known about the foraging behavior and diet of the ochraceous piculet. It does feed on small branches; its diet is known to include insect larvae.<ref name=OCPI-BOW/> ===Reproduktado=== The ochraceous piculet's breeding season apparently spans from November to August. Both sexes excavate a nest hole, which can be in the trunk of a tree or sometimes a fence post, and typically between {{convert|1|and|4|m|ft|0|abbr=on}} above the ground. The clutch size varies from one to four eggs and both sexes incubate them and provision the nestlings. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=OCPI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-limae |species=(norda) Okra pegeto}} {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-fulvescens |species=(suda) Okra pegeto}} ===Voĉo=== The ochraceous piculet's vocalizations vary little if at all among populations. Its song is generally a "series of high-pitched, fast trills starting with longer, higher frequency phrases and ending with shorter, lower frequency phrases."<ref name=OCPI-BOW/> That of the northern population has been described as "tee-tee-tee-titiwi" and that of the southern ("tawny") population as "see-see-see-sisi-wi".<ref name=vanPerlo>{{cite book | last =van Perlo | first = Ber| title =A Field Guide to the Birds of Brazil | publisher =Oxford University Press | date =2009 | location =New York | page =192 | isbn =978-0-19-530155-7 }}</ref> The species' calls are "unrhythmic, short, high-pitched sounds delivered in a variety of behavioral contexts".<ref name=OCPI-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has separately assessed the northern "ochraceous" (''limae'') and southern "tawny" (''fulvescens'') populations. It originally categorized ''limae'' as Vulnerable but since 2010 as being of Least Concern. Though its population size is not known it is believed to be stable. Its habitat has been significantly reduced by clearing for agriculture, grazing, and human expansion, but the species "appears to be able to persist in degraded and even urban habitats". The "tawny" ''fulvescens'' population, however, is assessed as Near Threatened after being rated as Vulnerable between 1994 and 2004. Its population, of unknown size, is believed to be declining due to "massive deforestation" by logging and conversion to sugarcane plantations and grazing land.<ref name=IUCN1/><ref name=IUCN2/> The species occurs in several protected areas.<ref name=OCPI-BOW/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] ttahxv9konfgt34goc2auytfmcqjmua 9462514 9462508 2026-08-25T22:49:49Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9462514 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus limae - Ochraceus piculet (male).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Masklo ĉe [[Guaramiranga]], [[Ceará]], [[Brazilo]] |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Okra pegeto''' ''P. limae'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Ochraceous Piculet ''Picumnus limae'' |volume=2018 |article-number=e.T22680762A130028402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22680762A130028402.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus limae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emilia Snethlage|Snethlage]], 1924) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus limae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Areo de la norda populacio }} La '''Okra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus limae'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi estas [[endemio]] de nordorienta [[Brazilo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Okra pegeto estas [[monotipa]] laŭ la Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]], la [[Internacia Ornitologia Komitato]], kaj la [[Taksonomio Clements]].<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas la pli malhelan, pli sudan, populacion kiel aparta specio, nome Flaveca pegeto (''P. fulvescens''). La aliaj tri taksonomiajn sistemojn pli frue apartigis ilin, sed konkludis, ke la kolordiferencoj uzitaj por la diferencigo estas laŭlonge de [[Klino (biologio)|klino]] kaj ke ajna divido estas sentiala. La distribuo laŭlonge de kolorklino ĝenerale sekvas la enhavon de la [[Regulo de Gloger]].<ref name=OCPI-BOW>Lima, R. D. (2022). Ochraceous Piculet (''Picumnus limae''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ochpic1.02] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref><ref name=Lima>{{Cite journal | last1=Lima | first1=R.D. | last2=Tomotani | first2=B.M. | last3=Silveira | first3=L.F. | date=2020 | title=Colour variation and taxonomy of ''Picumnus limae'' Snethlage, 1924 and ''P. fulvescens'' Stager, 1961 (Piciformes: Picidae) | journal=Journal of Ornithology | volume=161 | issue=2 | pages=491–501 | doi=10.1007/s10336-020-01745-0 | doi-access= | ref=none }}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la modelon de unusola specio. ==Aspekto== La okra pegeto longas ĉirkaŭ 10 cm kaj pezas 8 ĝis 12 g. Plenkreskaj maskloj havas nigran kronon kun ruĝaj pintoj ĉe la fruntaj plumoj kaj malgrandaj blankaj makuloj sur la cetera parto de la krono. Plenkreskaj inoj estas identaj, krom ke mankas ruĝa koloro ĉe la frunto. La supraj partoj de la specio varias de grizecaj ĝis brunecaj, kun blankeca nuko. La subaj partoj varias de blankec-flavaj ĝis rustbrunaj, foje kun pli helaj strioj. La koloroj de kaj la supraj kaj la malsupraj partoj formas klinon: la plej helaj individuoj troviĝas norde, kaj la plej malhelaj sude. Ilia vosto estas nigreca; la plej internaj plumoparoj havas plejparte blankajn internajn markojn, kaj la du eksteraj paroj havas blankan makulon proksime de la pinto. Iliaj irisoj estas brunaj, la beko griza kun nigreca pinto, kaj la kruroj grizaj. Junuloj similas al plenkreskuloj, krom ke ili havas brunan kronon kun blankaj strioj ĉe la flankoj.<ref name=OCPI-BOW/><ref name=Lima/> ==Distribuo kaj habitato== La Okra pegeto troviĝas en nordorienta Brazilo, de la ŝtato [[Ceará]] suden ĝis [[Sergipe]] kaj interne ĝis [[Piauí]]. Ĝi loĝas en diversaj pejzaĝoj ene de la ekoregionoj [[Kaatingo]] kaj [[Atlantika Arbaro]], de sufiĉe sekaj malfermaj arbaroj norde ĝis densaj humidaj arbaroj sude. Ĝi ĉeestas kaj en [[praarbaro]] kaj en hommodifitaj arbaroj, kiaj urbaj parkoj.<ref name=OCPI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Okra pegeto estas tutjara loĝanto (nemigranta) tra sia teritorio.<ref name=OCPI-BOW/> ===Manĝado=== Oni scias malmulte pri la manĝokonduto kaj la dieto de la okra pegeto. Ĝi ja manĝas ĉe malgrandaj branĉoj; oni scias, ke ĝia dieto inkluzivas insektajn [[larvo]]jn.<ref name=OCPI-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta sezono de la Okra pegeto ŝajne daŭras de novembro ĝis aŭgusto. Ambaŭ seksoj elfosas nestotruon, kiu povas troviĝi en arbotrunko aŭ foje en barilfosto, tipe inter 1 kaj 4 metrojn super la grundo. La ovokvanto varias de unu ĝis kvar ovoj, kaj ambaŭ seksoj kovas ilin kaj nutras la idojn. La kovodaŭro kaj la tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=OCPI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-limae |species=(norda) Okra pegeto}} {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-fulvescens |species=(suda) Okra pegeto}} ===Voĉo=== La voĉaj signaloj de la okra pegeto malmulte aŭ tute ne varias inter la diversaj populacioj. Ĝia kanto estas ĝenerale "serio de altatonaj, rapidaj triloj, kiuj komenciĝas per pli longaj frazoj de pli alta frekvenco kaj finiĝas per pli mallongaj frazoj de pli malalta frekvenco".<ref name=OCPI-BOW/> La kanto de la norda populacio estas priskribita kiel "ti-ti-ti-titiŭi", kaj tiu de la suda ("brunflava") populacio kiel "si-si-si-sisi-ŭi".<ref name=vanPerlo>{{cite book | last =van Perlo | first = Ber| title =A Field Guide to the Birds of Brazil | publisher =Oxford University Press | date =2009 | location =New York | page =192 | isbn =978-0-19-530155-7 }}</ref> La alvokoj de la specio estas "neritmaj, mallongaj, altatonaj sonoj, elsendataj en diversaj kondutaj kuntekstoj".<ref name=OCPI-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has separately assessed the northern "ochraceous" (''limae'') and southern "tawny" (''fulvescens'') populations. It originally categorized ''limae'' as Vulnerable but since 2010 as being of Least Concern. Though its population size is not known it is believed to be stable. Its habitat has been significantly reduced by clearing for agriculture, grazing, and human expansion, but the species "appears to be able to persist in degraded and even urban habitats". The "tawny" ''fulvescens'' population, however, is assessed as Near Threatened after being rated as Vulnerable between 1994 and 2004. Its population, of unknown size, is believed to be declining due to "massive deforestation" by logging and conversion to sugarcane plantations and grazing land.<ref name=IUCN1/><ref name=IUCN2/> The species occurs in several protected areas.<ref name=OCPI-BOW/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] kzlwpo0hf3p1kuht5ltgi3ucipfpgz8 9462515 9462514 2026-08-25T22:56:30Z Kani 670 /* Statuso */ 9462515 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okra pegeto |koloro = pink |dosiero = Picumnus limae - Ochraceus piculet (male).jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Masklo ĉe [[Guaramiranga]], [[Ceará]], [[Brazilo]] |dosiero2 = |dosiero2 larĝo = 240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picumnus]]'' |genro aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825 ||specio = '''Okra pegeto''' ''P. limae'' |statuso = LC |statuso sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Ochraceous Piculet ''Picumnus limae'' |volume=2018 |article-number=e.T22680762A130028402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22680762A130028402.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Picumnus limae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Emilia Snethlage|Snethlage]], 1924) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Picumnus limae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Areo de la norda populacio }} La '''Okra pegeto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Picumnus limae'') estas sudamerika [[birdo]][[specio]] el la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[Pegedoj]] kaj unu el la 25 specioj de la genro ''[[Picumnus]]''. Ĝi estas [[endemio]] de nordorienta [[Brazilo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ |title=Woodpeckers |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Januaro, 2023 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Okra pegeto estas [[monotipa]] laŭ la Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]], la [[Internacia Ornitologia Komitato]], kaj la [[Taksonomio Clements]].<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas la pli malhelan, pli sudan, populacion kiel aparta specio, nome Flaveca pegeto (''P. fulvescens''). La aliaj tri taksonomiajn sistemojn pli frue apartigis ilin, sed konkludis, ke la kolordiferencoj uzitaj por la diferencigo estas laŭlonge de [[Klino (biologio)|klino]] kaj ke ajna divido estas sentiala. La distribuo laŭlonge de kolorklino ĝenerale sekvas la enhavon de la [[Regulo de Gloger]].<ref name=OCPI-BOW>Lima, R. D. (2022). Ochraceous Piculet (''Picumnus limae''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ochpic1.02] Alirita la 13an de Januaro, 2023</ref><ref name=Lima>{{Cite journal | last1=Lima | first1=R.D. | last2=Tomotani | first2=B.M. | last3=Silveira | first3=L.F. | date=2020 | title=Colour variation and taxonomy of ''Picumnus limae'' Snethlage, 1924 and ''P. fulvescens'' Stager, 1961 (Piciformes: Picidae) | journal=Journal of Ornithology | volume=161 | issue=2 | pages=491–501 | doi=10.1007/s10336-020-01745-0 | doi-access= | ref=none }}</ref> Tiu ĉi artikolo sekvas la modelon de unusola specio. ==Aspekto== La okra pegeto longas ĉirkaŭ 10 cm kaj pezas 8 ĝis 12 g. Plenkreskaj maskloj havas nigran kronon kun ruĝaj pintoj ĉe la fruntaj plumoj kaj malgrandaj blankaj makuloj sur la cetera parto de la krono. Plenkreskaj inoj estas identaj, krom ke mankas ruĝa koloro ĉe la frunto. La supraj partoj de la specio varias de grizecaj ĝis brunecaj, kun blankeca nuko. La subaj partoj varias de blankec-flavaj ĝis rustbrunaj, foje kun pli helaj strioj. La koloroj de kaj la supraj kaj la malsupraj partoj formas klinon: la plej helaj individuoj troviĝas norde, kaj la plej malhelaj sude. Ilia vosto estas nigreca; la plej internaj plumoparoj havas plejparte blankajn internajn markojn, kaj la du eksteraj paroj havas blankan makulon proksime de la pinto. Iliaj irisoj estas brunaj, la beko griza kun nigreca pinto, kaj la kruroj grizaj. Junuloj similas al plenkreskuloj, krom ke ili havas brunan kronon kun blankaj strioj ĉe la flankoj.<ref name=OCPI-BOW/><ref name=Lima/> ==Distribuo kaj habitato== La Okra pegeto troviĝas en nordorienta Brazilo, de la ŝtato [[Ceará]] suden ĝis [[Sergipe]] kaj interne ĝis [[Piauí]]. Ĝi loĝas en diversaj pejzaĝoj ene de la ekoregionoj [[Kaatingo]] kaj [[Atlantika Arbaro]], de sufiĉe sekaj malfermaj arbaroj norde ĝis densaj humidaj arbaroj sude. Ĝi ĉeestas kaj en [[praarbaro]] kaj en hommodifitaj arbaroj, kiaj urbaj parkoj.<ref name=OCPI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Okra pegeto estas tutjara loĝanto (nemigranta) tra sia teritorio.<ref name=OCPI-BOW/> ===Manĝado=== Oni scias malmulte pri la manĝokonduto kaj la dieto de la okra pegeto. Ĝi ja manĝas ĉe malgrandaj branĉoj; oni scias, ke ĝia dieto inkluzivas insektajn [[larvo]]jn.<ref name=OCPI-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta sezono de la Okra pegeto ŝajne daŭras de novembro ĝis aŭgusto. Ambaŭ seksoj elfosas nestotruon, kiu povas troviĝi en arbotrunko aŭ foje en barilfosto, tipe inter 1 kaj 4 metrojn super la grundo. La ovokvanto varias de unu ĝis kvar ovoj, kaj ambaŭ seksoj kovas ilin kaj nutras la idojn. La kovodaŭro kaj la tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=OCPI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-limae |species=(norda) Okra pegeto}} {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Picumnus-fulvescens |species=(suda) Okra pegeto}} ===Voĉo=== La voĉaj signaloj de la okra pegeto malmulte aŭ tute ne varias inter la diversaj populacioj. Ĝia kanto estas ĝenerale "serio de altatonaj, rapidaj triloj, kiuj komenciĝas per pli longaj frazoj de pli alta frekvenco kaj finiĝas per pli mallongaj frazoj de pli malalta frekvenco".<ref name=OCPI-BOW/> La kanto de la norda populacio estas priskribita kiel "ti-ti-ti-titiŭi", kaj tiu de la suda ("brunflava") populacio kiel "si-si-si-sisi-ŭi".<ref name=vanPerlo>{{cite book | last =van Perlo | first = Ber| title =A Field Guide to the Birds of Brazil | publisher =Oxford University Press | date =2009 | location =New York | page =192 | isbn =978-0-19-530155-7 }}</ref> La alvokoj de la specio estas "neritmaj, mallongaj, altatonaj sonoj, elsendataj en diversaj kondutaj kuntekstoj".<ref name=OCPI-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial aparte taksis la nordan "okran" (''limae'') kaj la sudan "brunflavan" (''fulvescens'') populaciojn. Ĝi origine klasifikis ''limae'' kiel [[Vundebla]]n, sed ekde 2010 kiel specion [[Malplej Zorgiga]]n. Kvankam la grandeco de ĝia populacio ne estas konata, oni kredas ĝin stabila. Ĝia vivejo signife malpliiĝis pro [[senarbarigo]] por [[agrikulturo]], [[paŝtado]] kaj homa ekspansio, sed la specio "ŝajnas kapabla pluvivi en degraditaj kaj eĉ urbaj vivejoj". La "brunflava" populacio ''fulvescens'', tamen, estas taksata kiel [[Preskaŭ Minacata]], post kiam ĝi estis klasifikita kiel [[Vundebla]] inter 1994 kaj 2004. Oni kredas, ke ĝia populacio — kies grandeco estas nekonata — malkreskas pro "amasa senarbarigo" kaŭzata de lignohakado kaj transformado al sukerkanaj plantejoj kaj paŝtejoj.<ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Ochraceous Piculet ''Picumnus limae'' |volume=2018 |article-number=e.T22680762A130028402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22680762A130028402.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref><ref name=IUCN2>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tawny Piculet ''Picumnus fulvescens'' |volume=2016 |article-number=e.T22680759A92876435 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680759A92876435.en |access-date=13a de Januaro 2023}}</ref> La specio troviĝas en pluraj protektitaj areoj.<ref name=OCPI-BOW/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Citation | last1 = Blume | first1 = Dieter | last2 = Winkler | first2 = Hans | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | chapter = Woodpeckers | editor = Christopher Perrins | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 408–413] | publisher = Firefly Books | isbn = 1-55297-777-3 | chapter-url-access = registration | chapter-url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/408 }} * {{Citation | last1 = Winkler | first1 = Hans | last2 = Christie | first2 = David A. | year = 2002 | chapter = Family Picidae | pages = [https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/280 280–555] | editor = del Hoyo, J. | editor2 = Elliott, A. | editor3 = Sargatal, J. | title = [[Handbook of the Birds of the World]], Volume 7: Jacamars to Woodpeckers | publisher = Lynx Edicions | location = Barcelona | isbn = 84-87334-37-7 }} * Peterson, Alan P. (Editor). 1999. [http://www.zoonomen.net ''Zoological Nomenclature Resource'' (Zoonomen)]. Alirita en 2007-09-08. *Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, kaj K. J. Zimmer. [Version 2007-10-07.] ''[https://web.archive.org/web/20090302073659/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html A classification of the bird species of South America]''. American Ornithologists' Union. Alirita 2007-10-07. *{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=46–47 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] sc7ntxq3rl2rp2szi1kmmnfsc7zzff6 0 952323 9462495 2026-08-25T22:09:26Z Kani 670 Alidirektigis al [[Okra pegeto]] 9462495 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Okra pegeto]] 1ua13x83p6iv8grypf47tb1fhbkovjg 0 952324 9462498 2026-08-25T22:11:48Z Kani 670 Alidirektigis al [[Grizbrusta konuro]] 9462498 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Grizbrusta konuro]] 1vlnb0u9vzmedgaalaltwxhawgy8qki 1 952325 9462579 2026-08-26T04:33:47Z Sj1mor 12103 /* dubligis? */ nova sekcio 9462579 wikitext text/x-wiki == dubligis? == "La altempigo kaj populareco de ĉi tiuj kantoj dubligis Clark-on la Unua Sinjorino de la brita Invado." famigis? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:33, 26 aŭg. 2026 (UTC) 2anqonbr1nj0paflu7hwyvlr8nqcmax 1 952326 9462637 2026-08-26T05:32:42Z Sj1mor 12103 /* impredecibleco */ nova sekcio 9462637 wikitext text/x-wiki == impredecibleco == Kia ebleco? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:32, 26 aŭg. 2026 (UTC) g2yh8k2n73p7rmf5ivhxxo6hlxr9rh5 0 952327 9462646 2026-08-26T05:46:16Z Crosstor 3176 muzeologo 9462646 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [mAtE], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Máthé Áron''' estas [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]], [[muzeologo]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM1856702/da2c150e-c786-4ba3-8175-4a22ec6ed275/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=704953&date=2026-08-26 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1977|9|3}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris historiistan diplomon en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]] en [[2001]], jaron poste sociologian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Ekde la unua diplomo li havis statuson en ĝuste tiam establanta Muzeo de Teroro, dum en 2012 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]] en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]]. Inter 2012-2014 li laboris ĉe fondaĵo, poste ĉe komisiono. Post jaroj li ankaŭ instruis en pluraj universitatoj. Lia ĉeftemo estis la teroror en la 20-a jarcento. Lia edzino naskis unufoje. Li ricevis [[premio]]n en 2025. == Elektitaj kontribuoj == * ''Nyilas konspiráció – szervezkedések a hatalom megragadására és megtartására.'' (2006) * ''A zuglói nyilasok pere, 1967. Értelmezési lehetőségek''. (2014) * ''A szabadság városai. Poznań és Budapest – 1956''. (kunaŭtoro, 2022) == Fontoj == * [https://emlekpont.hu/?p=757 biografieto hungare kun foto] * [https://ujkor.hu/content/interju-mathe-aronnal intervjuo hungare kun foto] * [https://szenttamasakademia.hu/eloadok/dr-mathe-aron/ biografio hungare] * [https://letoltes.neb.hu/storage/news/7/assets/2471/M%C3%A1th%C3%A9%20%C3%81ron%20%C3%A9letrajz.pdf biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mathe Aron}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 560396q2wes0tftlnuvw1ah3cskzv2y 0 952328 9462647 2026-08-26T05:50:58Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "'''Sincera Societo de Tannen''' (germane: ''Aufrichtige Tannengesellschaft'' aŭ ''Aufrichtige Gesellschaft von der Tannen'') estis [[baroko|baroka]] lingvosocieto. Ĝin fondis junaj literatoroj en 1633 je [[Strasburgo]]. Intenco estis redono de pureco al la [[germana lingvo]] kaj fiksi ties ortografion. La nombro de la membroj neniam superis 10 personojn. Ĝia malfondo estis en ĉ. 1670. Anoj konataj, kies fokusoj estis diferencaj kaj kiuj ankaŭ ĝenerale enga..." 9462647 wikitext text/x-wiki '''Sincera Societo de Tannen''' (germane: ''Aufrichtige Tannengesellschaft'' aŭ ''Aufrichtige Gesellschaft von der Tannen'') estis [[baroko|baroka]] lingvosocieto. Ĝin fondis junaj literatoroj en 1633 je [[Strasburgo]]. Intenco estis redono de pureco al la [[germana lingvo]] kaj fiksi ties ortografion. La nombro de la membroj neniam superis 10 personojn. Ĝia malfondo estis en ĉ. 1670. Anoj konataj, kies fokusoj estis diferencaj kaj kiuj ankaŭ ĝenerale engaĝiĝis pri Strasburgo, estis ekz. * [[Andreas Hecht]] * [[Johannes Freinsheim]] * [[Johannes Küffer]] * [[Johann Michael Moscherosch]] * [[Jesaias Rompler von Löwenhalt]] * [[Johann Matthias Schneuber]] * [[Peter Samuel Thiederich]] Programa iĝis antaŭparolo de Rompler por ties ''Erstes Gebüsch seiner Reimgetichte''. Ankaŭ la diversaj branĉoj de protestantismo ludrolis. == Literaturo == * Monika Bopp: ''Die „Tannengesellschaft“. Studien zu einer Straßburger Sprachgesellschaft von 1633 bis um 1670. Johann Matthias Schneuber und Jesaias Rompler von Löwenhalt in ihrem literarischen Umfeld''. Lang, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-631-33034-0. * Wilhelm Kühlmann, Walter Ernst Schäfer: ''Literatur im Elsaß von Fischart bis Moscherosch. Gesammelte Studien''. Niemeyer, Tübingen 2001. ISBN 3-484-10838-X. - Ĉi-tie (parto II): ''Die Tannengesellschaft – eine Straßburger literarische Sozietät'', p. 97–160. * Günter Voigt: ''Die Dichter der Aufrichtigen Tannengesellschaft zu Straßburg''. Unverdorben, Groß-Lichterfelde 1899. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/organization/gnd/4515298-6 ligiloj ĉe DDB] {Bibliotekoj}} [[Kategorio:Strasburgo]] [[Kategorio:Apero en 1633]] [[Kategorio:Ortografio]] [[kategorio:Akademioj]] [[kategorio:Germana lingvo]] 68zz2whz5d3ozbabk4cjdfwfp6fyl84 9462650 9462647 2026-08-26T05:51:25Z Tirolischleioans 254019 9462650 wikitext text/x-wiki '''Sincera Societo de Tannen''' (germane: ''Aufrichtige Tannengesellschaft'' aŭ ''Aufrichtige Gesellschaft von der Tannen'') estis [[baroko|baroka]] lingvosocieto. Ĝin fondis junaj literatoroj en 1633 je [[Strasburgo]]. Intenco estis redono de pureco al la [[germana lingvo]] kaj fiksi ties ortografion. La nombro de la membroj neniam superis 10 personojn. Ĝia malfondo estis en ĉ. 1670. Anoj konataj, kies fokusoj estis diferencaj kaj kiuj ankaŭ ĝenerale engaĝiĝis pri Strasburgo, estis ekz. * [[Andreas Hecht]] * [[Johannes Freinsheim]] * [[Johannes Küffer]] * [[Johann Michael Moscherosch]] * [[Jesaias Rompler von Löwenhalt]] * [[Johann Matthias Schneuber]] * [[Peter Samuel Thiederich]] Programa iĝis antaŭparolo de Rompler por ties ''Erstes Gebüsch seiner Reimgetichte''. Ankaŭ la diversaj branĉoj de protestantismo ludrolis. == Literaturo == * Monika Bopp: ''Die „Tannengesellschaft“. Studien zu einer Straßburger Sprachgesellschaft von 1633 bis um 1670. Johann Matthias Schneuber und Jesaias Rompler von Löwenhalt in ihrem literarischen Umfeld''. Lang, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-631-33034-0. * Wilhelm Kühlmann, Walter Ernst Schäfer: ''Literatur im Elsaß von Fischart bis Moscherosch. Gesammelte Studien''. Niemeyer, Tübingen 2001. ISBN 3-484-10838-X. - Ĉi-tie (parto II): ''Die Tannengesellschaft – eine Straßburger literarische Sozietät'', p. 97–160. * Günter Voigt: ''Die Dichter der Aufrichtigen Tannengesellschaft zu Straßburg''. Unverdorben, Groß-Lichterfelde 1899. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/organization/gnd/4515298-6 ligiloj ĉe DDB] {Bibliotekoj}} [[Kategorio:Strasburgo]] [[Kategorio:Apero en 1633]] [[Kategorio:Ortografio]] [[kategorio:Akademioj]] [[kategorio:Germana lingvo]] 2d05r56l9trqdyyyl4f19bemcwz3m7y 9462651 9462650 2026-08-26T05:51:44Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9462651 wikitext text/x-wiki '''Sincera Societo de Tannen''' (germane: ''Aufrichtige Tannengesellschaft'' aŭ ''Aufrichtige Gesellschaft von der Tannen'') estis [[baroko|baroka]] lingvosocieto. Ĝin fondis junaj literatoroj en 1633 je [[Strasburgo]]. Intenco estis redono de pureco al la [[germana lingvo]] kaj fiksi ties ortografion. La nombro de la membroj neniam superis 10 personojn. Ĝia malfondo estis en ĉ. 1670. Anoj konataj, kies fokusoj estis diferencaj kaj kiuj ankaŭ ĝenerale engaĝiĝis pri Strasburgo, estis ekz. * [[Andreas Hecht]] * [[Johannes Freinsheim]] * [[Johannes Küffer]] * [[Johann Michael Moscherosch]] * [[Jesaias Rompler von Löwenhalt]] * [[Johann Matthias Schneuber]] * [[Peter Samuel Thiederich]] Programa iĝis antaŭparolo de Rompler por ties ''Erstes Gebüsch seiner Reimgetichte''. Ankaŭ la diversaj branĉoj de protestantismo ludrolis. == Literaturo == * Monika Bopp: ''Die „Tannengesellschaft“. Studien zu einer Straßburger Sprachgesellschaft von 1633 bis um 1670. Johann Matthias Schneuber und Jesaias Rompler von Löwenhalt in ihrem literarischen Umfeld''. Lang, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-631-33034-0. * Wilhelm Kühlmann, Walter Ernst Schäfer: ''Literatur im Elsaß von Fischart bis Moscherosch. Gesammelte Studien''. Niemeyer, Tübingen 2001. ISBN 3-484-10838-X. - Ĉi-tie (parto II): ''Die Tannengesellschaft – eine Straßburger literarische Sozietät'', p. 97–160. * Günter Voigt: ''Die Dichter der Aufrichtigen Tannengesellschaft zu Straßburg''. Unverdorben, Groß-Lichterfelde 1899. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/organization/gnd/4515298-6 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Strasburgo]] [[Kategorio:Apero en 1633]] [[Kategorio:Ortografio]] [[kategorio:Akademioj]] [[kategorio:Germana lingvo]] nq825nq8mha16v3w26drt1obnmo1ilj 9462652 9462651 2026-08-26T05:51:53Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9462652 wikitext text/x-wiki '''Sincera Societo de Tannen''' (germane: ''Aufrichtige Tannengesellschaft'' aŭ ''Aufrichtige Gesellschaft von der Tannen'') estis [[baroko|baroka]] lingvosocieto. Ĝin fondis junaj literatoroj en 1633 je [[Strasburgo]]. Intenco estis redono de pureco al la [[germana lingvo]] kaj fiksi ties ortografion. La nombro de la membroj neniam superis 10 personojn. Ĝia malfondo estis en ĉ. 1670. Anoj konataj, kies fokusoj estis diferencaj kaj kiuj ankaŭ ĝenerale engaĝiĝis pri Strasburgo, estis ekz. * [[Andreas Hecht]] * [[Johannes Freinsheim]] * [[Johannes Küffer]] * [[Johann Michael Moscherosch]] * [[Jesaias Rompler von Löwenhalt]] * [[Johann Matthias Schneuber]] * [[Peter Samuel Thiederich]] Programa iĝis antaŭparolo de Rompler por ties ''Erstes Gebüsch seiner Reimgetichte''. Ankaŭ la diversaj branĉoj de protestantismo ludrolis. == Literaturo == * Monika Bopp: ''Die „Tannengesellschaft“. Studien zu einer Straßburger Sprachgesellschaft von 1633 bis um 1670. Johann Matthias Schneuber und Jesaias Rompler von Löwenhalt in ihrem literarischen Umfeld''. Lang, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-631-33034-0. * Wilhelm Kühlmann, Walter Ernst Schäfer: ''Literatur im Elsaß von Fischart bis Moscherosch. Gesammelte Studien''. Niemeyer, Tübingen 2001. ISBN 3-484-10838-X. - Ĉi-tie (parto II): ''Die Tannengesellschaft – eine Straßburger literarische Sozietät'', p. 97–160. * Günter Voigt: ''Die Dichter der Aufrichtigen Tannengesellschaft zu Straßburg''. Unverdorben, Groß-Lichterfelde 1899. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/organization/gnd/4515298-6 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Strasburgo]] [[Kategorio:Aperis en 1633]] [[Kategorio:Ortografio]] [[kategorio:Akademioj]] [[kategorio:Germana lingvo]] jq7i241vsr70sow98bgz2w2043c9cvl 9462655 9462652 2026-08-26T05:53:35Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9462655 wikitext text/x-wiki '''Sincera Societo de Tannen''' (germane: ''Aufrichtige Tannengesellschaft'' aŭ ''Aufrichtige Gesellschaft von der Tannen'') estis [[baroko|baroka]] lingvosocieto. Ĝin fondis junaj literatoroj en 1633 je [[Strasburgo]]. Intenco estis redono de pureco al la [[germana lingvo]] kaj fiksi ties ortografion. La nombro de la membroj neniam superis 10 personojn. Ĝia malfondo estis en ĉ. 1670. Anoj konataj, kies fokusoj estis diferencaj kaj kiuj ankaŭ ĝenerale engaĝiĝis pri Strasburgo, estis ekz. * [[Andreas Hecht]] * [[Johannes Freinsheim]] * [[Johannes Küffer]] * [[Johann Michael Moscherosch]] * [[Jesaias Rompler von Löwenhalt]] * [[Johann Matthias Schneuber]] * [[Peter Samuel Thiederich]] Programa iĝis antaŭparolo de Rompler por ties ''Erstes Gebüsch seiner Reimgetichte''. Ankaŭ la diversaj branĉoj de protestantismo ludrolis. == Literaturo == * Monika Bopp: ''Die „Tannengesellschaft“. Studien zu einer Straßburger Sprachgesellschaft von 1633 bis um 1670. Johann Matthias Schneuber und Jesaias Rompler von Löwenhalt in ihrem literarischen Umfeld''. Lang, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-631-33034-0. * Wilhelm Kühlmann, Walter Ernst Schäfer: ''Literatur im Elsaß von Fischart bis Moscherosch. Gesammelte Studien''. Niemeyer, Tübingen 2001. ISBN 3-484-10838-X. - Ĉi-tie (parto II): ''Die Tannengesellschaft – eine Straßburger literarische Sozietät'', p. 97–160. * Günter Voigt: ''Die Dichter der Aufrichtigen Tannengesellschaft zu Straßburg''. Unverdorben, Groß-Lichterfelde 1899. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/organization/gnd/4515298-6 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Strasburgo]] [[Kategorio:Aperis en 1633]] [[Kategorio:Ortografio]] [[kategorio:Lingvaj akademioj]] [[kategorio:Germana lingvo]] 5o1akkflrvsn7bmsfbusmk4x7t3g975 9462657 9462655 2026-08-26T05:53:59Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9462657 wikitext text/x-wiki '''Sincera Societo de Tannen''' (germane: ''Aufrichtige Tannengesellschaft'' aŭ ''Aufrichtige Gesellschaft von der Tannen'') estis [[baroko|baroka]] lingvosocieto. Ĝin fondis junaj literatoroj en 1633 je [[Strasburgo]]. Intenco estis redono de pureco al la [[germana lingvo]] kaj fiksi ties ortografion. La nombro de la membroj neniam superis 10 personojn. Ĝia malfondo estis en ĉ. 1670. Anoj konataj, kies fokusoj estis diferencaj kaj kiuj ankaŭ ĝenerale engaĝiĝis pri Strasburgo, estis ekz. * [[Andreas Hecht]] * [[Johannes Freinsheim]] * [[Johannes Küffer]] * [[Johann Michael Moscherosch]] * [[Jesaias Rompler von Löwenhalt]] * [[Johann Matthias Schneuber]] * [[Peter Samuel Thiederich]] Programa iĝis antaŭparolo de Rompler por ties ''Erstes Gebüsch seiner Reimgetichte''. Ankaŭ la diversaj branĉoj de protestantismo ludrolis. == Literaturo == * Monika Bopp: ''Die „Tannengesellschaft“. Studien zu einer Straßburger Sprachgesellschaft von 1633 bis um 1670. Johann Matthias Schneuber und Jesaias Rompler von Löwenhalt in ihrem literarischen Umfeld''. Lang, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-631-33034-0. * Wilhelm Kühlmann, Walter Ernst Schäfer: ''Literatur im Elsaß von Fischart bis Moscherosch. Gesammelte Studien''. Niemeyer, Tübingen 2001. ISBN 3-484-10838-X. - Ĉi-tie (parto II): ''Die Tannengesellschaft – eine Straßburger literarische Sozietät'', p. 97–160. * Günter Voigt: ''Die Dichter der Aufrichtigen Tannengesellschaft zu Straßburg''. Unverdorben, Groß-Lichterfelde 1899. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/organization/gnd/4515298-6 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj en Strasburgo]] [[Kategorio:Aperis en 1633]] [[Kategorio:Ortografio]] [[kategorio:Lingvaj akademioj]] [[kategorio:Germana lingvo]] 8p35n4952n8k3ekzk0s0u66o55zgser 9462663 9462657 2026-08-26T06:03:59Z Tirolischleioans 254019 9462663 wikitext text/x-wiki '''Sincera Societo de Tannen''' (germane: ''Aufrichtige Tannengesellschaft'' aŭ ''Aufrichtige Gesellschaft von der Tannen'') estis [[baroko|baroka]] lingvosocieto. Ĝin fondis junaj literatoroj en 1633 je [[Strasburgo]]. Intenco estis redono de pureco al la [[germana lingvo]] kaj fiksi ties ortografion. Ĝi fondiĝis dum la tempo de [[Martin Opitz]] laŭ la ideo de italaj akademioj. La nombro de la membroj neniam superis 10 personojn. Ĝia malfondo estis en ĉ. 1670. Anoj konataj, kies fokusoj estis diferencaj kaj kiuj ankaŭ ĝenerale engaĝiĝis pri Strasburgo, estis ekz. * [[Andreas Hecht]] * [[Johannes Freinsheim]] * [[Johannes Küffer]] * [[Johann Michael Moscherosch]] * [[Jesaias Rompler von Löwenhalt]] * [[Johann Matthias Schneuber]] * [[Peter Samuel Thiederich]] Programa iĝis antaŭparolo de Rompler por ties ''Erstes Gebüsch seiner Reimgetichte''. Ankaŭ la diversaj branĉoj de protestantismo ludrolis. == Literaturo == * Monika Bopp: ''Die „Tannengesellschaft“. Studien zu einer Straßburger Sprachgesellschaft von 1633 bis um 1670. Johann Matthias Schneuber und Jesaias Rompler von Löwenhalt in ihrem literarischen Umfeld''. Lang, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-631-33034-0. * Wilhelm Kühlmann, Walter Ernst Schäfer: ''Literatur im Elsaß von Fischart bis Moscherosch. Gesammelte Studien''. Niemeyer, Tübingen 2001. ISBN 3-484-10838-X. - Ĉi-tie (parto II): ''Die Tannengesellschaft – eine Straßburger literarische Sozietät'', p. 97–160. * Günter Voigt: ''Die Dichter der Aufrichtigen Tannengesellschaft zu Straßburg''. Unverdorben, Groß-Lichterfelde 1899. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/organization/gnd/4515298-6 ligiloj ĉe DDB] *[http://www.zeno.org/nid/20002777681 "Tannengesellschaft"] - ĉe: Götzinger, Ernst: ''Reallexicon der Deutschen Altertümer,'' Lepsiko 1885, p. 963 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj en Strasburgo]] [[Kategorio:Aperis en 1633]] [[Kategorio:Ortografio]] [[kategorio:Lingvaj akademioj]] [[kategorio:Germana lingvo]] 6juz1ifq3fnwijb8s38ynn1d412ffz2 9462665 9462663 2026-08-26T06:06:55Z Tirolischleioans 254019 9462665 wikitext text/x-wiki '''Sincera Societo de Tannen''' (germane: ''Aufrichtige Tannengesellschaft'' aŭ ''Aufrichtige Gesellschaft von der Tannen'') estis [[baroko|baroka]] lingvosocieto. Ĝin fondis junaj literatoroj en 1633 je [[Strasburgo]]. Intenco estis redono de pureco al la [[germana lingvo]], fikso de ties ortografio kaj invito flegi germanajn radikojn. Ĝi fondiĝis dum la tempo de [[Martin Opitz]] laŭ la ideo de italaj akademioj. La nombro de la membroj neniam superis 10 personojn. Ĝia malfondo estis en ĉ. 1670. Anoj konataj, kies fokusoj estis diferencaj kaj kiuj ankaŭ ĝenerale engaĝiĝis pri Strasburgo, estis ekz. * [[Andreas Hecht]] * [[Johannes Freinsheim]] * [[Johannes Küffer]] * [[Johann Michael Moscherosch]] * [[Jesaias Rompler von Löwenhalt]] * [[Johann Matthias Schneuber]] * [[Peter Samuel Thiederich]] Programa iĝis antaŭparolo de Rompler por ties ''Erstes Gebüsch seiner Reimgetichte''. Ankaŭ la diversaj branĉoj de protestantismo ludrolis. == Literaturo == * Monika Bopp: ''Die „Tannengesellschaft“. Studien zu einer Straßburger Sprachgesellschaft von 1633 bis um 1670. Johann Matthias Schneuber und Jesaias Rompler von Löwenhalt in ihrem literarischen Umfeld''. Lang, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-631-33034-0. * Wilhelm Kühlmann, Walter Ernst Schäfer: ''Literatur im Elsaß von Fischart bis Moscherosch. Gesammelte Studien''. Niemeyer, Tübingen 2001. ISBN 3-484-10838-X. - Ĉi-tie (parto II): ''Die Tannengesellschaft – eine Straßburger literarische Sozietät'', p. 97–160. * Günter Voigt: ''Die Dichter der Aufrichtigen Tannengesellschaft zu Straßburg''. Unverdorben, Groß-Lichterfelde 1899. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/organization/gnd/4515298-6 ligiloj ĉe DDB] *[http://www.zeno.org/nid/20002777681 "Tannengesellschaft"] - ĉe: Götzinger, Ernst: ''Reallexicon der Deutschen Altertümer,'' Lepsiko 1885, p. 963 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj en Strasburgo]] [[Kategorio:Aperis en 1633]] [[Kategorio:Ortografio]] [[kategorio:Lingvaj akademioj]] [[kategorio:Germana lingvo]] qooq9qn18i0opcdhhuajctfsoyvbycy 9462666 9462665 2026-08-26T06:07:10Z Tirolischleioans 254019 9462666 wikitext text/x-wiki '''Sincera Societo de Tannen''' (germane: ''Aufrichtige Tannengesellschaft'' aŭ ''Aufrichtige Gesellschaft von der Tannen'') estis [[baroko|baroka]] lingvosocieto. Ĝin fondis junaj literatoroj en 1633 je [[Strasburgo]]. Intenco estis redono de pureco al la [[germana lingvo]], fikso de ties ortografio kaj invito flegi germanajn radikojn. Ĝi fondiĝis dum la tempo de [[Martin Opitz]] laŭ la ideo de italaj akademioj. La nombro de la membroj neniam superis 10 personojn. Ĝia malfondo estis en ĉ. 1670. Anoj konataj, kies fokusoj estis diferencaj kaj kiuj ankaŭ ĝenerale engaĝiĝis pri Strasburgo, estis ekz.: * [[Andreas Hecht]] * [[Johannes Freinsheim]] * [[Johannes Küffer]] * [[Johann Michael Moscherosch]] * [[Jesaias Rompler von Löwenhalt]] * [[Johann Matthias Schneuber]] * [[Peter Samuel Thiederich]] Programa iĝis antaŭparolo de Rompler por ties ''Erstes Gebüsch seiner Reimgetichte''. Ankaŭ la diversaj branĉoj de protestantismo ludrolis. == Literaturo == * Monika Bopp: ''Die „Tannengesellschaft“. Studien zu einer Straßburger Sprachgesellschaft von 1633 bis um 1670. Johann Matthias Schneuber und Jesaias Rompler von Löwenhalt in ihrem literarischen Umfeld''. Lang, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-631-33034-0. * Wilhelm Kühlmann, Walter Ernst Schäfer: ''Literatur im Elsaß von Fischart bis Moscherosch. Gesammelte Studien''. Niemeyer, Tübingen 2001. ISBN 3-484-10838-X. - Ĉi-tie (parto II): ''Die Tannengesellschaft – eine Straßburger literarische Sozietät'', p. 97–160. * Günter Voigt: ''Die Dichter der Aufrichtigen Tannengesellschaft zu Straßburg''. Unverdorben, Groß-Lichterfelde 1899. ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/organization/gnd/4515298-6 ligiloj ĉe DDB] *[http://www.zeno.org/nid/20002777681 "Tannengesellschaft"] - ĉe: Götzinger, Ernst: ''Reallexicon der Deutschen Altertümer,'' Lepsiko 1885, p. 963 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj en Strasburgo]] [[Kategorio:Aperis en 1633]] [[Kategorio:Ortografio]] [[kategorio:Lingvaj akademioj]] [[kategorio:Germana lingvo]] 4vz96s5u0lx8rsgsd2k7ne24ziu5k4h 1 952329 9462656 2026-08-26T05:53:53Z Sj1mor 12103 /* Vario aŭ variablo? */ nova sekcio 9462656 wikitext text/x-wiki == Vario aŭ variablo? == Do varieblaj aŭ [[Variablaj rapidecreguliloj]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:53, 26 aŭg. 2026 (UTC) ss98wrf5jliqp5y409pwzzbwsgtgz9x 0 952330 9462702 2026-08-26T10:14:09Z ~2026-46410-46 262461 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:15chill.png|eta|La ponea avataro de la kreinto [[15 (programara in&#285;eniero)|15]] (''ponysona'')]] '''15.ai''' estis senpaga kaj nekomerca [[retaplika&#309;o]] por [[parolsintezo]], kiu uzis [[artefarita intelekto|artefaritan intelekton]] por imiti la vo&#265;ojn de [[Fikciulo|fikciaj roluloj]].<ref name="Eurogamer">Phillips, Tom (2022-01-17). "[https://www.eurogamer.net/troy-baker-backed-nft-firm-admits-using-voice-lines-taken-from-another-service-with..." 9462702 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:15chill.png|eta|La ponea avataro de la kreinto [[15 (programara in&#285;eniero)|15]] (''ponysona'')]] '''15.ai''' estis senpaga kaj nekomerca [[retaplika&#309;o]] por [[parolsintezo]], kiu uzis [[artefarita intelekto|artefaritan intelekton]] por imiti la vo&#265;ojn de [[Fikciulo|fikciaj roluloj]].<ref name="Eurogamer">Phillips, Tom (2022-01-17). "[https://www.eurogamer.net/troy-baker-backed-nft-firm-admits-using-voice-lines-taken-from-another-service-without-permission Troy Baker-backed NFT firm admits using voice lines taken from another service without permission]". ''Eurogamer''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref><ref name="PCGamer">Clayton, Natalie (2021-01-19). "[https://www.pcgamer.com/make-the-cast-of-tf2-recite-old-memes-with-this-ai-text-to-speech-tool/ Make the cast of TF2 recite old memes with this AI text-to-speech tool]". ''PC Gamer''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> &#284;i estis kreita en 2020 de unu programisto konata sub la pse&#365;donimo [[15 (programara in&#285;eniero)|15]].<ref>15. "[https://15.dev/ 15]". ''15.dev''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref><ref>Zwiezen, Zack (2021-01-17). "[https://kotaku.com/this-website-lets-you-make-glados-say-whatever-you-want-1846062835 Website Lets You Make GLaDOS Say Whatever You Want]". ''Kotaku''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> Uzantoj povis tajpi tekston, elekti rolulon el [[videoludo]]j, [[filmo]]j a&#365; [[Televida serio|televidaj serioj]], kaj elekti emocian nuancon; la retejo poste generis el&#349;uteblan sondosieron kun la vo&#265;o de tiu rolulo.<ref>Ruppert, Liana (2021-01-18). "[https://gameinformer.com/gamer-culture/2021/01/18/make-portals-glados-and-other-beloved-characters-say-the-weirdest-things Make Portal's GLaDOS And Other Beloved Characters Say The Weirdest Things With This App]". ''Game Informer''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref><ref>KYLAT (2021-01-20). "[https://game.udn.com/game/story/10453/5189551 &#36889;&#20491;AI&#35486;&#38899;&#21487;&#20197;&#27169;&#20223;&#12298;&#20659;&#36865;&#38272;&#12299;GLaDOS&#35611;&#20986;&#20219;&#20309;&#23565;&#30333;&#65281;&#36899;&#12298;Undertale&#12299;&#37117;&#21487;&#20197;&#23416;]". ''udn&#36938;&#25138;&#35282;&#33853;''. United Daily News. Alirita 2026-08-26. (&#265;ine)</ref> La nomo aludis al la aserto de la kreinto, ke por imiti vo&#265;on sufi&#265;as nur dek kvin sekundoj da registra&#309;o.<ref name="Eurogamer" /> &#284;i rapide populari&#285;is inter retaj fanaroj.<ref name="PCGamer" /><ref>Morton, Lauren (2021-01-18). "[https://www.rockpapershotgun.com/put-words-in-game-characters-mouths-with-this-fascinating-text-to-speech-tool Put words in game characters' mouths with this fascinating text to speech tool]". ''Rock Paper Shotgun''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Artefarita intelekto]] [[Kategorio:Retaplika&#309;oj]] [[Kategorio:Retejoj]] jkj8t385zn6dji5a0ld1gp2wrlvr13e 0 952331 9462708 2026-08-26T10:28:33Z ~2026-46410-46 262461 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:15chill.png|eta|La ponea avataro de 15 (''ponysona'')]] '''15''' estas pse&#365;donima [[Programisto|programara in&#285;eniero]] kaj [[Komputikisto|komputikisto]]. 15 studis &#265;e la [[Masa&#265;useca Instituto de Teknologio]] kaj akiris diplomojn pri [[fiziko]], [[komputiko]] kaj [[matematiko]].<ref>15. "[https://15.dev/#about About me]". ''15.dev''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> 15 estas plej konata kiel la kreinto de [[15.ai]], senpaga kaj nekomer..." 9462708 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:15chill.png|eta|La ponea avataro de 15 (''ponysona'')]] '''15''' estas pse&#365;donima [[Programisto|programara in&#285;eniero]] kaj [[Komputikisto|komputikisto]]. 15 studis &#265;e la [[Masa&#265;useca Instituto de Teknologio]] kaj akiris diplomojn pri [[fiziko]], [[komputiko]] kaj [[matematiko]].<ref>15. "[https://15.dev/#about About me]". ''15.dev''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> 15 estas plej konata kiel la kreinto de [[15.ai]], senpaga kaj nekomerca projekto pri [[parolsintezo]] per [[artefarita intelekto]].<ref>Clayton, Natalie (2021-01-19). "[https://www.pcgamer.com/make-the-cast-of-tf2-recite-old-memes-with-this-ai-text-to-speech-tool/ Make the cast of TF2 recite old memes with this AI text-to-speech tool]". ''PC Gamer''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref><ref name="Eurogamer">Phillips, Tom (2022-01-17). "[https://www.eurogamer.net/troy-baker-backed-nft-firm-admits-using-voice-lines-taken-from-another-service-without-permission Troy Baker-backed NFT firm admits using voice lines taken from another service without permission]". ''Eurogamer''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> En januaro 2022, 15 malka&#349;is, ke la firmao Voiceverse uzis vo&#265;ojn generitajn per 15.ai sen permeso a&#365; atribuo kaj prezentis ilin kiel sian propran teknologion; la okaza&#309;o fari&#285;is la [[Skandalo pri plagiato fare de Voiceverse NFT|skandalo pri plagiato fare de Voiceverse NFT]].<ref name="Eurogamer" /><ref>Williams, Demi (2022-01-18). "[https://www.nme.com/news/gaming-news/voiceverse-nft-admits-to-taking-voice-lines-from-non-commercial-service-3140663 Voiceverse NFT admits to taking voice lines from non-commercial service]". ''NME''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> La pse&#365;donimo aludas al la aserto de 15, ke nur 15 sekundoj da registra&#309;o sufi&#265;as por imiti vo&#265;on.<ref>Temitope, Yusuf (2024-12-10). "[https://guardian.ng/technology/15-ai-creator-reveals-journey-from-mit-project-to-internet-phenomenon/ 15.ai Creator reveals journey from MIT Project to internet phenomenon]". ''The Guardian (Nigeria)''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Programistoj]] [[Kategorio:Komputikistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] iqfbprpmgc9z8mofv59lcom3c6bff96 0 952332 9462709 2026-08-26T10:29:08Z ~2026-46410-46 262461 Kreis novan paĝon kun "La '''skandalo pri plagiato fare de Voiceverse NFT''' estis polemiko en januaro 2022 pri la senpermesa komerca uzo de vo&#265;oj generitaj per la nekomerca [[Retaplika&#309;o|retaplika&#309;o]] [[15.ai]].<ref name="Eurogamer">Phillips, Tom (2022-01-17). "[https://www.eurogamer.net/troy-baker-backed-nft-firm-admits-using-voice-lines-taken-from-another-service-without-permission Troy Baker-backed NFT firm admits using voice lines taken from another service without per..." 9462709 wikitext text/x-wiki La '''skandalo pri plagiato fare de Voiceverse NFT''' estis polemiko en januaro 2022 pri la senpermesa komerca uzo de vo&#265;oj generitaj per la nekomerca [[Retaplika&#309;o|retaplika&#309;o]] [[15.ai]].<ref name="Eurogamer">Phillips, Tom (2022-01-17). "[https://www.eurogamer.net/troy-baker-backed-nft-firm-admits-using-voice-lines-taken-from-another-service-without-permission Troy Baker-backed NFT firm admits using voice lines taken from another service without permission]". ''Eurogamer''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> La 14-an de januaro la [[vo&#265;aktoro]] [[Troy Baker]] anoncis partnerecon kun Voiceverse, firmao kiu ofertis per [[artefarita intelekto]] generitajn vo&#265;ojn kiel neinter&#349;an&#285;eblajn &#309;etonojn (NFT-ojn).<ref>McWhertor, Michael (2022-01-14). "[https://www.polygon.com/22883752/troy-baker-nfts-voice-last-of-us-bioshock/ The Last of Us voice actor promotes 'voice NFTs,' pulls out after criticism]". ''Polygon''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> Poste tiun tagon [[15 (programara in&#285;eniero)|15]] montris per servilaj registroj, ke Voiceverse kreis reklamajn vo&#265;ojn per 15.ai, &#349;an&#285;is ilian tonalton kaj prezentis ilin kiel produkton de sia propra teknologio.<ref name="Eurogamer" /><ref name="NME">Williams, Demi (2022-01-18). "[https://www.nme.com/news/gaming-news/voiceverse-nft-admits-to-taking-voice-lines-from-non-commercial-service-3140663 Voiceverse NFT admits to taking voice lines from non-commercial service]". ''NME''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> Voiceverse agnoskis la uzon sen atribuo kaj pardonpetis; Baker &#265;esigis la partnerecon la 31-an de januaro.<ref name="NME" /><ref>Peters, Jay (2022-01-31). "[https://www.theverge.com/2022/1/31/22910633/troy-baker-voiceverse-nft-voice-actor-project-the-last-of-us The voice of Joel from The Last of Us steps away from NFT project after outcry]". ''The Verge''. Alirita 2026-08-26. (angle)</ref> == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Plagiataj disputoj]] [[Kategorio:Skandaloj]] [[Kategorio:Artefarita intelekto]] rp02t4wdtx5aad1vxtl8vhqx5gsbe9r 0 952333 9462714 2026-08-26T10:49:33Z Crosstor 3176 politikisto 9462714 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Tomaso|Tamás]] Meszerics''' [tamAŝ meseriĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Meszerics Tamás''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]], [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM1803584 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=895440&date=2026-08-26 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1964|12|4}} en [[Győr]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} vivis en Budapeŝto ekde 1973, kie li maturiĝis en [[gimnazio]] ĝuste jardekon poste. Li akiris diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1990]], 6 jarojn poste li doktoriĝis kaj en 2000 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]]. Tiutempe li ŝatis ankaŭ politikadi. Post la diplomo li esploris en [[:en:University of Leeds]], ekde 1992 li ricevis neinstruan statuson en [[Mez-Eŭropa Universitato]]. Tamen li ankaŭ instruis, eĉ en 2002 li estis levita [[lektoro]]. En 2009 li estis fondinta aktivisto de la partio [[Alia Politiko Eblas]] kaj li havis oficojn, ekde 2014 li politikadis en la [[Eŭropa Parlamento]]. 4 jarojn poste li forlasis la partion kaj estis sendependa politikisto. Lia esplora temo estis diplomata historio en la 20-a jarcento. Lia edzino naskis dufoje. == Elektitaj kontribuoj == * ''Italy's Entry into the First World War and the Hungarian Press'' (1995) * ''A „magyar kérdés” Londonban. Nagy Ferenc 1957-es kísérlete'' (1996) * ''Az ultimátumjáték elemzéséhez'' (kunaŭtoro, 2003)) * ''Undermine, or Bring them Over: SOE and OSS Plans for Hungary in 1943'' (2008) * ''Pseudo-Wisdom and Intelligence Failures'' (kunaŭtoro, 2010) * ''Szabadságra ítélve. Életrajzi beszélgetések Meszerics Tamással és Mink Andrással'' (2021) == Fontoj == * [https://www.facebook.com/lmpzoldek/photos/meszerics-tam%C3%A1s-orsz%C3%A1gos-v%C3%A1lasztm%C3%A1nyi-tag1964-december-4-%C3%A9n-sz%C3%BCletett-gy%C5%91r%C3%B6tt-19/10151631271462013/ Facebook kun foto] * [https://web.archive.org/web/20130413090327/http://lehetmas.hu/rolunk/valasztmany/#meszericst biografio hungare (legebla pli malsupre)] * [https://web.archive.org/web/20160304185928/http://www.policy.hu/fellows/meszerics biografio angle] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meszerics Tamas}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 5bzpnjjx3a0i8r0ygmtd79ddzwwztug 9462721 9462714 2026-08-26T11:11:04Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Hungario]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9462721 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Tomaso|Tamás]] Meszerics''' [tamAŝ meseriĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Meszerics Tamás''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]], [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM1803584 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=895440&date=2026-08-26 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1964|12|4}} en [[Győr]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} vivis en Budapeŝto ekde 1973, kie li maturiĝis en [[gimnazio]] ĝuste jardekon poste. Li akiris diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1990]], 6 jarojn poste li doktoriĝis kaj en 2000 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]]. Tiutempe li ŝatis ankaŭ politikadi. Post la diplomo li esploris en [[:en:University of Leeds]], ekde 1992 li ricevis neinstruan statuson en [[Mez-Eŭropa Universitato]]. Tamen li ankaŭ instruis, eĉ en 2002 li estis levita [[lektoro]]. En 2009 li estis fondinta aktivisto de la partio [[Alia Politiko Eblas]] kaj li havis oficojn, ekde 2014 li politikadis en la [[Eŭropa Parlamento]]. 4 jarojn poste li forlasis la partion kaj estis sendependa politikisto. Lia esplora temo estis diplomata historio en la 20-a jarcento. Lia edzino naskis dufoje. == Elektitaj kontribuoj == * ''Italy's Entry into the First World War and the Hungarian Press'' (1995) * ''A „magyar kérdés” Londonban. Nagy Ferenc 1957-es kísérlete'' (1996) * ''Az ultimátumjáték elemzéséhez'' (kunaŭtoro, 2003)) * ''Undermine, or Bring them Over: SOE and OSS Plans for Hungary in 1943'' (2008) * ''Pseudo-Wisdom and Intelligence Failures'' (kunaŭtoro, 2010) * ''Szabadságra ítélve. Életrajzi beszélgetések Meszerics Tamással és Mink Andrással'' (2021) == Fontoj == * [https://www.facebook.com/lmpzoldek/photos/meszerics-tam%C3%A1s-orsz%C3%A1gos-v%C3%A1lasztm%C3%A1nyi-tag1964-december-4-%C3%A9n-sz%C3%BCletett-gy%C5%91r%C3%B6tt-19/10151631271462013/ Facebook kun foto] * [https://web.archive.org/web/20130413090327/http://lehetmas.hu/rolunk/valasztmany/#meszericst biografio hungare (legebla pli malsupre)] * [https://web.archive.org/web/20160304185928/http://www.policy.hu/fellows/meszerics biografio angle] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meszerics Tamas}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Hungario]] {{Portalstrio|Biografio}} 0rp02ujnrbhpqs5jc5hp3vqrp7dey1p 0 952334 9462719 2026-08-26T11:07:35Z Popolano 3885 Kreita per traduko de la paĝo "[[:fr:Special:Redirect/revision/238601114|François Ruffin]]" 9462719 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''François RUFFIN''' (naskiĝis la {{daton|18|oktobro|1975}} en [[Calais]], departemento [[Pas-de-Calais]]) estas franca [[ĵurnalisto]], [[eseisto]], dokumentfilmisto kaj [[politikisto]]. Fondinto kaj ĉefredaktisto de la gazeto "Fakir", li verkas ankaŭ en [[Le Monde diplomatique]] kaj por Acrimed (asocio kritika al la amasinformiloj). Li ankaŭ film-reĝisoris plurajn dokumentajn filmojn ĉeftemantajn pri la salajruloj ĉe penigaj postenoj : kelkajn el tiuj filmoj li realigis kunlabore kun la reĝisoro Gilles Perret. Tial li ricevis la [[César (filmpremio)|César-premion]] pri la plej bona dokumenta filmo en 2017 pro sia unua filmo, ''Merci Patron !'' (signifas : ''Dankon, Mastro !'') En la jaro 2016 li estis unu el la ĉefaj figuroj de la socia movado [[Nuit debout]], kio igis lin ekaktivi en politiko. En 2017, li fondis la [[Partio (politiko)|partion]] ''Picardie debout !'' kaj fariĝis [[Deputito (Francio)|deputito]] de la departemento [[Somme]]. Proksima sed neniam membro de la partio [[La France insoumise]] (LFI) dum siaj unuaj mandataj jaroj, el ĝi li malproksimiĝis en 2024 pro strategiaj malkonsentoj. Li estis unu el la ĉefaj iniciatintoj de la koalicio ''Nouveau Front populaire'' (signifas : Nova Popola Fronto). Por la Prezidanta baloto de 2027 en Francio, li vokas al primaire de maldekstraj partioj por elekti komunan kandidaton. Al ĝi li mem kandidatiĝas. ==== ''La gazeto <nowiki>''</nowiki>Fakir''<nowiki>''</nowiki> ==== François Ruffin asertas, ke li « naskiĝis politike el la kritiko al amasinfirmiloj ». En 1999, la ''Journal des Amiénois'', gazeto de la urbo [[Amiens]], prisilentis la alilanden-translokigon de la fabriko [[Yoplait]] kaj la maldungon de la tieaj 89 salajruloj. Reage, Ruffin kreis la lokan gazeton ''Fakir'', kiun li vendis surstrate antaŭ la junular- kaj kultur-centroj de la urbo. « Nia deklarita celo estis detrui la <nowiki>''Journal des Amiénois'', kiu estis la ekskluziva gazeto de la urbestro. Sed tuj je la unua numero de ''Fakir''</nowiki>, mi ekopiniis, ke ne sufiĉas kritiki la informilon, kiu troviĝas en ĉiuj leterskatoloj. Necesas ankaŭ produkti informojn por malkaŝi tion, kio ne estas montrata, ĉar la plej kutima mensogo estas tiu per nediro. » La gazeton komence redaktis ĉefe volontuloj. Ĝia disvendado iĝis naciskala en 2009. [[Kategorio:Deputitoj de Somme]] [[Kategorio:Deputitoj de la 15-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Ligoj al bibliotekoj]] [[Kategorio:Komuneja kategorio kun loka ligilo sama kiel en Vikidatumoj]] s883u3aeboig74yu6exixgfrddxvoqm 9462722 9462719 2026-08-26T11:13:07Z Popolano 3885 korekteoj 9462722 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''François RUFFIN''' (naskiĝis la {{daton|18|oktobro|1975}} en [[Calais]], departemento [[Pas-de-Calais]]) estas franca [[ĵurnalisto]], [[eseisto]], dokumentfilmisto kaj [[politikisto]]. Fondinto kaj ĉefredaktisto de la gazeto "Fakir", li verkis ankaŭ en [[Le Monde diplomatique]] kaj por Acrimed (asocio kritika al la amasinformiloj). Li ankaŭ film-reĝisoris plurajn dokumentajn filmojn ĉeftemantajn pri la salajruloj ĉe penigaj postenoj : kelkajn el tiuj filmoj li realigis kunlabore kun la reĝisoro Gilles Perret. Tial li ricevis la [[César (filmpremio)|César-premion]] pri la plej bona dokumenta filmo en 2017 pro sia unua filmo, ''Merci Patron !'' (signifas : ''Dankon, Mastro !'') En la jaro 2016 li estis unu el la ĉefaj figuroj de la socia movado [[Nuit debout]], kio igis lin ekaktivi en politiko. En 2017, li fondis la [[Partio (politiko)|partion]] ''Picardie debout !'' kaj fariĝis [[Deputito (Francio)|deputito]] de la departemento [[Somme]]. Proksima sed neniam membro de la partio [[La France insoumise]] (LFI) dum siaj unuaj mandataj jaroj, el ĝi li malproksimiĝis en 2024 pro strategiaj malkonsentoj. Li estis unu el la ĉefaj iniciatintoj de la koalicio ''Nouveau Front populaire'' (signifas : Nova Popola Fronto). Por la Prezidenta baloto de 2027 en Francio, li vokas al antaŭbaloto de maldekstraj partioj por elekti komunan kandidaton. Al ĝi li mem kandidatiĝas. ==== ''La gazeto <nowiki>''</nowiki>Fakir''<nowiki>''</nowiki> ==== François Ruffin asertas, ke li « naskiĝis politike el la kritiko al amasinfirmiloj ». En 1999, la ''Journal des Amiénois'', gazeto de la urbo [[Amiens]], prisilentis la alilanden-translokigon de la fabriko [[Yoplait]] kaj la maldungon de la tieaj 89 salajruloj. Reage, Ruffin kreis la lokan gazeton ''Fakir'', kiun li vendis surstrate antaŭ la junular- kaj kultur-centroj de la urbo. « Nia deklarita celo estis detrui la <nowiki>''Journal des Amiénois'', kiu estis la ekskluziva gazeto de la urbestro. Sed tuj je la unua numero de ''Fakir''</nowiki>, mi ekopiniis, ke ne sufiĉas kritiki la informilon, kiu troviĝas en ĉiuj leterskatoloj. Necesas ankaŭ produkti informojn por malkaŝi tion, kio ne estas montrata, ĉar la plej kutima mensogo estas tiu per nediro. » La gazeton komence redaktis ĉefe volontuloj. Ĝia disvendado iĝis naciskala en 2009. [[Kategorio:Deputitoj de Somme]] [[Kategorio:Deputitoj de la 15-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Ligoj al bibliotekoj]] [[Kategorio:Komuneja kategorio kun loka ligilo sama kiel en Vikidatumoj]] 9xyvjho19womb3yjg5xk101ae8ogs6b 9462723 9462722 2026-08-26T11:15:05Z Popolano 3885 korekteto 9462723 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''François RUFFIN''' (naskiĝis la {{daton|18|oktobro|1975}} en [[Calais]], departemento [[Pas-de-Calais]]) estas franca [[ĵurnalisto]], [[eseisto]], dokumentfilmisto kaj [[politikisto]]. Fondinto kaj ĉefredaktisto de la gazeto "Fakir", li verkis ankaŭ en [[Le Monde diplomatique]] kaj por Acrimed (asocio kritika al la amasinformiloj). Li ankaŭ film-reĝisoris plurajn dokumentajn filmojn ĉeftemantajn pri la salajruloj ĉe penigaj postenoj : kelkajn el tiuj filmoj li realigis kunlabore kun la reĝisoro Gilles Perret. Tial li ricevis la [[César (filmpremio)|César-premion]] pri la plej bona dokumenta filmo en 2017 pro sia unua filmo, ''Merci Patron !'' (signifas : ''Dankon, Mastro !'') En la jaro 2016 li estis unu el la ĉefaj figuroj de la socia movado [[Nuit debout]], kio igis lin ekaktivi en politiko. En 2017, li fondis la [[Partio (politiko)|partion]] ''Picardie debout !'' kaj fariĝis [[Deputito (Francio)|deputito]] de la departemento [[Somme]]. Proksima sed neniam membro de la partio [[La France insoumise]] (LFI) dum siaj unuaj mandataj jaroj, el ĝi li malproksimiĝis en 2024 pro strategiaj malkonsentoj. Li estis unu el la ĉefaj iniciatintoj de la koalicio ''Nouveau Front populaire'' (signifas : Nova Popola Fronto). Por la Prezidenta baloto de 2027 en Francio, li vokas al antaŭbaloto de maldekstraj partioj por elekti komunan kandidaton. Al ĝi li mem kandidatiĝas. ==== ''La gazeto <nowiki>''</nowiki>Fakir''<nowiki>''</nowiki> ==== François Ruffin asertas, ke li « naskiĝis politike el la kritiko al amasinfirmiloj ». En 1999, la ''Journal des Amiénois'', gazeto de la urbo [[Amiens]], prisilentis la alilanden-translokigon de la fabriko [[Yoplait]] kaj la maldungon de ties 89 salajruloj. Reage, Ruffin kreis la lokan gazeton ''Fakir'', kiun li vendis surstrate antaŭ la junular- kaj kultur-centroj de la urbo. « Nia deklarita celo estis detrui la <nowiki>''Journal des Amiénois'', kiu estis la ekskluziva gazeto de la urbestro. Sed tuj je la unua numero de ''Fakir''</nowiki>, mi ekopiniis, ke ne sufiĉas kritiki la informilon, kiu troviĝas en ĉiuj leterskatoloj. Necesas ankaŭ produkti informojn por malkaŝi tion, kio ne estas montrata, ĉar la plej kutima mensogo estas tiu per nediro. » La gazeton komence redaktis ĉefe volontuloj. Ĝia disvendado iĝis naciskala en 2009. [[Kategorio:Deputitoj de Somme]] [[Kategorio:Deputitoj de la 15-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Ligoj al bibliotekoj]] [[Kategorio:Komuneja kategorio kun loka ligilo sama kiel en Vikidatumoj]] 62mqi6pw8ln0vj8eyxu3gjc8flaqo5u 9462725 9462723 2026-08-26T11:25:07Z Popolano 3885 aldono de fonto de la traduko 9462725 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''François RUFFIN''' (naskiĝis la {{daton|18|oktobro|1975}} en [[Calais]], departemento [[Pas-de-Calais]]) estas franca [[ĵurnalisto]], [[eseisto]], dokumentfilmisto kaj [[politikisto]]. Fondinto kaj ĉefredaktisto de la gazeto "Fakir", li verkis ankaŭ en [[Le Monde diplomatique]] kaj por Acrimed (asocio kritika al la amasinformiloj). Li ankaŭ film-reĝisoris plurajn dokumentajn filmojn ĉeftemantajn pri la salajruloj ĉe penigaj postenoj : kelkajn el tiuj filmoj li realigis kunlabore kun la reĝisoro Gilles Perret. Tial li ricevis la [[César (filmpremio)|César-premion]] pri la plej bona dokumenta filmo en 2017 pro sia unua filmo, ''Merci Patron !'' (signifas : ''Dankon, Mastro !'') En la jaro 2016 li estis unu el la ĉefaj figuroj de la socia movado [[Nuit debout]], kio igis lin ekaktivi en politiko. En 2017, li fondis la [[Partio (politiko)|partion]] ''Picardie debout !'' kaj fariĝis [[Deputito (Francio)|deputito]] de la departemento [[Somme]]. Proksima sed neniam membro de la partio [[La France insoumise]] (LFI) dum siaj unuaj mandataj jaroj, el ĝi li malproksimiĝis en 2024 pro strategiaj malkonsentoj. Li estis unu el la ĉefaj iniciatintoj de la koalicio ''Nouveau Front populaire'' (signifas : Nova Popola Fronto). Por la Prezidenta baloto de 2027 en Francio, li vokas al antaŭbaloto de maldekstraj partioj por elekti komunan kandidaton. Al ĝi li mem kandidatiĝas. ==== ''La gazeto ''Fakir'' ==== François Ruffin asertas, ke li « naskiĝis politike el la kritiko al amasinfirmiloj ». En 1999, la ''Journal des Amiénois'', gazeto de la urbo [[Amiens]], prisilentis la alilanden-translokigon de la fabriko [[Yoplait]] kaj la maldungon de ties 89 salajruloj. Reage, Ruffin kreis la lokan gazeton ''Fakir'', kiun li vendis surstrate antaŭ la junular- kaj kultur-centroj de la urbo. « Nia deklarita celo estis detrui la <nowiki>''Journal des Amiénois'', kiu estis la ekskluziva gazeto de la urbestro. Sed tuj je la unua numero de ''Fakir''</nowiki>, mi ekopiniis, ke ne sufiĉas kritiki la informilon, kiu troviĝas en ĉiuj leterskatoloj. Necesas ankaŭ produkti informojn por malkaŝi tion, kio ne estas montrata, ĉar la plej kutima mensogo estas tiu per nediro. » La gazeton komence redaktis ĉefe volontuloj. Ĝia disvendado iĝis naciskala en 2009. (Tiu artikolo estas parta traduko de la franca artikolo : https://fr.wikipedia.org/wiki/François_Ruffin ) [[Kategorio:Deputitoj de Somme]] [[Kategorio:Deputitoj de la 15-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Ligoj al bibliotekoj]] [[Kategorio:Komuneja kategorio kun loka ligilo sama kiel en Vikidatumoj]] oma23qs94bhw58neod8qybla4c77egs